You are on page 1of 18

ev.

gnseli
1980'lerin
A N N E T T
E Y M A N
G
s c o T T
L o u g s
amerikan
i bir
dur
hal-


rak,
nu
nle-
lIy-
:!illi

:m

'2), .
lar

>4)
m

.le
:n
1-
,-
it
r-
d

1
980'lerill Amerikan filmleri
men Schickel'in gre
i 980'Ierdeki Amerikan film ynetimi estetik
parasal ynpl1ll ve
denemelere sahip olmakla
beraber ok, yeni kesin bir ko-
ibmetti: 1980'Ii nceden
olan Ronald bilhassa mi
niyetilik, bZal1111n para, aile ve
gibi [Resim
I]. Ama sinema bir sanal
Robin Wood, topluma lanse
edilen herhangi bir
ideolojilerde de tt:rs ola
gstermektedir.
Teknoloji ve Pazar
Televizyonun kendisi kadar. video filmlerinin
(yeR) ortaya da biimde
kimi kez lilJll-
23
lerin etmek zorunda yeni bir alan
ortaya devrimi film ve

gzde olan sinema
tepctaklak oldu. bir kere;
video (her ne kadar rengi ve
grnllileri da olsn) iki dolara kirala
yabilecckkel1 "The Mcdlc:.n! FalcolJ"u grmek
iin neden dolnr deyesiniz ki. Bylece
bir seyirci beyaz perdede
seyredilmek zere nceki dneme::
ait film izleme. deneyimi byk. bir
gmldii ya da ancak herhangi bir film
festivalinde bulunabilecek az gsterimler
halinde:: bir kenara
Biiyk beyazperdeye ynelik da
nedenler yznden byk llide
Ynetmenlerse ok insan filmlerini
sinema de kablolu TV yn da
kasetler z.erinde iz.leyecekkrse, sinema salon
. -... - :: ...
i
1
"
;1

'I
i
,'i
j
j
1
J
.,
'i
!
:,
1


'l
'I
1
!
Orbit video dergisinin ..
box ollice'ine gre Cil iyi on oyuncu
i ford, Oan ACK*
royd, Eddic Murphy, nill Cruise.
Sylvester Slallonc, hck Nichobon, John
Steve ve De Vi LO. 13u dncm
Sonubr 1\:1\ ok !ilm
1980'Icrin SOlUmda gibi ok partl
(bi1ct ykselme-
ler yznden) sadece.: ell gayretli
lir getirecek filmleri gsterme
Filmler grlmedik k/itCl
bile, hepsi hi
Evet, her sekiz y<l dJ on m-
kemmel film daha n-
ceden Cagney'nin cncrjisi ya cl"
YZlli zararelini ile
byk s:lllatsal
bile yoksun,
hibir bir

mJya szgelimi Eddic Murphy
BeBe Midlcr \'c Tom Sdcck Disney'lc
pek ok nl ismin
izleyecekti. Bunun 51ra Cumhu-
riyeti Hkmel
hkmetin 0ncc titizlikle or-
tadan byk
kuruyorlar ve sinemJ SJtln
Gregg gre
bu 011 sonunda s!dyolar, 1kcnin 21 bin
salonundan :3 bin 500'n
Sylvester Stanone'nin Peter MacOonald'1n
-Rambo (ABD, 1978) filmi.
Askerlikle, ilgili grntlere 19S0'Ierin Ame
ril;.an filmlerinde O Rambo filminin
dnya haddinden fazla top-
lumsal ve de hz.unl feryat-
neden oluyordu_ Esas bu film, k.arak-
terinin ve Amerikan kamuoyunun yzeyselli-
gini, Gneydogu As-
ya'daki yenilgisinden kaynaklanan ",.esini vurgular-
ken. Stallonenln derecede ciddi,
derecasinde yok lm makinesi
John Rambo'suyla Vietnam yeniden canlan-
Bununla beraber Rambo filml-e:rinin. izleyici-
le:in Rambo'yu titi.:::likle aksiyon filminde n
plana bir postmodern samurai olarak
lkelerde de (Tri-
Star) belirtilmesinde yarar
RESiM 1 :
24
Filmlerin kimi zaman, pa
olan filmi glgeleyen bir mkem
melEk lt haline geldi, iyice
video ve rnlerinin
giderek artan
byk lde rtyordu. Bu sre,
(1989) gibi lilmleri ba-
Bu video lilmleri rlfll-
sona gerek tm
bilince
ok geti,
film
1980'ler si
sllidya sistemine geri oloca-
Disney's
ve Orion gibi box lavo-
rikriyle yeniden uzun sreli
perdeden ok kk
ve en ince kadar grlcbile-
cek grnt elde etmek iin neden can-
kendi kendilerine soruyor-
Benzer kamera giderek
artarak nk ok ka-
ve grsel obrak kompleks bir
grniiinUn kk ekranda lm
grlmesine olanak yoktu.
Tm vgHyc bir
ki bu da. {m sinema tarihinin, bir video
tin birinin elinin ..
1987'de video kaset
endstrisinin temel gelir bilel sa-
SOIlUYOfdu.
,."
,.
i
ii
LI
"
.,
i.
:1
i:
i
i
: i
,
i:
:,

i
i
ii
ii
i
,
,.
"
'Icyi!< filmleri iin iyi bir
dnem en iyi
oyuncular nrasmda Kim on
Sigomney WC<l.ver ise on oluyor-
[n iyi oyuncularrlan nceden TV k01ll-
Bu dnha ncderi (vc
iyi olarak) (devizyon iin
(Eski
gs-
terileri) tekk

ve son derc::ce bir
Disney Stdyosu yeni stlidyo siste-
minin iyi bir Stnf olll1.:lyan
(Robin Willimns, Tom Selleek. Octte Mid
kr) ok ve ok
bteli filmierin evrimine bir
sistc::1l1 "SIClke Ol/I" (1987), "T1IH:t.'
M(.'f1 l/nd lt Bahy" (1987) ve "Bcachcs" (1988)
gibi lilmkrin ve en iyi
durumda bile byleydi (nemsizdi,
kusursuzdu,) ve 1940'-
I.mn MGM'i gibi Disney'de. in.s'1I1br grmek
iin parOla liyordu.
Bu sizi 90 dakika boyunc" dnyadan
ve:: sunra hibir
Evet
sonra hibir
filmlerdi. Ou
filmler gelirler
gzel dc Bylesine bir
lilm ynetimiyle ticari sinema daha nce
RESiM 2:
Arnold Schwarzennegger'jj Mark L. ynettigi
(ABD. 1985) filmi. olduka
iri ve donuk glnmesine
Schwarzenegger "The Terminatot'. Predalot'
ve - Total gibi filmlerde aksiyon filmlerinin
Grkemli vcudu. buyk enesi
ve sert Sehwarzenegger, dostluk
yok edilmesi bir
olarak harekelli izgi karakterlerini
Onun en iyi filmleri,
Schwarzenegger'j bir komedi filmi ya da
bilim kurgu yksne onun
sz edilen niteliklerini (Twenlieth
Century Fox)
hi televizyon
l:lillllll grnHilerine dah<! dn

seik Film stdyolan
giderek art.:1I1 bir televizyon ve yetenek
eksikkrini dolduran
Bu in:;;anlar. kamuoyunun
yerine getirmeye
Film cndlistrisinin eski sosyal incelik-
I'::n YOkSlll1 risk
ndiler Vt; zamandJ sine-
dcstekileriydikr. Ancak 1980'lt:r de
taVima bteleri, risk olJrak
hc.rhangi bir projesinin maliyeti
ni
Ou durum gen film ekme::
tutkudan yuksun gster-
miyardu. Ane... k giderek bir tutku-
nun lilm bir
gri.Hliyordu. Ou ycrlerde srnen
sterillik bir dereceye kadar ya deneyi
ya da dcneyiminin
William \VeHlllon gibi eski 7.<1111<11' ynctmenleri
sine-
may;] gcr-
sonra. hep sylcdik
leri i. Dnya Sava-
Lalaycttc u.n hi:- pilot-
(u. Rauul Walsh, Pancl10 Vilb, t-.lcxica devrim-
ine Bu trden PJlOenix.
dola
birine ufuk-
i-
i
inE .asa
i -"
RESiM 3 :
Sigourney ve Carrie Henn'!i James Cameron'
un (ABD, 1985) filmi. Giderek artan
televizyana srlen
iin glu bulmak ok Si-
gourney Wea\'er gibi iyi oyuncular kendilerini
hemen hemen filmin tek seyredilme nedenini
ran ve miz.ahi geleriyle .A.rnold
ger'in yerinde buldular, Bununla beraber ynetmen
Cameron seyirCileri bir
da ve heyecan verici bir

RESiM 4 : Ridgc
"Heartbreak Ridge" (ABD, 1986 - Warner Bra-
ss) ve "Bire1 (ABD, 1988 - Warner 8ross) elinI
EastwQod'un Film y-
nelmen (ve bazen de) olarak hafiften
bir kariyeri olan elinI Easlwood 1980'-
lerin sonunda gcnn dorugundaydl. Eastwo-
od, nce oglan
sert gibi geleneksel bir askeri kamp y-
ks olan "Heartbreak Ridge"de grndu. Bu
yk; kk insan
rindeki zafer yerine, Iwa Jima'da dalgalanan
ykseltilen bir ha:ekeline
Daha East-
wood Cannes Film Festivalinde en iyi erkek
oyuncu dln kazanan Forest
byk jazz saksofoncusu Charlie
gzden kamayacak
ve etkileyici yksn anlatan ktm-
ser "Bird'
'!' "
26
awhm5!!iA{".
'i
ii
,[
II
1\
i
I,
,
i
,
i
i
,
i
"'tr
li
i

.1


. -
,-
i
li
i

J
\:11"111\ hi
ok o dnemlerde gidc-
cd:kri hibir yerlerinin syleyecekleri hibir
ol i ve tekniklerI..:
gibi zelliklerle
Bylece kendisini
oktan "The Tenl/ina/o,." (1984) ve: "Alic/1.I'"
[Resim 3J gibi aksiyon ve
nun sCipcr ynetmcni 01:111
James gibi bir ynetmen, "The Ahyss"
(\ 989) rilmini Kendini,
hi riske clkri
bir Bununla beraber,
g":l1clliklc bu Iilmler dogru
dugru olabilecek
Reagan Dnemi
ve tutucu gndemi 1960'4
genelolarak "gdeneksel"
ilgili konulara geri ve n
zerine kuruludur. nceki nesiin
sosy<ll ve ilgi
01,111 bu gibi bir kitlt::
S,lIl,HIl1a da, bu S<1.IKILla
bulabildi. Seyircilerin (ve
ogu 20 John
hareketler, yUkse-
kn entlasyon, ve lke 51ll1r-
tesinueki ulusal prestij ilc
[1olitik
di ve bu konular zerine daha
duymak iSLemiyorlardl.
ynetimi boyunca askeri hClr-
ncelikle ,]lll1an vi.:
rekor dzeye ykseldi. pek
ok konularla "Tt)IJ
"Ram/w", "Firsl Blu()(Uf',
Opicil'1' A '"Gooc! Mornin:;.
Viell/wl/", "Slripes", "Pl'il'(lle
lif', jClckd" ve "'HeClI'!-
hl'm/.; Ridg,'" [Resim 4] gibi.
O pamlar dnemiydi. Ulusal
borbr nceki hkmetlerin topla-
1111111 ve bile bu borlar trilyonlar-
C,I dolarla ifade ediliyoL ok byk miktarlarda
ve anonim ait paralar
seyircisiyse
rlures", "Wl/II gibi rilmlerle
beraber '0)'110.1'1)''' "Dullus". "Li/e
SI)'/e Rich gibi tclev izyon
dizileriyle zcnginlere
kenuilerinden geiyorbrd!. tersine.
sosy<ll temelinden

Sonular:
ogu ve ocuklar OIClIl, 2-3
milyon cvsiz, (pck bugn dahi byledir)
glkle slirL!linJlikleri
clIddelerinde ne bilmez
ABD Nlifus idaresi, soil
dneminde, en yoksul Amerikan ailelerinin
yzde ellisinin tOPI<11l1 gelirin sadece %
bununsa 1954'dl.:l1 bu yana grlen en
oran te yandan en
zenginlerin yUzclc ellisi, o d 111 C
kaydedilen en bUyk pny olarak, gelirin
% 44'Lin 1980'kr belki dt: en uygun
Dickens'lll Linlli szyle Zdle-
ncbilir zOll/lll7la/'ln en (I'isi.
en kbl/isii.
bu 011 dncm boyuncn,
dikktttlerini gzlcrden l1lJk olan Amerika'ya

gizli ve kadar, geleneksellilm
cgemcn sinema ereve-
de iyi IiImler ekildi.
RESiM 6 :
William Hurt ve Kathleen Turner'li Lawrence
"Bady Hear (1981) filmi
William Hurt, "Allered States"daki (1986) ilk
rolnden sonra bir oyun-
geti. Uzun boylu ve sessiz,
tugunda derinlerden gelen ses tonuyla,
Hur1'n meydan okumalardan ok
grlyordu ve Hurt. hi-
bir yerde. kendilerinin bile
daha parlak alamayacak karakterleri can-
korkmuyordu. Hurt. "Bady He-
arde Walker'a (Kathleen Turner) kar-
istek yznden adeta esir
harap edilen kolayca bir
yani avukat Ned Racine'i Tur-
nersa bu on dnemin ve
boyun filmlere hayat
veren nl ayuculardan biri olmaya
devam edecekti.
/
sonrJ, i kanu5.U 8all14
geen "Ti17 Men" (1987) Iiimi geldi.
Barry Levinsan (d.1932) hal" ve
olabilen lilmlcr Vl.:
da mmkn gsterdi.
Televizyon ve iin uzun
bir dneminden sonra Levinson, ilk
tilmini ve ynetti. "Diner" (I 982) Felli-
ni 'nin "I versiyonuydu ve
sinirli bir
de bir grup geny
lam
ve SOJlf<l,
filmlcre yinc ticari projeler
dolu,
gibi abm "The Narl/mf'
(1984) filmini gzelolan, tar4
pek Je izkr "Young Shl'r/ock
(1989) izledi.
8u ykUnille, hatta yknlcni iyi
ilc
da
ydenekli bir yctcr. Bu
filmlerinde grlilen
duygusul1lln Iledenini de
tat ve pek de olmJyan
braktederi bii yana, tamamen kendisinin
szkriylc ok i bir ynetmen
olan ticari
klasik sistemi
gerekten mutlu grnyor-
Uu.

RESiM 7 :
Levinsan'un Robin
"Good Moming. Vietnam' (.A,BD. 1987). Televiz-
yanda pek ok komedyen gibi, Wil-
liams da da pek
ok rol Kendine zg
Bilin yznden, Wil:iams iin
bir sahneleme tasarlamak ok
gu1. Vietnam'da bir diskjokey otarak
grnen komedyeniyle "Good Morning, Viel4
nam. en byk birini
Peter Weir gibi y-
netmenler ve Robert de Nioo (Touchslone Pic-
lures) gibi oyuncularla devam
edE:rken, oyuncu olarak daha
ok daha doyurucu meydan

Konusunun noir olup bir
Heat", "Double ve
the Pasr" lilmlerinin mlikemmel bir sonucu olan
Westem Silver3do'ysa "The N!agl1[/icent
Sel'en"a bir ykome, yine "The
Accidental TouJ'isl" Annc
ykUnille ve "I Lm'e YOII ro Dearh" de 990)
Divoree, !talian olarak gr-
lebilir.
(d.1947)
Heal" [Resim 6]. "The Big Chi/r' (I 983)
"Sil\'crmlu" ( i (85) ve "The Accidenl,,1 To/lri:"'"
988) gibi jiJ11l1erdt.: birine <tit bynak Illdze-
lllCyt.: yklinl"ll ve sonr<t da onu de-
bir gsterdi.
EGEMEN SiNH1A
i CiL iyi Deresrard, Peler
\\.\;ir, lvIilos ForTilan, \Voody Alien, Stevcn
Spielberg ve Paul Mazursky gibi deneyimli
ynetl1lenlcr,
Gu ynt:ll1lcnlt::rin i 970'Ierdc line
Sydncy "To()rxie"si
cinsiyet rollerinin nkteli ve OLlstin
harika feminist
biri Benzer
John en byk
Blond' (1980), "P!";:;::i:\" (19S5)
ve "The Dmd' (1987), usta ynetmenin
zaman
v l3l1llun iyi
sergileyen yeni ynetmenlcr d;.:

Il

i
"
!:
i.
: :
,.

i
\
i
i .
. i '
i
i
i
1
i
! i
i
ii

il
ii
"
"
"'i
",
:i
,.
28
J
'"
..
,.
".
j
j
,
1
.."... . .-
."- -
,..
RESiM a:
Tom Cruise ve Dusl:n
Barry Levinsan'un 'Rain Man' (ABD,
1988) filmi sanatsal ve ticari etkili bir
1967'de ekilen The Graduate'
beri ve olisiik
Charlie Babbit! Duslin Hoffman
perdenin en iyi erk.?k karakter oyuncusu olarak
nLin Kalp Tom
Cruise'la Hoffman'a byle bir filme hi
ve belki de hi gitmeyecek bir seyirci
topluluguna da verdi.
olacak denli umutsuz, orta ve
zere malze
Illckri ndJll11ar, eglendirici ve dikkat
uzak-
yznden (BClrbara Hershey)
Hatfield - Mc ('oy ya da TV
dizisi (Western) "Brmnf1;a"nll1 ilgin yklerine
gibi.
dJIW Robin ok
stand-up gsterisinin ve duy-
gusal bir Vietnam lilmiyle "Gvvd
Muming Vietnam" [Resim 7] !ilmin!
Byk lde box popliler
uygun olarak bir ticari
film, "The gibi
en ilgin
ilemez.
Le.... inson bundan sonra, gzlemlerle e-
kilen, orta otistik bir adamla Hor
fman) onun ve erkek
(Tom Cruise) anlatan "RClin {Resim 81
Levinsun'un telefoto merceklerin
seerek karak-
tnkr ok fazla ve
Levinson, tm dikkati
mayan Raymond'lll zerinde odaklayarak,
oyunculuk
ve karakterin
tahmin edilebilir yolculu-
gUI111 gstermekten kurnazca
yolculuk ederken, Levin-
san onlniln bu aksak
29
derecede zarif grsel bir
unsuru veren orijinal ve yan soyut bir tarzla
eker. Levinsan'u filmlerinde
en yetenekli biri konumuna
bir yak-
i SO milyon getirdi ve En iyi
Film
1980'Ierin film yapan ynetmenlerinden
ok Robert (d. 952) enerjisine,
dolu beklentilerine ve
n<J sahipti. Zemeckis ve senaryo bir-
likte Bob Gale, Steven Spiel-
berg'in himayesi
Spielberg, ikilinin tam bir
la sonulan'In ilk Ho/d Your
(1973) ve kendisi iin
riselve ticari bir olan"1941" 0979)
den sonra bile onlarla durumundaydl.
Zemeckis, para iin drstlkten uzak day
olduka insanla-
gsteren, bir alma
ma komedisi olan filmi "Used (1980)
gerek gsterdi. "Used Cars", k
banliylerde s.. f ailelere
tehlikeli ve sars<Jk "ikinci el arabalar"
Rudy Russo'nun (Kurt Russell) yk-
sn Rudy
politikaya hayali de kuruyordu. Rudy
Russo, drst palronunu (Jack Warden) mitsiz,
bir aptalolarak gryordu.
Patronu (yine araba salan) kt ve ikiz
Rudy araba
devam ettirmck zere
i,
ii
i
i
i I'
, ,i
i r
: i
i
i'
i
i
,
,
i
i
,
!
i
\
RESiM 9 :
"Who Framed ,qoger Rabbir (ASO. 1988). Bob
Hoskins (solda) ve Roger Robert Ze-
meckis'in yneltigi film. leJ.:nik atan-
daki en buyk biridir. Filmin evri.
mi sresince Hoskins.
destek grntlerin
(szgelimi kelepe) anlarda tek
na rol oyuncularta ilgili sahne-
ler ekildikten sonra, Richard Williams ve anirna-
lden sahnelere olmayacak a-
nimasyonlan (The Wall Disney
Companyand Amblin
ve su iin
elde eder. Box office da tam bir
hayal film genellikle
Preston Sturges
ZCl11eckis nihayet "Rol1/{/J1(:il1g 'he Slol1e"
984) romantik komedi/macera filmiyle
seviyeye Bu andan itiba-
ren, bir UZnlan "8ack lo FUll/re" ve i-
ki devam filmiyle gcne g
Ynetmenin byk hem zel bir
yetenek rn. hem de klasik
yeniden olarak nemli bir yerine
getiren aksiyon ve
Who Frometi Rogel" [Resim
9J.
Zemeckis'in kendisinin yetenekli
Spielberg'le ortak bir dllfUlll-
dan bir film ierisinde grltl ve
dikbt ekici dllfull1lara kesin
bir hareketlilikle seyirciyi
edici drlklemeden
temel anlamasma gvensizlik gibi.
ya da yedi dakikada bir izgi film
stili grltl, ve olabilir, QO
zorlayabilirdi.
"Who Framed Roger Rabbil",
ve elastikiyetine ok
borlu olan Steven Spielberg, Joe Oante ve
gibi ynetmenlerin dayan
iin olabilecek en ileri dzeyde hizmeti
yerine getirdi.
BAGIM51ZLAR
Martin Scorsese [Resim 10] gibi "kabul gr-
19SQ'krde
cUn;lbr filmler Dik-
btleri rktlieli ve bir film olan
"Emserheud'lc 978) DaviJ
Lynch (d. i 946) gibi perdede
yapan kimi
"Eraserheacf' filmi ve tedirgin edici
dair bir rya" abrak ve bu
da yadstllamaz bir gerekli.
Lynch ilk 9. korkun bir
olan John Merriek'in
anlatan "The Eh'/)/wnf Mw]"lc (llJSO)
Filmi yapan lam
griinHikrk
di. Lynch ve yetenekli Freddic
Francis, filmi rktc glgelerle dolu etkileyi-
ci bir mizansenle siyah-beyaz ve Cinemascope
olarak tuhaf. rktc
ve grlemelerle srerken,
Lynch giderek bir seyircinin John
Merrick'i biri
dcgil de, acayip obn bir
insan obrak saglar.
"Dl/ne" (1984) tilmi ile
Lynch, "8/11(;' Vell'el"i [Resim Il]
Bu film de ve tedirgin edici
lerin obmk grmebilir. Hayal
kk (her habersiz) Lumbertan
geen bir Lynch seyir-
cileri, bebek yzl Kylc
i

1
il
,-
Li
]

,.:
i
t
'I
ii
U
..
'I
lt
"

i
i

ii
I

ri

rt
a
"
h
li

'I
i.
iL
II
'\
"
li
:i
"
11
'I!>.
:LL.

, ,
""
1-
bize istenen bir k.1bul
eden gibiyizdir.
Kameru, imenleri sulayan bir gsterir.
Hortum aniden bir nedenden fe-
tutar ve yere Civ.1rda
bir kpek. su ile
oynamaya Kamera, o zaman,
boyunca yerde yatan geerek
yLl.ni "gerekligin" ve
yzeyinin bulundugu
dayan, yryen bceklerin, lm
srp gitfigi bir
iine girer.
31
bizim ne iin orada
gsterir. Arka planda romantik ve
eski Bobby Vinton
Lynch imgeler kendinden geer:
Kamemya el salbyan itfaiye eri sanki
gibi eden bir itfaiye
NOnll<Jll Rockwell klik
kasaba evlcri .... Hepsi renkler
ve vurgulamalarla
adeta Daim ilk andan itiburen,
RESiM 10 :
The Lasl Temptation of Chrisr (ABD, 1988) Willem Defoe Martin Scorsese ynetti. Scarsese'nin filmi
herkesin genel az ok belli olan ykGsn ancak ynetmen
ni, kendisinin bildik psikolojik yogunluguyla bedeni olana, kana, ve
Marry Magdalene'nin i (enine. ve tahrip dolu bir yerde
gebe kk Yahudi ve Arap vurgularnalarla
Scorsese'in Raging buyk Jake LaMatla gibi lsa da uzunca bir sre asla kendine
zg -Ya sylersem ne olur?" -Ya dogru sylersem ne olur?"
kendi kendine sorar isa bunun nedeni $corsese'jn eziyet bedenini,
vurgulamak is!emesiydi. bu yzden filmi tutucu byk protestolar Ancak film, gl
ruhsal arzularla ciddi ve cezbedid bir rntiyd.(Uni'lersal Release)
ile haliyle Hopper
ve lm
iine
I
ii!,
,
) ,
, l
,
i
i

11
n

1-
11
1-

11
l)

i-



n
k

r-
le
"
.1.
Ci
'LI
111
LU

ii'
,
i
"
,
RESiM 11
"alue Ve/ver (ABD. 1985) filmini David Lynch
yne!ti. Oorotty (Isabella Rosselini) bir sua ka
Jeffrey Maclachlan), kendisini
delil bulmak iin l:u ait evi
O;'lun zoruyla so
ve garip bir sek.sel ritel
lar. heyecanlamrken "Bana dokunma yo,l(.
sa seni 6ldrnJm" diye Lyneh'in filmle
rinde gerekten incilicidir. (De laurentiis En
tertainment Group).
RESiM 13:
"Mefvin and Howard" (ASO, 1980). Jason Ro
bards ve Paul Le filmi Jonathan
Demme SeNis istasyonunda
Mel"in Dummar. Las kenar mahalleleri-
nin birinde bir
adamla adam, yan mJlyar
der Howard Hudges'e Bu
sonuta Dummar'a para ya
daha kt olacak yk
gerek bir olaydan yola ortaya konur.
Ya da en gerek Melvin ilgili
bir adaptasyon oldugu da sylenebilir. y
ks, anlamlarla ince
nkleri, sonst:za kadar srecek bir dn-
anlatmak isteyen ynetmen b
nemli bir rnektir. Pictures).
RESiM 12:
Jeff Goldblum'un ve David eronen-
berg'in "The Fly (ABD. 1986) filmi. Da-
vid eroneoberg. filminde geleneksel anlamda te-
met bir erkek figrnden yararlanmaktansa. s=:-
yircilerte hemen bag kUrabilen, hareketli.
sempatik aktr Jeff Goldblum'u
blum'da genellikle film olan,
karakterin btnlgn zedelemeyen incinmez-
likLe n eser yoktur. Goldblum. seyirciyi
bedensel korkutarak, por.re
ile karakterinin kaderini gzler
tir.(Twentieth Century-Fox)
J
i
i
'''-...-
,.
32
,'o -l':"
i
ya da Ai OS'-
k llimclil bir
... 19S0h.:rc Gzgli bir
li Im.
Demme'in en iyi helki de "Sol1lefhing
(1987). Film, hem cinsel hem toplum
SJI kural bir Grinith)
sayesinde kurtulan tutucu bir
(JeIT Danicls)
tanltll1llyla dne-
minden beri dzineleree
bu
gerekten de ok ciddiyc
rkUtc bir olan nceki erkek
(Ray Liotta) seyirciye
Maulesef, ldrmeye
giivcnsiztik i III i
IiImin ticari da
Oliver Stone. (d.1946) popUlt:r ilk ha
rlntoon (1986) lilmiyk ancak
Stone, Express iin scnnryoy-
la Akademi dlillin andan itibaren
on evresindcydi.
rlatoon, Dafeo ve Tom Gerenger
rakip iki kim-
iyi ve kty gl ve
bir lilmdi. Gu ikisinin
konusunda hibir bilmcyen, tecrbesiz
bir toy eharlie Shcen yer
du. Bu basit hatta ve rg.lisn-
deki birok of C/my" gibi nce-
ki dneme ait rilmlerdeki benzcr kk
bir revizyonundan ibaret SIDnc'un
tutkusu yznden dikkate
bu olay Amerika'nlll Vietnam'da roln
yeniden irdelenmesinin nem bir
dnemde iin dt:
i obn ve
yznden
Jonathan kesinlilde ticJri lilm-
ler yapan bir ynetmen olm'll11:'15In<1
ticari sinemaya egemen
da Gir Demme
filmi genellikle bmerJnm
ekimlerle toplumdJ grlen karakterler
zerine belirlenir. Karakterleri
"Mell'in nt Huward'daki [Resim 7J
olmayan lo
(1988) yelcrine kadar
IiimIcrinde
kendilerine k'aybedcnler olarJk
istemeyen KAYBEDENLER'dir.
33
"!JIlle Vdl'!.'I", Lynch'il1 as!! olarak
d.lll yzeye ve di.izenleyiei
az da olsa araya giren
larla yeni iilizknen kavramlardan yola
ynetmenlerden (Coctenu'yu da bu noktada
biri olarak orijinal
konusunda ikna edici bir liImdir.

ve korkutucu yapan ender
biridir. ynetmen David eroncn-
bl.:r!.!: dc (d. 1948) imgc-
ler iireten bir
"Scmmers" (198 ... (I 983) gibi
erkcn dnem grotesk riziksd
ler zerinc dizisine
filmlerdir. Ne ki bu !ilmier, uyum
ve

Ancak [Resim 12J !ilmi ile
berg nct.: ima
ilc eni; bu, resimsel gs-
sahip su gtnm:z ye-
eden temel duygusHI
popi.ilcr bir (ilgin
bir kitap) yola ekilen
Croncnberg giderek bir ...
kl bir bir insan
insan haysiyetinin ayaklar
incelikle bunun Uzcrinde
Bedenlerin bir yerden bir yere
lizerine bilim bir kara
sineilin transli:rin hcreierden birine
girm-esine neden olur. genleri kendisi-
ninkilerlc ve bilim giderek
iindeki ins3111 yok edici, rktc

konuyu tutkulu bir
hikayesi ve la ikna
edici, kendi
gri sahnesinin
metaforik zelligini
Lym:h srekli olarak,
gl ancak kt
reklamlarda grlcbilecek trdc;n cv
yan yana
Filmin klfrey. evren
tm nair gz-
den kaybolurhn, bir
bakar. Kendisini, rktc bir seks
iersinde ve eninde sonunda bir
siirklenirken gzler durumda bul-
"her gizli
ole;" bi,. demektedir.
,
i
i
i
,
. ,
seriyordu. DU'film, insan
bir agzllk gibi insani
Gordon
Grekko'yu Mih.,cI
htrs duygusunu vuran
adeta. SIDne'un sonraki
lililli bir "Talk
Radio" (1989) idi. Stone, Tom
H'il1 ve box onicc'in st yer-
"For/h of (1989) Iiimi ik
geri dnyordu.
Stone, Robert Aldrich da gibi
erken dnem Amerikan pulp film sa1l3[-
gzlenen lutucu sta-
Stone'un mda-
dramdan
grlmektcdir; Stone gl bir 01:1-
;_ ine 'asa .,
34
Bund;m sonra Stone, gnnezdcn
iki gzel Bu lilmler-
d.:n ilki olan "Wcdl Strild', maddi
iine bir
ukurdan iin yapacakbn umutsuz
gibi ve
seyircilere
bir Bu durum zellikle
19S0'lerde gereken bir ve
Sober'in m31l11k!1 ve ll ciddiyeti
ve yzeysel btl'ill gzkr
Salvador" (A8D, 1986). James Woods (ortada), James Belushi (solda), John Savage Oliver Stone
ynetli. James Woods Warner Brothers bir oyuncu: tehlike ve duy-
gusal can vermek gibi bir yetenege sahip cesur bir aktr. Wood'un sadece, sevilme
olan z.elliklere sahip bir aktr olmaya gl kaynaklanmaz. yetene-
yogunlugu, ve ekiciligiyle beraber, bir karakteri ortaya ko-
ok bir sahneyi bile Salvador'daki
Richard Boyle'yi ortaya bir ve Ei Salvador
ancak dzenli bir ne srlen manik bir belirsizlik olup, on en seviyeli
biridir de. (Hemdale Releasing Corporation).
RESiM 14 :
beye El geen ve burada o
JI1J lt:rk bir
muhabirin (bu sinirli, ve
James Woods
yksnn muhte-
filmi SalvJdor'u [Resim 14}
" i,
i
i

i
"
(.
i
i
"
"
j:
i
i,
ii
i
ii
i
i
i'
i
i .
L
ife,
.
!'.. ,....
i.; . ".-
..
,:
'i
'.
11

!
1
-don
J

t
'for-
raki i
!cAk

yer-

gibi

stJ-

eln-

i
f
0/;'1-

hilir nncak dn.


ifade edebilmek vt: sol kesimc ait
vt: iin
kendi siisl. vc z stilini

nu on dnemtk en ilgin
biri Spike Lee'dir (d.1957).
Orooklyn Bcdford - blgesine nit
ve kklerini bynk bir gururla
siyahi Lee, ilk zgn Iilmini
derecesinde kk bir ek-
Gull(l (1986) Iilmi,
her erkek.1e
kullanma konusunda seksi bir
bir gldUriiye
Dar bir sahip,
gerekleri "Sd,UO! Da:e"
(1987) tilmi ile sonra,
tehlikeli bir
iindI.: bir ait pizza salo-
Ilunu da
get,:en bir gn ve gecenin "Do
Righf Thin:.;" [Resim 15] ile bir
kilele geri
"DiL Thilig" siyah de
zl:1l"l1l zerillt:
uzak Film
Lee'nin la rz.1Il i t:n iyi
biridir: zl.:ngin bir vc nkle
gmip, il ad bir ve dJv-
duyulan ok g(i1n
ve bir erkek oyuncu kadrosuyla
ve ynetme Bu film
RESiM 15:
-Do the Right Thing- (ABO,1989)
Bill Nunn ve Giancarlo Esposito
yk ve
ynetmen Spike Lee. $pike Lee'-
nin kat
ve olarak po-
olarak seks. olarak
ve politika olarak po-
Iilika. zaman ve
yerin (8rooklyn) y
netmenin kendine has zellikleri
neceniyle New York 'la 01-
duldan gibi Londra gibi
de populerdirler. (Universal
res)
ileriye btiytik bir
gstergesidir. "Do Rig'" T"ing"
'USln
belirleyen bir lilm sahip
tm bilgilerden gsterir.
Lee stil ve Cinsel
daki zalerleriyle vnen gsz ortn
avare ve caddelerin gi.i!n ritimleri
mkemmel bir natralistiklir. Ancak
btn hemen herhangi bir
mahallede olmn
stilize bir duvm yer Lel.:
herhangi bir rengin ikiyzl-
korkmadan
bir Fil-
min etnik gerilimi gdirken
Lee (ve
elbetle biz seyircilere) direkt
dken (siyah, bey<'lz, karakterlerin
ve i111i
Lee'nin Ncw York'lu (ve
da New York niversitesi okulu mezunu)
Scorsese'nin
grUlUyor. Lee
grlen ses tOI1UYIll yryen
kcsinlikk ve her
cb sinema hir yIlL:t-
mendir.
StUdyo sistemi zor bul-
obn John Sayles'dir (d. 1948).
once
ve senaryo olarak
Kendine zgU stilini vt: filmlerinin
t:
,

ii

p
ii
"
11
"
!:
i:
R=:siM 17 :
Ironweecf (ABD,1987). 1\l1eryl Slre:ep'in Heclor Babenco'-
nun film. 1989 Amerikan Film Dergisi 54
ulusal film ankette Meryl Streep 1980'Ierin
en iyi oyuncusu oldugunu Bu on dnem sre-
since, -The French lieu/enant's WomCin", "Sophie's
Choice", "Plenly", 0(11 of Atrica", Silkwoori","A Cry in Ihe Dark",
Ironweeri" ve bunun gibi daha birok gvencesiydi, Yale Dra-
ma Okulu'nun bir mezunu olarak Streep filmlerde
kadar tiyatro ve televizyon dizilerinde de oynuyordu.
en ok trajik ve cesur ancak kome-
di Filmlerinde hatta mzikallerde bile tam bir uzman Pek
ok gibi ve rollerde oynayabilmek iin aba1-
ayarak Reisz, Schepisi ve Babenco gibi film y'netmen-
lerini de kapsayan ok ynetmenlerle (Tri-Slar
Pictures).
RESiM 18 :
"Brazir (A,BD/lngiJlere, 1985). Katherina Helmond ve Jim
Broadbent Terry Gilliam ynetli. sosyal
hicivleri, asla filmdeki orta plastik
ziyaretlerini hicveden bu sahnelerden daha komik
Pictures).
RESiM 16 :
"Planes,Trains and Aulomobiles' (ABD. 1987).
John Candy Ile Steve Martin'in filmi John
Hughes ynelli. Bu on dnem Chevy Chase,
John Candyo Eddie Murphy ve Dan Ackroyd gibi
'Saturday Nighl Live" ve 'Second City' gibi dizile-
rin eski erkek yapan hafif ko-
medilerin dzenli bir oluy-
ordu. Belki de bu filmler daha nceden
popler olan seyircileri cezbetmek j.
in Bu filmler, kendi-
lerini nceden popler yapan benzer karakleri-
deneyecekleri, ana tema etra-
fmda uslOnkoru bir dizi
sa gln oyunlar)
ve gerek olmayan parametrelere
bu filmler, hedef kitleleri olan
ve televizyon ile seyircileri eken ge-
nellikle filmlerdi.(Paramount Pictures).
"
,
i!
,
i
'I
ji
i
,
i
i
i

i:
!
i
i
'i
L
" !I
i'
I'
ii
:'
i
i
i


,
...

"
'. -.. - ....
;
'.
,

i ., .,.' ...
.
"
(

,.;
if
"
ll bir
kendini on sonuna
Snyks'in sinema hakimiyetini
ilk
IiIilli "Th!! of St:COIlCIlS
(1930) 1960'lardaki
hepsi de: erkek bir grup radiblin yeniden
bir araya gelmeleri zntlil, ilgin,
da hantal (bu ftnn birlikteliQ.iyle:
blitnlk
ve ticari aL.:mdnki hu sonra
Sayks, "noh.\'. :1' 933) ile s[lidyoyla
olmayan bir tecrbe Kendi
kzbiyen iinde kabul-
lenen evli bir yky
"LiamlU" ( 1933) filmiylc kendi
dnd. birok beraber zellikle
gln Vl:
filmi "The A//o(/rer Planet"
alegorik bir ykliy-
d. Sayks arkaya iki etkileyici z-
gn film ekti: 1910'Ierdeki kmr grevi-
ni konu edinen "Ma/(!II'{//1" (1987) ve bir
olan Men 011,"
( 1988).
Bcysbol oyna
iin bilerek gizli plan-
br yap3n Chicago White Sox'lu bir grup oyun-
cu ve olayla ilgili 1910 mey
dana gelen Black So:< irdelenmesi
olJn "Eiglfl Men 0111" olumlu
Snyles, bu oyun;]
digerlerinin fkesini, yani saha
i.izt:rinde fak lerini harika
bir
ve "Eigl1f Men DillI'un ikisi de
tarihi Marksist bir
ikinci kumarba
zlnrla denk tutulan White:: Sox 'un
eo'miskey olan biteni grmezden gelir.
ken, \0 bin alan oyuncular
de durum derecede ktyd,
ucuzdu.
Nt: ki, ancak bu
kildar daha kt olabilirdi. 1920'lerin
dan beri olagelen en tutucu siyasi
ve Marksist pek
de sempatik bakl11lyordu. Filmlerin ikisi de
tam oldular.
bu filmlere nlenebilir,
ancnk bu i!gisizlik, Saylcs'i rilmlerinin
dnemin ahlaksJI daha fazb
37
engelleyemez, bL!
bunun bir
umut etmekten, bunun
zr dilemekten hntta bu tUr eylemlere
ok, bizzat rmenin
kt:ndisi gerekten bir

Monthy Pylon oyuncu
sren yznden byk
ingiliz Terry GilHam
(d.1940), Ynetmen
anillW[r olarak ve iip tasar
acayip
kolaj stili kendi
film listesi
ancak karakterisliklir,aylrt edilebilir,belir-
gin zelliklere "Jabben\'ocky"
(1976), birbiriyle asla [am olarak
bir ve absrd stilin
Sonr3ki 'nCl1Itlil.\"" (I 931) ise Gil-
garip bir gzel ve ilgin grsel

"Bra:ir' 18] bir yolcu-
luk lilmi ancak tm sanat
George Or.vell'in 1984
'nn yeniden Ne
ki lilm, ve yliznden
menini film kt bir
Film, versiyoilla
ama asla bir seyirci kiLlesine
iin, tilmi gsteriise bile ynetmen
iin bUyk yol
siz bir zafere
"Tilllt! Bwufils"den beri zg btn
zelliklerinin grsel obrak da en
biri "The
Adl'(!I1//II'es of BC/mn (1989)
filmiyle de
geldi. grlmektedir ki,
imgeler ve
gzellikler yaratabilme Gil-
btn grntleri gz
da olan daha klilik sekanslara blne-
bilir. Gilliam, filmlerinin izi, kendisiyle tl1-
ve ilgin zelliklere sahip Georges Me-
hes 'in kadar srlebi!ecek sanat-
biridir.
Durumu bile, 19S0'Ii dam-
vuran insani yoksun stdyo
eg1encelerin bir [epki
Birok hilik sadece
para deyip izlemeye kaliteli
1990'L1 DOGRU
Hollywood film endstrisi, fethcttigi
son on girerken. ipler
seyirci kitlelerini Ileyin eglcndirip
karar veren birka byk
ketin eline geti. seyircinin bek-
lentilerini iin zengin
ve yksek bteli filmlerin ok tutuldugu
bir dnem olduka Bu
Soderbergh'in cretkar filmi "Sc:x.Lie.o;
az yer verilmeye ilaveten. retim
ve
1987 Borsa Krizi mevcut risk kapital-
lerinin yol vergi film
daha az eazip hale getirecek
yeniden dzenlendi.
38
Dangerous Liaisons' 1988), Filmin Glenn Close ve John Malkovich, ynet-
men Stephan FrearS.Yetenekli ynetmeni Stephan Frears Hollywood filmlerinin 17-20 mil.
yon dolara bir dnemde, bu dnemin de milyon
da bir rakama kariyerlerinde sinema zamanda tiyatro ve lele-
da Glenn Close ve John Malkovich gibi san3trlar. bylesine
\;ahleli roL bazen olduka cretleri etmektedirler. (Warner Brothers)
RESiM 19 :
film bir filmi onu
daha illI zor ve riskli olup
iin, yeni film
Seyirci ekebilen veya drt
film Cannon, A
ve Vestron gibi son ver-
Bu iin, videoyu sinc-
nnde degerlendinnenin. faaliyetlerinin
sona yol aan hayati bir hata-
sonucunu ortaya grl-
mektedir. ierikli bir film, sade,ce video
gsterim 700 bin dolar
bilirdi. iyi pazarlama ya da seyir.
eiden beklenen ilginin grlmemesi durumunda
bile zarar etmeyebilirdi. Ama video
dolduka, sanal tilmlerine olan ilgi azal-
maya ve bu tr daha

'i' :
i'
i':!
i
i,i
1111
- 'I'
-I'
,
i
- .1
1
r
i, ,
!
i
"
i
i
i
I'




i '
i
i
,
I
ii
;i
il
il
!
,i

1
I,
1111
cn
REsiiIJl 20 :
Sex, Lies and Videotape" (ABD, 1989) Andy MacDowel1 ve
James Spader Steven Soderbergh ynelli
iki ya da daha faz.la bir odada bir
araya gelerek seks klostarafa-
bik Soderbergh filmi. vg
ve "Box listelerinde kendine iyi bir yer
Bu film, zamanda film ynetiminin normu "makine"
destekli rnlerin olan seyircilere hi
olmazsa biraz rahatlama Soderbergh'in
bteli bu filmi, drst 'le sorumlu film hala
herkese (Miramax Films).

ve

Im
ek

i
.1

!!!ll'


I
;.:.:
, i
..'
"
. ,
1
J
111
r
i
:J
und Videotape" [Resim 20J gibi birka istisna
bteli zor-

1989 'inde Japon Il. (oea
(ola
1<1, stndyo gi-
derek artan Bu
standart olan
mit vaat eden bir film projesini
lkenizi bl-
geleri de hesaba ynndeki
bir 1980'li
sonunda ve "Who
Rog<:1" Rabbit" gibi lke byk
gelir filmler iin geri
Yeni sHidyo sisteminin, eskisine ek olarak
39
RESiM 21 :
Crimes and Misdemeanors" (ABD.
1989). Angelica Huston
ve Martin landau'nun
Woody Alien'in film.
gibi Alien'in bu filmi de
romantizmin
sinizm henuz is-
tila edilip yok bu on
lik srete ait bir yer edin-
Bu nedenle ynetmenin Cri-
mes and Misdemeanors dik-
kate deger kendini vme
penesine
tm ynleriyle 19801i ahlaki
gsteren bir
film (Orion Pictures).
sanatla yeniden bir arada var olup
filmler gelecek vaat eden yeni
yeteneklere sahip iin
"koruma evleri" kadar
bir sektr haline James L.
Brooks, David ya da Philip Kaufmun
gibi yetenekli ve film ynetmenlerin
kendi mali hibir
meyen ve nemsemeyen bir sektrde, kariyer-
Ierini devam ettirip de
bir sorundur. Bunun zor da olsa
Woody Alien yirmi
[Resim 2 sredir bize gstermektedir.
an kesin olan bir Grirtith'in
"evrensel olarak film ideali, sa-
dece sanatsal zamanda ekono-
mik ynden de mutlak surette
2!:M
-1'1''',
_ ,I ii :
1
:
1
,::
I
"i'
i ,I!
i ij
I
ii
"

i
i
!i
, "
i:
i
=

'\'
NOTLAR,
Louis - SeoH Eyman, -.-/
ofFilm, Prentic:: Hall. Engkwood 1991. N..:w
iNCELEME
iiN KAYNAKA:
AN5EN. O:l\'ic..l; "The Vision Thing", 2 Ekim
1989.5pikc Lee'nin gunumu?c iyi bir
o/.umh:mcsi.
AU5TIN. A.; A /cH/k tl/ Mm'it:
CA: rilm
Vi.: ik zerine sosyolojik hir
ma.
CROWOUS. Gar)'; "rersonal
1:;5111::5", Vo1.l6. No:3. 1988. Siyasi vc sosyal
"'0: lilm zerine Oliver ciddi bir

HICKENlOOPEn. George; "The Em:rgit:s
i lorror Film", CincaSIt:, Vol, 7, No:2, i 9R9, Korku
kkkri, "I:: olmak
ilc hir .
KAF:L, Pauline; Ymk :F.. P
19f:5 vc Takling ,W Nc\\' i loh,
Tne New ycr d.... lilill
eikikyiei
KILOAV, MARCUS, Gn::il; -Thc Fi:;hlies: The
Art", Film

KINOr-:M, (Ed,) Tlu: .IIm'ie
The of erirnondak:
lIIinois Prt'Ss, 1989. vc
ilgili pcL:
ok
MARICif, nobcr!; "F:.:wcr Filrns, Uigger in Nc."1
Predicls", i lnllywond
19R\>,

McGILLlCAN, - ROWLAND, I\'lark: "The
American Film. 19S9. film
on en iyi film \'c per-

NICHLS. Bill; (Ed.) .!I,
IJlliv..:rsily of l'r:.:ss. 19X5. Tlir
niLm. rsibnalilik
lilm ok