ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

1

Tεύχος 447, ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012

Tιμή τεύχους: 1 λεπτό
Tα ενυπόγραφα άρθρα δεν εκφράζουν
κατ’ ανάγκη και την άποψη του “Δελτίου”

KΩΔIKOΣ ENTYΠOY 1127
IΔIOKTHΣIA:
ΠANEΛΛHNIOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΔIΠΛΩMATOYXΩN
MHXANOΛOΓΩN - HΛEKTPOΛOΓΩN
APIΣTONIKOY 18 & ΓOPΓIOY METΣ 116 36 AΘHNA
τηλ.: 2109212741-2-4, fax: 2109217928
e-mail: psdmh@otenet.gr, http://www.psdmh.gr

ΠEPIEXOMENA

ΔIOIKHTIKO ΣYMBOYΛIO
president@psdmh.gr ΠPOEΔPOΣ
A’ ANTIΠPOEΔPOΣ
B’ ANTIΠPOEΔPOΣ
ΓENIKOΣ ΓPAMMATEAΣ
ANAΠΛHPΩTHΣ ΓENIKOΣ ΓPAMMATEAΣ
TAMIAΣ
MEΛOΣ
MEΛOΣ
MEΛOΣ
MEΛOΣ
MEΛOΣ

ΠAΠAΔOΠOYΛOΣ ΘOΔΩPOΣ
ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ
ΝΤΑΒΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
EYΣTAΘIOY TAΣOΣ
ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΔΟΥ ΡΑΝΙΑ
ΚΟΤΣΑΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ
KOPTEΣAΣ BAΓΓEΛHΣ
ΣIΔHPOΠOYΛOΣ KΩΣTAΣ
ΝΟΜΙΚΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ
TΣOΓKAΣ XAPHΣ
XOMΣIOΓΛOY HΛIAΣ

Δ PAΣTHPIOTHTEΣ
4

Ο Π.Σ.Δ.Μ.-Η. Για την γενικότερη απαξίωση του κλάδου μέσω
των εφαρμοζόμενων πολιτικών

5

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΟΥ Νο. 36
ΤΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ του Δ.Σ. της 26/03/2012

6

Τοποθέτηση Π.Σ.Δ.Μ.-Η. σχετικά με Υ.Α. «Αριθμός ελέγχων
ανά κατηγορία και είδος έργων και εργασιών δόμησης,
διαδικασία ελέγχων Ελεγκτών Δόμησης»

YΠEYΘYNOΣ KATA NOMO: ΠAΠAΔOΠOYΛOΣ ΘOΔΩPOΣ
ΣYNTAKTIKH EΠITPOΠH: ΒΟΓΚΛΗ ΣΤΕΛΛΑ
ΚΟΝΤΟΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΚΟΥΛΟΥΜΟΥΝΔΡΑΣ ΣΠΥΡΟΣ
ΚΡΕΣΠΗΣ ΚΩΣΤΑΣ
ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΞΑΝΘΗ
ΠΕΠΟΝΗΣ ΧΑΡΗΣ
ΣΧΙΝΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΧΑΜΠΗΛΟΜΑΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ

εκδότης: Χρυσάνθη Kοσμά
σύμβουλος έκδοσης: Τάκης Κοσμάς
kosmas2@gmail.com
δημόσιες σχέσεις: Mαλάμω Bαρελά

Δ PAΣTHPIOTHTEΣ ΠΑΡΑΤΑΞΕΩΝ
8

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ

T ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
ΤΟ ΝΕΟ ΤΡΙΣΩΛΗΝΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΔΙΚΤΥΩΝ
10 ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ – ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ

υπεύθυνος διαφήμισης: Kώστας Σιδέρης

ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΨΥΚΤΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΩΣ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ
16 ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΩΡΕΣ ΑΙΧΜΗΣ

παραγωγοί διαφήμισης: Iωάννα Mπουρδανιώτη
Παναγιώτης Κυπριώτης
Σωκράτης Μαρτινόπουλος

Ανάπτυξη της αγοράς Επιχειρήσεων
20 Ενεργειακών Υπηρεσιών

art director: Έφη Μαρκοπούλου
atelier@provoli3.gr
φωτογραφίες: wikimedia.org
dreamstime.com

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ
26 ΚΙΝΗΤΗΡΙΑΣ ΙΣΧΥΟΣ
30 Γραφένιο: η επανάσταση στη νανοτεχνολογία

Θ ΕΜΑ
40 Επαγγελματικά νοσήματα-ασθένειες

για τη διαφήμισή σας στο ΔEΛTIO
απευθυνθείτε στην

E ΝΗΜΕΡΩΣΗ
44 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - Επαγγελματικός Οδηγός

N ΕΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ
Χ. ΚΟΣΜΑ - Κ. ΖΑΜΠΑΡΑ - Κ. ΣΙΔΕΡΗΣ Ο.Ε.
εκδόσεις - διαφημίσεις
Μαραθώνος 20, 15343 Aγία Παρασκευή
τηλ.: 210 6008530, 210 6006917
fax: 210 6006981
2

www.provoli3.gr
ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

48 ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΑΠΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ
Παρακαλούνται οι αναγνώστες - μέλη του ΠΣΔM-H για οποιαδήποτε αλλαγή
στη διεύθυνση αποστολής του ΔEΛTIOY να ενημερώνουν έγκαιρα τον Σύλλογο
στο τηλέφωνο: 2109212741, fax: 2109579009 ή e-mail: psdmh@otenet.gr
και τον εκδότη στο τηλέφωνο: 2106006917, fax: 2106006981
Mε τον τρόπο αυτό το ΔEΛTIO του Πανελληνίου Συλλόγου Διπλωματούχων
Mηχανολόγων Hλεκτρολόγων θα φθάνει πάντοτε στα χέρια τους.

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

3

Δ PAΣTHPIOTHTEΣ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΥΧΩΝ
ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ – ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ
Ο Π.Σ.Δ.Μ.-Η.
Για την γενικότερη απαξίωση του κλάδου μέσω των εφαρμοζόμενων πολιτικών
Τα τελευταία 2,5 χρόνια όλοι οι μηχανικοί της χώρας ζούμε μια ανελέητη επίθεση προς κατάργηση των επαγγελματικών μας δικαιωμάτων. Αγώνες ετών από όλους τους συναδέλφους, καταργούνται σε μια νύχτα μέσω νομοθετημάτων τα οποία υπαγορεύονται από την τρόϊκα σε ένα ανήμπορο πολιτικό σύστημα να αντιδράσει ή να αντιπροτείνει προτάσεις. Η αναντιστοιχία μεταξύ
της κοινωνίας και του πολιτικού συστήματος είναι πέραν του δέοντος εμφανής και αδικαιολόγητη.
Η παντελής απουσία αναπτυξιακών πολιτικών και προοπτικών αναγκάζει το πλέον ηλικιακά παραγωγικό τμήμα της κοινωνίας,
να ψάξει νέους δρόμους εκτός της Πατρίδας μας. Αντί να αναζητώνται τρόποι για την αποφόρτιση των βαρών στις πλάτες και
των μηχανικών, για την προσέκλυση επενδύσεων, για την εξαγωγή τεχνογνωσίας, για την μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης, της ανίχνευσης της πραγματικής φορολογητέας ύλης, της επιστροφής των χρημάτων του Ελληνικού λαού που δόθηκαν για
προμήθειες σε πολιτικά πρόσωπα και μή, για την στρατηγική χάραξη αναπτυξιακών πολιτικών,

αντ΄ αυτού,
αυξάνονται αδικαιολόγητα οι ασφαλιστικές εισφορές, αυξάνεται η φορολογική επιβάρυνση, αυξάνεται η ύφεση, δεν αποδίδεται δικαιοσύνη, δεν επικροτείται από την Πολιτεία η συνέπεια, απαξιώνεται ο ρόλος των δημοσίων υπαλλήλων με την συνεχιζόμενη μείωση αποδοχών.
Το κίνημα διαγραφής των μηχανικών από τις τάξεις του ΤΕΕ/ΤΣΜΕΔΕ διογκώνεται με συνέπειες απρόβλεπτες για τον ασφαλιστικό μας φορέα και την τύχη των νέων συναδέλφων.
Οι Μ-Η Μηχανικοί μέσω του Συλλόγου μας εκφράζουμε την

ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΜΑΣ
για την εφαρμοζόμενη πολιτική της επίσημης Πολιτείας και απαιτούμε τον άμεσο επαναπροσδιορισμό της στην κατεύθυνση
της ανάπτυξης, της δίκαιης κατανομής των βαρών στους πολίτες, της αξιοκρατίας, της αξιοπρέπειας.

4

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΟΥ Νο. 36
ΤΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ του Δ.Σ. της 26/03/2012
Συνεκλήθη σήμερα Δευτέρα 26/03/2012 και ώρα 17.00 το Δ.Σ. του Π.Σ.Δ.Μ.-Η επί της οδού Αριστονίκου 18 & Γοργίου στο
ΜΕΤΣ, κατόπιν προσκλήσεως του Προέδρου και του Γενικού Γραμματέα του Δ.Σ. με την κάτωθι ημερήσια διάταξη:
ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΔΙΑΤΑΞΗ
1. Επικύρωση πρακτικού προηγούμενης συνεδριάσης
2. Ενημέρωση από τον Πρόεδρο και τα μέλη του Δ.Σ.
3. Οικονομικά
4. Θέματα Γενικής Συνέλευσης
5. Εγγραφές Νέων Μελών
6. Τροποποίηση Ν.6422
7. Διάφορα θέματα
Παρόντες: Θ. Παπαδόπουλος

Σ. Διαμαντίδης
Τ. Ευσταθίου

Δ. Κοτσάνης

N. Ντάβος

Ρ. Παραστατίδου
Χ. Τσόγκας

Β. Νομικός

Ε. Κορτέσας

Απόντες: Κ. Σιδηρόπουλος

Η. Χομσίογλου

ΘΕΜΑ 2ον: Ενημέρωση από τον Πρόεδρο και τα μέλη του Δ.Σ.
Το Δ.Σ. του Π.Σ.Δ.Μ.-Η. επί τη αναγγελία του θανάτου του Δημήτρη Αργυρόπουλου, ο οποίος διετέλεσε επί σειρά ετών μέλος
του Δ.Σ. του Κ.Ε.Κ. και διαχειριστής του, στη σημερινή συνεδρίαση της 26ης Μαρτίου 2012 και αφού συζήτησε το θέμα αποφάσισε ομόφωνα:
1. Να εκφράσει τα θερμά του συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους του εκλιπόντος.
2. Να παραστεί ο Α’ Αντιπρόεδρος του Δ.Σ., Στέλιος Διαμαντίδης στην εξόδιο ακολουθία.
3. Να κατατεθεί το ποσό των 100€ στο Γηροκομείο Αθηνών εις τη μνήμη του εκλιπόντος.
4. Να δημοσιευτεί η παρούσα απόφαση στο Δελτίο του Συλλόγου.
Μη υπάρχοντος ετέρου θέματος λύεται η συνεδρίαση ώρα 18.15
Για το Δ.Σ. του Π.Σ.Δ.Μ-Η


Ο Πρόεδρος

Θόδωρος Παπαδόπουλος

Ο Γενικός Γραμματέας
Τάσος Ευσταθίου

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

5

Δ PAΣTHPIOTHTEΣ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΥΧΩΝ
ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ – ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ

Αθήνα, 06/02/2012
Αριθμ.Πρωτ.:839

ΠΡΟΣ: τον Υπουργό

Περιβάλλοντος Ενέργειας & Κλιματικής Αλλάγής

κ. Γ. Παπακωνσταντίνου



ΚΟΙΝ.:

τον Αναπληρωτή Υπουργό
Περιβάλλοντος Ενέργειας & Κλιματικής Αλλάγής
κ. Ν. Σηφουνάκη
Πρόεδρο Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος
κ. Χ. Σπίρτζη

ΘΕΜΑ: Τοποθέτηση Π.Σ.Δ.Μ.-Η. σχετικά με Υ.Α. «Αριθμός ελέγχων ανά κατηγορία
και είδος έργων και εργασιών δόμησης, διαδικασία ελέγχων Ελεγκτών Δόμησης»
Αξιότιμοι κύριοι Υπουργοί,
Με ευχαρίστηση διαπιστώσαμε την εκκίνηση της έκδοσης των προβλεπόμενων από το Ν.4030/11 Υ.Α. και ΚΥΑ, με την ανάρτηση της Υ.Α. «Αριθμός ελέγχων ανά κατηγορία και είδος έργων και εργασιών δόμησης, διαδικασία ελέγχων Ελεγκτών Δόμησης», σε εφαρμογή της παρ.5, του άρθρου 7 του νόμου.
Με λύπη μας διαπιστώνουμε όμως ότι δεν προηγήθηκε η αναγκαία συζήτηση με τους φορείς των εμπλεκομένων, οι οποίοι δεν μπορεί να προσκαλούνται για τα θέματα που τους αφορούν, να εκφράσουν τη γνώμη τους στα, συνήθως ασφυκτικά, πλαίσια της δημόσιας διαβούλευσης. Η
διαδικασία αυτή εξασφαλίζει και στο υπουργείο τον απαραίτητο χρόνο για την διερεύνηση των ολοκληρωμένων προτάσεων που διατυπώνονται.
Ο νόμος 4030/11 δεν καταργεί τους ελέγχους στο κύκλωμα της παραγωγής ιδιωτικών έργων. Κάτι τέτοιο άλλωστε ούτε αποδεκτό από τη κοινωνία είναι , ούτε μπορεί να διορθώσει τις στρεβλώσεις που παρατηρούνται μέχρι σήμερα. Μετατοπίζει τον έλεγχο από το στάδιο των μελετών στο
στάδιο της κατασκευής και τον αναθέτει σε ειδικό σώμα ελεγκτών, αναθέτοντας στη δημόσια διοίκηση τον έλεγχο των ελεγχόντων. Αν η πλήρης
κατάργηση των ελέγχων ήταν το ζητούμενο τότε με τους επιεικέστερους χαρακτηρισμούς διαπράττεται έγκλημα σε βάρος των πολιτών που αδυνατούν να ελέγξουν τα πεπραγμένα των μελετητών, επιβλεπόντων και κατασκευαστών και σε βάρος του δημοσίου συμφέροντος, αφού δεν εξασφαλίζεται η ασφάλεια και η ποιότητα των κατασκευών.
Επισημαίνουμε λοιπόν ότι η κατ΄ εξουσιοδότηση του νόμου 4030/11 Υπουργική Απόφαση, την οποία εξετάζουμε, δεν μπορεί με τις ρυθμίσεις
της να καταστρατηγεί τις προβλέψεις του νόμου και να οδηγεί στην ουσία σε απουσία ελέγχων για τις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις των
κτιρίων. Ο νόμος προβλέπει ότι η Υ.Α. καθορίζει τον αριθμό των ελέγχων ανάλογα με το είδος των έργων και των εργασιών δόμησης και
δεν έχει εξουσιοδοτήσει για τη μη πραγματοποίηση ελέγχων σε κάποιες κατηγορίες εργασιών. Επιπροσθέτως για τον τελικό (τρίτο ) έλεγχο ό νόμος προβλέπει ότι αφορά και τις προβλεπόμενες εγκαταστάσεις.
Αντίθετα με τις προβλέψεις του νόμου η Υ.Α. καταργεί τους ενδεικνυόμενους ελέγχους των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων στην πλειοψηφία των κτιρίων που κατασκευάζονται (εξαιρούνται ακόμα και τα ξενοδοχεία!), με προφανείς κινδύνους για την ποιότητα των κατασκευών και την ασφάλεια των πολιτών. Είναι πιστεύουμε απαραίτητο οι προβλέψεις για τα κτίρια κατηγορίας Γ(β) να επεκταθούν για το σύνολο
των κτιρίων που κατασκευάζονται και ο τελικός έλεγχος να γίνεται σε όλες τις περιπτώσεις από κλιμάκιο μηχανικών με τη συμμετοχή μηχανικού ειδικότητας ΗΜ εγκαταστάσεων.
Το δημόσιο συμφέρον και η ασφάλεια των κατασκευών είναι καθολικές απαιτήσεις και δεν μπορεί να είναι συνάρτηση του μεγέθους και της
χρήσης. Είναι εξάλλου προφανές ότι, εξαιρουμένων των φυσικών καταστροφών, η ποιότητα των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων είναι αυτή που επηρεάζει σε καθημερινή βάση την ποιότητα διαβίωσης των χρηστών ενός κτιρίου.

Αξιότιμοι κύριοι Υπουργοί,
Αναμένουμε τις διορθωτικές παρεμβάσεις σας και ζητούμε άμεσα συνάντηση μαζί σας προκειμένου να αναπτύξουμε διεξοδικά τις απόψεις μας.

Με εκτίμηση,
Για το Δ.Σ.


Ο Πρόεδρος

Θόδωρος Παπαδόπουλος
6

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

Ο Γενικός Γραμματέας
Τάσος Ευσταθίου

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

7

Δ PAΣTHPIOTHTEΣ

8

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

ΠΑΡΑΤΑΞΕΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

9

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

ΤΟ ΝΕΟ ΤΡΙΣΩΛΗΝΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΔΙΚΤΥΩΝ
ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ – ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΟΥ
Αριστείδης Αφεντουλίδης
Διπλ. Ναυπηγός Μηχ/γος Μηχ/κός ΕΜΠ¨

Περίληψη
Το νέο τρισωλήνιο σύστημα αποτελεί μία
καινοτόμο ιδέα, ώριμη πλέον τεχνικά, αναφερόμενη σε δίκτυα νερού μεταφοράς
θερμότητας, όπως δίκτυα θέρμανσης και
κλιματισμού. Η προτεινόμενη μορφή δικτύου εμφανίζει πολλά πλεονεκτήματα
έναντι των έως σήμερα γνωστών και εφαρμοζόμενων δομών, πλεονεκτήματα που
οδηγούν τελικά σε ορθολογική χρήση και
εξοικονόμηση ενέργειας. Η παρουσίαση
και υποστήριξη του συστήματος γίνεται
κατόπιν θεωρητικής και πειραματικής επιβεβαίωσης των χαρακτηριστικών λειτουργίας του αλλά και επίσης κατόπιν επιτυχούς
ελέγχου του σε πραγματικές εγκαταστάσεις
για ικανό χρονικό διάστημα. Μία σημαντική και επιτυχής εφαρμογή του νέου τρισωλήνιου συστήματος αναφέρεται στην σύζευξη πολλών λεβήτων ή ψυκτών, όπου
παράγεται δίκτυο σταθερό, αποδοτικό και
ελεγχόμενο [1].
1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΔΟΜΗΣ ΔΙΚΤΥΩΝ
Πρωταρχικός σκοπός ενός δικτύου θέρμανσης κλιματισμού είναι η μεταφορά
θερμότητας από την μονάδα παραγωγής
στην μονάδα κατανάλωσης. Το μέσον μεταφοράς της θερμότητας είναι νερό ή διά-

10

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

λυμα αυτού με αντιψυκτικό, ενώ οι μονάδες παραγωγής μπορεί να είναι λέβητες
ή ψύκτες νερού. Βασικός παράγων ισορροπίας και αποδοτικότητας του δικτύου
αποτελεί η ισοδυναμία μεταξύ παραγόμενης, μεταφερόμενης και καταναλισκόμενης
θερμότητας. Γενικά ο έλεγχος της παραγόμενης θερμότητας γίνεται με ενεργοποίηση
– απενεργοποίηση των μονάδων παραγωγής υπό ζητούμενη σταθερή παροχή, ενώ
ο έλεγχος της καταναλισκόμενης γίνεται
είτε άμεσα με μεταβολή παροχής είτε έμμεσα με μεταβολή θερμοκρασίας τροφοδότησης. Στις μονάδες παραγωγής θερμότητας επιδιώκεται να διατηρείται κατά το
δυνατόν σταθερή παροχή ή έστω οι μεταβολές αυτής να είναι εντός ορίων ασφαλείας. Λόγοι συνθηκών μετάδοσης θερμότητας, ασφαλείας και ελέγχου επιβάλουν την
εν λόγω απαίτηση.
Στις μονάδες κατανάλωσης ο έλεγχος της
προσδιδόμενης θερμότητας γίνεται άμεσα με έλεγχο παροχής μέσω βάνας ελέγχου (control valve) είτε έμμεσα με έλεγχο
θερμοκρασίας.
Έτσι η τροφοδοσία των μονάδων κατανάλωσης ή δευτερεύον δίκτυο όπως συνηθίζεται να καλείται, μπορεί να είναι σταθερής ή μεταβλητής παροχής (constant or

variable secondary network). Δευτερεύον δίκτυο σταθερής παροχής ελέγχεται
ως προς την προσδιδόμενη θερμότητα
μέσω της θερμοκρασίας προσαγωγής,
ενώ δευτερεύον δίκτυο μεταβλητής παροχής ελέγχεται ως προς την προσδιδό-

μενη θερμότητα μέσω της παροχής τροφοδοσίας.
Βεβαίως εφικτή είναι και η μίξη των δύο
συστημάτων κατά περίπτωση και εφαρμογή.
Το κεντρικό δίκτυο τροφοδοσίας ήτοι το

δίκτυο παραγωγής και μεταφοράς της
θερμότητας καλείται πρωτεύον δίκτυο
και μπορεί να είναι επίσης σταθερής ή
μεταβαλλόμενης παροχής.

2. ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΚΑΙ
ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ
Η ρύθμιση της ενεργειακής απόδοσης των
καταναλώσεων γίνεται μέσω βάνας ελέγχου
(control valve), η οποία μπορεί να είναι δίοδος ή τρίοδος. Ο λόγος ΔΡβάνα/ΔΡκλάδουmax
καλείται authority και για την επίτευξη
αποδοτικής και αναλογικής δυνατότητας
ρύθμισης της παροχής, πρέπει να παίρνει τιμές άνω του 0.3. Επιλογή βάνας με
υψηλή authority οδηγεί αφενός σε υψηλή
ρυθμιστικότητα αλλά αφετέρου και σε αύξηση του ολικού ΔΡ του κλάδου, με συνέπεια την αναγκαστική επιλογή μεγαλύτερων
αντλιών.
Σε ένα δίκτυο γενικώς, εμφανίζονται λιγότερο ή περισσότερο φαινόμενα αλληλοεπίδρασης (interference or interactive
phenomena), τα οποία προέρχονται από
την ίδια την φύση και την δομή του δικτύου. Έτσι όλες οι βάνες ελέγχου επιφορτίζονται, εκτός από την κανονική
ρύθμισή τους για έλεγχο της προσδιδόμενης θερμότητας σε κάθε κατανάλωση,
και με την πρόσθετη ρύθμισή τους για
απόσβεση της αλληλεπίδρασης που τυχόν δέχονται.
Η αλληλεπίδραση στο δίκτυο μπορεί να
οδηγήσει σε αδυναμία ρύθμισης ή στην
απώλεια της αναλογικής ρύθμισης των
βανών, στην αδυναμία μεταφοράς της
παραγόμενης θερμότητας και τέλος στην
λειτουργική υποβάθμιση του δικτύου
και σε ενεργειακή σπατάλη.
Δίκτυο σταθερής παροχής πρωτεύοντος,
σημαίνει ρύθμιση παροχής και αποδι-

δόμενης ισχύος στις τελικές καταναλώσεις, αλλά απουσία αντίστοιχης ρύθμισης στους κεντρικούς κλάδους.
Τα βασικά χαρακτηριστικά του δικτύου
είναι:
• Διατήρηση υψηλής authority και ρυθμιστικότητας στις βάνες ελέγχου.
•Αμελητέα αλληλεπίδραση (interference)
εντός του δικτύου.
• Αδυναμία ταύτισης παραγομένης και
καταναλισκομένης ενέργειας
• Αδυναμία ταύτισης κεντρικά και τοπικά
ανακυκλοφορούσης παροχής
• Εγγενής ενεργειακή σπατάλη κατά την
λειτουργία του δικτύου
• Σταθερό σημείο λειτουργίας του κεντρικού κυκλοφορητή ανεξάρτητα από τα
θερμικά φορτία του δικτύου

θέτηση αυτόματων ελεγκτών διαφορικής πίεσης (self regulating controllers),
σε κάθε κλάδο κατανάλωσης, οι οποίοι
εντός των αναλογικών ορίων λειτουργίας τους μετριάζουν τις δυναμικές αλληλεπιδράσεις.
Εκ των δύο δικτύων, σταθερής και μεταβλητής παροχής, στις περισσότερες
εφαρμογές προκρίνεται η χρήση του δικτύου μεταβλητής παροχής πρωτεύοντος λόγω χαμηλότερου κόστους κατασκευής και απλοποιημένης μορφής και
λειτουργίας. Σε μεγαλύτερα και ποιο
απαιτητικά δίκτυα εφαρμόζεται το δίκτυο σταθερής παροχής πρωτεύοντος,
όπου η πιθανή γεννωμένη ενεργειακή
σπατάλη αντισταθμίζεται από την καλύτερη λειτουργία του δικτύου.

3. ΠΡΩΤΕΥΟΝ ΔΙΚΤΥΟ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ
ΠΑΡΟΧΗΣ
Δίκτυο μεταβλητής παροχής πρωτεύοντος σημαίνει μεταβολή της συνολικά
ανακυκλοφορούσης παροχής στο δίκτυο σύμφωνα με τις θερμικές απαιτήσεις στις μονάδες
κατανάλωσης. Τα βασικά χαρακτηριστικά του δικτύου είναι:
• Σημαντική αλληλεπίδραση (interference) εντός του δικτύου.
• Μεταβλητότητα της authority των βανών ελέγχου και μείωση της ρυθμιστικότητας.
• Κίνδυνος τοπικής ή ολικής λειτουργικής αστοχίας του δικτύου.
• Η λύση που προκρίνεται είναι η τοπο-

4. ΠΡΩΤΕΥΟΝ ΔΙΚΤΥΟ ΠΟΛΛΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
Η χρήση πολλών μονάδων παραγωγής
θερμότητας βασίζεται στην λογική της
εκ περιτροπής ενεργοποίησης των μονάδων, σύμφωνα πάντα με τις θερμικές
ανάγκες της κατανάλωσης.
Διάφοροι τρόποι συνδεσμολογίας των
θερμικών μονάδων έχουν προταθεί και
εφαρμόζονται από τους μελετητές και
τους κατασκευαστές [3].
Η πλέον κοινά αποδεκτή και πλέον επιτυχής τεχνοτροπία δομής δικτύου πολλαπλών μονάδων παραγωγής φαίνεται
στο σχέδιο 2.
Λόγω του bypass, και των μικρών μηκών των κλάδων παραγωγής, οι εμφανι-

Στο σχ.1 φαίνονται μερικά τυπικά παραδείγματα δομής δικτύων.

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

11

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

ζόμενες αλληλεπιδράσεις στο τμήμα παραγωγής είναι συνήθως αμελητέες. Το
τμήμα κατανάλωσης, όπως φαίνεται στο
σχέδιο 2, χαρακτηρίζεται από μεταβλητή
παροχή πρωτεύοντος κατανάλωσης. Θα
μπορούσε να κατασκευαστεί και σταθερής παροχής πρωτεύοντος κατανάλωσης
εάν εφαρμοζόταν μία αντίστοιχη σύζευξη του σχήματος 1. Το θέμα είναι πως
είτε σταθερής είτε μεταβλητής παροχής
πρωτεύοντος στην κατανάλωση, το δίκτυο χαρακτηρίζεται εκτός από τις εγγενείς τού κάθε συστήματος αδυναμίες
και από ανεξέλεγκτη πιθανή αντιστροφή
ροής στο bypass, γεγονός που εμποδίζει την ορθή μεταφορά της παραγομένης θερμότητας στην κατανάλωση. Επίσης το δίκτυο εμφανίζει μεγάλη δυσκολία προσδιορισμού του καταναλισκομένου φορτίου και αντίστοιχης προσαρμογής των ενεργών μονάδων παραγωγής.
5. ΤΟ ΝΕΟ ΤΡΙΣΩΛΗΝΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Η δομή του νέου τρισωλήνιου συστήματος βασίζεται σε δύο βρόγχους, τον
πρωτεύοντα και τον δευτερεύοντα, ο
δεύτερος εσωτερικός του πρώτου. Ο
δευτερεύων βρόγχος φέρει στο εσωτερικό του εγκαρσίως τοποθετημένους
τους κλάδους των καταναλώσεων. Ο
κάθε κλάδος κατανάλωσης διαθέτει
έναν τοπικό κυκλοφορητή για την τροφοδότησή του. Ο πρωτεύων βρόγχος
φέρει την μονάδα παραγωγής θερμότητας και τον κεντρικό κυκλοφορητή.
Η δομή του συστήματος στην πιο απλή
μορφή του φαίνεται στο σχήμα 3
Το προτεινόμενο σύστημα παρουσιάζει
μία σημαντική ιδιομορφία έναντι των συμ12

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

βατικών, ήτοι κατά την λειτουργία μόνο
του κεντρικού κυκλοφορητού, οι πιέσεις
στα δύο άκρα των κλάδων κατανάλωσης
είναι ίσες. Αυτή η ισότητα των πιέσεων,
η οποία προέρχεται από την συμμετρική δομή του συστήματος, έχει ως αποτέλεσμα την απαλοιφή της τάσης τροφοδότησης των κλάδων κατανάλωσης από την
λειτουργία μόνο του κεντρικού κυκλοφορητού, χαρακτηριστικό που τελικώς μειώνει σημαντικά τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ
των κλάδων.
Η ρύθμιση της προσδιδόμενης θερμότητας στους κλάδους κατανάλωσης μπορεί
να γίνει είτε με έλεγχο στροφών των τοπικών κυκλοφορητών είτε με ρυθμιστική βάνα, η οποία θα λειτουργεί πάντα με
υψηλή και σταθερή authority και με μικρή
απόλυτη τιμή ΔΡβάνας.
Η συνολικώς ανακυκλοφορούσα παροχή
εντός του δικτύου μπορεί να προσεγγίζει
την συνολική παροχή στις καταναλώσεις,
με ρύθμιση των στροφών του κεντρικού
κυκλοφορητού. Το κριτήριο ρύθμισης θα
είναι μηδενική παροχή σε ένα εκ των δύο
παθητικών bypass του συστήματος, βλέπε σχήμα 3.
Κατά την χρήση του τρισωλήνιου συστήματος σε δίκτυο σύζευξης πολλαπλών μονάδων παραγωγής, εκτός όλων των προαναφερθέντων γενικών πλεονεκτημάτων του

συστήματος και εκτός του αποκλεισμού
αντιστροφής ροών και επομένως αποδοτικής μεταφοράς της παραγομένης ισχύος
στην κατανάλωση, το δίκτυο επιπλέον είναι
εύκολα ελεγχόμενο και ως προς την ρύθμιση ισχύος. Δηλαδή, η μέτρηση της καταναλισκομένης ισχύος και η ρύθμιση της
παραγομένης, μέσω ενεργοποίησης μονάδων παραγωγής, αποτελεί πλέον μία απλοποιημένη διαδικασία. Η ανακυκλοφορούσα παροχή στο δίκτυο καθορίζεται από τον
κεντρικό κυκλοφορητή, ο οποίος ρυθμίζει
τις στροφές του ώστε να ικανοποιεί το κριτήριο της μηδενικής παροχής στα δύο παθητικά bypass του βρόγχου κατανάλωσης.
Τότε η ισχύς κατανάλωσης προσδιορίζεται από το εκάστοτε ποσοστό των στροφών
λειτουργίας του κεντρικού κυκλοφορητού,
τιμή που προσδιορίζει αντιστοίχως και το
εκάστοτε ποσοστό απαιτούμενης παραγομένης θερμότητας.
Το προτεινόμενο δίκτυο πολλαπλών μονάδων παραγωγής φαίνεται στο σχέδιο 4.
6. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
Θα παρουσιαστούν σε μία συγκρίσιμη μορφή τα αποτελέσματα υδραυλικής
συμπεριφοράς τριών ομοειδών δικτύων
τριών κλάδων καταναλώσεως.
Το υπό μελέτη και επίλυση δίκτυο κατασκευάζεται τρεις φορές ήτοι, ως σταθερής
παροχής πρωτεύοντος, ως μεταβλητής πα-

ροχής πρωτεύοντος και ως τρισωλήνιο.
Στο σχέδιο 5 φαίνονται τα τρία δίκτυα.
Οι ζητούμενη παροχή στις τρεις καταναλώσεις Κ1, Κ2, Κ3 είναι 2 m3/h και το
δίκτυο διαστασιολογείται με V=0.9 - 1.8
m/s, έτσι ώστε για παροχή 4 - 6 m3/h η
σωλήνα είναι 11/4’’, ενώ για ονομαστική
παροχή μικρότερη η σωλήνα είναι 1’’. Ο
υπολογισμός των ΔΡ των κλάδων θα γίνεται εκ της σχέσεως ΔΡ=C x V2, όπου
ΔΡ (Pa) και V (m3/h). Ο εκθέτης της σχέσεως λαμβάνεται σταθερά ίσος με 2 με
μικρό απόλυτο λάθος και αμελητέο σχετικό λάθος κατά την σύγκριση. Στο σχέδιο 6 φαίνονται οι συντελεστές C και οι
διάμετροι των κλάδων.
Όσον αφορά στο 1ο σύστημα, η πτώση
πίεσης εκάστου τοπικού κλάδου είναι
ΔΡ=18000 Pa και κατ’ αρχήν ομοίως
διαστασιολογείται και η ρυθμιστική
βάνα, (Cβάνα=4500). Στην συνέχεια
διαστασιολογούνται οι κυκλοφορητές.
Ο κάθε τοπικός κυκλοφορητής έχει την
εξής καμπύλη:H=54914.7-6470.71*V1167.86*V2 και ο κεντρικός: H=69328.61428.57*V-821.43*V2 , όπου H (Pa) και
V (m3/h).
Η αρχική επίλυση γίνεται με παροχές
κλάδων 2 m3/h και παροχές bypass 0.05
m3/h. Οι εξαγόμενες αντιστάσεις για την
εξισορρόπηση του συστήματος φαίνονται
σχήμα 7.
Όσον αφορά στο 2ο σύστημα, η πτώση πίεσης εκάστου τοπικού κλάδου είναι
ΔΡ=18000 Pa και κατ’ αρχήν ομοίως διαστασιολογείται και η ρυθμιστική βάνα,
(Cβάνα=4500). Στην συνέχεια διαστασιολογείται ο κυκλοφορητής:
H=110290-4790.98*V-311.164*V2 .
Η αρχική επίλυση γίνεται με παροχές κλάδων 2 m3/h και εξάγονται οι αρχικές αντιστάσεις για την εξισορρόπηση του συστήματος, οι οποίες φαίνονται σχήμα 8.
Όσον αφορά στο 3ο σύστημα, η πτώση
πίεσης εκάστου τοπικού κλάδου είναι
ΔΡ=18000 Pa και κατ’ αρχήν ομοίως διαστασιολογείται και η ρυθμιστική βάνα,
(Cβάνα=4500). Στην συνέχεια διαστασιολογούνται οι κυκλοφορητές. Ο κάθε τοπικός κυκλοφορητής έχει την εξής
καμπύλη:
ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

13

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
H=54914.7-6470.71*V-1167.86*V2
και ο κεντρικός:
H = n 2* 6 9 3 2 8 . 6 - n * 1 4 2 8 . 5 7 V821.43*V2, όπου H (Pa) και V (m3/h).
Η αρχική επίλυση γίνεται με παροχές
κλάδων 2 m3/h και εξάγονται οι αρχικές
αντιστάσεις για την εξισορρόπηση του συστήματος, οι οποίες φαίνονται σχήμα 9.
Οι τιμές VR, VL του σχ. 9 παριστάνουν τις
παροχές των bypass. Η διαδικασία σύγκρισης των τριών συστημάτων θα γίνει σε
δύο διακριτά στάδια. Στο πρώτο στάδιο

θα απενεργοποιηθεί πρώτα ο καταναλωτής 1 και στην συνέχεια ο 1 και ο 2. Καμία
επέμβαση δεν θα γίνει στους κυκλοφορητές παρά μόνον στις ρυθμιστικές ώστε να
διατηρηθεί η παροχή των ενεργών καταναλωτών στα 2 m3/h. Στο δεύτερο στάδιο
θα ακολουθηθεί ακριβώς η ίδια διαδικασία με την διαφορά πως θα γίνει επέμβαση στους κεντρικούς κυκλοφορητές για να
βελτιστοποιηθεί το σύστημα σύμφωνα με
τους γνωστούς κανόνες εφαρμογής. Έτσι
στα συστήματα 1, 2 θα διατηρηθεί σταθε-

ρό το υψομετρικό των κυκλοφορητών και
ίσο με το αρχικό, ενώ στο σύστημα 3 θα
μειώνονται οι στροφές του κεντρικού κυκλοφορητού με κριτήριο τον μηδενισμό
της παροχής σε ένα από τα δύο παθητικά
bypass. Τα αποτελέσματα συγκεντρωτικά
φαίνονται παρακάτω, όπου Vi σε m3/h, Pi
σε W, Ci συντελεστές αντιστάσεως. Επίσης
δείκτης 1, 2, 3: αντίστοιχα 1ος , 2ος , 3ος
κλάδος και k: κεντρικός κλάδος.

Βιβλιογραφία

Οι αντιστάσεις των κλάδων δεν μεταβάλλονται, το σύστημα δεν παρουσιάζει αλληλεπιδράσεις.
Το 2ο στάδιο εξάγει ακριβώς τα ίδια αποτελέσματα.

1. A. Afentoulidis, M. Zlateva.
“Coupling Multiple Heat Production and Consumption Units by
Employing the New Three-Pipe System”, ASHRAE Winter Meeting,
Dallas 01/2007.
2. H. Roos.-.Hydraulik der Wasserheizung, Oldenbourg Verlag 1994
3. R. Petitjean. – Total hydronic balancing, Tour & Anderson AB, Sweden 2004
4. ASHRAE Handbook 2004 HVAC
Systems and Equipment
5. ASHRAE Handbook 2003 Applications

Το σύστημα παρουσιάζει στο 1ο στάδιο αλληλεπιδράσεις 33.5 %, ενώ στο 2o 14.5%.
Οι τιμές των αντιστάσεων είναι οι αναγκαίες ώστε να διατηρηθούν όλες οι ενεργές παροχές 2 m3/h.

Οι αντιστάσεις των κλάδων δεν μεταβάλλονται, το σύστημα δεν παρουσιάζει αλληλεπιδράσεις. Παρουσιάζει δε την ελάχιστη ισχύ κατανάλωσης κυκλοφορητών.

14

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

Η εταιρεία Hi-power ιδρύθηκε το 1986, με σκοπό την παροχή ποιοτικών
υπηρεσιών στον τομέα της διοργάνωσης event.
Οι δραστηριότητες μας καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων
(παρουσιάσεων, επιχειρηματικών και επαγγελματικών event,
συνεδρίων κ.λ.π.), με μελέτη, μεταφορά, εγκατάσταση και χειρισμό
του εξοπλισμού μας από εξειδικευμένο
προσωπικό.

Συνοπτικά οι υπηρεσίες που προσφέρουμε:
• Μικροφωνικές εγκαταστάσεις
• Συνεδριακά μικροφωνικά συστήματα
• Μεταφραστικά συστήματα
• Οπτικοακουστικά συστήματα τελευταίας τεχνολογίας( projectors,
οθόνες προβολής, Laptops, DVD, TV plasma, plasma wall)
• Ειδικοί φωτισμοί και αρχιτεκτονικοί φωτισμοί ανάδειξης κτιρίων

Είμαστε στη διάθεση σας για να
συζητήσουμε από κοντά την πιο
ιδανική και συμφέρουσα λύση για την
εκδήλωση σας.

ΕΚΘΕΣΗ ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΡΑΤΗΣΕΩΝ
Λ. ΚΗΦΙΣΙΑΣ 59 ΜΑΡΟΥΣΙ, Τ.Κ. 151 24
ΤΗΛ. 210-6198276, 210-6197908
e-mail: info@hi-power.gr www.hi-power.gr
ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

15

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΨΥΚΤΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΩΣ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ
ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΩΡΕΣ ΑΙΧΜΗΣ
Κ.Π. Παπαγεωργίου*,
A.Μ. Παπαδόπουλος,
Η. Βασιλείου,
Γ. Αντωνόπουλος
Εργαστήριο Μετάδοσης Θερμότητας
και Περιβαλλοντικής Μηχανικής
Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών

16

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

Περίληψη
Ο κλιματισμός σε συνεχή βάση είναι μία
πραγματικότητα, ακόμα και σε χώρες με
σχετικά ήπιες κλιματικές συνθήκες. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι ανάγκες σε κτίρια υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, όπως νοσοκομεία και τράπεζες, κτίρια γραφείων,
πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις, ξενοδοχεία κ.α. Η συνεχής απαίτηση για ελεγχόμενες συνθήκες άνεσης στο εσωτερικό των
κτιρίων είναι ο κύριος παράγοντας κατανάλωσης σημαντικών ποσών κυρίως ηλεκτρικής ενέργειας, ακόμα και σε χειμερινές
περιόδους. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η
Σουηδία όπου ο κλιματισμός χρησιμοποιείται ακόμα και το χειμώνα. Αυτό έχει σαν
αποτέλεσμα να εμφανίζονται μεγάλες αιχμές φορτίου με αποτέλεσμα να ελλοχεύει
ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας. Σε αρκετές χώρες την περίοδο αιχμής η ηλεκτρική
ενέργεια κοστολογείται με υψηλότερα τιμολόγια, πράγμα που αυξάνει το λειτουργικό κόστος των κτιρίων. Μία από τις λύσεις
στο πρόβλημα είναι η τεχνολογία της αποθήκευσης της απαιτούμενης ψυκτικής ενέργειας. Η τεχνολογία βασίζεται στην παραγωγή της ψυκτικής ενέργειας σε περιόδους
φορτίου βάσης, κυρίως το βράδυ, οπότε

η απόδοση του συστήματος παραγωγής είναι υψηλότερη και οικονομικότερη. Η αποθηκευμένη ενέργεια χρησιμοποιείται για
να καλύψει τις αιχμές ψυκτικού φορτίου ή
ακόμα και όλο το αναγκαίο ψυκτικό φορτίο του κτιρίου κατά τη διάρκεια της μέρας.
Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται οι βασικές αρχές της τεχνολογίας, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα καθώς και ενδεικτικές εφαρμογές.
1. ΟΡΙΣΜΟΣ
Με τον γενικό όρο «αποθήκευση θερμότητας» (Thermal Energy Storage-TES) εννοείται μία σειρά από τεχνολογίες με τις οποίες
γίνεται παραγωγή και αποθήκευση ενέργειας σε μία θερμική δεξαμενή για χρήση σε διαφορετικό χρόνο από αυτόν της
παραγωγής. Κατά την προσέγγιση αυτή,
τα ανάλογα συστήματα μπορούν να παράγουν ενέργεια είτε για θέρμανση είτε για
ψύξη. Ειδικότερα, όσον αφορά στην παραγωγή ψύξης, η παραγωγή της ψυκτικής
ενέργειας γίνεται κατά τις περιόδους χαμηλού κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή τις ώρες φορτίου μη αιχμής, κυρίως
κατά τη διάρκεια της νύχτας. Κατά αυτό τον
τρόπο μειώνεται το λειτουργικό κόστος της
ψυκτικής εγκατάστασης και επίσης, σε πολ-

λές εφαρμογές, μειώνεται και η ενεργειακή κατανάλωση.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ
Η κάθε εφαρμογή χαρακτηρίζεται από
το μέσο το οποίο χρησιμοποιείται. Αυτό
μπορεί να είναι νερό, πάγος, διαλύματα πάγου και αλλά μέσα αλλαγής φάσης
όπως άλατα και πολυμερή. Για τις εφαρμογές κλιματισμού, το μέσο που ικανοποιεί όλες τις απαιτήσεις είναι το σύστημα νερού-πάγου. Το μέσο αποθήκευσης
καθορίζει το μέγεθος του δοχείου αποθήκευσης, την ισχύ και τη σχετική διάταξη τμημάτων και των επιμέρους συσκευών του συστήματος κλιματισμού, όποτε
και η επιλογή του πάντα χρήζει ιδιαίτερης προσοχής, ανάλογα με την περίπτωση που αντιμετωπίζεται.
Οι στρατηγικές λειτουργίας που χρησιμοποιούνται, στηριζόμενες στις ιδιαίτερες απαιτήσεις κάθε κτιρίου – εφαρμογής και κυρίως στην οικονομική σκοπιμότητα της εγκατάστασης ενός τέτοιου
είδους συστήματος είναι:
1. Πλήρης αποθήκευση (μεταφορά φορτίου) – Η αποθηκευμένη ψυκτική ενέργεια αποδίδεται χωρίς την παράλληλη
λειτουργία κάποιου ψύκτη. (Εικόνα 1,α)
2. Μερική αποθήκευση (εξισορρόπηση φορτίου-περιορισμός της απαίτησης) – Η αποθηκευμένη ψυκτική ενέργεια αποδίδεται για την κάλυψη των ψυκτικών φορτίων με σύγχρονη λειτουργία
κάποιου ψύκτη συνδεδεμένου παράλληλα στο σύστημα. (Εικόνα 1, β και γ)
Ο βέλτιστος συνδυασμός των συστημάτων και των τεχνολογιών επιτυγχάνεται
μετά από λεπτομερή ανάλυση της κάθε
εφαρμογής σε τεχνική και οικονομική
βάση.
Καθοριστικός παράγοντας είναι οι διαμόρφωση των τιμολογίων της ηλεκτρικής ενέργειας στις ώρες φορτίου αιχμής
και βάσης και επιπλέον η γενική στρατηγική που θα ακολουθηθεί για την καλύτερη κάλυψη των ψυκτικών φορτίων.
Επίσης, σημαντική παράμετρος, η οποία
πρέπει να απασχολεί τον σχεδιασμό, είναι ο συνδυασμός της αποθήκευσης ψυκτικής ενέργειας με τον βέλτιστο βιοκλιματικό σχεδιασμό του κτιρίου. Με τον
τρόπο αυτό τα ψυκτικά φορτία που κα-

λείται να καλύψει το εκάστοτε μηχανικό
σύστημα ψύξης μειώνονται, με άμεσες
συνέπειες σε όλες τις τεχνικές, οικονομικές, ενεργειακές, λειτουργικές και περιβαλλοντικές παραμέτρους του κτιρίου.

Εικόνα 2 Τήξη του πάγου εξωτερικά της ψυκτικής
σπείρας

Εικόνα 1 Σενάρια αποθήκευσης ψυκτικής ενέργειας σε συστήματα πάγου για την κάλυψη ψυκτικών φορτίων:
α) Πλήρεις αποθήκευση,
β) Μερική αποθήκευση – περιορισμός
απαίτησης,
γ) Μερική αποθήκευση – εξισορρόπηση φορτίου

Οι τεχνολογίες που εφαρμόζονται για την
αποθήκευση ψυκτικής ενέργειας σε πάγο
είναι (2):
1. Τήξη του πάγου εξωτερικά της ψυκτικής σπείρας (External melt ice-on-coil),
(Εκόνα 2)
2. Τήξη του πάγου εσωτερικά της ψυκτικής σπείρας (Internal melt ice-on-coil)
3. Εγκλωβισμένος πάγος (Encapsulated ice)
4. Συλλέκτης πάγου (Ice harvester)
5. Διαλύματα πάγου (Ice slurry)

3. ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
Η τεχνολογία αυτή προσφέρει μια σειρά
από πλεονεκτήματα τα οποία κατά περιπτώσεις είναι καθοριστικά για την επιλογή των συστημάτων. Σε επίπεδο χρηστών, μειώνεται η λειτουργική δαπάνη
για ψύξη, καθώς πλέον χρησιμοποιούνται τα τιμολόγια χαμηλής ζώνης και ως
επί το πλείστον τα νυχτερινά τιμολόγια,
ενώ παρέχουν την δυνατότητα πλήρους
κάλυψης των αναγκών σε ψύξη σε κτίρια
με περιορισμένη εγκατεστημένη ισχύ ή
σε περιοχές με προβλήματα επάρκειας
ηλεκτρικής ισχύος. Οι ψυκτικές μηχανές καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια και
έχουν αυξημένη απόδοση, καθώς τη νύχτα οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες.
Διατίθεται πλέον περισσότερος ελεύθερος χώρος προς χρήση καθώς τα συστήματα αυτά μπορούν να τοποθετηθούν
σε σημεία που δεν επηρεάζουν την μορφολογία του κτιρίου. Σε επίπεδο εξοπλισμού η χρήση χαμηλότερων θερμοκρασιών νερού επιτρέπουν την μείωση των
διατομών των ανεμιστήρων, των αεραγωγών, των σωληνώσεων και των αντλιών. Κάνοντας χρήση αυτών των δοκιμασμένων επιμέρους συστημάτων, τα κτίρια με αποθήκευση θερμότητας μπορούν να αποκτήσουν συγκριτικά εμπορικά πλεονεκτήματα έναντι των συμβατικών. Τέλος, από περιβαλλοντική άποψη, η αποθήκευση ψυκτικής ενέργειας με πάγο συμβάλει στη μείωση της
χρήσης πρωτογενούς ενέργειας για
την παραγωγή ηλεκτρισμού. Με αυτόν
τον τρόπο, επιπλέον, επιτυγχάνεται και
μείωση των ρύπων προς το περιβάλλον.
Επιπρόσθετα δε, είναι μία διεργασία
που μειώνει τη χρήση CFCs και HCFCs.

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

17

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
Στον αντίποδα, τα μειονεκτήματα της αποθήκευσης βασίζονται στο υψηλότερο αρχικό κόστος σχεδιασμού και κατασκευής του κτιρίου. Γενικά, ο σχεδιασμός είναι
αρκετά πολύπλοκος καθώς θα πρέπει όλες
οι παραδοχές που θα γίνουν να μπορούν
να προσεγγίσουν την πραγματικότητα και
οι ρυθμίσεις λειτουργίας να εκτελούνται
έτσι ώστε να στοχεύουν στην ρεαλιστική
κάλυψη των αναγκών σε ψύξη. Κατά τον
τρόπο αυτό, ενδεχομένως, να υπάρξουν
περίοδοι που οι θερμοκρασίες την νύχτα
να είναι διαφορετικές από αυτές του σχεδιασμού. Παρ’ ολ’ αυτά θα πρέπει το σύστημα να μπορεί να αντεπεξέλθει και σε
αυτές τις περιπτώσεις, ειδικά σε εφαρμογές κλιματισμού σε νοσοκομεία, εργαστήρια κ.α. Επιπλέον, απαιτείται κατάλληλα
εκπαιδευμένο προσωπικό για την εγκατάσταση, λειτουργία και συντήρηση της
εγκατάστασης.
5. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ
Τέτοια συστήματα είναι πολύ διαδεδομένα σε παγκόσμια κλίμακα, όχι μόνο
σε θερμά κλίματα άλλα και σε ψυχρά.
Οι εφαρμογές τους καλύπτουν τόσο τον
ιδιωτικό όσο και τον δημόσιο τομέα. Σε
έρευνα που έγινε για λογαριασμό της
DOE στις Ηνωμένες πολιτείες της Αμερικής, μία πληθώρα από δημόσια κτίρια χρησιμοποιεί την αρχή αυτή κλιματισμού για την κάλυψη των ψυκτικών της
φορτίων. Στον Πίνακα 1 παρουσιάζεται
η κατηγοριοποίηση των κτιρίων με τα
ανάλογα ποσοστά εφαρμογής της τεχνολογίας αυτής.

Στην Ευρώπη η χρήση ανάλογων συστημάτων είναι επίσης διαδεδομένη. Παράλληλα, η αποθήκευση ψυκτικής ενέργειας μπορεί να αποτελέσει ουσαστική
συνιστώσα των συστημάτων τηλεψύξης
(1), τα οποία είναι πολύ διαδεδομένα
σε περιοχές όπου η πυκνότητα πληθυσμού και το μέγεθος των ψυκτικών φορτίων είναι πολύ υψηλά. Στη συνέχεια παρουσιάζεται η σύγκριση ενός συστήματος αποθήκευσης πάγου με 30% αποθηκευόμενη ψυκτική ισχύ σε σχέση με το
αντίστοιχο συμβατικό σύστημα ψύξης,
σε δύο διαφορετικές περιπτώσεις κτιρίων στην Ευρώπη. Τα κτίρια διαφέρουν
τόσο στη χρήση όσο και στη γεωγραφική

τούμενη ψυκτική ισχύς είναι 31,5MW
και η ετήσια κατανάλωση ενέργειας
31.500MWh.

τους θέση και επομένως στις επικρατούσες κλιματκές συνθήκες. Στην πρώτη
περίπτωση εξετάζεται ένα κτίριο στην νότια Ευρώπη και συγκεκριμένα στη Βαρκελώνη. Η μέγιστη απαιτούμενη ψυκτική
ισχύς είναι 31,5MW και η ετήσια κατανάλωση ενέργειας 63.000MWh. Η δεύτερη περίπτωση αφορά ένα κτίριο στη
Στοκχόλμη της Σουηδίας. Η μέγιστη απαι-

Παρατηρείται, από τη μία πλευρά, ότι το
αρχικό κόστος και στις δύο περιπτώσεις
είναι υψηλότερο για το σύστημα με
αποθήκευση ψυκτικής ενέργειας. Από
την άλλη, όμως, το λειτουργικό κόστος
των συστημάτων αποθήκευσης είναι
μικτότερο του συμβατικού. Η διαφορά
δεν είναι μεν εντυπωσιακή, μπορεί όμως
να οδηγήσει σε αποδεκτές περιόδους
αποπληρωμής, ειδικά στην περίπτωση
της Βαρκελώνης.

Στις δύο χώρες αυτές η χρέωση της ενέργειας στις ώρες αιχμής είναι διαφορετική και πιο συγκεκριμένα στη Βαρκελώνη είναι 0.11$/kWh και στη Στοκχόλμη
0.08$/kWh. Η χρέωση στις ώρες εκτός
αιχμής είναι κοινή και στις δύο περιοχές και ανέρχεται σε 0.05$/kWh. Ακολούθως, στον Πίνακα 2 παρουσιάζονται
το αρχικό και το λειτουργικό κόστος για
κάθε κτίριο, τόσο με το σύστημα ψύξης
με πάγο όσο και με το συμβατικό σύστημα.

6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Τα συστήματα ψύξης με θερμική αποθήκευση πάγου αποτελούν μία ενδιαφέρουσα προσέγγιση στο θέμα του κλιματισμού. Τα κέρδη από την εφαρμογή της
μπορούν να είναι πολλαπλά. Ιδίως σε
χώρες που οι χρεώσεις της ηλεκτρικής
ενέργειας των ωρών αιχμής είναι ιδιαίτερα υψηλές ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν
και κυρώσεις σε περίπτωση υπέρβασης
της προδιαγεγραμμένης απορρόφησης
ισχύος. Με την πλήρη ή μερική αποθήκευση της παραγόμενης ψυκτικής ενέρ18

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

γειας σε ώρες με χαμηλότερο κόστος παρέχεται η δυνατότητα στον τελικό χρήστη να αποσβέσει το επιπρόσθετο κόστος του συστήματος αποθήκευσης και
τελικά να έχει κέρδος.
Στην Ελλάδα πέρα από τις βιομηχανικές
εφαρμογές δεν γίνεται διαχωρισμός των
χρεώσεων των ωρών αιχμής, πέραν της
νυχτερινής και ημερήσιας χρέωσης, για
όσους καταναλωτές έχουν ανάλογη πρόνοια. Το γεγονός αυτό καθιστά δύσκολη την προώθηση τέτοιου είδους συστημάτων. Πιο συγκεκριμένα η στρατηγική λειτουργίας πλήρους αποθήκευσης είναι εξαιρετικά ακριβή, ενώ ο περιορισμός
της απαίτησης έχει υψηλό, αλλά τουλάχιστον όχι απαγορευτικό, κόστος. Η περίπτωση της εξισορρόπησης φορτίου προβάλλει ως η ιδανικότερη, εξαιτίας του μικρότερου μεγέθους ψύκτη και δεξαμενής
που απαιτεί.
Ταυτόχρονα παρουσιάζει υψηλότερο κέρ-

δος σε σχέση με το αρχικό κόστος. Λόγω
της ανοδικής τάσης και της διαφοροποίησης των χρεώσεων της ενέργειας στα επόμενα χρόνια και εξαιτίας των προβλημάτων επάρκειας που παρουσιάζονται κατά
την θερινή περίοδο τα συστήματα ψύξης
με θερμική αποθήκευση πάγου αποτελούν μία ιδιαίτερα κατάλληλη περίπτωση
για εγκαταστάσεις κλιματισμού μεσαίου
και μεγάλου μεγέθους και για την Ελλάδα.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Papageorgiou K.P., Anastaselos D, Papadopoulos A.M., (2006), District Cooling, a technology with great potential
of application, International Workshop
“Energy Performance and Environmental Quality of Buildings”, Milos
2.ASHRAE Handbook -- HVAC Applications (2003), ENERGY-Related Applications, Chapter 34. Thermal Storage
3.W.D. Chvala, Jr., Technology Poten-

tial of Thermal Energy Storage (TES)
Systems in Federal Facilities (2001),
Prepared for U.S. Department of Energy, Office of Energy Efficiency and
Renewable Energy, Federal Energy
Management Program Under Contract
DE-AC06-76RLO 1830
4. Steve Benz, Thermal Storage: A Tool
for New Construction and Retrofits
(2003), Baltimore Aircoil Company
5. Halime Paksoy et.al., Cooling in all
climates with thermal energy storage
(2004), IEA FBF Conference “Cooling
Buildings in a Warming Climate” Sophia Antipolis, France.
6. ARI STANDARD 900-1998, Thermal
Storage equipment used for cooling.
7. D. R. Wulfinghoff, Energy Efficiency
Manual (1999).
8. C.E. Dorgan, J.S. Elleson, (1993) Design guide for cool thermal storage,
ASHRAE

Ψυκτικά μηχανήματα-ανταλλακτικά-εξαρτήματα-ψυκτικά υγρά
ΓΙΑ ΚΟΡΥΦΑΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

• Πλούσια συλλογη μηχανημάτων και ανταλλακτικών COPELAND.
• Μηχανήματα COPELAND αθορυβα -γρηγορη εγκατασταση-υψηλη αποδοση.
• Μηχανήματα COPELAND με συμπιεστες DIGITAL για εξοικονομηση ενεργειας.
• ΜULTI μηχανήματα της FRIGA-BOHN με συμπιεστές COPELAND και BITZER.
• Nέοι ανεμιστήρες της EBM-PAPST κατάλληλοι για πολλές εφαρμογές
με εξοικονόμηση ενέργειας που αγγίζει το 80%!!!!

ΧΑΣΙΩΤΗ Ε. & ΣΙΑ Ο.Ε.
Κεραμεων 17 Αθηνα 10436, τηλ: 210 5231126 - 210 5223039, φαξ: 210 5224535

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

19

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Εικόνα 1 Ηλιακά θερμικά που έχουν συνδεθεί με το δίκτυο
τηλεθέρμανσης της πόλης Gleinstätten, στην Αυστρία.

Ανάπτυξη της αγοράς
Επιχειρήσεων Ενεργειακών Υπηρεσιών
Γιώργος Μαρκογιαννάκης
Μηχανολόγος Μηχανικός, MSc

Αργυρώ Γιακουμή
Φυσικός, MSc

Επιστημονικοί Συνεργάτες ΚΑΠΕ

Εισαγωγή
Οι Επιχειρήσεις Ενεργειακών Υπηρεσιών (ΕΕΥ) είναι ένα νέο είδος επιχειρήσεων, που ήδη λειτουργούν με επιτυχία στις
Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως στην Γερμανία και στην
Αυστρία. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο ετήσιος Ρυθμός Ανάπτυξης Αγοράς στις ΗΠΑ
είναι της τάξεως του 20% και οι επενδύσεις σε έργα ΕΞΕ είναι της τάξεως των 2,5
δισεκατομμυρίων Δολαρίων ετησίως ενώ
στην Ευρώπη οι επενδύσεις σε έργα Εξοικονόμησης Ενέργειας (ΕΞΕ) και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι της τάξεως των 3,5 δισεκατομμυρίων Ευρώ ετησίως. Τα περισσότερα έργα στην Ευρώπη αφορούν Οδοφωτισμό, Συμπαραγωγή
Ηλεκτρισμού και Θερμότητας (ΣΗΘ) και σε
Θερμικά Συστήματα.
Οι ΕΕΥ μπορούν να προσφέρουν μία σειρά
υπηρεσιών από τη μελέτη και το σχεδιασμό ενεργειακών εφαρμογών εξοικονόμησης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μέχρι και την χρηματοδότηση, λειτουργία και
συντήρηση των εφαρμογών αυτών.
ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΕΥ
Η αγορά των ΕΕΥ παρουσιάζει σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης, δεδομένου του

20

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

δυναμικού εξοικονόμησης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που διαθέτει η
χώρα, του θεσμικού πλαισίου, Ευρωπαϊκού και εθνικού, καθώς και της παγκόσμιας εμπειρίας.
•Ευνοϊκό Θεσμικό Πλαίσιο για την ανάπτυξη και εφαρμογή τεχνολογιών ΑΠΕ και ΕΞΕ
• Αναπτυξιακός Νόμος
• ΕΣΠΑ
•Τεράστιο δυναμικό ΕΞΕ στη χώρα.
–Δημόσιος Τομέας 300 και πλέον εκατομμύρια Ευρώ ετησίως.
Γενικά, μέχρι σήμερα στις περισσότερες
ευρωπαϊκές χώρες αλλά και στην Ελλάδα, υπάρχει πρότερη εμπειρία με εφαρμογή έργων που αφορούν σε τεχνολογίες ΕΞΕ
και ΑΠΕ. Αυτό που όμως λείπει από αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της
Ελλάδας, είναι η εφαρμογή των συγκεκριμένων τεχνολογιών μέσα από την προσέγγιση των ΕΕΥ (Energy Service Companies
- ESCO). Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση
η επιχείρηση καλείται να αναλάβει ένα γενικότερο ρόλο στην υλοποίηση του έργου
πέρα από την απλή προμήθεια και εγκατάσταση του εξοπλισμού. Βασικό χαρακτηριστικό των επιχειρήσεων αυτών είναι
η εφαρμογή ενεργειακών τεχνολογιών, για

λογαριασμό χρηστών ενέργειας. Η πληρωμή των ΕΕΥ εξαρτάται από το ενεργειακό αποτέλεσμα το οποίο πρέπει να
είναι εγγυημένο. Με τον τρόπο αυτό η
ΕΕΥ αναλαμβάνει το τεχνικό και σε πολλές περιπτώσεις και το οικονομικό ρίσκο. Ο τελικός χρήστης αναλαμβάνει την
δέσμευση να «καταναλώνει» την εξοικονομούμενη ή την παραγόμενη «πράσινη» ενέργεια σε ανταγωνιστική τιμή,
σε σχέση με τις συμβατικές μορφές ενέργειας, για μία συμφωνημένη χρονική περίοδο. Με την πάροδο αυτής της χρονικής περιόδου ο ενεργειακός εξοπλισμός
μπορεί να περιέλθει στην κυριότητα του
τελικού χρήστη έναντι συμβολικού τιμήματος (π.χ. 1€) ή να παραταθεί το συμβόλαιο λειτουργίας και συντήρησης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη
αναγνωρίζοντας την αναγκαιότητα για
την εφαρμογή ενεργειακών τεχνολογιών
φιλικών προς το περιβάλλον αλλά και
την αναγκαιότητα εφαρμογής εναλλακτικών χρηματοδοτικών μηχανισμών ψήφισαν την Ευρωπαϊκή οδηγία 2006/32/ΕΚ
για την ενεργειακή απόδοση κατά την τελική χρήση και τις ενεργειακές υπηρεσίες (Energy Service Directive - ESD).
Στην Ελλάδα η οδηγία 2006/32/ΕΚ ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία
με τη ψήφιση του Νόμου 3855/2010.
Στο νόμο αυτό καθορίζεται η λειτουργία
των Επιχειρήσεων Ενεργειακών Υπηρεσιών (ΕΕΥ) και προβλέπεται η δημιουργία μητρώου ΕΕΥ. Οι προϋποθέσεις και
τα κριτήρια ένταξης στο μητρώο περιγράφονται λεπτομερώς στην Υπουργική
Απόφαση Δ6/13280 που ψηφίστηκε τον
Ιούνιο του 2011. Ο νόμος αυτός αναμένεται να δημιουργήσει το απαραίτητο θεσμικό πλαίσιο που θα επιτρέψει τη
λειτουργία και ανάπτυξη της αγοράς των
ΕΕΥ. Στο νόμο αυτό, μεταξύ άλλων, προβλέπεται η υποχρεωτική παροχή Ενεργειακών Υπηρεσιών από τους παρόχους
ενέργειας όπως η ΔΕΗ.
Συμβάσεις Ενεργειακής Απόδοσης
(ΣΕΑ)
Μία σύμβαση ενεργειακής απόδοσης
περιγράφει το σχεδιασμό της μεθόδου
υλοποίησης του έργου κατά την περίοδο που διαρκεί η σύμβαση. Καλύπτει

τη νομική σχέση μεταξύ της Επιχείρησης
Ενεργειακών Υπηρεσιών (ΕΕΥ) και του
πελάτη, καθορίζει τον ρόλο και τις υποχρεώσεις τους και προσδιορίζει την αναμενόμενη επίδοση του έργου. Η σύμβαση είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να μπορεί να καλύψει τόσο τις παρούσες όσο
και τις μελλοντικές ανάγκες του πελάτη
και προστατεύει τα συμφέροντα τόσο
της ΕΕΥ όσο και του πελάτη.
Βασικά σημεία που πρέπει να καλύπτει
μία ΣΕΑ είναι τα παρακάτω:
• Σαφής περιγραφή του έργου
• Επιλογή εξοπλισμού και εγκατάσταση
• Ιδιοκτησία εξοπλισμού
• Εγγύηση εξοπλισμού
• Δυσλειτουργία
• Προβλέψεις/ μέριμνα στην περίπτωση
πρόωρης διακοπής της σύμβασης
• Συνθήκες πέραν αυτών που μπορούν
να ελέγξουν και να διαχειριστούν τα
εμπλεκόμενα μέρη
• Αποζημιώσεις
• Μεθοδολογία υπολογισμού της εξοικονόμησης ενέργειας
• Μεθοδολογία υπολογισμού του έτους
αναφοράς και της προσαρμοσμένης
βάση αναφοράς
• Μέτρηση και επαλήθευση
• Τιμές ενέργειας

• Επίπεδα άνεσης
• Προβλεπόμενη αμοιβή και εγγυήσεις
Υπάρχουν δύο βασικά μοντέλα συμβάσεων όσον αφορά την σχέση και τον καταμερισμό του ρίσκου ανάμεσα στην ΕΕΥ,
τον πελάτη και τον δανειστή. Αυτά είναι: η σύμβαση εγγυημένης απόδοσης
(guaranteed savings) και η σύμβαση εξοικονόμησης από κοινού (shared savings).
(Πηγή: Παραδοτέα έργου BioSolEsco)

Στην περίπτωση σύμβασης εγγυημένης
απόδοσης, η ΕΕΥ αναλαμβάνει πλήρως
το ρίσκο σχεδιασμού, εγκατάστασης και
απόδοσης, αλλά δεν αναλαμβάνει το πιστωτικό ρίσκο. Το έργο χρηματοδοτείται
από τον πελάτη είτε από ίδια κεφάλαια
είτε από κάποιο τρίτο μέρος όπως π.χ.
από κάποιο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα.
Ο πελάτης είναι αυτός που αποπληρώνει το δάνειο και αναλαμβάνει το ρίσκο
αποπληρωμής του κεφαλαίου. Αν η εξοικονόμηση που προκύπτει είναι μικρότερη από την αναμενόμενη τότε η ΕΕΥ οφείλει να καλύψει τη διαφορά. Αν από την
άλλη το ποσοστό εξοικονόμησης υπερβεί
το εγγυημένο επίπεδο, τότε ο πελάτης δίνει ένα μερίδιο αυτού, το οποίο έχει συμφωνηθεί από πριν, στην ΕΕΥ.

Μοντέλο σύμβασης εγγυημένης εξοικονόμησης (Πηγή: Παραδοτέα έργου BioSolEsco)

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

21

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Στο μοντέλο σύμβασης της εξοικονόμησης από κοινού η ΕΕΥ αναλαμβάνει τόσο το τεχνικό ρίσκο της απόδοσης
όσο και το πιστωτικό ρίσκο. Στον τύπο
αυτό σύμβασης είναι πολύ πιθανό να
υπάρξει Χρηματοδότηση Από Τρίτους,
με την ΕΕΥ να χρηματοδοτεί την επένδυση λαμβάνοντας δάνειο από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Η ΕΕΥ αποπληρώνει
το αρχικό κόστος της επένδυσης από την
αναμενόμενη εξοικονόμηση που θα έχει
ο πελάτης.
Η σύμβαση εγγυημένης εξοικονόμησης
μπορεί να λειτουργήσει σωστά μόνο σε
χώρες με αναπτυγμένες τραπεζικές δομές,
υψηλό βαθμό εξοικείωσης με χρηματοδότηση έργων, επαρκή τεχνική εξειδίκευση και ένα τραπεζικό τομέα που κατανοεί
έργα ενεργειακής αποδοτικότητας.
Η εξοικονόμηση από κοινού είναι ένα
καλό εισαγωγικό μοντέλο σύμβασης για
αναπτυσσόμενες αγορές, επειδή ο πελάτης δεν φέρει κανένα οικονομικό ρίσκο.
Χρηματοδότηση έργου
(Πηγή: Παραδοτέα έργου BioSolEsco)

Στα έργα που υλοποιούνται από ΕΕΥ
δεν υπάρχει συγκεκριμένο σύστημα
χρηματοδότησης μεταξύ του πελάτη και
της ΕΕΥ. Η επιλογή του χρηματοδοτικού
μηχανισμού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό
από την οικονομική κατάσταση της ΕΕΥ,
καθώς η οικονομική κατάσταση επηρεάζει
άμεσα και τους όρους των δανείων από
τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που θα

μπορούσαν να διαφέρουν σημαντικά,
ανάλογα με τις προσωπικές επαφές με
την τράπεζα. Λόγω των χαρακτηριστικών
του επιχειρηματικού μοντέλου των ΕΕΥ
και της μεγάλης διάρκεια ζωής των
έργων, η ΕΕΥ θα πρέπει, επίσης, να
δεσμευτεί για τη διαχείριση του κινδύνου
της επένδυσης, δηλαδή να προβλέπει
πιθανά προβλήματα κατά την διάρκεια
υλοποίησης του έργου.
Οι δυνατότητες χρηματοδότησης που είναι διαθέσιμες για έργα μέσω ΕΕΥ είναι
η χρηματοδότηση από την ίδια την ΕΕΥ,
η χρηματοδότηση από τους πελάτες και η
Χρηματοδότηση Από Τρίτους (ΧΑΤ). Η εύρεση της καλύτερης επιλογής απαιτεί μια
ολοκληρωμένη ματιά σε όλες τις συνέπειες που θα επιφέρει η επιλογή του μηχανισμού χρηματοδότησης και θα πρέπει να
λαμβάνει υπόψη την ασφάλεια που απαιτείται, το κόστος των συναλλαγών, τη φορολογία, και τα αποτελέσματα του ισολογισμού. Η αυτοχρηματοδότηση των ΕΕΥ
δεν είναι απαραίτητα η καλύτερη λύση,
αλλά σίγουρα η ίδια η ΕΕΥ θα πρέπει να
μεριμνήσει για την επιλογή της καλύτερης
πηγής χρηματοδότησης.
Η χρηματοδότηση από τους πελάτες, συνήθως περιλαμβάνει χρηματοδότηση του
έργου από τον ίδιο τον πελάτη, μέσω της
εγγυημένης εξοικονόμησης ενέργειας που
του παρέχει η ΕΕΥ. Αυτού του είδους η
χρηματοδότηση μπορεί να σχετίζεται και
με τον δανεισμό από την πλευρά του πε-

Μοντέλο σύμβασης εξοικονόμησης από κοινού (Πηγή: Παραδοτέα έργου BioSolEsco)

22

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

λάτη, καθώς ο πελάτης ως άμεσος οφειλέτης πρέπει να παράσχει εγγύηση (ασφάλεια) στο φορέα χρηματοδότησης.
Η χρηματοδότηση από τρίτους (ΧΑΤ) αφορά μόνο στη χρηματοδότηση του έργου
και προέρχεται από χρηματοδοτικούς οργανισμούς. Ο χρηματοδοτικός οργανισμός
μπορεί να αποπληρώνεται είτε μέσω της
εξοικονόμησης ενέργειας είτε μέσω της
ασφάλειας του εξοπλισμού του έργου.
Υπάρχουν δύο διαφορετικές μορφές ΧΑΤ
και η βασική διαφορά μεταξύ τους έγκειται στο ποιος δανείζεται τα χρήματα. Η
πρώτη επιλογή είναι ότι η ΕΕΥ δανείζεται
τα χρήματα που απαιτούνται για την υλοποίηση του έργου. Η δεύτερη επιλογή είναι ότι ο πελάτης παίρνει ένα δάνειο από
ένα χρηματοδοτικό οργανισμό, παρέχοντας ως εγγύηση την Σύμβαση Ενεργειακής Απόδοσης (ΣΕΑ) που έχει συνάψει με
την ΕΕΥ και που εγγυάται την εξοικονόμηση ενέργειας. Η ΣΕΑ περιορίζει το ρίσκο
της επένδυσης και επιτυγχάνονται ευνοϊκά επιτόκια δανεισμού από τις τράπεζες.
Το «κόστος δανεισμού» επηρεάζεται έντονα από το μέγεθος και το «πιστωτικό παρελθόν» του οφειλέτη.
Η χρηματοδότηση έργων μέσω ΕΕΥ είναι
σημαντικό πρόβλημα σε πολλές χώρες, ειδικά στις χώρες όπου η αγορά των ΕΕΥ είναι ακόμα σε αρχικό στάδιο και ο τραπεζικός τομέας είναι πολύ συντηρητικός. Δεδομένου ότι οι τράπεζες και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν γνωρίζουν για τις
δυνατότητες βελτίωσης της ενεργειακής
απόδοσης και δεν έχουν εμπειρία στη χορήγηση δανείων σε εταιρείες ενεργειακών
υπηρεσιών, η χορήγηση δανείων για υλοποίηση έργων μέσω ΕΕΥ θεωρείται συχνά
ως επένδυση υψηλού ρίσκου. Έτσι, συχνά είτε δεν θέλουν να δανείσουν χρήματα στην ΕΕΥ ή δανείζουν με υψηλά επιτόκια. Οι τράπεζες είναι ιδιαίτερα απρόθυμες να δανείσουν χρήματα σε μικρές και
νέες εταιρείες ενεργειακών υπηρεσιών, οι
οποίες δεν μπορούν να φέρουν τις εγγυήσεις (ασφάλεια), ή σε ΕΕΥ των οποίων
την πιστοληπτική ικανότητα δεν μπορούν
να κρίνουν.
Ωστόσο, οι κυβερνήσεις μπορούν να τονώσουν την αγορά με διάφορα μέσα όπως
με δάνεια με ευνοϊκούς όρους ή επιδοτήσεις, υποστηρικτικά έργα για τη διάδοση
πληροφοριών, προγράμματα ενημέρωσης

και εκπαίδευσης και προωθώντας κατάλληλους χρηματοδοτικούς μηχανισμών εγγυήσεων έναντι δανείων. Καθώς τα διεθνή και εθνικά προγράμματα χρηματοδότησης συνήθως είναι βραχυπρόθεσμα, είναι ζωτικής σημασίας η δημιουργία εθνικού τραπεζικού συστήματος, ανοιχτού και
πρόθυμου να χρηματοδοτήσει έργα μέσω
ΕΕΥ. Η δημιουργία αυτού του συστήματος, που θα κατανοεί και θα υποστηρίζει
τέτοια έργα, μπορεί να ενεργοποιήσει μια
βιώσιμη αγορά ΕΕΥ.
Επιπλέον, το επιχειρηματικό μοντέλο των
ΕΕΥ, θεωρείται ως οικονομικώς αποτελεσματική προσέγγιση για τη μείωση των
εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Έτσι, η εφαρμογή των μηχανισμών του
πρωτοκόλλου του Κιότο και των αναδυομένων αγορών άνθρακα θα μπορούσε να
δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για τη χρηματοδότηση των έργων και την περαιτέρω ανάπτυξη των ΕΕΥ.
Δυναμικό και εφαρμογές ΕΞΕ, Βιομάζας και Θερμικών Ηλιακών Συστημάτων
Το δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας,
ιδιαίτερα στα κτίρια του τριτογενή τομέα (δημόσια και ιδιωτικά), είναι αρκετά υψηλό καθότι πολλά κτίρια προ του
1990 έχουν ελλειπεί θερμομόνωση, παλαιές Η/Μ εγκαταστάσεις χαμηλού βαθμού απόδοσης, χωρίς αυτοματισμούς
κλπ. Επίσης, στις περισσότερες των περιπτώσεων σε αυτές τις κτιριακές εγκαταστάσεις δεν εφαρμόζονται προγράμματα
Ενεργειακής Διαχείρισης. Ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα κτίρια για υλοποίηση έργων
με τη λογική της ΕΕΥ/ΧΑΤ είναι:
• Κτίρια, Γραφείων
• Νοσοκομεία
• Αθλητικές εγκαταστάσεις (π.χ Κολυμβητήρια)
• Εκπαιδευτικά (Πανεπιστήμια, Σχολεία)
• Πολιτιστικά κέντρα, Βιβλιοθήκες

σης (για τα επόμενα 10 – 15 χρόνια),
• ξεκάθαρη δομή ιδιοκτησίας και οικονομική φερεγγυότητα του πελάτη
Οι τεχνολογίες ΕΞΕ που εφαρμόζονται
συνήθως σε κτίρια από ΕΕΥ είναι:
• βελτίωση απόδοσης μέσω αντικατάστασης ή ρύθμισης συνθηκών λειτουργίας ενεργειακού εξοπλισμού,
• εγκατάσταση νέων ενεργειακά αποδοτικών συστημάτων παραγωγής ενέργειας για ιδιοκατανάλωση (π.χ. συστήματα
συμπαραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας υψηλής απόδοσης, ηλιακά συστήματα θέρμανσης & ψύξης, αντλίες θερμότητας),
• εγκατάσταση ενεργειακά αποδοτικών
συστημάτων φωτισμού,
• εγκατάσταση και λειτουργία ολοκληρωμένου συστήματος ενεργειακής διαχείρισης και
• ενεργειακή αναβάθμιση μερική ή ολική κτιριακού κελύφους (μόνωση, κουφώματα, σκίαστρα κλπ), συνήθως σε
συνδυασμό με παρεμβάσεις στις Η/Μ
εγκαταστάσεις.
Όσον αφορά το δυναμικό ΑΠΕ, όπως είναι γνωστό, στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα υψηλό. Όσον αφορά την υλοποίηση έργων ΑΠΕ από ΕΕΥ οι περισσότερες
εφαρμογές στην Ευρώπη αφορούν έργα
Βιομάζας και Θερμικών Ηλιακών Συστημάτων.
Το ηλιακό δυναμικό και το δυναμικό
βιομάζας της Ελλάδας είναι εξαιρετικά
υψηλό και οι δυνατότητες εφαρμογών
αρκετές. Παρόλα αυτά, δυστυχώς πέραν
των θερμοσιφωνικών ηλιακών συστημάτων και τις παλαιού τύπου εστίες καύσης στον οικιακό τομέα αυτό το δυναμικό δεν έχει αξιοποιηθεί επαρκώς. Οι λόγοι είναι πολλοί, μεταξύ άλλων αμφιβολία και έλλειψη ενημέρωσης για τις τε-

χνολογίες, δυσκολία χρηματοδότησης,
ενεργειακές τιμές κλπ.
Με βάση παλαιότερες μελέτες του ΚΑΠΕ
(έργο ST-ESCOs) και άλλων, το διαθέσιμο δυναμικό για εφαρμογές ΘΗΣ για
έργα ΕΕΥ παρουσιάζεται στον παρακάτω
πίνακα. Το δυναμικό αυτό αφορά κυρίως την παραγωγή ζεστού νερού χρήσης
και αντιστοιχεί σε ένα ποσοστό 5% ως
10% του συνόλου των δυνητικών εφαρμογών.
Όσον αφορά το δυναμικό βιομάζας της
χώρας, σύμφωνα με παλαιότερη μελέτη του ΚΑΠΕ, εκτιμάται ότι περίπου 3,3
εκατομμύρια τόνοι γεωργικών και δενδροκομικών υπολειμμάτων καλλιεργειών είναι θεωρητικά διαθέσιμο για την
παραγωγή ενέργειας. Οι δε εφαρμογές
είναι πολλές και περιλαμβάνουν θέρμανση χώρων, θερμοκηπίων, βιομηχανικές εφαρμογές και εφαρμογές τριπαραγωγής (παραγωγή ηλεκτρισμού και
ταυτόχρονη θέρμανση ή/και ψύξη).
Στο εξωτερικό υπάρχουν αρκετά παραδείγματα έργων που έχουν υλοποιηθεί
μέσω της λογικής ΕΕΥ και αφορούν την
εφαρμογή συστημάτων ΕΞΕ και ΑΠΕ.
Επίσης έχουν γίνει αρκετά έργα, ειδικότερα στην Αυστρία, που αφορούν την
έγχυση σε υπάρχοντα δίκτυα τηλεθέρμανσης, θερμότητας που προέρχεται
από ΑΠΕ (π.χ. λέβητες βιομάζας, θερμικά ηλιακά).
Ακολουθούν ενδεικτικά παραδείγματα
εφαρμογών έργων από ΕΕΥ στην Ευρώπη.
Το έργο περιελάμβανε:
•εγκατάσταση αυτοματοποιημένου συστήματος ελέγχου, λειτουργίας και συντήρησης.
•σημαντικές βελτιώσεις στο σύστημα
Θέρμανσης – Εξαερισμού – Κλιματισμού
- Ψύξης (HVAC).

Τα κριτήρια για την επιλογή των κτιρίων
από τις ΕΕΥ για την εφαρμογή δράσεων
και τεχνολογιών ΕΞΕ και ΑΠΕ είναι:
• κατανάλωση και κόστος ενέργειας
πάνω από τις μέσες τιμές ομοειδών κτιρίων,
• προοπτική μακροπρόθεσμης χρήσης
και δεδομένης ενεργειακής κατανάλωΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

23

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

•Μεταφορά τεχνολογίας, οργανωτικών
προσόντων και τεχνογνωσίας από την
Εταιρεία Ενεργειακών Υπηρεσιών προς
το προσωπικό του δήμου.
Στην Ελλάδα υπάρχουν ελάχιστες εφαρμογές, κυρίως πιλοτικές από το ΚΑΠΕ και
ορισμένους ιδιώτες, από ΕΕΥ και με την
εφαρμογή του χρηματοδοτικού μηχανισμού ΧΑΤ.
Για να μπορέσει να αναπτυχθεί η αγορά
ΕΕΥ και για την επίλυση διαφόρων κυρίως θεσμικών θεμάτων, όπως προκήρυξη
διαγωνισμών, ανάθεση έργων, αποπληρωμή επενδύσεων κλπ, είναι αναγκαία η
υλοποίηση πιλοτικών δράσεων.
Προς αυτή την κατεύθυνση το ΚΑΠΕ, στα
πλαίσια του ΕΣΠΑ, έχει αναλάβει να υλοποίηση το έργο «Πιλοτική εφαρμογή ενερ-

24

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

γειακών παρεμβάσεων, μέσω Συμβάσεων
Ενεργειακής Απόδοσης, σε κτίρια του δημόσιου & ευρύτερου δημόσιου τομέα».
Το έργο εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Χτίζοντας το μέλλον».
Το συγκεκριμένο έργο στοχεύει στην
υποστήριξη της πολιτείας για την ανάπτυξη της αγοράς των ΕΕΥ όπου μέσω επιλεγμένων πιλοτικών εφαρμογών σε τουλάχιστον 5 κτίρια του δημοσίου & ευρύτερου δημόσιου τομέα, θα εντοπιστούν
οι τεχνικές, διαδικαστικές και νομοθετικές παράμετροι και προϋποθέσεις για την
υλοποίηση συμβάσεων ενεργειακής απόδοσης και στη συνέχεια την ολοκλήρωση
των εφαρμογών.
Συμπεράσματα
Οι Επιχειρήσεις Ενεργειακών Υπηρεσιών (ΕΕΥ) είναι ένα νέο είδος επιχειρήσεων, που ήδη λειτουργούν με επιτυχία στις
Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Οι ΕΕΥ μπορούν να προσφέρουν μία σειρά υπηρεσιών από τη
μελέτη και το σχεδιασμό ενεργειακών
εφαρμογών εξοικονόμησης και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μέχρι και την
χρηματοδότηση, λειτουργία και συντήρηση των εφαρμογών αυτών.
Βασικό χαρακτηριστικό των επιχειρήσεων αυτών είναι η εφαρμογή ενεργειακών

τεχνολογιών, για λογαριασμό χρηστών
ενέργειας. Η πληρωμή των ΕΕΥ εξαρτάται
από το ενεργειακό αποτέλεσμα το οποίο
πρέπει να είναι εγγυημένο. Με τον τρόπο
αυτό η ΕΕΥ αναλαμβάνει το τεχνικό και
σε πολλές περιπτώσεις και το οικονομικό ρίσκο.
Οι ΕΕΥ μπορούν να βοηθήσουν στην
ανάπτυξη των εφαρμογών ΕΞΕ και ΑΠΕ
και μέσω αυτών να βοηθήσουν στην ανάπτυξη των τεχνολογιών αυτών σε εθνικό
επίπεδο και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στον τομέα των μελετών, κατασκευών και στην βιομηχανική παραγωγή. Ιδιαίτερα, στις περιπτώσεις κτιρίων του Δημόσιου Τομέα και της Τοπικής
Αυτοδιοίκησης όπου υπάρχουν σοβαρά
προβλήματα χρηματοδότησης και εφαρμογής ενεργειακών τεχνολογιών οι ΕΕΥ
μέσω του μηχανισμού ΧΑΤ θα μπορούσαν να υλοποιήσουν αυτές τις εφαρμογές. χωρίς να επιβαρυνθούν οι προϋπολογισμοί των Δημοσίων φορέων, καθότι οι ενεργειακές επενδύσεις θα αποπληρώνονται από το προκύπτον ενεργειακό
όφελος, δηλαδή από τη μείωση των ενεργειακών λογαριασμών των κτιρίων.

Εικόνα 2
Έργο με βιομάζα στο Reichenfels, Αυστρία

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

25

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Εικ. 1. Η μηχανή του Newcomen ήταν η πρώτη πρακτική ατμομηχανή,
αν και με περιορισμένο πεδίο εφαρμογής.

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΤΜΟΥ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΙΝΗΤΗΡΙΑΣ ΙΣΧΥΟΣ
Ι. Νικολόπουλος
ναυπηγός μηχανολόγος μηχανικός ΕΜΠ,
σύμβουλος μηχανικός

Η κατασκευή κινητήριων μηχανών με ατμό
ορίζει την έναρξη της βιομηχανικής επανάστασης. Η μηχανή του Newcomen, (Εικ.
1 ) προοριζόμενη για την άντληση του νερού από τα φρέατα των ανθρακωρυχείων,
χρησιμοποιήθηκε ήδη από το 1715 αλλά
θα έπρεπε να περάσουν πολλές δεκαετίες ώσπου ο Watt το 1769, προσθέτοντας
έναν ιδιαίτερο χώρο για τη συμπύκνωση
του ατμού, να την κάνει εύχρηστη ώστε οι
τεχνικοί της εποχής να εξετάσουν δυνατότητες πέρα από το περιορισμένο ως τότε
πεδίο εφαρμογής της.
Για 150 περίπου χρόνια από την εποχή του
Watt ο ατμός παρέμενε κυρίαρχος στις κινητήριες μηχανές, αρχικά κινώντας παλινδρομικές ατμομηχανές και στη συνέχεια
ατμοστροβίλους. Η παλινδρομική ατμομηχανή έφτασε σε υψηλά επίπεδα πολυπλοκότητας και οι μελετητές, κατασκευαστές
και χρήστες της απέκτησαν πολλές γνώσεις
Θερμοδυναμικής και άλλων τομέων της τεχνολογίας κατά τις πρώτες 2 δεκαετίες του
20ου αιώνα. (Εικ. 2). Οι ατμοστρόβιλοι
χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται

26

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής
ισχύος όπου και παραμένουν η κυρίαρχη
κινητήρια μηχανή με σχεδόν το 80% της
παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής να προέρχεται (ακόμα) από ατμοστροβίλους. Λόγω
αυτής της πολύ μεγάλης διάδοσης η προσπάθεια για τη βελτίωση του βαθμού απόδοσης και της χρηστικότητας των μηχανών
αυτών παραμένει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των τεχνικών.
Η αρκετά διαδεδομένη άποψη ότι οι ατμοστρόβιλοι είναι μια ώριμη – αν μη ξεπερασμένη – τεχνολογία η οποία έχει φτάσει στο όριό της σε ό,τι αφορά τον βαθμό
απόδοσης, δεν είναι σωστή. Σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν όλο
και μεγαλύτερες πιέσεις και θερμοκρασίες
ατμού συνεχίζουν να τίθενται σε λειτουργία σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σήμερα υπάρχουν σε λειτουργία ατμοστρόβιλοι με πιέσεις έως και 31 MPa, θερμοκρασίες ατμού 6000 C και ισχύ 1.000
MW ανά μηχανή (Feng, 2008) ενώ «κοινοί» θεωρούνται οι ατμοστρόβιλοι με πιέσεις 26,5 MPa, θερμοκρασίες 5970 C και

Εικ. 2. Ατμάμαξα ενιαίου τύπου BR01 των γερμανικών σιδηροδρόμων (1925). Ενδεικνυόμενη ισχύς 2.240 PS, ταχύτητα 130 km/h, πίεση ατμολέβητα 16
bar, υπερθερμαντηρας, 2 κύλινδροι, βάρος 109 τόνοι, ελκτική δύναμη 59,2 τόνοι.

ισχύ 660 MW ανά μηχανή (Fiala, 2010).
Η συνεχής αύξηση της ζήτησης για ηλεκτρική ενέργεια οδηγεί στην κατασκευή
όλο και περισσότερων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και την εγκατάσταση όλο και περισσότερων ατμοστροβίλων, μεμονωμένων ή σε συνεργασία με
αεριοστροβίλους σε μονάδες παραγωγής συνδυασμένου κύκλου (Combined
Cycle – CC). Επιπρόσθετα, η ύπαρξη πολλών παλαιότερων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με ατμοστροβίλους κάνει οικονομικά βιώσιμο τον εκσυγχρονισμό τους, κυρίως στα τμήματα εκείνα
που επηρεάζουν άμεσα τον βαθμό απόδοσης, όπως το στροφείο και το σύστημα στεγανότητας. Στην πράξη οι εκσυγχρονισμοί αυτοί είναι έργα σημαντικής
πολυπλοκότητας και μεγάλου κόστους.
Κατά συνέπεια η ζήτηση για ατμοστρόβιλους και τμήματα αυτών είναι εξασφαλισμένη για μεγάλο χρονικό διάστημα
και ένας ικανός αριθμός κατασκευαστικών οίκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την
Ιαπωνία, τις ΗΠΑ και τη Ρωσσία μπορούν να υπολογίζουν σε αυξανόμενες
παραγγελίες. Επιπρόσθετα, οίκοι στην
Κίνα, στην Ινδία και στη Ν. Κορέα παράγουν μεγάλους ατμοστρόβιλους με μεταφορά τεχνολογίας από πιο ανεπτυγμένους κατασκευαστές.
Ο βαθμός απόδοσης των ατμοστροβίλων είναι ένα μεγάλης σημασίας μέγεθος
και θεωρείται γενικά ότι ο ατμοστρόβιλος υστερεί σε σχέση με τη μηχανή εσωτερικής καύσης. Αυτή η θέση όμως προέρχεται από συγκρίσεις σε μηχανές μικρής ισχύος. Στους μεγάλους ατμοστροβίλους ηλεκτροπαραγωγής μεγάλοι βαθμοί απόδοσης είχαν επιτευχθεί ήδη από
τη δεκαετία του ’70. Για παράδειγμα ο
στρόβιλος LMZ K – 200 – 130, ρωσσι-

κής κατασκευής απέδιδε με υποκρίσιμη
πίεση ατμού 12,8 MPa και θερμοκρασία 5400 C 8.045 kJ/kWh, που αντιστοιχεί σε βαθμό απόδοσης 44,7 %. Φυσικά αυτός ο βαθμός απόδοσης αντιστοιχεί μόνον στον ατμοστρόβιλο – για την
εκτίμηση του ολικού βαθμού απόδοσης
της ηλεκτροπαραγωγής θα πρέπει να ληφθεί υπ’ όψη ο βαθμός απόδοσης του
λέβητα (περίπου 85%), της γεννήτριας
(περίπου 98%) και οι απώλειες ενέργειας σε βοηθητικούς μηχανισμούς (περίπου 5%) ώστε τελικά ο βαθμός απόδοσης της ηλεκτροπαραγωγής βασιζόμενος στην κατώτερη θερμογόνο δύναμη του καυσίμου να είναι τελικά περίπου 35,3%.
Η αναζήτηση μεγαλύτερων βαθμών
απόδοσης οδήγησε στην κατασκευή
ατμοστροβίλων με υπερκρίσιμη πίεση ατμού, δηλ. με πίεση πάνω από
22,06MPa ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του ’60. 2 Ατμοστρόβιλοι διπλού
άξονα (cross compound) του οίκου ABB
(τότε BBC) πίεσης 24,1Mpa, θερμοκρασίας 5380 C και ισχύος 1.300MW
ο καθένας εγκαταστάθηκαν στον θερμοηλεκτρικό σταθμό Cumberland της
Tennessee Valley Authority των ΗΠΑ το
1972 και 1973. Μέχρι σήμερα οι μηχανές αυτές και όμοιές τους που εγκαταστάθηκαν επίσης στις ΗΠΑ τα αμέσως
επόμενα χρόνια παραμένουν οι μεγαλύτεροι ατμοστρόβιλοι που έχουν εγκατασταθεί σε θερμοηλεκτρικούς σταθμούς (Οι πυρηνικοί σταθμοί εργάζονται
με ατμό πολύ χαμηλότερης πίεσης, περί
τα 8MPa, οπότε δεν μπορεί να γίνει λόγος για υπερκρίσιμες συνθήκες σε αυτούς). Σε ατμοστροβίλους με υπερκρίσιμες συνθήκες ο βαθμός απόδοσης της
ηλεκτροπαραγωγής βασιζόμενος στην

ανώτερη θερμογόνο δύναμη του καυσίμου είναι από 36 έως 40% (Zachary,
2007) και βασιζόμενος στην κατώτερη
θερμογόνο δύναμη του καυσίμου είναι
από 37,9 έως 42,1%.
Στις ΗΠΑ και πάλι, ήδη από τη δεκαετία του ’60 άρχισε η έρευνα για μηχανές
που θα λειτουργούσαν με υπέρ – υπερκρίσιμη (Ultra SuperCritical – USC) δηλαδή με πιέσεις πάνω από 30MPa. Απαραίτητος για την κατασκευή αυτών των
μηχανών είναι ο Ωστενιτικός χάλυβας ο
οποίος παρουσιάζει ιδιαίτερα προβλήματα κατεργασίας και λειτουργίας. Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι των ατμοστροβίλων με υπερ – υπερκρίσιμη κατάσταση ατμού είναι οι 2 μηχανές του
οίκου Toshiba για τον θερμοηλεκτρικό
σταθμό Kawagoe στην Ιαπωνία. Έχουν
3 στροφεία και η πίεση και η θερμοκρασία στην είσοδο του πρώτου στροφείου (υψηλής πίεσης) είναι 31MPa και
5660 C. Η ισχύς είναι 700MW. Τέθηκαν
σε υπηρεσία μεταξύ 1989 και 1991. Σε
ατμοστροβίλους με υπέρ - υπερκρίσιμες
συνθήκες ο βαθμός απόδοσης της ηλεκτροπαραγωγής βασιζόμενος στην ανώτερη θερμογόνο δύναμη του καυσίμου
είναι από 42 έως 45% (Zachary, 2007)
και βασιζόμενος στην κατώτερη θερμογόνο δύναμη του καυσίμου είναι από
44,2 έως 50%.
Με τη χρήση λοιπόν υπέρ – υπερκρίσιμου ατμού το κατώφλι του 50% για
τον βαθμό απόδοσης κατακτήθηκε ήδη
από τον προηγούμενο αιώνα και φαινόταν ότι ο δρόμος για ακόμα μεγαλύτερες αποδόσεις ήταν η χρήση ακόμα μεγαλύτερων πιέσεων και θερμοκρασιών του ατμού. Όμως η πορεία αυτή δεν
ακολουθήθηκε. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 η χαμηλή τιμή των ορυκτών
ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

27

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
καυσίμων οδήγησε στην κατασκευή
πολλών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με
αεριοστροβίλους. Από το 1992 μάλιστα
οι ΗΠΑ δεν έχουν κατασκευάσει κανένα ατμοστρόβιλο με χρήση υπερκρίσιμου ή υπέρ – υπερκρίσιμου ατμού. Άλλες εξελίξεις ήταν αυτές που θα καθόριζαν την περαιτέρω πορεία των ατμοστρόβιλων, όπως η καλύτερη κατανόηση της ροής του ατμού στη μηχανή και
η βελτιστοποίησή της με τη χρήση κατάλληλων υπολογιστικών εργαλείων που
δεν υπήρχαν στο παρελθόν, και η πρόοδος στις κατεργασίες που επέτρεψε την
κατασκευή μεγαλύτερων πτερυγίων τελικής βαθμίδας ώστε να γίνεται καλύτερη
εκμετάλλευση της ενέργειας του ατμού.
Αντιπροσωπευτικός των νέων τάσεων
είναι ο ατμοστρόβιλος του οίκου Hitachi
που εγκαταστάθηκε το 2004 στον καναδικό θερμοηλεκτρικό σταθμό Genesee
(Εικ.3). Ο ατμοστρόβιλος δέχεται ατμό
με πίεση 25,1MPa, θερμοκρασία
5700C, δηλαδή σε υπερκρίσιμη κατάσταση, και αποδίδει 495MW με βαθμό
απόδοσης ηλεκτροπαραγωγής 43,6%. Η
υψηλή αυτή απόδοση επιτεύχθηκε κυρίως με την ενδελεχή μελέτη και τον περιορισμό των απωλειών του ατμού από
τα άκρα των πτερυγίων κάθε στροφείου
(Watanabe, 2004).
Σε ό,τι αφορά το μέγεθος των τελευταίων πτερυγίων του στροβίλου, η άρση
των περιορισμών του για λόγους αντο-

χής και κατεργασιών οδήγησε στην κατασκευή ατμοστροβίλων μεγαλύτερης
διαμέτρου μονού άξονα. Αξίζει να επισημανθεί ότι οι μεγάλοι αμερικανικοί
στρόβιλοι των 1.300MW που αναφέρθηκαν κατασκευάστηκαν ως μηχανές διπλού άξονα λόγω ακριβώς της αδυναμίας πρόσδοσης ικανοποιητικής διαμέτρου στα τελικά πτερύγια. Φυσικά οι
μηχανές διπλού άξονα είναι κατά πολύ
ακριβώτερες από αυτές μονού άξονα. Η
εναλλακτική λύση προσθήκης ενός επιπλέον στροφείου εκτόνωσης οδηγούσε
σε άλλα προβλήματα λόγω του πολύ μεγάλου μήκους του άξονα που χρειαζόταν.
Οι πρώτες μηχανές μονού άξονα οι
οποίες αντιπροσωπεύουν την πρόοδο
που έγινε στην κατασκευή μεγάλης διαμέτρου πτερυγίων τελικής βαθμίδας,
και μάλιστα για ταχύτητα 3.600rpm η
οποία αντιστοιχεί σε συχνότητα δικτύου 60Hz, είναι αυτές που τοποθετήθηκαν στις μονάδες 4 και 5 του θερμοηλεκτρικού σταθμού του Hekinan το 2004
(Εικ. 4). Κατασκευασμένες και αυτές από
τον οίκο Toshiba, δουλεύουν στην υπερκρίσιμη περιοχή του ατμού με πίεση και
θερμοκρασία εισαγωγής 24,1MPa και
5660 C και αποδίδουν 1.000MW έκαστος (Japan, 2011).
Ενώ οι γενικές κατευθύνσεις στους σύγχρονους ατμοστρόβιλους φαίνεται να
έχουν παγιωθεί (χρήση μέχρι υπερκρί-

Εικ. 3. Ο θερμοηλεκτρικός σταθμός του Genesee στον Καναδά.

28

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

σιμου ατμού, ένας άξονας, λίγα στροφεία) υπάρχουν πολλές διαφορές στην
κατασκευή μεταξύ των διαφόρων οίκων. Παρατίθενται μερικές από αυτές:
1. Οι σύγχρονοι ατμοστρόβιλοι της ABB
και της Siemens έχουν μια είσοδο ατμού
στο στροφείο υψηλής πίεσης, οι ατμοστρόβιλοι της Mitsubishi έχουν 2 εισόδους. Η χρήση μιας εισόδου ελαχιστοποιεί τις απώλειες από τα ακροπτέρυγα
ενώ η χρήση 2 εισόδων δίνει συμμετρικές δυνάμεις στο στροφείο και άρα μικρότερες τάσεις στον άξονα.
2. Οι ατμοστρόβιλοι των ABB και
Siemens έχουν κοινά έδρανα για 2 βαθμίδες που γειτονεύουν ενώ οι άλλοι οίκοι προβλέπουν πάντα 2 ανεξάρτητα
έδρανα για κάθε στροφείο, αυξάνοντας
έτσι το ολικό μήκος.
3. Τα στροφεία των ατμοστροβίλων ABB
όλων των πιέσεων είναι συγκολλητά από
ανεξάρτητα χυτά τμήματα. Με τον τρόπο
αυτό μειώνονται κατά πολύ οι αναπτυσσόμενες λόγω φυγοκέντρου τάσεις. Τα
στροφεία υψηλής και μέσης πίεσης των
περισσότερων άλλων κατασκευαστών
είναι χυτά. Λίγοι κατασκευαστές συνεχίζουν να τοποθετούν τα στροφεία χαμηλής πίεσης δια συστολής (shrink fit) στον
άξονα. Οι περισσότεροι τα κατασκευάζουν συγκολλητά ή χυτά.
4. Πολλοί κατασκευαστές προβλέπουν
στροφεία διπλής ροής (ενδιάμεσης και
χαμηλής πίεσης ή μόνο χαμηλής πίεσης)
παρά τη συνεπαγόμενη πολυπλοκότητα
της μηχανής.
5. Στους πολύ μεγάλους ατμοστροβίλους
εφαρμόζονται διατάξεις ψύξης των πτερυγίων με ατμό χαμηλότερης θερμοκρασίας που απομαστεύεται από θέση περί
το τέλος της μηχανής.
Η συνεχιζόμενη απορύθμιση της αγοράς
ηλεκτρικής ενέργειας φέρνει στο προσκήνιο πολλούς ανεξάρτητους παραγωγούς οι οποίοι ζητούν μικρότερες και οικονομικώτερες μηχανές. Επιπρόσθετα,
αυτές οι μηχανές θα πρέπει να είναι ευέλικτες κατά τη χρησιμοποίησή τους δεδομένου ότι ο σταθμός στον οποίο θα
είναι τοποθετημένες μπορεί για μια περίοδο να εργάζεται σαν σταθμός βασικού φορτίου και για μια άλλη περίοδο
σαν σταθμός ζήτησης αιχμής. Κατά συνέπεια οι ατμοστρόβιλοι θα πρέπει να

Εικ. 4. Ο θερμοηλεκτρικός σταθμός Hekinan στην Ιαπωνία.
Εικ. 5. Ατμοστρόβιλος μονής ροής με αναθέρμανση της Toshiba

εμφανίζουν καλή συμπεριφορά σε μεταβατικές συνθήκες οι οποίες με τη σειρά
τους θα πρέπει να διαρκούν όσο το δυνατό λιγώτερο.
Ο οίκος Toshiba έχει αναπτύξει έναν
τύπο ατμοστρόβιλου «μαζικής παραγωγής» που απευθύνεται στους μικρούς
ανεξάρτητους παραγωγούς ( Εικ. 5).
Ο ατμοστρόβιλος αυτός φέρει ένα στροφείο υψηλής πίεσης και ένα διπλό στρο-

φείο μέσης και χαμηλής πίεσης. Οι συνθήκες εισαγωγής του ατμού είναι πολύ
μακρυά από την κρίσιμη περιοχή. Η
ισχύς, ανάλογα με τις συνθήκες αυτές,
ανέρχεται στα 100 έως 250MW.
Η τεχνολογία της εκμετάλλευσης του
ατμού για παραγωγή κινητήριας ισχύος
παραμένει πεδίο ενασχόλησης τεχνικών
επιστημόνων πρώτης γραμμής όπως
φαίνεται από τις συνεχείς και ενδιαφέρουσες εξελίξεις στους ατμοστρόβιλους.

Βιβλιογραφία
(2011). Electricity Review Japan
2011.
Feng, W. (2008, 2). 1000 MW Ultra - supercritical turbine steam parameter optimization. Front. Energy
Power Eng. China , pp. 187-193.
Fiala, J. (2010). Skoda Supercritical
Steam Turbine 660 MW. Vrnjacka
Banja, Serbia.
Watanabe, S. T. (2004, September).
495-MW Capacity Genesee Power
Generating Station Phase 3: First Supercritical Pressure Coal-fired Power
Plant in Canada. Hitachi Review , pp.
109-114.
Zachary, J. K. (2007). Steam turbine
design considerations for supercritical cycles. Coal Gen 2007. Bechtel
Power Corporation.

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

29

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Γραφένιο:
η επανάσταση στη νανοτεχνολογία
Τσίπας Πολυχρόνης
Μεταδιδακτορικός Ερευνητής
Ινστιτούτο Μικροηλεκτρονικής
Ε.Κ.Ε.Φ.Ε ¨Δημόκριτος¨

Σχήμα 1: Κρυσταλλικές δομές
των διαφόρων αλλότροπων μορφών του άνθρακα. (Από αριστερά προς τα δεξιά) Τριδιάστατο
διαμάντι και γραφίτης (3D); διδιάστατο γραφένιο (2D); μονοδιάστατος νανοσωλήνας άνθρακα
(1D); φουλερένιο (0D).

30

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

Το γραφένιο, μία από τις αλλότροπες μορφές του άνθρακα (διαμάντι, γραφίτης, νανοσωλήνες άνθρακα, φουλερένια), είναι
ένα διδιάστατο (2D) μονοστρωματικό υλικό που αποτελείται από άτομα άνθρακα σε
εξαγωνική δομή με μήκος δεσμού μεταξύ
των ατόμων 0.142 nm (σχήμα 1). Οι δεσμοί
που σχηματίζονται στο επίπεδο του γραφενίου (σC-C) είναι από τους ισχυρότερους
που παρουσιάζονται σε υλικά σε αντίθεση
με τους εκτός επιπέδου (π-δεσμοί) οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την ηλεκτρική αγωγιμότητα του γραφενίου και δημιουργούν μικρή αλληλεπίδραση μεταξύ των στρωμάτων
του ή μεταξύ του γραφενίου και κάποιου
υποστρώματος. Λόγω αυτών των μοναδικών δομικών χαρακτηριστικών, το γραφένιο έχει επιδείξει εξαιρετικές φυσικές ιδιότητες, οι οποίες έχουν κεντρίσει το ερευνητικό ενδιαφέρον παγκοσμίως. Στο παρελθόν,

έγιναν διάφορες προσπάθειες για τη σύνθεση του γραφενίου οι οποίες περιλαμβάνουν
διαδικασίες παρόμοιες με αυτές που παρασκευάζονται οι νανοσωλήνες άνθρακα (παρήχθει γραφίτης με 100 στρώματα γραφενίου), χημική εναπόθεση ατμών (CVD) σε μεταλλικές επιφάνειες (παρασκευάσθηκαν μερικά στρώματα γραφενίου) και θερμική
αποσύνθεση του SiC. Ωστόσο, καμία από
αυτές τις προσπάθειες δεν απέδωσε καρπούς και έτσι η παρασκευή ενός τέλειου μονοατομικού στρώματος γραφενίου φάνταζε
αδύνατη. Μόλις το 2004, ο Andre Geim και
ο Konstantin Novoselov1 (ερευνητές από το
πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ) κατάφεραν,
χρησιμοποιώντας μια απλή μέθοδο, να παράξουν γραφένιο πάχους μόλις ενός ατόμου. Η μέθοδος αυτή περιελάμβανε μηχανική αποφλοίωση του γραφίτη με τη χρήση
κολλητικής ταινίας [1]!

1. Ο Andre Geim και ο Konstantin Novoselov τιμήθηκαν με το βραβείο νόμπελ φυσικής το 2010 για τα καινοτόμα πειράματά τους
όσον αφορά το διδιάστατο υλικό γραφένιο.

Ένα από τα αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά
του γραφενίου είναι ότι οι φορείς αγωγιμότητας του, ηλεκτρόνια και οπές, συμπεριφέρονται ως σχετικιστικά σωματίδια με μηδενική μάζα και κάτω από συνθήκες περιβάλλοντος μπορούν να κινούνται με ελάχιστη σκέδαση αποκτώντας
μεγάλες ταχύτητες, περίπου 106 m/sec.
Αυτή η μοναδική συμπεριφορά έχει οδηγήσει σε ένα αριθμό εξαιρετικών φαινομένων στο γραφένιο. Πρώτον, η ευκινησία των ηλεκτρονίων και των οπών, για
το αιωρούμενο μονοστρωματικό γραφένιο, είναι μεγαλύτερη από 200.000 cm2/
Vs σε θερμοκρασία Τ=5 Κ και μεγαλύτερη από 100.000 cm2/Vs σε Τ=240Κ, η μεγαλύτερη που έχει αναφερθεί ποτέ για
οποιονδήποτε ημιαγωγό. Για σύγκριση
αναφέρουμε ότι στο Si, το κυριότερο υλικό των ηλεκτρονικών διατάξεων μέχρι
σήμερα, η ευκινησία των ηλεκτρονίων
και των οπών του σε θερμοκρασία περιβάλλοντος είναι 1500 και 450 cm2/Vs
αντίστοιχα. Δεύτερον, το γραφένιο είναι
ένα διδιάστατο υλικό με μηδενικό ενεργειακό χάσμα γεγονός το οποίο δίνει τη
δυνατότητα ρύθμισης του πλήθους αλλά
και του είδους των φορέων (ηλεκτρόνια ή
οπές) με την εφαρμογή κάποιου ηλεκτρικού πεδίου ή ηλεκτρικής τάσης, εμφανίζει δηλαδή διπολική συμπεριφορά. Επιπρόσθετα, είναι ένα πολύ διαφανές υλικό με απορρόφηση στο ορατό φάσμα της
τάξης του ~2.3%. Η θερμική αγωγιμότητα k ενός μονοατομικού στρώματος γραφενίου σε θερμοκρασία δωματίου είναι
πολύ μεγάλη, 2-5 φορές μεγαλύτερη από
αυτή του διαμαντιού, ~5000 W/(m0K).
Επίσης, το γραφένιο παρουσιάζει θαυμάσια μηχανική αντοχή. Το όριο θραύσης
του είναι 42 N/m και το μέτρο ελαστικότητας (μέτρο του Young) 1 TPa, καθιστώντας το έτσι ένα από τα πιο ανθεκτικά υλικά που έχουν μετρηθεί ποτέ.
Μέθοδοι παρασκευής του γραφενίου
Μέχρι σήμερα, έχουν αναπτυχθεί διάφορες μέθοδοι για την παρασκευή, ανάπτυξη και σύνθεση του γραφενίου και
των παραγώγων του [2]. Η πρώτη μέθοδος παρασκευής του γραφενίου ήταν
μέσω μικρομηχανικού σχισμού του γραφίτη (τριδιάστατη πολυμορφική μορφή
του άνθρακα). Στο γραφίτη, τα άτομα του

άνθρακα σχηματίζουν διαδοχικά επίπεδα, με δεσμούς πολύ ισχυρούς μεταξύ
των ατόμων του ίδιου επιπέδου, αλλά με
ασθενείς δεσμούς (δεσμοί van der Waals)
μεταξύ των επιπέδων. Έτσι, είναι σχετικά
εύκολη η απόσχιση των επιπέδων του
και αυτή η απόσχιση μπορεί να γίνει με
δύο τρόπους: είτε γράφοντας με γραφίτη πάνω σε υποστρώματα SiO2/Si είτε
αποφλοιώνοντας το γραφίτη με τη χρήση
κολλητικής ταινίας. Ωστόσο, αυτή η μέθοδος παρουσιάζει τη δυσκολία εντοπισμού και ανάπτυξης μονοατομικών υμενίων γραφενίου.
Η εκ των κάτω προς τα πάνω (bottom-up)
ανάπτυξη του γραφενίου είναι μια εναλλακτική λύση του μικρομηχανικού σχισμού του γραφίτη. Οι δύο πιο γνωστές
μέθοδοι είναι η εξάχνωση του καρβιδίου του πυριτίου (SiC) και η χημική εναπόθεση ατμών (CVD). Η πρώτη μέθοδος
περιλαμβάνει τη θέρμανση υποστρωμάτων SiC υπό κενό. Θερμαίνοντας αυτά τα
υποστρώματα περίπου στους 14000C, το
επιφανειακό πυρίτιο εξαχνώνεται αφήνοντας πίσω του άνθρακα ο οποίος αναπτύσσεται σε λεπτά κρυσταλλικά στρώματα γραφενίου. Δυστυχώς, το υψηλό
κόστος και το μικρό σχετικά μέγεθος των
διαθέσιμων δισκιδίων (wafers) SiC, διαμέτρου μέχρι 4 ίντσες, καθιστούν αυτή
τη μέθοδο δύσκολα εφαρμόσιμη για παραγωγή μεγάλης κλίμακας. Αντίθετα, η
παραγωγή του γραφενίου με τη μέθοδο CVD μπορεί να πραγματοποιηθεί σε
οποιαδήποτε δισκίδια ανεξαρτήτου μεγέθους. Αρχικά, τα δισκίδια επικαλύπτονται με λεπτά υμένια καταλυτών. Αυτοί οι
μεταλλικοί καταλύτες βοηθούν στην αποσύνθεση αερίων υδρογονανθράκων σε
υδρογόνο και άνθρακα και παρέχουν ένα
υπόστρωμα κατάλληλο για την εναπόθεση του άνθρακα. Καθώς ο άνθρακας εναποτίθεται στην επιφάνεια του καταλύτη,
εισχωρεί μέσα στον όγκο του μετάλλου
δημιουργώντας ένα στερεό διάλυμα μετάλλου και άνθρακα. Λόγω της αλλαγής
της διαλυτότητας με τη θερμοκρασία, ο
άνθρακας αρχίζει να διαχωρίζεται από το
διάλυμα καθώς το δείγμα ψύχεται. Άλλες μέθοδοι περιλαμβάνουν την αναγωγή
του οξειδίου του γραφενίου (το οξείδιο
του γραφενίου μπορεί να παραχθεί από
το οξείδιο του γραφίτη) με υδραζίνη και

την κοπή και άνοιγμα νανοσωλήνων άνθρακα με υπερμαγγανικό κάλιο και θειϊκό οξύ.
Εφαρμογές του γραφενίου
Εφαρμογές του γραφενίου
στην ηλεκτρονική
Οι δύο βασικότερες κατηγορίες των ημιαγώγιμων ηλεκτρονικών είναι οι ψηφιακές λογικές διατάξεις και οι διατάξεις ραδιοσυχνοτήτων. Ο βαθμός ετοιμότητας εισαγωγής νέων ιδεών είναι μεγαλύτερος
για εφαρμογές ραδιοσυχνοτήτων, εν μέρη
επειδή η τύχη των ψηφιακών διατάξεων
εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από την
επίδοση μιας μόνο διάταξης: του MOSFET
πυριτίου. Για δεκαετίες, το κλειδί για την
περαιτέρω εξέλιξη των ψηφιακών διατάξεων ήταν η σμίκρυνση των MOSFETs με
σκοπό τη μείωση των διαστάσεων τους
στο μισό κάθε 18 μήνες. Σήμερα, επεξεργαστές που περιέχουν 2 εκατομμύρια
MOSFETs (με μήκος καναλιού ~30 nm),
βρίσκονται ήδη σε μαζική παραγωγή (σχήμα 2). Μέχρι σήμερα, η εξέλιξη των τρανζίστορ συνεχιζόταν με γρήγορους ρυθμούς χωρίς την ανάγκη εισαγωγής νέων
διατάξεων βασιζόμενων σε θεμελιωδώς
διαφορετική φυσική ή σε υλικά διαφορετικά από το πυρίτιο. Ωστόσο, υπάρχει κοινή ομοφωνία στην επιστημονική κοινότητα ότι η σμίκρυνση των MOSFETs προσεγγίζει τα όρια της και ότι σε μακροπρόθεσμο διάστημα θα είναι απαραίτητη η εισαγωγή νέων υλικών και νέων διατάξεων
για να εξασφαλιστεί η συνεχόμενη βελτίωση των επιδόσεων των διατάξεων. Η διατήρηση της εξέλιξης του σχήματος 2 είναι
μεγάλη πρόκληση για τη βιομηχανία των
ημιαγωγών και αποτελεί το λόγο για τον
οποίο είναι σημαντική η έρευνα νέων υλικών όπως το γραφένιο.

Σχήμα 2: Εξέλιξη του μήκους του καναλιού των
MOSFETs για ολοκληρωμένα κυκλώματα στο στάδιο
της παραγωγής (κόκκινοι συμπληρωμένοι κύκλοι)
και οι στόχοι του Διεθνούς Χάρτη Τεχνολογίας των
Ημιαγωγών (ITRS) (ασυμπλήρωτοι κόκκινοι κύκλοι).
Καθώς το μήκος μειώνεται, ο αριθμός των τρανζίστορ ανά επεξεργαστή αυξάνεται (μπλε αστεράκια).
ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

31

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Η κατάσταση είναι διαφορετική για τα
ηλεκτρονικά ραδιοσυχνοτήτων. Αυτός
ο τομέας κυριαρχήθηκε από αμυντικές εφαρμογές μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ογδόντα, και μολονότι πέρασε στο προσκήνιο τη δεκαετία του εν-

σε ημιαγωγούς III-V όπως το GaAs και
το InP, MOSFETs πυριτίου n-καναλιού
και διάφορους άλλους τύπους διπολικών τρανζίστορ.
Ένα MOSFET αποτελείται από μία πύλη,
ένα κανάλι το οποίο συνδέει την πηγή

Σχήμα 3: (a) Συμβατικό MOSFET πυριτίου και (b) MOSFET γραφενίου

νενήντα λόγω της εξέλιξης των ασύρματων επικοινωνιών, οι ένοπλες δυνάμεις συνέχισαν να χρηματοδοτούν την
έρευνα νέων διατάξεων ραδιοσυχνοτήτων. Αυτό μαζί με το γεγονός ότι τα
κυκλώματα ραδιοσυχνοτήτων είναι πιο
απλά από τα αντίστοιχα ψηφιακά, οδήγησαν τους κατασκευαστές ολοκληρωμένων κυκλωμάτων ραδιοσυχνοτήτων
να είναι πιο δεκτικοί στη δημιουργία
νέων διατάξεων. Μια ένδειξη αυτού
του γεγονότος είναι η ποικιλία των διαφόρων τύπων τρανζίστορ και υλικών
που χρησιμοποιούνται στα ηλεκτρονικά ραδιοσυχνοτήτων: αυτά περιλαμβάνουν τρανζίστορ μεγάλης ευκινησίας
φορέων (ΗΕΜΤs) τα οποία βασίζονται
32

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

με τον απαγωγό και ένα φραγμό ο οποίος διαχωρίζει την πύλη από το κανάλι
(σχήμα 3a). Η λειτουργία ενός συμβατικού MOSFET στηρίζεται στον έλεγχο της
αγωγιμότητας του καναλιού, και συνεπώς του ρεύματος του απαγωγού, από
την τάση VGS που εφαρμόζεται μεταξύ
πύλης και πηγής. Για εφαρμογές υψηλής ταχύτητας, τα MOSFETs πρέπει να
αποκρίνονται γρήγορα στις μεταβολές
VGS. Αυτό επιβάλλει τη χρήση πυλών
μικρού μήκους και υλικών με μεγάλη
ευκινησία φορέων στο κανάλι. Δυστυχώς, τα MOSFETs μικρών πυλών (ως
προς το οριζόντιο επίπεδο του σχήματος 3a) παρουσιάζουν συχνά προβλήματα στον ηλεκτροστατικό έλεγχο και

άλλα προβλήματα γνωστά στη βιβλιογραφία ως προβλήματα επίδρασης μικρού καναλιού (short-channel effects)
τα οποία καθιστούν πολλές φορές τα
τρανζίστορ μη λειτουργικά. Η θεωρία
σμίκρυνσης των τρανζίστορ προβλέπει ότι ένα MOSFET με λεπτό οξείδιο
πύλης (ως προς το κατακόρυφο επίπεδο του σχήματος 3a) και λεπτή περιοχή κάτω από την πύλη (λεπτό οξείδιο
πύλης και κανάλι) είναι ικανό να αντισταθεί στα παραπάνω προβλήματα. Η
δυνατότητα να έχουμε κανάλια πάχους
ενός μόνο ατόμου είναι ίσως το πιο ελκυστικό χαρακτηριστικό του γραφενίου
για χρήση του σε τρανζίστορ. Αν αναλογιστεί κανείς και τη μεγάλη ευκινησία
φορέων του, το γραφένιο φαντάζει ως
η ιδανική λύση για τα επόμενης γενιάς
MOSFETs (σχήμα 3b).
Πρόσφατα, έχουν αναφερθεί MOSFETs
γραφενίου (GFETs) τα οποία λειτουργούν στην περιοχή των THz. Σ’ αυτά
τα τρανζίστορ, το γραφένιο έχει παρασκευασθεί είτε μέσω μικρομηχανικού
σχισμού του γραφίτη είτε μέσω χημικής εναπόθεσης ατμών. Το πιο γρήγορο τρανζίστορ γραφενίου μέχρι στιγμής
είναι ένα MOSFET με μήκος πύλης 240
nm και συχνότητα αποκοπής fT =100
GHz, η τιμή του οποίου είναι μεγαλύτερη από αυτή των MOSFETs πυριτίου με αντίστοιχες διαστάσεις. Ένα αδύνατο σημείο όλων των μέχρι στιγμής
GFETs ραδιοσυχνοτήτων είναι ο μη ικανοποιητικός κορεσμός που παρουσιάζουν στην ενεργό περιοχή λειτουργίας
ο οποίος έχει αρνητική επίδραση τόσο
στη συχνότητα αποκοπής όσο και στην
ενίσχυση. Ωστόσο, είναι εντυπωσιακό
το γεγονός ότι τα GFETs, αν και λειτουργούν με ελάχιστο κορεσμό, υπερτερούν
των αντίστοιχων MOSFETs πυριτίου.
Το σχήμα 4 δείχνει τη συχνότητα αποκοπής για μια πληθώρα διατάξεων που
περιλαμβάνουν GFETS, MOSFETs νανοσωλήνων άνθρακα (CNT) και διαφόρων ημιαγώγιμων FETs ραδιοσυχνοτήτων [3]. Για τα συμβατικά FETs ραδιοσυχνοτήτων με πύλες μεγαλύτερες από
0.2 μm, τα δεδομένα fT για κάθε τύπου
τρανζίστορ έχει μια εξάρτηση L-1, όπου

L είναι το μήκος της πύλης. Επιπλέον, η
fT αυξάνεται με την ευκινησία των φορέων. Τα MOSFETs πυριτίου παρουσιάζουν ευκινησία καναλιού μερικές εκατοντάδες cm2/Vs, τα pHEMTs GaAs περίπου 6.000 cm2/Vs ενώ τα HEMTs InP
και mHEMTs GaAs πάνω από 10.000
cm2/Vs. Εν τούτοις, για μικρότερα κανάλια, η ευκινησία επηρρεάζει λιγότερο
την ταχύτητα των τρανζίστορ και ταυτόχρονα γίνεται πιο έντονη η επίδραση
των παρασιτικών αντιστάσεων και αυτή
των προβλημάτων μικρού καναλιού. Τα
FETs γραφενίου και νανοσωλήνων άνθρακα είναι πιο αργά από τα συμβατικά FETs ραδιοσυχνοτήτων, αλλά πρόσφατα ξεπέρασαν σε επιδόσεις τα καλύτερα MOSFETs πυριτίου με μήκος καναλιού μεγαλύτερο από 200 nm και
προσεγγίζουν σε επιδόσεις τα pHEMTs
GaAs.

Σχήμα 4: Σύγκριση των συχνοτήτων αποκοπής
για διάφορα FETs (γραφενίου, νανοσωλήνων
άνθρακα και τριών τύπων FETs ραδιοσυχνοτήτων). Τα σύμβολα είναι πειραματικά δεδομένα.

Ένα μειονέκτημα των τρανζίστορ γραφενίου είναι οι πολύ μικρές τιμές του
λόγου ION/IOFF που κυμαίνονται από
2-20. Αυτό οφείλεται στην έλλειψη
ενεργειακού χάσματος του γραφενίου.
Αν και οι μικροί λόγοι ION/IOFF που
έχουν επιτευχθεί μέχρι στιγμής, κάνουν τη χρήση των GFETs μη ρεαλιστική σε λογικές διατάξεις, τα τρανζίστορ
γραφενίου είναι διατάξεις πολλά υποσχόμενες για εφαρμογές ραδιοσυχνοτήτων επειδή αυτά δεν απαιτούν απενεργοποίηση και μπορούν να εκμεταλλευθούν τις μεγάλες ευκινησίες φορέων
του γραφενίου. Ωστόσο, είναι δυνατή

η διάνοιξη ενός ενεργειακού χάσματος
στο γραφένιο με σκοπό την εφαρμογή
του σε λογικές διατάξεις. Μια μέθοδος
για την εμφάνιση ενεργειακού χάσματος στο γραφένιο είναι με τη δημιουργία νανοράβδων (nanoribbons) γραφενίου. Έχει αποδειχθεί πειραματικά ότι
ο περιορισμός του γραφενίου προς τη
μία κατεύθυνση με σκοπό τη δημιουργία νανοράβδων επιφέρει την εμφάνιση
ενεργειακού χάσματος στο υλικό. Πρόσφατα, παρασκευάσθηκαν λειτουργικά
MOSFETs νανοράβδων γραφενίου πλάτους 5 nm και λόγο ION/IOFF~106.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του γραφενίου είναι η διπολική του συμπεριφορά [4]. Στα διπολικά τρανζίστορ γραφενίου, το ρεύμα
απαγωγού οφείλεται στην αγωγιμότητα οπών για τάσεις πύλης – πηγής μικρότερες από την τάση ελάχιστης αγωγής (VG,min), ενώ για μεγαλύτερες τάσεις η αγωγιμότητα του τρανζίστορ
οφείλεται στα ηλεκτρόνια όπως φαίνεται στο σχήμα 5a. Η διπολική συμπεριφορά του γραφενίου μαζί με τη μεγάλη ευκινησία των φορέων του δίνει
τη δυνατότητα κατασκευής μη γραμμικών διατάξεων ραδιοσυχνοτήτων (RF),
ανορθωτών πλήρους κύματος και διπλασιαστών συχνότητας. Η χαρακτηριστική καμπύλη ρεύματος – τάσης των
διπολικών τρανζίστορ γραφενίου, σχήματος V, μοιάζει εκείνης του ιδανικού
ανορθωτή πλήρους κύματος (σχήματα 5b και 5c). Επομένως, είναι δυνατή
η κατασκευή ενός ανορθωτή πλήρους
κύματος με μία μόνο διάταξη γραφενίου, κάτι το οποίο θα απαιτούσε μια γέφυρα με 4 διόδους συμβατικών ημιαγωγών. Επίσης, τα διπολικά τρανζίστορ γραφενίου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως διπλασιαστές συχνοτήτων, πολώνοντας την πύλη στο σημέιο ελάχιστης αγωγής VG,min και υπερθέτοντας ένα ημητονοειδές σήμα στην
πύλη (σχήμα 5d). Τα ηλεκτρόνια και οι
οπές άγονται εναλλάξ σε κάθε ημιπερίοδο για να παράξουν ένα σήμα εξόδου
στον απαγωγό του οποίου η συχνότητα θα είναι διπλάσια εκείνης του σήματος εισόδου.
ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

33

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Σχήμα 5: a) Χαρακτηριστική μεταφοράς για ένα
τυπικό διπολικό GFET. b) Κύκλωμα ενός ανορθωτή πλήρους κύματος αποτελούμενο από συμβατικές διόδους μαζί με c) τη χαρακτηριστική
μεταφοράς του και d) κύκλωμα διάταξης γραφενίου το οποίο χρησιμοποιείται για το διπλασιασμό της συχνότητας του σήματος εισόδου Vin.

Πολυάριθμα τηλεπικοινωνιακά συστήματα βασίζονται σε ηλεκτρομηχανικές διατάξεις, όπως φίλτρα, συντονιστές και διακόπτες RF. Η πρώτη επίδειξη
ηλεκτρομηχανικής διάταξης γραφενίου
ήταν ένας νανομηχανικός συντονιστής
με εύρος συχνοτήτων λειτουργίας 50-80
MHz [5]. Αυτή η διάταξη παρουσίασε
ένα παράγοντα ποιότητας Q ~1×104 σε
χαμηλές θερμοκρασίες (50Κ). Έχει υπολογιστεί ότι λόγω της ικανότητας του
γραφενίου να αντέχει σε μεγάλες τάσεις,
η συχνότητα συντονισμού αυτών των διατάξεων θα αυξηθεί στην κλίμακα των
GHz. Εκτός των συντονιστών, πρόσφατα έχουν παρασκευασθεί ηλεκτρομηχανικοί διακόπτες οι οποίοι αποτελούνται
από δύο πολυκρυσταλλικές μεμβράνες
γραφενίου σε απόσταση μεταξύ τους. Η
άνω μεμβράνη έρχεται σε επαφή με την
κάτω εφαρμόζοντας μια τάση 5 V ανάμεσά τους, ενώ η επαφή διακόπτεται
34

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

από τη στιγμή που θα απομακρυνθεί η
τάση. Στην κατάσταση ON, μια ροή ρεύματος μεγαλύτερη από 7 kA/cm2 μπορεί να διέρχεται μέσα από το διακόπτη.
Αν και η αντίσταση επαφής της διάταξης
είναι μεγάλη, προβλέπεται ότι η επαφή
γραφενίου – γραφενίου έχει μεγαλύτερη
μηχανική αντοχή από την αντίστοιχη μετάλλου – μετάλλου, γεγονός το οποίο θα
αυξήσει την αξιοπιστία των μελλοντικών
DC και RF διακοπτών.
Εφαρμογές του γραφενίου στη φωτονική και την οπτοηλεκτρονική
Οι οπτοηλεκτρονικές διατάξεις όπως οι
οθόνες αφής, τα LEDs και οι ηλιακές κυψελίδες χρειάζονται υλικά με μικρή αντίσταση φύλλου (sheet resistance) Rs και
μεγάλη διαπερατότητα Τ [6]. Οι διαφανείς αγωγοί που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι υλικά που βασίζονται σε ημιαγωγούς για παράδειγμα το In2O3, το
ZnO, το SnO2 και τριμερής ενώσεις που
βασίζονται στο συνδυασμό των παραπάνω ενώσεων. Το επικρατέστερο υλικό είναι το ΙΤΟ (Indium Tin Oxide), ένας
n-τύπου ημιαγωγός ο οποίος αποτελείται από ~90% In2O3 και ~10% SnO2.
Το ΙΤΟ είναι εμπορικά διαθέσιμο με
Τ~80% και Rs~10 Ω/□ πάνω σε γυα-

λί και ~60-300 Ω/□ πάνω σε τετραφθαλικό πολυαιθυλένιο. Να σημειωθεί ότι
η Τ αναφέρεται σε μήκος κύματος 550
nm, εκεί όπου είναι μεγαλύτερη η φασματική απόκριση του ανθρώπινου ματιού. Το ΙΤΟ υφίσταται κάποιους περιορισμούς όπως το υψηλό κόστος του ινδίου, μεγάλες απαιτήσεις επεξεργασίας
και μεγάλη ευαισθησία σε περιβάλλοντα οξέων και βάσεων. Επιπλέον, είναι
εύθραυστο και μπορεί εύκολα να σπάσει όταν χρησιμοποιείται σε εφαρμογές
που απαιτούν κάμψη όπως οθόνες αφής
και εύκαμπτες οθόνες. Αυτό σημαίνει
ότι είναι απαραίτητο να εισαχθούν νέα
υλικά με βελτιωμένες επιδόσεις με στόχο την αντικατάσταση των σημερινών
διαφανών αγωγών. Υλικά όπως μεταλλικά νανοσύρματα και νανοσωλήνες άνθρακα έχουν ερευνηθεί σαν εναλλακτικές λύσεις. Ωστόσο, το γραφένιο είναι
ένα πολλά υποσχόμενο υλικό σ’ αυτή
την κατεύθυνση καθώς παρουσιάζει μεγαλύτερες τιμές Τ για μεγαλύτερο εύρος
φάσματος από τις μεμβράνες νανοσωλήνων άνθρακα, τις λεπτές μεταλλικές μεμβράνες και το ΙΤΟ όπως φαίνεται στο
σχήμα 6.

Σχήμα 6: Η διαπερατότητα συναρτήσει του μήκους κύματος για διάφορους διαφανής αγωγούς.
Το γραφένιο παρουσιάζει τη μεγαλύτερη Τ για μεγαλύτερο εύρος φάσματος.

Εκτός από διαφανής αγωγός, το γραφένιο βρίσκει εφαρμογή και στις φωτοβολταϊκές διατάξεις. Ένα φωτοβολταϊκό στοιχείο μετατρέπει την ακτινοβολία σε ηλεκτρισμό. Η απόδοση ενεργειακής μετατροπής ισούται με n=Pmax/Pinc, όπου
Pmax=VOC×ISC×FF και Pinc είναι η προσπίπτουσα ακτινοβολία. ISC είναι το
ρεύμα βραχυκύκλωσης, VOC είναι η
τάση ανοιχτού κυκλώματος και FF είναι
ο παράγοντας πληρότητας (Fill Factor)

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

35

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
ο οποίος ορίζεται ως FF=(Vmax×Imax)/
(VOC×ISC), όπου Vmax και Imax είναι
η μέγιστη τάση και ένταση αντίστοιχα. Η
σημερινή φωτοβολταϊκή τεχνολογία βασίζεται στα στοιχεία πυριτίου (ανόργανα φωτοβολταϊκά) τα οποία έχουν απόδοση n μέχρι 25%. Μια άλλη κατηγορία
φωτοβολταϊκών στοιχείων είναι τα οργανικά. Τα οργανικά φωτοβολταϊκά στοιχεία βασίζονται στα πολυμερή για την
απορρόφηση του φωτός και τη μεταφορά του φορτίου. Αν και είναι πιο οικονομικά από τα στοιχεία πυριτίου, έχουν
μικρότερη απόδοση. Ένα οργανικό φωτοβολταϊκό στοιχείο αποτελείται από ένα
διαφανή αγωγό, ένα φωτοενεργό υμένιο και το ηλεκτρόδιο. Μια ακόμα κατηγορία φωτοβολταϊκών, είναι τα φωτοευαισθητοποιημένα με χρωστική φωτοβολταϊκά τα οποία χρησιμοποιούν έναν
υγρό ηλεκτρολύτη ως μέσο μεταφοράς
φορτίου. Αυτός ο τύπος ηλιακού στοιχείου συνίσταται από μια πορώδη νανοκρυσταλλική φωτοάνοδο, η οποία αποτελείται από TiO2 και μόρια χρωστικής, έχοντας εναποτεθεί αμφότεροι σε ένα διαφανή αγωγό. Όταν ακτινοβολείται, τα μόρια
χρωστικής απορροφούν τα προσπίπτοντα φωτόνια δημιουργώντας ζεύγη ηλεκτρονίων – οπών. Τα ηλεκτρόνια εγχέονται στη ζώνη αγωγιμότητας του TiO2 και
ύστερα μεταφέρονται στο ηλεκτρόδιο. Τα
μόρια χρωστικής αναγεννόνται δεχόμενα
ηλεκτρόνια από τον υγρό ηλεκτρολύτη.
Σήμερα, το ΙΤΟ είναι το πιο συνηθισμένο υλικό της φωτοανόδου και της καθόδου, με την κάθοδο να περιέχει και μια

επίστρωση πλατίνας. Το γραφένιο μπορεί
να επιτελέσει πολλές λειτουργίες στις φωτοβολταϊκές διατάξεις όπως να παίξει το
ρόλο του διαφανή αγωγού, του φωτοενεργού υλικού, του καναλιού για τη μεταφορά φορτίου και του καταλύτη (σχήμα 7
a-c). Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι οι
αποδόσεις των φωτοβολταϊκών διατάξεων γραφενίου, μέχρι σήμερα, είναι πολύ
χαμηλές σε σχέση με τις αντίστοιχες του
πυριτίου και κυμαίνονται μεταξύ 0.3-7%.
Οι οργανικές δίοδοι εκπομπής φωτός (OLEDs) αποτελούνται από ένα ηλεκτροφωταυγές υλικό ανάμεσα από δύο
ηλεκτρόδια εγχύσεως φορέων, τουλάχιστον το ένα από τα δύο να είναι διαφανές. Λόγω της χαμηλής κατανάλωσης ισχύος, της υψηλής ποιότητας εικόνας και της υπέρλεπτης δομής τους, τα
OLEDs βρίσκουν εφαρμογή σε υπέρλεπτες τηλεοράσεις, σε οθόνες υπολογιστών, καμερών και κινητών τηλεφώνων.
Παραδοσιακά, το ΙΤΟ, με ένα έργο εξόδου 4.4-4.5 eV, χρησιμοποιείται ως το
διαφανές αγώγιμο φιλμ σε αυτές τις διατάξεις. Ωστόσο, το ΙΤΟ είναι εύθραυστο και δύσκαμπτο υλικό. Πρόσθετα, το
ίνδιο τείνει να εγχέεται στα ενεργά φιλμ
των OLEDs με αποτέλεσμα να ελαττώνουν την απόδοση των διατάξεων με το
χρόνο. Έτσι, είναι απαραίτητη η εύρεση
ενός εναλλακτικού υλικού με καλές οπτικές και ηλεκτρικές επιδόσεις χωρίς όμως
τα μειονεκτήματα του ΙΤΟ. Το γραφένιο
έχει ένα έργο εξόδου ~4.5 eV (παρόμοιο με αυτό του ΙΤΟ), είναι εύκαμπτο
και φθηνό υλικό και περιορίζει τα προ

Σχήμα 7: Οπτοηλεκτρονικές διατάξεις γραφενίου. Σχηματική αναπαράσταση ανόργανων (a), οργανικών (b) και φωτοευαισθητοποιημένων με χρωστική (c) ηλιακών στοιχείων, οργανικού LED (d) και φωτοανιχνευτή (e).

36

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

βλήματα που σχετίζονται με τη διάχυση
των ατόμων του ινδίου. Αυτά τα χαρακτηριστικά το καθιστούν ιδανικό υλικό
για την αντικατάσταση της ανόδου στα
μελλοντικά OLEDs (σχήμα 7d). Τα διαφανή αγώγιμα φιλμ ανόδου του γραφενίου παρουσιάζουν συγκρινόμενες επιδόσεις με εκείνα του ΙΤΟ.
Μια άλλη εφαρμογή του γραφενίου είναι η χρήση του σε φωτοανιχνευτές. Οι
φωτοανιχνευτές μετράνε τη ροή των φωτονίων ή την οπτική ισχύ μετατρέποντας
την απορροφούμενη ενέργεια των φωτονίων σε ηλεκτρική ροή. Έχουν ευρεία
εφαρμογή σε τηλεχειριστήρια, τηλεοράσεις και συσκευές αναπαραγωγής DVD.
Οι περισσότερες συσκευές εκμεταλλεύονται το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο στο
οποίο η απορρόφηση των φωτονίων
διεγείρει φορείς απο τη ζώνη σθένους
στη ζώνη αγωγιμότητας του υλικού, παράγοντας ηλεκτρική ροή. Το φασματικό
εύρος ζώνης περιορίζεται από τα χρακτηριστικά απορρόφησης του υλικού.
Για παράδειγμα, η επίδοση των φωτοανιχνευτών που βασίζονται στους IV και
III-V ημιαγωγούς περιορίζεται από το
γεγονός ότι γίνονται διαφανής όταν το
μήκος κύματος της προσπίπτουσας ακτινοβολίας είναι μικρότερο από το ενεργειακό τους χάσμα. Το γραφένιο όμως
απορροφά ακτινοβολία μήκους κύματος
από το υπεριώδες ως την περιοχή των
THz έχοντας σαν αποτέλεσμα, οι φωτοανιχνευτές γραφενίου (σχήμα 7e) να
μπορούν να λειτουργήσουν σε ευρύτερο φάσμα. Επίσης, ο χρόνος απόκρισης
εξαρτάται από την ευκινησία των φορέων του υλικού. Το γραφένιο παρουσιάζει τεράστια ευκινησία φορέων και έτσι
οι φωτοανιχνευτές γραφενίου θα έχουν
πολύ γρήγορη απόκριση. Ήδη έχουν παρασκευασθεί φωτοανιχνευτές γραφενίου με απόκριση 40 GHz και έυρος ζώνης 640 GHz [7].
Μια άλλη εφαρμογή του γραφενίου είναι η χρήση του για την παρασκευή
οθονών αφής (σχήμα 8). Οι οθόνες
αφής χρησιμοποιούνται σε ένα ευρύ
φάσμα εφαρμογών όπως σε κινητά τηλέφωνα και ψηφιακές κάμερες λόγω του
ότι επιτρέπουν γρήγορη και ακριβή αλληλεπίδραση μεταξύ του χρήστη και
του περιεχομένου της οθόνης. Οι δύο

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

37

Τ ΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
πιο γνωστές οθόνες αφής είναι οι ωμικές και οι χωρητικές. Μια ωμική οθόνη αφής αποτελείται από ένα αγώγιμο
υπόστρωμα, μια διάταξη υγρού κρυστάλλου στην πρόσοψη και ένα διάφανο αγώγιμο φιλμ. Όταν εφαρμοστεί κάποια τάση, η διάταξη υγρού κρυστάλλου
έρχεται σε επαφή με το διάφανο αγώγιμο φιλμ και οι συντεταγμένες του σημείου επαφής υπολογίζονται με βάση τις τιμές αντίστασής τους. Οι απαιτήσεις του
διάφανου αγώγιμου φιλμ για τις ωμικές
οθόνες αφής είναι για μεν την αντίσταση φύλλου Rs~500-2000 Ω/□ ενώ για
τη διαπερατότητα Τ>90% για ακτινοβολία μήκους κύματος 550 nm. Οι καλές
μηχανικές ιδιότητες, όπως η ευκαμψία,
η υψηλή χημική αντοχή, η μη τοξικότητα και το χαμηλό κόστος παραγωγής είναι πολύ σημαντικά χαρακτηριστικά. Το
κόστος, η δυνατότητα κάμψης και η χημική αντοχή είναι οι κύριοι περιορισμοί
του ΙΤΟ το οποίο δεν μπορεί να αντέξει
τις επαναλαμβανόμενες κάμψεις και πιέσεις που περιλαμβάνονται σε τέτοιου είδους εφαρμογές. Έτσι, είναι αναγκαίο να
καταβληθεί προσπάθεια για την εύρεση
εναλλακτικού διάφανου αγωγού για τη
χρήση του σε ωμικές οθόνες επαφής.
Το γραφένιο μπορεί να ικανοποιήσει τις
παραπάνω απαιτήσεις όσον αφορά την
αντίσταση φύλλου, τη διαπερατότητα, τη
μηχανική και χημική αντοχή και το κόστος παραγωγής. Οι χωρητικές οθόνες
επαφής, οι οποίες είναι διατάξεις τελευταίας τεχνολογίας, πέρασαν στο προσκήνιο από τη στιγμή που λανσαρίστηκαν
για πρώτη φορά στο iPhone της Apple.
Αυτές αποτελούνται από ένα μονωτή με
επικάλυψη από ΙΤΟ. Καθώς και το ανθρώπινο σώμα είναι καλός αγωγός του
ηλεκτρισμού, αγγίζοντας την επιφάνεια
της οθόνης δημιουργείται ηλεκτροστατική παραμόρφωση η οποία μετράται
σαν αλλαγή στη χωρητικότητα. Αν και
οι χωρητικές οθόνες αφής δεν λειτουργούν πιέζοντας τες με μία πένα, το οποίο
σημαίνει λιγότερες μηχανικές τάσεις από
τις αντιστοιχες ωμικές οθόνες, η χρήση
διαφανούς αγώγιμου φιλμ από γραφένιο μπορεί να βελτιώσει την επίδοση και
να μειώσει το κόστος κατασκευής τους.
Εκτός των παραπάνω φωτονικών και
οπτοηλεκτρονικών εφαρμογών, το γρα38

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

φένιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την
κατασκευή διατάξεων PDLC (PolymerDispersed Liquid-Crystal) και την ανάπτυξη «έξυπνων παραθύρων» (smart
windows) για βιοκλιματικά κτίρια στα
οποία υπάρχει δυνατότητα ελέγχου της
απορρόφησης ή της ανάκλασης της ηλιακής ακτινοβολίας με μεταβολή της θερμοκρασίας ή του ηλεκτρικού ρεύματος.
Επίσης, το γραφένιο έχει χρησιμοποιηθεί ως κορέσιμος απορροφητής για την
παραγωγή υπερβραχέων παλμών laser
(στον πίνακα 1 παρουσιάζονται οι επιδόσεις διαφόρων laser γραφενίου και
νανοσωλήνων άνθρακα για σύγκριση)
με την τεχνική του κλειδώματος ρυθμού
καθώς και σε διατάξεις οπτικών περιοριστών. Οι οπτικοί περιοριστές είναι διατάξεις οι οποίες παρουσιάζουν μεγάλη διαπερατότητα για μικρής έντασης
ακτινοβολία και μικρή διαπερατότητα
για μεγάλης έντασης ακτινοβολία. Διατάξεις γραφενίου μπορούν να περιορίσουν οπτική ακτινοβολία μήκους κύματος από το ορατό έως το κοντινό υπέρυθρο. Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί
η σημαντική πρόοδος που έχει σημειωθεί στην κατασκευή βιολογικών και χημικών αισθητήρων γραφενίου παρουσιάζοντας μεγάλη ευαισθησία, χαμηλό θόρυβο, ευκολία στην παρασκευή και βιοσυμβατότητα [8].
Συμπεράσματα
Το γραφένιο παρουσιάζει εκπληκτικές
ηλεκτρονικές και οπτικές ιδιότητες γεγονός το οποίο το καθιστά ιδανικό για τη
χρήση του σε ηλεκτρονικές, φωτονικές
και οπτοηλεκτρονικές διατάξεις. Μέχρι
σήμερα, έχουν παρασκευασθεί τρανζίστορ γραφενίου, τόσο για λογικές ψηφιακές εφαρμογές όσο και για εφαρμογές
ραδιοσυχνοτήτων, τα οποία παρουσιάζουν συγκρίσιμες ή και καλύτερες επιδόσεις από τα αντίστοιχα συμβατικά.

Σχήμα 8: Οθόνες αφής γραφενίου. a) Σχηματική
αναπαράσταση μιας χωρητικής οθόνης επαφής
και b) μιας ωμικής οθόνης επαφής γραφενίου.

Τα πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα, όσον
αφορά την ηλεκτρονική, ήταν η επίδειξη ενός MOSFET γραφενίου με συχνότητα αποκοπής 100 GHz, η εκπληκτική διακοπτική συμπεριφορά των νανοράβδων
γραφενίου και η κατασκευή MOSFET γραφενίου με ευκινησία φορέων στο κανάλι η
οποία ξεπερνούσε τις 20.000 cm2/Vs. Ταυτόχρονα με τον τομέα των ηλεκτρονικών
εφαρμογών, την τελευταια πενταετία, παρουσιάστηκε μεγάλη ανάπτυξη και στον
τομέα των οπτοηλεκτρονικών και φωτονικών διατάξεων γραφενίου. Το γραφένιο
είναι σε θέση να αντικαταστήσει τα συμβατικά υλικά των φωτοβολταϊκών διατάξεων, των φωτοανιχνευτών, των LEDs, των
οθονών αφής και των laser.
Καταλήγοντας, πρέπει να σημειωθεί ότι
το πρώτο τρανζίστορ γραφενίου με «topgated» δομή (σχήμα 3b) κατασκευάσθηκε μόλις τέσσερα χρόνια πριν. Δεδομένου
αυτού του μικρού χρονικού διαστήματος
και του γεγονότος ότι όλοι οι άλλοι πιθανοί διάδοχοι των συμβατικών τρανζίστορ
αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα, δεν
θα πρέπει να απογοητευόμαστε αλλά να
εντυπωσιαζόμαστε από αυτή τη γρήγορη
ανάπτυξη του γραφενίου. Ιδέες οι οποίες
ερευνήθηκαν για πολλά χρόνια, όπως τα
τρανζίστορ σπιν (spin FET) ή οι μοριακές
διατάξεις, φαίνονται να απέχουν πολύ από
πρακτικές εφαρμογές και δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο αν θα φθάσουν ποτέ σε στάδιο παραγωγής. Προς στιγμήν, είναι αδύνατο να ειπωθεί ποια εναλλακτική διάταξη
θα αντικαταστήσει τα συμβατικά τρανζίστορ. Ωστόσο, ο τελευταίος Διεθνής Χάρτης Τεχνολογίας των Ημιαγωγών (ITRS) ενθαρρύνει την έρευνα πάνω στο γραφένιο
και ταυτόχρονα προωθεί ένα πρόγραμμα
έρευνας και τεχνολογίας για νανοηλεκτρονικά βασιζόμενα στον άνθρακα. Ο δρόμος
είναι ακόμα μακρύς και οι προοπτικές για
τις διατάξεις γραφενίου είναι τουλάχιστον
το ίδιο υποσχόμενες με εκείνες των υπολοίπων εναλλακτικών διατάξεων.

Βιβλιογραφία
[1] K. S. Novoselov, A. K. Geim, S.
V. Morozov, D. Jiang, Y. Zhang, S.
V. Dubonos, I. V. Grigorieva and A.
A. Firsov, “Electric Field Effect in
Atomically Thin Carbon Films”, Science
Vol. 306, no. 5696, pp. 666-669, 2004.
[2] V. Singh, D. Joung, L. Zhai, S. Das,
S. I. Khondaker, S. Seal, “Graphene
based materials: Past, present and
future”, Progress in Materials Science,
56 (2011), 1178-1271.
[3] F. Schwierz, “Graphene transistors”,
Nature Nanotechnology, Vol. 5, July

2010.
[4] T. Palacios, A. Hsu, H. Wang,
“Applications of Graphene Devices
in RF Communications”, IEEE
Communications Magazine, Vol: 48
Issue: 6, Pages: 122-128, June 2010.
[5] C. Chen, S. Rosenblatt, K. I. Bolotin,
W. Kalb, P. Kim, I. Kymissis, H. L. Stormer,
T. F. Heinz & J. Hone, “Performance of
monolayer graphene nanomechanical
resonators with electrical readout”,
Nature Nanotechnology 4, 861 - 867
(2009)
[6] F. Bonaccorso, Z. Sun, T. Hasan and

A. C. Ferrari, “Graphene photonics and
optoelectronics”, Nature photonics,
Vol. 4, Pages 611-622, September
2010.
[7] F. Xia, T. Mueller, Y.-M. Lin, A.
Valdes-Garcia, P. Avouris, “Ultrafast
graphene photodetector”, Nature
Nanotechnology 4, 839 - 843 (2009)
[8] X. Huang , Z. Yin , S. Wu , X. Qi ,
Q. He , Q. Zhang ,Q. Yan , F. Boey , and
H. Zhang, “Graphene-Based Materials:
Synthesis, Characterization, Properties,
and Applications”, Small, Vol. 7, Issue
14, June 2011.

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

39

Θ ΕΜΑ

Επαγγελματικά νοσήματα-ασθένειες
ΙΩΑΝΝΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΝΤΕΚΕΛΕ
IΑΤΡΟΣ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ

ΣΧΙΝΑΣ ΦΩΤΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΕΙΔΙΚ/ΝΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΟΣ ΓΝΑ ΚΑΤ
ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

40

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

Δυστυχώς στη χώρα μας υπάρχει ένα τεράστιο έλλειμμα στο σύστημα διάγνωσης, αναγνώρισης και καταγραφής όσο
αναφορά τις λεγόμενες επαγγελματικές
ασθένειες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής
ένωσης για το έτος 2001 μόνο καταγράφηκαν 37 περιστατικά επαγγελματικών
παθήσεων για κάθε 100.000 ασφαλισμένους εργαζόμενους, το ποσοστό αυτό βέβαια μπορεί ο καθένας να αναλογιστεί
πόσο αυξάνεται εάν μπορούσαμε να προσμετρήσουμε και τα περιστατικά από την
αδήλωτη εργασία.
Στις Η.Π.Α υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο
πεθαίνουν από επαγγελματικά νοσήματα και εργατικά ατυχήματα 65.000 εργαζόμενοι ενώ παγκοσμίως ο αριθμός αυτός ανέρχεται σε 1.1 εκατομμύριο εργαζόμενους.
Η ενασχόληση του ανθρώπου με τα επαγγελματικά νοσήματα και η παρατήρηση
ότι η εργασία είναι άμεσα συνυφασμένη
τόσο με τη σωματική αλλά και τη ψυχική υγεία του ανθρώπου άλλοτε σε μεγάλο και άλλοτε σε μικρότερο βαθμό ξεκινά
από αρχαιοτάτων χρόνων.
O Ιπποκράτης περιγράφει με λεπτομέρει-

ες τη μολυβδίαση, που εμφανιζόταν στους
σκλάβους των ορυχείων, και ασχολήθηκε
με τις ασθένειες των ναυτικών. Από τον
Ηρόδοτο γνωρίζουμε ότι για τους εργάτες που ασχολήθηκαν με την κατασκευή
των πυραμίδων υπήρχαν ειδικοί γιατροί
και ειδική διατροφή. Εύκολα, άλλωστε,
μπορεί κανείς να κατανοήσει ότι η κατασκευή τους ήταν μια εξουθενωτική, δύσκολη και επικίνδυνη εργασία. Εκείνη την
εποχή, μάλιστα, διαπιστώθηκε ότι οι μονότονες χειρωνακτικές εργασίες, οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις, η εργασία σε
αντίξοες καιρικές συνθήκες, καθώς και η
επιβάρυνση των μυών και του σκελετού
από την καθημερινή «άρση βαρών» είναι στενά συνυφασμένες με την εμφάνιση ασθενειών.
Πως όμως ορίζουμε μια επαγγελματική
ασθένεια;
Όταν η συχνότητα με την οποία εμφανίζεται μια ασθένεια σε μια ομάδα πληθυσμού με την ίδια επαγγελματικήεργασιακή δραστηριότητα είναι μεγάλη,
τότε η συγκεκριμένη ασθένεια καταγράφεται ως επαγγελματική. Oι επαγγελματικές ασθένειες εκδηλώνονται λόγω της συ-

στηματικής έκθεσης των εργαζομένων
σε διάφορους βλαπτικούς παράγοντες
που σχετίζονται με το αντικείμενο, τις
συνθήκες και τον τόπο εργασίας.
Συγκεκριμένα ,στη σύγχρονη εποχή ως
επαγγελματικές ασθένειες αναγνωρίζονται η μολυβδίαση, η υδραργυρίαση,
η δηλητηρίαση από κάδμιο, βηρύλλιο,
φθόριο και από ενώσεις αυτού, η δηλητηρίαση από αρωματικούς υδρογονάνθρακες (βενζόλιο, τολουόλιο, ξυλόλιο), οι εξελκώσεις που οφείλονται
στην επίδραση χρωμικού οξέως, χρωμικών και διχρωμικών αλκαλίων, οι
δηλητηριάσεις από διθειάνθρακα και
από ανυδρίτες θειώδους οξέος και θειικού οξέος, οι δηλητηριάσεις από νιτρικό οξύ και οξείδια αζώτου και αμμωνίας, οι λοιμώδεις ή παρασιτικές νόσοι, η
ικτεροαιμορραγική σπειρωχαίτωση, ο
τέτανος, η ηπατίτιδα εξ ιού, η αγκυλοστομίαση, η φυματίωση βοείου και ορνιθείου τύπου, ο μελιταίος, νόσοι από
φυσικά αίτια, όπως οι νόσοι από μεταβολές της ατμοσφαιρικής πίεσης, παθήσεις εκ πιέσεως και τριβής, παθήσεις
προκαλούμενες από ήχο και θόρυβο,
νόσοι από ακτίνες χ ιονιζουσών ακτινοβολιών και ραδιενεργών σωμάτων, συστηματικές πνευμονοπάθειες κ.λ.π. Όλο
και πιο συχνά, επίσης, νέες έρευνες χαρακτηρίζουν διάφορες μορφές καρκίνου ως επαγγελματικά νοσήματα, επειδή αποδίδονται σε αιτίες που συνδέονται έμμεσα ή άμεσα με το εργασιακό περιβάλλον. Oι πιο συνήθεις επαγγελματικοί καρκίνοι εκτιμάται ότι είναι
ο καρκίνος των πνευμόνων, της ουροδόχου κύστης, του δέρματος και των
οστών. Σε όλα τα παραπάνω έρχεται
να προστεθεί τα τελευταία χρόνια και
το έντονο εργασιακό άγχος το οποίο
πολλές φορές ενοχοποιείται σαν ένας
από τους βασικούς παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά και εγκεφαλικά
επεισόδια.
Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω αλλά
και με τις γνώμες των ειδικών αποτελεί
επιτακτική ανάγκη να υπάρξει και στην
Ελλάδα μέριμνα σε ότι αφορά τις επαγγελματικές ασθένειες, να διαμορφωθεί
ένα πλέγμα ασφάλισης από τον επαγγελματικό κίνδυνο που να στοχεύει
στην πρόληψη και αποκατάσταση, κα-

θώς και στην αποζημίωση των παθόντων σε περίπτωση που δεν είχαν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης.
Ποιος είναι όμως εκείνος ο βλαπτικός
παράγοντας στην εργασία μας που
κλονίζει την υγεία μας ;
Εδώ ανάλογα με την εργασία εντοπίζουμε έναν ή και περισσότερους βλαπτικούς παράγοντες όπως είναι:
1.Οι διάφορες χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στο εμπόριο όπου ολοένα και αυξάνονται
2.Διάφοροι φυσικοί παράγοντες όπως είναι η εργασία σε υψηλές ή χαμηλές θερμοκρασίες έντονος θόρυβος κακός φωτισμός ή ακόμη και η παντελής έλλειψη αυτού, οι κραδασμοί –δονήσεις σε χώρους
εργασίας από χτύπους σφυριών, κομπρεσερ, έλικες αεροσκαφών κ.α
3.Οι διάφοροι βιολογικοί παράγοντες
όπως παθογόνοι μικροοργανισμοί που
αναπτύσσονται σε ποικίλους εργασιακούς χώρους και μπορούν να προκαλέσουν ένα ευρύ φάσμα νοσημάτων.
4.Τέλος ένας ακόμη τέτοιος παράγων
ίσως και από τους πιο σημαντικούς στη
σύγχρονη εποχή είναι το εργασιακό
άγχος που προκαλείται από τον έντονο ρυθμό της εργασίας, τις πολλές υπερωρίες, τις δύσκολες εργασιακές σχέσεις ,τη μη σωστή ανταμοιβή της εργασίας κ.α
Πρόσφατα, 12ετής έρευνα στη Βρετανία αποκάλυψε ότι το εργασιακό στρες
σκοτώνει. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, όσοι βιώνουν στον
εργασιακό τους χώρο έντονο και χρόνιο άγχος αντιμετωπίζουν έως και κατά
68% μεγαλύτερο κίνδυνο να υποστούν
καρδιακή προσβολή ή να εμφανίσουν
στηθάγχη, μιας και το άγχος επηρεάζει
την ίδια τη χημεία του σώματος.
Άλλες ευρωπαϊκές έρευνες για τις συνθήκες εργασίας δείχνουν ότι 9-12%
των ανδρών και 9-11% των γυναικών
στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εκτεθειμένοι σε εργασιακή πίεση κατά το μεγαλύτερο διάστημα της
ημέρας (υψηλό ποσοστό βρέθηκε ιδιαίτερα στη Γερμανία, την Ελλάδα και την
Oλλανδία). Η έκταση του φαινομένου

οφείλεται κυρίως στις συνθήκες εργασίας που επικρατούν:
• Περισσότεροι από το 1/3 δεν μπορούν να κάνουν διάλειμμα από την εργασία τους όταν το χρειάζονται.
• Τέσσερις στους δέκα δεν έχουν τη δυνατότητα να αποφασίσουν μόνοι τους
το διάστημα των διακοπών τους ή τις
ημέρες της άδειάς τους.
• Περίπου οι μισοί από τους εργαζόμενους στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης απασχολούνται σε μονότονες εργασίες, πράγμα που εντείνει το στρες. Η
μονοτονία και η επανάληψη στην εργασία είναι φαινόμενα που παρατηρούνται περισσότερο στη Γαλλία, την Ελλάδα και την Ισπανία.
Είναι κατανοητό ότι ανάλογα με τα διάφορα επαγγέλματα αναπτύσσονται και
διαφορετικά νοσήματα έτσι έχουμε:
1. Βιομηχανικοί εργάτες: Eίναι ίσως
οι πιο επιβαρημένοι εργαζόμενοι. Ανάλογα με το είδος της βιομηχανίας στην
οποία εργάζονται, οι κίνδυνοι μπορεί να
είναι πολλαπλοί. Έρχονται συνήθως σε
επαφή με διάφορες χημικές ουσίες (διαλύτες, βαρέα μέταλλα κλπ.), που απορροφώνται κυρίως μέσω του αναπνευστικού συστήματος και του δέρματος:
• Κινδυνεύουν να δηλητηριαστούν από
μόλυβδο, υδράργυρο, χαλκό και άλλα
μέταλλα. Η δηλητηρίαση από μόλυβδο
προκαλεί τη λεγόμενη νεφροπάθεια μολύβδου. Επιπλέον, μπορεί να βλάψει το
συκώτι, το νευρικό σύστημα, το αίμα
και τα μάτια. Άτομα που εκτίθενται σε
αυτό τον κίνδυνο είναι κυρίως όσοι εργάζονται στην παραγωγή μπαταριών
και όσοι χύνουν το μολύβι για την παραγωγή καλουπιών.
• Μπορεί να προσβληθούν από νοσήματα του αναπνευστικού συστήματος,
όπως η σιλίκωση (βαριά πνευμονολογική βλάβη που οφείλεται στην εισπνοή
σκόνης κρυσταλλικού πυριτίου), καθώς
το περιβάλλον στο οποίο εργάζονται είναι συνήθως επιβαρημένο από αναθυμιάσεις είτε με τη μορφή καπνού, που
προέρχεται από καύση διάφορων τοξικών υλικών, είτε με τη μορφή σκόνης,
που προέρχεται από παραγωγικές διαδικασίες.
ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

41

Θ ΕΜΑ
• Εργαζόμενοι σε λατομεία κινδυνεύουν επίσης από σιλίκωση λόγω της
σκόνης που εισπνέουν καθημερινά.
2. Oικοδόμοι και εργάτες σε τεχνικά
και δημόσια έργα .Η δουλειά των οικοδόμων, αλλά και άλλων εργατών με παρόμοιο αντικείμενο, είναι επίπονη και
καταπονεί κυρίως το μυοσκελετικό τους
σύστημα.

4.Ξυλουργοί,τυπογράφοι,τεχνίτες ηλεκτροσυγγολητές, ελαιοχρωματιστές,
πυροσβέστες ,επαγγελματίες οδηγοί
και άλλα πολλά επαγγέλματα έχουν τις
δικές τους επαγγελματικές ασθένειες.

• Αντιμετωπίζουν προβλήματα στη μέση
και στα γόνατα, καθώς αναγκάζονται να
σκύβουν συχνά, αλλά και να σηκώνουν
βάρη. Oι επαναλαμβανόμενες κυρίως κινήσεις είναι αυτές που προκαλούν κακώσεις και έντονη μυοσκελετική καταπόνηση.
• Η χρήση περιστρεφόμενων εργαλείων χειρός και κρουστικών μηχανημάτων
(π.χ. κομπρεσέρ) που προκαλούν κραδασμούς ευθύνονται για αρθροπάθειες στα
άνω άκρα και για αγγειοκινητικές διαταραχές.
• Εργασίες που φέρουν σε επαφή τους εργαζόμενους αυτούς με πίσσα, άσφαλτο,
τσιμέντο, ορυκτέλαια, παραφίνη, καθώς
και σύνθετα προϊόντα των παραπάνω ουσιών, μπορεί να προκαλέσουν δερματίτιδες, πυοδερματίτιδες, εκζέματα, επιθηλιώματα, πνευμονοκονιάσεις και τοξικώσεις από την εισπνοή καπνών, ατμών και
σκόνης των διαφόρων ουσιών.

Στην παραγωγή και την ύπαιθρο:
Oι βιομηχανικοί εργάτες, οι αγρότες, οι
ξυλουργοί, οι ελαιοχρωματιστές, οι οικοδόμοι πάντοτε επιβάλλεται να προστατεύουν το αναπνευστικό τους σύστημα με ειδικές μάσκες και το δέρμα τους όσο αυτό είναι εφικτό με ολόσωμες προστατευτικές φόρμες και γάντια. Η προστατευτική ενδυμασία είναι επίσης απαραίτητη για να μη μεταφέρεται οποιαδήποτε μόλυνση από το
χώρο εργασίας στο σπίτι. Καλό θα ήταν
να μην καπνίζουν, να μην πίνουν νερό
ή να τρώνε κατά τη διάρκεια της εργασίας, ειδικά όταν σηκώνεται σκόνη. Oι
οικοδόμοι πρέπει να κάνουν προληπτικά και αντιτετανικό εμβόλιο.
• Oι αγρότες, οι ψαράδες, οι ναυτικοί, οι
προπονητές πρέπει χειμώνα-καλοκαίρι
να φορούν καπέλο και αντιηλιακό
υψηλού δείκτη προστασίας.
• Oι χειριστές εργαλείων που παράγουν
κραδασμούς (π.χ. κομπρεσέρ) πρέπει
πάντοτε να φροντίζουν να κάνουν
συχνά μικρά αλλά απαραίτητα διαλείμματα.
• Εργαζόμενοι που εκτίθενται σε θόρυβο είναι απαραίτητο να προστατεύουν την ακοή τους, με χρήση ωτοασπίδων.

3. Αγρότες
• Η παρατεταμένη και συχνά αλόγιστη
χρήση αγροχημικών (εντομοκτόνα, ζιζανιοκτόνα, φυτοφάρμακα, λιπάσματα)
μπορεί να έχει τοξική επίδραση στον
οργανισμό των αγροτών. Oι ουσίες αυτές απορροφώνται από το δέρμα και
από τους πνεύμονες με την εισπνοή, με
αποτέλεσμα να δημιουργούν δηλητηριάσεις, οι οποίες εκδηλώνονται με βλάβες του νευρικού συστήματος, των νεφρών, του ήπατος και του αίματος.
• Συχνά, επίσης, προσβάλλονται από
δερματομυκητιάσεις και εκζέματα.
• Οι διάφορες ενώσεις αρσενικού (παρασιτοκτόνα) έχουν ενοχοποιηθεί για
την εμφάνιση κίρρωσης του ήπατος σε
αμπελουργούς.
• Oι αγρότες συχνά παρουσιάζουν καρκίνο του δέρματος, λόγω της καθημερινής και πολύωρης έκθεσής τους στην
ηλιακή ακτινοβολία.
42

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

Πως όμως μπορούμε να προστατευθούμε από όλους αυτούς τους παράγοντες;

Στο γραφείο:
Όσοι κάνουν πολύωρη καθιστική εργασία και οι χρήστες ηλεκτρονικών υπολογιστών πρέπει:
• Να διορθώσουν τη θέση της οθόνης του υπολογιστή και της καρέκλας
τους, καθώς και τη στάση του σώματός τους, ώστε να διατηρούνται οι φυσιολογικές καμπύλες (τόξα της σπονδυλικής στήλης).
• Να κάνουν μικρά συχνά διαλείμματα κατά διαστήματα για περπατημα.
• Να κουνούν συχνά τα χέρια τους. Ιδανικό θα ήταν να κάνουν απλές ασκήσεις

τύπου στρέτσινγκ. Όταν χρησιμοποιούν
το ποντίκι και το πληκτρολόγιο, το χέρι,
ο καρπός και το αντιβράχιο πρέπει να
βρίσκονται σε άνετη θέση και περίπου
στο ίδιο επίπεδο. Κατά την πληκτρολόγηση, πρέπει να χρησιμοποιείται ολόκληρο το άνω άκρο και όχι μόνο τα δάχτυλα και ο καρπός.
• Να αλλάζουν συχνά στάση, ώστε να
μειώνουν την καταπόνηση που δέχονται οι μύες και τα οστά.
• Να ξεκουράζουν τα μάτια τους κάνοντας συχνά διαλείμματα και εστιάζοντας το βλέμμα σε αντικείμενα που
βρίσκονται μακριά. Καλό είναι να εναλλάσσουν εργασίες που απαιτούν υπολογιστή με άλλες που δεν απαιτούν. Για
την ξηροφθαλμία μπορούν να χρησιμοποιούν τεχνητά δάκρυα
Επιπροσθέτως κάθε εργαζόμενος πρέπει να ευαισθητοποιηθεί σαν μονάδα
και να προβαίνει σε προληπτικές ιατρικές εξετάσεις ανά τακτά χρονικά διαστήματα(τουλάχιστον μια με δυο φόρες το χρόνο) όπως ένας πλήρης αιμα-

τολογικός έλεγχος, ένας πλήρης βιοχημικός έλεγχος, σε μέτρηση καρκινικών
δεικτών επί ενδείξεων, σε ακτινολογικο ελέγχο για επαγγελματικά νοσήματα
που αναπτύσσονται στο αναπνευστικό
σύστημα και να μη φοβάται να επισκεφτεί τον οικογενειακό γιατρό του ή τον
ιατρό εργασίας για οποιαδήποτε απορία του η αλλαγή της καλής γενικής κατάστασης της υγείας του.
Πηγές:
1. Leigh JP, Markowitz SB, Fahs M, Shin
C, Landrigan PJ. Occupational injury and
illness in the United States: estimates of
costs, morbidity, and mortality. Arch Intern Med. 1997;157:
1557–1568.
2. International Labor Organization. ILO
estimates over 1 million work-related
fatalities each year. Workplace hazards
evolving as technologies develop. Available at: http://www.ilo.
org/public/english/235press/pr/1999/9.
htm.
Accessed April 12, 1999.

3. Kedjidjian CB. The future of safety and
health.
Safety knows no boundaries. Available at:
http://safety.webfirst.com/pubs/sh/
spot898.htm.
Accessed August 4, 1998.
4. Pamuk E, Makuc D, Heck K, Reuben
C, Lochner K. Socioeconomic Status
and Health Chart-book. Health, United
States, 1998. Hyattsville, Md: National
Center for Health Statistics; 1998.
5. Work-Related Lung Disease Surveillance Report, 1996. Washington, DC:
National Institute
for Occupational Safety and Health;
1996:
13, 35, 106.
6. Leigh JP, Miller TR. Job-related diseases
and occupations within a large workers’
compensation data set. Am J Ind Med.
1998;33:197–211.
7. Murphy PL, Sorock GS, Courtney TK,
Webster BS, Leamon TB. Injury and illness in the American workplace: a comparison of data sources. Am J Ind Med.
1996;30:130–141.

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

43

E ΝΗΜΕΡΩΣΗ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ
ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ – ΜΕΛΕΤΕΣ

Υ.Α. υπ’αριθμ. 165115/578
(ΦΕΚ 341Β/16-2-2012)
Τιμές ανάθεσης υλοτομικών εργασιών και λοιπών εργασιών συγκομιδής έτους 2012.

ΠΡΟΜΗΘΕΙΕΣ
Επιμέλεια: Κ. Κρέσπης

Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. 1862 (ΦΕΚ 680Β/8-3-2012)
Κανονισμός διεξαγωγής Ηλεκτρονικών Πλειστηριασμών στους διαγωνισμούς του Π.Π.Υ.Υ.
Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. Π1/22
(ΦΕΚ 672Β/7-3-2012)
Συνθέσεις και αρμοδιότητες Επιτροπών και ρύθμιση σχετικών θεμάτων στη Γενική Διεύθυνση
Κρατικών Προμηθειών.
Υ.Α. υπ’αριθμ. 23237/Η/12
(ΦΕΚ 619 Β/6-3-2012)
Έγκριση Κανονισμού Προμηθειών του Εθνικού
Οργανισμού Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.).

ΕΝΕΡΓΕΙΑ

Αποφ. ΡΑΕ υπ’αριθμ. 1569/2011/12
(ΦΕΚ 504 Β/29-2-2012)
Τροποποίηση διατάξεων του Κώδικα Διαχείρισης του Συστήματος και Συναλλαγών Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΦΕΚ Β΄655/17.5.2005) και Έγκριση Εγχειριδίων
Υ.Α. υπ’αριθμ. Δ5/Β/οικ.3982
(ΦΕΚ 342Β/16-2-2012)
44

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

Ειδικό τέλος παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας
από λιγνίτη.
Υ.Α. υπ’αριθμ. ∆5-ΗΛ/Β/Φ.1.19/οικ.3514
(ΦΕΚ 306Β/14-2-2012)
Απαγόρευση των εξαγωγών Ηλεκτρικής Ενέργειας από την Ελληνική Επικράτεια.

ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΑ

Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. 7492
(Φ.Ε.Κ. 252Β/13-02-2012)
Καθορισμός κατηγοριών ελεγκτών δόμησης,
εξεταστέας ύλης, φορέα και διαδικασίας διενέργειας εξετάσεων για την απόκτηση άδειας Ελεγκτή Δόμησης.

ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΑ ΕΡΓΑ - ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ

Υ.Α. υπ’αριθμ. 2748 (ΦΕΚ 532Β/1-3-2012)
Τροποποίηση της αριθμ. 520010/6/26.1.1994
απόφασης του Υπουργού Τουρισμού «Καθορισμός προδιαγραφών δημιουργίας Γηπέδων
Γκολφ, Προδιαγραφές κτιριακών εγκαταστάσεων
Γηπέδων Γκολφ» (ΦΕΚ Β/42), όπως τροποποιήθηκε με την Τ/15802/17.12.2003 απόφαση του
Υφυπουργού Ανάπτυξης (ΦΕΚ Β/1927).
Υ.Α. υπ’αριθμ. 17371 (ΦΕΚ 417Β/23-2-2012)
Παράταση των προθεσμιών για τη χορήγηση Ειδικού Σήματος Λειτουργίας σε υφιστάμενες επιχειρήσεις χιονοδρομικών κέντρων και για την
εναρμόνιση αυτών με τις προδιαγραφές για την
ίδρυση χιονοδρομικών κέντρων

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Υ.Α. υπ’αριθμ. 165387/410 (ΦΕΚ
470Β/28-2-2012)
Διαδικασία, στοιχεία και δικαιολογητικά
τεκμηρίωσης αιτίας μεταβολής δασικής
μορφής εκτάσεων εντός οικισμών στερούμενων νόμιμης έγκρισης (άρθρο 24
παρ. 2 Ν. 3889/2010).

ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΑ

Π.Δ. υπ’αριθμ. 20/2012
(ΦΕΚ 46 Α/7-3-2012)
Τροποποίηση διατάξεων του π.δ.
103/1999 «Κανόνες και πρότυπα ασφαλείας για τα επιβατηγά πλοία σύμφωνα
με την Οδηγία 98/18/ΕΚ του Συμβουλίου της 17ης Μαρτίου 1998» (Α΄ 110),
όπως ισχύει μετά την τροπο-ποίησή του
με τα π.δ. 309/2003 (Α΄ 261), 3/2005
(Α΄2) και 66/2005 (Α΄100), σε συμμόρφωση με την Οδηγία 2010/36/ΕΕ της
Επιτροπής της 1ης Ιουνίου 2010 (ΕΕ L
162/29.6.2010).

ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ

Αποφ. ΕΕΤΤ υπ’αριθμ. 636/37/12
(ΦΕΚ 729 Β/13-3-2012)
Κανονισμός Διαχείρισης Φάσματος και
Έγχυσης Ισχύος στο Δίκτυο Πρόσβασης.
Νόμος υπ’αριθμ. 4053
(ΦΕΚ 44 Α/7-3-2012)
Ρύθμιση λειτουργίας της ταχυδρομικής
αγοράς, θεμάτων ηλεκτρονικών επικοινωνιών και άλλες διατάξεις.

ΚΑΥΣΙΜΑ

Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. 316/2010/12
(ΦΕΚ 501Β/29-2-2012)
Προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας, στον τομέα της ποιότητας καυσίμων βενζίνης και ντίζελ, προς την οδηγία 2009/30/Ε.Κ. του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ – ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. 230/20798
(ΦΕΚ 593Β/5-3-2012)
Αντικατάσταση δικαιολογητικών του
άρθρου 4 του ν. 3955/2011 (Α΄89) με
υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986
(Α΄75). Yποβολή αιτήσεων – υπεύθυνων δηλώσεων μετά των απαιτούμενων δικαιολογητικών και διαδικασία
εγγραφής στο Ενιαίο Μητρώο Εμπόρων

Αγροτικών Προϊόντων, Εφοδίων και
Εισροών του ν. 3955/2011, καθώς και
περιεχόμενο του Μητρώου
Υ.Α. υπ’αριθμ. Δ17Γ/5005477/ΕΞ2012
(ΦΕΚ 588Β/5-3-2012)
Απλοποιημένη διαδικασία απόδειξης
της Προτιμησιακής Καταγωγής ή της
Ελεύθερης Κυκλοφορίας των εμπορευμάτων από Εγκεκριμένο Εξαγωγέα και
καθορισμός αρμοδιότητας για τη χορήγηση της «Άδειας Εγκεκριμένου Εξαγωγέα».
Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ.
Φ/Α.15/3/2226/170/12
(ΦΕΚ 583Β/2-3-2012)
Καθορισμός του τύπου και του περιεχομένου της αίτησης που πρέπει να
υποβάλλει η Εταιρεία Ανάπτυξης Επιχειρηματικού Πάρκου (ΕΑΝΕΠ) για
την ανάπτυξη ΕΠ, των απαιτούμενων
δικαιολογητικών, των ελάχιστων έργων υποδομής και των προδιαγραφών
τους, των κριτηρίων και της διαδικασίας εξέτασης της αίτησης, των προδιαγραφών, του τύπου και του περιεχομένου της πολεοδομικής μελέτης
και πράξης εφαρμογής και της διαδικασίας εξέτασης τους, σύμφωνα με το
άρθρο 46, παρ. 6 του Ν. 3982/2011
(ΦΕΚ 143/Α/17-6-2011).
Υ.Α. υπ’αριθμ. 131/13937/12
(ΦΕΚ 471 Β/28-2-2012)
Κριτήρια καθορισμού του ύψους της
εγγυητικής επιστολής και κριτήρια καθορισμού της επάρκειας των εγκαταστάσεων των εμπόρων για την απαλλαγή από την υποχρέωση υποβολής εγγυητικής επιστολής, για την εγγραφή των
εμπόρων αγροτικών προϊόντων στο Ενιαίο Μητρώο Εμπόρων Αγροτικών Προϊόντων, Εφοδίων και Εισροών του Ν.
3955/2011 (ΦΕΚ Α΄ 89).
ΥΠ.ΟΙΚ. ΠΟΛ.1034/12
(ΦΕΚ 441 Β/24-2-2012)
Διαδικασία υποβολής από τις επιχειρήσεις σχετικών στοιχείων που αφορούν
παροχή Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων και κατοικιών σε στελέχη και υπαλλήλους τους.
Υ.Α. υπ’αριθμ. ΔΕΦΚ/Γ5001747/
ΕΞ2012 (ΦΕΚ 165Β/6-2-2012)
Τροποποίηση της υπ’ αριθμ. Φ.883/530/1609-1999 ΑΥΟ (ΦΕΚ 1872/Β΄) «Όροι και
προϋποθέσεις χορήγησης άδειας εγκεκριμένου αποθηκευτή».

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ

Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. 905
(ΦΕΚ 557Β/2-3-2012)
Χορήγηση επιταγής αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης στους καταρτιζόμενους δημόσιων και ιδιωτικών ινστιτούτων επαγγελματικής κατάρτισης.

ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΑ

Υ.Α. υπ’αριθμ. οικ. ΠΟΛ.1045
(ΦΕΚ 565Β/2-3-12)
Τύπος, περιεχόμενο, χρόνος και τρόπος
υποβολής της εκκαθαριστικής δήλωσης
ΦΠΑ
Υ.Α. υπ‘αριθμ. ΠΟΛ.1048
(ΦΕΚ 541Β/1-3-2012)
Τύπος και περιεχόμενο της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος οικον. έτους 2012
των νομικών προσώπων της παραγράφου 2 του άρθρου 101 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος και καθορισμός
δικαιολογητικών που υποβάλλονται με
αυτή.
Υ.Α. υπάριθμ. ΠΟΛ.1038
(ΦΕΚ 431Β/23-2-2012)
Πρόγραμμα ελέγχου επιχειρήσεων που
τηρούν βιβλία Γ΄ κατηγορίας του Κ.Β.Σ
και κλείνουν ισολογισμό από 30/6/2011
και μετά.
Υ.Α. υπ’αριθμ. ΠΟΛ.1005
(ΦΕΚ 417Β/23-2-2012)
Υποβολή των γνωστοποιήσεων που
προβλέπονται από τις διατάξεις του
π.δ. 186/1992 (Κ.Β.Σ.), καθώς και από
υπουργικές αποφάσεις και του περιεχομένου των παραστατικών μεταβίβασης
φορολογικών ηλεκτρονικών μηχανισμών
και συστημάτων με τη χρήση ηλεκτρονικής μεθόδου επικοινωνίας μέσω διαδικτύου.
Υ.Α. υπ’αριθμ. οικ. ΠΟΛ.1039
(ΦΕΚ 342 Β/16-2-2012)
Ανακαθορισμός της καθ’ ύλην αρμοδιότητας μεταξύ των Δ.Ο.Υ. και Δ.Ε.Κ., σε
θέματα φορολογικού ελέγχου, αναστολή
λειτουργίας των Π.Ε.Κ. και μεταφορά των
εκκρεμών υποθέσεών τους στις Δ.Ο.Υ.
Υ.Α. υπ’αριθμ. 719 (ΦΕΚ 253Β/13-22012)
Καθορισμός του τρόπου, της διαδικασίας
και των οργάνων ελέγχου της επίτευξης
των στόχων του Σ.Δ.Ο.Ε. και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για τη ρύθμιση των
θεμάτων αυτών.
ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

45

E ΝΗΜΕΡΩΣΗ
ΔΗΜΟΣΙΟ

Νόμος υπ’αριθμ. 4057
(ΦΕΚ-54 Α/14-3-12)
Πειθαρχικό Δίκαιο Δημοσίων Πολιτικών
Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων
Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου
Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. 22331
(ΦΕΚ 673Β/7-3-2012)
Καθορισμός του μέγιστου δυνατού χρόνου απασχόλησης και της ανώτατης, ανά
ώρα, αμοιβής εκπαιδευτικών και δημοσίων υπαλλήλων για την παροχή υπηρεσιών σε συγχρηματοδοτούμενες πράξεις
του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (Ε.Σ.Π.Α.) 2007- 2013.
Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. Δ6Β/1036140/ΕΞ2012
(ΦΕΚ 606 Β/5-3-2012)
Κατάργηση του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Υλικού (Ο.Δ.Δ.Υ.) Α.Ε.
Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. οικ. 2/13917/0022
(ΦΕΚ 414Β/23-2-2012)
Καθορισμός αποδοχών του προσωπι-

46

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

κού με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου που απασχολείται
στο Δημόσιο, Ν.Π.Δ.Δ. και ΟΤΑ και των
αναπληρωτών εκπαιδευτικών.

ΠΟΛΙΤΗΣ

Νόμος υπ’αριθμ. 4055
(ΦΕΚ 51Α/12-3-2012)
Δίκαιη δίκη και εύλογη διάρκεια αυτής
Υ.Α. υπ’αριθμ. οικ. ΓΥ 147
(ΦΕΚ 543Β/1-3-2012)
Έγκριση καταλόγων για την θεραπεία
σοβαρών ασθενειών της παρ. 2 του άρθρου 12 Ν. 3816/2010.
Υ.Α. υπ’αριθμ. οικ. ΓΥ 152
(ΦΕΚ 542Β/1-3-2012)
Επικαιροποιημένος κατάλογος μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων (ΜΗΣΥΦΑ)
Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. Φ.42000/
οικ.2555/353 (ΦΕΚ 497Β/28-2-2012)
Κατάλογος παθήσεων, τα φάρμακα των
οποίων χορηγούνται με μειωμένη ή μη-

δενική συμμετοχή του ασφαλισμένου.
Κ.Υ.Α. υπ’αριθμ. Υ4α/15188
(ΦΕΚ 431Β/23-2-2012)
Καθορισμός ποσοστού που αποδίδεται ως αμοιβή στους γιατρούς του
Ε.Ο.Π.Π.Υ. που συμμετέχουν στην ολοήμερη πέραν του τακτικού ωραρίου λειτουργίας των Νοσοκομείων.
Νόμος υπ’αριθμ. 4046
(ΦΕΚ 28Α/14-2-2012)
Έγκριση των Σχεδίων Συμβάσεων Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης μεταξύ του
Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (Ε.Τ.Χ.Σ.), της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Τράπεζας της
Ελλάδος, του Σχεδίου του Μνημονίου
Συνεννόησης μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
και της Τράπεζας της Ελλάδος και άλλες
επείγουσες διατάξεις για τη μείωση του
δημοσίου χρέους και τη διάσωση της
εθνικής οικονομίας.

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

47

Ν ΕΑ

ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΔΕΛΤΑ ΤΕΧΝΙΚΗ Α.Ε.

ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Φ/Β ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ
ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΡΕΣΒΕΙΑ
Τη μεγαλύτερη στην Ελλάδα εγκατάσταση
φωτοβολταϊκού συστήματος σε στέγαστρο
ολοκλήρωσε η ΔΕΛΤΑ ΤΕΧΝΙΚΗ Α.Ε., με τη
συνεργασία και με φωτοβολταϊκά panels της
IBC Solar, στο parking της Πρεσβείας των
Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, στη Λεωφόρο Βασ. Σοφίας 91, στην Αθήνα.
Το σύστημα, μεγέθους 100kW, απαίτησε τη
συνεχή εργασία των τεχνικών της εταιρείας
σε υπερυψωμένα ικριώματα, χρησιμοποιώντας ανυψωτικά μηχανήματα σε καθημερινή βάση κι εκτελώντας χειρισμούς ακριβείας.
Η Δέλτα Τεχνική απέσπασε συγχαρητήρια για
την άψογη ολοκλήρωση του έργου, το οποίο

48

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

είχε σημαντικές ιδιαιτερότητες, δεσμευτικό
χρονοδιάγραμμα κι αυστηρή επίβλεψη. Η
εταιρεία απέδειξε, γι’ ακόμα μία φορά, για
ποιο λόγο την εμπιστεύονται ολοένα και περισσότερο οι πιο απαιτητικοί επενδυτές του
χώρου των φωτοβολταϊκών.
Η Δέλτα Τεχνική Α.Ε. είναι μία αμιγώς ελληνική εταιρεία, με περισσότερα από 32 χρόνια επιτυχημένης παρουσίας στην αγορά. Η
εμπειρία και η αξιοπιστία που έχει αποκτήσει, της επιτρέπουν να εκτελεί έργα «με το
κλειδί στο χέρι», αναλαμβάνοντας ολόκληρη
την ευθύνη υλοποίησής τους, με διασφάλιση
ποιότητας ISO 9001:2008, χωρίς ανησυχίες
για τον Επενδυτή και σε άριστη συνεργασία
με όλες τις τράπεζες χρηματοδότησης.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να
καλείτε στο 210 94 00 720 ή να επισκεφτείτε το site της εταιρείας www.deltatechniki.gr

HelioSphera

Pegasus: Η νέα εξειδικευμένη
λύση για επίπεδες στέγες από
την Helioshera
Παρουσιάστηκε στην έκθεση
«ECOTEC - Τεχνολογίες περιβάλλοντος &
Φωτοβολταϊκά συστήματα»

Η HelioSphera συμμετείχε για δεύτερη χρονιά
με μεγάλη επιτυχία, στην 5η ΔΙΕΘΝΗ ΕΚΘΕΣΗ
«ECOTEC - Τεχνολογίες περιβάλλοντος & Φωτοβολταϊκά συστήματα», η οποία πραγματοποιήθηκε στις 15-18 Μαρτίου, στο εκθεσιακό
κέντρο EXPO ATHENS, στην Ανθούσα.
Στην έκθεση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά,
το νέο μέλος της οικογένειας των προϊόντων της
HelioSphera, το Pegasus HS-120/125/130H: η
εξειδικευμένη λύση για επίπεδες στέγες.
Το Pegasus έρχεται να καλύψει την ανάγκη
της αγοράς για μια απλή λύση τοποθέτησης του μέγιστου αριθμού πάνελ σε επίπεδες οροφές, με τις λιγότερες δυνατές παρεμβάσεις στην υπάρχουσα κατασκευή. Πρόκειται για ένα αυτόνομο, εύκολο στη χρήση σύστημα, για τοποθέτηση με κατεύθυνση από
ανατολή προς δύση, όπου η εγκατεστημένη
ισχύς του ακόμη και σε μικρές στέγες μεγιστοποιείται και η ενεργειακή απόδοση του
παραμένει σε υψηλά επίπεδα.

iMaint

Επιπλέον, στην έκθεση παρουσιάστηκαν και
τα υπόλοιπα προϊόντα της Helioshera.
Μεταξύ αυτών, το Atlas HS-120/125/130H,
η κατεξοχήν λύση για πάρκα και στέγες.
Ένα πάνελ με σύστημα στήριξης για απλή
και γρήγορη εγκατάσταση, ιδανικό για επίπεδες και επικλινείς στέγες (βιομηχανικές,
εμπορικές, οικιακές) και για εγκατάσταση στο έδαφος. Παρουσιάστηκε επίσης το
Venus HS-120/125/130H, η εξειδικευμένη
λύση για ενσωμάτωση σε οικιακές στέγες.
Μια σειρά που έχει σχεδιαστεί για να αντικαταστήσει δομικά στοιχεία και να δημιουργήσει μια αδιάβροχη κατασκευή.
Η προσέλευση των επισκεπτών στο ξεχωριστό περίπτερο της HelioSphera και τις
4 ημέρες της έκθεσης, ήταν αξιοσημείωτη. Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις λύσεις
που παρουσιάστηκαν, οι επισκέπτες είχαν
συνέχεια δίπλα τους την εμπορική ομάδα
της HelioSphera που τους ενημέρωνε για
τα προϊόντα της, τη στρατηγική της εταιρείας, ενώ παράλληλα έδινε απαντήσεις στα
ερωτήματά τους σχετικά με την τεχνολογία
Micromorph και τις εφαρμογές της.
Υπενθυμίζεται ότι η HelioSphera διαθέτει
ένα από τα μεγαλύτερα εργοστάσια φωτοβολταϊκών πλαισίων thin-film τεχνολογίας
Micromorph® στην Ευρώπη, με ετήσια δυναμικότητα 60MW. Με μια από τις σημαντικότερες επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας που
έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, ύψους 200 εκ. €, στοχεύει στην ανάπτυξη της ελληνικής, ευρωπαϊκής αλλά και
παγκόσμιας αγοράς φωτοβολταϊκών, καθώς
και στην σταδιακή στροφή της βιομηχανίας προς τις καινοτόμες τεχνολογίες λεπτών
υμενίων.
www.heliosphera.gr

Στο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ
ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ και στη ΣΤΕΓΗ
ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΤΕΧΝΩΝ

Με επιτυχία ολοκληρώθηκε από την εταιρία
i2s η εγκατάσταση του λογισμικού iMaint στο
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ για την παρακολούθηση της συντήρησης ολόκληρης της
Πανεπιστημιούπολης.
Με το iMaint η τεχνική υπηρεσία θα μπορεί
μέσα από τον άμεσο και αποτελεσματικό έλεγχο των εργασιών συντήρησης στους χώρους
και τον εξοπλισμό του Πανεπιστημίου να επιτύχει τον εύκολο προγραμματισμό του προσωπικού αλλά και τη μείωση του κόστους συντήρησης.
Επιπλέον εγκαταστάθηκε η εφαρμογή iMaint
Web Faults που δίνει τη δυνατότητα στους φοιτητές, καθηγητές και το υπόλοιπο προσωπικό
να αναγγέλλουν τις βλάβες γρήγορα και εύκολα
μέσα από το εσωτερικό δίκτυο του Πανεπιστημίου καθώς και η εφαρμογή iMaint Web Tech
για τη διαχείριση των εργασιών απευθείας από
τους τεχνικούς μέσω tablet pc. Κάθε τεχνικός
μπορεί να βλέπει τις εργασίες που του έχουν
ανατεθεί κάθε μέρα, να έχει άμεση πρόσβαση
στο ιστορικό του εξοπλισμού και να ενημερώνει σε πραγματικό χρόνο το πρόγραμμα για τις
εργασίες που ολοκλήρωσε. Έτσι, ελαττώνεται
σημαντικά η γραφειοκρατία και αυτοματοποιούνται οι διαδικασίες της τεχνικής υπηρεσίας.
Παράλληλα, και η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
του Ιδρύματος Ωνάση επέλεξε το λογισμικό
iMaint για τη διαχείριση του εξοπλισμού και
των εγκαταστάσεων του συγκροτήματος καθώς
και την υποστήριξη της συντήρησης.
Η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών είναι ένα κτίριο
υψηλής αρχιτεκτονικής αξίας συνολικού εμβαδού 18.000 τ.μ. που αναπτύσσεται σε 7 ορόφους και 9 υπόγεια επίπεδα. Η επιλογή του
iMaint βασίστηκε στην ανάγκη για αποτελεσματική διαχείριση και συντήρηση των σύγχρονων και λειτουργικών αυτών εγκαταστάσεων του κτιρίου αλλά και στη μεγάλη εμπειρία
που διαθέτει η εταιρία i2s σε αντίστοιχα έργα.
Οι νέες εκδόσεις του iMaint χρησιμοποιούν

ό,τι πιο εξελιγμένο υπάρχει από τεχνολογίες
λογισμικού και ενσωματώνουν πάρα πολλές
«έξυπνες» λειτουργίες που εξοικονομούν χρόνο στους χρήστες και μειώνουν τη γραφειοκρατία ενώ παράλληλα συντελούν στη μείωση του
κόστους συντήρησης. Και όλα αυτά μέσα από
ένα εντυπωσιακό περιβάλλον επικοινωνίας με
το χρήστη.
Μάθετε περισσότερα για το iMaint στη διεύθυνση www.imaint.com και στο τηλέφωνο
210 8063356.

LEHMANN KG

Γιατί χρειάζεται να καθαρίζουμε τις Φ/Β εγκαταστάσεις;

Και ποιος δεν έχει παρατηρήσει τα αποτελέσματα των πρώτων ανοιξιάτικων βροχοπτώσεων με παράλληλη μετακίνηση προς
τη χώρα μας αέριων μαζών προερχόμενων
από την Αφρική. Για αυτούς που διαθέτουν
φ/β εγκαταστάσεις και δεν τις έχουν καθαρίσει τα τελευταία χρόνια, αρκεί μία ματιά στο
ετήσιο εισόδημά τους για να πειστούν για την
αναγκαιότητα του καθαρίσματος των φ/β πάνελ. Δεν έχει σημασία το πόσο καθαρές περιβαλλοντικές συνθήκες επικρατούν στην περιοχή της φ/β εγκατάστασης. Το βρόχινο νερό είναι μεν μαλακό, αλλά ποτέ καθαρό. Όταν μια
επιφάνεια εκτίθεται στη βροχή, πάντα μένουν
υπολείμματα. Κάθε φορά που βρέχει τα συγκεκριμένα υπολείμματα αυξάνονται με πιθανό αποτέλεσμα την ιδιαίτερα αισθητή μείωση των χρηματικών απολαβών. Τα περιττώματα πτηνών ή η γύρη από τα φυτά είναι επίσης πολύ επίμονοι ρύποι. Στην εξοχή, ειδικά
σε περιοχές κοντά σε κτηνοτροφικές φάρμες,
συχνά παρατηρείται το φαινόμενο να σχηματίζεται μια ανθεκτική επίστρωση ρύπων λόγω
των αερίων αμμωνίας, της γύρης και της αιωρούμενης σκόνης. Επίσης πολύ σημαντικό
ρόλο παίζει η κλίση της επιφάνειας των φ/β
πλαισίων. Οι επιφάνειες με μικρή κλίση απαιτούν περισσότερο καθάρισμα. Η απώλεια της
παραγόμενης ισχύος λόγω των ρύπων συχνά
υποτιμάται. Βάσει μελετών από πραγματικές
δοκιμές, το ποσοστό των απωλειών μπορεί
να κυμανθεί μεταξύ του 5-25% ή και ακόΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

49

Ν ΕΑ

ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

μα μεγαλύτερου ειδικά όταν οι τοπικές συνθήκες είναι ιδιαιτέρως δυσμενείς. Συνεπώς ο
καθαρισμός είναι πάντα απαραίτητος, αλλά
η συχνότητά του είναι συνδεδεμένη από την
κατά τόπους συγκέντρωση ρύπων.
Το σύστημα επεξεργασίας του νερού
PURAQLEEN και οι τεχνικές εργασίας της εταιρείας LEHMANN KG βραβεύτηκαν με το Ευρωπαϊκό Βραβείο καινοτομίας για το έτος 2005.
Η εξέλιξη στα συστήματα καθαρισμού είναι
η ολοκληρωμένη σειρά “QLEEN / Pure Water
Cleaning System”
Τα πλεονεκτήματα της χρήσης απιονισμένου νερού με μία ματιά:
•Ποιοτικός καθαρισμός. Το απιονισμένο νερό
αγκαλιάζει άμεσα τη βρωμιά και στην συνέχεια
την απομακρύνει.
•Μεγαλύτερη προστασία απέναντι σε νέα ρύπανση εξαιτίας της ελαχιστοποίησης της ηλεκτροστατικής φόρτισης.
•Αυξάνει το χρονικό διάστημα μέχρι τον επόμενο καθαρισμός.
•Με την μέθοδο “QLEEN” δεν είναι πλέον αναγκαία η επιπρόσθετη περιποίηση με τη χρήση
συμβατικών ελαστικών μάκτρων ή δερμάτων
καθαρισμού.
•Το απιονισμένο νερό έχει πολύ υψηλή ποιότητα διαβροχής, ψεκάζεται ομοιόμορφα παντού.
•Το σημαντικότερο όμως από όλα είναι ότι στεγνώνει χωρίς να αφήνει στίγματα ή ραβδώσεις ακόμα και όταν πλένουμε με πλήρη ηλιοφάνεια.
•Ο καθαρισμός με απιονισμένο νερό είναι απόλυτα ασφαλής λόγω του ότι δεν χρησιμοποιούμε χημικές ή άλλες επικίνδυνες ουσίες. Επίσης
δεν καταστρέφει τις επιφάνειες καθαρισμού.
•Το μόνο αναλώσιμο των συστημάτων της σειράς PURAQLEEN είναι η ρητίνη φιλτραρίσματος
του νερού.
Το απιονισμένο νερό και τα διάφορα εργαλεία
(βούρτσες, υφάσματα καθαρισμού κ.λ.π.) μεταφέρονται σε ύψη μέχρι 20m με τη βοήθεια
κονταριών από πολύ ελαφρά υλικά της σειράς QLEEN-POLES. Το κάθε κοντάρι έχει μήκος
157εκ.
Αναλυτικές πληροφορίες θα βρείτε και
στην ιστοσελίδα: www.qleen.gr

Pairan

Κρίσιμες για την πορεία της
αγοράς Φ/Β το 2012 οι λεπτομέρειες του προγράμματος
Ήλιος

Με μεγάλη επιτυχία ολοκληρώθηκε η παρουσία της Pairan Ελλάδος στο πλαίσιο της 5ης
Διεθνούς έκθεσης «Ecotec 2012 - Τεχνολογίες Περιβάλλοντος & Φωτοβολταϊκά Συστή-

50

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

ματα», που πραγματοποιήθηκε στο εκθεσιακό κέντρο «Expo Athens», από τις 15 ως τις
18 Μαρτίου 2012.
Οι επισκέπτες στο περίπτερο της Pairan είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν από κοντά
για τις ολοκληρωμένες λύσεις και την πλούσια
σειρά προϊόντων εξοπλισμού φωτοβολταϊκών
συστημάτων της εταιρείας. Το κοινό εμφανίστηκε ιδιαίτερα ενημερωμένο τόσο για τις τεχνικές πτυχές που αφορούν την κατασκευή
φωτοβολταϊκών πάρκων, όσο και για τις τρέχουσες εξελίξεις σχετικά με το νομοθετικό και
ρυθμιστικό πλαίσιο του κλάδου.
«Παρατηρήσαμε μια αύξηση του ενδιαφέροντος για τις Φ/Β εγκαταστάσεις μικρότερης
ισχύος, κάτι που αποδίδουμε στην έλλειψη
ρευστότητας στην αγορά εν μέσω της οικονομικής κρίσης», σημείωσε ο Διευθύνων Σύμβουλος της Pairan Ελλάδος, κ. Dieter Schmitt,
συμπληρώνοντας: «Έντονο ενδιαφέρον από
πλευράς επενδυτών σημειώνεται και για μεγαλύτερα έργα, όμως η κινητικότητα είναι περιορισμένη, καθώς τόσο οι παράγοντες της αγοράς, όσο και οι ενδιαφερόμενοι αναμένουν
περισσότερες λεπτομέρειες για την εφαρμογή του προγράμματος Ήλιος. Είμαι αισιόδοξος και εκτιμώ πως όταν θα ξεκαθαρίσει το
τοπίο, η αγορά των φωτοβολταϊκών θα κινηθεί σε έντονους ρυθμούς και πάλι.»

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά
με την εταιρεία επισκεφτείτε την
ιστοσελίδα μας στο
www.pairan.com/index.php?id=&L=5

Γ. Ασημακόπουλος Ε.Π.Ε.

Συμμετοχή της εταιρίας
στην Climatherm 2012

Η εταιρία Γ. Ασημακόπουλος ΕΠΕ παρουσίασε
τα προϊόντα της -Inventor Air Conditionersστην διεθνή έκθεση Climatherm 2012 στο εκθεσιακό κέντρο Metropolitan. Σε έναν κλάδο
που μεταβάλλεται, η εταιρία παραμένει σταθερή στις αξίες της συμμετέχοντας με ένα από
τα πιο εντυπωσιακά περίπτερα της διοργάνωσης. Παρουσιάστηκε ολοκληρωμένη η γκάμα
των προϊόντων στον οικιακό και τον επαγγελματικό κλιματισμό με έμφαση στις προηγμένες τεχνολογίες και τις εναλλακτικές προτάσεις
ψύξης – θέρμανσης.
Τα νέα οικονομικά μοντέλα inverter  mini
split μηχανημάτων στις σειρές C1V και EV με
υψηλούς βαθμούς απόδοσης ήταν μια πολύ
ενδιαφέρουσα πρόταση. Ημικεντρικά μηχανήματα ενεργειακής κλάσης Α/Α παρουσιάστηκαν σε όλες τις γκάμες κασετών, δαπέδου
οροφής, καναλάτων και ντουλαπών. Τέλος με-

γάλη έμφαση δόθηκε στον τομέα του κεντρικού κλιματισμού με πλήρεις σειρές μηχανημάτων VRF, αντλιών θερμότητας νερού σε μοντέλα  ON-OFF  ή Inverter  καθώς και πλήρη
σειρά μηχανημάτων Fan Coils.
Η εταιρία Ασημακόπουλος ΕΠΕ δραστηριοποιείται στον χώρο του κλιματισμού τα τελευταία 46 χρόνια αντιπροσωπεύοντας στην
Ελλάδα εταιρίες όπως την  General Electric,
την Trane, την Goodman, την Intertherm, και
τα τελευταία 7 χρόνια την Inventor. Στόχος της
εταιρίας είναι να καλύψει τις ανάγκες και του
πιο απαιτητικού καταναλωτή με φιλικά προς
το περιβάλλον προϊόντα, νέας τεχνολογίας και
υψηλής αισθητικής στις ανταγωνιστικότερες
τιμές της αγοράς.
Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στην
ιστοσελίδα www.inventor.ac

ΒΙΟΔΟΝΤ ΑΦΟΙ ΛΑΜΠΡΑΚΗ Ο.Ε.

ΑΝΤΛΙΕΣ
ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ

Η εταιρία ΒΙΟΔΟΝΤ ΑΦΟΙ ΛΑΜΠΡΑΚΗ Ο.Ε.
ιδρύθηκε το 1972 και μέχρι σήμερα καλύπτει
τις ανάγκες διακίνησης υγρών της Ελληνικής
και Κυπριακής αγοράς, έχοντας ως προτεραιότητά της την ποιότητα και την άριστη τεχνική και συμβουλευτική υποστήριξη πριν και
μετά την πώληση. Το πρόγραμμά της εταιρίας αποτελείται από μία πλήρη σειρά αντλιών
για τις βιομηχανίες τροφίμων και ποτών, χρωμάτων και χημικών, φαρμακευτικών, πετρελαιοειδών, απορρυπαντικών, καλλυντικών,
προϊόντων χαρτιού, μεταλλουργικών προϊόντων, επεξεργασίας νερού και αποβλήτων,
την ναυτιλία κτλ. Οι μεγαλύτεροι κατασκευαστές έχουν εμπιστευτεί τη διάθεση, προώθηση και υποστήριξη των προϊόντων τους στη
ΒΙΟΔΟΝΤ ΑΦΟΙ ΛΑΜΠΡΑΚΗ Ο.Ε. όπου οι
πελάτες μπορούν να προμηθευτούν αντλίες
με εσωτερικά γρανάζια ρότορα-αστερία, αεραντλίες διπλού διαφράγματος, αντλίες λοβωτές, αντλίες εύκαμπτου στροφείου, αντλίες
προοδευτικής κοιλότητας, αντλίες περισταλτικές καθώς επίσης και φυγοκεντρικές αντλίες διαφόρων τύπων όπως μονοβάθμιες, πολυβάθμιες, αυτόματης αναρρόφησης, υγιεινού τύπου, μαγνητικές κτλ. Επίσης η εταιρία
ΒΙΟΔΟΝΤ ΑΦΟΙ ΛΑΜΠΡΑΚΗ Ο.Ε. προσφέρει σύγχρονες τεχνολογικά λύσεις που αφορούν την παραγωγή, το φιλτράρισμα και τη
συσκευασία χρωμάτων και άλλων χημικών
προϊόντων διαθέτοντας μίξερ, τριβεία, πρέσσες, αυτοκαθαριζόμενα φίλτρα, και γεμιστικά μηχανήματα. Πολλά από αυτά τα προϊόντα
κατασκευάζονται στο εργοστάσιο της εταιρίας
στην Ελευσίνα.
www.biodod.gr

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

51

Ν ΕΑ

ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Sto Hellas

Συστήματα Εξωτερικής
θερμομόνωσης StoTherm
Περισσότερα από 18 χρόνια
& 1.000.000m2 στην Ελλάδα

Η εξωτερική θερμομόνωση StoTherm, θα
προστατεύει το κτίριο σας για όσες δεκαετίες αυτό λειτουργεί, και θα προσφέρει
εξοικονόμηση ενέργειας και την κορυφαία
αντοχή και προστασία.

το σύστημα κατα την διάρκεια ζωής του κτιρίου. Τα υλικά αυτά είναι προϊόν αδιάκοπης
έρευνας για τον συνδυασμό των υψηλότερης
ποιότητας α’ υλών με την τεχνογνωσία και τις
παραγωγικές δυνατότητες του ομίλου Sto AG.
Ο συνδυασμός της τεχνολογίας των υλικών
και των μηχανημάτων εφαρμογής καθώς και
το πολυάριθμα τεχνικά βοηθήματα, εξασφαλίζουν γρήγορη, εύκολη και απλή εγκατάσταση του συστήματος, ώστε να μπορούμε να εγγυηθούμε το ολοκληρωμένο τελικό αποτέλεσμα που θα παρέχει στο κτίριο την μέγιστη
αντοχή και προστασία.
Οι ανεξάντλητες επιλογές τελικών επιχρισμάτων, χρωμάτων, διακοσμητικών και τεχνοτροπιών κάνουν το StoTherm Classic την κορυφαία επιλογή για ξεχωριστές προσόψεις.
Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφτείτε το www.stohellas.gr ή επικοινωνήστε με
το τεχνικό τμήμα της StoHellas στο 2105570191.

SMA Hellas AE
Το StoTherm Classic είναι το πιο εξελιγμένο
σύστημα εξωτερικής θερμομόνωσης της Sto
AG αποτελώντας την κορυφαία επιλογή για
ποιότητα και αντοχή.
Τα συστήματα εξωτερικής θερμομόνωσης
πρέπει να είναι σχεδιασμένα για να αντέξουν
όλες τις καταπονήσεις που δέχονται καθημερινά οι εξωτερικοί τοίχοι των κτιρίων για πολλές δεκαετίες. Το StoTherm Classic αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως το μέτρο σύγκρισης για
την αντοχή και την αξιοπιστία.
Και υπάρχουν μερικοί πολύ καλοί λόγοι για
αυτό:
Το σύστημα βασίζεται σε θερμομονωτικές
πλάκες διογκωμένης πολυστερίνης Sto-EPS
Board K80 CE ( λ=0,037 W/m*K ) ή διογκωμένης πολυστερίνης με γραφίτη Sto-EPS
Board K80 Top32 CE (λ=0,032 W/m*K ) παρέχοντας άριστη θερμομόνωση, πολύ καλή
διαπνοή, αξεπέραστη ευελιξία -χάρη στην ευκολία χρήσης των θερμομονωτικών πλακώνκαι τεράστια ελαστικότητα.
Απολαμβάνει πάνω από 30 χρόνια επιτυχίας χάρη στις τεχνικές του αρετές, την αξιοπιστία και την αντοχή του, και προσφέρει την
μέγιστη αντοχή σε ρηγματώσεις και κρούσεις
με τα υψηλής ποιότητας οργανικά και άριστα
συνδυασμένα υλικά.
O συνδυασμός του StoArmat Classic με
τα τελικά επιχρίσματα Stolit, StoSilco και
StoLotusan αποτελούν εγγύηση για την αντοχή στις καιρικές συνθήκες, τους ρύπους, την
υγρασία και τις καταπονήσεις που θα δεχτεί

52

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

H SMA Hellas ΑΕ γιόρτασε τα 5
χρόνια παρουσίας της στην Ελλάδα
στην έκθεση Ecotec 2012 και έστειλε το δικό της μήνυμα:
«ENERGY THAT CHANGES - Προχωράμε μαζί για ένα κοινό όραμα και δημιουργούμε την ενέργεια

που φέρνει την αλλαγή»

H SMA Hellas ΑΕ, στο πλαίσιο της δυναμικής συμμετοχής της στην 5η Διεθνή Έκθεση
«Ecotec 2012 – Τεχνολογίες Περιβάλλοντος
& Φωτοβολταϊκά Συστήματα», γιόρτασε τα 5
χρόνια επιτυχημένης παρουσίας της στην Ελλάδα. Το μήνυμα: ENERGY THAT CHANGES Προχωράμε μαζί για ένα κοινό όραμα και δημιουργούμε την ενέργεια που φέρνει την αλλαγή. «Η συμπλήρωση των 5 χρόνων παρουσίας της SMA στην Ελλάδα αποδεικνύει τη δέσμευση και την επιμονή της εταιρείας, παρά
τους δύσκολους καιρούς που διανύουμε, να
επενδύει στην ελληνική αγορά φωτοβολταϊκών συστημάτων. Μέσα σε 5 χρόνια έχουμε
κάνει σημαντικά βήματα παραμένοντας προσηλωμένοι, όμως, πάντα στο όραμα και στη
στρατηγική μας. Στόχος μας είναι να συνεχίσουμε να στηρίζουμε το δίκτυο των συνεργατών μας και να μεταφέρουμε την τεχνολογική
καινοτομία στον τομέα των φωτοβολταϊκών
στην Ελλάδα» δήλωσε ο κ. Χάρης Χρηστίδης
Γενικός Διευθυντής της SMA Hellas.
Η SMA Hellas στη γιορτή που ετοίμασε για
τους συμμετέχοντες εκθέτες, καθώς και τους
συνεργάτες που είχε κοντά της, επεφύλαξε
ευχάριστες εκπλήξεις. Ο Γιώργος Λιανός, με
πηγαίο και αυθόρμητο χιούμορ, υποδέχτηκε τους καλεσμένους της SMA Hellas και παρουσίασε μια ιστορική αναδρομή της εταιρείας κάνοντας αναφορά στις σημαντικότερες στιγμές της τελευταίας 5ετίας. Το γεγονός
αυτό, συνοδεία μουσικής δημιούργησε με
πρωτότυπο τρόπο, επετειακό εορταστικό κλίμα όπου το κοινό συμμετείχε με τη δική του
ενέργεια.
Υπενθυμίζεται ότι στο περίπτερο της SMA
Hellas (Ε1, Αίθουσα 3) παρουσιάστηκαν οι
ολοκληρωμένες λύσεις φωτοβολταϊκών μετατροπέων για κάθε τύπο φωτοβολταϊκού συστήματος αλλά και για κάθε κατηγορία ισχύος που διαθέτει η εταιρεία, καθώς επίσης
και πληροφορίες για το πρόγραμμα επιβράβευσης SMA Bonus Program, τις αναβαθμισμένες υπηρεσίες εκπαίδευσης SMA Solar
Academy και τις ολοκληρωμένες υπηρεσίες SMA Service που συνοδεύουν την ευρεία
γκάμα των προϊόντων SMA.
Για περισσότερες πληροφορίες στην Ελλάδα:
Βίκυ Ζερβούδη,

Ο ΔΑΙΜΩΝ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦEΙΟΥ
Αναφερόμενοι στο δελτίο τύπου της εταιρείας ENEFSYS SOLAR στο τεύχος 445 στη σελίδα
55 ενημερώνουμε ότι το σωστό κείμενο κάτω από τη φωτογραφία με το κτήριο της ABB είναι (Φωτοβολταϊκή εγκατάσταση επί χωροδικτυώματος με χρήση ανεμοθραυστών στο κτήριο της ABB στην Μεταμόρφωση Αττικής) χωρίς τη φράση (αν είναι δυνατόν) στο τέλος της
πρότασης.

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

53

Ν ΕΑ

ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Aleo solar AG

Χαμηλότερος τζίρος
και ζημιές για την κατά
το οικονομικό έτος 2011
Η aleo solar AG επιβεβαιώνει με την οικονομική έκθεση για το 2011 που δημοσιεύει
σήμερα τα προκαταρκτικά μεγέθη που είχε
ανακοινώσει στο παρελθόν. Ο κύκλος εργασιών υποχώρησε κατά 16,6% στα 461,8
εκατ. ευρώ (2010: 553,5 εκατ. ευρώ). Το
οικονομικό έτος 2011 έκλεισε με αρνητικά
κέρδη προ φόρων και τόκων (EBIT) ύψους
–30,5 εκατ. ευρώ (2010: 43,0 εκατ. ευρώ).
Το περιθώριο κέρδους EBIT μειώθηκε στο
–6,6% (2010: 7,8%), ενώ το μέρισμα ανά
μετοχή στα –2,47 ευρώ (2010: 2,41 ευρώ).
«Το 2011 χαρακτηρίστηκε από μία πρωτοφανή κατάρρευση των τιμών στον κλάδο
των φωτοβολταϊκών», αναφέρει ο κ. York

ΒΙΕΝΤΕΡ

Κοντά στους αγρότες
Στα τέλη Φεβρουαρίου 2011 τέθηκαν σε λειτουργία τα δύο (2) τελευταία αγροτικά φωτοβολταϊκά σύστημα, που μελέτησε και κατασκεύασε η ΒΙΕΝΤΕΡ Α.Ε.
Η κατασκευή τους, έγινε με τη μέθοδο «Turn
Key», όπου η ΒΙΕΝΤΕΡ Α.Ε. ανέλαβε και εκτέλεσε όλες τις φάσεις αδειοδότησης καθώς και
την πλήρη κατασκευή των έργων αυτών
Εικόνα 1:
Αγροτικό φωτοβολταϊκό 99,97kWp στο Διόνυσο Βοιωτίας.
Και στα δύο έργα εγκαταστάθηκαν βάσεις με
βιδωτά θεμέλια, πλαίσια Αμερικανικού οίκου,
αντιστροφείς (inverter) Αμερικής, τεχνολογίας
string με δύο εισόδους με MPPT το κάθε ένα.
Συνολικά διατίθενται 20 είσοδοι με MPPT για
όλο το έργο, επιτυγχάνοντας έτσι τη βέλτιστη
παραγωγή ενέργειας.
Πέραν των παραπάνω, η ΒΙΕΝΤΕΡ Α.Ε. εγκατέστησε σύστημα ελέγχου παραγωγής το οποίο
αξιοποιεί την τελευταία ψηφιακή τεχνολογία
και δίνει τη δυνατότητα παρακολούθησης των
έργων από οποιοδήποτε σημείο διαθέτει σύνδεση internet, όσο μακριά και αν βρίσκεται.
Εικόνα 2:
Αγροτικό φωτοβολταϊκό 99,97kWp στη Χαιρώνεια Βοιωτίας.
Και με τα δύο (2) έργα, θα επιτευχθεί μείωση
εκπομπών CO2 ίση με 128 tons/έτος ενώ για

54

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

zu Putlitz, Διευθύνων Σύμβουλος και Οικονομικός Διευθυντής της aleo solar AG. «Οι
τιμές των κυψελών και των πάνελ υποχώρησαν δραματικά λόγω της παγκόσμιας υπερπροσφοράς. Ακόμα κι εμείς χρειάστηκε να
μειώσουμε τις τιμές πώλησής μας κατά περισσότερο από ένα τρίτο κατά τη διάρκεια
του έτους. Έτσι ο κύκλος εργασιών και τα
περιθώρια κέρδους μας επιβαρύνθηκαν
σημαντικά και δεν μπορέσαμε να επιτύχουμε τους αρχικούς μας στόχους.» Τα οικονομικά αποτελέσματα της εταιρίας επιβαρύνθηκαν ταυτόχρονα από τις ιδιαίτερα υψηλές
αποπληρωμές των συμβολαίων προμήθειας
κυψελών από προηγούμενη έτη.
Το 2011, η aleo solar AG κατάφερε να αυξήσει ξανά την ισχύ της σε επίπεδο παραγωγής και πώλησης πάνελ. Η παραγωγή σημείωσε αισθητή αύξηση φτάνοντας τα 303
Megawatt (MW) (2010: 267 MW), ενώ
και οι πωλήσεις αυξήθηκαν στα 297 MW

(2010: 255 MW). 223,3 εκατ. ευρώ, δηλ.
σχεδόν το ήμισυ του κύκλου εργασιών της
aleo solar AG, αφορούσε διεθνείς αγορές.
Στις χώρες όπου η aleo solar δραστηριοποιείται με επιτυχία εδώ και πολλά χρόνια,
όπως η Ιταλία, η Γαλλία, η Ελλάδα και το
Βέλγιο, ήρθε τώρα να προστεθεί και η σημαντική αγορά της Μεγάλης Βρετανίας. Στις
χώρες εκτός Ευρώπης, η εταιρία σημείωσε
ιδιαίτερη επιτυχία στις ΗΠΑ, την Αυστραλία,
το Μεξικό και το Ισραήλ.
Το 2012 η aleo solar AG σκοπεύει να αυξήσει ξανά τον τζίρο της αξιοποιώντας πλήρως
τις παραγωγικές της ικανότητες. Λόγω του
οξύτατου ανταγωνισμού στην αγορά των
φωτοβολταϊκών, αναμένονται ζημιές και
κατά το 2012. Ο κύκλος εργασιών προβλέπεται πως θα ανέλθει σε τουλάχιστον 440
εκατ. ευρώ.
http://www.aleo-solar.de

το σύνολο της ωφέλιμης ζωής τους μείωση εκπομπών CO2 ίση με 2.320 tons.
Η εταιρεία ΒΙΕΝΤΕΡ Α.Ε., με την τριαντάχρονη εμπειρία των στελεχών της σε ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ
ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΤΕΧΝΙΚΑ ΕΡΓΑ είναι Ο ΙΔΑΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΣΑΣ.
Πληροφορίες στο Site www.bienter.gr

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

55

56

ΔΕΛΤΙΟ ΠΣΔΜ-Η

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful