FREE THE 43 Chapbook

Free the 43

‘Free the 43’ - Neil Doloricon

poems. prose. photographs. artwork.

from and for the “Morong 43”

Kilometer64 Poetry Collective

Poems by Dr. Alexis Montes Mercy Castro Franco Romeroso Rustum Casia Manuel Catanduanes Ofel Beltran-Balleta Terence Krishna V. Lopez Edwin A. Quinsayas Kislap Alitaptap Mark Angeles Amos Tarana Ed Nelson R. Labao Cris Balleta Jethro Miclat Felipe Unlayao P. Montalban Jeffrey Ken Ecarma Roberto Ofanda Umil Faye Umagat Victor Bisperas Sam Montuya Noel Sales Barcelona Cesar L. Dionido Joel P. Garduce Alexander Martin Remollino Che Marty John Carlo S. Gloria Maryjane Alejo Kandice Aura Mallonga Balakid Tyrone Velez j.luna Rogene Gonzales Sr. Edita Oslopor Arnold Padilla Melissa Roxas

Artworks by Neil Doloricon Bobby Balingit AJ Tolentino Aye Serapudin Zeus Bascon Bobet Elias Bong De Leon Che Marty Cleng Julve Con Cabrera Don Dalmacio Eros Masa Jay Luna JL Burgos Kiri Dalena Maan de Loyola Maricon Mendez Marika Constantino Meanne Batas Mica Cabildo Mikel Mozo Mimi Tecson Pau Reyes Ray Zapanta Recci Bacolor Richelle dela Cruz Rustum Casia Thrianne Gelido Tilde Acuna Vincent Silarde Wesley Valenzuela XL Fuentes J. Pacena II Design and layout by Jason Valenzuela

Foreword

On Feb. 5, Judge Cesar Mangrobang of the Imus Regional Trial Court issued a search warrant for the house of a “Mario Condes,” whose address was indicated as “Brgy. Maybangcal, Morong, Rizal.”
The next day, at around 6 am, some 300 soldiers and policemen led by Lt. Col. Aurelio Baladad and P/Supt. Marion Balonglong stormed the farmhouse of Dr. Melecia Velmonte, an infectious disease specialist at the Philippine General Hospital, at 266 E. dela Paz St., Brgy. Maybangcal, Morong, Rizal. At that time, 43 health workers were at the farmhouse, conducting a Community First Responders’ Health Training sponsored by the Community Medicine Development Foundation (Commed) and the Council for Health and Development (CHD). None of the house’s occupants was named Mario Condes. None of the house’s occupants knew anyone named Mario Condes. At that time, there were 43 community health workers in the Velmonte property undergoing a Community First Responders’ Health Training. The military-police composite team lost little time in arresting the 43 health workers and bringing them to the military’s Camp Capinpin in Tanay, Rizal – where they were subjected to improper inquest proceedings before being slapped with trumpedup criminal charges based on planted evidence. “They have been in the military camp since their illegal arrests... and have since been subjected to various forms of physical and psychological torture, threats, coercion, harassments, intimidation, repeated and endless interrogations without the presence of counsels of their choice, among others,” as Edre Olalia, one of their lawyers, has noted. “Their families are also being surveilled, harassed and threatened. Their private doctors are arbitrarily refused entry. They are still being subjected to psychological torture and psy-war tactics and to arbitrary restrictions. Five of them are presently segregated
FREE THE 43 Chapbook

FREE THE 43! Published by Kilometer64 Poetry Collective • All Rights Reserved 2010

from the rest, kept in a military safehouse and are under duress and given military lawyers who eased out their counsels of choice. The latter have not been allowed to see or confer with the five since the start of March. “In spite of all of these and what they went through, they remain steadfast, committed, now even more assertive of their rights and in a fighting, defiant yet still jolly mood...” It is not only the 43 health workers themselves who have remained defiant, but also their relatives and their many friends and supporters. Proof of that, among other things, is this collection of poetry and prose pieces, song lyrics, illustrations, and photographs – from the detainees themselves as well as from their friends and supporters. This folio is a project of the Kilometer 64 Poetry Collective in cooperation with Bagong Alyansang Makabayan, Health Alliance for Democracy,the Community Medicine Development Foudnation, the Council for Health and Development, Karapatan, Hustisya, and the Concerned Artists of the Philippines. The fight for justice goes on. Free the 43! For the Kilometer 64 Poetry Collective, Alexander Martin Remollino

‘Unaccomplished’ - AJ Tolentino

from the 43

Kilometer64 Poetry Collective

Statement During the Visit of Health Secretary Cabral and Her Colleagues on March 19, 2010.
By Dr. Merry B. Mia-Clamor, one of 43 health workers illegally arrested on February 6, 2010 and detained in Camp Gen. Mateo Capinpin in Tanay, Rizal (Dr. Merry is the Director of the Health Education, Training and Services of the Council for Health and Development and has served and trained thousands of patients and health workers in the urban and rural areas. She was also very active in rendering health services to the victims of Ondoy ang Pepeng in 2009 – Council for Health and Development) The visit of DOH Secretary Cabral and doctors from the Philippine Medical Association, Philippine General Hospital (& some from the army) and my son’s pediatrician, Dr. Abad has made me decide to finally break my silence. Since our arrest last February 6 in Morong, there were only few occasions where I speak my heart’s content, few times where I let out the words inside my head. It is as if my feelings and thoughts were locked with me here in my detention cell. Maybe it’s my unconscious attempt to self-preservation - - - to keep my sanity intact! Why? There is no good reason for our captors in doing what they did then! As I told them, every time I recall the day we were illegally arrested and detained is in itself a torture for me. The shouting, the guns pointing at us, the blindfold, the handcuffed, the nasty interrogations and threats and the feeling of helplessness and futility in front of all the irregularities in the process. These would make my breathing heavy and my feet cold. The mere sound of gate or doors opening awakes and alerts me. The thoughts of my children being taken cared of only by their

yaya are unbearable. We are just ordinary citizens trying to learn and make our contributions to our communities. We are not playing heroes who try to save the world and be recognized by doing so. It is enough for us to help alleviate pain, care for the sick and at times save lives. Just a simple smile or thanks as appreciation. Surely this is also the sentiment of our fellow community doctors, nurses and paramedics and health workers. It is our hope that this incident (detention) would not discourage all those who are out there serving in the farthest and remote communities. For me surely (Morong 43) won’t be deterred in continuing our endeavor. It is now more than ever that we should be resolved to go on with what we do because we have the whole world behind supporting our humble mission of bringing health to the needy -- proving that our efforts are not in vain. To my beloved colleagues, our utmost appreciation to all of your support and concern. I have always been proud that I belong in this noble profession. But I’ve never been this honored and inspired as I am right now. That our institution (medical) – with the most looked up to and respected people is united in seeking justice during this time that our duties are put into a test. That we are one in our goal of serving the people as inscribed in the Article 1 Section 1 of our medical ethics “the primary objective of the practice of medicine is service to mankind, irrespective of race, creed or political affiliation. In its practice, reward or financial gain should be a subordinate consideration.”

‘The Ramones vs. The Police’ - Tilde Acuna
Kilometer64 Poetry Collective

Reflections from a Prison Cell
by Dr. Alexis Montes

Prison walls and cold bars seem to hold time still like the wheels of justice grinding to a half on holidays and weekends. Makes me wonder if life takes a break on holidays and weekends? State promulgated write seems to serve as stumbling blocks to the movement of the wheels of justice but no life continues to roll in spite of them. Retracing and recollecting life events since childhood days provide a bright spot in this cold detention cell. Remembering insignificant events, trivial life encounters yearning freedom from the clutches of these cold walls and bars. The unending movement of the suns shadows and the cool winds of the mountain breeze, life is teeming and vibrant. The world is teeming with life, movement is felt outside except in this cold dead prison cell. Early years and recent memories attest your participation in the life’s movement, childhood faces and fond moments flashback in your mind. Remembering the whistles of the tuta-gather as his tune mingles with chirping of the birds welcoming a new sunrise, a new day in our lives. April 1, 2010

‘Doctor Montes’ - Bong de Leon

Don Dalmacio

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Sixty-Four Days in Prison
by Dr. Alexis Montes In prison accused of possessing firearms, explosives Terrorists is what they call us, demonized by jailers armed with US-provided guns and explosives. Restricted from the world, limited visit by families and relatives, imprisonment is like being entombed. Conscience asserting dignity and springs of strength, silenced by the echoes of boots and unbolting of iron bars in the dead of the night. Sixty-four days of crest and troughs in detention cells grasping to remain on top of a wave Laugh and shout at the top of the crest for you have the sunlit in the horizon. With lifter spirits we see the waves of people rushing to embrace you and keep you falling into the trough. Silence engulfs between the waves, hearing the rupture all around you, the crest of the wave ready to wrap you once more. Wind and sunlight dance with your waves of life, beaconing and drawing to the movement towards light. Come sixty-five or… three hundred sixty-five. April 10, 2010

Sa Apat na Sulok ng Selda
ni Mercy Castro Ano ang nasa loob nito? Tao, biktima man o akusado Masasabing niyurakan ang pagkatao Pinagkaitan ng kalayaan Taong nababalot ng ibat ibang emosyon Galit, tuwa, lungkot at takot Ano pa ba ang andito? Ah! Pocketbooks, magazines Panlibang sa di mapanatag na kalooban. Nakakainip, nakakabaliw lalo sa walang kakayahan Naghahanap, nakikinig, nag-aantay Sa kung sino mang pupunta Bibisita at mag-iinteroga… Ganito ang buhay sa loob ng selda Ikaw, gugustuhin mo ba?

Thrianne Gelido

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

March 02 2010, 8:00PM
ni Mercy Castro Lubdub…lubdub….ludbud…. malakas na kabog ng pusong naghuhumiyaw sa galit…. Mga diwang naliligalig sa tuwing maririnig ang mga yabag ng combat shoes papunta kung saan, kaninong selda…… interogasyon….. walang tigil na interogasyon…… paulit-ulit ang mga tanong ng mga di mawaring nilalang na mga manhid sa aming mga karapatan o dili kaya’y nagbubulagbulagan at sunudsunuran sa kanilang amo…”That’s an order”..”kailangan mong lumabas at may bisita ka!” … sabay bukas ng selda… sa ayaw at sa gusto mo kailangan mong harapin kung sino mang Ponsio Pilato ang kakausap sa iyo……sasabihin….. “Makipagtulungan kana kung ayaw mong mabulok dito”….. lumipas ang minuto, oras balik na naman sa selda… mag-iisip, makikiramdam, mag-aalala…. magtatanong “ganito ba dapat itrato ang mga detenido?” mental torture, walang katapusan at di namin alam hanggang kailan….. Wala silang karapatan na kami ay kanilang husgahan…kami ay mga simpleng health worker lamang na tumutulong sa mga mamamayang pinagkaitan ng gobyerno ng serbisyong pangkalusugan…. Hanggang kailan ito matatapos Kailan mananaig ang katarungan para sa Morong 43…? Lumilipas ang mga araw…pahigpit nang pahigpit ang aming sitwasyon….. Di na napagkakatulog ang aming pagal na katawan sa paglalakbay ng isipan… Naghahanap ng kasagutan at hinihintay na sana ibigay ang aming Kalayaan……Free the 43!!!

2 Araw at 2 Gabi

ni Franco Romeroso Nakagapos, nakatali patalikod Mga kamay ko’y tila napudpod Mga matang piniringan ng mahigpit Daig pa ang bulag na pusikit Sa isang sasakyan kami’y pinasampa 35 minuto at kami’y bumaba na “Ihanda ang back hoe” sigaw ng sundalo “Maa-Ampatuan tayo” sagot ng isip ko Isa-isang binaba at pinaupo sa “Hot Seat” Agad kinausap ng interogador na buwisit Habang nagtatanong pinakakain ng biskwit, Kapag mali ang sagot batok ang kapalit Umamin ka na at makipagtulungan Paglaya mo’y gagawan ko ng paraan Itong mga interogador na parang Propeta man Kung sa Bibliya man ay Propetang bulaan Kapag ika’y tinatanong sasagot kang pilit, Pati short at brief ibababang pilit, At pagkatapos mo’y masakit na pitik

‘Rip-Suture’ - Bobet Elias

Rustum Casia

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Si Utoy at 3 Itlog (Interogeytor)
ni Franco Romeroso Ako’y may kaibigan Utoy ang pangalan Tanggal ang aking posas kapag siya’y kakwentuhan Habang nakapiring ako’y sinusubuan Pinaiinom ng iced tea kapalit ang aking nalalaman Ako daw ay matagal na niyang kakilala Kaya ako daw ang magtapat na Makipagtulungan lang bukas ay laya na May pera, bahay, at trabaho ka pa Itong si Utoy sadyang maalalahanin Mga bulsa ng short ko’y naalalang kapkapin Cellphone at wallet ko’y naisip dekwatin Tangay pati pera pambili daw ng pagkain Lahat ng request mo’y kanyang ibibigay Kapag ika’y iihi, bote ang ibibigay Kakalagin ang posas ng iyong mga kamay Dahil nakapiring maiihian ang kamay Si kaibigang Utoy ay mayroong ka-tropa Sila ang 3 itlog ang tawag ko sa kanila May dalang laptop at mga camera At may mga picture pa na ipinapakita Ako daw ay makipagtulungan sabihin na ang alam Ano po ba ang klase ng itlog ng aking kasamahan At kapag nakita ko ang pugad ay ipagbibigay-alam Sa galit ng 3 itlog ako’y binatukan Tinawag ang gwardiya ibinalik sa piitan Ipinosas ang kamay, mata’y piniringan Sugod ang mga lamok at ako’y pinagpyestahan Sa sobrang pagod ako’y nakatulog na Hatinggabi’y ginising ulit ng gwardiya Pagmulat ng mata laking gulat sa aking nakita Mga buwisit na interogador pala Itong 3 itlog sadyang maalalahanin Kahit hatinggabi pinipilit akong dalawin Ilalabas ng selda pilit na paaaminin Pati pagpatay kay Rizal inamin ko na din.

Unang Dalaw

ni Franco Romeroso Noong una akala ko’y babae lang ang dinadalaw Kahit pala lalaki ay pwedeng magkadalaw Dito sa loob ng Camp Capinpin Dito ako unang nagkadalaw Unang kita ng aking Ina sa akin Kamusta ka anak tanong agad sa’kin, Sagot ko’y okey lang at huwag mag-alala At ako’y sanay na at ito’y pangalawa na. Hindi ka ba sinaktan o bayag ay pinaglaruan? Nilapirot ba ang utong mo o sinuntok sa tagiliran? Bakas ang pag-aalala sa kanyang mga mata, At cellphone na bigay sa akin biglang naalala Cellphone na bigay n’ya pati pera ko’y tangay na, Pati pabango at lotion ay kinuha pa, Bagamat nanghihinayang ay pabayaan na lamang Basta’t ang mahalaga’y hindi ka sinaktan. Dito sa loob ng Camp Capinpin, Kahit lalaki ka ay pwedeng magkadalaw, Unang dalaw ko’y ditto naranasan, At biglang naalala ako pala’y may karapatan.

‘Pasintabi sa Uwak’ - Rustum Casia

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Rosas na Tumubosa Rehas
ni Franco Romeroso Ikaw ay halamang pinagkaitan ng init Tanging tatag ng prinsipyo sa’yo’y dumidilig Tinik mo’y nagsisilbing pananggalang Laban sa hayop na mamamaslang Rehas sa iyong harapan nagsisilbing harang Sa matagal ng ninanais na kalayaan Parang tanikalang sa kamay mo’y nakagapos Pilit nilalagot at gustong maghilagpos Hanggang sa ikaw ay namulaklak Tumigas ang tinik dahon ay namukadkad Marami ang sa iyo’y naghahangad pumitas Kapag hinawakan na ay tinik mo ang katumbas Tulad ko’y paruparo sa iyo’y naakit Pilit lumilipad sa iyong paligid Subalit tulad mo rin ako’y nakapiit Ang kalayaan ko’y ipinaglalabang pilit Ako ay paruparo at ikaw ay rosas Sa loob ng rehas, tumubo at pumagaspas Tanikalang sa kamay natin na nakagapos Lalagutin ng alab ng damdaming nagpupuyos
‘Free the 43’ - Che Marty

Cleng Julve ‘Swing Back -Swing Forth’ - Bjorn Calleja

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Huwag Kang Lumuha
ni Franco Romeroso Sa pagkakapiit ko’y huwag kang lumuha Sapagkat ako doon ay wala Ang aking mga tinig Ay tulad ng ibong malaya Ang puso at damdamin ko’y Nasa piling ng masang nakikibaka Aking mga kamay na tumutugtog ng gitara Kasabay ng awiting para sa masa Mga paa ko’y kasama sa bawat hakbang Sa ating paglalakbay tungo sa kanayunan Aking dugo’y umaagos sa mga ilog at batis Na nagdudulot ng mga ngiting matatamis Ang aking pagluha’y tulad ng patak ng ulan Dumidilig at bumubuhay sa bawat halaman Ang aking ngiti at masasayang karanasan Nakatatak na sa isip ng masang pinaglilingkuran Prinsipyo’t paninindigan ko’y mananatiling malaya Tulad nyo rin akong sumisigaw ng paglaya Kaya, sa pagkakapiit ko’y huwag kang lumuha Sapagkat ako doon ay wala

Bobby Balingit

for the 43
‘Witch-Hunt’ - Vincent Silarde

Kilometer64 Poetry Collective

Public Apology
ni Rustum Casia Inihihingi ko sila ng paumanhin. Ang apatnapu’t tatlo at kaming tagasuporta nila. Paumanhin kung ang asikasuhin nila at karirin ay hindi ang pag-eempake ng kanilang propesyon papuntang ibang bayan. Paumanhin dahil sini-share nila ang kanilang mga natutunan dito at doon sa pinakaliblib. Paumanhin at nanggagamot sila na walang bayad. Paumanhin. Mga bagay nga siguro itong hindi katanggap-tanggap sa isang lipunang lahat sinusukat at may monetary equivalent. Muli, paumanhin. Paumanhin dahil pinapahalata nila na may mga parte ng Pilipinas na pinababayaan, na may mga lugar na parang Enchanted Kingdom at Hongkong ang mga pagamutan -- sa panaginip lang napupuntahan. Paumanhin dahil pinapa-realize nila na may iba pang gamot maliban sa dahon ng kantutay, yellow ginger at nilagang balat ng agoho. Paumanhin dahil pinakita nila kung ano ang itsura sa malapitan at sa personal ng doctor, nurse at stethoscope. Siguro nga, kasalanan ito sa walang silbing administrasyong ito, nararapat nga siguro, sa kanilang sariling depinisyon ng salitang “nararapat,” na sila ay ikulong, tortyurin at paratangang mga kalaban ng gobyerno.

Untitled

by Manuel Catanduanes what have they done to deserve such they were merely doctors, nurses, people who wants to help and does not receive much. training to be better, to be of service and so they can empower. those people that is not reached by the state that should have been their care-taker you men of strength and we all have thought are of honor. you accused them as rebels so you can up lift your sector. you did not care of their cries, their rights and their dignity with fake medals and ghost recognitions you all look so filthy. shame on you who claim to uphold the law you can’t even have the facts right, do you need books perhaps NO. all you can do is pass the responsibility, we believe it’s because you have nothing against the 43! free our fathers, our mothers and our loved ones. clearly you have no evidence except for those you have brought with you and planted there on. your show looks nasty it only makes you look bad. you’re playing with lives here, now everybody is mad. people now are furious a lot more getting curious you can still have this corrected or else you feel our wrath being implemented. to the 43 please do not worry. it will not take long, soon you will all be free. no torture can bring the spirit down to its knees, we will help you out until you get JUSTICE!! FREE THE 43! JUSTICE NOW!!!

Wes Valenzuela

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Sampaloc

ni Ofel Beltran-Balleta Nakakabigla ang balita! Sa simula pa lang alam kong kasama ka Sa mga inaresto. Umiyak ako... niyakap ko ang anak mo... Sana ay mali ang kaba sa dibdib ko. Magkaganu’n pa man, hindi ako magpapabaya Hanggang ikaw ay lumaya. Hindi ko alam ang unang hakbang, hangad ko ay makita ka agad. Kasama ko ang ibang magulang, asawa, anak, kapatid at kaanak, Taglay ang paniwala na dakila kayong nagseserbisyo sa kapwa, Hindi dapat hadlangan at sa rehas masadlak! Araw-araw, malayo man ang biyahe, Di namin alintana, marating lang ang Tanay. Mahahabang oras man ang hintayan, Ilang pondohan man ang aming tigilan, Maraming logbook man ang aming pirmahan, Balewala yun, makita... mayakap ka lamang. May lungkot at saya, dulot ng bawat dalaw. Iba pa ang kimkim na galit dito sa aming dibdib. Matapos maihayag inyong mga karanasan, Pagmamalupit at paglapastangan sa inyong mga karapatan, Kakapit-bisig namin ngayon ang buong sambayanan, Sa bawat sulok ng bansa, sa lahat ng panig ng mundo, Aming isinisigaw KATARUNGAN at KALAYAAN sa apatnapu at tatlong Manggagawang pangkalusugan!

Performance art and monologue about the 43 health workers Concept, text and interpretation: Terence Krishna V. Lopez and Edwin A. Quinsayas gusto kong sumigaw bakit kamisinasakay sa trak ng nakapiring ang mga mata, nakaposas ang mga kamay pero namayani ang takot sa umagang yon, sabado, a-sais ng Pebrero nararamdaman ko ang dulo ng baril sa pisngi ko, sa batok ko, marami sila, lahat unipormado, dalawang daan, tatlong daan, hindi ko marinig ang mga kasamahan ko, wala akong ibang naririnig kundi ang tunog ng packaging tape at pagkasa ng mga baril at ang mga yabag nila habang hinahalughog ang kabahayan at bakuran ni Dr.Velmonte naisip ko ang mag-iina ko, gustung-gusto ko silang mayakap birthday ng panganay ko nung isang araw, anak, pagbalik ko nalang sa linggo. makakabalik pa kaya ako? tahimik ang daan, parang dumaaan kami sa bundok na kalsada,walang ingay habang nararamdaman ko ang pagdampi ng init ng araw sa aking balat. huminto ang mga trak na pinagsakyan sa amin. hindi ko tiyak kung ilan kami, papatayin na ba nila kami? hindi kami kinakausap ng mga walanghiya nagkantahan pa sila, nagtawanan, mga hayup kayo, mga hayup kayo pero walang lumalabas sa bibig ko gusto ko lang silang makita, Ate Merry? Ate Merry, ikaw ba yang humihikbi? si Ate Merry at ang kanyang mga kwento tungkol sa mga anak nya. napakalikot ni Egoy, pero napakalambing din, laging nakakabit sa nanay nya at si Pandoy, ang cute-cute, laging nakangiti lang mag-iisang taon palang sya sa buwang ito buntis na noon si Ate Merry kay Pandoy pero sumasama pa rin sa mga byahe sa ibang probinsya para makapanggamot, kaya’y makapagturo sa mga CHWs, ganun si ate Merry at kahit dis-oras ng gabi, pag kailangan mo ng doktor, darating sya pinipilit kong magkunot ng noo para lumuwag ang piring sa mata ko pero masyadong mahigpit,nakiusap ako sa may hawak sa akin tinadyakan ako sa likod. narinig ko, ganun din ang ginawa sa katabi ko, narinig ko, parang si Doc Alex y’ung umuungol Doc? Doc?

Lalaya Kami

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

“Tahimik! walang mag-uusap! Putang ina mo, gusto mong putulin ko ang dila mo?!” si Doc Alex, alam ko s’ya ‘yun Putang Ina, Putang Ina, sumasabog ang dibdib ko si Doc Alex kahit may edad na’y sumasama pa rin sa pag-akyat ng mga bundok, paglalakad sa malalayong lupalop sa kanayunan,kasi alam nyang kailangan ang serbisyo nya kasi naninindigan sya sa sinumpaan nya bilang manggagamot bilang isang kristyano. handang ibigay ang panahon makatulong lang sa kapwa kasi alam nyang kailangan ng mga mamamayan ang mga doktor,mga nars at iba pang mga manggagawang pangkalusugan sa mga lugar na matagal nang hindi naaabot ng pamahalaan (kukuryentehen) aaaah!!! hindi po ako NPA!!, wala akong alam sa sinsabi nyo may narinig akong boses ng isang kasama, babae “tama naaaa!” parang si Tere, si Tere. siguro’y takot na takot sya ngayon, iniisip nya siguro ngayon ang anak nya ang mga kapatid nya, ang nanay at tatay nya napaka-responsable hindi naging hadlang ang kahirapan para maglingkod sya sa bayan midwife si Tere, mahusay na trainor at organizer, magaling sa herbal medicine nagtuturo din sya ng Acupuncture, aaaah! hindi po ako NPA, aaaah!!! “hindi ko po alam ang sinasabi nyo!!!” may narinig akong parang may kinakaladkad, parang bakya na nagmamadali si Mama Del ang naisip ko, si Mama Del lang naman ang mahilig mag bakya “yiiing, gaaang,magkape na tayo” yun ang huli kong narinig sa kanya tatawagin ko sana sya pero ang sakit sakit na ng katawan ko nanghihina na ako paulit-ulit na tanong, paulit-ulit na bugbog, paulit-ulit na banta
Kilometer64 Poetry Collective

at kahit gusto ko nang umihi, tumae, maligo bawal. bawal mag-isa, kailangan kasama ang gwardya ang gwardya ang nagbubukas,nagbaba sa pantalon ko, sa brief ko para umihi, ang humahawak sa aking ari, at pagkatapos kong umihi, bago itaas ang aking salawal, pinipitik ang ari ko! sa pagkain, sinusubuan ako na parang inutil wala po akong aaminin, sir! sampal sa mukha, suntok, tadyak sa likod “mabubulok ka na dito!!”, gusto ko nang umuwi. gusto ko nang umuwi. (gestures removal of handcuff and blindfold) sa wakas nakita ko na ang asawa ko! nakakita na rin ako ng doktor pero hindi ako nagsalita pero alam kong batid nila ang kalagayan ko at ng mga kasamahan ko. hindi ko mayakap ang asawa ko masakit ang katawan ko, sabi ko sa kanya maayos ang aming kalagayan dito pero patuloy sa pag-agos ang luha sa kanyang mga mata wag mong pabayaan ang mga bata mahal na mahal ko kayo, gusto ko nang umuwi gusto ko nang umuwi pero walang anumang katwiran ang matatanggap ng baluktot na isip ng mga berdugo si Doc Alex kinuryente, at sya daw ang utak ng tangkang pagpatay kay Palparan? Si General Jovito Palparan na kahit saan madestinio, maraming sibilyan ang namamatay kinasuhan kami, illegal possession of firearms and ammunitions sila lang ang naniniwala sa kanilang kasinungalingan nang Makita ko ang mga abogado namin lumakas ang loob ko, hindi na ako takot na takot may pag-asa na kami
FREE THE 43 Chapbook

sabi ng asawa ko’y hindi tumitigil ang mga tao araw-araw may pagkilos sa labas ng kampo sa korte suprema sa kalsada at marami daw sumusuporta sa loob at labas ng bansa nakita nila ang kahayupang ginagawa sa amin ngayon hindi totoo ang sinasabi saamin na walang tutulong sa amin hindi kami iiwan ng mga kasama at ng mamamayan nang hindikami inilantad sa korte tiyak ako, ayaw nila kaming ilitaw kasi hindi maniniwala ang mga husgado, sa hitsura naming ito na mga kriminal kami at gumagawa ng bomba sa bahay ng isang respetadong doktor paano maikakaila ng mga hapis at pagod naming mga katawan ang mga pinagdadaanan namin kaya pinagpahinga kami ng tatlong araw bago kami iniharap sa korte at doon,tuwang-tuwa kami taas-kamao kaming bumati pagbaba sa bus maraming taong nakaantabay, mga kaanak,katrabaho,kaibigan sumisigaw “43 health workers, palayain!” nagtaas kamao kami kahit nakaposas ang isang kamay dahil sa kauna-unahang pagkakataon nakita ng aming mga mata ang suporta at pakikipaglaban para sa aming paglaya. lalaya kami! lalaya kami sapagkat wala kaming kasalanan sapagkat hindi kasalanan ang maglingkod sa bayan sapagkat hindi kasalanang matuto upang makiisa sa pamabansang kilusang walang ibang layunin kundi palayain ang bayan mula sa sistemang ating ginagalawan lalaya kami sapagkat hindi kasalanang ipaglaban ang karapatan sa kalusugan lalaya kami sapagkat kapiling namin ang sambayanan!

Kayo Ay Lalaya

ni Terence Krishna V. Lopez ilang pagkakataon na ring pilit winawaksi ang musang nag-uudyok sa pagtula ng inyong kabanata sapagkat, walang salita, walang kataga, wala ni isang talinhaga ang magsasalarawan ng kirot hapdi hagupit sa dibdib sa bawat sandaling pag-alala sa inyong: mga kaibigan mga magulang mga anak mga kapatid na patuloy pinipiit nilang mga unipormadong salarin ng kalayaan sapagkat paano maisasalarawan paano mapapangalanan ang bawat saglit ng pait ng inyong umaga, ng inyong dapit-hapon ng inyong madaling-araw na katiting mang idlip, sinisiil sapagkat paano maihahambing sa bulong ng hangin ang inyong mga pagluha mga pasakit mga pagnanais

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

na mahagkan, o mahawakan man lamang ang inyong mga anak, asawa, magulang, kapatid o maging mga kaibigan sa mga sandaling dama ninyo ang sakit subalit, subalit maging gabi ay nagmamaliw maging bukang-liwayway namamaalam at sumasapit ang tanghaling tapat kailangang isalarawan ang minsang kayo’y nasilayan mga labi’y anong tamis ang pagngiti mga mata’y sing aliwalas ng init ng araw anong ligayang madampihan ng ligaya ang inyong kabanata sa bawat pagsigaw paghanay pakikipag-away para sa inyong paglaya: sa kalsada nagmamartsa, sa korte’t mga ahensaya nagbabarikda at maging sa bokana ng inyong bilangguan, humihiyaw ang mamamayan kaya, ito’y hindi tungkol sa inyong hirap lamang at pagluha

ito’y tula ng pag-asa kayo ay lalaya ang bayan ang magpapasya.

‘Red-Tagged’ - Con Cabrera

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Sa Gitna ng Bangungot
ni Kislap Alitaptap Sa gitna ng bangungot; Marami ang gumigising, hindi upang lumimot, Marami ang bumabangon, hindi upang magkamot, Marami ang bumabalikwas, upang itakwil ang kumot. Kumot na sandatang balabal nilang mga takot, Kumot na pananggalang nilang mga buktot, Kumot na nakaburda ang dugo nilang mga salot. Sa gitna ng bangungot; Marami ang gumigising, upang sumubok, Marami ang bumabangon, upang lumusob, Marami ang bumabalikwas, upang lumahok. Lumahok sa piging ng mga Kalaw, sa taluktok ng mga bundok, Lumahok sa lakbayan ng mga Ulap, sa kanlungan ng mga Balitok*, Lumahok sa kapulungan ng mga tunay na Manggagamot.
‘Bangungot’ - Eros Masa

J. Pacena II

‘Untitled’ - Zeus Bascon

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Ang Kinang ng Apatnapu’t Tatlo
ni Kislap Alitaptap Mga mata’y binusalan, Mga kamay ay sinakal. Sa Camp Capinpin, Tanay, Rizal Na sa kanila’y pinagtaguan; Sila’y tinakot at pinaratangan Ng mga unipormadong suhulan. Ang sabi ni Heneral “Kasapi ng NPA ang mga ‘yan!” Ang tugon ng mga pinaratangan “Kami ay mga manggagawang-pangkalusugan.” “Kayo’y hindi nagsasanay manggamot, Kayo’y nagsasanay gumawa ng mga pampasabog. Kaya nararapat lamang na pagkaitan ng tulog, Ipagtanggol ng abugado’y, ‘di rin dapat ihandog.” Ang mayabang na bulyaw ni Heneral Singhot. “Kami’y manggagamot, sa Baya’y naglilingkod, Kakarampot na sahod ay ‘di hadlang na sapot, Upang sa Baya’y ihandog ang karapatang magamot, Karapatang malaon ng inyong ipinagdadamot.” Ang matatag na sagot ng mga manggagamot. Sabagay wala ng bago sa mga paratang na ganito. ‘Di na nila pinag-iiba ang Langka sa Kaymito, ‘Di na nila pinag-iiba ang Pilak sa Ginto, ‘Di na nila pinag-iiba ang Sampagita sa Dapo, At ‘di na rin nila pinag-iiba ang Armado sa ‘di-Armado. Kaya ‘wag na rin tayong mabibigla kung sa kanilang kampo Ay may dumapong naliligaw na pato, At kanila itong ratratin hanggang maging abo. ‘Wag na tayong mabibigla kung ang kawawang pato Ay ituring nilang sugo ng mga Partisano.

Mga Pala-palagay
ni Mark Angeles Hindi dahil may hawak kang patalim, kailangan mo nang mag-amok. Ang hangaring makapaslang—nag-uugat sa poot, sa paghihiganti, sa paniniwala na lahat ay may kabayaran. Lahat ay may kabayaran. Walang pasubali. Ito ay likas at basal. Kahit ang kalikasan ay hindi marunong magpatawad. Anong laking pag-igpaw mula sa paghahangad ang pag-unday ng saksak. Hinihingi nito ang kabuuan, ang tatag ng kapit sa pasiya. Ipanalanging huwag abutan ang patalim sa kamay ng lumalakad nang matulin, magkamalay sa palad ng nawawala sa sarili. * Natagpuang nakahandusay sa sahig ng inupahang silid sa otel ang isang lalaki, tadtad ng mga saksak ng tinidor. Naabutang nakahimlay sa kanyang sariling kama ang isang babae, mariing sinakluban ng unan sa mukha. Ang tinidor na ginagamit natin sa pagkain. Ang unan na niyayakap pa natin sa pagtulog. Ang mga karaniwang kasangkapan, hindi humihinga kaya walang buhay; walang malay kaya walang muwang; walang pagkatao kaya walang puso. Ang mga kasangkapang binigyan natin ng pandama. Ang tinidor na binigyan natin ng sindak. Ang unan na binigyan natin ng masamang hangad. Mga kasangkapang binigyan natin ng pasiya. * Ang patalim ay maaaring maging itak o baril.

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Ang patalim ay maaaring maging tinidor o unan. * Puwera-biro, ang NPA nasa lahat ng larang, nasa lahat ng larangan. Hindi ba, sabi nga, kung saan may pang-aapi, mayroong tunggalian. Kung saan may tunggalian mayroong tulak ng pag-aaklas. Kaya hindi na kataka-taka ang training/sharing ng mga medic. Training sa first aid, acupuncture, paglilinis sa sugat na linagusan ng bala. * Mabilis magpalit ng bihis ang medisina. Maraming nadidiskubreng mga sakit araw-araw. Madaling mag-iba ang mga teknik. Maraming lumalabas na mga bagong gamot at mga naiimbentong kagamitan. Kaya lahat ng mediko, kailangan, habambuhay na nag-aaral. Tulad ng grupong 43. Pero, ayon sa AFP, hindi raw… Nagsasanay daw sila ng paggawa ng bomba. Bihasa siguro sila sa larangang gerilya. Mahusay siguro silang mag-tiger jump. * Noong unang panahon, pinaniniwalaang ang manggagamot ay siya ring mangkukulam. May kakayahang makalunas at pumatay. May kakayahang iligtas mula sa bingit ng kamatayan o kitlin ang hininga ng sinuman, malaya man o alipin. Ipalagay na isang diyos, gampanan ang bahagi na mag-adya sa kapahamakan. * Ang patalim ay maaaring maging pasabog.

* Maaari kang gumawa ng pasabog mula sa aseton o asetelina. Mula sa ammonium nitrate o calcium carbide. Maaari kang gumamit ng bumbilya o aerosol, ng lata ng Pringles o Coke. Makukuha mo sa mga fuse ang potassium nitrate, ang sulfuric acid sa mga car battery. Maaari kang gumawa ng bomba gamit ang asukal, posporo, lighter o pangkula. * Dumating ang mga armado sakay ng apat na six-by-six, military tank at dalawang police mobile. Ayon sa mga militar at pulis, nakasabat sila ng mga .45 at .38 kalibreng pistola, mga rebolber, tatlong granada, isang landmine, mga Claymore mine, dalawang kilo ng ammonium nitrate, blasting caps at 37 explosive sticks. Ayon sa mga militar at pulis, nadatnan nila ang mga mediko na gumagawa ng pampasabog. Caught in the act. Pero ang mga ebidensiya raw na kanilang nasabat galing sa ilalim ng kama, sa mga suluk-sulok ng silid. Nakatago nang mainam. * Itinurong mga miyembro ng Bagong Hukbong Bayan ang mga mediko. Ang seminar sa first aid at paglunas sa mga nakahahawang mga sakit ay pagsasanay diumano sa paggawa ng bomba. Sa 43 hinuli, 26 ang mga babae. Pinosasan ang kanilang mga kamay.
FREE THE 43 Chapbook

Kilometer64 Poetry Collective

Piniringan ang kanilang mga mata. Pinaluhod sila sa harap ng nakatutok na baril. * Isang araw, abala ang iyong mga kamay. Biglang gagapos ang bakal. Isang araw, maliwanag sa iyo ang lahat. Biglang lululon ang dilim. Isang araw, kakasahan ka ng baril. * Sa aming barangay, maiingay ang mga pusa. Makikita mo silang umiidlip sa tabi ng bintana, sa baitang ng hagdan tuwing umaga. Tuwing gabi, maririnig mo silang nag-aaway o naglalampungan sa mga bubungan. Isang araw, napansin ng mga kapitbahay na isa-isang nawawala ang kanilang mga alagang pusa. Isang araw, natagpuan ang mga sakong lumulutang sa batis sa ilalim ng tulay. Sa loob ng sako, ang mga pusa, lasug-lasog ang mga buto. Ang siyam na buhay hinugot mula sa mga sanga ng kanilang mabalahibong katawan. Marunong din kaya silang mag-tiger jump? * Hindi naglaon nalantad din sa liwanag ang sala. Isa sa mga tanod ang tumatangay sa mga pusa. Pinapakain niya ng isdang sinalaksakan ng betsin. Walang laban silang isinisilid sa sako. Kinukulata niya ng batuta ang mga pusa hanggang sa sila ay malamog. Hanggang sa sila ay bawian ng hininga. *
Kilometer64 Poetry Collective

Walang malinaw na batas para sa pagtangay sa mga pusa. Ngunit lahat ay may kabayaran. * Ang patalim ay maaaring maging batuta. * Hindi dahil may hawak kang batuta, kailangan mo nang mag-amok.

‘Para kay Marvin Ortiz’ - Jay Luna

FREE THE 43 Chapbook

Nasaan Na si Dok?
ni Amos Tarana Saksi ang sambayanang pinagsarhan Ng ospital na pangmayaman -Sambayanang pinaasa’t ginamit Ng mapangakong pamahalaan. Saksi kaming lahat. Noong ginhawa’y iyong inilapit Sa aming nagungulilang puso; Ngunit militar na walang utak Sa piitan ikaw ay isinugo. Nasaan na si Dok? Saksi ang mga batang bundat Ang [kumakalam na] tiyan -Mga batang bakat ang buto Sa naghihingalong katawan. Saksi kaming lahat. Noong ikaw ay itulak pagkakitaan Ng pamahalaang walang puso; At pilitin kang manggamot Ng mga batang di naman kabaro.

Apatnapu’t Tatlong Katanungan at Isang Kasagutan sa Mapanganib na Manggagamot
ni Ed Nelson R. Labao Ayon sa daloy ng interogasyon, 1. Alam mo ba ang ibig sabihin ng BUNYAG? 2. Ikaw ba ang tiga-kamot ng buni sa bayag ni Ka Roger? 3. Katialis o Katinko ba ang ni-reseta mo? 4. Lisensyado ka bang doktor? 5. Anong PTR number mo? 6. Gumagamit ba ng Viagra si JMS? 7. Bakit nakadikit siya kay Asiah Agcaoli? 8. Kasama ka ba sa pag-istrol sa red light district sa Amsterdam? 9. Tumitigas pa ba ang manoy ni Satur? 10. Ilan beses nagpalaglag si Liza? 11. Ikaw ba ang bostsip nang pinaka- DOH? 12. Sino ang may STD sa HO? 13. Ilan ang bading at tibo sa kanila? 14. Marami ka bang niretokeng mukha? 15. Sino na ang nagpa noselift? 16. Bakit hinayaan mong mahulog sa bubong ang iyong lolo? 17. O baka naman itinulak mo? 18. Kadali mo naman magpalit ng asawa? 19. Nakapag-laglag luksa ka na ba? 20. Hindi ba hilot ka lang sa baryo? 21. Ma “L” ba ang mga nepz? 22. Ilan beses silang mag-dyugdyugan sa isang araw? 23. Marami bang supot sa kanila? 24. Ilan na ang iyong natule? 25. Malaki pala ang puday mo? 26. Doktor kwakwak ka daw? 27. Koda mo nga ba sa sona ay Mang Kepweng? 28. Kaya mo bang bigkasin ng apatnapu’t tatlong beses ang Hippocratic Oath? 29. E yung doctor, doctor I’m sick? 30. Sino ang patron ng mga doktor? 31. Alam mo ba ibig sabihin ng doktor kagaw? 32. Gumagamit ba ang mga amasona ng whisper? 33. O baka naman supot pa rin ng harina ang panapal nila pag may regla? 34. Cortal pa rin ba ang gamit mong pang-aborsyon? 35. Ilang sanggol na ang sinungkit mo ng hanger? 36. Ikaw ba ang chief abortionist ng mga bosing? 37. Marami ka na bang tinggang na koleksyon? 38. Gumagamit ba sila ng condom? 39. Ano ang kulay ng dugo nila? 40. Anong klaseng wine ang iniinom nila? 41. Angus steak ba ang laging kinakain ng tiga-komsen? 42. Ano na ang cholesterol level nila?
FREE THE 43 Chapbook

Kilometer64 Poetry Collective

43. Putang ina! ngayon mo sabihing doktor ka, kaya mo bang iligtas ang sarili mong buhay? Kaisa-isang kasagutan ng manggagamot, 1. “Nagnanaknak na ang sugat, kapit na sa buong sistema at iyon ang aming ginagamot…”

Minuto

ni Cris Balleta mula bahay iniisip na namin sila... oras ang gugugulin namin para magkita kita lang sa tagpuan ang mga kaanak at kasama at oras ang gugugulin makarating lang sa tanay nakabisado na namin ang mahabang daan papunta sa kanilang kulungan dadaan sa marcos aakyat ng sumulong makarating lang sa pupuntahan bago ka makapasok susulat ka sa logbook id ang patunay para sa iyong personalidad at kung kamag-anak ka nga at ichechek ang iyong pasalubong kapkap dito , halungkat doon oras na naman ang iyong ilalaan isasakay sa kanilang sasakyan pero per batch dahil isang sasakyan lang para makarating sa unang himpilan sulat ng pangalan ulit, tirahan sinong dadalawin...pirma hahakutin ang susunod na batch mula sa gate sulat ng pangalan ulit, tirahan sinong dadalawin...pirma at saka isasakay ang naunang batch sa detention area pagdating sa detention area sulat ng pangalan ulit, tirahan sinong dadalawin... pirma hahakutin ang susunod na batch mula sa unang himpilan sulat ng pangalan ulit, tirahan sinong dadalawin... pirma at ang naunang batch ay pipila upang makapasok sa receiving area pipila ka, sulat ng pangalan at tatak sa braso,

‘Emily Marquez’ - Kiri Dalena

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

check ng mga gamit, pila, check ng mga pasalubong, sasabay ka na lang sa agos nila titig ng matalas sa iyo na kala moy pupunitin ka nila salitang mga matitigas na wari moy mga siga makikita mo na ang iyong minamhal mag-uusap kayo habang may nakabantay salakay at hindi pa nakuntento may surveillance camera pa sa kisame (kailangan makita at marinig ang aming pinag-uusapan) yakap, halik, ngiti, tawa saluhan ng pagkain kwento hinggil sa mga nangyayayari sa kanila (may ‘nilalabas tuwing gabi, merong nanunuro na ‘kala mo’y naaaggrabyado, may kinakausap, batay sa trip nilang oras at merong re-shuffle pa sa loob ng selda na wari moy mga roleta) -hindi namin alam baka isa sa mga mahal namin ang mapipiliminuto lang ang aming nalalasap oras naman para sa pangamba na sa amiy naiiwan... pagdating sa bahay hihintayin na naman namin ang kinabukasan... ang minutong ngiti , tawa, yakap at halik sa walang hustisyang pagbilanggo sa aming minamahal

Alay sa Apatnapu’t Tatlo
ni Jethro Miclat langit, lupa, impyerno, sa liwanag ng araw tayo’y itatago sa salang sila ang may pakulo, isang sandali, lahat ay maglalaho, dahil bawal ang katotohanan sa kanilang mundo, at ang mga nagnanais nito, ay mabubura ang noo, dahil bawal mag-isip, at bawal maghusga, ang hindi kasali ay mawawala, dahil ang katotohanan sila ang gagawa, dahil ang kaalaman ay para sa mga mangmang, at ang may alam ay hindi, isasali sa kanilang hakbang. dahil ang karunungan ay katotohanan, at ang katotohanan ay hindi kasinungalingan, dahil ang kasinungalingan nila ang siyang katotohanan, ng salat sa kalasag ng kaalaman, kaya’t sinumang magnais nito, ay ilalayo mula dito, nang mahugasan muli ng kasinungalingan, at kung hindi ay iuuwi ka na sa lupang libingan. ngunit silang nasa dilim at takot sa liwanag, ay dudurugin ng mga nasadlak, bibigyang wakas ng mga buhay, na grasa at putik ang dungis ng kamay, dahil silang nagtatago at nagkukubli, sa ginto at salaping hindi sila ang humabi, ay sisingilin sa kanilang utang, isa, dalawa, tatlo, wag na kayong magtago, dahil gigising na ang natutulog, na Mesiyas ng liping gutom, dahil sa ang mga kumadrona ay naarmasan na, para ipagpatuloy ang makabagong digma, at isilang ang lipunang malaya.

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Katarungan para sa Manggagawang Pangkalusugan (Morong 43)
ni Felipe Unlayao Kasalanan na pala ang maglingkod sa mahihirap Gamutin ang lahat ng uri ng kanilang sugat Pagkakasala na ngayon ang di tumanggap ng bayad Sa simumpaang tungkuling kalingain ang walang palad Ang di bawal ngayon ay ang magpakaipokrito Wag manggamot ng kapwa pag bulsa´y di piho Nangaratay sa sakit hayaang maghingalo Kung wala rin lang adbans hayaang mag deliryo. Bawal na rin daw ngayong maglakad sa pilapil Kung ang bitbit mo´y pananalig at dalangin Maawat ang mga peste´t mikrobyong mapaniil Linisin ang sanhi ng mga laksang suliranin. At kung pamatay ka ng laksang kababayan Yan ay okey lang ayon sa ating kaayusan Basta´t ang kapit mo´y doon sa malakanang Hihimasin ka pang tulad na isang tutang utusan At kung pagtatanong ang iyong hahanapin Ang sanhi ng ugat ng lipunang tiwaling Yan ay sadyang bawal buhay moy alanganin Kung di ka dudukutin patatahimikin ka ng baril. At kung ikaw ay asong ayaw umalis sa pwesto. Magpasasa sa yaman at kapangyarihang totoo Yan ay hindi bawal basta´t basbas ng mga amo Magpakasawa ka sa yaman hanggang sa gusto mo Ngunit kung ang iyong hanap sulok ng kagubatan At ang lahat ng gilid nitong mga kanayunan Hatiran ng pag asa mga kaluluwang nawindang Upang handugan ng talino at angking kakayanan. Wag silang gagamutin pagkat kasalanang ituturan Kaya ngayon nga´y kasalanan ang gawang matuwid Ang paggawa ng liko´y tamang nilulubid Ng mga gahaman sa kapangyarihan ay ganid Banal na hangarin walang puwang sa kanilang isip Kaya aming panawagan sa lahat ng nakikinig At sa lahat ng pusong at may matinong pag iisip Magkaisa sa hangaring katarungan ay itindig Iwasto ang baluktot ng laya ay makamit.

Sa Muling Pagkampay ng Kanilang mga Bagwis – Morong 43
ni Felipe Unlayao Ang malawak na parang at luntiang bukid Muna´y lalambong ang lumbay sa pananahimik Ang mga pipit at iba´t.ibang ibong may sakit Wala nang aalo sa kanilang lungkot at hibik Isang masiglang kawan ng langay langayan walang habas na dinagit ng kamay na duguan pakpak nila´y binabali ginagahis ang katawan sa salang bigyang lunas iba´t-ibang karamdaman. Bayang sawing palad lubhang ngayong malulumbay Walang hahadlang sa mga peste ng palay Mga insektong salot at mikrobyong pumapatay Sa maanghot na sistemang kanser ang kapantay Sa kalinga ng kanilang palad lahat ay maghihintay. Dahil di pa makababablik ang mga langay-langayan. Sa pugad ng layung lunasan bayang nawiwindang Pilit sila ibinabaon doon sa libingan ng mga buhay Dinidikdik dinudurog ang paninindigang matibay Maging lingkod ng lupang pinagsisibulan ng buhay. Subalit huwag sanang malubos ang sumibol na hapis Sugatan man ang mga pakpak sa sandaling pag-alis Tigib ng paninindigang sa panata´y muling magbabalik Ningas ng layuning lunasan buo buong pananangis Sa muling pagkampay ng kanilang mga bagwis.

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

May Signos ang Apatnapu’t Tatlo. ni P. Montalban May galit na nagpupuyos kung isa man lamang ang makahulagpos kung isa man lamang ang di maingatang huwag maigapos ng kaaway na sa tamang pagiisip ay palaging kapos. Ganuon nang mawala si Jonas at di na makita. Ganuon nang hanapin natin si Noriel na inilabas din kapagdaka. Ganuon nang naghinagpis tayo’t patuloy na umaalala sa maraming Karen at Sherlyn, mga kabataang estudyanteng nakibaka. May hiyaw sa kaluoban sa bawat isang kasama-kahit pa ang kasamang ito ay hindi personal na nakilala kahit pa ang kasamang ito ay kumilos ng may layong libong kilometrong dipa ang pagitan sa aming pusong nagmamahal sa Bayan ay ga-hibla. Kaya’t sino ang hindi mapupunit ang kaluluwa nang tumabad nuon ang mahigit animnapung babae, lalaki at bata masaker sa Maguindanao ng mga kampon ng berdugong maldita karahasang normal na sa rehimen ng demonyang pasista. Ngunit di pa natatapos duon ang kahibangan ng mga POON-sa maliit na payag sa bayan ng MORONG may apatnapu’t tatlong nagsasanay na mga manggagawa sa kalusugan at manggagamot silang mga tagapagbigay ng lunas sa sakit ng masang lubog sa alimuom silang mga tagadugtong ng buhay, tagapagsalba ang misyong tunton silang mga tumatapal sa pagkukulang ng rehimeng binulsa ang badyet sa kanilang puson-sila pa itong puwersahang inaresto’t inakusahang rebeldeng sindikato sila pa itong piniringan at binusalan at niyurakan ang karapatang pantao sila pa itong ngayo’y nakalasap ng di-matatawarang pandudusta sila pa itong ngayo’y nakatikim ng pait/alat/pakla, ng pinagsamang dugo, luha at kaba sila pa itong hinubaran ng saplot, sa maling pag-aakala na kasamang natatanggal ang dangal ngunit dito nagkakamali sila. Dahil hindi lahat ng tao ay colorblind Dapat sa mga militar ay uminom ng Lutein Gamot sa lumalabo nilang mata na di na kayang makakita ng kaibahan ng de-kolor sa puti, kaya lahat na lang ay may mantsa Ngunit buti kung mata lamang ang may diperensya dahil sa praktika hindi ganun ang paulit-ulit nilang ipinamamalas sa masa Kailan pa ba naging kalaban kung ituring ang manggagamot na sa kanyang mga kamay, nadudugtungan ang buhay, na ipinagdadamot.
Kilometer64 Poetry Collective

Kailan pa ba naging kalaban ang katuwang sa kagalingan ng sambayanan? May galit na nagpupuyos sa bawat isang makakahulagpos May hiyaw sa kaluoban sa bawat isang kasamang namamatay sa pagtubos May napupunit sa ating kaluluwa, may nasisindihang siga, may nagaalimpuyong sigwa-sa kahit isa, sa kahit isang mabuting anak ng bayan--Paano pa kaya sa apatnapu’t tatlo?

May nagsisisunurang sampu sa bawat isa--Paano pa kaya sa apatnaput tatlo?

‘Freedom’ - Maan de Loyola

FREE THE 43 Chapbook

Kadena at Istetoskop
ni Jeffrey Ken Ecarma Sila’y kawawa at pinahihirapan Pinipilit at pinupuga lahat ng nalalaman Sila’y mga health workers lamang Pinili ang kanayunan kaysa ibang bayan Bigay ay gamot at libreng konsulta Sa mga taong nakalimutan ng bansa Walang ospital na kumakalinga Pero sila pa ang nagkawang-gawa Inabot nila ay kadena at dusa Pinarurusahan sa di nila kasalanan Hanggang ngayon sa pagbabasa ninyo nito Silang 43 ay patuloy na naghihirap Ang latigo ay humahagupit sa likod nilang aba Di na nila alintana ang sakit ng parusa Kaya sa pagtuldok ko nitong aking tula Ating isigaw ang boses ng katarugan Hilingin natin ang hustisya para sa kanila. Cuarenta y tres ang Bagong Numero ng Kagitingan.

Ang Mabubuting Anak ng Bayan
ni Roberto Ofanda Umil Ang mabubuting anak ng bayan Ay mayroon ding mga kapintasan. May pagkakataon na sila ay suwail na kaanak. Pero hindi lamang brilyo ng hiyas Ang layon ng tahas na pagsuway. May pagkakataon na sila ay sutil na estudyante. Pero hindi lamang kitid ng bakuran ng kampus Ang layon ng bibong urirat. May pagkakataon na sila ay abalang asawa. Pero hindi lamang tahanan ng kasal na pangalan Ang layon ng mabungang panahon. May pagkakataon na sila ay di kapiling na magulang. Pero hindi lamang talaytay ng sariling dugo Ang layon ng normal na sirkulasyon. May pagkakataon na sila ay di bihis-propesyonal. Pero hindi lamang pakitang-tao Ang layon ng kababaang-loob. May pagkakataon na sila ay kawani ng gobyerno. Pero hindi lamang sangkalan ng pagmamalinís Ang layon ng pagtadtad sa kurakot. May pagkakataon na sila ay alumni ng PMA. Pero hindi lamang estrelya sa balikat Ang layon ng pagsanib sa NPA. May pagkakataon na sila ay lukob ng poot. Pero hindi lamang pagtuwid sa paghihiganti Ang layon ng unawa ng prinsipyo. May pagkakataon na sila ay hindi relihiyoso. Pero hindi lamang taimtim na makatao Ang layon ng ultimong sakripisyo. Galing sa ibaibang pangalan, katayuan Sa buhay, paniniwala, partido, bansa; At dahil nga hindi mga perpektong tao Ang mabubuting anak ng daigdig,

‘Siil’ - Maricon Mendez

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Matutunton mo ang kanilang mga bakas At abo ng sunog-kilay sa lilim na may budbod Ng ginintuang bulaklak ng Nara.

O, Hustisya

ni Faye Umagat Paglilingkod sa bayan ang dala Ngunit hinuli ang mga walang sala Hustisya sa bayan ay talagang baligtad O, hustisya, ika’y aming hinahangad O, hustisya, nasaan ang iyong kamay? Bakit buhay sa iyo ay iniaalay Ng sambayanan, ng mga Pilipino Bakit patuloy na nagbabayad ng dugo? Ang tanging hangad ay malayang bukas O, hustisya, ito ba ang iyong wakas? Hirap sa mga manggagawang pangkalusugan O, hustisya, nasaan ang iyong katarungan? Bakit ka nakaanib sa mga berdugo? O, hustisya ikaw ay nagtatrabaho Sa iilan, sa ganid, sa mga pasista Na patuloy na pumapatay sa demokrasya O, hustisya, ikaw ay walang pakpak Kaya sa mga buwaya, pumapalakpak Ang katarungan mo ay wala nang silbi Dahil sa iilan lamang nagsisilbi Ang apatnapu’t tatlo, sa ‘yo’y walang pag-asa Dahil ikaw ay hawak ng gobyernong pasista Sa daang libo, nandoon ang katarungan Sa daang libo, nandoon ang kalayaan Sa pag-apoy ng sulo, ako ay iiyak Dahil sa papalakas ang mga yapak O, hustisya, katarunga’y aagawin Apatnapu’t tatlo, aming palalayain O, hustisya, ang iyong pagkakakulong Ay isang dahilan, kami ay sumusulong Sa pagwagayway ng pulang bandila O, hustisya, katarungan ay malaya O. hustisya, ikaw din ay maibabalik Sa mga berdugo, ika’y hindi na hahalik O, hustisya, lilipad ka sa sambayanan Silang mga bayani ang iyong katarungan.

‘Tig-2 bala ka lang’ - JL Burgos

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Ang Panggagamot Ay Isang Digmaan
ni Victor Bisperas Oo inaamin ko niyakap ko ang DIGMAAN. Tinalikuran ang rangya ng buhay na nakagisnan Ang ginto at dyamanteng ibinibigay ng hanapbuhay Ang paanyaya ng alwan sa pangingibang bayan Ang puting roba, balat na sapatos, pristihiyo ng modernong operating room sa matayog na ospital. Oo inaamin ko kami’y naglulunsad ng DIGMAAN. Kinalimutan ko ang maging Direktor ng malaking ospital Ang maging tanyag sa aking pinagdalubhasaang propesyon Ang kilalanin ng estado at maging kasangkapan nito Ang ipagmalaki ng aking nakagisnang uri Magkamal ng impluwensya, kapagyariahan at salapi. Oo inaamin ko niyakap ko ang DIGMAAN. Nagpalipat lipat sa mga komunidad sa kanayunan Kumain dili matulog at hindi, sa panggagamot Ampunin ng pamilyang ni asin ay walang pambili Ulanin at arawin sa paglalakad ng tapak sa mga pilapil Upang makapanggamot ng mga karamdamang Ilang dekada na sana’y nalipol, ngunit hindi. Oo inaamin ko kami’y naglulunsad ng DIGMAAN. Laban sa sakit ng katawan, kamalayan at lipunan Laban sa sistemang lumulura ng kalaghara Laban sa kahirapang lumulugmok sa nagpapagal Laban sa pagsasamantala ng mga panginoon, Maykapangyarihan at dayo, Oo inaamin ko kami’y nagsusulong ng DIGMAAN. Sapagkat ang panggagamot ay isang digmaan Sa anumang larangan at pamamaraan.

‘Wag Isipin ang Nagdaraang Araw
ni Sam Montuya umaga, tahimik, nagpapahinga, nagkakape kagigising lang.. maya-maya, 300 pulis, militar ang nakaabang ilang minuto may busal, may piring ang mata hinahulughog ang kabahayan ni doktora ilang oras ang nakalipas, sakay-sakay sa truck, patutunguha’y di alam pangamba’y walang mapag-lagakan nanlalambot ang buong kalamnan magulo ang isip, nanginginig sa takot sa pangyayaring di inaasahan isang araw, dalawang araw, inilahad sa midya mga ebidensyang hango sa kanilang pantasya mga katibaya’t katwirang kadudaduda isang linggo, walang tulog, walang kain, interogasyon ang sa ‘yo’y humehele

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

ingay ng putukan, iyakan, iyong kasiping sa kuwartong madilim yumuyugyog sa iyong pagkakaidlip ang kuryenteng nakaantabay sa tuwing ika’y mapapapikit. sa pag-ihi o pagdumi, naririyan ang iyong ka-buddy handang magbaba ng iyong pantalo’t pumitik sa iyong ari, isang araw, dalawang araw, at sa mga susunod pang araw, walang layo, o pagaantala, ang makapipigil sa panawagan ng iyong paglaya, bukas, makalawa, nalalapit na, makakaasa ka... sa ating pagsasama-sama, sa ating pagsandig sa tama at pagtangan ng di-magagaping diwa kayo, tayo ay lalaya!

Manggagamot ng Bayan, Bayani Ka.
ni Sam Montuya oxihenang panawid, ng naghihingalong bayan karayom na nagtatagpi sa sugatang bisig, gamot na lunas sa anak na naghihinagpis. ano’t bakit ngayo’y nasasakdal, mata’y nakapiring, bibig ay may busal ano’t bakit ngayo’y kanilang nililitis nilang tanging lunas sa sakit ay pagtitiis at ibayong paghihinagpis, krimen bang maituturing ang paglilingkod sa bayan, kung ito ang iyong sinumpaan? sala bang piliing manatili, sa kabila ng halina ng pangingibangbansa ? mali bang gawin ang tama? at mag-alay ng panahon sa higit na nangangailangan? kung ika’y hahatulang terorista’t makasalanan hayaang ika’y aming samahan, hayaan ngayong iniindang sakit ay lunasan, punasan ang mata mong luhaan pawiin ang pangamba sa iyong isipan, at kapit bisig nating ipaglalaban, ang matuwid, ang nararapat at sabay nating aawitin ang himno ng kalayaan...

‘Bend with the Wind’ - Marika Constantino

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

And They Will Say ‘Mea Culpa!’
by Noel Sales Barcelona For the Morong 43. Soon you - and the madlang bayan - will all be free. Woe unto them that decree unrighteous decrees, and that write grievousness [which] they have prescribed; To turn aside the needy from judgment, and to take away the right from the poor of my people, that widows may be their prey, and [that] they may rob the fatherless! And what will ye do in the day of visitation, and in the desolation [which] shall come from far? To whom will ye flee for help? And where will ye leave your glory? Without me they shall bow down under the prisoners, and they shall fall under the slain. For all this his anger is not turned away, but his hand [is] stretched out still. Isaia 10: 1 - 4, King James Version Don’t weep, my Friends: prison walls Cannot suppress thine spirit; it will remain free: As free as the birds soaring up high, Above the hills of your land. Even if they say, “Ah! We have captured them! We torment them day and night! We are triumphant as we capture The subversives of this brown land!” They laugh to their hearts content Singing songs of scorn against you. They say, “Ah! We have imprisoned them And they will never be free!” But history will prove them wrong. One day – that one fateful day When the Sun will be flaming red and yellow In those bright, blue skies of the East They will hear footsteps They will tremble and they will swallow Their own tongues while their hearts Beat terribly fast. Their singing will cease Their merriment will end No more pouring of wine And laughing, and hooting
Kilometer64 Poetry Collective

Yes, that day will come That their merriment will cease As they are shaking like the aratiles trees As the habagat violently kisses its branches. The color of their faces will soon fade As they hear the footsteps of a marching Strong, unbeatable army Of angels and seraphims all named Masa: Yes, they will shake— They will terribly shake like the santol tree And will have their fruits and twigs Fall to the ground. They will rot there The blood-covered loam will devour them And they will be remembered no more No markers for them – they will be the “Forgotten” And History will write in her pages These strong, indelible words: “The enemies of freedom have been defeated “They have been cast in eternal fire of the God’s people’s wrath! “They are now the prisoners And soon they will be judged Their sins against the poor and the unprivileged Will be accounted and they will receive their punishment! “The Righteous Judge will render Her Judgment: “Guilty! Beyond reasonable doubt! They are the ones who must suffer Not the righteous ones! “Let the healers of the wounded Be set free – let them roam! Like the deers in the forest Let them run free! “Let their healing hands Once again touch the souls Of the sick and the ill And make them well! “As for these false defenders
FREE THE 43 Chapbook

These pseudo-soldiers of the people Let them be punished and be cursed And at the time of their demise – be remembered no more!” And everyone in the Halls of True Justice Will say: “Aye! Aye! Aye! Even if the adjudged say: “Nay! Nay! Nay! Their voices will be devoured by deep and endless silence. They will cry and weep and moan Because of their guilt. Even if they say: “Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa!” It will be too late. For they would have been judged. Imprisoned. Forgotten...

Lumang Karamdaman, Bagong Larangan
ni Victor Bisperas Nilipad ng hangin ang balita, darating ka Mandirigmang karayom at dahon ang sandata Gumapang ang kaba at agam-agam, ngunit Sumilip ang pag-asa sa likod ng bawat isipan. Nahawi’ng masangsang na hangin sa iyong pagdating Sa labi ng mga buntis may ngiting sumagi Napako ang paningin ng mga batang uhugin Ang matandang uubo-ubo ay nahiyang tumingin. Sumalubong ang mga Nanay bitbit ang inakay Naghanda ng mapagsasaluhan ang mga Ama Nagbigay pugay ka, isang beteranong mandirigma, Masusing pinagmasdan ang bawat madaanan Sinalat ang bawat bukol at maga ng katawan Pinakinggan ang bawat tibok ng puso at paghinga naghanda ka sa isang digmaan.

‘Naghihintay Sila Doon’ - Meanne Batas

‘Mercy Castro’ - Aye Serapuldin

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Paratang

ni Cesar L. Dionido On the TV program “Crossroads, Lt. Col. Noel Detoyato, spokesperson of the 2nd ” Infantry Division of the Armed Forces of the Philippines said that most of the 43 illegally arrested and detained health workers have low educational attainment, one of the reasons why they were suspected as subversives. Kaming mga walang aral Ay lagi’t laging kinukondena: Ignorante Kriminal Walang silbi. Kung kaya wala kaming Kakayahan. Sino kami para itaguyod Ang kagalingang Pangkalusugan Ng mamamayan? Kaming mga walang aral Ay lagi’t laging pinaparatangan: Kaaway ng demokrasya NPA Komunista. Kung kaya wala kaming Karapatan. Sino kami para humiyaw Ng katarungan? Kaming mga walang aral Ay lagi’t laging nagtatanong: Bakit kami di nakapag-aral? Dahil kami’y mahirap. Dalawang paa na salit Sa paghakbang Ang tanong at sagot. Tungo sa mas marami pang tanong. Na nangangailangan ng sagot. Kung kaya Kaming mga walang aral Ay lagi’t laging lumalaban Lumalabas sa lansangan; O, nag-aarmas Umaakyat sa kabundukan.

Sapagkat sa huli, Kaming mga walang aral Ang natututo sa kung ano ang wasto. Para sa aming mga sarili. At sa lahat ng mga kagaya namin.

‘Condition’ - Mica Cabildo

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Kasama ng Sambayanan
ni Cesar l. Dionido Kami ay mga manggagamot, Nakapiit ngayon, at pinaparusahan Sa aming taos na paglilingkod Para sa kalusugan ng mamamayan. Kami ay mga manggagamot, Nakapiit ngayon, at pinaparusahan Pero patuloy na magiging malaya Kahit sikil ng mga rehas at pagbabanta. Dahil ang aming kalayaan ay nasa Walang patid na paglayag ng aming layon: Nagmumulat, nag-oorganisa At pinapakilos ang bayan Sa paghahanap ng lunas sa sakit ng lipunan. Kami ay mga manggagamot, Nakapiit ngayon, at pinaparusahan. Hindi kami natatakot. Hindi kami natitinag. Marami kami. Patuloy na dumarami. Kasama namin ang sambayanan.

Sa mga Nagbabagang Balita
ni Joel P. Garduce At the time of being admitted as a member of the medical profession: • I solemnly pledge to consecrate my life to the service of humanity; • I will give to my teachers the respect and gratitude that is their due; • I will practice my profession with conscience and dignity; • The health of my patient will be my first consideration; • I will respect the secrets that are confided in me, even after the patient has died; • I will maintain by all the means in my power, the honour and the noble traditions of the medical profession; • My colleagues will be my sisters and brothers; • I will not permit considerations of age, disease or disability, creed, ethnic origin, gender, nationality, political affiliation, race, sexual orientation, social standing or any other factor to intervene between my duty and my patient; • I will maintain the utmost respect for human life; • I will not use my medical knowledge to violate human rights and civil liberties, even under threat; • I make these promises solemnly, freely and upon my honour. - Geneva Declaration, the modern formulation of the Hippocratic Oath “Inanunsyo kanina ng AFP ang isang importanteng breakthrough sa kanilang kaso laban sa Morong 43. Ayon kay General Segovia, base sa pagsuri ng militar sa kanilang tactical interrogation sa mga bilanggong NPA, nagsasagawa na ngayon ng pursuit operations ang AFP laban sa isang ngayon-lamang-nakilalang lider ng CPP na nagngangalang Hippocrates. Ayon pa dito, napag-alaman nilang si Hippocrates ang lider ng Morong 43. ‘Sa salaysay ng mga bilanggo, sigurado kaming si Hippocrates ang kanilang political officer at s’ya’y mataas na pinuno ng CPP. Naimbestigahan namin na siya ang sumulat ng ‘Hippocratic Oath’ na s’yang isinumpa ng mga teroristang ito nung sumali sila sa NPA’.
FREE THE 43 Chapbook

‘Piring’ - XL Fuentes

Kilometer64 Poetry Collective

Nababahala ang AFP na nalinlang ni Hippocrates ang napakarami sa mga kababayan natin, laluna mga duktor, nars, mag-aaral sa mga medical school, health workers at maging mga public health officials. ‘Sa kung paanong paraan ng hypnosis, nakukumbinse ni Hippocrates, sa pamamagitan lang ng kanyang akdang ‘Hippocratic Oath’, ang napakarami--sa katunayan, halos lahat-ng mga nasa medical profession sa bansa, na ang mga NPA, komunista at rebelde ay may karapatan ding mabigyang-lunas gaya ko at ng mga sundalo ng AFP.” Pinag-aaralan ngayon ng militar kung paanong ang ‘Hippocratic Oath’ na ito, na ayon sa AFP ay garapalang ‘maka-komunistang propaganda’ ay nakapasok sa curriculum ng lahat ng medical schools at health institutions ng bansa. ‘Ipapanukala ng AFP sa Kongreso na ipagbawal sa mga paaralan ang ‘Hippocratic Oath’ na ito sa lalong madaling panahon. Hihingin namin kay Presidente Arroyo na gawing ‘certified urgent bill’ ang panukalang ito,’ ani Segovia. Sa kaugnay na balita, isang ayaw-magpakilalang opisyal ng AFP ang nagbunyag naman na may aniya’y ‘higit pang malaking breakthrough’ ang militar kontra sa Morong 43. ‘Base sa mga nabulgar sa interogasyon ng mga NPA na ito, tiningnan namin kung sinu-sino ang mga lider-komunista na nasa likod ng tinatawag nilang ‘Bill of Rights’, at malapit na naming makilala ang mga ito. Hintayin nyo’t i-aanunsyo na namin ito sa mga susunod na araw,’
Kilometer64 Poetry Collective

ayon sa naturang opisyal. Ang buong istorya sa balitang ito, mamayang a las sais y medya. Magandang araw sa inyo.” Paghahanap kay Mario Condes ni Alexander Martin Remollino Naglabas ang isang hukom sa Imus ng mandamyentong nag-uutos na halughugin ang bahay ng isang Mario Condes sa Brgy. Maybangcal, Morong, Rizal. Hindi itinuturo ng mandamyento kung alin sa santambak na bahay sa Brgy. Maybangcal ang kay Mario Condes. Nilusob nila ang bahay ni Dra. Melecia Velmonte – na hindi nakakikilala kay Mario Condes, gaya ng apatnapu’t tatlo pang naroroong manggagawang pangkalusugan. Kayrami nang nangyari sa “Morong 43, ngunit wala pa rin, wala pa rin si Mario Condes. Hindi siya lumilitaw upang magsabi na ang bahay niya ang dapat na halughugin ng militar at pulis, na siya ang dapat na gapusing parang baboy at hilahin patungo sa kural upang doo’y isailalim sa inquest na hindi naman inquest, padaluyan ng kuryente sa ulo, tutukan ng baril sa likod ng ulo, at padapuan ng kamao sa dibdib at sa tiyan; na kanya ang maseselang bahagi ng katawan na dapat pagapangan sa mga palad, na kanya ang bayag na dapat pigaing parang labada. Hindi siya lumilitaw upang sabihin ang lahat nito. At maliwanag naman kung bakit ganito: sapagkat ang bahay ni Mario Condes ay wala sa Brgy. Maybangcal, Morong, Rizal: ang bahay ni Mario Condes ay nasa loob ng mga ulo ng mahuhusay na magpatunay na pulut-pukyutan ang suka, na luntian ang tuyong damo, na ang hiringgilya’t istetoskop ay kasangkapan sa paggawa ng mga granada.

FREE THE 43 Chapbook

Rx Cuarenta y Tres
ni Che Marty May malalang sakit ang lipunan Ang mga sintomas: -laganap, malawakan at lulalalang kahirapan -mamamayang isang beses sa isang araw lamang malamnan ang tiyan -maramihang tanggalan sa trabaho’t kabuhayan -sahod na sa pang-araw-araw na gastusin ay kulang -parami nang paraming kabataang di makapasok sa paaralan -mga magsasakang walang lupang sakahan -mga manggagawang nagingibang bayan pagsasamantala’t pang-aapi sa kababaihan -pagnanakaw sa kabang bayan pambabalewala sa usapang pangkapayapaan -patuloy na pandarambong sa likas yaman -manipulasyon at dominasyon ng mga dayuhan -papet na pamahalaan -huwad na kaunlaran -sarswelang halalan -demokrasyang binusalan -pagsupil sa paglaban ng mamamayan -paggamit ng estado ng karahasan -paglabag sa pantaong karapatan para sa ikagagaling ng kanser ng lipunan, inirerekomenda ang patuloy at papaigting na paglaban ng mamamayan kasabay ng paninindigan para sa ating mga karapatan tunay na demokrasya ay ipaglaban, paghahari-harian ng mga buwitre ay wakasan!

Silang mga Hindi Nakababasa ng mga Pahiwatig
ni John Carlo S. Gloria Hindi nila batid, may bantang hatid ang pagligid ng mga paniking kakuntsaba ng nakalatag na dilim; na ang hampas ng hangin sa katawan ay kalauna’y maglalatay sa balat; at ang hamog ay may sangkap ng pulburang lalason sa hininga. Alas-sais kinse ng umaga. Malalaking yabag ang bumulabog sa nag-iinat pang paligid. Nabiyak ang lupa at lumitaw ang ‘sang batalyon ng mga unipormadong Diablo. Nagsumiksik sa kuta ng may kuta.

‘Pointing on Different Directions’ - Mikel Mozo

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Singasing ng riple ang nag-anunsyo ng araw. Katahimikan ang sumungaw sa kalapit na mga durungawan nang itambad ang isang depektibong papel. Ang kanilang sadya – mga kasapi ng kanilang kadigma. (na hindi mga anghel kundi mga kauri) Nagturo ng masisila ang riple. Maraming natahing mga bibig. Apatnapu’t tatlo ang dinampot, dinakip. Hinubdan ng ngalan. Binigyan ng bagong identidad. Hinatulan: Inkomunikado, detinado. Sa inabandunang lugar: Nagtatampisaw ang dugo sa tuka ng kalapati sa tuktok ng puno Sa ibaba nito, Nakahapay ang ahas na may sugatang mata. Nangungusap ng sakit sa lantang gumamelang nakahalik sa lupa Habang sa labas: May lumiligid na mamang may tulak na kariton ng mga bangkay. Nakangising nagbulong: “May apatnapu’t tatlo pang maidaragdag.”

Manggagawa

ni Kandice Aura Mallonga humayo ka at pangalagaan ang nakararami sinumpaang tungkulin ng aking mga kabarong binibini kahit saan pa man pumaroon sila ay handang magserbisyo mag-alay ng oras at pagod para sa juan na busog sa pagod kahit halos walang kita kahit maituturing na hindi world-class ang gamit nila paroon at parito ang mga kumadrona nagdadala ng buhay palabas ng sinapupunan ni eba kung ikaw ay kailangan ng kalinga ang nars at doktor na may ngiti ang sa sakit mo ay papawi kung may katanungan sa pangagalaga ng pamilya ‘yan ay sisiguraduhin nilang halos wala na ang mga don at donya ng kasalukuyan hindi na makikita sa dami ng perang papel na kayamanan dahil kahit gaano man kadami ang salapi sumukong katawan ay hindi na maibabalik sa dati respeto ang dapat isukli sa mga propesyonal na nagpapayaman sa bansang pighati sadyang nakakalungkot at nakakadiri pagkat ating inuusig ang siyang dapat tawaging mga bayani mga mangagawang pangkalusugan sa morong pinili ang pinas kesa kay abraham lincoln ngunit imbes na ating pasalamatan ating sadyang inakusahan ang mangingilan-ngilan na sadyang nais magserbisyo sa bayan bakit nga naman sa dami ng isyu sa kasalukuyan pangkalusugang manggagawa ang piniling pagdiskitahan bakit si joc-joc na ang nakamkam ay kalakihan di nila makulong sa piitan? nasaan ang hustisya kung hahabulin lang ang kaya? bakit ang itinuturing na malalaking tao sa hawla ay di mapunta? bakit ang mga taong tila maya ang walang-pakundangang tinitira?

Pau Reyes

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Briping

ni Balakid Pulutong.. Da! Malamya. Manumbalik! Pulutong.. Da! Ganyan nga. Maligalig! Harap sa kanan.. Rap! Harap sa kaliwa.. Rap! Cadet Maza! Cadet Ocampo! Di nyo binasa ang bagong memo. Pag ‘harap sa kaliwa’ ang command, tatlong beses tayong haharap sa kanan! Down! Gimme fifty! Unang agenda: icebreaker o pampasigla. Tatlong bagsak para sa agahan! Limang bagsak para sa inuman! Sampung bagsak para sa kalinisan! Apatnapu’t tatlong bagsak para sa kalusugan! Ikal’wang agenda: guidelines sa pagtukoy ng terorista. Estudyante ng UP o PUP Naka-pula o political statement tee Madalas naka-tsinelas, untidy tignan Magaling managalog pero walang galang Ikatlong agenda: pagwawasto ng malisyosong balita. Si Cadet Dela Cruz ay hindi nakabartolina! Pero dahil nagrereklamo sa tuwi-tuwina, nakabusal at nakagapos para madisiplina. Walang dapat ikabahala. Magandang umaga. Tiwalag!

Ilagan

by Tyrone Velez Why call this doctrine Ilagan that made you wait for freedom longer when Ilagan is a freedom fighter like you he was jailed in ‘85 for fighting to be alive He was free in ‘86 but with every dissident caught he gets back with him in the fix Why not call the doctrine Enrile or any other name related to tyranny For that’s the tragedy that has become the good are sent to jail as the queen sleeps at home

Ray Zapanta

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

Zombie
ni j.luna Ang mga zombie ay umatake sa bayan. May pangil at matatalim na kuko. Naaagnas. Mababaho. Mga halimaw na naka-program na umatake, Pumatay, Manakit, kumain ng laman. Walang sinasanto. Dinudukot at kinakain, ang kahit sino. Lalake. Babae. Bata. Matanda. Walang pinipili, basta may karneng malalapa. Wala silang isip. Sumusunod lang sa kung sino ang may hawak ng remote control. Ang mga zombie ay umatake nanaman sa bayan. Pinakawalan ng baliw na siyentipikong, naginginig sa takot. Praning. Ang mga zombie ay umatake nanaman sa bayan. Ang mga zombie ng paratang. Ang mga zombie ng mahahabang baril. Ang mga zombie ng pananahimik. Ang mga zombie ng baluktot na utak. Ang mga zombie ng proteksyon mula sa itaas. Ang mga zombie ng takot. Ang mga zombie ng galit. Ang mga zombie ng kamangmangan. Ang mga zombie ay umatake sa bayan.

Sa Inyo na ang Kalayaan Ay Ipinagkait ng Kaaway
ni Rogene Gonzales Huwag matakot sa kalupitang nagkatawan sa kamay ng sa inyo ay dumakip, silang mga kaaway ay nangangatal sa bawat galaw dahil alam nilang hindi nila magawang mapahamak ang inyong mga kaluluwang pinanday sa lakas ng ating mga kapatid na nagbubungkal, lumalaban sa tigang na lupa. Huwag mawalan ng pag-asa, panandalian lamang ang kahibangan ng mga sundalo, hindi magtatagal, malalaman din nilang ang mga gantimpalang iginawad ng mga berdugo ay sumisimbolo lamang ng kanilang kasalanan sa taumbayan, ang mga medalyon ay mangangalawang tulad ng dugong kanilang ibinahid sa sariling pangalan. Huwag panghinaan ng loob, hindi magpapahinga ang oras, hanggang ihudyat nito ang inyong kalayaan at makamit ang ating dakilang layunin, hanggang malunod sa sariling mga krimen ang mga salarin na nagbunsod ng pagdurusa. Huwag mangamba, sa pagsapit ng gabi, dahil laging nasa panig natin ang bukangliwayway, ang mga sinag nito ay babasag sa mga gapos na nakalingkis sa inyo; at sa liwanag ng araw, lagi nating hilumin ang sugatang bayan.

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

To You Whose Liberty Has Been Taken by the Enemy
Never fear the cruelty that has materialized at the hands of your captors, they, our enemies, quiver at every move for they know no harm can be done to your souls that have imbued with strength of our brethren toiling, battling this barren earth. Never lose hope, the soldiers’ revelry is temporary, soon they will realize that awards given by their warlord-masters only symbolize sins to the people, their medals rust like the blood they have tainted on their names. Never waver, for time shall not rest until you breathe freedom and our noble cause achieved, until the culprits that wrought pain shall be doomed by their own crimes. Never dread the coming of the night, for the dawn is always at our side, the sun rays clinging to break the shackles that bind you and into the day, always we shall heal this wounded land.

Ako’y Nagpupuna (Ikalawang Pasada para sa Morong 43)*
ni Kislap Alitaptap Ako’y nagpupuna. Kung sa una kong pasada, Ay ‘di ko man lang naipakita Ang nakapalibot sa inyong pagdurusa. Ako’y nagpupuna. Kung ‘di ko man lang naipadama, Ang pagguhit ng kuryenteng gumahasa Sa inyong balat, buto at kaluluwa. Ako’y nagpupuna. Kung ‘di ko man lang naipalasap ang lasa, Ng nakakarinding pag-alipusta At kalaswaang sa inyo’y kanilang ipinanguya. Ako’y nagpupuna. Kung ‘di ko man lang sa kanila naipamukha, Na ang lakas nila’y nauupos na kandila, Habang ang sa inyo’y, Apoy na bubura sa lagim ng pagdurusa. Ako’y nagpupuna. Kung sa kanila’y ‘di ko naiukit ang babala! Na ang lalawigan ng Rizal, ang magiging huling himpilan Ng sandatahang tutupok , sa tirano ng kadiliman. *Palayain ang Morong 43!

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

isang Tula ng Pagpupugay
ni Sr. Edita Oslopor Manggagawang pangkalusugan sa kanayunan Paglilingkod sa kapwa inyong sinasang-ayunan Kusang-loob makapaglingkod kaninuman Pagmamahal sa kapwa inyong pinaninindigan Hinasa ninyo inyong mga isipan at kaalaman Sa panggagamot sa mga kapatid na nasaktan Maraming sakit sa katawan inyong nalunasan T’wina’y makamasang doktor kayo’y inalalayan Malalayong lugar kaya ninyong tahakin Di alintana ilan mang bundok sasampahin Ilog mang kay lamig, paa’y pilit babasain Marating lang may sakit na dapat gamutin CHWs mababa man ang inyong pinag-aralan Mahirap man ang inyong pinanggalingan Di hadlang sa inyong pagpalalim sa kaalaman Sa totoong sanhi ng sakit at nang kahirapan Sa mga kapatid nating health workers sa piitan Kami sa inyo’y nagpupugay at pinararangalan Dahil kayo ang dakilang bayani ng sambayanan Naglilingkod ng walang pasubali at kabayaran Kayo rin ang mga tunay at kumikilos na layko Handing magpakasakit sa pagsunod kay Kristo Inialay ay kagalingan, kinabukasan at talino Manilayan ang kahulugan ng pagmaltrato sa inyo Tunay ngang hindi piitan dapat ilagay kayo Medlaya at pagrespeto nararapat sa inyo Paglilingkod sa community nagpatotoo kayo May higit pa bas a buhay na inialay ninyo Kayo’y aming kapatid, kapatid sa pananampalataya Kayo’y aming kababayan, sa bansang kaaya-aya Kayo’y aming kasama sa panggagamot at pakikibaka Di dapat husgahan ayon sa inyong pagiging aba Di kayang tawaran ang inyong katapangan Di kayang bayaran ang inyong kagalingan Ibilanggo ma’t itorture inyong katawan
Kilometer64 Poetry Collective

Nungca ang inyong espirito, puso at isipan Samahan ninyo ako sa panalangin at itaas ang larawan ng 43 health workers: Makapangyarihan Dios ng mga api at mga dukha Dinggin mo ang hinaing ng mga api at inalipusta Tulungan mo pong ang 43 health workers ay makalaya At mapatunayan na sila ay dakila at walang sala Huwag mo pong hayaang maghari Ang mapagmataas at naghaharing uri Magliwanang ang katarungan at hustisya Makabalik sila sa community at pamilya nila. Siya Nawa. Amen.

Mimi Tecson

FREE THE 43 Chapbook

gaano katagal ang dalawang buwan ng kalayaang dinukot?
ni Arnold Padilla matagal, matagal na matagal para isipin mong sana nga’y totoong pumuputok ang stethoscope at ang mga tableta’y granadang sumasabog; matagal upang ang hiringilya’y magbaga’t umusok lumaya lamang, lumaya lamang habambuhay ang katumbas ng mahigit isang libo’t apat na raang oras ng pagalalalang walang patid habambuhay ang katumbas ng mahigit limang milyong segundo ng pangungulilang tuluy-tuloy madalas ay hindi mo na alam kung saan nagtatapos ang bangungot at ang katinuang gising dahil bangungot na walang humpay ang paghihintay, pinahahaba ng walang katapusang kilometro ng mga byaheng paroo’t parito, sa kampo, sa korte, sa kampo, sa mendiola, sa korte hila-hila natin ang buong bigat ng maraming gabing walang tulog at pasanpasan ang daan-daang pahina ng mga ebidensya’t testimonyang nilapastangan nila, paulit-ulit nilang nilalapastangan ang ating pagkatao – ah, at hindi natin maintindihan kung bakit hindi ito maintindihan ng utak ng mga hukomhukumang bugok pa sa itlog na bugok – at tulad ng utak nila’y gusto ring bulukin ang ating pag-asa, gusto nila tayong patayin sa pagkabagot at walang dulong paghihinagpis, gusto nilang isa-isa tayong sumuko sa tortyur at medalya nilang isasabit sa dibdib ng mga berdugo ang bawat pasa ng ating kaluluwa. pero alam nating mahapo man tayo’y hindi magugupo, saklutin man ng inip paminsan-minsan ay hindi minsan magdadalawang isip, na sa labanang ito, katulad ng marami na nating digmaan, ay tayo pa rin ang magwawagi – hindi ba’t mahigit isang libong ulit na nila tayong patraydor na pinaslang? hindi ba’t mahigit dalawang daang beses na nila tayong dinukot upang hindi na muling ilitaw? hindi ba’t daang libo, milyong oras na nila tayong ipiniit? paano nilang mauubos ang dugong hindi naman sa ating katawan dumadaloy kundi sa mga ugat ng lupa, malalim na malalim, malawak na malawak, dumadaloy hangga’t may kapatagan, burol, bundok, at lambak; at hangga’t mula sa lupang ito’y patuloy na umuusbong ang mga api, may kumadronang maingat na aalalay upang sila’y iluwal, at may nars at doktor na buong pag-aarugang lalanggasin ang hindi naghihilom na sugat ng kanilang kahirapan. at hangga’t ang lupa’y patuloy na nagsisilang ng api, patuloy rin itong magsisilang ng mga rebelde – rebeldeng doktor, kumadrona, nars, community health worker, pari, madre, estudyante, abugado, guro, call center agent, makabayang negosyante,
Kilometer64 Poetry Collective

OFW, manggagawa, magsasaka, katutubo, sidewalk vendor, maralitang lunsod, ina, asawa, anak, kapatid… paano nilang magagapi ang bayang rebelde? April 6, 2010 – dalawang buwan na mula nang dukutin at iligal na ikulong ng Armed Forces of the Philippines (AFP) at Philippine National Police (PNP) ang 43 health workers – kabilang ang dalawang doktor, isang nars, isang midwife at 39 na community health workers – sa bintang na sila’y mga kasapi ng rebeldeng New People’s Army (NPA).

‘Lydia Obrera’ - Recci Bacolor

FREE THE 43 Chapbook

If You Want to Know Who We Are*
by Melissa Roxas for the 43 health workers If you want to know who we are We are Papa Alexis, Nanay Merry Kuya Gary, Ate Jane, Nanay Lydia, Ate Delia, Doktor, Doktora I am Tatay, I am a Nanay Mama, Papa, Lolo, Lola, Manggagamot We are healers We are kapatid, kasama We are the children of many tribes If you want to know who we are We are human beings Call us by our names we are not the animal you want us to be If you want to know who we are We are prisoners of these dark times We are the 43 Once we were chained without chains, Blind without the blindfold, Until we discovered the truth, Until we saw the peasants in the fields, The workers at the factory— After a whole day’s work Their children still go without milk, Still die of dysentery. We discovered an epidemic. If you want to know who we are We are the children of the people That have seen too many destructions, Begged from too many bowls. If you want to know who we are We serve in the plains and in the mountains Amongst the forgotten people of centuries.
Kilometer64 Poetry Collective

You want us back in our chains; We now sit in iron cages full of mouths. Oh, Tyranny, you call yourself a Republic A wolf in sheep’s clothing Lauded as model democracy of Asia It’s easier that way, for you to rule Without appearing a ruler, Dictate without a dictator, The cloak of democracy is dangerous In your name. If you want to know who we are We are the Dissenters We want to end all the wars you wage in our names We want to take back the bodies you break Unclothe the beast, see it plainly. I am sick of my children being taken away from me Fear is what we feel, but after we strike it It can no longer eat our children. If you want to know who we are What some were afraid to say We have said What you weren’t able to do We have done Where you could not go We have gone Where there were no healers We offered our medicine If you want to know who we are We are more than our tortured bodies We present the bone as evidence We unearth the charred remains Of those that came before us. We sit in the dark cold cell Asking our bodies to remember their voices What it felt like to have its freedoms Body lay down Get up

FREE THE 43 Chapbook

Body down Rise Rise

Get up

There is Everyone waiting Move towards the moon We lift our heads We hold on to those hours When there was enough of us to hold... Beyond the edges of this blindfold There is a bit of sky The many places to return to A whole people waiting If you want to know who we are We are the hills of the lakes We are not only he and she But a whole people Hope, light, freedom Come as often as the moon As many as the trees that grow by the river If you want to know who we are We have not been broken We do not apologize for what we have done It is not a crime to serve the people If you want to know who we are We are children of the times We are the sounds of the morning coming As long as there are people fighting for us Even in here In our hearts we are free... *Title adapted from one of the lines of Carlos Bulosan’s poem, “If You Want to Know What We Are”
‘Kasalanan ba ang Maglingkod sa Kapwa?’ - Recci Bacolor

‘Eleonor Orgena’ - Richelle Dela Cruz

Kilometer64 Poetry Collective

FREE THE 43 Chapbook

“If you want to know who we are We have not been broken We do not apologize for what we have done It is not a crime to serve the people If you want to know who we are We are children of the times We are the sounds of the morning coming As long as there are people fighting for us Even in here In our hearts we are free... ” - If You Want to Know Who We Are* by Melissa Roxas

Published by Kilometer64 Poetry Collective • All Rights Reserved 2010

FREE THE 43 Chapbook

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful