You are on page 1of 11

PROGRAM NA ZAJĘCIA INDYWIDUALNE

Z UCZNIEM WYBITNIE UZDOLNIONYM


W GIMNAZJUM

KATARZYNA WÓJCIK

„Na ścieżkach programowania”

MATEMATYCZNE APLIKACJE
W TURBO PASCALU I DELPHI

KOLUSZKI 2005
WSTĘP

Zajęcia indywidualne kojarzyły mi się dotąd z rozszerzeniem programu


nauczania danego przedmiotu o nowe treści, o nieznany dla ucznia materiał
nauczania. Uczniowie jednak coraz częściej wykazują ogromne zainteresowanie
najnowszymi zdobyczami informatyki i sięgają po współczesne programy
komputerowe. Chciałabym połączyć te dwa elementy w swoim programie. Z
jednej strony wykorzystać informatyczne zaplecze podczas nauki matematyki, a
następnie zastosować zdobytą wiedzę ucząc się programowania
komputerowego. Kilka lat temu miałam możliwość już tak prowadzić swoje
pierwsze zajęcia indywidualne z uczniem szczególnie uzdolnionym. Widząc
ogromne zainteresowanie ucznia nowymi językami programowania mogę
śmiało powiedzieć, iż był to pomysł „trafiony”.

Programowanie komputerowe, a tym samym tworzenie własnych


aplikacji jest dla uczniów czymś nowym, niezwykle atrakcyjnym i przede
wszystkim bardzo przydatnym. Mogą wykorzystywać i poszerzać zdobytą
wiedzę na swojej dalszej drodze edukacyjnej.

Program zajęć indywidualnych „Na ścieżkach programowania”


przeznaczony jest dla uczniów uzdolnionych, którzy chcą sprawdzić swoje siły
i choć na chwilę zostać prawdziwymi matematykami – programistami.
Program będzie realizowany na 1 godzinie tygodniowo podczas każdego roku
nauki ucznia w gimnazjum.

Dużym atutem programu jest jego elastyczność. Prowadzący zajęcia


może dostosowywać materiał i treści nauczania zgodnie z zainteresowaniami
ucznia, może je również odpowiednio modyfikować. Zamieszczony w
programie zestaw aplikacji komputerowych, które powstaną podczas zajęć, jest
jedynie propozycją autora. Jest to zestaw otwarty na zmiany.

Warunkiem koniecznym realizacji zagadnień informatycznych


zawartych w programie jest stały dostęp do stanowiska komputerowego.
Omawiając języki programowania (Turbo Pascal i Delphi) uczeń powinien mieć
bowiem zapewnioną bazę dydaktyczną.
Obudową dydaktyczną programu będą materiały przygotowane przez MATERIAŁ NAUCZANIA
nauczyciela na podstawie wiadomości zdobytych w ciągu 5-letnich studiów
magisterskich na kierunku Matematyka Uniwersytetu Łódzkiego – Zakres materiału na zajęcia indywidualne z uczniem szczególnie uzdol-
specjalność: metody numeryczne i programowanie oraz zaplecze merytoryczne nionym podzielony został na dwie części: matematyczną i informatyczną.
wypracowane podczas studiów podyplomowych – kierunek: Informatyka.
Dodatkowo wykorzystane zostaną również pozycje z literatury zamieszczonej Część matematyczna jest uzupełnieniem i poszerzeniem autorskiego
na stronie 16. programu nauczania matematyki w gimnazjum „Matematyka wokół plusa” oraz
programu na zajęcia koła matematycznego. Obejmuje zagadnienia
W pierwszych trzech semestrach realizacji programu na zajęcia wykraczające poza zakres obu tych programów, a omawiane treści posłużą do
indywidualne uczeń zapozna się z teoretyczną częścią obejmującą zagadnienia tworzenia aplikacji komputerowych w językach programowania. Będą również
matematyczne. W tym czasie będzie również wykorzystywał znane już sobie pomocne w przygotowaniu ucznia do konkursów przedmiotowych.
programy komputerowe. Następnie realizując część informatyczną, podczas Część informatyczna obejmuje już tylko dwa języki programowania
nauki języków Turbo Pascal i Delphi wykorzysta swoje wiadomości tworząc komputerowego: Turbo Pascal i Delphi. Podczas zajęć pojawią się również inne
własne programy od tych podstawowych poczynając a na trudniejszych programy komputerowe m.in.: Excel czy PowerPoint. Będą one na bieżąco
kończąc. Warto również pamiętać, że nie można od razu uczyć Delphi nie wykorzystywane przez ucznia, a w ostatnim semestrze posłużą do porównania z
wprowadzając uprzednio podstaw Pascala. nowo poznanym językami.

CELE EDUKACYJNE DZIAŁ ZAKRES MATERIAŁU

 Rozwijanie zdolności i zainteresowań matematycznych oraz CZĘŚĆ MATEMATYCZNA


informatycznych, głównie z dziedziny programowania komputerowego.
Działania na liczbach rzeczywistych. Porównywanie liczb.
Rozwijanie umiejętności twórczego myślenia, wnioskowania i LICZBY
 Podzielność liczb. Własności potęg i pierwiastków. Potęga
WYMIERNE I
weryfikowania posiadanej wiedzy. o wykładniku wymiernym. Zadania na dowodzenie.
NIEWYMIERNE
Średnia arytmetyczna i średnia geometryczna.
 Kształtowanie umiejętności wykorzystywania technologii informatycznej.
Różne zapisy i oznaczenia zbiorów. Działania na zbiorach:
 Wyćwiczenie zdolności poprawnego tworzenia algorytmów oraz suma, różnica i iloczyn. Graficzna interpretacja działań na
ZBIORY
umiejętności pisania programów komputerowych. zbiorach (zbiory punktów na osi liczbowej oraz w
prostokątnym układzie współrzędnych).
 Rozwijanie umiejętności wykorzystywania matematyki w językach Dziesiątkowy układ liczenia. Niedziesiątkowe układy
programowania i aplikacji komputerowych w matematyce. UKŁADY
liczenia (np.: trójkowy, piątkowy,...). System dwójkowy,
LICZENIA
ósemkowy i szesnastkowy. Działania w układach liczenia.
Wzory skróconego mnożenia. Trójkąt Pascala i wzór
WYRAŻENIA dwumianowy Newtona. Wartość bezwzględna liczby. Wzór
ALGEBRAICZNE x 2 = x . Zadania na dowodzenie. Usuwanie
niewymierności z mianownika. Ciągi liczbowe.
Równania z parametrem i równania pierwiastkowe. oraz REPEAT. Procedury i polecenia modułu Crt. Typy
Równanie kwadratowe i jego rozwiązanie. Wyróżnik danych: byte, integer, real – typy liczbowe, string – typ
RÓWNANIA, równania kwadratowego. Równania stopnia 3-go, 4-go i łańcuchowy i array[...] – typ tablicowy. Sortowanie w
TURBO PASCAL
NIERÓWNOŚCI, wyższych. Równania i nierówności z wartością Pascalu. Moduł Graph czyli strona graficzna programu.
UKŁADY RÓWNAŃ I bezwzględną. Układy równań i nierówności. Metody Rysowanie figur matematycznych i rysowanie wykresów
NIERÓWNOŚCI rozwiązywania układów równań w tym metoda funkcji liniowych. Procedury i funkcje pascalowskie.
wyznaczników. Układy równań z parametrem. Układy Charakterystyka programu. Środowisko Delphi: paski
trzech równań o trzech niewiadomych. narzędzi, menu, inspektor obiektów (właściwości i
Funkcje liniowe i nieliniowe (funkcje z wartością zdarzenia), paleta komponentów, zakładki i formularze.
bezwzględną, funkcje opisane równaniami). Izometryczne Środowisko zewnętrzne (form) a środowisko wewnętrzne
PROGRAMOWANIE
przekształcenia funkcji w układzie współrzędnych. Układy (unit). Turbo Pascal w programie Delphi. Polecenia edytora
W DELPHI
nierówności z dwiema niewiadomymi. Graficzna graficznego – deklaracja Canvas. Rysowanie figur w
FUNKCJE interpretacja układów równań i nierówności wyższych programie Delphi. Tworzenie matematycznych aplikacji na
rzędów. Wykres i własności funkcji kwadratowej. Miejsca formularzach programu.
zerowe i wierzchołek funkcji kwadratowej. Postać ogólna, Porównywanie języków programowania.
postać kanoniczna i postać iloczynowa funkcji
kwadratowej. Funkcje trygonometryczne.
Własności figur płaskich. Wielokąty foremne. Okręgi
wpisane i opisane na wielokątach. Równanie okręgu. WYMAGANIA PROGRAMOWE.
Pola i obwody figur płaskich. Wzory na pole trójkąta –
FIGURY PŁASKIE OPIS ZAŁOŻONYCH OSIĄGNIĘĆ UCZNIA.
rozwiązywanie trójkątów. Twierdzenie Pitagorasa i
twierdzenie Talesa. Twierdzenie sinusów i cosinusów.
Zadania z planimetrii – zadania na dowodzenie. TEMATYKA WYMAGANIA PROGRAMOWE
Wielościany. Bryły obrotowe. Pola i objętości figur
FIGURY przestrzennych. Bryły wpisane w i opisane na innych CZĘŚĆ MATEMATYCZNA
PRZESTRZENNE bryłach przestrzennych. Przekroje brył. Wielościany
foremne - bryły Platona. {Zagadnienia matematyczne są wstępem i zapleczem dydaktycznym do tworzenia
Izometrie: symetria osiowa, symetria środkowa, matematycznych programów komputerowych w językach Turbo Pascal i Delphi..
PRZEKSZTAŁCENIA przesunięcie o wektor i obrót o kąt. Izometryczne Omawiane więc będą przed programowaniem, jednak uzupełniane będą na bieżąco
GEOMETRYCZNE przekształcenia funkcji w układzie współrzędnych. aplikacjami tworzonymi m.in.: w Excelu czy PowerPoint-cie}
PŁASZCZYZHY Składanie przekształceń. Jednokładność. Konstrukcje
geometryczne. LICZBY WYMIERNE I NIEWYMIERNE
Prędkość, droga, czas. Zasada szufladkowa Dirichleta.
Działania na liczbach Uczeń potrafi:
MATEMATYKA W Obliczenia procentowe. Elementy kombinatoryki: permuta-
rzeczywistych.  umiejętnie wykonywać działania w zbiorze
ZASTOSOWANIACH cje, kombinacje, wariacje. Prawdopodobieństwo zdarzenia
liczb rzeczywistych;
losowego. Klasyczna definicja prawdopodobieństwa.
Podzielność liczb.  wykorzystać cechy podzielności liczb;
CZĘŚĆ INFORMATYCZNA  znaleźć wszystkie możliwe rozwiązania
zadania otwartego;
PROGRAMOWANIE Budowa programu. Słowa kluczowe. Podstawowe Porównywanie liczb.  rozwiązać zadanie tekstowe na
W JĘZYKU polecenia i instrukcje Turbo Pascala. Pętle FOR, WHILE porównywanie ilorazowe i różnicowe;
 porównać dowolne liczby rzeczywiste;  wykonywać działania na liczbach
Własności potęg i pierwiastków.  wykonywać działania na potęgach i System dwójkowy, ósemkowy i zapisanych w układach niedziesiątkowych;
pierwiastkach wykorzystując wszystkie ich szesnastkowy.  umiejętnie przechodzić z systemu
własności; dwójkowego na ósemkowy i
 rozwiązywać zadania na dowodzenie; szesnastkowy;
Potęga o wykładniku wymiernym.  obliczyć potęgę o wykładniku  zapisać liczby w wymienionych obok
Zależność pomiędzy potęgą a wymiernym; systemach;
pierwiastkiem. • zapisać potęgi o wykładnikach  wykorzystać zaplecze informatyczne i
wymiernych w postaci pierwiastków; stworzyć program komputerowy w języku
• zamieniać pierwiastki na potęgi i Turbo Pascalu oraz Delphi;
odwrotnie WYRAŹENIA ALGEBRAICZNE
Średnia arytmetyczna i średnia  obliczać średnie w nietypowych
geometryczna. zadaniach; Wzory skróconego mnożenia. Uczeń potrafi:
 wykorzystywać programy komputerowe: Trójkąt Pascala i wzór  wskazać zależności między trójkątem
Excel, a później Turbo Pascal i Delphi; dwumianowy Newtona Pascala a wzorami skróconego mnożenia i
{Wzór Newtona omawiamy po wykorzystać je w obliczeniach;
ZBIORY zagadnieniach z kombinatoryki}.  wyprowadzać wzory skróconego mnożenia
Różne zapisy i oznaczenia Uczeń potrafi: dowolnego rzędu;
zbiorów.  zapisać symbolicznie dowolny zbiór Usuwanie niewymierności z  usuwać nietypowe niewymierności z
zarówno w przestrzeni R jak i R2; mianownika. Zadania na mianownika;
Dopełnienie zbioru.  wyznaczyć A′ dla dowolnego zbioru A; dowodzenie.  rozwiązywać zadania na dowodzenie;
• wyznaczyć A ∪ B, A ∩ B, A1B, B1A , Wartość bezwzględna liczby.  poprawnie stosować wzór, wykorzystując
Działania na zbiorach (suma, A ∩B ′ dla dowolnych zbiorów A i B; Wzór x 2
= x . wzory skróconego mnożenia;
różnica i iloczyn) i ich graficzna • przedstawić wyniki tych działań zarówno  wyznaczyć wszystkie rozwiązania
interpretacja. na osi liczbowej jak i w układzie równania i zbiór rozwiązań nierówności, w
współrzędnych; których występują wartości bezwzględne;
• wykreślić zbiory punktów w prostokątnym Ciągi liczbowe: ciąg arytmetyczny  wyznaczyć kolejne wyrazy ciągu
układzie współrzędnych, będące i ciąg geometryczny. arytmetycznego i geometrycznego;
rozwiązaniem zadań;  podać wzór i znaleźć n-ty wyraz ciągu;
• wykonać prezentację w programie  obliczyć sumę n początkowych wyrazów
PowerPoint ilustrującą działania na ciągu;
zbiorach; Ciąg Fibonacciego.  wykorzystać języki programowania (Turbo
Pascala i Delphi) w zadania o ciągach;
UKŁADY LICZENIA
RÓWNANIA, NIERÓWNOŚCI, UKŁADY RÓWNAŃ I NIERÓWNOŚCI
Dziesiątkowy i niedziesiątkowe Uczeń potrafi:
układy liczenia (np.: trójkowy,  zapisać liczby w różnych układach Rozwiązywanie równań w tym Uczeń potrafi:
piątkowy,...). liczenia; równań z parametrem i równań  rozwiązać równanie w zależności od
 zamienić układ dziesiątkowy na inne i pierwiastkowych. wartości występującego w nim parametru;
odwrotnie, wykorzystując własności potęg;  wykonać odpowiednie zastrzeżenia do
Działania w układach liczenia.  potrafi porównać dwie liczby zapisane w równania pierwiastkowego i wyznaczyć
jego wszystkie prawidłowe rozwiązania;
różnych systemach np.: 432( 5 )  1100110( 2 ) ;
Równania i nierówności z  rozwiązywać równania i nierówności Funkcje z wartością bezwzględną.  wykonać wykres funkcji z wartością
wartością bezwzględną. zawierające w swoim zapisie kilka bezwzględną np.: y = x + 3 − x − 5 ;
wartości bezwzględnych np.: Funkcje opisane równaniami.
 sporządzać wykresy funkcji opisanych
x + 3 − 2x − 5 ≤ 6 ;
kilkoma równaniami;
Równanie kwadratowe i jego  wyznaczyć wyróżnik równania  wykonać prezentacje - test w PowerPoint;
rozwiązanie. Wyróżnik równania kwadratowego (∆) oraz jego rozwiązania Izometryczne przekształcenia  wykonać wykresy funkcji: f (− x), − f ( x),
kwadratowego. stosując odpowiednie wzory; funkcji w układzie współrzędnych. − f (− x), f ( x) , f ( x ) będące
 wyznaczyć rozwiązania równania kwadra-
wynikiem przekształceń geometrycznych
towego stosując m.in. wyłączanie przed
nawias, wzory skróconego mnożenia i dla danej postaci funkcji f (x) ;
grupowanie wyrazów; Układy nierówności z dwiema  wykreślić zbiory punktów w prostokątnym
 w podobny sposób rozwiązać równanie niewiadomymi. Graficzne układzie współrzędnych będące
Równania stopnia 3-go, 4-go i wyższego rzędu; interpretacja układów równań i rozwiązaniem układów równań i
wyższych.  zastosować do rozwiązania równania nierówności wyższych rzędów. nierówności;
kwadratowego programy komputerowe Wykres i własności funkcji  wykonać wykres funkcji kwadratowej
Excel i Turbo Pascal; kwadratowej. Miejsca zerowe i wyznaczając uprzednio jej miejsca zerowe
Układy równań i nierówności.  rozwiązać układ równań znanymi sobie wierzchołek funkcji kwadratowej. i współrzędne wierzchołka paraboli;
Metody rozwiązywania układów metodami;  wykorzystać jej własności w zadaniach;
równań w tym metoda  stosować nietypowe podstawienia i  stworzyć excelowski program rysujący
wyznaczników. przekształcenia; wykres dowolnej funkcji kwadratowej;
Układy równań z parametrem.  wykorzystywać metodę wyznaczników Postać ogólna, postać kanoniczna i  wyróżnić postać ogólną: y = ax 2 + bx + c
postać iloczynowa funkcji
zarówno do zwykłych układów jak i do , postać kanoniczną: y = a ( x − p ) + q i
2

układów równań z parametrem; kwadratowej.


 rozwiązywać układy równań przy pomocy postać iloczynową: y = a( x − x1 )( x − x 2 )
programów: Excel (metoda graficzna i funkcji kwadratowej;
algebraiczna) oraz Turbo Pascal (metoda  wykorzystywać je w zadaniach;
wyznaczników); Funkcje trygonometryczne.  zastosować funkcje trygonometryczne do
Układy trzech równań o trzech  rozwiązywać układy trzech równań o {Dział omawiany na końcu} rozwiązywania zadań geometrycznych i
niewiadomych. trzech niewiadomych – zadania z treścią; konstrukcyjnych;
 stosować podczas ich rozwiązywania Związki liczbowe między  zastosować zależności trygonometryczne;
również metodę wyznaczników, a wraz z funkcjami trygonometrycznymi.  dowodzić tożsamości trygonometryczne;
nią regułę Sarrusa;  wykonywać wykresy podstawowych
Wykresy funkcji funkcji trygonometrycznych i tych bardziej
FUNKCJE trygonometrycznych;
złożonych typu: y = sin x − 12 ;
Funkcje liniowe i nieliniowe. Uczeń potrafi:
 podać własności i sporządzić wykres  obliczać wartości funkcji trygonometrycz-
dowolnej funkcji m.in. kwadratowej typu nych przy pomocy Delphi – program
komputerowy;
y = ax 2 i odwrotnej y = ax , x ≠ 0 ;
 wykonać wykres funkcji liniowej przy FIGURY PŁASKIE
pomocy Turbo Pascala; Własności figur płaskich. Uczeń potrafi:
Wielokąty foremne.  stosować własności figur płaskich w tym Platona. występują bryły Platona np.: czworościan
wielokątów foremnych w zadaniach; foremny;
Okręgi wpisane i opisane na  rozwiązywać zadania z okręgami
PRZEKSZTAŁCENIA GEOMETRYCZNE PŁASZCZYZHY
wielokątach. wpisanymi i opisanymi na wielokątach;
 podać własności czworokąta, na którym Izometrie: symetria osiowa,  wykorzystywać własności przekształceń
opisano i wpisano weń okrąg; symetria środkowa, przesunięcie o izometrycznych w zadaniach
Pola i obwody figur płaskich.  obliczać pola i obwody figur płaskich o wektor i obrót o kąt. geometrycznych i konstrukcyjnych;
najprzeróżniejszych kształtach;  wykonać program w Turbo Pascalu
Wzory na pole trójkąta –  podać i zastosować wszystkie znane sobie dotyczący izometrii;
rozwiązywanie trójkątów. wzory na pole trójkąta; Izometryczne przekształcenia  izometrycznie przekształcać daną postać
 wykorzystać do omawianych wyżej funkcji w układzie współrzędnych. funkcji, określać jej wzór i podawać
zagadnień język programowania Delphi i Składanie przekształceń. własności – zadania, w których występuje
stworzyć m.in. aplikacę obliczającą pola i złożenie przekształceń;
obwody figur płaskich oraz program Jednokładność. Konstrukcje  wykorzystywać własności podobieństwa i
rozwiązujący trójkąty; geometryczne. jednokładności w zadaniach;
Zadania z planimetrii – zadania na  rozwiązywać zadania geometryczne na
MATEMATYKA W ZASTOSOWANIACH
dowodzenie. dowodzenie;
Równanie okręgu. • rozpoznać równanie okręgu zapisane Prędkość, droga, czas. Uczeń potrafi:
Okręgi zapisane w różnych charakterystycznymi wzorami:  rozwiązywać zadania z fizyki
postaciach. ( x − a ) 2 + ( y − b) 2 = r 2 i x 2 + y 2 − 2ax − 2by + c = 0 ; matematycznymi sposobami;
• przechodzić z jednej postaci do drugiej;  ułożyć proporcję, równanie lub układ
• wyznaczyć środek i promień okręgu, a równań do danego zadania;
następnie wykreślić jego obraz w układzie Zasada szufladkowa Dirichleta.  zastosować zasadę Dirichleta rozwiązując
współrzędnych; ciekawe problemy i zadania logiczne
Twierdzenie Pitagorasa i  udowodnić wymienione obok twierdzenia; Obliczenia procentowe.  rozwiązywać zadania z tego
twierdzenie Talesa.  zastosować je w zadaniach rachunkowych, matematycznego działu, wspomagając się
Twierdzenie sinusów i cosinusów. geometrycznych i konstrukcyjnych; technologią informatyczną;
Elementy kombinatoryki:  rozpoznać zadania i zastosować
FIGURY PRZESTRZENNE permutacje, kombinacje, wariacje. odpowiedni wzór: na permutacje,
Wielościany. Uczeń potrafi: kombinacje, wariacje bez powtórzeń lub
Bryły obrotowe: w tym również  wykorzystywać swoją wiedzę dotyczącą wariacje z powtórzeniami;
stożek ścięty, dwa stożki sklejone wielościanów i brył obrotowych do Symbol Newtona.  zastosować symbol Newtona w zadaniach;
podstawami itp. Przekroje brył. rozwiązywania zadań ze stereometrii;  wykorzystać swoje własne, napisane w
 rozwiązywać zadania, w których Purbo Pascalu, programy dotyczący silni i
Pola i objętości figur występują przekroje brył; symbolu Newtona;
przestrzennych.  obliczać pola i objętości brył Wzór dwumianowy Newtona a  wyprowadzać wzory skróconego mnożenia
przestrzennych o nietypowych kształtach; trójkąt Pascala. za pomocą wzoru Newtona;
Bryły wpisane w i opisane na  wpisywać i opisywać bryły na innych  porównywać go z omówionym wcześniej
innych bryłach przestrzennych. figurach przestrzennych – zadania złożone trójkątem Pascala;
o podwyższonym stopniu trudności; Prawdopodobieństwo zdarzenia • wyznaczyć zbiór wszystkich zdarzeń
Wielościany foremne - bryły  rozwiązywać zadania, w których losowego. Klasyczna definicja elementarnych oraz zbiór zdarzeń
prawdopodobieństwa sprzyjających; Typy danych.  zadeklarować zmienne, które
• obliczać prawdopodobieństwo zdarzenia Proste liczbowe typy danych takie jak: wykorzysta później w swojej
losowego; byte, integer, real oraz typ aplikacji;
• zastosować klasyczną definicję łańcuchowy: string.  wskazać zakres jaki posiadają typy
prawdopodobieństwa w zadaniach; Typ tablicowy i jego deklaracja liczbowe;
ARRAY [ .. ] oraz wywołanie.  zapisać elementy do tablicy i
CZĘŚĆ INFORMATYCZNA wyprowadzić je na ekran monitora;
Sortowanie w Pascalu.: sortowanie  wprowadzić określoną liczbę
{Zagadnienia obejmujące programowanie komputerowe będą omawiane po części elementów tablicy. elementów za pomącą typu
matematycznej lecz przed tematami dotyczącymi funkcji trygonometrycznych. tablicowego array[...];
Same funkcje zgodnie z autorskim programem nauczania matematyki w gimnazjum  wyprowadzić już posortowany ciąg
„Matematyka wokół plusa” omawiane są już po egzaminie gimnazjalnym, (rosnąco lub malejąco) na ekran;
a więc i trygonometria z zajęć indywidualnych wystąpi również w tym okresie}  stworzyć program sortujący;
Graficzna strona Turbo Pascala.  odpowiednio dobrać współrzędne na
PROGRAMOWANIE W JĘZYKU TURBO PASCAL Deklaracja i praca z modułem Graph. ekranie monitora;
Ogólna charakterystyka programu, Uczeń potrafi:  narysować figury geometryczne takie
jego elementy i budowa. Słowa  wyróżnić programy napisane w języku Rysowanie figur matematycznych. jak: punkty, proste, odcinki, okręgi,
kluczowe programu: begin, end, var itp Turbo Pascal – rozszerzenie pas; itp.;
 wskazać słowa kluczowe bez których  stworzyć program, w którym
program nie może działać; dokonywane będą przekształcenia
izometryczne (symetria względem
Podstawowe polecenia np.: writeln,  wprowadzić do programu komentarz i
punktu, względem prostej i
write, read, readln, clrscr i instrukcje: wyprowadzić go na ekran odpowied-
przesunięcie o wektor)
- instrukcja przypisania „ := ”; nimi poleceniami;
 narysować wykres funkcji liniowej o
- instrukcja warunkowa if .... then  poprawnie stosować instrukcje
podanym wzorze;
- instrukcja grupująca begin ..... dostępne w Turbo Pascalu;
 porównać tworzone programy z tymi,
end które powstały wcześniej np. w
Turbo Pascala. Excelu;
Pętle Turbo Pascala:  podać części składowe Procedury i funkcje. Deklaracja,  wskazać różnice pomiędzy procedurą
- pętla FOR, poszczególnych pętli; definicja i wywołanie zarówno a funkcją;
 wskazać różnice między nimi; procedury jak i funkcji. zadeklarować a później wywołać
- pętla WHILE („dopóki”), 
 zamiennie stosować dwie ostatnie; użytą procedurę lub funkcję;
- pętla REPEAT („powtarzaj”)  wykorzystać i zastosować poznane  wykorzystywać je w programach;
pętle w pierwszym swoim programie; Sposób rekurencyjny i iteracyjny  wskazać różnice i korzyści między
Procedury modułu Crt m.in..: clrscr,  zdefiniować do czego służą procedury wykorzystywany w procedurach / sposobem rekurencyjnym a
gotoxy(k,n), delay(x), textcolor … oraz modułu Crt; funkcjach iteracyjnym;
związane z tym modułem losowanie –  wyczyścić ekran, przejść kursorem w Tworzenie matematycznych  tworzyć przykładowe programy
randomize. dowolne jego miejsce, zmienić kolor programów komputerowych przy matematyczne np. takie jak:
tekstu oraz wykorzystać losowanie; pomocy Turbo Pascala. 1. program obliczający silnię –
Wizualne podejście, czyli zmiana  zadbać o estetykę i ład swojego pierwszy program w Turbo
koloru tła, wybór koloru liter itp. programu; UWAGA Pascalu,
Wszystkie wymienione obok 2. program sortujący elementy programu;
przykładowe programy matematyczne dowolnego ciągu liczbowego,  zdefiniować standardowe przyciski
są jedynie propozycją autora. 3. program wybierający minimum / używane w programie;
Podczas realizacji zagadnień maksimum ciągu liczbowego, Tworzenie menu głównego i menu  stworzyć dla swojego programu menu
informatycznych programu „Na 4. program dotyczący ciągu kontekstowego; główne i menu kontekstowe;
ścieżkach programowania” może Fibonacciego,  wskazać różnice pomiędzy nimi;
nasunąć się wiele innych ciekawych i 5. program o przekształceniach Zależność między środowiskiem  płynnie przechodzić między dwoma
interesujących pomysłów, które izometrycznych, zewnętrznym programu (form) a środowiskami Delphi;
zostaną zrealizowane. 6. program rysujący wykresy funkcji środowiskiem wewnętrznym (unit).  wskazać różnice i cechy charakteryst.;
liniowych, Turbo Pascal a Delphi.  wykorzystywać program Turbo Pascal
7. program rozwiązujący układy podczas swojej pracy z Delphi;
równań np. metodą  stosować pascalowskie instrukcje,
wyznaczników, pętle, procedury i funkcje w nowym
8. program dotyczący pierwiastków środowisku;
równania kwadratowego,  tworzyć typowe programy m.in.
9. program obliczający średnie. matematyczne przy pomocy Delphi;
10. program wykorzystujący Polecenia edytora graficznego, czyli  podać podstawowe polecenia edytora
własności ciągów liczbowych: praca z Canvas. graficznego Canvas (płótno);
ciągu arytmetycznego i ciągu  poruszać się po formatce przy pomocy
geometrycznego, polecenia Moveto(x,y);
11. program na układy liczenia,  ustawić dowolny kolor tła, kolor
PROGRAMOWANIE W DELPHI wypełnienia, kolor i styl linii;
Rysowanie figur w programie Delphi.  narysować przy pomocy
Charakterystyka Delphi – przykłady Uczeń potrafi: odpowiedniego polecenia dowolną
aplikacji napisanych w tym języku  uruchomić przykładowy program figurę geometryczną;
programowania. napisany w Delphi zarówno ze  sterować rysunkiem używając
środowiska roboczego jak i poza nim; przycisków czy innych komponentów;
 wykorzystać istniejące już programy;
Tworzenie programów  tworzyć przykładowe programy
Środowisko Delphi. Podstawowe  uruchomić środowisko Delphi; komputerowych, w dużej mierze matematyczne np.:
pojęcia: - paski narzędzi,  posługiwać się paskami narzędzi i matematycznych, przy pomocy języka 9. program obliczający średnie,
- menu, paskiem menu, programowania, którym jest Delphi. 10. program wykorzystujący
- inspektor obiektów wraz z  sprecyzować podstawowe elementy własności ciągów liczbowych:
kartą właściwości i kartą karty Inspektora Obiektów, czyli ciągu arytmetycznego i ciągu
zdarzeń, Properties (właściwości) i Events geometrycznego,
- paleta komponentów wraz (zdarzenia); 11. program na układy liczenia,
z zakładkami,  zdefiniować podstawowe komponenty 12. kalkulator matematyczny,
- formularze. znajdujące się na odpowiedniej 13. program obliczający wartości
zakładce palety komponentów, funkcji trygonometrycznych,
głównie na zakładce Standard; 14. program rysujący wielokąty
Komponenty zakładki Standard.  wykorzystać przestrzeń roboczą tzw. foremne,
formularz do swojego pierwszego 15. program rozwiązujący trójkąty,
16. program na obliczanie pól i konkursach przedmiotowych oraz co najważniejsze oceną tworzonych przez
objętości figur płaskich i figur niego prac.
przestrzennych,
Porównywanie aplikacji zapisanych w  określić zalety i wady zarówno Szeroki zakres materiału obejmującego niekiedy jedno zagadnienie
różnych językach programowania Excela, Turbo Pascala jak i Delphi; może posłużyć tworzeniu większych, aniżeli programy komputerowe,
komputerowego.  dokonać wyboru, na który język
projektów tematycznych. Do najciekawszych zaliczyć można projekty typowo
programowania powinien się
zdecydować podczas swojej pracy matematyczne:
jako matematyk - programista; • Szczególne przypadki w matematyce
• Co wyciągnąć można z ciągów?
PROPOZYCJA OCENY OSIĄGNIĘĆ UCZNIA • Metody rozwiązywania układów równań i nierówności
oraz projekty interdyscyplinarne:
Ocenianie jest bardzo ważnym elementem pracy każdego nauczyciela. • Matematyka w administracji
Pozwala ustalić stopień opanowania wiedzy przez ucznia oraz wykryć • Ruchy w przyrodzie i ich analiza
trudności w nabywaniu kolejnych umiejętności. Nauczycielowi zaś pozwala
odpowiednio dobrać metody nauczania i umiejętnie skorygować tempo Poprzez stosowanie metody projektu uczeń zdobywa wiedzę przez
prowadzonych zajęć. doświadczenie. Dodatkowo może on dokonywać porównywania poznanych
języków programowania, może wyszukiwać ciekawostki, nietypowe własności i
Ocena osiągnięć ucznia szczególnie uzdolnionego jest niezwykle wykorzystywać je w swoich pracach. Głównym założeniem tej metody jest
trudna i znacznie różni się od oceny tegoż ucznia podczas zwykłej lekcji. Na samodzielność ucznia zarówno na etapie planowania, realizacji jak również
zajęciach indywidualnych omawiane treści kształcenia wykraczają bowiem końcowej prezentacji. Karta projektu, zamieszczona w załączniku nr 1, ułatwi
poza zakres podstawowych wiadomości. Dlatego dobór metod i form nauczycielowi dokonać oceny pracy ucznia.
oceniania powinien odbywać się w obrębie jednego omawianego zagadnienia
matematycznego, oceniany powinien być pojedynczy program z zakresu Podczas prowadzonych zajęć, oprócz metody projektu, nauczyciel może
informatyki. również stosować inne metody aktywizujące. Zarówno one jak i założone w
tym programie stosowanie technologii informacyjnej wpłynie na ukształtowanie
Tworzenie matematycznych programów komputerowych niejako aktywnej postawy ucznia i rozbudzi jego twórczy udział w zajęciach, rozwinie
podpowiada takie właśnie rozwiązanie, a ocenianie będzie tutaj miało zdolności i zainteresowania, a prowadzącemu w znacznym stopniu ułatwi
charakter nieprzerywalny i ciągły. Prowadzący zwróci szczególną uwagę na: ocenienie ucznia
 opanowanie przez ucznia treści matematycznych,
 poprawny dobór metod rozwiązywania, Należy również pamiętać, iż dokonywanie oceny jest przede wszystkim
 umiejętne ułożenie algorytmu postępowania, informacją zwrotną dla nauczyciela. Każdy bowiem program wymaga
 stworzenie aplikacji komputerowej wraz z jej częściami ewaluacji. Już podczas realizacji programu prowadzący powinien analizować
składowymi. przebieg procesu kształcenia opartego na założeniach danego programu i
umiejętnie dostosowywać metody oraz formy pracy. Powinien korygować
Tradycyjne formy sprawdzania osiągnięć ucznia takie jak pisemne niedociągnięcia i unikać sytuacji, w których mogą się pojawić. Po zakończeniu
prace klasowe czy testy mogą być zastąpione m.in. oceną aktywności i realizacji programu „Na ścieżkach programowania”, wśród proponowanych
pomysłowości ucznia, odpowiedziami ustnymi, udziałem w dyskusji i w form obejmujących analizę końcowych efektów, można wyróżnić:
 ankietę dla ucznia – ankietę wypełnioną po każdym roku realizacji
programu,
 ankietę dla rodziców,
 opinię nauczycieli realizujących ów program.

KARTA PROJEKTU ( załącznik nr 1)


I. Temat projektu:
....................................................................................................................

LITERATURA .....
....................................................................................................................
.....
Przedstawiona poniżej literatura to przede wszystkim najbardziej
II. Czas wykonania:
popularne pozycje książkowe pomocne podczas omawiania zagadnień z
zakresu programowania komputerowego w językach Turbo Pascal i Delphi. ............................................................................................
Przydatne mogą byś zarówno prowadzącemu jak i uczniowi. III. Cele:
Przewodniki matematyczne zaś służą wyszukiwaniu ciekawych pojęć, ....................................................................................................................
definicji i twierdzeń, które zostaną zastosowane podczas tworzenia aplikacji
.....
komputerowych.
....................................................................................................................

[1] A. Marciniak, Turbo Pascal 7.0, Nakom, Poznań 1996. .....


IV. Zadania, które trzeba wykonać, aby zrealizować cele projektu:
[2] K. Reisdorph, Delphi 4 dla każdego, Helion, Gliwice 1999.
....................................................................................................................
[3] H.G. Schumann, Turbo Pascal i Delphi, MIKOM, Warszawa 2001.
.....
[4] R. Kalina, T. Szymański, F. Linke, Przewodnik po matematyce – ....................................................................................................................
Arytmetyka i algebra, Geometria, SENS, Poznań 1996 .....
[5] E. Siwek, Szkolny słownik matematyczny, GNOME, Katowice 2001. V. Źródła, z których możemy skorzystać:
....................................................................................................................
.....
....................................................................................................................
.....
VI. Wprowadzenie do tematu z zasugerowaniem problemów do
rozwiązania:
....................................................................................................................
.....
....................................................................................................................
.....