You are on page 1of 32

HANS H.

RBERG

L I NGVA L AT I NA
PER SE ILLVSTR ATA

FABELLAE LATINAE ad cap. IXXV

DOMVS LATINA MMVI

LINGVA LATINA PER SE ILLVSTRATA FABELLAE LATINAE ad cap. IXXV Hans H. rberg 2006 ISBN 87-90696-15-8
Domus Latina. www.lingua-latina.dk Ex hs fbuls alis (11, 12, 17, 18, 23) prmum exarvit vel adumbrvit Milena Minkova, alis (24, 25) discipulae Nepolitnae.

Contents
PERSONAE 1. Prvinciae Rmnae (cap. I) 2. Lber et libr (cap. III) 3. Pater dormit (cap. IIII) 4. Nummus Dv (cap. IIV) 5. Liber novus (cap. IV) 6. Puella in hort (cap. IV) 7. Mdus et Cornlius (cap. IVI) 8. Speculum Aemiliae (cap. IVII) 9. rnmenta dominae (cap. IVIII) 10. Domin et equ (cap. IIX) 11. Tabernae Ili (IX) 12. Pater abest, adest mter (cap. IX) 13. Serv dormiunt (cap. IXI) 14. Puer armtus (IXII) 15. Kalendrium Rmnum (IXIII) 16. Asinus currns (cap. IXIV) 17. Puer aeger et medicus (cap. IXV) 18. Canis ululns (cap. IXV) 19. Via stinsis (cap. IXVI) 20. Medicus doctus (cap. IXVII) 21. Numer et litterae (cap. IXVIII) 22. Amor adulscentium (cap. IXIX) 23. D nov nfante (cap. IXX) 24. Flius merctris (cap. IXX) 25. Guberntor optimus (cap. IXX) 26. Magister numers dictat (cap. IXXI) 27. Initor probus (cap. IXXII) 28. Neuter recdere vult (cap. IXXIII) 29. Redit Sextus (cap. IXXIV) 30. Puer barbarus (cap. IXXV) 3 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32

PERSONAE
Aemilia, domina, mter Mrc, Qunt, Iliae Aemilius, mles, frter Aemiliae Cornlia, puella, flia Cornli et Fabiae Cornlius dominus, pater Sext et Cornliae Dvus, servus Ili Dlia, ancilla Aemiliae Diodrus, magister Drippa, amca Ldiae Fabia, uxor Cornli Grmi, tabernrius Ilia, puella, flia Ili et Aemiliae Ilius, dominus, pater Mrc, Qunt, Iliae Lander, servus Ili Lepidus, adulscns Libanus, servus Cornli Ldia, amca Md Mrcus, puer, flius Ili et Aemiliae Marnus, adulscns, flius Mcinis Medicus Tsculnus Mci, merctor, pater Marn Mopsus, tabernrius Sanni, initor Sextus, puer, flius Cornli et Fabiae Syra, ancilla Aemiliae

FABELLAE LATINAE
1. Prvinciae Rmnae (cap. I)
In imperi Rmn multae sunt prvinciae. Hispnia et Gallia sunt prvinciae Rmnae. Britannia quoque prvincia Rmna est. Hispnia et Gallia et Britannia trs prvinciae in Eurp sunt. Ubi sunt prvinciae Syria et Aegyptus? Syria in Asi est, Aegyptus est in fric. Britannia nsula est. Num nsulae sunt Gallia et Hispnia? Nn sunt nsulae; sed Corsica, Sardinia, Sicilia nsulae sunt. Magna nsula est Britannia. Sicilia quoque et Sardinia et Corsica magnae sunt nsulae. Melita nsula parva est. Quid est Brundisium? Brundisium oppidum est. Quid est Dnuvius? Dnuvius est uvius. Rhnus quoque uvius est. Rhnus et Dnuvius sunt duo magn uvi in Eurp. Nlus quoque magnus uvius est. Estne Nlus in Eurp? Nn in Eurp, sed in fric est Nlus. Num Rhodus uvius est? Nn uvius, sed nsula est. Rhodus est nsula Graeca. In Graeci multae sunt nsulae parvae et magnae. insvla et oppidvm vocbula Latna sunt. In vocbul insvla sunt sex litterae: littera prma i, secunda n, tertia s... i est littera et numerus. Numer prm sunt i, ii, iii, litterae prmae a, b, c.

2. Lber et libr (cap. III)


Quid est Tsculum? Tsculum est oppidum Rmnum. Estne magnum oppidum? Tsculum nn magnum, sed parvum oppidum est. Ubi est Tsculum? Tsculum est in Itali. Quis est Ilius? Ilius est vir Rmnus. Cuius vir est? Vir Aemiliae est. Ubi est Ilius? Est in oppid Tscul. Estne Aemilia in oppid? Nn est. Cornlius: Ubi est vir tuus, Aemilia? Aemilia: Ilius, vir meus, in oppid Tscul est. Sed ecce Mrcus, flius meus, et Dlia. Cornlius: Quae est Dlia? Aemilia: Dlia ancilla mea est. Cornlius: Estne Syra quoque ancilla tua? Aemilia: Dlia et Syra et cterae multae sunt ancillae meae. In famili me sunt multae ancillae multque serv et pauc lber. Cornlius: Quot lber in famili tu sunt? Aemilia: Trs. Cornlius: Quot fli et quot fliae? Aemilia: Duo fli et na flia. Fli me sunt Mrcus et Quntus, flia mea est Ilia. In famili me sunt centum serv et trs lber. Cornlius: Centum est magnus numerus! In me famili parvus numerus servrum est. Neque magnus est numerus lberrum merum. Aemilia: Quot sunt lber tu? Cornlius: Duo: nus flius, Sextus, et na flia, Cornlia. Parvus est numerus lberrum sed numerus librrum merum nn parvus est! Libr me sunt magn et parv, antqu novque: centum libr Latn et Graec. Aemilia: Centum libr! Magnus est numerus librrum turum! Cornlius: Ecce liber meus novus; titulus libr est grammatica latina. Lber et liber duo vocbula masculna sunt. Lber est plrlis, liber singulris plrlis: libr.

3. Pater dormit (cap. IIII)


Ilia, flia Ili et Aemiliae, est parva puella laeta quae cantat et rdet. Sed iam nn cantat puella neque rdet, sed plrat: Uhuh! Cr plrat Ilia? Puella plrat quia Mrcus eam pulsat. Mrcus est puer improbus qu parvam puellam pulsat et rdet! Aemilia audit fliam quae plrat. Ilia Ilium vocat: Pater! Pa-ater! Mter fliam audit, neque pater eam audit. Aemilia Ilium nn videt et Syram ancillam interrogat: Ubi est vir meus? Ilia eum vocat. Cr nn venit? Syra: Dominus dormit. Aemilia: ! Flia plrat et pater dormit! Ilia: Uhuh! Mrcus m pulsat! Mrcus rdet: Hahahae! Pater audit fliam quae plrat et flium qu rdet. Iam nn dormit Ilius. Ilius venit et Aemiliam interrogat: Cr Ilia plrat et Mrcus rdet? Aemilia respondet: Mrcus rdet, quia Ilia plrat, et Ilia plrat et t vocat, quia Mrcus eam pulsat. Puer improbus est Mrcus! Ilius Mrcum vocat. Mrcus venit et Ilium rtum videt, neque iam rdet puer. Pater rtus flium improbum verberat! Iam nn Ilia, sed Mrcus plrat.

4. Nummus Dv (cap. IIV)


Aemilia, quae virum suum nn videt, Dvum interrogat: Ubi est vir meus? Cr nn venit? Dvus audit dominum, qu Mdum vocat: Ven, Mde! Ven, improbe serve! Dvus: Aud! Dominus Mdum vocat, sed Mdus abest neque venit. Aemilia: Mdus nn venit quia pecniam domin su habet. Is servus improbus est! Sed ecce venit vir meus. Aemilia laeta est, quia Ilius venit. Is rtus est, et sacculum suum in mns pnit. Ilius: Ecce sacculus meus. Iam nn centum, sed tantum decem numm in saccul me sunt. Cter numm me sunt in saccul Md! Dominus suum Mdum servum accsat. Aemilia: Nn decem, sed tantum novem sunt numm in saccul tu. Ilius pecniam numerat: nus, duo, trs, quattuor, qunque, sex, septem, oct, novem. Quid? Novem tantum? Cr nus nummus abest? Aemilia: Quia in saccul Dv est, neque tuus, sed Dv est nummus. Ecce Dvus adest. Is nllum tuum nummum habet. Nn Dvum, sed Mdum accs! Dvus: Ecce parvus sacculus meus, domine. In saccul nus est nummus, qu meus est. Ilius: Dve, nummum hab, bone serve! Nn meus, sed tuus est. Sme sacculum tuum et discde! Rdet Aemilia. Iam Ilius quoque rdet neque Dvum, servum probum, accsat. Dvus sacculum suum smit et discdit. Ilius: Probus servus est Dvus, eius est pecnia quae in saccul eius est. Sed mea est pecnia quae est in saccul Md!

5. Liber novus (cap. IV)


Cornlius est dominus Rmnus, qu in oppid Tscul habitat. Cornlius dus lbers habet, Sextum flium et Cornliam fliam, et decem tantum servs. Pauc sunt serv Cornli, quia Cornlius nn magnam pecniam habet. Neque magnam vllam habet Cornlius, sed mults librs Latns et Graecs habet. Cornlius est dominus qu librs et litters amat. Bon et pulchr libr eum dlectant. Etiam Sextus, flius Cornli, librs et litters amat. Cornlius suum Libanum servum vocat: Ven, Libane! Libanus venit et dominum saltat: Salv, domine! Ecce, servus tuus adest. Cornlius saltat servum suum: Salv, Libane! Tac et aud! Servus tacet et audit. Cornlius eum interrogat: Ubi est liber meus novus? Cr hc in mns nn est? Libanus tacet neque respondet. Cornlius imperat: Respond, serve! Libanus: Nn m, sed flium tuum interrog! Cornlius: Quid? Libanus: Liber tuus novus est in cubicul Sext. Is habet librum tuum. Cornlius: Quid agit puer cum libr me? In cubicul su Sextus habet librum Cornli novum. Titulus libr est grammatica latina. Sextus Cornliam vocat: Ven, Cornlia! Ecce liber novus. Titulus eius est grammatica latina. In libr multa capitula sunt. Titulus capitul prm est litterae et syllabae. Ecce litterae Latnae in pgin prm: a, b, c, d, e, cterae. Iam respond, Cornlia: quot litterae sunt in vocbul latina? Cornlia litters numerat: na, duae, trs, quattuor, qunque, sex. In vocbul latina sunt sex litterae: l, a, t, i, n, a. Sextus: Et quot syllabae? Co rnlia: Trs: syllaba prma la, secunda ti, tertia na. Sextus rrsus eam interrogat: Vocbulum grammatica quot litters habet? Cornlia litters numerat et respondet: Decem. Sextus: Et quot syllabs? Cornlia: gram-ma-ti-ca: quattuor syllabs habet. Cornlius flium suum vocat: Sexte, ven! Sextus pret: ex cubicul venit cum libr Cornli. Pater rtus flium interrogat: Estne liber meus novus in cubicul tu? Sextus librum in mns pnit: Nn est in cubicul me. Ecce liber tuus in mns tu! Iam Cornlius rdet neque rtus est. Pater, quem libr et litterae dlectant, laetus est quia etiam flius librs et litters amat.

6. Puella in hort (cap. IV)


Ilius, qu magnam pecniam habet, in magn et pulchr vll habitat cum famili su. Vlla eius habet trium et peristlum et multa cubicula. Ilius et Aemilia trs lbers habent: dus flis, Mrcum et Quntum, et nam fliam, Iliam. Ilia parva puella est. Ubi est flia Ili et Aemiliae? Ilia est in hort vllae. Puella laeta rdet et ross carpit. Quot ross carpit Ilia? Qunque ross magns et pulchrs carpit. Rosae Iliam dlectant. Ilia, quae sla est in hort, puers vocat: Vente, Mrce et Qunte! Puer ex peristl veniunt et Iliam in hort vident. Ilia: Ecce qunque rosae. Vidte ross mes! Quntus: Qunque parvus numerus est! In hort est magnus numerus rosrum. Centum rosae hc sunt! Mrcus: Nn centum tantum, sed mlle rosae in hort me sunt. Ilia: Nn tuus est hortus! Mrcus: Neque tuae sunt rosae! Puer ab Ili discdunt. Rosae es nn dlectant. Ilia rrsus qunque ross pulchrs carpit. Quot ross iam habet Ilia? Puella nn qunque tantum, sed decem ross habet: qunque et qunque sunt decem. Estne decem magnus numerus? Nn magnus numerus est, neque parvus. Puella, quae ross amat, laeta est et cantat. Ilius, pater Iliae, ex vll venit. Ilius, qu baculum habet, rtus est et fliam suam interrogat: Estne Mdus hc in hort? Ilia respondet: Nn est. In hort nllus est servus, sed ecce flia tua hc est. Salt m, pater! Ilius: Salv, mea flia! Ilia: Ecce decem rosae! Hab es, pater! Tuae sunt rosae. Nnne pulchrae sunt? Ilius nn respondet, sed Mdum vocat: Mde! Ven, improbe serve! Ilia interrogat: Cr improbus est Mdus? neque pater respondet, sed ab fli su discdit sine ross. Ilia: Cr discdit pater neque respondet? Is nn amat ross num fliam suam amat? Ilia iam nn laeta est neque cantat. Ilius rrsus Mdum vocat: Mde! Me--de! sed Mdus, qu numms domin habet, iam abest ab vll et ab hort.

7. Mdus et Cornlius (cap. IVI)


Ldia est fmina pulchra quae Rmae habitat. Estne fmina Rmna? Nn Rmna est, sed Graeca. Ldia autem procul Graeci habitat. Estne sla? Ldia sla habitat, neque sla est Rmae, nam mults amcs Rmns et Graecs habet. Etiam amcum habet Ldia, neque is Rmnus est, sed Graecus, neque Rmae habitat, sed prope oppidum Tsculum. Amcus Ldiae est Mdus, servus Ili. Ldia Mdum amat et ab e amtur. Estne Mdus apud dominum suum? Nn est in vll apud dominum, neque Tscul est, sed in vi Latn inter Rmam et Tsculum. Qu it Mdus sine domin su? Rmam it. Post eum est Tsculum, Rma ante eum est. Mdus laetus est et cantat, quia ad amcam suam ambulat. Sed iam tacet Mdus. Cr iam nn cantat servus? Mdus tacet neque cantat, quia videt dominum Rmnum qu equ vehitur Rm Tsculum. Quis est dominus quem videt Mdus? Est Cornlius, qu Tscul habitat. Is Md timtur, quia Ili est amcus. Cornlius (ad equum suum): Ecce servus qu slus Rmam ambulat. Cuius is est servus? estne servus Ili? Is est! Verba Cornli ab equ tantum, nn Md audiuntur. Iam Cornlius prope Mdum est, neque ab e salttur. Neque servum saltat Cornlius, sed interrogat: Quis est dominus tuus, serve? Estne Ilius? Mdus, qu amcum Ili timet, nllum verbum respondet, et Rmam ad amcam suam ambulat. Iam Cornlius post Mdum est neque eum rrsus interrogat. Cornlius, qu slus equ vehitur, interrogat equum: Cr servus m nn saltat, sed tacet neque respondet? Equus verba domin audit neque verbum respondet, sed tantum Hihih! nam equus verba nn habet! Ecce Mdus per portam Capnam Rmam intrat et laetus ad stium Ldiae ambulat. Mdus stium pulsat et intrat. Ldia laeta amcum suum saltat et ab amc su salttur.

8. Speculum Aemiliae (cap. IVII)


Syra et Dlia, ancillae amcae, ex tri exeunt. Syra: Ven in cubiculum Iliae. Illc bonum speculum est. Ilia speculum Aemiliae in cubicul su habet. Syra et Dlia in cubiculum Iliae intrant. In cubicul eius est parva mnsa. Syra videt speculum, quod in mns est. Syra. Ecce speculum. Claude oculs, Dlia! Dlia oculs claudit. Syra speculum smit et ante Dliam tenet. Syra: Iam aper oculs! Dlia oculs aperit et s videt in specul, quod Syr tentur. Ocul Dliae pulchr sunt et frmsus est nsus eius. Dlia est ancilla frmsa. Syra: Ecce ocul tu pulchr et nsus tuus frmsus. Dlia verbs Syrae dlecttur et s ad eam vertit. In oculs Syrae lacrims videt. Dlia: Quid est, Syra? Ecce lacrimae in oculs tus! Syra: Ocul me nn tam pulchr sunt quam tu et foedus est nsus meus . Dlia: Syra! Terg oculs! Nn pulchr sunt ocul pln lacrimrum. Sine lacrims pulchr sunt ocul tu, neque nsus tuus foedus est, sed tam frmsus quam... Iliae. Syra oculs terget et Dliam interrogat: Iamne pulchr sunt ocul me? Dlia rdet et e speculum dat: Ecce speculum. Vid oculs tus in specul. Syra speculum ante s tenet neque rdet neque lacrimat. Aemilia in cubicul su ancills sus exspectat, neque ancillae veniunt; itaque Aemilia es vocat: Syra et Dlia! Vente! Ancillae, quae dominam suam vocre audiunt, ex cubicul Iliae exeunt et in cubiculum Aemiliae intrant. Illc nn slum Aemilia, sed etiam Ilia adest. Aemilia imperat: Syra, cum Ili in hortum! Illc inter ross ambulte, nam Ilia ross dlecttur. Syra cum Ili discdit. Aemilia (ad Dliam): Sme speculum, Dlia, et ante m ten! Dlia: Sed speculum tuum hc nn est. Aemilia: Quid? Ubi est speculum meum? Dlia: Ilia in cubicul su habet speculum tuum. Aemilia: Quid agit Ilia cum specul me?

9. rnmenta dominae (cap. IVIII)


Aemilia in cubicul su est cum Dli ancill. Dlia dominam suam rnat: margarts circum collum Aemiliae pnit. Aemilia rnments dlecttur neque sine rnments cubicul exit. Mults margrtas et gemms pulchrs habet, neque num tantum nulum, sed decem nuls gemmts. Aemilia multa rnmenta vir su pecnis accipit et mults ross fli su. Domina ancillae suae sacculum ostendit: In hc saccul nn numm, sed nul sunt. Ecce nul gemmt qu m dlectant. Aemilia quattuor nuls gemmts saccul smit et in mns pnit. Dlia: , quam pulchr sunt ill nul! Aemilia num ex quattuor nuls smit et Dliae ostendit: Aspice hunc nulum! Pretium huius nul est mlle et centum ssterti. Dlia: Id magnum pretium est! Dlia nulum smit et ante culs sus tenet; gemmam nul aspicit. Dlia: In hc nul nn tanta gemma est quanta in ill. Dlia mnstrat alium nulum gemmtum. Aemilia: Tanta gemma ad tam parvum nulum nn convenit. Neque pretium illus gemmae tantum est quantum huius. Haec gemma sla mlle sstertis cnstat. Hunc nulum pne in digit me! Ancilla nulum gemmtum in digit dominae pnit. In qu digit? In digit qurt, nam nulus ad eum digitum convenit. Aemilia laeta aspicit digitum suum qu nul rntur. Aemilia: Speculum ten ante m! Dlia speculum tenet ante dominam, quae s cum margarts sus frmss aspicit. Et nul et margarts dlecttur. Aemilia cum rnments cubicul exit neque stium post s claudit. Dlia, quae iam sla est in cubicul, sacculum et nuls trs qu in mns sunt aspicit. stium claudit, et ex nuls smit eum qu magnam gemmam habet. Dlia: Quam pulcher est hic nulus! Neque haec gemma nimis magna est. Etiam ad meum digitum convenit nulus gemmtus! Ancilla, quae nllum rnmentum habet, nulum Aemiliae in digit su pnit! Digitum cum nul laeta aspicit neque ea cum rnments exit. Dlia, ancilla proba, quae tam pulchra est quam domina sua, trs nuls rrsus in saccul dominae pnit et sine rnments cubicul exit. Dlia stium post s claudit. Dominae Rmnae mults rnments pulchrs rnantur. Ancillae nlla aut pauca rnmenta habent.

10. Domin et equ (cap. IIX)


Ilius et Cornlius sunt domin Rmn. Ilius est dominus pecnisus, qu magnam vllam habet et magnam familiam, id est mults servs. Etiam decem equs frmss habet Ilius. Cornlius nn tam pecnisus est quam Ilius: is decem tantum servs habet, et num equum album. Cornlius equum suum amat. Ilius imperat: Dc equum ante stium, Syre! Ex decem equs Ili Syrus smit illum nigrum quem dominus ante alis amat eumque ante stium dcit. Iam dominus in equ est. Ilius equ vehitur Tsculum ad amcum suum Cornlium. Ilius ante stium Cornli cnsistit et amcum suum, qu exit, saltat: Salv, amce! Sme equum tuum et ven in silvam cum amc tu! Amc duo oppidum relinquunt et per vallem ad silvam eunt. Equ laet per campum currunt. Ovs, quae errant in camp, equs timent et ad pstrs sus accurrunt. Cans pstrum ltrant. Iam equ fess ante rvum cnsistunt. Dum equ aquam bibunt rv, domin caelum aspiciunt. Nlla nbs vidtur, sl lcet in cael sine nbibus. Itaque Ilius et Cornlius umbram petunt: campum relinquunt et in silvam intrant. Iam in umbr sunt sub arboribus. Equ iam nn currunt, sed inter arbors ambulant. Hc equus Cornli consistit et hinnit: Hihih! Equus terram ante s aspicit et nsum pnit ad terram. Ilius, qu equum Cornli hinnre audit, equum suum nigrum vertit et interrogat: Cr equus tuus cnsistit? Cornlius: Quia vestgia videt in terr. Ilius: Quae vestgia? Cornlius, qu iam in terr est ante equum, vestgia quaerit, dum Ilius in equ su exspectat. Cornlius in terr reperit vestgia lup, quae digit mnstrat: Ecce vestgia lup. Nn procul abest lupus ipse. Lupus autem procul in monte ululat: Huhuh! Equus Cornli, qu lupum ululre audit, rrsus hinnit: Hihih! Equus Ili lupum nn audit neque hinnit. Cornlius: Equus meus lupum timet. Cornlius equum suum album tenet. Ilius: Meus equus nn timet lupum! Cornlius: Neque lupus equum tuum timet! Cornlius, qu prope vestgia lup etiam alia vestgia reperit: Quid hoc est? Nn slum lup, sed etiam ovis vestgia hc sunt! Ilius: Quid agit ovis in silv cum lup? Num lupum amat ovis? Cornlius: Nn lupum ovis, sed lupus ovem amat et amcam suam st!

11. Tabernae Ili (IX)


Ilius est vir pecnisus qu magnam vllam habet prope Tsculum oppidum. Ilius etiam taberns habet in oppid. Grmi est tabernrius qu Tscul pnem vndit. Qu ips pnem suum facere nn possunt pnem Grmine emunt. Hc mod ille pecniam facit. Sed taberna ubi Grmi pnem vndit nn Grminis, sed Ili est. Ilius est dominus Grminis et tabernae eius. Erg Grmin necesse est pecniam Ili dare. Ilius tabernri su pecniam accipit. Ilius cum servs Urs et Dv Tsculum it. Dominus equ vehitur, serv nn equs sed asins vehuntur. Grmi nn sine timre dominum venre videt. Ilius ante tabernam Grminis cnsistit eumque saltat: Salv, Grmi! et ab e salttur: Salv, domine! Grmi parv vce Ursum interrogat: Cr dominus Tsculum venit? Ursus respondet: Dominus ad tabernris sus adit quia pecniam accipere vult. Rdet Ursus. Grmi nn rdet: is verbs Urs nn dlecttur. Grmi Ili pnem ostendit: Ecce pnis meus bonus. Ilius: Qu pnem bonum vndit magnam pecniam facit. Grmi: Sed mult ali sunt tabernri qu pnem vndunt. Erg necesse est pnem parv preti vndere. Nm qu pnem vndit magnam pecniam facit. Ilius: Mea est haec taberna: necesse est pecniam domin tabernae dare. Centum sstertis d! Grmi: Centum sstertis! Tanta pecnia apud m in hc tabern nn repertur. Grmi Ili ostendit sacculum suum, qu neque plnus neque vacuus est. Ilius: Quot ssterti nsunt in saccul tu? Grmi numms numerat: nus, duo, trs, quattuor, qunque..... nngint; ecce nngint ssterti nsunt. Ilius (rtus): Nn satis est! sed pecniam smit et in saccul su pnit. Iam sacculus Grminis vacuus est sed in cubicul sub lect su Grmi nn parvam pecniam occultat! Ilius rrsus in equum ascendit et tabern Grminis it ad aliam tabernam suam, quae est in vi ubi mult homins pecnis habitant. Tabernrius est Eumolpus, neque is pnem, sed gemms vndit. Qu gemms vndit magnam pecniam facere potest. Erg Ilius tabernri su Eumolp magnam pecniam accipere vult.

12. Pater abest, adest mter (cap. IX)


Lber in lects sus dormiunt. Aemilia dormre nn potest, quia sla iacet in magn lect sine vir su. Cr Aemilia sla est in cubicul? Sla est, quia Ilius, vir eius, abest. Ubi est Ilius? Is Rmae est. Aemilia exit cubicul, stium post s claudit et intrat in trium, ubi circum impluvium ambulat. Mrcus, qu hominem in tri ambulre audit, timet et s interrogat: Quis est qu ambulat in tri, dum serv et lber dormiunt? Quid agit ille hom? Pater familiae Rmae est. Dum dominus vll abest, flius eius est dominus! Necesse est sine timre virum improbum petere...! Mrcus exit lect atque stium aperit, neque cubicul su exre audet. Baculum crassum, quod sub lect iacet, smit, quia virum illum improbum, qu in vllam intrre audet, bacul pulsre vult! Aemilia, quae stium aperr audit, ad cubiculum Mrc s vertit, et Mrcus, qu hominem per umbram ad s venre audit, perterritus est: baculum pnit, stium claudit, et lectum post stium pnit! Mter, quae stium aperre vult neque potest, imperat: Age! Aper stium, Mrce! Mter tua est. Mrcus vcem Aemiliae audit et stium aperit. Mrcus: mamma! Vir improbus in tri ambulat et... Aemilia rdet et fli su sculum dat: Nn est vir improbus, sed fmina proba, quae virum suum probum exspectat. Pater abest, sed mter tua apud t adest. Nm improbus in hanc vllam intrre potest aut audet. Et mter et flius rdent et rrsus lects sus petunt.

13. Serv dormiunt (cap. IXI)


In vll Ili multa sunt cubicula parva et magna. Magnum est cubiculum Ili et Aemiliae, in e magnus lectus est. Pater et mter in magn lect dormiunt. Cubicula lberrum parva sunt et in is lect sunt parv. Mrcus et Quntus et Ilia in parvs lects dormiunt. Serv mult in n cubicul magn dormiunt. In cubicul servrum nll sunt lect. Serv qu dormiunt nn in lects, sed in terr iacent. Etiam multae ancillae in n cubicul dormiunt neque eae lects habent. Ecce Dvus qu cum alis servs fesss in magn cubicul iacet. Pauc serv iam dormiunt, ali verba faciunt, ali rdent. Serv qu dormre volunt vcs alirum audiunt nec dormre possunt. Syrus, qu Mdum apud s nn videt, Landrum interrogat: Ubi est Mdus? Cr hc nn dormit? Estne aeger? Lander: Mdus snus est, sed vll abest, quia numms domin nostr habet! Dvus dcit Mdum Rmae amcam habre. Putat eum Rmae esse apud amcam suam. Syrus: Erg Mdus nn slus in terr dormit, sed in lect cum amc su! Syrus et Lander rdent. Dvus servs tacre iubet: Tacte, serv! Iam necesse est dormre. Serv tacent atque oculs claudunt. Iam nlla vx audtur. Iam Dvus et ali mult dormiunt, sed Syrus et Lander et ali qu prope Dvum iacent dormre nn possunt, quia Dvum animam dcere audiunt! Dvus enim stertit: Zzzzz...rrch, zzzzz...rrch! Syrus, qu fessus est, dormre vult atque oculs claudit, nec dormre potest, quod Dvum stertere audit. Anima Dv nn vidr, sed audr potest! Syrus oculs claudere potest, aurs claudere nn potest. Syrus (rtus): Ssst! Dvus rrsus stertit: Zzzzz...rrch! Syrus: Tac, Dve! Dvus nn respondet, sed Lander: Tac, Syre! Dvus nllum verbum facit! Syrus: Verbum nn facit, sed stertit. Aud! Nm hc dormre potest! Syrus s ad Dvum vertit et digitum suum ad nsum eius appnit! Iam nn stertit Dvus. Is atque cter serv bene dormiunt.

14. Puer armtus (IXII)


Avunculus Mrc, cui nmen est Aemilius, in Germni mlitat. Illc exercitus Rmnus fns imperi Rmn Germns dfendit. Castra exercits mlle passs mine Rhn sunt in magn silv, ubi hosts s occultant. Mlits Rmn impetum Germnrum exspectant, neque hosts barbars timent. Rmn enim bona arma habent atque circum castra fossa et vllum altum est. Germn castra Rmna expugnre nn possunt. Mrcus Aemilium mlitem fortem esse putat. Puer ipse mlitre vult ut avunculus suus, neque arma habet Mrcus, et Ilius dcit nlls puers mlitre aut arma ferre posse. Quid igitur facit Mrcus? Arcum facit ex rm et lne; etiam sagitts facit ex rms tenuibus. Dum Mrcus arcum facit, Ilia in hort ldit cum cane su Margart. Sub arbore puella rmum reperit. Ilia can rmum ostendit: Ecce rmus, Margarta! Quaere eum! rmumque procul cane iacit. Canis rmum quaerit, reperit, ad Iliam portat. Canis rmum ante peds Iliae pnit et caudam movet. Mrcus frtrem suum vocat atque e arcum suum novum ostendit: Ecce arcus meus, Qunte. Iam mles fortis est frter tuus! Quntus: Mles Rmnus gladi et pl armtus est, nn arc et sagitts. Ea arma sunt Hispnrum et Gallrum qu in exercit Rmn mlitant. Mrcus: Sed exercitu necesse est arcs et sagitts habre, neque enim pla gravia procul iac possunt. Sagittae procul volant quia levs sunt. Mrcus sagittam smit et in arc pnit. Ecce sagitta ex arc iacitur et in hort prope Iliam ad terram cadit. Ilia perterrita sagittam prope caput suum volre sentit sagitta aurem eius tangit! Syra, quae cum Ili in hort est, sagittam prope Iliam volre videt atque rta ad Mrcum currit. Mrcus, qu Syram accurrere videt, arcum ad terram iacit atque fugit. Syra arcum Mrc man capit eumque procul ex hort iacit. Mrcus trstis arcum suum volre aspicit. Canis quoque arcum volre videt. Canis etiam illum rmum quaerit ac reperit, neque eum ad Mrcum portat. Quntus rdet, quod mlitem fortem sine arms fugere videt!

15. Kalendrium Rmnum (IXIII)


Cornlius su Sext fli kalendrium mnstrat: Ecce kalendrium Rmnum, Sexte, cum nminibus mnsium et numer dirum. Annus ttus quot mnss et quot dis habet? Sextus: Duodecim mnss et trecents sexgint qunque dis. Cornlius: Hoc est kalendrium novum. In kalendri Rmn antquissim numerus mnsium erat decem tantum, non duodecim. Tunc mnsis ann prmus erat Mrtius, id est initium vris; ante Mrtium hiems erat sine nmine mnsium. Erg necesse erat ann dare dus novs mnss: Inurium et Februrium. Quam longus est mnsis Inurius? Sextus: Inurius num et trgint dis longus est. Cornlius: Qu mnsis brevissimus est? Sextus: Februrius, qu duodtrgint tantum dis habet. Cornlius interrogat: Qu dis ann brevissimus est? Sextus nn respondet, neque enim dis nminre potest. Cornlius: Dis brevissimus et nox longissima est ante diem octvum kalends Inuris. Dis longissimus et nox brevissima ante diem octvum kalends Ilis est. E di sl altissimus est in cael. Dis et hrae longirs sunt aestte quam hieme et brevirs hieme quam aestte. Sextus: Quid? Nnne tt ann aequae sunt hrae? Cornlius: Tt ann, et aestte et hieme, dis in duodecim hrs dviditur, erg hrae di longirs sunt aestte quam hieme. Sextus: Aestte dis et hrae nn slum longirs, sed etiam calidirs sunt. Qu mnsis ann calidissimus est? Cornlius: Mnsis ann calidissimus est Ilius, et Augustus prope tam calidus est quam Ilius. I duo mnss nn des, sed ab hominibus nminantur: Ilius Ili Caesare et Augustus Caesare August. Ante tempora Ili Caesaris et Caesaris August nmina erum mnsium erant Quntlis et Sextlis numers qunt et sext, quia in kalendri antqu mnsis prmus erat Mrtius; Ilius igitur mnsis quntus erat et Augustus mnsis sextus. Sextus: Etiam praenmina sunt Quntus et Sextus. Mnsis Sextlis igitur nmintur me praenmine Sext et Quntlis praenmine amc me Qunt! Cr numer sunt praenmina nostra? Cornlius: In familis antqus magnus numerus erat lberrum, erg fli qunt nmen erat Quntus et fli sext Sextus. Nunc, quia pauc sunt lber, etiam fli prm aut secund praenmen datur Quntus, ut fli Ili secund, aut Sextus, ut fli me prm. Sextus gaudet quod patr eius nn sex fli sunt, sed nus tantum!

16. Asinus currns (cap. IXIV)


In camp prope hortum Ili puer pil ldere solent. Mrcus pilam smit et Ven mcum in campum, Qunte! inquit. Mrcus in camp cum frtre su pil ldere vult. Mrcus et Quntus campum petunt cum cane, cui nmen est Cerberus. Puer pil ldere incipiunt. Alter ad alterum pilam iacit, prmum Mrcus ad Quntum, qu pilam capit et ad Mrcum iacit. Mrcus pilam capit et rrsus ad Quntum iacit neque Quntus pilam capere potest sed canis pilam capit! Iam canis ante Quntum stat pilam re tenns. Quntus pilam cane poscit: D mihi pilam, Cerbere! Canis autem pilam dentibus tenet neque eam relinquit. Prope puers ldents parvus asinus in herb iacet. Ille asinus m portre potest inquit Mrcus, atque ad asinum adit. Surge, asine! inquit, et asinum pede pulsat. Asinus surgit, et Mrcus eum ascendit. Iam puer super asinum sedns Ecce equus meus, Qunte! inquit, Eques fortis est frter tuus! Quntus: Qu asin vehitur eques nn est! Neque asinus t vehere vult. Mrcus asinum man verberat et clmat: Curre, asine! sed asinus, qu puerum gravem vehere nn vult, quitus stat neque s movet. Asinus rudit: Haha! Canis asinum rudere audit et ltrat: Baubau! Pila ex re canis cadit. Quntus pilam capit eamque in asinum iacit! Asinus perterritus currit et Mrcus ad terram cadit! Asinus eum cadentem pede pulsat. In herb iacns Mrcus asinum currentem aspicit. Cnsiste, asine! clmat puer, sed asinus ab e fugit. Canis post asinum currit. Quntus rdet quod equitem fortem in herb iacentem videt. Mrcus rtus Stultus est asinus! inquit. Quntus: Qu asin vehitur tam stultus est quam asinus suus! Surge, asine!

17. Puer aeger et medicus (cap. IXV)


Hodi mne Mrcus dcit s lect surgere nn posse nec ldum petere. Cr surgere nn potes? interrogat Dvus. Surgere nn possum respondet Mrcus, quia aegrt. Caput mihi dolet. Hoc dcns puer oculs claudit et tergum ad Dvum vertit. Dvus Ilium, patrem Mrc, vocat: Ven, domine, et aspice tuum Mrcum flium, qu dcit s aegrtre! Ilius intrat et spectat flium in lect iacentem. Mrcus s vertit et faciem dolentem ostendit; manum ad frontem appnit et Aegrt, pater inquit, Ei, ei! quam dolet caput! Surgere nn possum. S aegrts inquit Ilius, necesse est medicum vocre. Is t snre potest. Ilius statim servum iubet Tsculum re atque medicum arcessere. Post hram servus cum medic ad vllam Ili redit. Medicus Mrcum linguam ostendere iubet, et linguam eius rubram esse videt. Tum oculs et aurs eius spectat et frontem eius tangit: nec nimis calida nec nimis frgida est frns. Deinde medicus manum super pectus puer impnit et eum bene sprre atque cor eius bene palpitre sentit; puer pulmns bons et cor bonum habet. Quid tibi dolet? interrogat medicus. Caput et venter dolet respondet Mrcus. Tum medicus Erg inquit corpus tuum nimis plnum est sanguinis. Necesse est vnam aperre. Ecce culter meus. Medicus puer cultrum suum ostendit. Cultrum medic vidns Mrcus Iam nn tam male m habe inquit, Satis bene m valre senti. Caput iam nn dolet neque m ventrem malum habre put. Rdet medicus. At pater rtus iubet flium suum statim lect surgere atque ldum petere!

18. Canis ululns (cap. IXV)


Nox est. Vlla Ili obscra et quita est. Omns dormiunt. Parents in magn cubicul su dormiunt. Uterque flius, Mrcus et Quntus, in cubicul su parv dormit. Soror erum Ilia etiam in parv cubicul cubat, sed hc nocte male dormit, quia caput e dolet; puella vigilns gallum canentem exspectat. Fenestra cubicul clausa nn est, r frgidus cubiculum intrat. Puella per fenestram apertam nihil videt praeter caelum obscrum, nam lna et stllae nbibus operiuntur. Ilia noctem obscram timet, ea enim slem et caelum clrum amat, hort et ross dlecttur. Tum per noctem obscram et quitam canis ululat: Uhuhuh! Ilia canem ululre audit et perterrita est: capill horrent, cor palpitat, puella in lect s movre nn audet, et clmat: Mamma! Ven! Aemilia clmre fliae excittur et statim accurrit. Quid est, mea flia? interrogat, Nn dorms? Adhc nox est. Ilia: Nn dormi quod lupum time. Aud, mamma: lupus ululat. In hort nostr est lupus ferus! Aemilia canem rrsus ululre audit et Nn est lupus, Ilia inquit, est canis tua Margarta quae ululat. Num t canem tuam tims? Etiam Mrcus et Quntus clmrem vcsque audiunt et cubiculum Iliae intrant. Quid nn dormtis? interrogant, Num iam tempus est lect surgere? Nndum mne est inquit mter, Ilia perterrita est quia putat canem ululantem esse lupum! Sed nunc vs omns dormte! Mrcus , quam stulta es, Ilia! inquit rdns. Tac, Mrce! inquit mter, Adhc tempus est dormre. Audmus ululantem canem, nn gallum canentem.

19. Via stinsis (cap. IXVI)


Mdus cum amc su in patriam suam Graeciam re vult. Mdus: In port stins bona nvis ns oppertur. Necesse est ns ambulre stiam, neque enim equum aut asinum habmus. Ldia: stiam ambulre nn possumus. Nimis longa est via. Mdus: Via stinsis paul longior est quam via Latna Tscul Rmam. S fessa es, ego t portre possum! Hoc dcns Mdus amcam suam complectitur eque sculum dat. Ldia: T m portre nn potes. At s necesse est, tcum stiam ambul. Fessa nn sum ac paucs rs mcum fer. Erg Mdus et Ldia Rm grediuntur et stiam ambulre incipiunt. Mdus saccum portat cum rbus Ldiae et sus. Post trs hrs Ldia cnsistit ac fessa apud viam cnsdit. Mdus quoque cnsistit et trstis viam longam ante s intutur. Tum viam post s spectat. Illc venit vir crassus cum asin qu dus saccs gravs vehit. Mdus illum virum saltat: Salv, bone vir! et Ecce amca mea fessa inquit, iam nn potest ambulre. Potestne eam portre asinus tuus? Asinus meus iam dus saccs gravs portat inquit vir crassus; m portre nn potest aut nn vult, quia ego nimis crassus sum. Sed amca tua tenuis et levis est. Asinum meum ascende, frmsa! D mihi manum! Ldia surgit. Mdus ipse amcam suam asinum ascendentem man sustinet. Super asinum sedns Ldia Ambul, asine! inquit, sed asinus in vi stat neque loc s movet. Tum Mdus herbam carpit et ante asinum tenet. Asinus herbam sse vult atque ambulre incipit. Ldia laeta asin vehitur. Mdus: Bonus es vir quod asin tu amcam meam vehis. Ns Rm venmus et stiam mus. Tne quoque stiam s? Quod nmen tibi est? Mihi nmen est Mopsus inquit ille, stiam e, nam illc habit. Cr vs stiam tis? Mdus: Ex port stins in patriam nostram Graeciam nve veh possumus. Illc bona nvis ns oppertur. Mdus sacc su mlum smit et Ecce inquit mlum tibi d, amce! Mopsus: At sacc qus asinus meus portat pln sunt mlrum. Tabernrius sum, mla et pira vnd. Mlum t nn accipi. Mdus: Sed nihil aliud habe quod tibi dare possum. Mopsus: Id necesse nn est. M dlectat amcam tuam frmsam mcum vehere. Dum Mdus cum Mops loquitur, stiam adveniunt. Asinus ante tabernam Mops cnsistit. Dominus asin su fess mla dat. Mdus: Val, Mopse, bone amce! Mopsus: Etiam vs valte, amc me! Bene nvigte! Item Ldia Val, amce! inquit, Nihil habe quod tibi dare possum praeter sculum et Mops sculum dat. Ille scul tam pulchrae fminae laettur. Mdus id spectns nn laettur. Ven mcum, Ldia! inquit, et statim ad portum re incipit. Ldia Mopsum trstem relinquit et amcum suum sequitur.

20. Medicus doctus (cap. IXVII)


Dominus, cum Tsculum it, equ vehitur aut lectc porttur servs sus. Serv vr asins veh solent; sed servus qu medicum arcessere iubtur, nn asin pigr, sed equ currente vehitur. Medicus quoque equ vehitur. Itaque brev tempore ad aegrum venre potest. Lander Syrum equum ascendere vidns interrogat: Cr t hodi equ veheris, Syre? Ns serv asins vehimur, nn equs! Syrus: Equ vehor quia medicum arcessere iubeor. Equ currente brev tempore Tsculum ad medicum vehor. Medicus quoque equ vehitur. Syrus igitur equ vehitur Tsculum ac post hram cum medic redit. Medicus stiri Aper stium! inquit, Medicus sum, domin tu exspector. Rct dcis, medice inquit stirius stium aperins, t domin exspectris, quia flius eius aegrtat. trium intr! Medicus trium intrat atque illc Dv serv salttur: Salv, medice! Medicus: Ubi est dominus tuus? Cr serv, nn domin, saltor? Ilius intrns Salv, medice! inquit, Laetor t iam adesse, nam t ut medicus doctus ab aegrs laudris. Ven mcum ad flium meum aegrum! Medicus: Rct dcis: laudor mults aegrs qus sn vel snre cnor. Ilius: Vs medic laudmin ab aegrs qus bene sntis, nn laudmin ab is qus male snre cnmin et qu adhc aegr sunt aut iam mortu!

21. Numer et litterae (cap. IXVIII)


Quibus litters signicantur numer? Litterae septem quibus numer signicantur sunt C, D, I, L, M, V, X. Litter i signictur numerus nus, V qunque, X decem, L qunqugint, C centum, D qungent, M mlle. Ecce magnus numerus in qu omns numerrum litterae iunguntur: MDCLXVI = mlle sescent sexgint sex [= 1666]. S bis scrbuntur litterae I, X, C, M, signicantur numer duo II, vigint XX, ducent CC, duo mlia MM. S eaedem litterae ter scrbuntur, numer signicantur trs III, trgint XXX, trecent CCC, tria mlia MMM. S ante V et X pnitur I, funt numer quattuor IV et novem IX; s X ante L et C pnitur funt numer quadrgint XL et nngint XC. Numer sex, septem, oct signicantur cum ad V adduntur I, II, III: VI, VII, VIII. H omns numerrum litterae adduntur ad litters X, L, C, D, M. Diodrus magister discipuls sus et litters et numers docet. Ecce inquit trs litterae: X, C, M. Quaeque littera numerum signicat. Qus numers? Titus: Littera X numerum decem signicat, C centum, M mlle. Magister: Dvidite quemque numerum in dmidis parts! Quid est dmidium decem, dmidium centum, dmidium mlle? Sextus: Dmidium decem est qunque, dmidium centum qunqugint, dmidium mlle quncent. Magister: Qungent, nn quncent! Qumodo h numer breviter scrbuntur? Sextus Qunque scrbitur litter V, qunqugint L, qungent D. Magister: Prme tabulam et stilum, Mrce, et scrbe X bis et ter! Mrcus bis X scrbit: XX, tum eandem litteram ter scrbit: XXX. Magister: Qus numers scrbis? Mrcus: Scrb numers duodecim et trdecim. Magister: Mrce! quam stult responds! Duodecim et trdecim scrbuntur XII et XIII, nn XX et XXX! Is litters signicantur numer vgint et trgint. Iam scrbe quadrgint et qunqugint! Mrcus X scrbit quater: XXXX, et qunquis: XXXXX. Magister: Prv scrbis! Nn oportet totis X scrbere, nam quadrgint scrbitur XL et qunqugint breviter scrbitur L. Sextus: Litter L nn modo numerus signictur, sed etiam praenmen, id est Lcius. Itemque litters M et C signicantur praenmina Mrcus et Gius. Cr praenmen Gius scrbitur litter C, nn G? Magister: Quia antqus temporibus na littera erat C signicns et C et G. Sextus: Erg numerus QVINGENTI tunc erat QVINCENTI! Magister: Rct dcis. At nunc additur parva lnea quae litteram G, nn C, esse signicat.

22. Amor adulscentium (cap. IXIX)


Ilius in peristl su magnic, quod columns et signs derum rntur, cum amc su Cornli loquitur. Cert t vir betus es, Il, inquit Cornlius, nam vllam magnicam possids cum magn famili atque uxre pulcherrim. Ilius: Mea uxor nn pulchrior est quam tua. T quoque es vir betus, Cornl, quamquam tibi nn tanta vlla atque minor familia est. Neque enim eae sunt rs quae homins bets faciunt. Ad hoc Cornlius Ita est ut dcis, inquit, sed vir pauper fmins dvitibus nn amtur neque virg pauper amtur virs dvitibus! Ilius: Imm ego adulscns dves virginem pauperem ambam nec vr ab e ambar! Numquam ab e saltbar, epistulae ac rs, qus ad eam mittbam, ad m remittbantur. Itaque trstis eram ac miser. Parents me mults mods m dlectre cnbantur, optimum cibum mihi dabant, sed ego paulum edbam et nocte male dormibam. Cornlius: Cr illa virg pauper t adulscentem dvitem nn ambat? Ilius: Quia alium virum dvitem ambat nec vr ab ill vir pessim ambtur, quod virg pauper erat! Cornlius: Quae erat illa virg pauper? Ilius: Erat Aemilia, quae nunc uxor mea est ac m nec llum alium virum amat. Hodi bet coniugs sumus. Cornlius: Ego quoque adulscns virginem pauperem ambam, neque putbam m ab e amr quia ipse pauper eram. Sed illa m nec llum alium virum ambat ac nunc uxor mea est. Ns betissim sumus coniugs, quamquam dvits nn sumus. Uxor mea mulier est optima ac pulcherrima. Ilius: Uxor tua nn melior neque pulchrior est quam mea Aemilia!

23. D nov nfante (cap. IXX)


Aemilia, quae iam dus flis et nam fliam habet, novum nfantem exspectat. Illa alteram fliam habre vult, sed martus eius Ilius magis gaudbit s flium habbit, quamquam dcit s velle fliam habre. Her Ilius nescibat uxrem suam novum nfantem exspectre, quamquam vidbat eam minus gracilem esse. Nunc autem intellegit Aemiliam nn propter cibum crassirem er! Ilia parents d alter fli loquents audit, atque ita scit d nov nfante. Neque vr gaudet Ilia, nam sla vult ttum amrem parentum sibi habre! Verba Aemiliae d parvul sorre quae aequ ambitur eam nn satis cnslantur. Mrcus et Quntus d nfante qu exspecttur nesciunt. Ilia autem d hc r tacre nn potest. Frtrs vocat et is Audte! inquit, Mox ego nn er sla puella cum dubus puers. Post paucs mnss mihi soror erit. Puer statim ad mtrem adeunt eamque interrogant: Estne vrum quod dcit Ilia? Sorremne habbimus? Aemilia: Cert novum nfantem habb, sed fliumne an fliam, nm scit. Vsne frtrem an sorrem habre vultis? Nnne laetbimin s alteram sorrem habbitis? Mrcus: Ego parvuls nfantibus nn dlector. Semper in cns iacent, mcum ldere nn possunt, nihil dcunt, sed magn vce vgiunt! Aemilia: Nl ita loqu, Mrce! Ante oct anns t ipse in cns iacbs ac vgibs nec cum alis puers ldere poters. Quntus: Ego nn frtrem, sed sorrem vol, etiam s flia illa parvula sla mtre crbitur, ns lber mirs nn crbimur! Aemilia: Vs omns bene crbimin, etiam s fliolam habb. Nlte timre!

24. Flius merctris (cap. IXX)


Mci est merctor qu stiae prope portum habitat. Vir dves est, qu mercs sus, quae ex terrs alins advehuntur, magn preti in Itali vndit. Flius Mcinis, cui nmen est Marnus, iam adulscns est septendecim annrum. Marnus puer apud magistrum suum optimus discipulus erat, qu nn modo litters et numers bene discbat, sed etiam ipse per s librs legbat. Merctor sc fli su loquitur: Ab hc ann puer nn es, Marne. Vol tcum loqu d tempore futr. Vsne merctor esse ut pater tuus? an nauta? Marnus respondet: Ego nec merctor nec nauta esse vol, nam nn slum nautae, sed etiam merctrs nvigre dbent, ac multae nvs cum mercibus in cts merguntur. Tempestts et mare turbidum metu. Sed nl dom manre. In Graeciam b, quia litters Graecs ac linguam Graecam discere vol. Doctus er ut magister meus, nec slum librs Latns, sed etiam librs Graecs legam. In Graeci virs docts audre poter ac mults rs ab optims magistrs discere. Vsne m tcum in Graeciam dcere? Verba fli patrem nn dlectant, nam is putbat flium suum velle merctrem esse. Nec tamen adulscentem tam prdentem dom tenre vult, itaque fli Gaude inquit quod vs mcum in Graeciam re, quamquam merctor esse nn vs. Bene intelleg t, ut adulscentem prdentem, plra discere velle in Graeci apud magistrs doctissims. Sed nvigre necesse est, s in Graeciam re volumus, et t dcis t mare metuere neque nvigre velle! Marnus: S bonam nvem et guberntrem prdentem habbimus ac ventum secundum, sine met tcum nvigb, pater. Septim di post hoc colloquium, vent secund atque cael sern, Mci cum Marn fli procscitur. In port stins flius mtrem suam complectitur et scultur. Val, mter mea! inquit, et mter lacrimam dtergns Marne! Vve valque! Tum flius cum patre nvem cnscendit. Vla vent implentur et nvis plns vls port greditur.

25. Guberntor optimus (cap. IXX)


Mci merctor cum fli su Marn Graeciam petit. Mercs sus magn preti in Graeci vndere vult et illc novs mercs minre preti emere, qus deinde in Itali vndet preti mire. Hc mod merctor prdns magnam pecniam facere solet. Cert merctor dves est Mci. Dum nvis vent secund per mare vehitur, Marnus in pupp sedet et librum d optim guberntre, cui nmen erat Palinrus, legere cntur. At dicile est in pupp librum legere, quia guberntor absentem cantat amcam. Marnus eum tacre iubet, sed ille foed vce cantre pergit! Adulscns oculs libr su tollns mare et caelum intutur. Supr mare nbs trs orr videt et procul tonitrum audit. Statim patrem adit et Vidsne inquit ills nbs trs? Quid es signicre puts? Ego tonitrum ac tempesttem venientem time, nam tonitrus iam procul audtur. Nl in medi mar tempesttem opperr. Iub guberntrem portum petere, pater! Illc fnem tempesttis opperr poterimus. Merctor vr Nl timre! inquit, Guberntor noster est bonus nauta, qu ocium suum scit. Cert t plrs librs legis quam ille, et mults rs dicils scs, sed nvigre nescs id libr tu t docre nn possunt. Man tranquillus in pupp et perge librum tuum legere! Ego tranquillus sum inquit flius, nec iam tranquillum erit mare! Marnus ad guberntrem redit, qu mire vce cantre incipit, dum ttum caelum nbibus trs opertur et iam prma fulgura mare illstrant. Guberntor vr neque caelum neque mare aspicit, et male canere pergit! Tac, guberntor! inquit adulscns, Spect caelum! Fac ocium tuum! Necesse est portum petere, antequam mxima tempests oritur. Guberntor nllum verbum respondet, sed rdns s ad Marnum vertit eumque mids oculs intutur. Tum adulscns animadvertit eum man tenre pculum ex qu nn aquam bibit! Subit magnus ventus re incipit ac nvis magns ctibus iacttur. Guberntor surgere cntur nec pedibus stre potest et ante Marnum lbitur. Clmant omns et Neptnum invocant: Serv ns, Neptne! Nvis sine guberntre in mar turbid errat atque aqu implr incipit. Nautae aquam haurre cnantur ac mercs gravs in mare iaciunt. Tum vr, omnibus perterrits, Marnus tranquillus in loc guberntris cnsdit: is nvem contr ventum vertit et in medis ctibus rct gubernat. Ita nvis servtur nec ctibus mergitur. Paul post ventus cadere incipit. Laetantur omns et Marnum ut optimum guberntrem laudant eumque alterum Palinrum vocant. Mci laetus flium complectitur et Profect inquit t nn slum librs legere, sed etiam nvem gubernre scs! Marnus autem Librum legbam inquit d Palinr, optim guberntre. Ut vids, libr me mults rs m docre possunt.

26. Magister numers dictat (cap. IXXI)


Magister Diodrus, postquam discipuls numers breviter scrbere docuit, sex numers is dictat: quattuor, novem, quattuordecim, ndvgint, quadringenta, nngenta. Cr magister quadringenta et nngenta dcit, nn quadringent et nngent? Numer qu in -genta dsinunt sunt neutrum plrlis. Quisque discipulus su mod numers scrbit. Sextus sc scrbit: IV, IX, XI, XIX, CD, CM; Titus sc: IV, IX, XIV, XIX, XL, XC; Mrcus sc: IIII, VIIII, XIIII, XVIIII, CCCC, DCCCC.
Diodrus, postquam numers dictvit et discipul es scrpsrunt, tabulam cuiusque discipul in mans smit et spectat id quod scrptum est. Nm discipulus omns numers rct scrpsit, at magister Sextum et Titum quattuor numers rct scrpsisse videt. Vs inquit quattuor numers rct scrpsistis, Sexte et Tite. Sextus: Scrpsimus ita ut ns numers scrbere docuist. Diodrus: Nec vr t CD et CM scrbere docu, Sexte, nam C rr pnitur ante D et M, quadringenta et nngenta rctius scrbuntur CCCC et DCCCC. Mrcus: Ego ita scrps! Mrcus dcit s ita scrpsisse Magister: T rct C quater scrpsist in is numers, sed etiam I quater scrpsist in numers quattuor, novem, quattuordecim, ndvgint: IIII, VIIII, XIIII, XVIIII. Id t nn docu! Sci antqus Rmns totis I scrpsisse, sed hodi littera I pnitur ante V et X: quattuor scrbitur IV, novem IX, quattuordecim XIV, ndvgint XIX h numer rct scrpt sunt Sext et Tit. Magister dcit hs numers Sext et Tit rect scrpts esse. Tum magister s vertit ad Titum, qu XL et XC scrpsit, et Sed cr t inquit XL et XC scrpsist? Eae litterae signicant quadrgint et nngint, nn quadringenta et nngenta, ut ego vbs dictv. Titus: Ego t quadrgint et nngint dcere audv. Magister: Male audvist! Tne mals aurs habs? Profect quadringenta et nngenta dx. Nnne vs m ita dcere audvistis, Mrce et Sexte? Sextus: Cert ns ita t dcere audvimus. Scrpsimus es numers qus nbs dictvist. Sextus et Mrcus magistrum numers quadringenta et nngenta dictantem bene audvrunt, Titus male audvit. Mrcus: Sed ego nus ex tribus discipuls es numers rct scrps! Cr m nn laudvist, magister? Magister: T nn laudv, quia alis quattuor numers prv scrpsist. Mrcus: Ego scrps ut antqu Rmn scrbbant. Num t antqus Rmns prv scrpsisse puts?

27. Initor probus (cap. IXXII)


Drippa, amca Ldiae, sla habitat Rmae in dom apud Tiberim men. Fors doms cstdit initor, cui nmen est Sanni. Drippa Lepidum amcum habbat, sed iam eum dom su pepulit, quia eum falsum amcum esse arbitrtur. Domum reversus Drippa initr S Lepidus redit inquit, nl admittere eum! Virum illum improbum iam vidre nl. Nn m, sed ancillam amat. Vesper Lepidus cum novs ribus redit atque inuam pulsat clmns: Heus, initor! Aper inuam! Lepidus sum. Veni amcam meam salttum. Sanni: Nn licet mihi t admittere. Drippa tcum colloqu nn vult. Put eam iam dormtum iisse. Dcit nn s, sed aliam fminam t amr. Lepidus: Nn vrum est quod illa dcit. Ego sum vrus amcus qu amcam meam nn fall. Necesse mihi est cum e colloqu. Sanni: Sed Drippa m iubet tibi inuam claudere. Lepidus: Nn oportet ill fminae sevrae prre! Iam aper inuam! Sanni: Profect dominae meae prb. T nn admitt. Lepidus dnrium prmit et initr ostendit: Ecce dnrius inquit, s inuam mihi apers, dnrium tibi d. Sanni: Quamquam pauper sum, istam pecniam t accipere nl. Ego dominam meam nn fall! Tandem Lepidus intellegit s initrem probum nll mod movre posse. Flrs ante fors iacins Val inquit, initor drior quam fors tuae!

28. Neuter recdere vult (cap. IXXIII)


Lander, servus Ili, postquam in for Tsculn piscs et va mit, viam angustam intrat quae for ad portam oppid dcit. In e vi domin Cornli occurrit, qu equ vehitur ad forum. Lander ipse for vehitur asin. Necesse est utrumque cnsistere, nam nimis angusta est via. Sed neuter erum, nec dominus nec servus, recdere vult. Cornlius vult sevr servum aspicins Heus t, serve! inquit, Cde mihi! Iub asinum tuum ad forum revert! Ad hoc Lander, qu scit asinum suum pritrum nn esse, Asinus meus inquit mihi hoc iubent nn prbit. Prcdere vult, recdere nn vult! Atque ego iam procul absum for. T red ad portam! At dominus rtus Profect inquit nl tibi, sordid serv, cdere! Nisi t mihi cdis, hc bacul t et asinum tuum verbertrus sum! Cornlius dcit s servum et asinum eius verbertrum esse ac slus adversus Landrum accdit baculum ante s tenns. Tum vr asinus rudere incipit: Haha...! Turpissim asin vce territus equus in peds posterirs surgns s vertit atque loc fugit. Asinus cum Landr equum currentem sequitur neque Cornlius eum retinre potest. Rubns ob pudrem Cornlius redit ad equum suum, qu intr portam dominum exspectat.

29. Redit Sextus (cap. IXXIV)


Hra septima est. E hr Cornlius ambultum re solet antequam lavtum it, sed hodi propter imbrem et tonitrum ambulre nn potest. Dom manet apud uxrem suam Fabiam, quae in tri Sextum flium exspectat. Fabia: Sextus ante hram septimam redre solet. Quid eum agere puts? Cornlius: Per hunc imbrem ac tonitrum ambulre nn potest. Put eum sub tct exspectre dum tonitrus dsinet. Tandem inua apertur et Sextus trium intrat. Parents vr flium suum vix cognscunt, nam facis puer cruenta est atque vestis eius sordida. Salvte, pater et mter! inquit puer. m fl! inquit mter crurem cnspicins, Quid tibi factum est? Sextus: Pugnv cum Mrc et Tit. I m pulsvrunt, postquam ego Mrcum pulsv. Fabia: Cr t Mrcum pulsvist? Sextus: Quia ille dxerat mtrem meam fminam turpem esse! Cornlius : Quid? Itane dxit ille puer improbus? Sextus: Nn is ipss verbs. Dxit suam mtrem frmsissimam esse ac mtrem meam sine rnments frmsam nn esse. Poste m puerum barbarum vocvit, quod eum pulsveram. Cornlius: Profect nn sine caus Mrcum pulsvist, quia mtr tuae male dxerat! Nam mter tua frmsior est quam mter Mrc, etiam s illa plra et pulchrira rnmenta habet. Nec t puer barbarus es, sed doctior Mrc. Sextus: Cert nn tam indoctus sum quam ille: rctius et pulchrius scrb ac melius comput. Magister m laudvit quod rctissim et pulcherrim scrpseram atque etiam assem mihi dedit quod optim computveram. Sextus assem prmit et parentibus ostendit. Fabia: Gaudmus t optimum discipulum esse. Nn modo laudem, sed etiam dnum meruist. Ostende nbs litters tus quae laudtae sunt magistr! Sextus prmit tabellam, quam suam esse putbat, eamque parentibus ostendit. Cornlius tabellam spectns mrtur litters foeds ac dicils lct esse. Quidnam hoc est? inquit, Num magister hs litters laudvit? Sextus: Imm litters foeds esse dxit, sed hae litterae Mrc scrptae sunt. Iam intelleg Mrcum tabuls nostrs mtvisse inter pugnam. Is meam tabulam smpsit mror eum assem meum nn smpsisse! Fabia: Mrcus mults numms patre su dvite accipit. Sextus: Rct dcis: is mults numms habet ac nescit numerre pecniam suam! Ego num assem habe ac sci quattuor asss facere sstertium et quattuor sstertis dnrium. Cornlius: Quot asss faciunt quattuor ssterti? Sextus: Sdecim sclicet. Hoc idem magister ns interrogvit. Sed id quod m interrogvit mult dicilius erat. Ecce exemplum: Quot dnris faciunt duodqunqugint ssterti? T mihi respond, pater!

30. Puer barbarus (cap. IXXV)


Prm lce Mrcus cum Dv Tsculum ambulat. Dvus nn modo rs Mrc fert, sed etiam epistulam quam Ilius ad magistrum scrpsit. Dvus: Ecce epistulam domin fer, quam t ipse magistr tu trds. Mrcus: Etiamne mercdem fers, quam magistr dbmus? Dvus: Pecniam nn fer. Pater tuus mercdem solvere nn vult. Mrcus: Erg magister rtus erit mihi. Dvus: Nn tibi, sed patr tu rtus erit. Dominus enim pln scrbit magistrum nihil t docre posse neque igitur mercdem meruisse! Mrcus: Ita est ut scrbit pater: nihil disc ab ill magistr! Mrcus et Dvus incipiunt montem ascendere in qu situm est Tsculum. Mrcus: Mror quod oppidum nn in valle, sed in monte situm est. Dvus: Oppida in montibus aedicantur, quia facilius est montem dfendere. Dicile enim est hostibus montem ascendere. Mrcus frontem tergns Nn slum hostibus inquit dicile est. Ego semper fessus sum cum tandem ad ldum advn. Ob eam causam necesse est in ld dormre! Dvus: Id t nn excsat. Posthc necesse erit t in ld vigilre ac magistr prre. Laetre quod tibi licet in ldum re mihi puer nn licbat. Mrcus: Sed t servus es, Dve. Dvus: In patri me servus nn eram. Patria mea est Britannia. Mrcus: Erg puer barbarus ers. Dvus: Laetre quod t puer barbarus nn es! Puers barbars nn licet litters et numers discere. Mrcus: At puers barbars licet dis tts cum alis puers ldere, per camps et silvs errre, in minibus natre, equs regere, fers occdere, nec is necesse est ante lcem surgere. Dvus: Puer barbar nn tam bet vvunt quam t puts. Multa mihi puer erant ocia, nec enim servum nec ancillam habbat pater meus. Mrcus: Qur ex patri tu profectus es? Dvus: Parents me mlitibus Rmns nect sunt, quia Rmns auxilium ferre nlbant. Mrcus: Cr Rmns auxilium negbant? Mrcus: Quia Rmn hosts erant Britannrum. Ego cum parentibus mes habitbam in parv dom apud magnam silvam in qu exercitus Britannrum s occultbat. Subit mlits Rmn domum nostram intrvrunt ac patrem meum interrogre coeprunt. Ille vr cvs sus, qu patriam suam ab hostibus Rmns dfendbant, fallere nlbat neque llum verbum fcit d exercit Britannrum qu in silvs occultbtur. Mes oculs vd patrem et mtrem saevs mlitibus occd. Ipse puer qundecim annrum cum cters Britanns capts Rmam missus sum et servus factus. Pater Ili m sescents sstertis mit.