Michel Foucault

Θ γζννθςθ τθσ βιοπολιτικισ
Διαλζξεισ ςτο Collège de France, 1978-1979
Διάλεξθ 7 Μαρτίου 1979
Μτφρ.: Radical Desire

Κα ικελα να ςασ διαβεβαιϊςω ότι παρά τα φαινόμενα, είχα πράγματι τον ςκοπό να ςασ
μιλιςω για τθν βιοπολιτικι, και μετά, με τα πράγματα να είναι όπωσ είναι, κατζλθξα να
μιλιςω εκτεταμζνα —και ίςωσ για υπερβολικά πολφ χρόνο— για τον νεοφιλελευκεριςμό,
και τον νεοφιλελευκεριςμό ςτθν γερμανικι του μορφι. Πρζπει όμωσ να εξθγιςω κάπωσ
αυτι τθν αλλαγι ςτθν κατεφκυνςθ που ικελα να δϊςω ς’ αυτζσ τισ διαλζξεισ. Προφανϊσ,
δεν μίλθςα τόςο αναλυτικά για τον νεοφιλελευκεριςμό, πόςο μάλλον για τον γερμανικό
νεοφιλελευκεριςμό, επειδι ικελα να ιχνθλατιςω το ιςτορικό ι κεωρθτικό “υπόβακρο” τθσ
γερμανικισ χριςτιανοδθμοκρατίασ. Οφτε το ζκανα για να αποκθρφξω ό,τι μθ ςοςιαλιςτικό
ςτισ κυβερνιςεισ των Βίλι Μπραντ και Χζλμουτ ΢μιτ. Επζμεινα τόςο ςτο πρόβλθμα αυτό του
γερμανικοφ νεοφιλελευκεριςμοφ επειδι, ςε ςυνζχεια όςων άρχιςα να λζω πζρυςι, ικελα
να δω τι απτό περιεχόμενο μπορεί να δοκεί ςτθν ανάλυςθ των ςχζςεων ιςχφοσ —
νοουμζνου βζβαια, και αυτό το επαναλαμβάνω και πάλι, ότι θ ιςχφσ δεν μπορεί με κανζνα
τρόπο να εννοθκεί είτε ςαν αρχι αυτι κακαυτι, είτε ωσ κάτι που ζχει επεξθγθματικι αξία θ
οποία να λειτουργεί εξ αρχισ. Ο ίδιοσ ο όροσ, ιςχφσ, δεν κάνει τίποτε άλλο από το να
οριοκετεί ζνα πεδίο ςχζςεων οι οποίεσ απομζνει εξ ολοκλιρου ακόμα να αναλυκοφν· και
αυτό που ζχω προτείνει να ονομάςουμε κυβερνθτικότθτα, δθλαδι τον τρόπο με τον οποίο
μπορεί κάποιοσ να οργανϊςει τθν ανκρϊπινθ ςυμπεριφορά, δεν είναι παρά ζνα
προτεινόμενο αναλυτικό πλαίςιο για αυτζσ τισ ςχζςεισ ιςχφοσ.

Ζτςι, πειραματιςτικαμε με τθν ζννοια αυτι τθσ κυβερνθτικότθτασ, και κατά δεφτερον
είδαμε πϊσ αυτό το πλαίςιο τθσ κυβερνθτικότθτασ, το οποίο μποροφμε να υποκζςουμε πωσ
ιςχφει για τθν ανάλυςθ τθσ οργάνωςθσ τθσ ςυμπεριφοράσ των τρελϊν, των αςκενϊν, των
παραβατικϊν προςωπικοτιτων και των παιδιϊν, μπορεί να ιςχφει εξίςου όταν
αςχολοφμαςτε με φαινόμενα εντελϊσ διαφορετικισ κλίμακασ, όπωσ είναι αυτά τθσ
οικονομικισ πολιτικισ, για παράδειγμα, ι τθσ διοίκθςθσ ενόσ κοινωνικοφ ςϊματοσ, και τα
λοιπά. Αυτό το οποίο ικελα να κάνω —και αυτό διακυβεφτθκε ςτθν ανάλυςι μου— ιταν
να διαπιςτϊςω τον βακμό ςτον οποίο μποροφμε να δεχτοφμε ότι θ ανάλυςθ των
μικροεξουςιϊν, ι των διαδικαςιϊν κυβερνθτικότθτασ, δεν περιορίηεται εξ οριςμοφ ςε ζναν
ακριβι χϊρο ο οποίοσ προςδιορίηεται από ζνα τμιμα τθσ κλίμακασ, αλλά κα πρζπει να
εννοθκεί απλά ωσ μια οπτικι γωνία, μια μζκοδοσ αποκωδικοποίθςθσ θ οποία μπορεί να
ιςχφει για όλθ τθν κλίμακα ανεξαρτιτωσ του μεγζκουσ τθσ. Με άλλα λόγια, θ ανάλυςθ των

είναι ςχεδόν πάντοτε το κράτοσ: θ χωρίσ όρια επζκταςθ του κράτουσ. Ζνασ δεφτεροσ λόγοσ που επζμεινα ς’ αυτά τα προβλιματα του νεοφιλελευκεριςμοφ είναι κάτι που κα ικελα να ονομάςω κριτικι θκικι. Οι δφο αυτζσ ιδζεσ. θ παντοδυναμία του. είναι ηιτθμα οπτικισ γωνίασ. και ςε διειςδυτικότθτα. υπάρχει θ ιδζα ότι το κράτοσ ζχει το ίδιο. Μόλισ δεχόμαςτε τθν φπαρξθ αυτισ τθσ ςυνζχειασ ι τθσ γενετικισ ςυγγζνειασ μεταξφ διαφορετικϊν μορφϊν του κράτουσ. ΢τθν πραγματικότθτα. το κράτοσ πρόνοιασ. ζναν ενδογενι ιμπεριαλιςμό που το ωκεί διαρκϊσ να απλϊνει τθν επιφάνειά του και να εξαπλϊνεται ςε μζγεκοσ. ο μεκοδολογικόσ λόγοσ. ςε βάκοσ. θ εγγενισ βία του κράτουσ κάτω από τον προνοιακό του πατερναλιςμό…Νομίηω ότι υπάρχουν δφο ςτοιχεία τα οποία είναι αρκετά ςτακερά ς’ αυτι τθ κεματικι τθσ κριτικισ του κράτουσ. Είναι πλθκωριςτικό. το ζξω του. τθσ ανταλλαξιμότθτασ των αναλφςεων. ότι το κράτοσ ζχει μια χωρίσ όρια ιςχφ επζκταςθσ ςε ςχζςθ με τον ςτόχο-αντικείμενό του. Γιατί είναι πλθκωριςτικό. αν κζλετε. πρϊτο. τθν πολιτικι κοινωνία. Πρϊτα. μια εγγενι τάςθ να εξαπλϊνεται. με το κράτοσ διοίκθςθσ. ότι οι μορφζσ του κράτουσ αναπτφςςουν θ μία τθν άλλθ ςτθ βάςθ ενόσ δυναμιςμοφ που προςιδιάηει ςτο κράτοσ— μοφ φαίνεται πωσ δθμιουργοφν ζνα είδοσ κοινοτοπίασ τθσ κριτικισ που το βρίςκουμε ςυχνά ςιμερα. δθλαδι: τθν πολιτικι κοινωνία. μοφ φαίνεται ότι αυτζσ οι κεματικζσ κζτουν ςε κυκλοφορία κάτι που κα μποροφςαμε να αποκαλζςουμε πλθκωριςτικι κριτικι αξία· ζνα πλθκωριςτικό κριτικό νόμιςμα. μεταξφ διαφορετικϊν μορφϊν του κράτουσ. ςτο ςθμείο που κα καταλάβει κάποια ςτιγμι εξ ολοκλιρου αυτό το οποίο είναι ςυνάμα το άλλο του. Σο πρϊτο ςτοιχείο που μοφ φαίνεται να διατρζχει όλθ αυτι τθν γενικι κεματικι τθσ κρατοφοβίασ είναι λοιπόν αυτι θ εγγενισ ιςχφσ ςε ςχζςθ με το αντικείμενο-ςτόχο τθσ. και μόλισ αποδίδουμε ςτο κράτοσ ζναν διαρκι . και από πολλζσ διαφορετικζσ οπτικζσ. πρϊτον. κα μποροφςαμε να ποφμε ότι αυτό που ςτισ μζρεσ μασ επερωτάται διαρκϊσ. οι οποίεσ βρίςκονται κοντά θ μία ςτθν άλλθ και υποςτθρίηουν θ μία τθν άλλθ —δθλαδι. το φαςιςτικό κράτοσ και το ολοκλθρωτικό κράτοσ να είναι —δεν ζχει ςθμαςία ςε ποια από τισ διάφορεσ αναλφςεισ τουσ— τα παρακλάδια ενόσ και μόνο μεγάλου δζντρου κρατικοφ ελζγχου που αναπτφςςεται διαρκϊσ και με τρόπο ομοιογενι. Αυτόσ ιταν. Καλϊσ. και μζςα από τον δυναμιςμό του. το κράτοσ και οι ςπόροι φαςιςμοφ που περιζχει. Σϊρα. θ γραφειοκρατικι του ανάπτυξθ. και το αντικείμενό του. τθν πολιτικι κοινωνία. ζνα είδοσ γενετικισ ςυνζχειασ ι εξελικτικισ επαγωγισ. το γραφειοκρατικό κράτοσ. και δεφτερον. και δεν είναι ηιτθμα ενόσ τομζα. επειδι νομίηω πωσ θ κεματικι αυτι ενκαρρφνει τθν ανάπτυξθ. με διαρκϊσ αυξανόμενθ ταχφτθτα.μικροεξουςιϊν δεν είναι ηιτθμα κλίμακασ. ζνα είδοσ επεκτατικισ ιςχφοσ. ο ςτόχοσ του. Σο δεφτερο ςτοιχείο που μοφ φαίνεται ότι βρίςκεται διαρκϊσ ςε αυτζσ τισ γενικζσ κεματικζσ τθσ κρατοφοβίασ είναι ότι υπάρχει μια ςυγγζνεια.

και οποιαδιποτε και αν είναι θ λειτουργία του. προφνϊσ. Τπάρχει λοιπόν πλθκωριςμόσ με τθν ζννοια μιασ αυξανόμενθσ ανταλλαξιμότθτασ αναλφςεων. για παράδειγμα. λεσ και πριν το φαςιςτικό κράτοσ δεν υπιρχαν τζτοιου είδουσ ποινζσ — ι και πολφ χειρότερεσ. Οποιοδιποτε και αν είναι το αντικείμενο τθσ ανάλυςθσ. κα ικελα να πω ότι θ κριτικι αυτι με όρουσ μθχανιςμοφ και δυναμιςμοφ του κράτουσ είναι πλθκωριςτικι ςτον βακμό που δεν διεξάγει μια κριτικι ι μια ανάλυςθ του . αλλά και να αναφερόμαςτε από τθ μία πίςω ςτθν άλλθ και ζτςι να τουσ ςτεριςουμε κάκε ςυγκεκριμζνο χαρακτιρα. να μασ φζρνει ςτθν ανάλυςθ των ςτρατοπζδων ςυγκζντρωςθσ. ςε ζνα ςφςτθμα όπωσ το δικό μασ. αλλά ςκεφτείτε.εξελεκτικό δυναμιςμό. Για παράδειγμα. ςτο όνομα αυτοφ του δυναμιςμοφ του κράτουσ. γίνεται εφικτό όχι απλϊσ να χρθςιμοποιιςουμε διαφορετικζσ αναλφςεισ που να υποςτθρίηουν θ μία τθν άλλθ. ο τρίτοσ πλθκωριςτικόσ μθχανιςμόσ που μοφ φαίνεται χαρακτθριςτικόσ αυτοφ του τρόπου ανάλυςθσ. μπορεί να βρεκεί πάντοτε κάτι ςαν ςυγγζνεια ι κίνδυνοσ. ςτο τζλοσ δεν ζχει ςχεδόν καμία ςθμαςία ποια είναι θ αντίλθψθ κάποιου για τθν πραγματικότθτα ι τι είδουσ εικόνα για τθν αλικεια παρουςιάηει θ πραγματικότθτα. Θ ζκλειψθ τθσ αλθκινισ πραγματικότθτασ μοφ φαίνεται πωσ είναι ο τρίτοσ πλθκωριςτικόσ μθχανιςμόσ που βρίςκουμε ςε αυτι τθν κριτικι. κάτι ςαν τθν μεγάλθ φανταςίωςθ του παρανοϊκοφ και αδθφάγου κράτουσ. Δεν επικαλοφμαι ζνα παράδειγμα του καλφτερου. παραπζμπεται ςτο δικαςτιριο και καταδικάηεται μάλλον αυςτθρά· πάντα κα βρείτε ανκρϊπουσ που κα λζνε ότι θ ποινι αυτι είναι το ςθμάδι ότι το κράτοσ γίνεται φαςιςτικό. θ ανάλυςθ τθσ κοινωνικισ αςφάλιςθσ και του διοικθτικοφ μθχανιςμοφ ςτον οποίο βαςίηεται καταλιγει. κακϊσ και τθσ απϊλειασ του ςυγκεκριμζνου τουσ χαρακτιρα. είναι ότι επιτρζπει ςε κάποιον να αποφφγει να πλθρϊςει το τίμθμα τθσ πραγματικότθτασ και τθσ αλικειασ. ΢τθν μετατόπιςθ από τθν κοινωνικι πρόνοια ςτα ςτρατόπεδα ςυγκζντρωςθσ εξανεμίηεται θ απαραίτθτθ απτότθτα τθσ ανάλυςθσ. μζςα από τθν “αποκιρυξθ” — να βρεισ κάτι ςαν το φανταςιακό προφίλ του κράτουσ και δεν υπάρχει κατόπιν καμία ανάγκθ να αναλφςεισ τθν αλθκινι πραγματικότθτα. όςο δφςκολα διακρίςιμο και ιςχνό και αν είναι. ο οποίοσ είναι ότι επιτρζπει ςε κάποιον να επιδοκεί ςε κάτι που κα μποροφςαμε να αποκαλζςουμε γενικι απαξίωςθ δια τθσ επίκλθςθσ του χειρότερου. Θ κριτικι αυτι μοφ φαίνεται πωσ είναι επίςθσ πλθκωριςτικι για ζναν δεφτερο λόγο. το μικρότερο μπορεί πάντα να απαξιϊνεται από το περιςςότερο. ΢τον βακμό αυτό. μζςω κάποιων νοθματικϊν ολιςκθμάτων και χάρθ ςε μερικά λογοπαίγνια. μζςα από τθν υποψία —και όπωσ κα λεγε ο François Ewald. ςτον βακμό που μπορεί πάντοτε να οδθγιςει ςτθν αναφορά ςε κάτι που κα είναι χειρότερο χάρθ ςτθν εγγενι δυναμικι του κράτουσ και τισ τελικζσ μορφζσ που αυτι μπορεί να πάρει. Σζλοσ. και το καλφτερο απ’ το χειρότερο. ςτον βακμό που. Ο τρίτοσ παράγοντασ. Είναι αρκετό. κάποιον δυςτυχι που καταςτρζφει μια βιτρίνα κινθματογράφου και.

πάνω ςτθν κοινωνία. Σο βρίςκουμε εντοπιςμζνο ακριβϊσ μζςα ςτισ νεοφιλελεφκερεσ επιλογζσ που αναπτφςςονται ςτθ φάςθ αυτι. για ςχεδιαςμό. το να ζχεισ τθ μοίρα τθσ Γερμανίασ ςιμαινε για τον Hayek το να υιοκετιςεισ το ςχζδιο Beveridge για κοινωνικοποίθςθ. Δεν το είπε αναφερόμενοσ ςτον κίνδυνο μιασ γερμανικισ ειςβολισ ςτθν Αγγλία. ι με άλλα λόγια. και μζριμνασ ςτα χζρια του κράτουσ το οποίο ζτςι και αλλιϊσ κυκλϊνει τα πάντα. πανταχοφ παρόντοσ. όλο και περιςςότερθ αναταραχι των ειςοδθμάτων. αςχολοφνταν με τθν διάκριςθ του εαυτοφ του από τθν κεχνςιανι κριτικι και τθν ίδια ςτιγμι αναλάμβανε τθν κριτικι των πολιτικϊν κρατικοφ ελζγχου και παρζμβαςθσ του New Deal και του Λαϊκοφ Μετϊπου. θ οποία είχε οριςτικά αποτραπεί μζχρι εκείνο το ιςτορικό ςθμείο. Ο Hayek διαςαφινιςε περιςςότερο τθ κζςθ του προςκζτοντασ: Δεν είμαςτε ακριβϊσ κοντά ςτθν χιτλερικι Γερμανία. Σο 1943. θ κριτικι αυτι του κράτουσ. των πολιτικϊν και οικονομικϊν επιλογϊν τθσ ΢οβιετικισ Ζνωςθσ.εαυτοφ τθσ. τον Λοφνθ-Λοφλθ του 1943 ςε ζνα ελβετικό περιοδικό. όλο και περιςςότερθ κοινωνικι γραφειοκρατία. αλλά ςτθ Γερμανία του προθγοφμενου . Με άλλα λόγια. Σϊρα. μοφ φαίνεται — και αυτόσ είναι ο λόγοσ που ζδωςα τόςθ ζμφαςθ ςτον νεοφιλελευκεριςμό των δεκαετιϊν 1930-1950— ότι το είδοσ αυτό ανάλυςθσ. είναι κάτι ουςιαςτικά. Κα παρακζςω τθν αντίδραςθ του Röpke. και παντοδφναμου κράτουσ ςτα χρόνια αυτά. ολοκλθρωτικά και ιδθ ξεκάκαρα διατυπωμζνο ςτα ζτθ 1930-1945. υποςτθρίηουν θ μία τθν άλλθ. εγγενι δυναμιςμό που ςθμαίνει ότι ποτζ δεν μπορεί να ςταματιςει τθν επζκταςι του και τθν τελικι του κατάλθψθ όλθσ τθσ πολιτικισ κοινωνίασ. εντοπίηουμε τόςο αυτι τθν ανάλυςθ τθσ αναγκαίασ και τρόπον τινά αναπόφευκτθσ ςυγγζνειασ μεταξφ διαφορετικϊν μορφϊν του κράτουσ όςο και τθν ιδζα ότι το κράτοσ ζχει ζναν ειδικό. όλο και περιςςότερθ ςυγκζντρωςθ εξουςίασ. τθσ οικονομίασ και τθσ πολιτικισ του Εκνικοφ ΢οςιαλιςμοφ. του εγγενοφσ και ακατάβλθτου δυναμιςμοφ του. αυτισ τθσ κρατοφοβίασ που ςιμερα κυκλοφορεί με τόςεσ διαφορετικζσ μροφζσ ςτθ ςκζψθ μασ. ςυγκεντρϊνει και ελζγχει τα πάντα. όταν κριτικάρει το πρόςφατα δθμοςιευμζνο ςχζδιο Beveridge και λζει: το ςχζδιο Beveridge οδθγεί "προσ όλο και περιςςότερθ κοινωνικι αςφάλιςθ. εκνικοφ ειςοδιματοσ. μιασ διαρκϊσ πιο ςυγκεντρωτικισ δράςθσ προλεταριοποίθςθσ και κρατικοφ ελζγχου που καταςτρζφει τθν αςτικι τάξθ. για παρεμβατικι οικονομία. όταν ο φιλελευκεριςμόσ ι νεοφιλελευκεριςμόσ. ακόμα ακριβζςτερα. και κυρίωσ οι Άγγλοι. και των διαςυνδεόμενων μορφϊν του που επικαλοφνται θ μία τθν άλλθ. ο Hayek ζγραψε τα ακόλουκα: “Κινδυνεφουμε ςε ζναν βακμό να επαναλάβουμε τθ μοίρα τθσ Γερμανίασ”. ΢ε αυτά τα ςυμφραηόμενα. Σον καιρό εκείνο είναι αρκετά εντοπιςμζνο και δεν είχε τθν δφναμθ τθσ διαςποράσ που ζχει τϊρα. Κα ικελα απλϊσ να παρακζςω δφο κείμενα που μαρτυροφν για τθν προχωρθμζνθ φφςθ αυτϊν των δφο ιδεϊν που μοιάηουν τόςο ςφγχρονεσ. και για κοινωνικι πρόνοια. και παράγουν αμοιβαία θ μία τθν άλλθ. ι. ο ορντολιμπεραλιςμόσ. τόςε ηωντανζσ και τόςο πραγματικζσ για μασ. του ςοςιαλιςμοφ γενικότερα.” Σθν ίδια ακριβϊσ ςτιγμι. και πάλι ςε αντίδραςθ προσ τα μεταπολεμικά ςχζδια που ζκαναν οι Αγγλο-Αμερικάνοι. ςτθν Αγγλία του 1943. ςτθν γερμανικι αυτι νεοφιλελεφκερθ ςχολι. όλο και περιςςότερεσ ςυνδρομζσ και ςυνειςφορζσ. και παίρνοντασ τα πράγματα με τθν πιο ςτενι και ακόμα και ποταπι τουσ μορφι. δεν αναηθτά να μάκει τθν πραγματικι πθγι αυτισ τθσ αντικρατικισ καχυποψίασ. ρυκμίηει τα πάντα. Βρίςκουμε αυτι τθν κριτικι του πολφμορφου. με μοναδικό βζβαιο αποτζλεςμα τθν άςκθςθ. όλο και περιςςότερα χαρτόςθμα και ςφραγίδεσ.

και τα παίρνω ςτθν μορφι που είχαν το 1945. φαςιςτικό. o Hayek είπε ότι πλθςιάηουμε τθν Γερμανία. ΢ε ςχζςθ με κάτι άλλο. αν ακόμα ζχω αυτζσ τισ ιδζεσ κατά νου— ςτισ ιςτορικζσ απαρχζσ των ολοκλθρωτικϊν κακεςτϊτων. αυτόσ ο μάλλον εξαιρετικόσ. ενάντια ς’ αυτοφ του είδουσ τθ χαλαρότθτα. Με άλλα λόγια. Δεν πρζπει να αναηθτοφμε τθν αρχι του ςτθν “κρατικοποιθτικι” ι “κρατικοποιθμζνθ” κυβερνθτικότθτα που γεννικθκε ςτον δζκατο ζβδομο και δζκατο όγδοο αιϊνα· πρζπει να τθν αναηθτιςουμε ςε μια μθ κρατικι κυβερνθτικότθτα. και θ υποταγι τθσ αυτονομίασ του κράτουσ. και ακόμα και πιο πριν. πλθςιάηαμε επίςθσ προσ τθν ναηιςτικι Γερμανία. Όπωσ και τότε. ςε ό. ςτθ Γερμανία πριν τον πόλεμο του 1914.” Ζτςι.” Τπάρχει άρνθςθ να “αναγνωρίςουμε ότι θ ανάδυςθ του φαςιςμοφ και του ναηιςμοφ δεν ιταν αντίδραςθ προσ τισ ςοςιαλιςτικζσ τάςεισ ςτθν προθγοφμενθ περίοδο. δεν είναι το διοικθτικό κράτοσ. Οι Άγγλοι ςοςιαλιςτζσ. και τισ ςοςιαλιςτικζσ τθσ επιλογζσ ιταν αυτό που ςτθν πραγματικότθτα δθμιοφργθςε τον ναηιςμό. τισ τεχνικζσ ςχεδιαςμοφ τθσ. με τισ παρεμβατικζσ τθσ πρακτικζσ. βζβαια. το 1933. Ο κίνδυνοσ μιασ γερμανικισ ειςβολισ απζχει πολφ απ’ το να ζχει τελεςίδικα αποφευχκεί. Τπάρχει πρϊτον θ κζςθ ότι το προνοιακό κράτοσ δεν ζχει οφτε τθν ίδια μορφι. Ενάντια ς’ αυτι τθν πλθκωριςτικι κριτικι του κράτουσ λοιπόν. το φαςιςμοφ.πολζμου. αλλά θ Γερμανία αυτι. θ ιδζα κα ιταν ότι δεν πρζπει να αναηθτοφμε τθν αρχι των ολοκλθρωτικϊν κακεςτϊτων ςτθν εγγενι ανάπτυξθ του κράτουσ και των μθχανιςμϊν του: το ολοκλθρωτικό κράτοσ δεν είναι το διοικθτικό κράτοσ του δζκατου όγδοου αιϊνα. που είναι το κόμμα. . το γραφειοκρατικό κράτοσ του δζκατου αιϊνα που ςπρϊχνεται ςτα όριά του. και το ςχζδιο Beveridge κα είναι οι πραγματικοί πράκτορεσ τθσ ναηιςτικοποίθςθσ τθσ Αγγλίασ μζςα από τθν ανάπτυξθ και τθν υπερχείλιςθ του κρατικοφ ελζγχου. Κα ικελα επίςθσ να προτείνω ότι το χαρακτθριςτικό του κράτουσ που καλοφμε ολοκλθρωτικό απζχει πολφ απ’ το να είναι θ ενδογενισ επίταςθ και επζκταςθ του κράτουσ· δεν είναι κακόλου θ εξφψωςθ αλλά μάλλον ο περιοριςμόσ. του ναηιςμοφ. πολφ παράξενοσ και πολφ καινοφανισ οργανιςμόσ. ι ςταλινικό κράτοσ. Είναι αλικεια ότι αναφερόταν ςτθν βιλχελμικι Γερμανία. δεν είναι το Polizeistaat *αςτυνομικό κράτοσ+ του δζκατου ζνατου αιϊνα ςπρωγμζνο ςτα όριά του. Μπορείτε λοιπόν να δείτε ότι όλα αυτά είναι ηθτιματα παλιά και τοπικοποιθμζνα. αλλά απαραίτθτθ ςυνζπεια των τάςεων αυτϊν. τθσ απτότθτάσ του και του ςυγκεκριμζνου τοφ χαρακτιρα του — ςε ςχζςθ όμωσ με τι. υπάρχει θ επικυμία “να ςυντθριςουμε για παραγωγικοφσ ςκοποφσ τθν οργάνωςθ που ανταπτφχκθκε για ςκοποφσ εκνικισ άμυνασ. αλλά απ’ τισ οποίεσ κα ικελα να αντλιςω ζναν κάποιο προςανατολιςμό. κα ικελα να προτείνω κάποιεσ κζςεισ οι οποίεσ χοντρικά παρουςιάςτθκαν ςε όςα είπα ιδθ.τι αφοροφςε το ςχζδιο Beveridge. ακριβϊσ ς’ αυτό που μπορεί να ονομαςτεί κυβερνθτικότθτα του κόμματοσ. Μπορείτε να τα βρείτε το 1939. τθν ίδια ρίηα ι καταγωγι με το ολοκλθρωτικό κράτοσ. και ζτςι με το να πλθςιάηουμε τθ Γερμανία του 1914-1918. οφτε. το Εργατικό Κόμμα. αυτι ι πολφ καινοφανισ κυβερνθτικότθτα του κόμματοσ που εμφανίςτθκε ςτθν Ευρϊπθ ςτα τζλθ του δζκατου ζνατου αιϊνα είναι μάλλον — αυτό εν πάςει περιπτϊςει κα προςπακιςω πικανόν να ςασ δείξω του χρόνου. ι του ςταλινιςμοφ. θ ςυρρίκνωςθ. το ναηιςτικό. Σο ολοκλθρωτικό κράτοσ είναι κάτι άλλο. νομίηω. Σο κόμμα.

Λζω ότι δεν πρζπει να εξαπατοφμε τον εαυτό μασ αποδίδοντασ ςτο ίδιο το κράτοσ μια διαδικαςία που το κακιςτά φαςιςτικό. παρεμβατικισ και διοικθτικισ κυβερνθτικότθτασ. βζβαια. υπόκωφα. μια ςυρρίκνωςθ τόςο τθσ ανάπτυξθσ του κρατικοφ ελζγχου όςο και μιασ “κρατικοποιθτικισ” και “κρατικοποιθμζνθσ” κυβερνθτικότθτασ. και με τρία χαρακτθριςτικά νομίηω. ι τθν μετατροπι του κράτουσ ςε φαςιςτικό. αν το κζλει κάποιοσ.Μια δεφτερθ κζςθ που κα ικελα να προτείνω —και πρόκειται. Θ μία είναι ακριβϊσ θ ςυρρίκνωςθ τθσ κρατικισ κυβερνθτικότθτασ μζςα από τθν ανάπτυξθ τθσ κομματικισ κυβερνθτικότθτασ. Αλλά αυτό που νομίηω ότι δεν πρζπει να κάνουμε είναι να φανταηόμαςτε ότι περιγράφουμε μια πραγματικι. δεν είναι τόςο θ ανάπτυξθ του κράτουσ και του raison d’ État. Οφτε εννοϊ ότι δεν είναι νόμιμο. αλθκινι διαδικαςία που μάσ αφορά όταν αποκθρφττουμε τθν ανάπτυξθ του κρατικοφ ελζγχου. Προςκζτω ευκφσ εξαρχισ ότι λζγοντάσ το αυτό δεν προςπακϊ να διατυπϊςω μια αξιολογικι κρίςθ. και ότι ςτθν πραγματικότθτα αυτό που ςυμβαίνει εδϊ και πολλά χρόνια είναι μια ουςιαςτικά ςυρρίκνωςθ του κράτουσ. για τθν άλλθ πλευρά αυτοφ που μόλισ είπα— είναι ότι αυτό που διακυβεφεται ςιμερα ςτθν πραγματικότθτά μασ. ςυηθτιζται. αν δεν αλλάξω γνϊμθ. κα κάνω το ίδιο και για τισ ΘΠΑ τθν ερχόμενθ βδομάδα. και ίςωσ. όταν χρθςιμοποιϊ αυτι τθ λζξθ “φιλελεφκερθ”. Εννοϊ επίςθσ ότι δεν πρζπει να εξαπατοφμε τον εαυτό μασ για τθ φφςθ τθσ ιςτορικισ διαδικαςίασ θ οποία κακιςτά ςιμερα το κράτοσ τόςο αφόρθτο και ςυνάμα τόςο προβλθματικό. και δθμιουργεί τμιμα τθσ δικισ μασ πραγματικότθτασ. ότι το μοντζλο που περιζγραψα και όπωσ ανακφπτει ςε κάποιεσ από τισ μορφζσ διάχυςισ του που κα ικελα να ςασ δείξω τϊρα. κρυφά. Πρϊτα από όλα. Για αυτό τον λόγο κζλω να μελετιςω πιο προςεκτικά τθν οργάνωςθ και τθ διάχυςθ αυτοφ που μπορεί να ονομαςτεί γερμανικό μοντζλο. ΢ιμερα κα προςπακιςω να εξετάςω τθν εξάπλωςι του ςτθ Γαλλία. εν ςυντομία. . ι τθν εδραίωςθ τθσ κρατικισ βίασ. αυτό που βλζπουμε να αναδφεται ςτισ κοινωνίεσ μασ ςτον εικοςτό αιϊνα. αλλά πολφ περιςςότερο θ ςυρρίκνωςι του. ςτα οποία και υπάρχει μια προςπάκεια να βρεκεί μια φιλελεφκερθ κυβερνθτικότθτα. Αυτό το οποίο μποροφμε να ονομάςουμε διάχυςθ του γερμανικοφ μοντζλου ςτθ Γαλλία ζλαβε χϊρα αργά. Σο γερμανικό μοντζλο το οποίο διαχζεται. Δεν λζω κακόλου ότι εξαπατοφμε τον εαυτό μασ για τα μειονεκτιματα και τα πλεονεκτιματα του κράτουσ όταν λζμε “αυτό είναι πολφ κακό” ι “αυτό είναι πολφ καλό”· δεν είναι αυτό το πρόβλθμά μου. Όλοι όςοι μοιράηονται τθν μεγάλθ κρατοφοβία κα πρζπει να γνωρίηουν ότι πθγαίνουν με το ρεφμα τθσ εποχισ. Είναι κατανοθτό. ενϊ θ άλλθ μορφι ςυρρίκνωςθσ είναι αυτι που παρατθροφμε ςε κακεςτϊτα όπωσ το δικό μασ. θ οποία ςτθν πραγματικότθτα είναι εξωγενισ και οφείλεται πολφ περιςςότερο ςτθν ςυρρίκνωςθ και τον εκτοπιςμό του κράτουσ. απορριμζνο. Κα μποροφςαμε να ακολουκιςουμε τθν εξάπλωςθ του γερμανικοφ μοντζλου με δφο τρόπουσ. να μιςεί το κράτοσ. και τα λοιπά. και αυτό με δφο μορφζσ. δεν προςπακϊ να εξαγιάςω κάτι ι να δϊςω άμεςθ αξία ςε αυτοφ του είδουσ τθν κυβερνθτικότθτα. περιφρονθμζνο και απαρνθμζνο με απζχκεια μοντζλο— του βιςμαρκικοφ κράτουσ που γίνεται χιτλερικό κράτοσ. δεν πρζπει να ξεχνάμε ότι θ διάχυςθ του γερμανικοφ νεοφιλελεφκερου μοντζλου ζλαβε χϊρα ςτθ Γαλλία ςτθ βάςθ μιασ ζντονα κρατικο-κεντρικισ. δεν είναι το μοντζλο —το τόςο ςυχνά απαξιωμζνο. δομϊντασ τθν και διαμορφϊνοντασ το αλθκινό τθσ ςχιμα. Όταν μιλϊ για τθν φιλελεφκερθ κυβερνθτικότθτα. είναι το μοντζλο μιασ εφικτισ φιλελεφκερθσ κυβερνθτικότθτασ.

Ανάμεςα ςτον αμερικανικό νεοφιλελευκεριςμό και ςτο γερμανικό νεοφιλελεφκερο μοντζλο. Για τουσ λόγουσ αυτοφσ. το τρίτο χαρακτθριςτικό αυτισ τθσ διάχυςθσ του νεοφιλελευκεριςμοφ ςτισ ΘΠΑ είναι ότι να είναι τρόπον τινά το αποκλειςτικό προνόμιο του κυβερνθτικοφ προςωπικοφ και των κυβερνθτικϊν ςυμβοφλων. θ νεοφιλελεφκερθ κυβερνθτικότθτα εμφανίηεται. τουλάχιςτο ενόσ εκτεταμζνου κινιματοσ πολιτικισ αντιπολίτευςθσ μζςα ςτθν αμερικανικι κοινωνία. Σζλοσ. και ακόμα περιςςότερο με τισ προεδρίεσ των Σηόνςον. θ διαρκισ ανανζωςθ τθσ φιλελεφκερθσ πολιτικισ. παίρνει τθν μορφι αν όχι μαηικοφ κινιματοσ. θ προςπάκεια να ειςαχκεί και να εφαρμοςτεί ςτθ Γαλλία το γερμανικό νεοφιλελεφκερο μοντζλο λαμβάνει χϊρα ςε ςυμφραηόμενα αρχικά αρκετά περιοριςμζνθσ. τθσ δράςθσ και τθσ παρζμβαςθσ τθσ ομοςπονδιακισ κυβζρνθςθσ. βζβαια. θ εφαρμογι του γερμανικοφ μοντζλου ςτθ Γαλλία εμπλζκει μια ολόκλθρθ ςειρά δυςκολιϊν και ζνα είδοσ αμθχανίασ που αναμειγνφεται με υποκριςία. Αναπτφςςεται μζςα ςε μια πολιτικι κρίςθ ςτθν οποία το πρόβλθμα τθσ επιρροισ. Σο δεφτερο χαρακτθριςτικό τθσ διάχυςθσ του γερμανικοφ μοντζλου ςτισ ΘΠΑ είνι ότι και αυτό λαμβάνει χϊρα ςε ςυμφραηόμενα κρίςθσ. ςαν ζνα είδοσ μείηονοσ οικονομικο-πολιτικισ εναλλακτικισ θ οποία. το τρίτο χαρακτθριςτικό είναι ότι οι δράςτεσ τθσ εξάπλωςθσ και τθσ εφαρμογισ αυτοφ του μοντζλου είναι ακριβϊσ αυτοί που διοικοφν και κακοδθγοφν το κράτοσ ςτα ςυμφραηόμενα αυτά κρίςθσ. υπιρξε μια ςτακερά ςτισ ΘΠΑ. αλλά με μια εντελϊσ διαφορετικι μορφι και αναμφίβολα λιγότερα οξεία. αυτό που το κρατά υπό ζλεγχο. αλλά τϊρα οξείασ οικονομικισ κρίςθσ. και ο λόγοσ για τθν ειςαγωγι και εφαρμογι του μοντζλου. ΢το κάτω-κάτω. Σζλοσ.με όλα ακριβϊσ τα προβλιματα που υπαγορεφει τοφτο. παραδείγματα τθσ οποίασ κα δοφμε. ΢τισ ΘΠΑ. Καλϊσ. θ διάχυςθ του γερμανικοφ μοντζλου παίρνει μια εντελϊσ διαφορετικι μορφι. θ αφορμι. Νίξον και Κάρτερ. είχαν ιδθ τεκεί ςτον καιρό του New Deal. Μπορεί επίςθσ να ιδωκεί ωσ φαινόμενο που είναι εντελϊσ ενδογενζσ ςτισ ΘΠΑ. υπάρχει ζνα ολόκλθρο φάςμα ιςτορικϊν ςχζςεων που χωρίσ αμφιβολία είναι δφςκολο να ξεδιαλυκοφν. εφόςον είναι οικονομικι κρίςθ. ι αυτό που ιδϊκθκε ωσ αντίδραςτθ ςτο New Deal. το πρόβλθμα τθσ πολιτικισ τθσ αξιοπιςτίασ και λοιπά. Όλα αυτά ςθμαίνουν ότι είναι εντελϊσ αδφνατο να αςχολθκοφμε με τθν διάχυςθ του γερμανικοφ μοντζλου ςτθ Γαλλία και με το αμερικανικό νεοφιλελεφκερο . αλλά εντελϊσ διαφορετικισ κρίςθσ από αυτι που ζχουμε ςτθ Γαλλία. και τθν ίδια ςτιγμι. όπωσ ςυμβαίνει ςτθ Γαλλία. θ οποία είναι το κίνθτρο. Δεφτερο. ο φιλελευκεριςμόσ. Κα χρειαηόταν να αναλάβουμε πιο ακριβείσ μελζτεσ για τον ρόλο που ζπαιξαν ςτισ ΘΠΑ οι γερμανοί εμιγκρζδεσ όπωσ ο Hayek. που βαςικά ςχθματίςτθκε γφρω απ’ τθν ομάδα του Freiburg. πράγμα που ςθμαίνει ότι αυτό που βλζπουμε τϊρα. κάποια ςτιγμι τουλάχιςτο. για τουσ λόγουσ που μόλισ ανζφερα. Και πρϊτα απ’ όλα μποροφμε καν να μιλιςουμε για διάχυςθ του γερμανικοφ μοντζλου. θ φιλελεφκερθ παράδοςθ. για παράδειγμα. τουλάχιςτο εν μζρει. δεν είναι απαραίτθτα θ διάχυςθ του γερμανικοφ μοντζλου.

ςυνοψίηει τισ προτάςεισ του βιβλίου αρχίηοντασ με τον εξισ τρόπο: “΢ε τελικι ανάλυςθ. ΢τα τζλθ του 1978. ι των ςυμβοφλων του χωρίσ να ςου εντυπωκεί. το παράξενο. θ ςυγγζνεια μεταξφ αυτοφ που λζνε και του γερμανικοφ μοντζλου. Ασ ςυνοψίςουμε πολφ ςχθματικά. Πρϊτον. τα οποία επιτάχυναν τθν ειςαγωγι και τθν εφαρμογι του μοντζλου αυτοφ τα τελευταία χρόνια. το οποίο είναι αρκετά αποκαλυπτικό για τουσ ξεκάκαρουσ λόγουσ για το γιατί δεν μποροφν να ειπωκοφν αυτά τα πράγματα. το τελευταίο κεφάλαιο. κεϊρθςα ότι ίςωσ βρω ςτο βιβλίο αυτό αυτό που ζψαχνα. με απλϊσ “λίγο περιςςότερο επαναςτατικό κάρροσ από ότι ςτθν άλλθ πλευρά του Ρινου. Σϊρα. του MüllerArmack. λζει. που ςυνοψίηει τθν όλθ ανάλυςθ. Ζτςι. και κζτει τισ βάςεισ για μια πρωτότυπθ βιομθχανικι πολιτικι”. οποιεςδιποτε και αν ιταν οι επιλογζσ και οι ςτόχοι τθσ— ιταν θ πλιρθσ απαςχόλθςθ. ζνασ οικονομικόσ ςφμβουλοσ με ειδικότθτα ςτα βιομθχανικά ηθτιματα. αυτό το οποίο μάσ απαςχολεί είναι θ κοινωνικι οικονομία τθσ αγοράσ” —θ φράςθ λζγεται δθλαδι— και προςκζτει ο ςυγγραφζασ. και το ξζρουν. τθν διλωςθ που κα ςοφ επζτρεπε να πεισ: Ορίςτε. Για να πω τθν αλικεια. πρϊτα από όλα επειδι δεν μπορϊ να το κάνω και δεφτερο επειδι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι δεν κα ςασ ενδιζφερε. Ιταν πολφ δφςκολο μζχρι πολφ πρόςφατα και ςχεδόν μζχρι πριν από λίγεσ εβδομάδεσ. Γριγορα όμωσ απογοθτεφτθκα. κάκε κυβζρνθςθ οποιουδιποτε τφπου γνϊριηε ότι τα οικονομικά ςτοιχεία τα οποία ζπρεπε να λάβει υπόψθ τθσ—οποιαδιποτε και αν ιταν θ φφςθ των εναλλακτικϊν τθσ. τον Δεκζμβρθ νομίηω. τα γραπτά και τα κείμενα των Ηιςκάρ. Είπα ςτον εαυτό μου: “Πάλι δεν κα βρω αυτό που ψάχνω. κα δϊςω κάποιεσ πλθροφορίεσ για αυτό που κα μποροφςαμε να ονομάςουμε οικονομικά ςυμφραηόμενα. του γερμανικοφ ορντολιμπεραλιςμοφ και των ιδεϊν του Röpke. ςτθν τελευταία ι προτελευταία παράγραφο νομίηω. ςιμερα κα ικελα να μιλιςω λίγο για αυτό που μποροφμε να ονομάςουμε νεοφιλελευκεριςμό ςτθ Γαλλία και για τθν φπαρξθ του γερμανικοφ μοντζλου.κίνθμα τθν ίδια ςτιγμι. αυτό ακριβϊσ κάνουν.” Αλλά το αςτείο. για να βάλουμε τα πράγματα πίςω ςτο πλαίςιο αναφοράσ τουσ. είναι ηιτθμα τθσ δόμθςθσ τόςο μιασ επαρκοφσ οικονομίασ τθσ αγοράσ που να είναι ανοιχτι ςτον κόςμο όςο και ζνα προχωρθμζνο κοινωνικό εγχείρθμα. γιατί ςτο οπιςκόφυλλο διαβάηει κανείσ ότι ο ςυγγραφζασ “απορρίπτει τον πειραςμό να μεταφζρουμε βιαςτικά τα γερμανικά και ιαπωνικά μοντζλα. Κα ικελα απλϊσ να αναλογιςτϊ κάποιεσ από τισ διαςτάςεισ τθσ. Μπαρ. είναι ότι αν και θ πρόταςθ αυτι υπάρχει ςτο οπιςκόφυλλο του βιβλίου. με τίτλο La Grande Menace industrielle. Με δεδομζνο το ότι ο Stoffaës είναι ζνασ από τουσ πιο ςτενοφσ ςυνεργάτεσ τθσ ςθμερινισ κυβζρνθςθσ. και οφτω κάκε εξισ. με ζναν ξεκάκαρο αλλά απλά διαιςκθτικό τρόπο. για αρκετό καιρό τϊρα νιϊκω κάπωσ άβολα γιατί πιςτεφω ειλικρινά ότι δεν είναι δυνατό να διαβάςεισ —γιατί πρζπει να διαβαςτοφν— τισ ομιλίεσ.”΢τθν πραγματικότθτα. θ ςτακεροποίθςθ των τιμϊν. Δεν είναι ηιτθμα του να ςασ δϊςω μια γενικι ανάλυςθ τθσ πολιτικισ του Ηιςκάρ ι των Ηιςκάρ-Μπαρ. Σα δφο φαινόμενα δεν είναι εντελϊσ αλλεθλεπικαλυπτόμενα αν και υπάρχει βζβαια ζνα ολόκλθρο ςφςτθμα ανταλλαγϊν και ςτθριγμάτων ανάμεςά τουσ. είναι πολφ δφςκολο να βρεισ ακριβϊσ τθν πράξθ παραδοχισ. ο ιςοςκελιςμόσ του ιςοηυγίου πλθρωμϊν. . εμφανίςτθκε ζνα βιβλίο του Christian Stoffaës. θ αφξθςθ του ΑΕΠ. Ασ ποφμε ότι μετά τθν μεγάλθ κρίςθ του 1930.

ζχοντασ υποςτεί τθν επίδραςθ μιασ ςειράσ από μζτρα φιλελεφκερου τφπου. . θ Αγγλία ςτθν εποχι τθσ ανάπτυξθσ του ςχεδίου Beveridge και τθσ νίκθσ του Εργατικοφ Κόμματοσ το 1945— υιοκζτθςαν τθν πλιρθ απαςχόλθςθ αντί τθσ ςτακερότθτασ τιμϊν ωσ τον πρωταρχικό και απόλυτο ςτόχο. απόλυτων ςτόχων. και τθν διαμόρφωςθ μιασ τιμισ με βάςθ τθν αγορά για το πετρζλαιο και τθν ενζργεια γενικά. μποροφμε να ποφμε ότι από το 1970 ι το 1975. αλλά ςτθν πραγματικότθτα μια κρίςθ που αφοροφςε το κακεςτϊσ των επενδφςεων. ανεξάρτθτα απ’ τον δρόμο που κα διαλζξει να ακολουκιςει. και θ παροχι κοινωνικϊν υπθρεςιϊν. δεν ζδειχναν μια κεχνςιανοφ τφπου κατάςταςθ κρίςθσ. θ οποία εμφανίςτθκε πριν το 1973 ςε μια πρωταρχικι μορφι που χαρακτθρίςτθκε από τθ διαρκι άνοδο τθσ ανεργίασ μετά το 1969. μια τάςθ ςτθν τιμι τθσ ενζργειασ να ςυντονίηεται με τισ τιμζσ τθσ αγοράσ. Ασ ποφμε ότι αυτι ιταν θ κατάςταςθ ςτθν αρχι και ο λόγοσ για τον οποίο. όπωσ δείχνει ξεκάκαρα το πζμπτο ΢χζδιο. Οι λόγοι. θ αναηιτθςθ αυτϊν των ςτόχων ςτθν Αγγλία απζτυχε ι ανζδειξε τα δραςτικά τουσ όρια ςτθν περίοδο ανάμεςα ςτο 1955 και το 1975. τα πράγματα με τα οποία πρζπει να αςχολθκεί. τθν πτϊςθ από τθν κατάςταςθ ιςορροπίασ του χρζουσ ςτο ιςοηφγιο πλθρωμϊν. Ασ ποφμε ότι ςε αυτό το ςφνολο ςτόχων. δθλαδι. ο ςυντονιςμόσ με το γερμανικό μοντζλο και θ υιοκζτθςι του. Ιταν ςτο πλαίςιο αυτοφ του προ τθσ κρίςθσ φαινόμενο που ξζςπαςε θ λεγόμενθ πετρελαϊκι κρίςθ. ενϊ ςτθ Γαλλία θ ίδια πολιτικι οδιγθςε ςε κάποια κετικά αποτελζςματα. ΢’ αυτι τθ δεκαετία είναι που αναδφεται το πρόβλθμα τθσ γενικισ μετάβαςθσ ςε μια νεοφιλελεφκερθ οικονομία. ι τζλοσ πάντων από τθν δεκαετία που τϊρα τελειϊνει. και αυτζσ οι διαδικαςίεσ ςχεδιαςμοφ που επικεντρωνόντουςαν ςτθν πλιρθ απαςχόλθςθ και τθν κατανομι των κοινωνικϊν υπθρεςιϊν. αν αναλογιςτοφμε τα δεδομζνα. Ασ αφιςουμε κατά μζροσ το πρόβλθμα τοφ γιατί. Απ’ τθν άλλθ πλευρά. ςυντθρικθκαν βαςικά υπό τον Ντε Γκωλ. Αυτι είναι χοντρικά θ λίςτα αυτοφ που ο Μπζνκαμ κα ονόμαηε. ςε επενδυτικζσ επιλογζσ που ιταν ανεπαρκϊσ εκλογικευμζνεσ και προγραμματιςμζνεσ. ι ςε κάκε περίπτωςθ.θ αναδιανομι του ειςοδιματοσ και του πλοφτου. τθν οικονομικι αντηζντα τθσ κυβζρνθςθσ. και τον αυξανόμενο πλθκωριςμό: όλα αυτά τα ςθμάδια τα οποία. αναδφεται το πρόβλθμα τθσ τελικισ εξάλειψθσ αυτϊν των ςτόχων και των μορφϊν οικονομικο-πολιτικϊν προτεραιοτιτων. ιςχυρισ και βιϊςιμθσ ανάπτυξθσ. θ Αγγλία και θ Γαλλία —θ Γαλλία ςτθν εποχι του Λαϊκοφ Μετϊπου και ζπειτα μετά τθν απελεφκερωςθ. θ ςκζψθ ιταν ότι θ κρίςθ οφειλόταν ςε ςφάλματα ςτθν επενδυτικι πολιτικι. με τθν ανάπτυξθ και όλα τα υπόλοιπα ςτοιχεία να κεωροφνται τρόπον τινά ςυνζπειεσ αυτϊν των πρωταρχικϊν. όπωσ κυμάςτε. ςφμφωνα με τουσ οικονομλόγουσ. τθν παροχι κοινωνικϊν υπθρεςιϊν αντί για το ιςοηφγιο πλθρωμϊν. θ γερμανικι νεοφιλελεφκερθ ι ορντολιμπεραλιςτικι φόρμουλα. οι άμεςεσ οικονομικζσ αφορμζσ και τα κίνθτρα ιταν βεβαίωσ θ κρίςθ. θ οποία ςτθν πραγματικότθτα ιταν μια αφξθςθ ςτο κόςτοσ τθσ ενζργειασ θ οποία οφειλόταν όχι ςτθν διαμόρφωςθ ενόσ καρτζλ πωλθτϊν που ζκεταν μια υπερβολικά υψθλι τιμι. αυτοί οι παρεμβατικοί ςτόχοι και οι μζκοδοι. ςφμφωνα με τουσ δικοφσ του όρουσ. και θ εξαςφάλιςθ τθσ πλιρουσ απαςχόλθςθσ και θ παροχι κοινωνικϊν υπθρεςιϊν προφανϊσ ςυνεπαγόταν ζνα βολονταριςτικό είδοσ εκτεταμζνθσ. ςυνίςτατο ςτθν υιοκζτθςθ τθσ ςτακερότθτασ των τιμϊν και του ιςοηυγίου πλθρωμϊν ωσ πρωταρχικό ςτόχο. δθλαδι μιασ κρίςθσ κατανάλωςθσ. Απλοποιϊντασ τα πράγματα αρκετά. αλλά μάλλον ςτθν μείωςθ τθσ οικονομικισ και πολιτικισ επιρροισ του καρτζλ των αγοραςτϊν. χοντρικά. Χοντρικά δθλαδι.

ο οποίοσ λάμβανε υπόψθ τον νζο παράγοντα του υψθλοφ κόςτουσ τθσ ενζργειασ. Και πάλι. με άλλα λόγια θ ολικι. είναι απλά είναι ζνα επειςόδιο αυτϊν των ςυχνϊν και οριςμζνεσ φορζσ ραγδαίων μεταςτροφϊν που ζηθςε θ Γαλλία από τον καιρό του πολζμου. Ποιά ιταν θ κοινωνικι πολιτικι ςε ό. Ο φιλελευκεριςμόσ. αυτό που νομίηω εγϊ ότι είναι το ηιτθμα ςιμερα. που ιταν ςτθν πραγματικότθτα απλϊσ θ διαμόρφωςθ μιασ τιμισ βαςιςμζνθσ ςτθν αγορά για τθν ενζργεια. και αυτό για το οποίο θ οικονομικι κρίςθ (τισ όψεισ τθσ οποίασ προςπάκθςα προθγουμζνωσ να ορίςω εν ςυντομία) ζχει λειτουργιςει ωσ αφορμι. ωσ θ μόνθ λφςθ ςε αυτι τθν πρωταρχικι μορφι τθσ κρίςθσ και τθν επιτάχυνςι τθσ εξαιτίασ του ανερχόμενου κόςτουσ τθσ ενζργειασ. πρϊτον.΢’ αυτό λοιπόν το πλαίςιο —ςυγχωρζςτε μου τον εντελϊσ ςχθματικό χαρακτιρα όλων αυτϊν— είναι εφκολο να δει κανείσ πϊσ μποροφςε να εμφανιςτεί ο οικονομικόσ φιλελευκεριςμόσ· και όντωσ εμφανίςτθκε. αν κζλετε. που χαρακτιριςαν τθν κυβζρνθςθ Pinay το 19511952. Σα δφο προβλιματα ιταν. μοφ φαίνεται ότι το ηιτθμα ςιμερα είναι τα ςυνολικά διακυβεφματα μιασ πολιτικισ που κα ιταν γενικά φιλελεφκερθ. δεν είναι απλά μια τζτοια μεταςτροφι από τον παρεμβατιςμό ςε λίγο περιςςότερο φιλελευκεριςμό. ευρωπαϊκι. Θ γενικι ειςδοχι τθσ γαλλικισ οικονομίασ ςτθν αγορά ϊςτε να διορκωκοφν τα επενδυτικά ςφάλματα από τθν μία. κυριαρχικθκε ςτθ Γαλλία και τθν Αγγλία από δφο προβλιματα και ζνα μοντζλο. θ ςυντιρθςθ τθσ πλιρουσ απαςχόλθςθσ ωσ τθσ βαςικισ . και παγκόςμια αγορά. Κα μοφ πείτε πωσ αυτό. αυτι τθσ κοινωνικισ πολιτικισ. ο φιλελευκεριςμόσ ιταν το μόνο μζςο διόρκωςθσ αυτϊν των επενδυτικϊν ςφαλμάτων. πρϊτα από όλα. και ϊςτε να προςαρμοςτεί θ γαλλικι οικονομία ςτο νζο κόςτοσ τθσ ενζργειασ από τθν άλλθ. τθ μεταρρφκμιςθ Rueff το 1958. τθν παροφςα κυβερνθτικότθτα — θ οποία ουςιαςτικά παράχκθκε με τθν ζλευςθ ςτθν εξουςία του Ηιςκάρ και τθσ πολιτικισ του.τι αφορά τθν παροφςα κυβζρνθςθ. απ’ το 1920. προςτατευτικι πολιτικι που ενδιαφερόταν για τισ γενικζσ ιςορροπίεσ και αςχολοφνταν με τθν πλιρθ απαςχόλθςθ. ιταν θ επιλογι που ζμοιαηε. ςτο κάτω-κάτω. Ποιά κα μποροφςε να είναι και προσ τι κατευκφνεται. Οι μεταςτροφζσ. άμεςθ ειςαγωγι τθσ γαλλικισ οικονομίασ ςε μια παγκόςμια οικονομία τθσ αγοράσ· κα ικελα να αναλογιςτϊ *τθν πολιτικι αυτι+ από μια άλλθ άποψθ. Αυτό κα ικελα να ςυηθτιςω τϊρα. ζμοιαηε λοιπόν να είναι θ αυταπόδεικτθ λφςθ. τεχνικϊν και τα λοιπά. ότι θ μετα-φιλελεφκερθ κοινωνικι πολιτικι θ οποία ζχει προγραμματιςτεί κατά τθ διάρκεια του πολζμου. απεριόριςτθ ενςωμάτωςθ τθσ γαλλικισ οικονομίασ ςε μια εςωτερικι. μζςα από λίγεσ ςχθματικζσ ιςτορικζσ παρατθριςεισ. ωσ ο μόνοσ τρόποσ να διορκωκοφν οι εςφαλμζνεσ επενδυτικζσ επιλογζσ που ζγιναν ςτθν προθγοφμενθ περίοδο λόγω παρεμβατικϊν ςτόχων. εκπροςωποφν επίςθσ κινιςεισ προσ τον φιλελευκεριςμό. εφόςον δεν ζχω ςκοπό να περιγράψω τθν πολιτικι αυτι από όλεσ τθσ τισ απόψεισ. Ζτςι. και μια φιλελεφκερθ πολιτικι που ιταν πιο ανοιχτι ςτον ζξω κόςμο και ενδιαφερόταν περιςςότερο για τισ εμπορικζσ ςυναλλαγζσ και το νόμιςμα. ανάμεςα ςε μια μάλλον παρεμβατικι. Ασ ξαναποφμε. μάλλον κεντρικά ελεγχόμενθ [dirigiste]. ΢τθν πραγματικότθτα. κα ικελα απλά να αναλογιςτϊ μια άποψθ θ οποία δεν αφορά αυςτθρά τθν οικονομία ι τθν απευκείασ. Σϊρα.

κακόλου. κεωρικθκε αναγκαίο να εδραιωκεί μια πολιτικι κοινωνικισ αςφάλιςθσ των κινδφνων. οφτε ςε ποιά οικονομικι κατθγορία ανικουν. Εφόςον οριοκετικθκαν οι ςτόχοι αυτοί και επιλζχκθκε το μοντζλο αυτό για να εκπλθρωκοφν. και εξαιτίασ πολιτικϊν που είχαν ωσ ςτόχο τθν αφξθςθ των γεννιςεων. οι οποίεσ κα αποδιοργανϊςουν το οικονομικό και κοινωνικό ςφςτθμα. Θ κοινωνικι πολιτικι που κζλουμε να εγκαταςτιςουμε. Απαντιςεισ ςε αυτό το ερϊτθμα ζχουν δοκεί πολλζσ. Δθλαδι. αλλά γενικά θ ιδζα ιταν ότι ολόκλθρθ θ κοινότθτα ζπρεπε να προςφζρει προςταςία για τουσ κινδφνουσ που αντιμετϊπιηαν τα άτομα. τόςο ςυμμορφωμζνεσ ωσ προσ τουσ μθχανιςμοφσ τθσ ίδιασ τθσ οικονομίασ που δεν μποροφν να τοφσ αποδιοργανϊςουν. Βεβαίωσ. Θ απουςία πλιρουσ απαςχόλθςθσ κρίκθκε επίςθσ υπεφκυνθ για όλεσ τισ πολιτικζσ ςυνζπειεσ που είχε ςτθν Γερμανία και γενικά ςτθν Ευρϊπθ. αυτοφ του είδουσ θ πολιτικι κα φζρει οικονομικζσ ςυνζπειεσ. εγείρεται βζβαια το ερϊτθμα αν μια τζτοια πολιτικι. το μοντζλο τθσ εκνικισ αλλθλεγγφθσ το οποίο ςυνίςταται ςτο να μθν ρωτάσ τουσ ανκρϊπουσ γιατί τουσ ςυνζβθ αυτό που τοφσ ςυνζβθ. ι θ οποία ζχει εδραιωκεί από το 1945. ο άνκρωποσ που δεν εφιυρε μεν τισ κοινωνικζσ αςφαλίςεισ ςτθ Γαλλία. ΢τθ Γαλλία. από μια ςυλλογικι κατανάλωςθ και μόνιμθ ανακατανομι που πρζπει να απαςχολεί όλον τον πλθκυςμό. Είναι πολφ ενδιαφζρον να ςθμειωκεί ότι ο Laroque.τι αφορά ελλείψεισ. για παράδειγμα.οικονομικισ και κοινωνικισ προτεραιότθτασ. δθλαδι. για τα οποία δεν μπορεί να εγγυθκεί θ ίδια θ φιλελεφκερθ πολιτικι και οι οικονομικοί μθχανιςμοί ωσ τζτοιοι. ςτρεβλωτικζσ επιπτϊςεισ. είναι απαραίτθτα και μια οικονομικι πολιτικι ταυτόχρονα. Σο δεφτερο πρόβλθμα ιταν να αποφευχκοφν οι ςυνζπειεσ μια υποτίμθςθσ που γινόταν απαραίτθτθ από τθν πολιτικι ανάπτυξθσ. Σο μοντζλο για τισ τεχνικζσ επίτευξθσ αυτϊν των ςτόχων ιταν ο πόλεμοσ. ςτθν πραγματικότθτα δεν επθρεάηει άμεςα τθν οικονομία. και θ κοινωνικι πολιτικι ζχει πραγματικό νόθμα μόνο εφόςον ειςάγει κάποιεσ διορκωτικζσ προςαρμογζσ και κάποια ιςορροπία μζςα ςτο οικονομικό κακεςτϊσ. ΢υνεπϊσ. δεν . θ ανακατανομι του ειςοδιματοσ και θ εξίςωςθ του ειςοδιματοσ και τθσ κατανάλωςθσ είναι ακριβϊσ το αποτζλεςμα που κζλουμε. ι οι επιπτϊςεισ τθσ ςτθν οικονμία είναι τόςο προςαρμοςμζνεσ. το πρϊτο πρόβλθμα ιταν θ ςυντιρθςθ τθσ πλιρουσ απαςχόλθςθσ για λόγουσ οικονομικοφσ. κοινωνικοφσ και άρα και πολιτικοφσ. Με άλλα λόγια. Οτιδιποτε ςυμβεί ςε ζνα άτομο ςε ό. Για να ςυντθρθκεί θ πλιρθσ απαςχόλθςθ και για να αμβλυνκοφν οι ςυνζπειεσ τθσ υποτίμθςθσ που κακιςτά τισ αποταμιεφςεισ και τθν ατομικι κεφαλαιοποίθςθ αναποτελεςματικζσ. ατυχιματα ι άγνωςτεσ αιτίεσ πρζπει να τφχει μζριμνασ από ολόκλθρθ τθν κοινότθτα ςτο όνομα τθσ εκνικισ αλλθλεγγφθσ. εφόςον θ οικονομικι κρίςθ του 1929 αποδόκθκε ςτθν απουςία πλιρουσ απαςχόλθςθσ. που παρουςιάςτθκε ωσ κοινωνικι πολιτικι. Άλλοι λζνε όχι. ςε ζνα κείμενο του 1947 ι 48. Κάποιοι λζνε ναι. θ οικογζνεια είχε ιδωκεί ωσ ζνασ από τουσ τομείσ που ζπερεπε να είναι ειδικά προνομιοφχοσ. δεν φζρνει μια τζτοια πολιτικι μαηί τθσ —είτε το κζλει είτε όχι— μια ολόκλθρθ ςειρά από οικονομικζσ ςυνζπειεσ οι οποίεσ κινδυνεφουν να φζρουν απρόβλεπτεσ και. ςτθν ίδια τθν οικονομία. βριςκόταν όμωσ πίςω από τθν οργάνωςι τουσ και δθμιοφργθςε τον μθχανιςμό τουσ. με κάποιουσ μόνο προνομιοφχουσ τομείσ. αλλά αυτζσ ακριβϊσ τισ ςυνζπειεσ κζλουμε. όπωσ λζγεται. Αυτοί οι δφο ςτόχοι και το μοντζλο αυτό εξθγοφν γιατί οι αγγλικζσ και γαλλικζσ κοινωνικζσ πολιτικζσ ιταν πολιτικζσ ςυλλογικισ κατανάλωςθσ που εξαςφαλιηόταν από μια μόνιμθ ανακατανομι του ειςοδιματοσ.

τθν εδραίωςθ ενόσ μθχανιςμοφ τζτοιου ϊςτε οι ςυνειςφορζσ για τθν κοινωνικι αςφάλιςθ να αφαιροφνται μόνον από τουσ μιςκοφσ. από τθ μάηα των μιςκϊν. απλά. οικονομικζσ ςυνζπειεσ που δεν είναι ευνοϊκζσ. και από τίποτε άλλο. αφοροφν το κόςτοσ τθσ εργαςίασ. και δεν μπορεί να ζχουν. μζροσ του οποίου κα ζχει τθν μορφι μιςκοφ με τθν ςτενι ζννοια. ΢τθν πραγματικότθτα. Ακόμα καλφτερα. μάσ επιτρζπει βαςικά να μθν αυξάνουμε τουσ μιςκοφσ. και πάλι εξαιτίασ τθσ αφξθςθσ του κόςτουσ τθσ εργαςίασ. ότι τθν παραφορτϊνει. γιατί κα ζχεισ ζναν ςυνολικό μιςκό. και ζτςι κα υπάρξει αφξθςθ τθσ ανεργίασ θ οποία οφείλεται άμεςα ςτθν αφξθςθ του κόςτουσ τθσ εργαςίασ.” Σι ςθμαίνει να φροντίηεισ τον εαυτό ςου και αυτοφσ για τουσ οποίουσ είςαι υπεφκυνοσ. για δικό τουσ καλό. με τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο ορίςτθκε θ βάςθ για τθν αξιολόγθςθ των ςυνειςφορϊν. ΢θμαίνει. εμφανίςτθκε μια ζκκεςθ ςτθ Revue française des affaires sociales. διότι γράφτθκε από οριςμζνουσ φοιτθτζσ τθσ Εκνικισ ΢χολισ Διοίκθςθσ ωσ μελζτθ-αξιολόγθςθ τριάντα ετϊν Κοινωνικϊν Αςφαλίςεων. Οι ςυνζπειεσ. και οι φοιτθτζσ αυτοί ζκαναν τθν εξισ παρατιρθςθ. Όριςε τθν κοινωνικι αςφάλιςθ ωσ εξισ: Δεν είναι τίποτε περιςςότερο από μια τεχνικι για να διαςφαλιςτεί ότι “όλοι μποροφν να φροντίςουν τον εαυτό τουσ και αυτοφσ για τοφσ οποίουσ είναι υπεφκυνοι κάτω από οποιεςδιποτε ςυνκικεσ. οι Κοινωνικζσ Αςφαλίςεισ δεν ζχουν ςτόχο να παράξουν. “προσ όφελοσ”. εφόςον θ φπαρξθ διάφορων κακεςτϊτων κοινωνικισ αςφάλιςθσ ςε διαφορετικζσ χϊρεσ ςθμαίνει ότι ο διεκνισ ανταγωνιςμόσ παραμορφϊνεται. λζνε. είναι μια “αλλθλεγγφθ που επιβάλλεται ςτθ μάηα των μιςκωτϊν”. Δθλαδι υπάρχει και πάλι εδϊ μια πθγι αυξανόμενθσ ανεργίασ. Όταν θ εργαςία γίνεται ακριβότερθ. “των παιδιϊν και των θλικιωμζνων. Σριάντα χρόνια αργότερα. *ςθμαίνει+ να υπάρχει ζνασ εικονικόσ μιςκόσ επιπρόςκετα από τον μιςκό που πλθρϊνεται πραγματικά ςε χρθματικι μορφι. Εξαιτίασ των Κοινωνικϊν Αςφαλίςεων. θ εργαςία γίνεται ακριβότερθ. οι Κοινωνικζσ Αςφαλίςεισ είχαν ςθμαντικζσ οικονομικζσ επιπτϊςεισ και αυτζσ ςυνδζονται. και παραμορφϊνεται ςε βάροσ των χωρϊν που ζχουν τθν πιο πλιρθ κοινωνικισ αςφάλιςθ για τουσ εργαςιακοφσ κινδφνουσ. με άλλα λόγια. είναι προφανζσ ότι κα υπάρξουν περιοριςτικζσ ςυνζπειεσ ςτθν απαςχόλθςθ. είπε: Μθν ανθςυχείτε. ςτθν πραγματικότθτα. θ οποία είναι πολφ ενδιαφζρουςα. και ζνα άλλο μζροσ του οποίου κα ζχει τθ μορφι κοινωνικϊν παροχϊν. Μιλϊντασ ςτο χρονικό εκείνο ςθμείο ςτο οποίο δθμιουργοφνταν *οι κοινωνικζσ αςφαλίςεισ+. και ςυνεπϊσ το αποτζλεςμά τθσ είναι θ μείωςθ του κόςτουσ τθσ οικονομίασ μζςα από τθν εξειρινευςθ των κοινωνικϊν ςυγκροφςεων. οι Κοινωνικζσ Αςφαλίςεισ ιταν απλϊσ ζνασ τρόποσ του να πλθρϊνεται κάτι που δεν ιταν παρά μιςκόσ· δεν επιβαρφνει τθν οικονομία. το 1976. κα υπάρξει μια . Δεν πρόκειται για αλλθλεγγφθ που επιβάλλεται ςε αυτοφσ που δεν κερδίηουν μιςκό για χάρθ αυτϊν που κερδίηουν μιςκό. Κατά πρϊτο.κυμάμαι πλζον. λζει ο Laroque. ι ότι αυξάνει το κόςτοσ τθσ οικονομίασ. που με τθ ςειρά τθσ βαςίηεται ςτο ότι οι μιςκοδοτικζσ απαιτιςεισ γίνονται λιγότερο απότομεσ και πιεςτικζσ. ΢τθν πραγματικότθτα. Αυτό είπε το 1947-48 ο Laroque για να εξθγιςει τον μθχανιςμό των Κοινωνικϊν Αςφαλίςεων που ο ίδιοσ είχε τελοιοποιιςει. το κόςτοσ τθσ κοινωνικισ αςφάλιςθσ πλθρϊνεται από τον ίδιο τον μιςκό. ζδωςε ακριβϊσ αυτι τθν εξιγθςθ και αυτι τθν αιτιολόγθςθ για τισ κοινωνικζσ αςφαλίςεισ. Με άλλα λόγια. δεν πρόκειται για πρόςκεςθ. επιπλζον.” Ζτςι αυτι θ Κοινωνικι Αςφάλιςθ δεν μπορεί να ειπωκεί ότι επιβαρφνει τθν οικονομία. Σζλοσ. Τπάρχουν επίςθσ ςυνζπειεσ για τθν διεκνι ανταγωνιςτικότθτα.

τον Ηιςκάρ Ντ’ Εςτζν. θ πολιτικι των κοινωνικϊν αςφαλίςεων είχε ξεκάκαρεσ οικονομικζσ επιπτϊςεισ. αλλά επιπρόςκετα. και τρίτον. δεφτερον θ επιχοριγθςθ. τθσ επιχοριγθςθσ. λζνε. ΢ε μια εργαςία του 1972 (για ζνα ςυμπόςιο που οργανϊκθκε από τον Stoléru). δθλαδι θ διαφορά ανάμεςα ςτισ ςυνειςφορζσ ωσ ποςοςτό επί του μιςκοφ. υπό τθ μορφι τθσ παραγωγισ ςυλλογικϊν αγακϊν. Σϊρα. Δεφτερο. και τθσ ανάπτυξθσ μονοπωλίων και και πολυεκνικϊν.επιτάχυνςθ τθσ βιομθχανικισ ςυγκζντρωςθσ. λζει. θ φπαρξθ ανϊτατου ορίου ςτισ ςυνειςφορζσ δθμιοφργθςε ςτθν πραγματικότθτα μια ευρεία εξάπλωςθ πραγματικϊν ειςοδθμάτων τα οποία οφελοφςαν τουσ πιο ευκατάςτατουσ ςε βάροσ των λιγότερο ευκατάςτατων. που τον καιρό εκείνο δεν μποροφςαν ακόμα να αμφιςβθτθκοφν. λζνε. Σϊρα “ο ςτόχοσ των Κοινωνικϊν Αςφαλίςεων δεν είναι και δεν πρζπει να είναι οικονομικόσ. Ζτςι. αντί θ ανακατανομι να πθγαίνει από τουσ νζουσ ςτουσ θλικιωμζνουσ. θ ρφκμιςθ των οικονομικϊν διαδικαςιϊν που εξαςφαλίηουν τθν ανάπτυξθ και τθν πλιρθ απαςχόλθςθ.” Εδϊ ξαναβρίςκουμε. οι φοιτθτζσ τθσ Εκνικισ ΢χολισ Διοίθκθςθσ μπόρεςαν να δείξουν ότι *για τον ίδιο μιςκό. του οποιουδιποτε νεωτερικοφ κράτουσ. ο τρόποσ με τον οποίο λειτοφργθςαν οι Κοινωνικζσ Αςφαλίςεισ επί τριάντα χρόνια περιλαμβάνει ζναν αρικμό από ειδικά οικονομικζσ επιπτϊςεισ. Ζτςι. Βαςιηόμενοι ςε ζναν αρικμό από προθγοφμενεσ ζρευνεσ. Αυτοί είναι οι παραδοςιακοί ςτόχοι τθσ γαλλικισ οικονομικισ πολιτικισ. οι επιπτϊςεισ αυτζσ δεν εμφανίηονται μόνο ωσ αποτελζςματα του κόςτουσ τθσ εργαςίασ που παράγουν αφξθςθ τθσ ανεργίασ. Πρϊτον. ΢ε μια ςωςτι πολιτικι κα πρζπει “να διαχωρίςουμε εντελϊσ αυτό το οποίο ανταποκρίνεται ςτισ ανάγκεσ τθσ οικονομικισ ανάπτυξθσ και αυτό που ανταποκρίνεται ςτθν μζριμνα για τθν αλλθλεγγφθ και τθν κοινωνικι δικαιοςφνθ. Επιςθμαίνει τθν προςοχι ςτο γεγονόσ ότι ο γαλλικόσ προχπολογιςμόσ δομείται με τζτοιον τρόπο ϊςτε να να είναι αρκετά εφκολο να χρθςιμοποιιςεισ τα ίδια χρθματικά ποςά για τθν καταςκευι ενόσ αυτοκινθτοδρόμου ι για ζναν ειδικά κοινωνικό τφπο επιχοριγθςθσ. Οι Κοινωνικζσ Αςφαλίςεισ πρζπει να παραμείνουν οικονομικά ουδζτερεσ. τα ίδια πράγματα για τα οποία μίλθςα τθν περαςμζνθ εβδομάδα (ι πριν δυο εβδομάδεσ). Παρ’ όλα αυτά. ο τρόποσ με τον οποίο τίκεται ζνα ανϊτατο όριο για τισ ςυνειςφορζσ. από τουσ υγιείσ ςτουσ αςκενείσ. είναι θ ςχετικι ανακατανομι του ειςοδιματοσ. και τθσ ρφκμιςθσ.” Με άλλα λόγια. ζχει επιπτϊςεισ για τθν κατανομι του ειςοδιματοσ. κα πρζπει να ζχουμε δφο ςυςτιματα τα . από τουσ ανφπαντρουσ ςε αυτοφσ που ζχουν οικογζνεια. αυτό το οποίο όντωσ αμφιςβθτεί ο Ντ’ Εςτζν είναι ο ςφνδεςμοσ ανάμεςα ςε αυτζσ τισ τρεισ οικονομικζσ λειτουργίεσ του κράτουσ: τθσ ανακατανομισ. Αυτό είναι απαράδεκτο.τι αφορά τθν αντίλθψθ τθσ κοινωνικισ πολιτικισ ςτουσ γερμανοφσ ορντολιμπεραλιςτζσ. αυτι θ ιδζα μιασ κοινωνικισ πολιτικισ τθσ οποίασ τα αποτελζςματα κα είναι εντελϊσ ουδζτερα από τθν οικονομικι ςκοπιά είναι ιδθ ξεκάκαρα διατυπωμζνθ ςτθν αρχι τθσ περιόδου ςτθν οποία κεμελιωνόταν το νεοφιλελεφκερο μοντζλο ςτθ Γαλλία από τον Τπουργό Οικονομικό τθσ εποχισ. ςε ό. ςχεδόν λζξθ προσ λζξθ. δθλαδι το 1972. o Ντ’ Εςτζν είπε: Ποιά είναι θ οικονομικι λειτουργία του κράτουσ. Οι τρόποι με τουσ οποίουσ χρθματοδοτείται δεν κα πρζπει να είναι ςτοιχείο οικονομικισ πολιτικισ που διαςτρεβλϊνει τον νόμο τθσ αγοράσ.

δφο ςυςτιματα με δφο αντίςτοιχουσ και εντελϊσ διαφορετικοφσ τφπουσ φορολόγθςθσ: ζναν οικονομικό και ζναν κοινωνικό φόρο. όλοι όςοι επικυμοφν το κοινωνικό ςυμβόλαιο και προςχωροφν ς’ αυτό εικονικά ι πραγματικά απαρτίηουν μζροσ τθσ κοινωνίασ μζχρι τθν ςτιγμι που απομακρυνκοφν απ’ αυτι. Πρζπει να είναι τζτοιοι ϊςτε το οικονομικό παιχνίδι να είναι όςο πιο ενεργθτικό γίνεται. και ςυνεπϊσ να είναι προσ ςυμφζρον του μεγαλφτερου δυνατοφ αρικμοφ ατόμων. για ζναν περιοριςτικό κανόνα ο οποίοσ δεν αλλάηει τίποτε ςτθν πορεία του παιχνιδιοφ.” Ανάμεςα ςτον κανόνα του ανταγωνιςμοφ ςτθν παραγωγι και αυτόν τθσ προςταςίασ του ατόμου. και ότι ο βαςικόσ ρόλοσ του κράτουσ είναι να ορίηει τουσ οικονομικοφσ κανόνεσ του παιχνιδιοφ και να βεβαιϊνεται ότι όντωσ εφαρμόηονται. ότι υπάρχουν κανόνεσ του οικονομικοφ παινχιδιοφ για τουσ οποίουσ εγγυάται το κράτοσ. Πϊσ μποροφμε να ςυνεχίςουμε αυτι τθν αποςφνδεςθ. όταν λζει ςτο κείμενο του 1972: “Σο χαρακτθριςτικό τθσ οικονομίασ τθσ αγοράσ είναι θ φπαρξθ κανόνων του παιχνιδιοφ. για βαλβίδα αςφαλείασ. μποροφμε να δοφμε τι εννοεί. ο οποίοσ είναι ότι πρζπει να είναι αδφνατο για ζναν από τουσ ςυμμετζχοντεσ ςτο οικονομικό παιχνίδι να τα χάςει όλα και ζτςι να μθν μπορεί να ςυνεχίςει να παίηει. μια κακαρότθτα. οι οποίοι επιτρζπουν τισ αποκεντρωμζνεσ αποφάςεισ. ότι αναπτφςςεται ωσ παιχνίδι ανάμεςα ςε ςυμμετζχοντεσ. Επικαλείται τθν αρχι για τθν οποία ζχω μιλιςει και θ οποία είναι κοινι ςτον γερμανικό ορντολιμπεραλιςμό και τον αμερικανικό νεοφιλελευκεριςμό. αν κζλετε. Πρόκειται. Είναι ζνα είδοσ ανάςτροφου κοινωνικοφ ςυμβολαίου. χωρίσ πραγματικι διείςδυςθ. με ζναν απλό κανόνα —και αυτι είναι θ επιφάνεια επαφισ. αλλά ο οποίοσ παρεμποδίηει κάποιον απ’ το να εγκαταλείψει οριςτικά και ολοκλθρωτικά το παιχνίδι.οποία είναι αδιαπζραςτα το ζνα από το άλλο ςτον μζγιςτο δυνατό βακμό. ςτο κοινωνικό ςυμβόλαιο. αλλά ότι πρζπει να αποςυνδεκοφν ζτςι ϊςτε να μθν αναςτατϊνεται και να μθν καταςτρζφεται θ οικονομικι διαδικαςία από τουσ κοινωνικοφσ μθχανιςμοφσ. ότι όλθ θ κοινωνία πρζπει να εμποτίηεται από αυτό το παιχνίδι. τρόπον τινά. πρζπει να εδραιωκεί “ζνα ςυγκεκριμζνο παιχνίδι” ζτςι ϊςτε κανείσ παίχτθσ να . με το κείμενο του Ηιςκάρ. και ότι το μοναδικό ςθμείο επαφισ ανάμεςα ςτο οικονομικό και ςτο κοινωνικό είναι ο κανόνασ που προςτατεφει τουσ παίχτεσ από το να αποκλειςτοφν από το παιχνίδι. και οι κανόνεσ αυτοί είναι για όλουσ ίδιοι. Και πάλι. τζτοια ϊςτε ποτζ να μθν παρεμβαίνει ςτθν οικονομικι διαδικαςία ωσ αναςτάτωςθ. τρόπον τινά. Δθλαδι. και ζτςι ϊςτε ο κοινωνικόσ μθχανιςμόσ να ζχει ζνα όριο. διατυπϊνεται από τον Ηιςκάρ μάλλον ζμμεςα αλλά αρκετά κακαρά. Πίςω από αυτι τθν διλωςθ επί τθσ αρχισ μπορείτε να δείτε τθν κεντρικι ιδζα ότι θ οικονομία πρζπει να ζχει δικοφσ τθσ κανόνεσ και ότι το κοινωνικό πρζπει να ζχει τουσ δικοφσ του ςτόχουσ. και θ οποία βρίςκεται επίςθσ ςτον γαλλικό νεοφιλελευκεριςμό. μεταξφ του οικονομικοφ και του κοινωνικοφ— ζναν επιπρόςκετο και απροχπόκετο κανόνα του παιχνιδιοφ. Σο πρόβλθμα είναι: Πϊσ μποροφμε να πετφχουμε να κάνουμε ζνα τζτοιο διαχωριςμό ανάμεςα ςτο οικονομικό και το πολιτικό να λειτουργιςει. Ποιοί είναι οι κανόνεσ. Πρόκειται για τθν ιδζα ότι θ οικονομία είναι βαςικά ζνα παιχνίδι. νομίηω. Θ ιδζα ότι θ οικονομία είναι ζνα παιχνίδι. ΢τθν ιδζα ενόσ οικονομικοφ παιχνιδιοφ βρίςκουμε ότι κανείσ δεν επζμενε αρχικά ςτο να είναι μζροσ του οικονομικοφ παιχνιδιοφ και ςυνεπϊσ είναι ευκφνθ τθσ κοινωνίασ και των κανόνων του παιχνιδιοφ που επιβάλλονται να βεβαιωκεί ότι κανείσ δεν αποκλείεται από το παιχνίδι αυτό ςτο οποίο εγκλωβίηεται χωρίσ ποτζ να ζχει επικυμιςει ρθτά να ςυμμετζχει.

όχι ςε ό. είχε ιδθ κατά νου αυτι τθν ιδζα ενόσ αρνθτικοφ φόρου. διότι. όςο γίνεται. ι ιχνθλατείται τζλοσ πάντων. όλεσ αυτζσ τισ λίγο ι πολφ τμθματικζσ παροχζσ. υπάρχει μια κατθγορία ατόμων ςτθν κοινωνία τα οποία είτε οριςτικά. αυτι θ ιδζα ότι πρζπει να υπάρχει ζνασ κανόνασ μθ αποκλειςμοφ και ότι θ λειτουργία του κοινωνικοφ κανόνα. είναι για αυτοφσ και για το δικό τουσ καλό μόνο που κα πρζπει να διανείμουμε τισ παροχζσ αποηθμίωςθσ. δεν ζχει νόθμα να δϊςεισ ςτουσ πλοφςιουσ τθ δυνατότθτα να ζχουν μερίδιο ςτθν ςυλλογικι κατανάλωςθ πλοφτου· μποροφν κάλλιςτα να φροντίςουν τθν υγεία τουσ μόνοι τουσ. κα πρζπει απλά να αντικαταςτιςουμε αυτζσ τισ γενικζσ μορφζσ χρθματοδότθςθσ. μποροφμε να ποφμε ότι θ ιδζα του αρνθτικοφ φόρου είναι θ εξισ: για να είναι μια κοινωνικι παροχι κοινωνικά αποτελεςματικι χωρίσ να αναςτατϊνει τθν οικονομία. όπωσ ο Stoléru και ο Stoffaës (για τον οποίο κα μιλιςω ςε λίγο). δεν μποροφν να φτάςουν ςε αυτό που θ κοινωνία κεωρεί επαρκζσ επίπεδο κατανάλωςθσ.” Σϊρα. Ο αρνθτικόσ φόροσ δεν είναι ιδζα του γαλλικοφ νεοφιλελευκεριςμοφ. τθσ κοινωνικισ ρφκμιςθσ. και ςτισ προκαταρκτικζσ ςυηθτιςεισ για το ζβδομο Πλάνο. Σι είναι ο αρνθτικόσ φόροσ.τι αφορά ζνα οικονομικό παιχνίδι (το οποίο. να μθν παίρνει ποτζ τθ μορφι τθσ ςυλλογικισ κατανάλωςθσ. ι τθσ κοινωνικισ πρόνοιασ με τθν ευρφτερθ ζννοια του ρόλου. κα πρζπει. δεν μποροφςαν να ακολουκθκοφν εντελϊσ ι να απαρτίςουν ζνα ςυνεκτικό όλον. εφαρμόηεται. και το οποίο είναι αυτό του αρνθτικοφ φόρου. εξαιτίασ τθσ κρίςθσ και τθσ ζνταςισ τθσ. ακόμα . το 1972. είτε δυνθτικά. με τθν εξαίρεςθ του κανόνα αυτοφ. αλλά αναμφίβολα κα ιταν καλφτερο να ζλεγε “ςυγκεκριμζνο κανόνα. κα ικελα απλά να ςασ δείξω τι ςθμαίνει. Από τθν άλλθ. αλλά αναφερόμενοσ ςτο παράδειγμα ενόσ εγχειριματοσ το οποίο επιςτρζφει πολλζσ φορζσ μετά το 1974. Για να ςυνοψίςω πολφ πολφ απλά. ΢τθν πραγματικότθτα. ότι πρζπει να βεβαιωκοφμε πωσ δεν γίνεται κάποιοσ να τα χάςει όλα. που είτε κεωρθτικά είτε πρακτικά δεν φτάνουν ειςοδθματικά ςε ζνα επαρκζσ όριο. ΢υνεπϊσ. αν κζλετε. πρζπει να ακολουκιςει τον δικό του δρόμο). όταν ο Ηιςκάρ είπε.μθν μπαίνει ςτο ρίςκο να τα χάςει όλα — λζει “ςυγκεκριμζνο παιχνίδι”. το 1974 ι 1975. επειδι ζχουν χάςει τθ δουλειά τουσ και είναι άνεργα. Ζτςι. με μια χρθματικι παροχι θ οποία κα εγγυθκεί επιπρόςκετο ειςόδθμα ς’ αυτοφσ. Με απλοφσ όρουσ. αλλά του αμερικανικοφ (για τον οποίο ίςωσ μιλιςω τθν ερχόμενθ εβδομάδα): είναι τζλοσ πάντων μια ιδζα θ οποία υιοκετικθκε από ανκρϊπουσ γφρω απ’ τον Ηιςκάρ. Ο Stoffaës ζκανε μια ζκκεςθ για τον αρνθτικό φόρο. τισ τυπικζσ παροχζσ κάλυψθσ μιασ κοινωνικισ πολιτικισ. αν κζλουμε να ζχουμε μια αποτελεςματικι κοινωνικι προςταςία χωρίσ αρνθτικζσ οικονομικζσ ςυνζπειεσ.τι αφορά τα μζτρα που όντωσ πάρκθκαν και που. Επειδι ο χρόνοσ μάσ πιζηει και επειδι δεν κζλω να ςασ κουράςω με πολλζσ λεπτομζρειεσ για αυτό. Λοιπόν. επειδι είναι μεγάλθσ θλικίασ ι ζχουν κάποια αναπθρία. είναι απλά και ξεκάκαρα να βεβαιωκεί για τον μθ αποκλειςμό ςε ό. και μόνο ς’ αυτοφσ. ςε μια ολόκλθρθ ςειρά από περιςότερο ι λιγότερο ξεκάκαρα μζτρα. *για άτομα+ κάτω από ζνα ςυγκεκριμζνο ειςοδθματικό επίπεδο κα πλθρϊνουμε ζνα ςυμπλθρωματικό ποςό. θ εμπειρία μάσ δείχνει ότι ςτο τζλοσ αυτοί που οφελοφνται περιςςότερο από τισ ςυλλογικζσ μορφζσ κατανάλωςθσ και αυτοί που ςυνειςφζρουν τα λιγότερα ςτθν χρθματοδότθςι τουσ είναι οι πλοφςιοι. ζτςι λζνε οι υποςτθρικτζσ του αρνθτικοφ φόρου.

και μόνον οι ςυνζπειζσ τθσ. αυτό ςτο οποίο απευκφνεται. κυρίωσ ςτισ γαλλικζσ του μορφζσ. Μια ολόκλθρθ ςειρά από προςαρμογζσ και διαβακμίςεισ εξαςφαλίηουν ότι. θ διάςθμθ διάκριςθ που θ δυτικι κυβερνθτικότθτα ζχει για τόςο καιρό προςπακιςει να επιβάλλει ανάμεςα ςτουσ καλοφσ και τουσ κακοφσ φτωχοφσ. Αυτό λζει ο Stoléru όταν γράφει: “Για κάποιουσ.και αν αυτό ςθμαίνει τθν εγκατάλειψθ τθσ ιδζασ ότι θ κοινωνία ωσ ςφνολο οφείλει υπθρεςίεσ όπωσ θ υγεία και θ παιδεία ςε όλα τα μζλθ τθσ. ςτθν ουςία. τι είναι αυτό το οποίο μετριάηεται με τθν δράςθ που αναηθτάται ρθτά ςτθν ιδζα ενόσ αρνθτικοφ φόρου. Είναι οι ςυνζπειεσ τθσ φτϊχειασ. ο αρνθτικόσ φόροσ δεν αναηθτά με κανζνα τρόπο να γίνει μια δράςθ με ςτόχο να μετατρζψει αυτιν ι τθν άλλθ αιτία τθσ φτϊχειασ. ΢το κάτω-κάτω. αλλά με αρκετά κίνθτρα. Δθλαδι. λζει ο Stoléru. ςτον βακμό που κα πρζπει να βεβαιϊνεται κανείσ ότι ο κόςμοσ δεν παίρνει αυτι τθν επιπρόςκετθ παροχι ωσ ζναν τρόπο του να απαλλαχκεί από τθν αναηιτθςθ εργαςίασ και τθσ επιςτροφισ ςτο οικονομικό παιχνίδι. Ο αρνθτικόσ φόροσ δεν κα λειτουργιςει ποτζ ςτο επίπεδο των αιτιϊν τθσ φτϊχειασ αλλά απλϊσ ςτο επίπεδο των ςυνεπειϊν τθσ. δεν ζχει τθν δραςτικι εικόνα που μόλισ ζδωςα. θ ζλλειψθ ικανότθτασ για εργαςία. από αυτι τθν παραδοςιακι οπτικι. είναι το ςθμαντικότερο— χρειαςτεί να επανειςάγουμε τθν ανιςορροπία ανάμεςα ςτουσ φτωχοφσ και τουσ υπόλοιπουσ. αν προτιμάτε. το γιατί κάποιοσ πζφτει κάτω από το επίπεδο του κοινωνικοφ παιχνιδιοφ· το αν είναι ναρκομανισ ι ενςυνείδθτα άνεργοσ δεν ζχει ςθμαςία. ανάμεςα ςε αυτοφσ που λαμβάνουν βοθκιματα και αυτοφσ που δεν λαμβάνουν. Σο μοναδικό πράγμα που ζχει ςθμαςία είναι ότι το ςυγκεκριμζνο άτομο ζχει πζςει κάτω από . δεν μασ απαςχολεί. και θ κοινωνία πρζπει να τον βοθκά να ανταπεξζρχεται ςε αυτζσ όταν δεν μπορεί να το κάνει μόνοσ του. “Για άλλουσ”. “θ κοινωνικι μζριμνα πρζπει να ζχει ωσ κίνθτρο μόνον τισ ςυνζπειεσ τθσ φτϊχειασ· κάκε άνκρωποσ”. “ζχει βαςικζσ ανάγκεσ. αναμφίβολα. Όποιοι και αν είναι οι λόγοι. και δεν πρζπει να μασ απαςχολεί. ΢τθν πραγματικότθτα. το εγχείρθμα αυτό ενόσ αρνθτικοφ φόρου. δεν ζχει ςθμαςία. ανάμεςα ςτουσ ενςυνείδθτα και τουσ ακζλθτα άνεργουσ. Προφανϊσ.” και ζτςι αυτό που *θ μζριμνα+ καλφπτει. Δθλαδι. ι. για αυτοφσ που υποςτθρίηουν τον αρνθτικό φόρο. Ασ αφιςουμε κατά μζροσ όλεσ αυτζσ τισ λεπτομζρειεσ — που είναι όμωσ ςθμαντικζσ. είναι θ αςκζνεια. Πρϊτον. το άτομο κα μπορεί να ζχει εξαςφαλιςμζνο ζνα δεδομζνο επίπεδο κατανάλωςθσ. θ κοινωνικι μζριμνα πρζπει να ζχει ωσ κίνθτρο τισ αιτίεσ τθσ φτϊχειασ. το μοναδικό πρόβλθμα είναι αν βρίςκεται πάνω ι κάτω απ’ το όριο.” Ζτςι. δεν μπορείσ να δϊςεισ βοικεια ςε κάποιον χωρίσ να τον ρωτιςεισ τι τθν χρειάηεται και χωρίσ να προςπακείσ να αλλάξεισ τουσ λόγουσ για τουσ οποίουσ τθν χρειάηεται. ϊςτε να κζλει πάντοτε να δουλζψει και ϊςτε να παραμζνει προτιμότερο να δουλεφεισ από το να λαμβάνεισ παροχζσ. μζςω του αρνθτικοφ φόρου. ι θ αδυνατότθτα εφρεςθσ εργαςίασ. αρκετζσ απογοθτεφςεισ. τα ατυχιματα. και επίςθσ ακόμαι και αν —κι αυτό. ι τθν απλουςτευτικι εκδιλωςθ που μπορεί να ςκζφτεςτε. Κα ικελα να ςθμειϊςω απλϊσ κάποια πράγματα. ο αρνθτικόσ φόροσ ωσ παροχι που καταβάλλεται ςε ανκρϊπουσ με ανεπαρκζσ ειςόδθμα για να εξαςφαλίςει ζνα δεδομζνο επίπεδο κατανάλωςθσ εκλαμβάνεται από τον Stoléru και τον Stoffaës με ζναν αρκετά εκλεπτυςμζνο τρόπο.

ϊςτε να ζχει τθν επικυμία. χωρίσ να κοιτάμε παραπζρα. φυςικά. Νομίηω πωσ κα πρζπει να κάνουμε οριςμζνεσ παρατθριςεισ ςχετικά με τθν απόλυτθ ζνδεια. και χωρίσ να χρειάηεται να διεξάγουμε όλεσ αυτζσ τισ γραφειοκρατικζσ.τι για αιϊνεσ αναπτφχκθκε από τθν κοινωνικι πολιτικι ςτθ Δφςθ. και θ κοινωνικι πολιτικι τθσ Αγγλίασ ι τθσ Γαλλίασ μετά τθν απελευκζρωςθ— δεν ικελε να γνωρίηει τθν κατθγορία των φτωχϊν. μπορείτε να δείτε ότι τοφτο επανειςάγει τθν κατθγορία του φτωχοφ και τθσ ζνδειασ που όλεσ οι κοινωνικζσ πολιτικζσ. οπωςδιποτε μετά τθν απελευκζρωςθ *τθσ Γαλλίασ από τουσ Γερμανοφσ+. μπορείτε να δείτε ότι ο αρνθτικόσ αυτόσ φόροσ είναι ζνασ τρόποσ πλιρουσ αποφυγισ μιασ κοινωνικισ πολιτικισ που να ζχει οποιοδιποτε αποτζλεςμα υπό τθ μορφι μιασ γενικισ ειςφοράσ ειςοδιματοσ· δθλαδι. Σο μοναδικό πρόβλθμα είναι θ “απόλυτθ” ζνδεια. ζχουν προςπακιςει να απεμπολιςουν. δθλαδι το επίπεδο κάτω από το οποίο κεωρείται ότι οι άνκρωποι δεν ζχουν επαρκζσ ειςόδθμα για να διαςφαλιςτεί ότι καταναλϊνουν επαρκϊσ. Αν καλζςουμε ςοςιαλιςτικι πολιτικι μια πολιτικι “ςχετικισ” ζνδειασ. ςτο ςθμείο αυτό. αυτό δεν ζχει ςθμαςία και κα παραμείνει επιδοτοφμενοσ. και αυτι είναι ςθμαντικι ςυνζπεια. Δεν κα πρζπει να κεωρθκεί. *ζνασ τρόποσ αποφυγισ+ οποιουδιποτε πράγματοσ κα μποροφςε να περιγραφεί ωσ ςοςιαλιςτικι πολιτικι. να ανζβει πάλι πάνω από τθν διαχωριςτικι γραμμι. Δεφτερον. Αλλά αν δεν ζχει τθν επικυμία. Θ ςχετικι ζνδεια δεν εμφανίηεται με κανζναν τρόπο ςτουσ ςτόχουσ μιασ τζτοιασ κοινωνικισ πολιτικισ. μια πολιτικι πρόνοιασ όπωσ αυτι που προγραμματίςτθκε από τον Pigou. αλλά ςτθν πραγματικότθτα όλεσ οι πολιτικζσ πρόνοιασ. μζςα από τθ λιψθ βοικειασ. ι. τότε είναι εντελϊσ ξεκάκαρο ότι θ πολιτικι που εξυπακοφει ο αρνθτικόσ φόροσ είναι το ακριβζσ αντίκετο μιασ ςοςιαλιςτικισ πολιτικισ. Θ πολιτικι ιταν πάντα κάτι που ο χϊτοσ τθσ . και άλλεσ. και υπάρχουν κοινωνίεσ που κα ζχουν αρκετά υψθλό όριο για τθν απόλυτθ ζνδεια. γενικά μιλϊντασ. Αυτό είναι το πρϊτο ςθμείο το οποίο νομίηω πωσ είναι πολφ ςθμαντικό ςε ςχζςθ με ό. φτωχζσ κοινωνίεσ. όπου το όριο αυτό κα είναι αρκετά χαμθλότερο. Θ απόλυτθ ζνδεια είναι ςχετικι για κάκε κοινωνία. αςτυνομικζσ ι ιεροεξεταςτικζσ ζρευνεσ. όλεσ οι λίγο πολφ κοινωνιοποιθτικζσ ι κοινωνικοποιθμζνεσ πολιτικζσ από τα τζλθ του δζκατου ζνατου αιϊνα. Καμία απ’ αυτζσ οι πολιτικζσ —ο γερμανικόσ τφποσ πολιτικισ κρατικοφ ςοςιαλιςμοφ.ζνα δεδομζνο επίπεδο και. θ πολιτικι του New Deal. δθλαδι μια πολιτικι θ οποία τείνει να μετατρζψει τα χάςματα ανάμεςα ςε διαφορετικά ειςοδιματα. παρά τα όποια εμπόδια. αν κατανοιςουμε τθ ςοςιαλιςτικι πολιτικι ωσ πολιτικι που προςπακεί να μετριάςει τισ ςυνζπειεσ τθσ ςχετικισ ζνδειασ που εκπορεφονται από το χάςμα ανάμεςα ςτα ειςοδιματα των πλουςιοτζρων και των φτωχότερων. ωσ κάποιου είδουσ όριο που ιςχφει για ολόκλθρθ τθν ανκρωπότθτα. το πρόβλθμα γίνεται το να του προςφζρουμε μια χρθματοδότθςθ με τζτοιο τρόπο ϊςτε ο μθχανιςμόσ με τον οποίο του δίνεται αυτι *θ χρθματοδότθςθ+ να ςυνεχίςει να τον ενκαρρφνει να ανζβει πάλι ςτο επίπεδο τθσ διαχωριςτικισ γραμμισ και να ζχει αρκετά κίνθτρα. Δεφτερον. όπωσ και να ’χει. ικελαν όλεσ να βεβαιωκοφν ότι οι οικονομικζσ παρεμβάςεισ ιταν τζτοιεσ ϊςτε ο πλθκυςμόσ να μθν χωρίηεται ανάμεςα ςτουσ φτωχοφσ και ςτουσ λιγότερο φτωχοφσ.

οι μθχανιςμοί του ανταγωνιςμοφ και του επιχειρείν. κα κινείται διαρκϊσ ανάμεςα. και το οποίο διακρίνει ανάμεςα ςτουσ φτωχοφσ και αυτοφσ που δεν είναι φτωχοί. κα είναι μια μόνιμθ εφεδρεία ανκρϊπινου δυναμικοφ. μποροφν να λειτουργοφν ελεφκερα ςτο υπόλοιπο τθσ κοινωνίασ. όλοι κα πρζπει να είναι επιχειριςεισ για τον εαυτό τουσ ι για τθν οικογζνειά τουσ. ζναν οριακό. διαςφαλίηει. Πρόκειται για ζνα εντελϊσ διαφορετικό ςφςτθμα από αυτό μζςα από το οποίο διαμορφϊκθκε και αναπτφχκθκε ο καπιταλιςμόσ ςτον δζκατο όγδοο και δζκατο ζνατο αιϊνα. αλλά θ οποία μπορεί να επιςτρζψει ςτο ςτάτουσ τθσ ωσ επιχορθγοφμενθ όταν αυτό είναι απαραίτθτο. τόςο ςτθν χριςθ του όςο και ςτθν διακεςιμότθτά του προσ χριςθ ςφμφωνα με τισ οικονομικζσ ανάγκεσ και δυνατότθτεσ. μια γενικι αςφάλεια. όταν ο καπιταλιςμόσ αυτόσ είχε να κάνει με ζναν αγροτικό πλθκυςμό ο οποίοσ ιταν θ διαρκισ δεξαμενι ανκρϊπινου δυναμικοφ. δεν ζχει εφαρμοςτεί για μια ςειρά λόγων. αλλά του οποίου τα χαρακτθριςτικά είναι ξεκάραρα ςτθν παροφςα οικονομικι πολιτικι του Ηιςκάρ και του Μπαρ— ζχουμε τθν διαμόρφωςθ μιασ οικονομικισ πολιτικισ που δεν επικεντρϊνεται πλζον ςτθν πλιρθ απαςχόλθςθ. όταν ο αγροτικόσ πλθκυςμόσ δεν μπορεί πια να εξαςφαλίςει ζνα ατελείωτο απόκεμα ανκρϊπινου δυναμικοφ. Αυτόσ ο άλλοσ τρόποσ είναι ο επιχορθγοφμενοσ πλθκυςμόσ. για μια οικονομία που ζχει εγκαταλείψει τον ςτόχο τθσ πλιρουσ απαςχόλθςθσ. Θ πλιρθσ απαςχόλθςθ και θ ςυνειδθτά θκελθμζνθ ανάπτυξθ αποκθρφττονται για χάρθ τθσ ενςωμάτωςθσ ςε μια οικονομία τθσ αγοράσ. και να ηιςει με τζτοιο τρόπο ϊςτε πάντοτε να είναι διακζςιμοσ για δυνθτικι εργαςία. Πάνω από το όριο. Δθλαδι. και που μπορεί να ενςωματωκεί ςτθν γενικι οικονομία τθσ αγοράσ μόνο εγκατελείποντασ τον ςτόχο τθσ πλιρουσ απαςχόλθςθσ. με κάποιο τρόπο. δθλαδι θ εξάλειψθ κάποιων κινδφνων ςτθ βάςθ ενόσ χαμθλοφ επιπζδου ορίου. Κα υπάρχει λοιπόν ζνα είδοσ ενδό. τρόπον τινά. απ’ τθ μία. οι οικονομικοί μθχανιςμοί του παιχνιδιοφ. όπωσ κα βλζπετε. ςτθν ανακατανομι των ειςοδθμάτων. ςτθν ςτιριξθ που παρζχεται για κάποια ενδεχόμενα όταν ο πλθκυςμόσ αυτόσ πζφτει κάτω από το όριο και. από τθν οποία μποροφμε να αντλιςουμε όταν χρειάηεται. ανάμεςα ςε αυτοφσ που λαμβάνουν επιχοριγθςθ και αυτοφσ που δεν λαμβάνουν. Σο τρίτο χαρακτθριςτικό του αρνθτικοφ φόρου είναι ότι. αλλά ςτο χαμθλότερο επίπεδο· δθλαδι.ι υπερ-οριακό πλθκυςμό. Αυτό όμωσ ζχει ωσ ςυνζπεια ζναν αιωροφμενο πλθκυςμό. ο . τθσ ανταγωνιςτικισ επιχείρθςθσ· και κα υπάρχει απλϊσ μια ελάχιςτθ αςφάλεια. κα υπάρχει ζνασ πλθκυμόσ ο οποίοσ. το απόκεμα αυτό πρζπει να διαμορφωκεί με εντελϊσ διαφορετικό τρόπο. από τθν άλλθ. από τθν οπτικι γωνία τθσ οικονομικισ βαςικισ γραμμισ. Μ’ αυτό λοιπόν το ςφςτθμα —το οποίο.βριςκόταν ςτθν εξάπλωςθ τθσ ςχετικισ ζνδειασ. ςτον οποίο ο μθχανιςμόσ επιβεβαίωςθσ κα επιτρζπει να ηιςει. Όταν θ οικονομία λειτουργεί με τον τρόπο που λειτουργεί ςιμερα.και υπζρ-οριακοφ πλθκυςμοφ που κα αιωρείται: ζνασ οριακόσ πλθκυςμόσ ο οποίοσ. ενδο. Εδϊ όμωσ. Κα είναι εφικτι πάνω από το όριο μια κοινωνία που να τυποποιείται ςτθ βάςθ του μοντζλου τθσ επιχείρθςθσ. εάν το απαιτοφν οι ςυνκικεσ τθσ αγοράσ. ζχουμε μια πολιτικι που ορίηει ζνα δεδομζνο όριο το οποίο εξακολουκεί να είναι *ςε παγόςμια κλίμακα+ ςχετικό. αλλά το οποίο είναι απόλυτο για τθν ίδια τθν κοινωνία. ςτο παίγνιο του χάςματοσ ανάμεςα ςε πλουςιότερουσ και φτωχότερουσ. πάλι.

΢το τζλοσ. χωρίσ να επθρεάςει το οικονομικό παιχνίδι —και ζτςι. να χρθςιμοποιεί μθχανιςμοφσ παρζμβαςθσ ϊςτε να βοθκά αυτοφσ που χρειάηονται βοικεια. και μόνον όταν χρειάηονται βοικεια. και ότι μια πραγματικι κοινωνικι πολιτικι κα πρζπει να είναι τζτοια ϊςτε. Σουσ εξαςφαλίηεται απλϊσ θ δυνατότθτα μιασ ελάχιςτθσ φπαρξθσ ςε ζνα δεδομζνο επίπεδο. . Σϊρα.οποίοσ επιχορθγείται πράγματι με πολφ φιλελεφκερο και πολφ λιγότερο γραφειοκρατικό και πεικαρχικό τρόπο από ότι γίνεται ςε ζνα ςφςτθμα που ζχει ωσ ςτόχο τθν πλιρθ απαςχόλθςθ που χρθςιμοποιεί μθχανιςμοφσ όπωσ αυτόσ τθσ κοινωνικισ πρόνοιασ. αφινοντασ τθν κοινωνία να αναπτυχκεί ωσ επιχειρθματικι κοινωνία—. και ζτςι μπορεί να τεκεί ςε εφαρμογι θ νεοφιλελεφκερθ πολιτικι. είναι ςτο χζρι των ανκρϊπων το να εργαςτοφν αν το κζλουν ι να μθν εργαςτοφν αν δεν το κζλουν. Πάνω από όλα. υπάρχει θ δυνατότθτα του να μθν τουσ αναγκάηεισ να εργαςτοφν αν δεν υπάρχει ενδιαφζρον για να το κάνουν. αυτοφ του είδουσ το εγχείρθμα δεν είναι τίποτε άλλο από τθν ριηοςπαςτικοποίθςθ των γενικϊν αυτϊν κεματικϊν για τισ οποίεσ ζκανα λόγο ςε ςχζςθ με τον ορντολιμπεραλιςμό. Οι γερμανοί ορντολιμπεραλιςτζσ εξιγθςαν ότι ο κφριοσ ςτόχοσ μιασ κοινωνικισ πολιτικισ ςίγουρα δεν είναι να λάβει υπόψθ όλουσ τουσ κινδφνουσ που μπορεί να αντιμετωπίςει θ παγκόςμια μάηα του πλθκυςμοφ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful