.

,... sanama

Dünyanm dörCbir yanma ğ ı ş Ermenilerin ve Ermenistan'm ı pek az ortak
paydaya sahip. Ama temmuzda Erivan'da düzenlenen Altm ı ı Film Festivali'nin
Ermeni ı sayesinde bir kavram ş ş
ğ ş Ermeni ı

• "0\ •••$. ı Ş alin.t@rnilliyec.com.t:r
Simon Abkarian "Yes"te {solda],
Sergey Paradianov'un ğ
ı Rengi" (üstte).
ERMENI ı kendi içinde büyük
ı ı ve derin ş ı ı bir
kavram. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler
ğ bir ı olan ı si-
ı ı dört bir ı ğ ı ı
ı ş ş \tt} toplam nüfusu Perestroy-
ka ı ı ş di-
ı ı ı 'ulusal'
ortak payda ı ı bile ı ı ı Ermeni kim·
ğ bu genel ı sinernada
likle kendini ı ediyor. ı üretim
ı ğ ı çizgi ı bir gün Ermeni ol·
mak, köklerine dönmek üzerine filmler ya-
pan; ailesinin öyküsünü, ş tarihini an-
latan ı ğ gibi ı ı
daha ş Ermeni ğ kuranlar var
diasporada. Benzer bir ikili durum da Er·
ı Sovyet ekolü ı ı
yeni yeni kendini ı ulusal bir bütün·
IQk ş ı ş ı ı ı ı
da gözlemleniyor.
Oyuncu, ı ı gibi ş ı
ş ı ı edilmesi ı genel
olarak Ermeni senarist ve yönetmenlerin
48MilliyetSanat
ı da 'içinde ş ı ı kültüre ve ı ş
ı ı film endüstrisine göre ş
Hollywood'da tamamen bu kendine özgü
büyük sistemin içinde yer ı Fran-
sada ı Arjantin'de Arjantinli, Türki·
ye'de Türk gibi film yaparlar. ı ı
etmemizi ğ ı ğ hala ı
sa -yan ekiyle biten ı ve ı
labildikleri zaman Ermeni olmaya dair film·
ler ı ı Konu ğ ı iki
Ermeni diaspora yönetmeni ı or-
tak bir dile rastlamak mümkün ğ
ı dönemde ş ı ş olan ı Er·
meni Hemi Verneuil ş Malakyan!.
Gürcü· Ermeni Sergey Paradjanov (Sarkis
Paracanyan) ya da Türk • Ermeni Aram
Gülyüz'ün ı ı hiçbir ş
yok... "Calendar" ve "Ararat ı ş
olanlar Atom ı Ermeni· ı
ğ ı anlayamaz. 1968
ş ğ ı Artun Yeres'in Ermeni oldu·
gunu ı ğ ı sanat üzerine deneysE!! can-
ı ele vermez. Belgrad'daki sekiz
on Ermeni ailesinden birinin üyesi Aris
ı ı herhangi bir
genç ı yönetmenin ilk filmi olabilir ab·
sürd ı ı ı
Türkiye'de ı ı ğ ak·
la gelen ilk ş ş ı tonton ı
Nubar Terziyan. ğ ve kötü "dam tipi·
nin vazgeçilmez aktörlerinden Kenan Pars
ise herkesçe ı da ı ı ı Kirkor
Cezveciyan ğ ve seslendirme ı
ı ğ ı kendisinin tipik bir Ermeni aksa-
ı ş ğ dahi bilinmez. ş
ı olmazsa olmaz ı Vahi
Öz'ün, Sami Hazinses'in, Turgut Öza-
ı ş ı ı Selim Na·
ş ve Adile ş ." Hababam ı ı ı ı
Adile ı ı Ermeni ğ kimsenin
ı bile gelmez. Ama Toto Karaca aksa·
ı ele verir kendisini.
Yönetmenlerin en eskilerinden biri Dr.
ş ı Aram Gülyüz ise imza
ı ğ ı yüze ı filmle ş ı ana
ı yönetmenlerinden biri. ı ş ı ı
da ı Kanunu", "Kanun ı
na" gibi polisiyelerden ş ı ı kri·
Nubar Terziyan (üstte).
Selim ve Adile ş ş (altta),

,
_..... • t: •.. , ••..
.. _....
....... ı _
. k' ". ;
.
ı ve devrime dair propaganda ğ ş ı
yan filmler ı Her ne kadar yönetmen·
ler dönemin ı sansüründen memnun
ğ de ı ş ı ı belgesele yo·
ş sürdürdü. SSCB ı özellik·
le ı ve Rusya'da ş Ermeni-
ler ı da önemli ı ve
oyuncular ı ı Ermeni ı ı ş ı
ı ı karakterini, ş ı ı buldu.
Paradjanov bu bilincin doruk ı ı
Erivan içinde iki, ı ş ı ı ya-
pan bir stüdyo sayesinde üretim de göre·
celi ofarak ş ı
Karen Shakhnazarov'u (Karin Ş
rav) seksenli ve ı ı Istanbul
ve ı film festivalierinde gösterilen ı
ı Kent''', ı Katili", "Dolunay" gibi
filmleriyle" Rus yönetmen" olarak ı ı
ı Rusya' ı efsanevi ı
ı ı yöneticiligini ı
1986'da ı ı ı ı ı Koru Beni" ile Istanbul !;7
1925 tarihli "Namus".
Aleksandr Ş ğ Mov-
sesyan) 1904 tarihli oyunundan ı bir
uyarlarna. Terzi Berhudar, ı ı ı ni-
ş ı ı çömlekçi Hayra' nun ğ Seyran
ile gizlice ş ğ ş namu·
su lekelenmesin diye ikisini ı ı
ı ı ı ile evlendirmesini
ı Seyran, ı ı ı ğ
niyetiyle Rüstem'e Sosan ile birlikte ol·
ı ı ima eder. Bunun üzerine Rüs-
tem, namusu lekelendi diye, ne ğ
bile sormadan ı öldürür, Seyran da
ğ ı ı intihar eder!
Ermenistan ı ı resmi do-
ı "Namus"tan iki ı önceki bir ta-
rih: 16 Nisan 1923'te Devlet Sinema Ko·
mitesi / Goskino kuruldu. Ilk stüdyo olan
Haykino Iyurt ı ş ı Armenfilm olarak bi-
linir) 1924 ı ı ı ı ve önce ı met·
ı belgeseller çekildi bu ı ı
ı ı ı ş ı dek Haykino her ı
birkaç film üreten, ı bir kurumdu.
Kurmaca türünde ilk önemli örnekleri Oa-
niel Dznuni ve "Namus"un yönetmeni
Hamo Bek·Nazarov INazaryanl verdi. Hay·
kino'nun yirmili ı ı ğ ı filmlerin
ğ senarist ve yönetmen olarak
Hamo Bek-Nazarov'un ı var. Hem
belgesel hem kurmaca ı Kürtler
ş olmak üzere ğ Anadolu ve Gü·
ney Kafkaslardaki ı ı so·
ı töre ve geleneklerini ele alan sos-
yal içerikli filmler ı ı vurdu sessiz
dönem Ermeni ı Yirmili ve
otuzlu ı ulusal ı sinema okulu-
nun ş ı ı
Haykino, Stalinist rejim ı ş ı ı
;'Namus'Jlu ı
Garip ama gerçek: Ilk Ermeni ı ı
Jzun melrajll kurmaca film, töre ı
,Ian genç bir Kürt ı öyküsünü anlatan,
1925 tarihli "Namus". Ermeni drama!ist
eratik filmlere ı dek her
:ürde film çekti, ı ı da dizi
ı içinde aktif yönetmenlik ı Ye·
ı ş ilk uzun ı ı çeken Aren
:Jerdeci'yi izlemeye ı ı ı
'ilm ve ı deyince ilk akla gelen
simlerden Artun Yeres'in ı ve ı
<L, ş Yolculuk"tan "Sis ve Ge·
:::e"ye yeni ş Türk filmlerinin ş ı ı
ı yönetmeni Natali Yeres'in ı ı
ı ı ·yan ekiyle bitiyor.
Ermenistan'da ise Sovyetler ğ
çinde ekol ş bir ı belgesel
ğ ve ş karakteristik ğ
5elges81 ı avangard ı ı ı
jan ı ı Moskova VGIK mezunu
ş perspektif içinde ha·
aket halindeki ı ı ı biçimde art
ı kurgulayarak ş yöntemle ve
Jelgeselle kurmaca ı bir tarz yarat-
ı ı ı Onun izinden giden ve ha-
efi ı Harutyun Haçaturyan gelene·
önemli temsilcilerinden biri, on filmi n-
::en sonuncusu olan" Ş ş ge-
;en ı birçok ı film festivalinin
ı ı ı Antalya 2. Avrasya Film Festiva-
i'nde gösterildi. Kurmacada ekonomik ne-
ğ ı olarak ı gösteremeyen
ş Ermenistan ı belgesel si·
ı ı ğ ı gelene-
Li sürdürüyor.
MilliyetSanat49
.' 0';1.
'''::.
Film Festivali'nde ı Lale kazanan Ro-
man Balayan, "Deniz ı ı ı ş Kö-
pek" (1990) ile ı ı ğ ı ı Garen Ke-
vorkian (Karin ı Paradjanov ile
ı ş belgeselci Ruben ı
Moskova'da ş ı ürettikleri için ço-
ğ zaman Ruslarla ı ş ı ı ı yö-
netmenler.
Ister Ermeni ister Ermenistan sinema-
ı bahsedilsin sözün ğ yer
elbette Paradianov ı Bu ş ya-
ı ı Sovyet ekolünün titiz bir teknik ş
lik üzerine ş edilen görsel mükemmel i-
ğ ı rüya gibi, gerçeküstü-
cü ögelerden ş bir ş ş
tirdi. ı ğ ilk kez resmi din olarak
kabul eden bir toplumun ve Güney Kaf-
ı çok ğ ı ile çok ı ı ı
gelgitli ve asi ruh durumuna sahip olma-
ı ı ı ğ kadar ı ı ı çekti.
Sayat ı ı ı anlatan ı
Rengi", gelenekseli ğ ş çeviren
ş ı Garip", "Suram Kalesi ı gi-
bi filmlerinde ğ ı ı
dini ve milliyetçi mo.tifler, egemen sosya-
list ideolojiye ters ş altmetinler ve bi-
seksüel ş yüzünden ı Rengi"ni
ğ 1968'den sonra film çekemedi.
Dört ı hapis ı ş ı ı ş Louis
Aragon'un çektigi ı bir kampan-
yayla serbest ı ı ı 19B4'te Tiflis'te ya-
ş "Suram Kalesi ı ı çekme-
sine izin verildi. Ancak kansere ı
Erivan'a döndükten sonra üç film çekip öl-
dü. Bu arada 1988 ı ı Istanbu' Film
Festivali'ne ı ve ş ı Garip" ile
Jüri Özel Ödülü ı
HollywoodJun her
ı ı Ermeni diye hemen ak-
la gelen yönetmen ı ı fazla ğ öte
yandan sinema sektörünün birçok ülkede
ta içinde yer alan Ermeni ı ı ise tah-
minieri ş kadar yüksek. ı ğ
Hollywood'una yenilikçi ş ı ı do.-n-
ı ı vuran, sesli filmlere ş ş
nan teknik ı çözüm üreten, bugü-
nün ı ı biçimde ı
lan ı pan hareketini ilk kez ı
ran (Dr. Jekyll Mr. Hyde, 1931) yönet-
menierden Rouben Mamoulian (Ruben
ı ilk ı ı biri.
lB97 ı ı Tiflis'te ğ Ruben Ma-
ı annesi tiyatro oyuncusu Verjin
Mamulyan idi. Yirmili ı ı ş ı Ingil-
tere'ye giden Ruben Mamulyan 1922'den
itibaren Londra'da tiyatro ı yönetti.
Bir ı sonra ABD'ye gitti. Broadway'de
Gershwin'in "Porgy ve Bess" ı ı
"Oklahoma
l
", "Carousel" gibi müzikalleri
yönetti. 1929 ı ı ilk sesli filmlerden bi-
ri olan "Applause i ı ş ile sinemaya
ı atan Mamulyan 1930 ı ı Ameri-
50MilliyetSanat
ster Ermeni ister Ermenistan
ı bahsedilsin sözün
ğ yer elbette Paradjanov
ı Bu ş ı ı
Sovyet ekolünün titiz bir teknik
ş üzerine ş edilen görsel
ğ ı
rüya gibi, gerçeküstücü
ögelerden ş bir ş
ş
kan ş ı ı geçti. 1933'te Greta
Garbo'nun ş ğ "Kraliçe
Kristina"dan 1957 ı ı Fred Astaire -
Cyd Charisse müzikali "Ipek Çoraplar i
Silk Stockings"e, bir ı ğ imza ı
Steven Spielberg'ün "Schindler'in lis-
tesi" ile Oscar kazanan, Penny Mars-
ı ı ş i Awakenings" ve Mar-
tin Scorcese'nin "New York Çeteleri i
Gangs of New York" ile Oscar'a aday
gösterilen senarist Steven (Ernest Ber-
nard) laillian önde gelen Hollywood Er-
menilerinden biri. "Searching for Bobby
Fischer", "A Civil Action" ve "All the
King's Men" ı de yönetti ı
B ı ı Richard Sarafian
(Sarafyan) ve onun ğ televizyon dizile-
riyle ı Deran Sarafian; "In Bed With
Madonna" tume belgeselini, "With Ho-
nors ve "Love and Other Disasters"
filmlerini çeken Alek Keshishian ş ş
yan) hemen akla gelen isimler. Amerikan
film endüstrisinin en önemli ş ı
dan, ş ı ı ı yapan Exhibitor
Relations Co. ş genel müdürü Pa-
ul Dergarabedian. ı Washington
Pos!'a, Time dergisi ve NY Times gazete-
sinden CNBC'ye ABD'nin ciddi ı or-
ı ERC ı eder. ABD'nin sa-
ı ı milyarderlerinden Kirk Kerkorian (Kir-
koryan) bir dönem MGM i UA (Metro
{ioldwyn Mayer i United Artists) ş
sahibiydi. ğ kolu ve ı ş ı da
Alex Yemenidiian (Yemeniciyan) idi.
Amerikan ı ı ı iki ı
da Ermeni ı ı ı ı ş ı
dikkat çekici. Woody Alien dava açarak
ı ı ı Jean Doumanian ı ile
en önemli filmlerini çekti. Francis Ford
ı ı ı ı Anahid Nazarian
(NazarY,an) bir yandan bu büyük ı ta-
ş ı bir yandan da Michael Goorjian
(Gürcüyan) ile birlikte kendi ı iki
film çekti.
Oyuncular ı hemen akla gelen
ikisi Akim Tamirolf ve Cher (Cherilyn Sar-
kisian). Egzotik karakterleri ı
üne ş Tiflis ğ Ermeni Tami-
roff, Orson Welles'in de gözde ı
ı ı Onun ş ı ı "Touch
of Evil"de ı 1936'de "The General
Died at Dawn" ve "Çanlar Kimin Için Ça-
ı i For Whom the Beli
Tolls"daki ı En Iyi ı
Erkek Oyuncu ı Oscar'a aday gös-
terildi. ı i The Miracle at Morgan
_L .'1; ....
Ars;ne HancJYan {önde} lle Charles Aznavour ğ
Atom Egayan'm ğ ''Ararat''ta.
Haykino, Stalinist rejim ı ş ı ı ı ve devrime dair
propaganda ğ ş ı filmler üretti. Her ne kadar
yönetmenler dönemin ı sansüründen memnun ğ
de ı ş ı ı belgesele ğ ş sürdürdü. SSCB
içinde, özellikle Gürcistan ve Rusya'da ş Ermeniler
ı da önemli ı ve oyuncular ı ı
Creek", "AlphaviIIe", ı Eleven"
ve ı çekilen "Topkapi" .rol ı
ı çok ı klasikten ı Ş ı ı ı ı
ı fizigini cömertçe sergileyen giysile-
riyle öne ı Cher ise" Moonstruck / Ay
ı ile Oscar kazanan;' ı
ı ı biri olan, "Mask" ve "Deniz
ı ı anne ı ı
lanan bir aktris.
Verneuil de Ermeni
ı ı ı kara film, polisiye
türündeki klasiklerinden bir ı ı imza
atan Henri Verneuil, 1920 ı ı ğ
Rodosto'da ş Malakyan ı dogdu.
Ailesi o daha küçücükken Marsilya'ya göç
etti. ı ı seksenli ı dek Fran-
ı ı parlak bir kariyer ı
1991 ı ı çocukluk ı ı birinci cildi
"Mayrig" i (Ermenice anne) ve ikinci cildi
"588 Rue Paradis" i (Cennet ı No:
5881 ı ı ve ikisini de beyaz-
perdeye uyarlayana dek birçok ş onun
gerçek ğ habersizdi. Verneuil,
1957 Locarno 8üyük Ödüllü "Le mouton
a cinq pattes / ", Alain Delon'un ş ı
ğ "Melodie en sous sol/Vurgun", siyasi
ı en saglam örneklerinden "I
comma Icare / Ikarus'un I'si" unutulmaz
filmleri ı
Robert Guediguian IGedikyan) geçen
ı ş ğ "Vayage en Armenie /
Ermenistan'a Yolculuk'la kadar Ermeni
ı ğ vurgulamayan bir yönetmendI.
Annesi Alman olan ı ı
komünist olarak ı ve severiz. Hüma-
nist ve ş bir mizah duygusuyla
Marsilya'nin ş semti Eustache'da ge-
çen. hemen hepsinde ı ı rol
ı ğ ı filmlerinde kendine özgü nahif bir
dünya ı ı ı bu filmler-
deki nahifligi bir yana ı ı siyasi angaj-
ı ı biraz da ş dünya-
ı ş ı ı kaynaklanan bir ş ı ı ı
ı ı ı ı ğ ı da ı ı ı
Ülkemize de birkaç kez gelen ve bü-
ı ı memleketi Sölöz' de ı
Sudan Içtik" ı belgeseli çeken Serge
Avedikian; "Hors Saison" ve "Les Ma-
uV8is Joueurs" ile ı ı ş yapan yönetmen -
senarist Frederic Balekdiian ı ı
yönetmen Robert Kechichian ş ş
belgeselci Jacques Kebadian çok ı
ı Ermeni ı birkaç!.
ı Ermeni oyuncular ı ya-
bana at"mayacaklar var. ş müzisyen-
likteki ş ı ı ı beyazperdede ş
Charles Aznavour Ş Varinag ı
vuryanl Aznavur) geliyor, elbette. Onu
Sylvie ı izliyor (yegeni Michael Var-
tan Hollywood romantik komedilerinde
ı Her ne kadar Ermenilerin sözcü-
sü konumunda olsa da Paris'te ğ Az-
navour, Truffaut'nun "Tirez sur le pianist!
Piyanisti Vurun" undan Volker Schlön-
dortt'un "Teneke Trampet"ine birçok
önemli lilmde rol ı Sylvie Vartan ise
Bulgaristan'da Ermeni baba ve Macar an-
neden ğ Sesi kadar ğ de çok be-
ğ Vartan, ı ş ı ı müzikaI-
lerin ı Jean· Claude Brisseau'nun .
"L'ange nair / Kara Melek"iyle (1994)
oyun gücünü ı ı ı buldu. Hali
ı en önemli Ermeni - ı
oyuncu, Lübnan'da daGan, ğ ka-
dar ı ı ğ de begenilen Simon
Abkarian. Özellikle "Yes"teki ı
ona birçok hayran ı ı ı ı
rollerde ama ı ı ğ Gilbert
Melki (Melkiyan) de sivrilen isimlerden.
Kanada'da ş Garine Toros-
yan ismi ı ı gündeme geliyor ğ
ı film ve belgesellerle. Ancak bu ülke
ı neredeyse ş tutulan
isim ş Atom Egoyan. ı Erme-
nisi bir ailenin ğ olan Egoyan, Beyrut
Erm0nisi aktris ş Arsine ı ile bir-
likte bir dizi önemli ı imza ı Tür-
kiye'de ı olarak içinde soyklflrn te-
ı ı yer ı ğ ı "Ararat" (20021 yüzün-
den persona non grata (istenmeyen ş
ilan edilse de Egoyan, son çeyrek ı
önde gelen auteur'lerinden biri. "Next of
Kin" (1984), "Family Viewing" (1987),
"Speaking Parts" (1989). "The ı
(1991). "Calendar" (1993). "Exotica"
(1994), "The Sweet Herealter"119971.
ı Journey" (19991 ve "Where the
Truth Lies" (2006) onun ı ı ı ı
aile ğ ı cinsellikle ş modern lOp-
lum ı ş ğ üze-
rine ne kadar ilginç bir ı ğ
ş ğ sergiliyor.
Ermenistan'da ı bekleyen
ş sinema potansiyelinin ı ı dün-
ı ş birçok ülkesinde yüzlerce Er-
meni, yedinci ı farkli ı ı
ş ı Erivan'da bu ay dördüncüsü
lenecek ı ı ı Film Festivali'nin Er-
meni ı bölümü sayesinde pek
çok 'Ermeni filmi' bir araya ı ni-
teligi de gitgide ş Egoyan'In
da ı platformda temsil ettigi ve
onursal ş ı ğ ı ı ı ğ ı ı ı ı sa-
yesinde ş Ermeni ı ı
zihinlerde ş ş ş birbirinden
kopuk isim saymadan öteye geçecek.•
ı 1
-- ."' .....

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful