Bahaeddin Ögel

OGUZ - KAGAN DESTANI 1. OGUZ DESTANININ ÖZELLIKLERI

Eski Türk tarihinde hükümdarlarin dogusu, efsanelere büründürülmüs ve kutsal bir olay gibi anlatilmislardi. Hükümdarlar böyle kutsallastirilip, gökten indirilir iken; elbette ki Oguz-Kagan gibi, bütün Türk kavminin atasi olan kutsal bir kisinin menseleri de, Tanriya ve göge baglanacakti. Eski Türklere göre her seyi yaratan ve her varligin sahibi olan tek kutsal sey, gökteki biricik Tanri idi. Aslinda gögün kendisi olan Tanri degildi. Çünkü gök de, yer gibi, maddŒ birer varlik ve yüce Tanri tarafindan yaratilmis, dünyanin birer parçasi idiler. Gök, bir tane idi ve dünyamizin üstünü, bir kubbe seklinde kapliyordu. Fakat bu kubbenin üstünde, daha bir çok gökler vardi. Ayin günesin ve türlü yildizlar ile burçlarin dolastiklari, ayri ayri gökler, uzayin sonsuzluklarini kendi aralarinda paylasiyorlardi. Bütün bunlarin üstünde, bir gök daha vardi ki, bu gökte yaratici, büyük ve tek Tanri oturuyordu. Eski Türkler, gögün katlarini üst üste koyma yolu ile saymamislardi. Fakat sonradan, biraz da dis tesirler sebebi ile gökleri, yedi veya dokuz kat olarak tarif etmege basladilar.

"Oguz-Kagan destanina, Uygur çagindan sonra, hafif dis tesirler girmege basladi":

Göktürk çaginda, eski Türk dini ile inançlari, bozulmadan devam etmekte ve gittikçe de gelismekte idi. Uygur devleti kurulup da, yeni bir çok dinler Türkler arasina girmege baslayinca, durum biraz daha degisti. Çünkü Uygurlar, çok daha önceleri Çin'in ortalarinda gezmisler, ticaret yapmislar ve birçok insanlarla karsilasarak, konusmuslardi. "Bu dis iliskiler, Uygurlara birçok yeni görüsler getirmis ve onlarda, büyük dinlere inanmak ihtiyacini dogurmustur." Ticaret, eski Türk savasçilarinin dini ile, pek bagdasan bir meslek degildi. Eski Türk dini, disiplin, otorite ve savasçiligi, herseyden üstün tutuyordu. Halbuki tüccarlar, daha genis ve rahat bir hayata sahip olmak zorunda idiler. Iste bunun içindir ki, bu zamana kadar Türkler göge ve gökten gelen kutsalliklara inanirlar iken, Uygur çaginda durum birdenbire
degisiyordu. Uygurlar, köklerini Suriye'den alip, Iran'da gelisen Mani dinini aldiktan sonra, aya

daha çok önem vermeye basladilar. Aslinda ise Türklerde, kutsal olan en önemli sey, gökten sonra dünyamizi isitan günes idi. "Uygurlarin, günesten aya geçmis olmalari, yeni bir düsüncenin baslangici gibi sayilabilirdi". Bu sebeple, Uygurlar çaginda yazilmis Oguz-Kagan destanlarinda, eski Türklerin dedikleri gibi kutsal kisiler, artik "Gögün oglu" degil; "Ayin ogullari" oluyorlardi. Oguz-Kagan da "Ay Tanri" nin bir oglu idi. Destan, daha baslangiçta, söyle basliyordu:

1

"Aydin oldu gözleri, renklendi isik doldu, "Ay-Kagan'in o gündü, bir erkek oglu oldu!"

Eski Türkler de iyi ve güzel olaylari, aydinlik ve isikla anlatirlardi. Biz, nasil yeni bir oglu olan dostumuza, "Gözlerin aydin olsun" diyor isek, onlar da Oguz-Kagan'in dogusu dolayisi ile, "Ay Kagan'in gözleri aydin oldu, renklendi", diyorlardi.

"Müslüman olmus Oguz Türklerinin destanlari da, Türk mitolojisinin en eski motifleri ile dolu idiler":

Fakat Türkler, çoktan müslüman olmus ve Islamiyetin ana prensiplerine gönülden baglanmislardi. Aslinda ise, Islamiyet ile eski Türk dini arasinda büyük ayriliklar da yoktu. Buna ragmen, eski Oguz-Kagan destanlari, elbetteki Islamilyetin birçok inançlari ile uygunluk gösteremeyecekti. Bunun içindir ki, Islamiyetten sonra yazilan Oguz-Kagan destanlarinda,
biraz daha degisiklik yapilmis ve Islamiyete uydurulmustu. Islamiyeti kabul eden Türkler bizce

Uygurlara nazaran, eski Türk an'anesini ve töresini daha çok korumuslardi. TabiŒ olarak biz Oguz Türkleri üzerine, daha büyük bir önem veriyoruz. "Çünkü Oguzlar, bütün Ortaasya ve Türk aleminin, en soylu ve en gelismis zümreleri idiler". Sehir hayatina çoktan baslamis olmalarina ragmen, eski Türk devlet teskilati ile disiplini, onlarin ruhlarindan henüz daha
silinmemislerdi. Bu sebeple Oguz Türklerinin destanlarinda, Uygurlarinkine nazaran, daha eski

ve daha köklü motifler görüyoruz. Islamiyetten sonraki Türk destanlarina göre, "Oguz-Han'in babasi Kara-Han" idi. Oguz Han'in babasinin, "Kara-Han" adini almasi da bos degildi. Eski Türklerde, "Ak ve kara soylular ile halki birbirinden ayiran, sembolik renkler" idi. "Ak-Kemik", Kaganlar ile, onlarin ogullari idiler. "Kara-Kemik" ise, halk tabakasindan baska bir sey degildi. Diger kitaplarimizda da her zaman söyledigimiz gibi, Türk halklarinin "ak" ve "kara" seklinde ayrilmis olmalarina ragmen, aralarinda bir sinif mücadelesi yoktu. Müslüman Türkler, OguzHan'in babasina "Kara-Han" diyorlardi. Çünkü kendisi Müslüman degildi. Müslüman olmak isteyen oglu Oguz-Han'a da engel olmak istemisti. TabiŒ olarak bu fikirlerimiz tam ve kesin degildir. Fakat Türk tarihi ve an'aneleri hakkindaki bilgilerimiz, bizi bu sonuca dogru sürüklemektedirler. Oguz Han Müslüman Türklere göre, babasindan çok, an'anesine baglidir. Bu sebeple Oguz destanini anlatmaga baslarlar iken, hemen söyle derler:

úç gün üç gece geçti, annesine gelmedi, Annenin memesinden, bir damla süt emmedi. Bana gelmedi diye, annesi agliyordu, Sütümü emmedi diye, kalbini dagliyordu. Aglayip sizliyordu, besige dolanarak,

2

isi bagla saglama!" Yedi gün mühlet dolmus. Müslüman Türklerin Oguz destanlarinda: "Oguz-Kagan. annenin benzi solmus. Fakat büyük devletler kurup gelisen Türk toplumlari. Hatta çok güzel. Oguz-Kagan destaninda. Yedi kurtlar uçmuslar. az em diye. Müslüman Türklerin söyledikleri bu Tanri. çocuga yalvararak! 2. Islamiyetin Allah'indan baska birsey degildi.Sütümü. ögüdümü alirsan! Yüce Tanri'ya tapip. Dünyaya gelir iken. Annesi. adina anne derim! Oguz-Kagan'in annesi. söyle bir Altay efsanesi de vardir: Altay'da olmus idi. üç gün içinde olgunlasmisti". "Çocugu ver". Eski Türklerde de "üç sayisi" ve "üç yasinda" olma önemli idi. uluyarak cosmuslar. Çocuk da dile gelmis. henüz daha Müslüman olmamisti. bundan baska birsey olmamaliydi. Fakat Türk mitolojisinin en önemli sayisi "yedi" ile "dokuz" sayilaridir. eger hakki tanirsan! O zaman memen alir. sizlama! Oyala da. bu kirginligin sebebi de. kutsal bir Hakandi. Nitekim az sonra Oguz Han annesi ile konusmaga baslar ve ona söyle der: Ey. Bu Altay efsanesi mitolojinin ta kendisidir. ona kalpten baglanir ve Tanriya inandigini ogluna söyler. nurlara bogmus idi. Annesine karsi. henüz daha üç günlük besikte yatan çocugunun. koku alip kosmuslar. bir çocuk dogmus idi. yarasini baglamis. bir civan yigit olmus. Oglan besigi kirmis. Demis: "Anne. demisler. TúRK MITOLOJISI VE KUTSAL ÇOCUKLAR Oguz Han diger Türk destanlarinda oldugu gibi dogar dogmaz. Fakat ayni zamanda destanlar. aglama! "Yedi gün mühlet iste. daha çok. göklerde dolasip. onun içindeki akla uymayan motifleri ayiklamis ve gerçekçi bir sekle sokmuslardi. gögün çesitli katlarini zapteme ve türlü ruhlarla çarpisma. Annesi çok aglamis. benim güzel annem. böyle konusup söylesmeye basladigini görünce. ak sütünü emerim! Bana layik olursan. Fakat O. bir mitolojidir. yüregini daglamis. yedi günün geçmis olmasi gerekiyordu". Gerçi Oguz-Kagan destani da. gerçek inançlarini açiga vurmaktan geri kalmiyorlardi. bir 3 . bir olgunluk ve erginlik gösteriyordu. Halbuki eski Altay destanlarinda: "Çocugun olgunlasmasi için. zaman zaman bir "Gök Tanrisi" ndan da söz açiyorlar ve eski Türklerin.

süzüle. Kötü bir insanin yüzü. büyük Türk kahramanlarinin. Aslinda ise gök ile boz arasinda büyük ayriliklar vardir. Tanri'nin oturdugu ve hatta bazan. O'nun dogusunu söyle anlatiyordu: Gök mavisiydi sanki. Tanri'nin kendisinden baska birsey degildi. 3. yüzyillar önce inanilmis ve söylenmis. Yüz. Elbette ki Oguz-Kagan'in da dogusu da. Tanri adina. Süzüle. Boga burcu da. Oguz-Kagan destani birdenbire uydurulmus ve yazilmis bir hikaye degildi. yani gök kurt dedikleri kutsal kurda. Bir ara bu kurtlar." Biz yanlis olarak Türklerin. yedi yildizinda baska bir sey degildi. yedi azgin kurt idiler). akilli ve kutsal buzagisi da ona yol gösterir ve basari saglamasina imkan verir. kutsal bir sekilde dogmustu": Az önce. bozkurt adini veregelmisiz. Onun kökleri. gök mavisinden baska birsey olamazdi. Insanlik özelliklerini tasimis ve insanlarin yasadigi yeryüzünü zaptederek. Iyilerin de yüzleri. çocugun dostu ve yakini idi. bir arabadan baska birsey degildi. Görülüyor ki. Çünkü gök. benzi bu oglancigin! Agzi kipkizil ates. herhalde yine bu kahramanin buzagisindan baska birsey olmamaliydi". kaslari var ne kara! Oguz-Kagan dogarken. durmadan onlarin etrafinda dönerlerdi. onun gökten geldigini ve Tanri'nin rengini tasidigini gösteren bir belirti idi.KAGAN'IN DOGUSU "Oguz-Kagan. Mesela "Yedi kurt". al idi gözleri.) Bu burcun etrafindan dönen Büyükayi burcunun yedi kurdu. daha birçok mitolojik motifler de ortaya çikacaktir. idare etmege memur edilmisti. Utanç. Perilerden de güzel. Nitekim Uygurlarin Oguz-Kagan destani. Bu savaslar sirasinda çocuk sikisinca. kutsal ve fevkalade bir sekilde olmaliydi. saçlari da kapkara. eski Türklere göre. Türk efsaneleri ile inançlarina dayaniyordu. Az önce özetini yaptigimiz Altay efsanesi dikkatle incelenince. akla mantiga uymayan bölümlerin. çocugun ati ile tayini da alip götürmek isterler. OGUZ . insanin yüzüne akseden özellikleri idiler. iki at tarafindan çekilen. benzinin rengi tipki gök mavisi gibi idi. bütün Türklerin mali olan Oguz-Kagan destani meydana gelmisti. Çünkü Türklere göre: "(Büyükayi burcu'nun yedi yildizi. bu iki ati yakalayip yemek isterler ve bunun için de gökyüzünde. Ama kutsal insanlarin yüz rengi. akti. "Oguz-Kagan dogarken. genel olarak kutsal bir sekilde dogduklarini söylemistik. (Altay efsanesi göre). "Gök Börü". yüzünün gök renkten olmasi. rengi bu oglancigin! Al.insandi. gerçege uydurulmasi ile. kalin ve demir zincirlerle Kutup yildizi'na baglanmis."Büyük ayi burcu" nun. insanin en önemli bir yeri idi. kötülük ve hatta kutsallik bile. (Türklere göre 'Küçükayi burcu'. elbette kara idi. Küçükayi burcu. Türklerin kutsal 4 .

en eski Türk ve Ortaasya özelliklerini göstermiyorlardi. Belki de Tanri'nin ta kendisi idi. Fakat çin kahramanlarinin gözleri yalniz kirmizi olmakla kalmazlar. 4. O'nun gözlerinin al olusu.KAGAN'IN ÇOCUKLUGU "Türk mitolojisinde kahramanlar. yani kirmizi idi". Çünkü onlar güçlü ve kudretli idiler. Eski Türkler. bütün Çin'i korkutmus ve diz çöktürmüs bir hükümdardi. köylere korkunç zararlar veren kurtlara da. daha çok. bir özelliginden baska bir sey degildi. Çünkü. O'nun dünyayi zaptedecegini ve büyük bir bahadir olacagini söylemislerdi. Fakat Çin yolu ile. Oguz-Kagan'in büyük bahadarliginin. erginlik ve tecrübenin bir sembolü olarak görmüslerdir. "Oguz-Kagan'in saçlari da kara" idi. onun da yüzünün kipkirmizi ve gözlerinin cam gibi parladigini" söylüyorlardi. bu vardir. kurdun veya albasti gibi ruhlarin renginden dolayi degil. Elbetteki onlari kökleri de. gözleri de al. Onun için de. Çünkü biraz da. Bazilari al sözünü. Çünkü o Tanri tarafindan gönderilmis bir elçiden baska bir sey degildi. "Oguz-Kagan'in yüzünün rengi gök mavisi. "Gözleri Kanli" deyimi de. yine bu rengi tasiyordu. daha dogrusu kan rengine benzemesi. kurt sekline girerek Türklere görünüyor ve onlara basari yolu açiyordu. "ela" seklinde anlamak istemislerdi. eski Hint mitolojisinin motiflerinden biri idi. Tipki yeryüzünü zapteden ve kendi egemenligi altinda toplayan Oguz-Kagan gibi.kurtlarinin rengi de gök idi. 'üç' veya 'yedi' günde konusurlardi": 5 . Herhalde Mohan-Kagan. kirmizi ve kizildir. zaman. avuçlarinda bir kan pihtisi tutmazlardi. kirmizi renk için genel olarak "al" sözünü kullanirlardi. Cengiz-Han da dogarken "avucunun içinde bir kan pihtisi" tutuyordu. Fakat Cengiz-Han çagi ile ilgili efsaneler. Fakat bu söz sonradan. onlarin korkunç zararlar vermesinden ileri geliyordu. Samanlar ise. Bunu gören annesi ile babasi sasirmis ve hemen Samanlara kosmuslardi. Fakat tabiŒ olarak. zaman. Türk mitolojisine dayaniyordu. Nitekim logusalari basan ve kötülük yapan. Çinliler. Daha sonralari Türkler. gök rengini olgunluk. "al-börü" derlerdi. "Türklerin kahramanlarinin gözleri. "Büyük bir Göktürk Kagani Mohan Kagan'dan söz açarken. büyük kurt sürülerini idare edip. bize çok seyler ifade eder. Türklerde yeni dogan kahramanlar. Tanri. biraz da manevi bir anlam almisti. "Albasti" da. Fakat 20 sene müddetle. bunun asli yoktur. hiçbir sebep yoktu. kurdun rengi gömgök idi. acayip bir fizyonomiye sahip degildi. ayni zamandan cam gibi de parlarlardi. Bu sebeple gözlerinin ela olmasina da. Altay Türkleri. Bu allik. Sari degil." Çinde de. OGUZ . Mogollara birçok yabanci tesirler girmisti. Oguz-Kagan'in agzi atese niçin benzetilmisti": Bugün Anadolu'da söylenen.

aldi emdi sütünü. Ama. Nitekim Uygurlarin Oguz Destani. o kadar korkunç idiler ki. Pismemis etler ister. as yemek ister oldu. "Ilk Türk Atasinin. Onlar. Geldi ana gögsünü. tarihten çok önceki çaglarda bile. Uygurca Oguz Kagan destaninda da. oynasir. eglenmek ister oldu. gezer oldu. Istemedi bir daha. eski Türk efsanelerinde büyük kahramanlar çogu zaman "Yedi günde kendilerine gelir ve kirk gün sonra da bir delikanli gibi hayata baslarlardi". zaman zaman bu eski hatiralari yadetmek için "çig et yeme törenleri" yapmagi da. Pismemis etler ister. Etraftan sarap ister. güçlü ve korkunç hayvanlara benzetilirdi": 6 . ilk çaglardan beri pisirerek yerlerdi": Türkler herhalde. kendi atalarinin çig et yediklerini söylerler ve bununla ögünürlerdi. as yemek ister oldu. sonradan yemeklerini pisirmege baslamislardi. Ama. Aradan kirk gün geçti. siirler düzer oldu. Nitekim. Ansizin dile geldi. içmek kendi sütünü. yukarida da dedigimiz gibi. yemeklerini pisirerek yemege baslamislardi. Gerçi bu Sibirya halklarin da. bundan ileri geliyordu. çig et istemesinin sebebi de. Müslüman olmus Türklerin Oguz-Kagan destanlarindan söz açarken. Oguz'un küçüklügünü söyle anlatiyordu: Geldi ana gögsünü. atesi icat ettigini ve yemekleri pisirmegi ögrettigini. gezer oldu. Türklere nazaran çok daha sonraki çaglarda yemeklerini pisirip. Etraftan sarap ister. Istemedi bir daha. zaman zaman çig et bile yerlerdi. Aradan kirk gün geçti. Göktürklerin Çin kaynaklarinda bulunan ilk efsaneleri de. ihmal etmezlerdi. daha güneylerindeki Ortaasya Türk halklarina. aldi emdi sütünü. Oguz-Kagan'in üç günde konusmaga basladigini belirtmistik. Türk çig et yedigine dair. "Türkler yemeklerini. eglenmek ister oldu. Türk mitolojisinde. Islamiyetin tesirleri görülmeyen. Ansizin dile geldi. "Oguz-Han'in vücudu. onlardan ayirirlardi. içmek kendi sütünü. Sibirya'nin tundralarinda yasayan geri halklar. Nitekim.Az önce. elimizde hiçbir delil yoktur. "yemeklerini pisirenler" derler ve kendilerini. yemegi ögrendiler. oynasir. ayni seyleri görüyoruz. siirler düzer oldu. Onun için OguzKagan'in. Ama büyük kahramanlar." söylüyordu. Fin'lerle Macar'larin atalari olan Bati Sibiryalilar.

OGUZ . Tüyleri dökülünce de insanoglu. nice seneler doldu. tüyleri dolu idi. Bu suretle insanin içinde kalan seytanin pisligi ve tüyler. Bir samur büyüklügündeki. içi seytan tarafindan kirletilmis ve seytana benzer. çok uzun boylu idi. Daha bu yasta iken. Bu sebeple Ogus destaninda. Oguz'un elleri ve pençesi. her tarafi killarla dolu ve fevkalade bir yaratikti: Bir insan idi fakat. insanin disini içine. Fakat o ince bilekli kurdun pençesi korkunçtu. korkunç hayvanlar gibi anlatilmislardi. Oguz da büyüyerek. çikar. arslanlara benzetilmis ve vücut yapilari da. avlara gider. bir türlü hastaliktan kurtulamamis ve ölümsüzlügü elinden kaçirmisti. Ama kurdun bilegi baska idi. içini de disina çevirmek zorunda kalmisti." Altaylarda yasayan birçok efsanelerde. ayinin büyük ve güçlü pençesini andiriyordu. sayisiz örneklere rastliyoruz: "Tüylere kapli olan ilk insan. "Oguz-Kagan'in vücudu niçin "tüylü" idi": Eski Türkler. Tanri yapisi idi ve güzeldi ama. bir yahsi yigit oldu! 5. idi sanki bilegi. Kurt.KAGAN'IN GENÇLIGI 7 . az da olsa bunlari görmüyor degiliz.Dede Korkut masallarinda da büyük kahramanlarin yürüyüsü. Güder at sürüleri. tüylü olduguna inanirlardi. her tarafina pislik içinde birakmisti. Vücudu killi idi. insani yaratirken seytan gelmis ve insanin üzerine tükürerek. yeryüzündeki hayvanlar içinde. Oguz-Kagan'in bir insan olarak ne derece güçlü oldugunu anlatmaga yarayan sözlerdi. Uygurlarin Oguz destani. bu konu ile ilgili. tutar. Benzer idi omuzu. atlara biner. Bir türlü yorulma bilmezdi. en dayanikli hayvandi. Geceler günler geçti. "ilk insanin. bir özellige bürünmüstü". Oguz-Kagan destaninda da. ala samurunkine. bizim gibi tüysüz degil. Oguz-Kagan'in seklini. insanoglunun ruhunu ve ahlakini kötü yapmisti. Gögsü de yakin idi. Insanin gerçi disi. söyle anlatiyordu: Öküz ayagi gibi. kosma bakimindan. Tanri da. Çünkü Oguz-Kagan. koca ayininkine! Destana göre. killi omuzlar ve ayinin gögsü gibi. Bilegi ince idi. Kurdun bilegi gibi. gergin ve siskin gögüsler. idi sanki ayagi. Tanri'ya karsi günah islemis ve bundan dolayi da tüyleri dökülmüstü. bu çok eski Türk inançlarinin izlerini de buluyoruz. (Bir söylenise göre) Tanri.

alirdi hayatlari! Vermedi hiçbir zaman. çaglar vardi. Elbette adsiz bir insan olamazdi. kimin kim oldugunu anlamak. daha çok "Ad koyma" töreni ile baslardi. Geçliginde büyük söhret elde eden bu komutanlar. Nitekim Ogu-Kagan destaninda da. çok büyük bir gergedan. Ne çok av kuslari da. yeni memuriyet unvani ile beraber. çocukluk ile gençligini birbirinden ayiran. Bir gencin ad alabilmesi de. Yokluk verir insana. gerçek bir ad ve unvan alabilmesi için. akardi bu orman içre. büyük bir komutan veya Kagan'in. Oguz'un yurdunun yaninda büyük bir orman ve içinde de bir "gergedan" yasardi. bazi savaslar dolayisi ile yeni ünvanlar alirlardi. Bu sebeple Çin kaynaklari. onun gerçek adi ve ünvani sayilmazdi. Destan bu olayi söyle anlatiyordu: Bir büyük orman vardi. Zaman zaman bunlar. Hatta Türkler kahramanlarina. Fakat Çin kaynaklarinda bu Türkler. yeni bir ad daha verirlerdi. gerçek adlari verilmezdi. Altay efsanelerinde bu çag. Her çocuga Türkler. gençlik adlari ile adlandirilirlardi. adeta çok güç bir hale girer. Adi olmayan bir çocuk. erginligini ispat etmisti": Bunun içindir ki. ormanda yasar idi. 6. ne hayvan ne de insan! Basardi sürüleri. OGUZ'UN BIR GERGEDAN ÖLDúRMESI "Oguz korkunç bir gergedan öldürerek. insanogluna aman! 8 . Çin kaynaklarinda çogu zaman. büyük bir beladan kurtarir. Mesela.Türk mitolojisinde büyük kahramanlarin. henüz daha yetiskin bir genç ve kahraman sayilmazdi. "Bas kesmeyen ve kan dökmeyen" sehzadelere. dogusundan itibaren bir ad verirlerdi. büyük bir kahramanlik ve basari göstermesi lazimdi. karanlik ve sik ormanlara da saygi gösterir ve hatta onlara tapilanirlardi. bir gençlik adi vardir. Ormanda yasar idi. Fakat bu ad. Ne çok av hayvanlari. insanlari ve sürüleri yiyen bir gergedani öldürür ve milletini. Eski Türkler. yer idi hep atlari. her yeni bir basari üzerine. Yer idi yasatmazdi. Oguz-Kagan. kendi adlarina yetistirdikleri de görülmemis degildir. Daha yüksek bir rütbeye terfi eden kimseler bile. Türk tarihinde. bazi önemli. gençlik ve olgunluk adlari ile geçince. tarihçeler için. yeni tahta çikan hükümdarlarin. Bu sebeple Oguz Han'inda. bu bakimdan bize bir çok güçlükler çikarmislardir. Oguz yurdundan içre. kolay bir is degildi. ayrica bir ad da alirlardi. Eski Türk tarihinde de. bir orman dikerek. üstünde uçar idi. Ne nehir irmaklar.

büyük bir ayi tuttu. Destan bu korkunç vurusmayi da. Bu söz de.Hepimiz biliyoruz ki. bir geyikten baska birsey degildi". "Gergedan. pek ihtimal dahilinde degildi. daha gençliginde bu kusagi kusanmis ve hükümdarliga hazirlanmisti. bütün korkunç hayvanlar et yerler ve etle beslenirlerdi. kalkan ile ok ile. Çin'de büyük bir öneme sahipti. geyigine dönünce. Dedi: "Gergedan artik. Fakat Çinliler de gergedanin esas seklini bilmiyorlardi. Geyigin yerine de. Çünkü her hükümdarin belindeki kemerin altin olmasi. Ama gergedanin. Öyle öyle anlasiliyor ki Oguz-Kagan gergedana büyük bir tuzak kurmus ve onu. Ortaasya'ya kadar gelmis ve Türk mitolojisinde de gerekli yerini almisti. burnunun ucunda sivri boynuzu bulunan. Hindistan ile Bati Türkistan'da yayilmis bir deyimdi. gergedan ayiyi da yutmustu. Bu bakimdan onlar gergedanin derisini ve dolayisi ile. onu avlamak ister ve yola çikar. çok alp bir kisi vardi. baska yol görmemis ve bizzat kendisi. söyle anlatiyordu: 9 . bu hayvanin büyüklügünü de tasavvur edebiliyorlardi. Bir sögüt dali alip. Belinden çikararak. onun hükümdarligini gösteren bir sembol ve belirti idi. altin bakma kusagi. TabiŒ olarak efsaneye göre. Ayiyi asti yine. Tam tan agariyordu. Halbuki gergedani yakindan tanimayan Türkler. kiliç aldi. o agaçtan asagi. zirhlarini gergedan derisinden yaparlardi. bu yolla avlamak istemisti. otla geçinen bir hayvandir. onun et yedigini zannediyorlardi. Destan Oguz'un yila çikisini söyle anlatiyordu: Oguz-Kagan derlerdi. Çin tesirleri de olabilirdi. Gergedan motifi bakimindan Türk mitolojisine. Ortaasya'da "gergedan" yoktu. her defasinda bu tuzaga düsmeden. Ama gergedan. Türkler için çok önemli bir hükümdar sembolüdür". Gergedanin yasadigi bölgeler. geyigi çoktan yuttu. gergedanin karsisina çikarak. Oguz'un belindeki kusagi altindi. avini almasini bilmisti. Türklerin gergedan görmüs olmalari da. Bunun için Oguz. "Kusak. Oguz-Kagan. Anladi ki gergedan. Döndü gitti evine. Avlarim gergedan: diye o yere vardi. gelip. Fakat gergedan. kendi milletine bu kadar zarar veren gergedani duyunca. kendisini yok bile! Ormanda avlanarak bir geyigi avladi. Türkler gergedana "kiyant" derlerdi. bir agaca bagladi. sabah olmadan önce. Fakat gergedanla ilgili bilgiler Türklere daha çok Bati Türkistan ve Hindistan yolu ile gelmisti. onu öldürmek zorunda kalmisti. Çok iyi biliyoruz ki gergedan. Çünkü Çin Imparatorlari ile büyük komutanlar. Çin'e yakin olan bölgelerdi. Kargi. çok korkunç bir hayvan oldugu kulaktan kulaga. Çinlilere göre. Çünkü onlara göre. Oguz-Kagan.

Boynuzlarini yonttu. agarmisti çoktan tan. tam bir mitolojidir. Duydu bir hayvan varmis. kendini atti disa. dedi.. Uzun boynuzlariyla. her kiris uymaz idi. Nitekim. Demir besigi kirdi. çok büyük bir canavar! "Bari gideyim". kendi yurdunu kurtarmasi. Oguz bakti ki almis ayisini gergedan. "gergedan" gibi korkunç hayvanlarin bulundugunu da duymuslar ve efsanelerini bu yeni bilgilere göre anlata gelmislerdi. Yedi dagi dolasti. Bu efsanelerden birini. kirissiz olmaz idi. Artik bu durum onu. gerilip bir bas vurdu! Kargiyla gergedanin. Türk mitolojisinin ilk ve son motifi degildir. Çünkü efsanenin kahramani. çok kisa olarak özetleyip. "boynuzlu" idiler. Gerçi Türkler gelisip yayildiktan sonra. buna benzer olaylar görüyoruz. oglan basladi ise. Oguz'un kalkanina. asagida verelim: Yedi gün geçmisti ki. Bu ne müthis hayvandi. Bu efsanelerdeki kahramanlarin. Fakat bu olayin kökleri. Böyle büyük yaya da. gökleri yirtiyordu!. Bu motif. disaridan gelmis bir tesire de baglanamaz. canavara ulasir. Oglana bakaraktan. sanki göz kirpiyordu. Büyük bir daga çikar. ati ile göklerde uçar ve 10 .Yine sabah olmustu. Altay efsanelerinde de. Öyle bir yay yapti ki. birbirine bagladi. tam altinda durmustu! Gergedan geldiginde. basina vurdu Oguz! Öldürüp gergedani. upuzun uzanmisti. öldürdükleri canavarlar da. Agaca kendi gidip. Bir daga da yatmisti. boynuzlu" canavarlar öldürürlerdi": Oguz-Kagan'in korkunç bir canavar öldürerek. yedi geyik avladi. "Belki derisi uyar!" Oglan göklere gider. Bu Altay efsanesi. kurtardi yurdu Oguz! Keserek kiliciyla. Oguz'u görüp durdu. can evinden vurmustu. Döndü gitti evine. iline haber saldi! "Altay Türk efsanelerindeki kahramanlar da.. hemen basini aldi. bir daga yaslanmisti. çok eski Türk inançlarindan ve efsanelerinden geliyordu. devlerle de savasir.

Kara-Han atlar kesti. 7. bir hikaye çesnisi de vardi. inanis ve binlerce seneden beri 11 . hayal mahsülü ve uydurulmus. daha çok. mitolojik bir Türk hükümdari idi. canavari aramaga koyulur. Efsaneler. "Müslüman Türkler. öylece evlendirerek. Tanrinin gönderdigi gök sakalli elçilerin yerine bizzat geçmis ve kendi adini. efsanevŒ daglarin ve göllerin içinde yasar. Oguz ad bulsun diye. onun bu arzusuna uymuslardi. normal bir insan gibi kabul etmisler ve onu. Yeryüzünü zaptetmis ve büyük bir devlet kurmustu.gögün katlarini gezerek. bir destan degil. yurdu sen olsun diye. kendisi vermisti. Beklemedi kimseyi kendi adini verdi. Halbuki Islamiyetin tesirleri görülmeyen Oguz destanlarinda. milletince bir Tanri buyrugu gibi kabul edilmisti. Oguz-Kagan destani. Öyle bir mitoloji ki. Bundan da anlasiliyor ki Oguz-Han'in daha çok küçük yasta iken kendi adini koymasi. gerçek bir mitoloji halinde idi. yerin kizlari ile evlenmis" ve bu yolla soyunu meydana getirmisti. adim Oguz'dur dedi. Bu Tanri sözü deyip. OGUZ KAGAN'IN EVLENMESI Müslüman Türkler Oguz Kagan'i. bir yuva kurdurmuslardi. Oguz-Kagan destanindaki canavar. Ne kadar Türk var ise. Oguz-Han birden bire. Anadolu Masallarinda ise gök sakalli ihtiyarlar ile "Hizir" in ve hatta "Dede Korkut" yerine. göklerin derinligindeki. buyruga katildilar. Daha sonraki Oguz destaninin parçalari sayilan "Dede Korkut" hikayelerinde. Cihan hakimiyeti hakkindaki düsünce ve isteklerini. Daha sonraki Türk efsanelerinde oldugu gibi burada. Böyle ad seçilirdi. hepsi sasa kaldilar. çocuklarin adlari. Oguz-Kagan'in gençligini mitolojiden kurtarmak istemislerdi": Müslüman Türkler. Bu olay. Burada artik Oguz-Kagan destani. eski Türk adetince. Altay efsanesindeki canavar ise. Oguz-Han'in ad almasi için. onun ad alisini söyle anlatiyorlardi: Büyük toy yapilirdi. uzay anlayislarini ve dolayisi ile. genel olarak "Dede Korkut" un kendisi tarafindan verilirdi. kendi adini kendi vermis ve bütün Oguz milleti de. Ayni zamanda destanda. hep kendisinde topluyordu. böyle bir kahramanlik yapmasini gerekli görmemislerdi. "Gökten inen gögün kizi ve yerdeki bir agaç kogugundan çikan. Binbir Gece Masallari gibi. Oguz-Han. gök sakalli bir ihtiyar görülmüyordu. Türklerin düsünüs. Uygurlarin Oguz destanina göre Oguz Kagan. Oguz-Han. Çagirdi hep Türkleri. çocugun kudretince. Ama Oguz destani. tipki bir tarih gibi anlatiliyordu. durum daha baskadir. bir masal degildi. Oguz yurdunun hemen yanindaki bir ormanda yasamaktadir. ihtiyar dervisler geçmislerdi. Türklerin dünya görüslerini. Oguz-Kagan.

bir agaç gördü yalniz. gitti akli beyninden. tarih olaylari ile anlatilmislardi. GÖGúN KIZI ILE EVLENMESI Oguz-Kagan bir yerde. Oguz-Kagan da. Uygurlarin destani söyle anlatiyordu: OGUZ'UN. çocuklari ve akinlari da. sanki Kutup yildizi!. eski Türk Kaganlari gibi kutsal ve gökten geliyorlardi. Bu sebeple Oguz-Kagan ilk önce. hepsi birer sembolden baska seyler degil idiler. yerden daha önemli idi. Bu sebeple Samanlarin soylari da. gülse. Fikirler. fakat ana özelliklerini kaybetmiyorlardi. cemiyet içinde söz ve güç sahibi olanlar. Oguz-Kagan yürüdü. büyük devlet kuramamislardi. gökle sularin kizlari ile evlenmislerdi".geliserek. Oguz-Han'in bu ikinci hatunu bulusunu da. söyle anlatirlar: OGUZ'UN. Tanriya yalvarirken. Oguz-Kagan'in gökten inen kizla evlenisini. düsünceler ve semboller. ormanda Oguz-Kagan: Gölün tam ortasinda. Bundan sonra da Oguz-Kagan. Ama gök. Bu efsaneye göre: "Samanlarin atasi olan büyük bir Saman. Iran'da ve Avrupa mitolojisinde oldugu gibi. kaganlarin yerlerini. "Altay daglarinin vadilerine sikismis kalmis olan bu Türkler. Bu Türkler arasinda. ne Kaganlari ve ne de hükümdarlari vardi. (Bazilari da). 12 . ates gibi isigi. parlak aydan. gök güle durur! Kiz aglamak istese. hem gök ve hem de yer. Çünkü. Destanlar. aldi dilediginden! Eski Türklere göre. Altay Samanlari türemisti. Onlarin. Öyle bir isikti ki. Gördü. Bütün bunlar bize gösteriyor ki. bir isik düstü gökten. Bir ben vardi basinda. yer kötülügün ve fenaligin bir sembolü degildi. her bölgeye ve çaga göre degisiyorlar. Öyle güzel bir kiz ki. Samanlar idiler. gökle yerin kizi ile evlenmis ve onlardan. yakinina isigin. gök de aglaya durur! Oguz kizi görünce. buna benzer motifler görüyoruz. Kiza vuruldu birden. Karanlik basti birden. hatunlari da. günesten. gökten inen kutsal kizla evlenmisti. YERIN KIZI ILE EVLENMESI Ava gitmisti birgün. Kizla gerdege girdi. oturdugunu ortasinda bir kizin. Çok güzel bir kizdi bu. yerin kizi ile evlenir. Samanlar aliyorlardi". sevdi kizi gönülden. bir özeti gibi idi. olgunluga erismis fikirlerinin. belirli mitoloji motifleri. Daha sonraki Altay efsanelerinde de. kutsal idiler.

daha baska türlü düsünüyorlardi. aldi dilediginden. Gögün kizi göge. "Göl ortasinda bulunan bir adacikta agaç kovugunda dogmustu". Bu sebeple bereketin sembolü olan agaç. baskasina bakamam! Oguz bunu duyunca. müslüman edememisti.Agacin kogugunda. digerlerine nazaran daha çirkindi. Agaç. Nedense yüregine. "Bir gölün ortasinda bulunan adalar". yeryüzünde yasayan: "Ah! Ah! Biz ölüyoruz! Eyvah. Destan. Türk mitolojisinin en önemli motiflerinden biridir. oturuyordu bir kiz. bagirip dururdu! Tipki tatli süt gibi. Tanriya inanmasini söyleyerek. agzinda hep parlayan. Bir inci idi disi. iki amcasinin da kizini almis. Bunun üzerine kiza. basindan akli gitti. yerin soylarini da temsil edeyordu. köklerini yerden aliyor ve kimbilir yerin ne kadar derinliklerine kadar inebiliyordu. normal bir insan olarak kubul ediyorlar ve kendi fikrine uygun. tuttu aldi elinden. aglayarak Oguz'a bakmis ve söyle demisti: Ben ne Allah tanirim. Onlar Oguz-Han'i. "Gögün kizini Kutup yildizina benzetirken. aci kimiz olurdu! Oguz kizi görünce. Bu teklifi çoktan beri bekleyen kiz. biz ölüyoruz!" Der. çok sevinmis ve artik kaygisi dinmisti. úçüncü amcasinin kizi. Oguz-Kagan'i normal bir insanmis gibi evlendiriyorlardi": Islamiyeti kabul etmis olan Türkler ise. bir kiz aliyor gibi gösteriyorlardi. içini açmis ve müslüman oldugu takdirde. her iki karisinin da yüzüne bakmamis ve onlara elini bile degdirmemisti. Kizla gerdegi girdi. ne de Tanri bilirim! Senin sözün buyruktur. sanki Tanri kiziydi. Irmak dalgasi gibi. Gözü gökten daha gök. saçlari dalgaliydi. kendisi ile evlenecegini söylemisti. Fakat küçüklügünden beri. Kim olsa söyle derdi. Uygurlarin Türeyis efsanelerinde ise bu kutsal adacik. kordan bir ates girdi. yerin kizi da yere benziyordu. fakat onlari yola getirip. Oguz-Han. irmak dalgalari gibi" gösteriyordu. Bunun üzerine. Oguz-Han'i bütün kalbi ile seviyordu. hep pesinden gelirim! Sen ne dersen o olur. "Müslüman Türkler. Gönülden sevdi kizi. iki nehrin kavustugu bir yerde bulunuyordu. yerden gelen kizin saçlarini ise. söyle demisti: 13 . Oguz-Han destanindaki Kipçak Bey'de. en sonunda bu kiza getmis. Oguz. fermanindan çikamam! Sen var iken basimda.

düzenlenmis ve genis halk kitleleri arasinda yayilmis hikayelerdi. "Allah" sözünün manasini anlamayan Türkler. "Oguz-Han Türklerin ilk ve en eski peygamberleri oluyordu. 5000 sene önceleri ve hatta insanligin ilk yaratilis siralarinda tanidiklarini. milliyet ve üstünlük hislerini göstermesi bakimindan bizler için bir önem tasiyordu". yanacak ey atesim! Tanrinin birliginde. onlar da müslüman olmuslardi ve müslümanligi. Oguz-Han'in ogullari oluyorlardi": Oguz-Han. "Ay-Han" ve "Yildiz-Han" koymasi. ta Oguz Han zamanindan beri tanidiklarini ve bildiklerini göstermek istiyorlardi. Bu ogullarinin adlari. yüzyilda degil. bize bazi bilgiler verirler. "En önemli nokta da su idi ki. Bu duruma göre. sevgili hatunum! Benim ey essiz esim! Gönlümde ebediyen. bir millet olarak Iran'lilardan daha eski tutuyordu. eski Oguz-Kaganlarindan ve onun destanlarindan vazgeçemeyerek. Henüz daha müslümanligin ne demek oldugunu bilmeyen Türkler "Allah" sözünden habersiz idi. seninle bir can getir. aslinda en eski Türk mitolojisinin ana çizgileriyle bir benzerlik göstermiyorlardi. Fakat Türk kitlelerinin. yeni olarak düzdükleri bu hikayeler. bir Türk olarak uydurulmus. Oguz-Han'in siir okudugunu veyahut da sarki söyledigini zannederlermis. Mesela Hiveli meshur Ebul Gazi Bahadir Han'a göre Oguz-Han. bize çok 14 . yalnizca X. Kiz Oguz Han'in bu sözü üzerine Tanriya inandigini söyleyerek artik müslüman olmustu: Sözünü kabul ettim. canimi sana verdim! Müslüman olan Türklerin. 8. senin yoluna geldim! Tanrinin birligiyle. Müslüman tarihçiler. bir defa iman getir.Ey. Araplara ve hatta Peygambere bile vermek istemiyorlardi. isik halesi içinde inen gögün kizi" ile evlendikten sonra. Eski Türk tarihçilerine göre. Islamiyetin öncülügünü. üç oglu olmustu. "gökten bir ates gibi. Ebul Gazi Bahadir Han Oguz-Han'i. zamanimizdan 5000 sene önce yasamisti. Gerçi bu da. YER VE GÖK VARLIKLARININ OGUZ'UN OGLU OLMALARI "Gök ve yerin türlü varliklari. Sev onu! Varligima. Islamiyeti ve Allah'i. söylemek istiyorlardi". Müslüman Türkler tarafindan. Bu efsaneler Türklerin. "Gün-Han". Fakat ne yapsinlar ki. Bunlar da. Iran'in en eski atalarindan daha önceye koyuyor ve Türkleri. Öyle anlasiliyor ki Türkler. Oguz-Han'in yasadigi çaglar hakkinda da. Islamiyetin esaslarina aykiri idi.

yüzyillar boyunca degismemis ve ana çizgileriyle üç kit'a üzerinde yasamisti". ay ve yildizlarin ta kendileri idiler. "Gün-Han". kendi adi ve soylari altinda topluyordu. Ayrica "Gök-Han" yerin kizinin çocuklarinin. kendi adi ve soylari altinda topluyordu. Oguz destaninda da. Yerin kizindan. Fakat Oguz destaninda Oguz-Han. Sonradan bu alti ogullar dörder ogul daha türeyerek. maddŒ bir varlik gibi düsünülüyordu. oldukça sakat ve yanlistir. bir atasi idi. Fakat Oguz destaninda Oguz-Han. "Kök Tengri" derler ve böylece. yanlnizca Türk milletini temsil etmiyor.sey ifade eder. "Oguz-Han'in ogullari günesin. ayni zamanda gögün ve yerin bütün varliklarini da. Halbuki bu kitapta sik sik söyledigimiz gibi gök kubbesi. gök kubbesini anlatmak isterlerken. güneste de bir dünyanin oldugunu düsünmüs olmali idiler. günesin hani. "Tengri". Yerin kizindan dogan çocuklardan birinin adi "Gök-Han" idi. baslica iki bölüm içinde incelemislerdir. Zaten gögün belli basli varliklari. Türkler gök kubbesini uzaydan ayri düsünüyorlardi. esas büyük Tanridan ayirirlardi. Görülüyor ki. hem "gök" ve hem de "Yüce-Tanri" anlamina geliyordu. Gerçi Oguz-Han. Görülüyor ki. yanlnizca Türk milletini temsil etmiyor. bizce en önemli olan özelligi bu idi. aslinda Türklerce. bilakis günes. Onlara göre Türkler. Bu çok eski Türk düsüncesinin izlerini. Bu düsünce tarzi. OGUZ DESTANINDA "AILE DúZENI" "Oguz efsanesinde görülen aile düzeni. gök kubbesinin üstünde ve sonsuz feza içinde bulunuyordu. yine insanoglu sayilan Türk milletinin. "Dag-Han" ve "Deniz-Han" koyuyordu. 24 Oguz boylarini meydana getireceklerdi". uzay idi. Ilkel kavimlerde 15 . gök ile yeri yarattiktan sonra. ay ile yildizlar idiler. Türk düsünce düzeni. yine insanoglu sayilan Türk milletinin. bütün kainatin olus ve türeyis mitolojisi halinde görünüyordu. insanoglunu yaratmisti. Bunlarin adini da "Gök-Han". "AY-Han" ise. Gerçi Oguz-Han. ayin hani seklinde açiklanmistir. Iste Oguz-Han destaninin. bulmamiz bizi sevindirmektedir. "Tengri" derlerdi. yine üç oglu oluyordu. Oguz-Han. günes. ayin ve yildizlarin hanlari degil. Eski Göktürk kitabelerinde de söylendigi gibi: Tanri. en büyügü idi. bütün kainatin kendileri idiler. gök kubbesini. "Gök-Han" in dogmus olmasi. bir atasi idi. Burada önümüze çok önemli bir mesele de çikmaktadir: bazilarina göre. en büyük oglunu da günese bir Han olarak tayin etmis olmaliydi. çok önemli bir meselesi ile karsilasiyoruz. Ama onlar. 9. Agaç kogugunda buldugu yerin kizindan da. "Çünkü. daha çok 'Baba ailesi' ile ilgili idi": Simdiye kadar sosyologlar aileleri. günes ve ay ile yildizlarin dolastiklari. bir efsane gibi ve Türk milletinin türeyisi seklinde karsimiza çikan Oguz-Kagan destani. Eski Türkler göge. Burada Türk mitolojisi ile Türk düsünce düzeninin. Asil gök. Yer ile gögü yaratan Tanri. bir efsane gibi ve Türk milletinin türeyisi seklinde karsimiza çikan Oguz-Kagan destani. ikisi arasinda da. ilk bakista bizi sasirtiyordu. ayni zamanda gögün ve yerin bütün varliklarini da.

onbes günlük devrelerine göre hesaplaniyordu. Bu da ayin. matematik bir mantik üzerine kurulmus ve bu. Gögün kizindan dogan çocuklar Boz-Ok bölümünü yerin kizindan doganlar da. babanin hakimiyeti altinda idi. Nitekim Oguz Han'in da 24 torunu vardi. Bunlari söylemekle Türkler. Bütün rakamlar 12 ile 24 sayilarini bölen. Baba ailesi ise. ayni zamanda kutsal sayilar olarak da. Aslinda Türk takvimi. eski Türk düsünce ve toplumunun. 12 eyalet ile 24 vilayetin meydana gelmesini gerektiriyordu. . Çin imparatorlugu içinde de. baslica problemlerin daha iyi anlasilabilmesi için.hatta istisnasiz olarak . Ama Türklerde. Oguz-Han'in çocuklarinin hepsi. Çin düsüncesine göre düzenlemislerdir. Fakat mitoloji tetkiklerinde. "Türk düsüncesinin her yönü. hesapsiz ve düzensiz düsünmüyorlardi. zaman zaman Çin'e tesir etmis ve Çin kültüründe de büyük bir önem kazanmisti. mantik üzerine kurulmus düzenlerini göstermesi bakimindan. Bu yolla alti çocuk. erkek olarak dogmuslar ve Türk milletine birer baba olarak meydana getirmislerdi. Mesela Cengiz-Han'in atasi kocasiz bir kadin idi. Eski Çin takviminde üç. Oguz Kagan destanini. 12 ayin ve hatta 12 burcun yarisi olan çocuklar. Eski Türkler. OGUZ'UN TOPLUM DúZENI "ZAMAN BIRIMLERINE" GÖRE "Oguz-Han'in ogullari ile boylarinin sayilari birer takvim rakamlari idiler": Oguz destani.hep erkek ve büyük bahadir idiler. büyük bir öneme sahiptir. kayitsiz ve sartsiz olarak. "zaman ve mekan birimleri". on iki ve yirmi dört rakamlari yalniz bir zaman birimi olarak degil. "Oguz Han destanindaki 'takvim rakamlari'. Türklerde ve Türk mitolojisinde. 24 ay idi. bir toplumun olgunlugunu gösteriyordu. Oguz-Han babasini bile. mukayeseli arastirmalar yapmak ve örnekler vermek. böyle bir "Ana-Ata" ya rastlamiyoruz. demek istemiyoruz. ana ailesinin izlerini görmüyor degiliz. Türklerin de kendilerine göre bir takvimi vardi. birimler idiler. Iranlilar veya Hintliler gibi. böyle bir baba ailesi görmüyoruz. Sunu da söylemekte fayda vardir: Eski Roma'da "Baba ailesi". yine bölümlere ayriliyorlar ve takvim biriminin bir çeyregini meydana getiriyorlardi. büyük bir öneme sahip idiler. Yani 12 saatin. Türk devlet teskilati ile ordu düzeninde de 16 . úç-Ok bölümlerini meydana getiriyorlardi. Daha dogrusu Ana ailesi geriligi. müslüman olmadi diye öldürmüs ve ona karsi gelebilmisti. Bazi Mogol efsanelerinde. ikiye bölünmüs ve üçlü bir düzen meydana getirilmisti. Oguz Han'in alti oglu vardi. Türk mitolojisinin bütün atalari. Burada da. topluma da siki bir disiplin ile benimsetilmisti". Çinlilerin de. Eski Çin'de. Fakat cemiyet ilerledikçe ve içtimaŒ seviye yükseldikçe "Baba ailesi" ne dogru bir gidis vardi. Gökten inen sari bir köpek seklindeki hayvandan hamile kalmis ve Mogol ulusunu meydana getirmisti. birbirine uyduruluyor ve zamanla mekan arasinda. 12 ay ve 24 saat. 10.daha çok "Ana ailesi" görülüyordu. bir birlik meydana getiriliyordu. Aslinda eski Türklerde çogu zaman bir sene 12 ay degil. alti. çok faydaladir. Baba oglunu satabilir ve öldürebilirdi.

Türk halklari tarafindan söylenmis ve anlatilmis. gök ile yer arasinda yasayan. 11. uydurma bir masal degildi: "Onu meydana getiren düsünce düzeni. bütün bunlar bize gösteriyor ki. Mesela Büyük Hun imparatoru Mete'nin ordusu. Hep. yeni yeni degisiklikler meydana getirmisti. imparatorlugun "Dogu" ile "Bati" yönlerini. Han olarak oturmuslar". 6 oglunu toplamis ve onlara. Birçok Cermenler. Atilla'nin ölümünden sonra. Oguz Kagani da bütün insanligin bir hükümdari olarak düsünüyorlardi": Oguz Han. Zaten eski Göktürk yazitlari da öyle diyorlardi: "Yukaridaki mavi gök. Cermen ve Iskandinav efsanelerinden. asagidaki yagiz yer yaratildiginda ikisi arasinda da insanoglu yaratilmis insanoglunun üzerine de. pek çok sey ögrenmislerdi. büyük sölenler ile ziyaretler verdigini de görüyoruz. Bundan sonra beyleri ile. "Oguz Kagan destani zihinlerde ve hayallerde yaratilmis bir hikaye degil. Atilla'nin ordularindan bahseden Iskandinav efsaneleri. ordu birimlerini bilmeyen Cermen'ler. Atilla'nin emrinde çalismislar ve Atilla Hunlarindan. kendi devletinin bir çadiri gibi idi. yalnizca Türklerin gönüllerinde ve kalplerinde yasamamis. "Sag" ve "Sol" adlar ile. Bu zaman kadar "yüzlük". birçok ögütler vermisti. köy ve sehirlerini bile. O'nun 24 tümeninden ve 6 ordusundan söz açiyorlardi. yüzyillar ve hatta binyillar boyunca. Tipki Oguz Han'in 6 oglu ve 24 torunu gibi. M. Atilla. Göktürk devletini kuran Bumin ve Istemi-Kagan. yüzyillar boyunca silinmemisti. Eski Türk Kaganlari. Fakat O'nun adi. düzenli ve disiplinli ordulari ile dehset vermesi. Uygurlarin Oguz destanina göre. yalnizca Türk milletinin degil. Bu 6 köse de. ayni zamanda. ikiye ayriliyorlardi. Tipki Oguz Han'in 6 oglu gibi. yalniz kendi ordularini degil. topluma düzen ve disiplin veren bir ilham kaynagi halinde devam etmisti". Bu 24 tümen. Atilla'nin harplerinden ve ordu düzeninden. "binlik" ve "Onbinlik". Avrupalilarin toplum düzenlerinde de. 450 de ölüp gitmisti.S. atalarimiz Bumin-Kagan ile Istemi-Kagan. bu prensiplere göre düzenlediler. aralarinda bölmüs bulunuyorlardi. O'na göre: "Yukarida gök. Günes de Oguz-Kagan devletinin bir bayragi olacakti". bütün 17 . büyük ziyaretler verirlerdi. Atilla'nin Macaristanda büyük bir imparatorluk kurmasi. TúRK DEVLETI DúNYA DEVLETI IDI "Eski Türkler yeryüzünü bir Türk devleti. 24 tümenden meydana geliyordu. milletini de biraraya getirerek.görülüyordu": Oguz destani. Bu toplantilar ayni zamanda. 6 köseye bagli idi. birer "kurultay" ve "danisma" toplantilari idiler. bahsedilir olmustu. Türk toplumunu anlatan ve yansitan bilgiler idiler". savaslardan önce ve sonra bütün milleti toplar ve onlara. Oguz-Han konusmaga baslamis ve kendi devletini tarif etmisti.

Bu sebeple. vergi toplamak degildi. haraç almak ve para toplamak. bu amaca uygun olarak tayin ederdi. Bu sebeple. eski Türk Kaganlari da. tipki Cengiz-Han gibi. Oguz Han'in akinlarindan söz açilir ve nereleri zaptettigi. kendi bildikleri memleketleri akinlar yaptirirlar ve oralari aldirirlardi. Uygurlar. Artik bundan sonra. ilave edilmis bölümlerdi": Simdiye kadar sözünü ettigimiz konular. yine Tanri tarafindan onlara verilmisti. ayni çagda yasayan Türkler ve Iranli yazarlar. Büyük Hun Devleti ile. Cengiz-Han nerelere gidip. Türklerin yalnizca devlet idare etme düsüncelerinde degil. "Oguz-Kagan'in akinlari. çok daha genis ve büyük Oguz-Kagan destanlarinin yazilmaya baslandiklarini görüyoruz. Endenozya'ya kadar uzaniyordu. sonraki Türkler tarafindan. Oguz-Kagan destanini yazmak ve söylemek bir moda haline gelmisti. Oguz-Han'a da. Cengiz-Han'in kurdugu bu yeni düzen arasinda. Nitekim Uygurlarin Oguz-Kagan destani daha çok eski Türk devlet teskilatini andiran bir sekilde konusuyor ve eski Türk kaganlarinin. yeni imparatorluguna da uygulamis ve buna göre. adeta bütün imparatorluk içinde. zaptettikleri yeni memleketlerden gelecek vergilere. gözden geçiriyordu. OGUZ KAGAN DESTANININ EN ESKI BÖLúMLERI "Arabanin icadi": 18 . Cengiz-Han imparatorlugu kurulunca. genis olarak anlatilmaga çalisilir. Hiç süphe yok ki. Onlar. zaptetmis ise. büyük bir devlet kurduktan sonra. Aslinda ise. Güney Rusya Türkleri hakkinda da pek fazla bilgileri yoktu. Zaptettigi yerlere vergi memurlari gönderiyor ve alinan vergileri de. gençligindeki haraç sistemini. Oguz-Kagan destaninin esasini meydana getiren bölümlerdi. Bu sebeple genis bölgeler elde edip. Cengiz-Han Imparatorlugu. Cengiz-Han gençliginde akilli bir eskiyadan baska bir kimse degildi. Yol kesmek. eski Türk devletlerinin teskilati ile. bu bölgeler hakkinda. Oguz-Kagan'a. Bu fikir. daha sonraki Türk devletlerinde. Uygurlar. bu düsüncenin türlü ve sayisiz örneklerini bulabiliyoruz. artik Cengiz-Han'in yerine konmustu. kendi bilgilerine göre. Fakat devletin idaresinde. Iran ve Hindistan bölgelerini çok iyi tanimiyorlardi. Anadolu dahil. büyük ayriliklar vardi. 12. gerçek düsüncelerini yansitiyordu.insanligin hükümdarlari idiler. Cengiz-Han çagindaki Oguz-Kagan destanlarinda artik Oguz Kagan degismisti. O'nun en ileri gelen özelliklerinden biri idi. bir memleketin vergilerinin toplanmasina önem verir ve memurlarini. Türk dininin çok eski prensipleri içinde de bulunuyordu. hakim olan tek ve en önemli prensip. bir idare düzeni meydana getirmisti. Bu çagda Oguz-Han. O'nun gibi akinlar yaptirilmisti. Macaristan ovalarindan Japonya'ya ve daha güneyde de. bu tahta Tanri tarafindan oturtulmus ve bütün yeryüzünü idare etme yarligi da. Cengiz-Han herseyden önce. büyük önem veriyorlardi. gayet genis bilgilere sahip idiler.

Yoketmek için geldi.Göktürklerin türeyisleri ile ilgili efsanelerde. ates gibi insanliga faydali olan seyleri icad eden atalardan. araba v. Kagni'nin icad edilisi. Türklerin Kangli boyu. Oguz'un beyleriyle. Ok ile kiliç ile. tuz. Kagnilar yürür iken. akilli tecrübeli. insanligin gelismesine yardim etmis unsurlarla aletlerin icadlari. halkiyla ulusunu. Oguz-Kagan. Atlar ile öküzler. Böldü ganimetleri. bazi benzestirmeler yapilmistir. canlilar Kanga ile!" "Adiniz Kangalug olsun. derlerdi: "Kanga! Kanga!" Bunun için de dendi. kagni arabasinin icadindan söz açilirken. özenmislerdi ona. en eski ve öz kalintilar olarak kabul edilmislerdir. Bütün mitolojilerde oldugu gibi. Oguz-Han ulusunu. beyleri bütün halki. Yigilmis yükler ise. çok mal elde etmis. tabi kildi halkini. Türk Mitolojisinde de. Oguz öldürdü onu. halki sastilar buna.s.Cansizi çeksin. söz açiliyor ve bunlara büyük bir önem veriliyordu. güldü kahkaha ile. ta daglari geçmisti. Kagniyi çekmek için. devam etti isine. Cansiz alintilar da. bir nevi bizim kagni. gibi. Barmakligi-Çosun-Billig. belgeniz de araba!" Birakti onlari da. Bu sebeple Oguz Kagan destaninda. yatkindi ise eli. bütün dünya mitolojilerinde. fakat 19 . önemli bir yer tutmustu. Onlar da kagni yapti. söyle anlatiliyordu: Çürced Kagan'i aldi. gitti baska tarafa. kesti hemen basini. yani "kagni arabasi" deyimini andiriyordu. tarih boyunca büyük bir söhret yapmis ve Türk kavimleri arasinda. toplayip hep tüm aldi. döktü düsman kanini. sözlerin dis görünüslerine göre. Ilk bakista Kangli sözü. Oguz'un askerleri. yapip koydu içine. Oguz'un bir eri vardi. Dedi: ". katirlar az gelmisti. artik bu halka "Kanga". Zaten ates. Basgeldi Oguz-Kagan. canli öne kosuldu. Uygur Türkçesi ile yazilan Oguz destaninda. Düsmanda ne bulursa. basdi Çürced Hani'ni. Mançurya Bölgesindeki kavimlere akin yaptiginda. Bir kagni arabasi. üzerine konuldu. Kangli boyu ile bir ilgi kurulmustu. Oguz'un bu ustasi. Oguz bunu görünce.

mesela Göktürk ve hatta Cengiz-Han akinlarinda bile hatunlar. TabiŒ olarak bu. bir de beylere sordu: "Bu Idil sularini. biz?" Orduda bir bey vardi. 20 . böyle yeni bir icadi görünce. Oguz-Kagan. Uygur türkçesi ile yazilmis Oguz Kagan destani. yani Volga nehrini geçerken kendisine bir kayik yapmisti. mallarin hepsini arabalara doldurmus ve Oguz-Kagan'in yurduna kadar tasimisti. birçok genis nehirler ile göller bulunuyordu. Bu kayik veya gemi sayesinde. zaman zaman çogaldikça bölünüyorlar ve eski adlar alarak. çok çok büyük bir suydu. daha kolay oluyordu. Türklerin gemi veya sali icad etmelerini söyle anlatiyordu: Idil adli bu irmak. Oguz-Kagan'in akilli beylerinden birisi. Çin'de kullanilan arabalara nazaran. Oguz-Kagan destanina göre böyle ordu düzenleri. bir araba yaparak. henüz daha ortada yok idiler. Yüksek arabali" demelerinin sebebi. herhalde onlarin arabalarinin yüksek. çok agaç var çok da dal. Bununla beraber. yani tekerleklerinin büyük olmasindan ileri geliyordu. Türkler çok eski çaglarda. "Yüksek arabali kavimler" adini veriyorlardi. Oguz Han'a çöktü diz. yalnizca çok eski çaglarda görülüyordu. Hakanlar ile beylerin arkalarindan gelirlerdi. Çok eski çaglarda herhalde. Oguz-Han'in ordulari nehrin karsi kiyisina geçerek. düsmani magl–p etmislerdi. Ulug-Ordu-Beg derler. Çünkü Türk boylari. ayni zamanda arabalar üzerine de oturturlardi. harbe giden Türk ordularinin arkasindan. yüzyilda. Eski Türkler. "Büyük tekerlekli arabalar birçok bakimlardan faydali ve elverisli idiler". çok daha büyük ve yüksek idiler. Fakat kendileri. nasil geçecegiz. çok sevinmis ve bu beyinin soyundan gelen boylara da "Kangali" yani "Kagnili" adini vermisti.bunlari. Kayigi icad etme motifi de. tekerlek ile arabayi icad ederek kullanmislardi. "Türkler ilk geminin yapilisi": Oguz-Han'in bir beyi. Oguz bakti bir suya. nihayet bir efsane ile sözlerin benzestirilmesinden baska bir sey degildi. Çinlilerin bunlara. büyük tekerlekli arabalari kullanmak. Oguz-Kagan destaninda da görüldügü gibi. yeniden ortaya çikiyorlardi. M. Çamurlu bölgelerde ve engebeli arazilerde. Bu yönde Oguz Han'a yerince akil verdi. Bunun üzerine. çok akilli bir erdi. aileleri tasiyan arabalar ve kervanlar da yürürlerdi. "Kangli" kavim adi da vardi. Bununla beraber kendi ülkelerinde de. Ortaasya tarihinde önemli bir rol oynayan bazi Türk kavimlerine Çinliler. her halde Türk mitolojisinin. kendilerine benzeyen kavimlerden ve esyalardan söz açmazlardi. Çin tarihleri. atlarla tasiyamamisti. Eski Türkler çadirlarini yalnizca yere kurmaz. Bu arabalar.S. Türklerin bu arabalari. akinlarda da ordularin pesinden ayrilmazlardi. Itil. Bakti ki yerde bu beg. daha sonraki çaglarda. en eski kalinitilarindan biri olsa gerektir. denizci bir millet degillerdi.V. Öyle anlasiliyor ki.

ordu içinde vardi. buyurdu su emrini: ".Kesti biçti dallari. basi da ap ag idi. Çok sevindi Oguz-Han. hediye etti ona. Görünce Oguz bunu. Oguz destaninda da görülüyordu": Karluk Türklerinin meydana gelisleri ile ilgili bölüm de. Eski Türk Kaganlarinin atlari. Sogugun siddetinden. Bir bey yapti Karluk'u. kendine yapti bir Sal. kar ile sarilmisti. korku içinde vardi. Ne Tanri ne Seytandan. ne çok sevinmis idi. Alaca aygirini. artik sende burda kal! "Sana Karluk diyeyim. çok büyük bir dag idi. ölümsüz adini al! Çok mücevher. gülerek katilmisti. Karluk Türklerinin ortaya çikislari söyle anlatiliyordu: Oguz-Kagan bakti ki. Çok cesur çok alp bir bey. Oguz severdi özden. kaçak 21 . kaybolup gitti gözden. geçti Idil nehrini. Bu bey daglara girdi. Kipçak-Beg'in dogusu ve bey olusu daha baska türlü anlatilmaktadir. halkina oluver bey! "Ben dedim öyle olsun. "Dünyamiza soguk rüzgarlar gönderen 'Buz-Dagi' motifi. Elbette ki Oguz-Kagan. memnun etti Oguz'u. Oguz onu görünce. Uygur türkçesi ile yazilmis Oguz destaninda. devam etti yoluna. çabucak binmis idi. erkek kurt önler gider. büyük bir önem tasirlardi.Kaliver sen burada. Ne yorgunluk ne soguk. Ordunun öncüleri. Türk tarihinde. dokuz gün erdi sona. Gökkurt'u gözler gider. Mete'nin ati gibi efsanelemis birçok atlara da rastliyoruz. densin sana Kipçak-Beg!" TabiŒ olarak diger Oguz destanlarinda. Aygiri yakaladi. bazi önemli meselelerle karsilasiyoruz. Bu dag buzlarla kapli. erismez idi ona. Agaç sala yatarak. Olmustu kardan adam. Dedi: "Bas ol beylere. 60 veya 100 kilometre kosan. Ama at daga kaçti. çok altin. Apalaca aygiri. daglardaki sogugu. Atamadi üstünden.

bir nevi köpekdi". bir çocuk dogurmak zorunda kalmisti. çok eski çaglardan beri meydana gelmis. soguk kuzey rüzgarlarinin. "Siyah ve tüylü bir köpek cinsi" idi. Türklerin zihinlerinden dogmus ve nihayet insan düsüncesinin. karsilastirmalar yapmasi. Bu Buz Dagi dünyanin kuzeyini bastan basa kaplamisti. efsanevi bir köpek olmali idi. büyük devler yasiyorlardi. diger efsaneleri de gözönünde tutarak. Gerçi daha sonraki "Boz-Ok" Oguzlarinin yurtlarinda da. "Barak da. buzlarla örtülü büyük bir dag içine kaçmis ve pesindekileri de günlerce ugrastirmisti. yani "Buz-Dagi" adi veriliyordu. Oguz-Han. yine "Buz" adi ile adlandirilan. "agaç kogugu" anlamina geliyordu. herhalde baslangiçlarda. Herhalde Kipçak sözü de. kadinin esenlikle dogum yapmasina sevinmis ve çocuga da. "It Barak'larin memleketi. küçük bir adaciga siginmak zorunda kalmisti. Oguz-Kagan destanindaki. efsanelesmis ve gerçek mahiyetlerini kaybetmislerdi. Ilk bakista. karanlik ülkeleri içindeydi. Eski Türk efsanelerine göre "Kipçak" sözü. Bu adacikta. agaç koguguna girmis ve orada çocugunu dogurmak zorunda kalmisti. Fakat bu köpek de. "It" sözü. Fakat buraya siginan Oguz Han'in. Altay efsanelerindeki Buz Dagi motifleri. bastan asagiya kadar kardan bir adama dönmüslerdi. Kadin. o nasil bir atti ki. daglar arasindaki bir nehrin ortasinda bulunan. Bunlari söylemekle. ne bir çadiri ve ne de bir evi vardi. Ati dagda bulup getiren bey de. Fakat Türk destanlarini yazanlar. OGUZ DESTANINDA "KÖPEK BASLI" INSANLAR Oguz Kagan destanlarinin önemli bir bölümü de. Altay Türkleri. 22 . Sonraki güçlü ve söhretli Karluk kabileleri. bir kavim adi olmaliydi. "It-Barak" adi veriyorlardi. Kipçak Türklerinin türeyislerini anlatmak istemislerdi. Ama. Himalaya daglari ile kar adamlari efsaneleri hatirlatir gibi idiler. bir geregi gibi olusmus ve gelismis olmaliydilar. bu adamin soyundan geleceklerdi. Altay Türklerine göre. 13. 'It-Barak' lara karsi bir akin yapmis. "Buz-Dag" adini tasiyan bazi daglar vardi. Türkler bu kavimlere. Az önce de söyledigimiz gibi. fakat magl–p olarak. kuzey-batiya dogru uzanan. Eski Oguz yurdunda da Buz-Daglari olabilirdi. böyle Buz daglarini Türk Mitolojisi içinde görebiliyoruz. Altay daglarinin batisindan. Oguz Kagan destanlarina göre. Oguz Kagan tarafindan "Karluk yani Karlik" adi ile adlandirilmisti. Fakat bu daglar. Ama mitoloji incelemeleri yapan bir kimsenin. ta Güney Rusya içlerine kadar uzanan. Kipçak adini vermisti". kardan bir adam sekline girdigi için. zorunlu görünmelidir. Bazilarina göre. Oguz-Kagan. eski Türklerde de. köpek anlamina geliyordu. ne de olsa insanlarin zihinlerinde. Buz daginin üzerinde de. Onu yakalayip getiren insanlar bile. Ama Türk Mitolojisindeki Buz Daglari herhalde yerli olarak.atini orada birakip gidemezdi. "Buz-Dag" in Altay efsanelerindeki Buz-Dagi ile ayni oldugunu ifade etmek istemiyoruz. Kuzeyden esen soguk ve buzlu rüzgarlarinin geldikleri bir dag vardi. büyük Türk kitleleri idiler. Oguz-Kagan destanlarinda bu daga. Eski Altay efsanelerine bir göz attigimiz zaman da. Kipçak'la "agaç kogugu" arasinda bir benzerlik bulmuslar ve bu yolla. "Muz-Tak"adli buzlarla kapli bir "Buz-Dagi" ndan geldigine inaniyorlardi. savasta ölen askerlerinden birinin karisi da. "Muz-Tak". Bildigimiz üzere "Kipçak" lar. "Köpek basli insanlar"in ülkelerine yapilan akinlardi.

Avrupalilar. Öyle anlasiliyor ki. Kipçak kuzeylere gitmis."Oguz-Kagan. yeni akraba. Destanda denilmis ki. atasi sayarlardi. "Kipçak'lar da türkçe konusuyorlar ve Türk kültürüne sahip idiler". bir köpek anarlardi. Türk mitolojisinin çok eski ve müsterek motifleri. kayin agacindan" dogmuslardi. iki nehir ortasinda bulunan bir odaciktaki. . Sonradan Kipçak. Böyle ad verirlerdi. "Eski Uygur atalari. Bu köpek soylu idi. vücutlari insanmis. köpek basli insanlara. oraya "Kipçak" derdi. Bir Türk kavmi meydana getirmisti. Onu da köpeklerin. orada savas dindi. Gerçi. yeni bir nesil meydana getirmislerdi. bu bölgedeki güzel kadinlari Türkler almislar ve onlardan da.Aslinda efsaneler. hep onun oglu idi. Fakat Oguz destani. sik sik görülebiliyorlardi: Türkler "Barak" derlerdi. Oguz-Han yenilmisti. Kipçagi Oguz-Han'in soyundan degil. nihayet askerlerinden birisinin neslinden getiriyordu. Kuzey-bati Asya'da güya "It-Barak" vardi. onlara uzaklardi. Daha sonraki Avrupa mitoloji de. Kadinlari güzelmis. Renkleriyse karaymis. köpek basli insanlarla ilgili. bugünkü Finlandiya ile Rusya'nin kuzey 23 . Oguz bu bölgeleri. hep onun soylari tarafinda idare edilmisti. Oguz onlari yendi. Baslari köpek imis. ikinci karisini bir göl ortasinda bulunan küçük bir adaciktaki agaç kogugunda bulmustu". Uygurlarin türeyis efsanesinde de. "Köpekbasli insanlara Avrupa ve Hint mitoloilerinde de rastlaniyordu". Fakat içinde tarih olaylari da yatmaktaydi. Kadinlar yardim etti. ok mizrak batmaz imis. orada soylari türemis ve yerlilerle karisarak. bu efsane idi. Eski Yunan mitolojisinde de. "Kipçak-Beg" e il verdi. Belik Kipçagin annesi de. Ilaç sürünürlermis. "Borus" adini veriyor ve onlarin. zaman zaman yer vermisti. Bunun için Türkler de. Bu örneklerden de kolayca anlasiliyor ki. bu köpek basli kavme. Kara tüylü köpege. Av çoban köpekleri. Oguz-Kagan tarafindan bu bölgelere tayin edilmis ve kuzey ülkeleri. güzel bir It-Barak kadinindan baska bir kimse degildi. birçok efsanelere rastliyoruz. çok büyük boylu idi. büyük soylu köpege. Bir adaya siginip toplanip derilmisti. On yedi sene sonra. Türklerse Iç Asya'da. sanki Kara Seytanmis. bir tarih olayi gibi gösterilen bu akinlarda. Türklerden kaçmaz imis.

Yunanistan'daki efsanelere nazaran daha eski idiler". Köpek basli insanlarla ilgili efsaneleri. çok daha eski çaglarda baslamisti. Çin'in kuzeyinde ve Mançurya'da oturan bazi kavimler Çinlilere göre köpek basli idiler. 'altin bir yay" ile ""üç gümüs ok"u. disaridan gelmis bir efsane olmali idi. yayla oklarin daha önce. köpege büyük bir önem verirlerdi. 14. köpege önem vermezlerdi. yoksa Avrupa'dan mi geldigini. TabiŒ olarak. daha çok Bati ile ilgileri olan yazarlar tarafindan kaleme alinmislardi. Avrupa ve Yunan Mitolojisi ile Türk Mitolojisi arasinda. Bu sebeple Hindistan'daki köpek basli insanlar. ayri yer ve zamanlarda yazilmis olan Oguz destanlarinda. Sakali ak. Onlarca köpek. " Köpek basli insanlara. daha eski kaynaklarimiz maalesef yoktur. Çin'in köpek bagli efsaneleri. bu konuda da ufak degisiklikler görmüyor degiliz. 24 . hem kutsal ve hem de kendi milletlerinin atasi idi. eski Yunan'da ve Avrupa'da görülmüs olmasina ragmen. Çin efsanelerinde de büyük bir yer verilmisti. vardi bir koca kisi. söyle olmustu: Söz disinda kalmasin. köpege daha fazla önem vermisti. Uygur türkçesi ile yazilmis Oguz destani. bunun için de Türk Mitolojisi. Köpek basli insanlar motifi. saçi boz. güya Kuzey Mançurya'da yasayan "Köpek basli" insanlardan da söz açiliyordu. Tardus Türklerinin atalari da. Bu sebeple Oguz destanlarinda köpek basli insanlar. Bu sebeple Oguz-Kagan destanina köpek basli insanlar motifinin.kisimlarinda yasadiklarini söylüyorlardi. Kuzey Rusya ile Finlandiya'da gösteriliyorlardi. Mançurya'nin kuzeyinde oturan iptidaŒ Mogollar. Cengiz-Han devrinde yazilmis olan Oguz destanlari. avda bulup getirmislerdi": Altindan yapilmis bir yay ile üç gümüs okun. hemen hemen bütün Oguz destanlarinda yer almaktadir. Hindistan'da ve güney bölgelerinde de görüyoruz. "Basi kurt ve vücudu insan olan" bir kimse idi. Bu çok güzel olay. Türklerde de bunlarin benzer sekillerini görmüyor degiliz. Hint Mitolojisi zaman zaman. Fakat Türkler. bir benzerlik ve bir bag meydana gelmektedir. Bu bakimdan. Mesela Dogu Göktürk devletinin önemli bir bölümünü meydana getiren. Oguz-Kagan yaninda. "ALTIN YAY" VE "úÇ GúMúS OK" "Oguz-Kagan'in alti oglu hükümdarlik sembolü olan. Köpek. çok uzun tecrübeli. rüyada görüldüklerini yaziyordu. Bu efsaneler Çin'de. kolayca kestirmek mümkün olamamaktadir. Hatta diyebiliriz ki. herhalde Türkler arasina. Oguz-Kagan destanindaki "It-Barak" lar da asagi yukari. ayni bölgelerde idiler. Elimizde bu konu ile ilgili. Motifin. Buna ragmen. eski Türk destanlarinda. bilsin herkes bu isi. Oguz'un ogullari tarafindan bulunusu. Çin'den mi. asagi bir hayvandi. soylu Hintlileri temsil ediyorlardi. Türklere göre. köpek basli insanlari daima küçük görmüstü. asagi bir sinifi degil.

yani Gök Dag ve Deniz Hanlari da. Yayin bulunuyordu. Rüyayi tabir etti. üç gümüsten oku da. yay ile oklari bularak sevinmisler ve hemen onlari babalarina götürmüslerdi. bu olay üzerine önem vermeden geçmek. avlanmak için. günün birinde bir sigirin. uyur iken uykuda. Bey. únvani Tüsimeldi. altin bir yay ile üç gümüs ok vermis ve bunlarin ayri ayri yerlerde. Oguz-Han. ilk bakista akla çok uygun gelmektedir. Anlatti Oguz-Han'a. dirlik düzenlik versin! "Hakanima insallah. dolup tasar boyuna. Oguz destanlarinin en son metinlerinden biri sayilan. "Seni de öyle yapsin. Tanri kutsal özüyle! "Yeryüzü hep insanla. Bundan sonra Oguz-Kagan gögün kizindan dogan üç oglunu. yani Gün-Han. birlik güvenlik versin! "Rüyada ne gördüysem. doguya göndermisti. yani Kagan veziri. içindeki duygudan. Batida ve doguda avlanan çocuklar. Oguz'un seçme eri. baska hiçbir kaynakta görülmemektedir. Dedi: "Bu düsüm sana. Çok eski bir efsanedir: "Atilla'nin çobanlarindan birisi. "Tanrim! Bagislayiver! Oguz-Kagan soyuna!" Eski tarih kaynaklarina göre ise olay söyle olmustu: "Oguz-Han'in alti oglu bozkirlarda avlanirlarken. sanki kanatlanmisti. Oguz-Han'in beyini göndererek. yay ile oklari yari yerlerine kadar topraga gömdermesi. yariya kadar gömülmesini emretmisti. Acaba sigirin ayagini böyle ne kesti diye arastirirken. altin yayi bulan çocuklarini. yere saplanmis bir kiliç bulmus. Ta dogudan batiya. altin yay uzanmisti. Oguz-Kagan'in emrini yerine getirerek yayi. mümkün olmamaktadir. úç gümüs ok kuzeye. sonradan uydurulmus olmasi. gelmisti. akilli düsünceli. "Ulug Türük" dü adi. uyaninca uykudan. bozkirlar içine. Gök Tanri'nin sözüyle. tesadüfen bir altin yay ile üç gümüs ok bulmuslar ve bunlari babalarina getirmislerdi". Bati ülkelerine tayin etmis ve gümüs oklari bulanlari da Dogu bölgelerine vermisti". Sapindan yere saplanmis olan bu kilici topraktan çikararak. 25 .Soylu bir insan idi. Yerin kizindan dogan üç oglunu. Fakat Türk mitolojisinin diger motiflerini de hatirlayinca. Bu bakimdan böyle bir olayin. ayaginin kanadigini hayretle görmüs. Hive'nin meshur Türk hani Ebülgazi Bahadir Han'in eserinde ise durum söyle anlatiliyordu: "Oguz-Kagan bir vezirine. Ay-Han ve Yildiz-Han'i batiya göndermisti. batidaki bir bölgeye ve üç gümüs oku da doguda yari yerlerine kadar gömerek. Altindan bir yay gördü.

gidin gündogusuna. bu yay ile oklarin nasil bulunduklarini okuyalim: Sabah olunca gördü. Tanri tarafindan gönderilmis bir hakanlik sembolü gibi düsünülüyordu. Buldular yolda birden. som gümüsten tam üç ok. bunu hemen duyunca. üç büyük ogluna vermis ve onlara. okun bir elçilik sembolü oldugunu hatirlatmadan geri kalmamisti". Sundular Oguz-Han'a. Fakat Bati bölgelerini ellerinde tutacak olan Oguz-Han'in ogullarinin. ogullarina böldü. Gerçekten de Türkler. Gitti üçü doguya. bir elçilik sembolü idi. Iskitler çaginda da görülen bir efsane motifidir. kesin olmamakla beraber bir açiklama dönemesine tabŒ tutmak. Daha gerçekçi Oguz destanlarina göre: "Oguz Kagan altin yayi. daha çok gökyüzünün bir sembolü halinde idi. Buldular yolda birden. kendinden küçükleri. Dag ile Deniz ve Gök. gerçekten de altin bir yayi andiriyordu. üç büyük çocugun hakki olacakti". gidin günbatisina!" "Oguz-Han ogullari. bu kilici elde eden hükümdarin da. Tanrinin bir yayi gibi idi. az önce bu konu ile ilgili olarak nasil bir rüya gördügünü okumustuk. göge deg bu yay gibi!" Av avlayip kus kuslayan. Atilla'nin etrafindakiler bunu görünce çok sevinmisler ve bu kilicin. bir yaydan baska bir sey degildi. Han sevindi hem güldü. devamli olarak batida oturan ve Oguzlarin Boz-Ok Türklerini meydana getiren. Oguz-Kagan'in vezirinin. zaman zaman yayi gökyüzünün bir sembolü olarak görmüslerdi. Daha sonraki motifleri de. cesaretin hani der! "Gün. yayin bir hükümdarlik sembolü oldugunu hatirlatmisti. olun siz de birer ok!" Yay Türklerde bir hakimiyet sembolü idi. Han sevindi hem güldü. Tanrinin kilici oldugunu söylemisler. Gerçi bu hikaye. bir hükümdarlik sembolü idi. Efsane yazari.Atilla'ya getirmis. henüz daha hiçbir sey bilmedigimiz bu konular için faydali olacaktir. kus kuslayan. "Gök. som altindan tam bir yay. ogullarim! Sizlerin olsun bu ok. Av avlayip. bir devletin degil. gökyüzünü bastan basa kapliyordu. herhalde Ebül Gazi Bahadir Han tarafindan uydurulmus bir efsane motifi olmasa gerekti. Dedi: ". Fakat Oguz Kagan destanindaki altin yay. buna kendinden fazla bir sey ilave etmemisti: "Oguz-Han doguda oturan üç küçük ogluna. da. ogullarim! Kullanin bir yay gibi! "Oklarimiz erissin. kendi 26 . yaryüzüne hakim olacagini ifade etmisler". Dag ve Deniz siz de. Bir yere giden elçiler sembol olarak ellerinde. Onlara göre "ebe kusagi" da. üç gümüs ok vermisti. yere gömülü altin bir yay bulmalari. Aldi bu altin yayi. Burada yay. Sundular Oguz-Han'a. Bu oklari verirken de ogullarina. Aldi üç gümüs oku. Bu sebeple hükümdarlik. Oguz-Kagan'in ogullarinin bulduklari "Altin Yay" ile "úç gümüs ok" da. ve Yildiz sizler. Dedi: "Hey! Gönlüm benim" Avlansana haydi der! "Ihtiyarlik basa geldi. yani úç-Ok'larin atalarina ise. kendinden büyükleri. "Atilla'nin kilici" gibi. Ayrica. Gerçi Türklerde ok. Türlü renklerle bezenmis olan "ebe kusagi". Ay. Çagirtarak getirtti. Gün ile Yildiz ve Ay. "Yay atmisti onlari. Dedi: "-Ey. üçü bati boyunca. Hatta Büyük Selçuklu devletinin sembolü de. kirarak üçe böldü. Gerçekten de Türklerde yay.Ey. Simdi yine Uygur türkçesi ile yazilmis Oguz destanindan.

Hükümdarlik büyük ogullara geçiyordu": Az önce Türk mitolojisinde. Oyrat'lar henüz daha müslüman degil idiler. Istemi-Kagan'inkine benzetilebilirdi. Bunlarin pekçoklari. Oguz Kagan babasini öldüren kahramanlarin bulundugunu. Ama bunlar da. Bu sebeple Oguz-Han'in büyük oglu "Gün-Han". sik sik görebiliyoruz. Oguz-Kagan'dan veya onunla ilgili Türk efsanelerinden haberleri vardi. Fakat Oguz-Kagan'in küçük ogullarinin. Ama onlar arasinda da. Mesela. Oguz Türkleri ile birçok baglar tasiyorlar ve mense birligi gösteriyorlardi. Onlarin kültürleri de. devlet içinde Bumin-Kagan'dan sonra geliyor ve bölgesinin idaresini de. münakasasiz olarak. Oguz Túrklerinden baska. elçi mertebesinde olduklari düsünülemezdi. dayi ailesinin en ufak bir izine bile rastlamiyoruz: "Türkler. OGUZ DESTANINDA "VERASET DúZENI" "Oguz Kagan destanlarinda. úç-Ok'larin devlet içindeki vazife ve selahiyetleri de. ne büyük bir devlet kurabilmis ve ne de toplum hayatlarini gelistirebilme ortamini bulabilmislerdi. iyice gelistirmislerdi. Türk mitolojisinde ise hükümdarlik hakki. doguda oturur ve Büyük Kagan ünvanini tasirdi. Ana ailesinin izlerinin bulundugu kavimlerde veraset daha çok küçük ogullara düserdi. Kendisi gerçi Büyük Kagan degildi ama. zaman zaman kurulan büyük Türk devletlerine tabŒ olmus ve öylece yasayip. yine Türk idiler. Tanri daglarinin derin vadilerinde. onun emrinde olarak Yabgu idi. daha pek çok Türk vardi. Türk mitolojisinin hemen hemen tümünde ise. Kurulan bütün devletler. 15. 16. onlarin da elbette ki. Oguz Türklerinin bir devlet mitolojisi halini almisti. 27 . eski ve geri çaglari çoktan geride birakmis ve yüksek içtimaŒ bir seviyeye erismislerdi". tarih boyunca büyük devlet hayati yasayamamislardi. Kirgiz'lar. OGUZ . tam selahiyetle elinde tutuyordu. Türklügün en gelismis ve soylu bölümleri idiler". aslen Mogol olan Oyrat'lardan çok korkarlardi. Birçok defalar büyük devletler kurmuslar ve tecrübe ile görgülerini. bunun çesitli kavgalarini görebiliyoruz. dayi tarafinin adlari ve nüfuslari çok geçerdi. IptidaŒ kavimlerde görülen "Ana ailesi" nin izleri. Tanri daglari ile Dogu Türkistan'in batisinda yasayan Kirgiz'lar. Ortaasya'da yasayan.KAGAN DESTANININ ORTA ASYADAKI KALINTILARI Selçuklu ve Osmanli devletlerini meydana getiren "Oguz Türkleri". gitmislerdi. dogrudan dogruya büyük çocugun hakki idi.hükümdarlarinin oklarini tasirlardi. Mesela Cengiz Imparatorlugunda bile. hayvanlarini otlatmakla geçinen bu Türkler. kendilerini Oguz-Han'a bagliyorlar ve O'nun düzeni ile yetiniyor ve ögünüyorlardi" Kirgiz'larin ise. Ayrica ana ailelerinde. böyle bir iddialari yoktu. "Oguz-Kagan destani. Bununla beraber. Türk mitolojisinde tamamen kalkmis ve silinmisti. Batidaki küçük kardesi ise. Göktürk devletinde Bumin-Kagan. babasinin yerine geçmisti. yalnizca "Baba ailesi" nin görüldügünü söylemistik.

gerek din ve gerekse konu bakimindan. iyi olarak isinmamislardi. sapka ile elbiseleri. Fakat biyiga. sakal birakma ile sarik giymegi biliyorlardi. sakalini koyuver. Onlar da. Bunun için Kirgizlar'in yurduna kaçip. Türk mitolojisi adli büyük eserimizde. Kirgizlar efsanelerine göre: "Oyrat Hani'nin. Saçlarin olmaz böyle. babasina gider ve onun da müslüman olmasini ister. eline geçirmis degildir. bu konu ile ilgili efsanenin. Gerçi Kirgiz'larin efsaneleri de çok güzeldir. babasi Kara Han'i öldürür ve bu suretle intikamini almis olur". bir komutan gibidir. magl–p olur. Kendileri müslüman olmuslardir. oglunun bu istegini duyunca. "Kirgiz'larin bu efsanesi. babasina hücum eder. Büyük bir savastan sonra Alamn-Bet. Bu sebeple Oyrat Han'nin oglunun biyiklari. Her Cumadan Cumaya. Kara Han'i öldürmekle. "Uzun saç" birakma da. (Önemli olan nokta. Islamiyeti ögrenmek ve nasil ibadet edildigini görmek ister". büyük önem verirlerdi. Alman-Bet babasini razi edemeyince. müslüman degillerdir. dügmelerini kesiver. yaralanir. Oguz destani ile karsilastirilamayacak kadar geridir": Alman-Bet. bir kagan degil. bol miktarda yag ve süt yagmalamak ve nihayet. mescitlere geliver! Eski Türkler "sakal" birakmazlardi. basit insanlar tarafindan zehirlenir ve her türlü seyler basina gelir. hemen hemen tümünü bulabilirsiniz. Müslüman olmuslardi. Alman-Bet'in babasinin da Oguz-Han'in babasi gibi. Bu sebeple kahramanlarina. Bu sebeple kendilerine kaçan Oyrat Han'ninin ogluna söyle diyorlardi: Biyigini tiras et. basit seylerdi. Türklerin çok sevdikleri. "sapkasi" ile "saçlari" . Oguz-Han gibi büyük bir kahraman olarak gösterilmistir. düsmanlarini müslüman etmek isterler. Ögündügü seyler de. hissetmege baslar. "Müslüman olan Alman-Bet. eski büyük Türk devletleri gibi. Fakat Alma-Bet'in kendisi. Akinlar uzun sürer ama. Kara-Han adi tasimasidir). Öyle anlasiliyor ki Kirgiz'lar. yeniden Kirgiz'lara kaçar ve Kirgiz'larla beraber olup. Fakat Islamiyete henüz daha. Babasi. kakülünü kirkiver. Alman-Bet adli bir oglu olur ve büyüyerek müslüman olma ihtiyacini. babasi onun yurdunu da. belki de Tanrinin ilhami ile. Fakat savaslar küçüktür. nihayet Kirgiz Hanlarinin emrinde bulunan. bu bölgeleri alip. Kirgiz Hocalarinin gariplerine gitmis ve kendilerine uymasi istenmisti. Bir cemiyetin isteklerini. bu sirada Islamiyetin en önemli sarti olarak.Kirgiz'lar ise. ölülerin üzerinden çikararak toplamak gibi. birkaç sigir sürüsü elde etmek. izdiraplarini anlatir. 28 . kizar ve Alman-Bet'i yanindan kovar. türlü savaslar yaptirirlar. Basindaki sapkanin. bir an'aneleri idi. Savasir. Fakat etraflarindaki halklar ise.

hiç söz açilmaz. döner. "Türk Mitolojisi . 29 . Bahaeddin ÖGEL tarafindan hazirlanan Mili Egitim Bakanligi .I" adli kitaptan alinmistir. dolasir. kendi küçük yaylalarina gelirler.elde edilen yeni bir toprak parçasindan. Bu sayfadaki bilgiler.Egitim Dizisi. savasirlar ve yine. Kahramanlar.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful