You are on page 1of 96

ΒΛ/Μ1

05 - 06

ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

ΟΡΟΣΗΜΟ

Τεύχος 1ο:
Φυσική
Κατεύθυνσης: • Νόµοι των αερίων
• Καταστατική εξίσωση
• Κινητική θεωρία ιδανικών αερίων
Φυσική Γενικής
Παιδείας: • Νόµος του Coulomb
• Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου
• ∆υναµικές γραµµές
ηλεκτροστατικού πεδίου

ΒΛ/Μ1
05 - 06

ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

ΟΡΟΣΗΜΟ

Τεύχος 1ο:
Φυσική
Κατεύθυνσης: • Νόµοι των αερίων
• Καταστατική εξίσωση
• Κινητική θεωρία ιδανικών αερίων

5 2.Θερµότητα . ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Φυσική Κατεύθυνσης για την Β' Τάξη του Λυκείου 1. Θερµικές µηχανές . ΚΑΤΣΑΝΑΚΗΣ Α. Λ. ΖΥΡΜΠΑΣ Υπεύθυνοι σύνταξης: Ι.Copyright  Eκδοτικές Επιχειρήσεις Η. ΜΑΣΤΡΑΛΕΞΗΣ ∆. ΚΥΡΙΑΚΑΤΗ Α. ΠΛΑΣΚΟΒΙΤΗΣ Σ. ΝΙΚΟΛΑϊ∆ΗΣ Η. ΒΑΓΙΩΝΑΚΗΣ Γ. ΓΚΡΟΣ Γ. Θ Ε Ω ∆Ο Ρ Ο Π ΟΥΛΟ Σ Σ . Έργο . ΚΑΝΕΛΟΠΟΥΛΟΣ Ν.Καταστατική εξίσωση σελ. ∆ΑΜΙΑΝΟΣ Σ. ΤΟΥΝΤΑΣ Κ.Εσωτερική ενέργεια 2. ΓΚΡΟΣ Γ. Θησέως 50 – Καλλιθέα ΕΚ∆ΟΤΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΟΡΟΣΗΜΟ ΠΕΡΙΟ∆ΙΚΗ ΕΚ∆ΟΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ τηλ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ Χ. ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ Χ. ΜΑΝΙΑΤΕΑ Α. Κινητική θεωρία ιδανικών αερίων σελ. ΠΡΕ∆ΑΡΗΣ Γ. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ Κ.Ε. 8 ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΤΕΥΧΟΣ 1.: 210 95 46 000 ∆ /νση Εκπαιδευτικής σειράς: Α. ΠΑΓΚΑΛΗΣ Σ. ∆ ΡΑ ΚΟ Π ΟΥΛΟ Σ Γ. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑΚΗΣ ∆. Νόµοι των αερίων . ΜΑΝΙΑΤΕΑ Α. ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ Λ. Ηλεκτρονική σελιδοποίηση Γραφικά: Βασίλειος Θ. ΜΑΝ∆ΡΑΒΕΛΗΣ Π. ΠΛΑΣΚΟΒΙΤΗΣ Συντακτική Οµάδα: ΒΑΓΙΩΝΑΚΗΣ Ι. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑΚΗΣ Γ.Ε. Κακαλής Eκδοτικές Επιχειρήσεις Η.

όγκο και θερµοκρασία) ορισµένης ποσότητας αερίου ονοµάζονται νόµοι των αερίων και είναι οι εξής: Νόµος του Boyle (ή νόµος της ισόθερµης µεταβολής) Η πίεση ορισµένης ποσότητας αερίου. είναι αντιστρόφως ανάλογη µε τον όγκο του.Καταστατική εξίσωση: Οι πειραµατικά προσδιορισµένες σχέσεις που συνδέουν τα τρία µακροσκοπικά µεγέθη (πίεση.Καταστατική εξίσωση Κινητική θεωρία ιδανικών αερίων Νόµοι των αερίων . υπό σταθερό όγκο.Καταστατική εξίσωση . P P P = σταθ ή 1 = 2 για V = σταθ T1 T2 T . είναι ανάλογη µε την απόλυτη θερµοκρασία του αερίου.5 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .Κινητική θεωρία Νόµοι των αερίων . σε σταθερή θερµοκρασία. P ⋅ V = σταθ ή P1 ⋅ V1 = P2 ⋅ V2 για T = σταθ Γραφική παράσταση του νόµου του Boyle (N/m2) (N/m2) (m3) (m3) (K) (K) Νόµος του Charles (ή νόµος της ισόχωρης µεταβολής) Η πίεση ορισµένης ποσότητας αερίου.

ο οποίος θα περιγράφει τις µεταβολές όταν τα µεγέθη P.V.Καταστατική εξίσωση . σε σταθερή πίεση.Κινητική θεωρία Γραφική παράσταση του νόµου του Charles (N/m2) (m3) (m3) (N/m2) (K) (K) Η κλίση στο διάγραµµα P = f ( T ) είναι αντιστρόφως ανάλογη του όγκου του αερίου εφφ = P nR = T V Νόµος του Gay-Lussac (ή νόµος της ισοβαρούς µεταβολής) Ο όγκος ορισµένης ποσότητας αερίου. είναι ανάλογος µε την απόλυτη θερµοκρασία του αερίου.T αλλάζουν ταυτόχρονα. ώστε να προκύψει ένας άλλος. V1 V2 V = σταθ ή T = T για P = σταθ T 1 2 Γραφική παράσταση του νόµου του Gay-Lussac (N/m2) (N/m2) (m3) (m3) (K) (K) Η κλίση στο διάγραµµα V = f ( T ) είναι αντιστρόφως ανάλογη της πίεσης: εφφ = V nR = T P Καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων Οι τρεις πειραµατικοί νόµοι των αερίων συνδυάζονται.6 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Ο νέος νόµος είναι η καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων και οι διάφορες µαθηµατικές εκφράσεις του είναι: .

7 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .381⋅10−23 J µόρια ⋅ Κ Παρατήρηση: • Είναι χρήσιµο για την επίλυση των προβληµάτων να γνωρίζουµε ότι 1J =1N ⋅ m οπότε η σταθερά R γράφεται R = 8.314 mol ⋅ K = 0. = 8.314 mol ⋅ K mol ⋅ K • Oι γραµµοµοριακές µάζες µετρούνται σε Κg/mol. για το υδρογόνο: ( H2 ) : Mr =2 g Kg = 2 ⋅10 −3 mol mol • Η καταστατική εξίσωση χρησιµοποιείται ακόµα και αν η µάζα του αερίου µεταβάλλεται κατά τη µετάβαση του αερίου από µία κατάσταση σε µία άλλη. .082 mol ⋅ K µόρια • Σταθερά του Avogadro: N A = 6.I.Καταστατική εξίσωση .χ. π.314 N⋅m J στο S. 023 ⋅1023 mol • Σταθερά του Boltzmann: k = 1.Κινητική θεωρία  P1 ⋅ V1 P2 ⋅ V2  T = T P⋅V 2 = σταθ  1 T  P ⋅ V = n ⋅ R ⇒ P ⋅ V = nRT  T m  n = mΜολ ρ = ολ  → r P ⋅ V = mολ RT ⇒ P = mολ R T →V P = ρ R T  Mr V Mr Mr  N R k=  n = ΝΑ NA Ν R  → P⋅V = RT ⇒ P ⋅ V = N T → P ⋅ V = NkT ΝΑ NΑ  Οι σταθερές που εµφανίζονται στις παραπάνω σχέσεις είναι: L ⋅ atm J • Παγκόσµια σταθερά των ιδανικών αερίων: R = 8. Τότε θα ισχύει η παρακάτω εξίσωση: PV  P1V1 = n1RT1 ⇒ 1 1 = R  n1T1 P1V1 P2 V2  = ⇒ P2 V2 n1T1 n 2 T2 = R P2 V2 = n 2 RT2 ⇒  n 2 T2 • Όλα τα αέρια τα οποία επαληθεύουν ακριβώς την καταστατική εξίσωση pV = nRT ονοµάζονται ιδανικά αέρια.

8 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . δ. Οι κρούσεις των µορίων του αερίου µε τα τοιχώµατα του δοχείου. δηλαδή εξάγουµε τις σχέσεις που συνδέουν τα µακροσκοπικά µεγέθη όπως η πίεση και η θερµοκρασία µε τη µέση τιµή των ταχυτήτων των µορίων του αερίου. Η κινητική θεωρία αποτελεί το συνδυασµό των νόµων της Μηχανικής σε µικροσκοπική κλίµακα και των µεθόδων της Στατιστικής για το υπολογισµό µέσων τιµών κλπ. Ο συνολικός όγκος που καταλαµβάνουν τα µόρια είναι αµελητέος σε σχέση µε τον όγκο που καταλαµβάνει το αέριο.Καταστατική εξίσωση ..t. Μερικές σπουδαίες ταχύτητες Η µέση ταχύτητα: υ = υ1 + υ2 + .p. + υ Ν  Το τετράγωνο της µέσης ταχύτητας: υ =  1   Ν υ12 + υ22 + . + υ2Ν 2 Η µέση τιµή των τετραγώνων των ταχυτήτων: υ = Ν 2 . Αφετηρία της κινητικής θεωρίας είναι η υπόθεση ότι τα αέρια αποτελούνται από πολύ µεγάλο πλήθος µορίων. έχουµε: P = 1 atm = 1.Κινητική θεωρία • Όταν δίνεται ότι ένα αέριο βρίσκεται σε s. β. που το περιέχει.. είναι ελαστικές... Οι δυνάµεις µεταξύ των µορίων εµφανίζονται µόνο κατά τις µεταξύ τους συγκρούσεις και όχι από απόσταση. Για τα ιδανικά αέρια ισχύουν οι εξής παραδοχές: α.. + υΝ Ν 2  υ + υ2 + . Ο χρόνος που διαρκεί η κρούση µεταξύ των µορίων ή των µορίων και των τοιχωµάτων είναι αµελητέος σε σχέση µε το χρόνο µεταξύ δύο διαδοχικών κρούσεων του ίδιου µορίου. που κινούνται άτακτα σε όλο το χώρο που καταλαµβάνει το αέριο. οπότε η κινητική ενέργεια του µορίου δε µεταβάλλεται κατά την κρούση του µε τα τοιχώµατα. γ. Κινητική θεωρία ιδανικών αερίων: Με την κινητική θεωρία των αερίων ερµηνεύονται οι πειραµατικοί νόµοι των αερίων και η καταστατική εξίσωση µε βάση τη σωµατιδιακή θεωρία της ύλης. 013 ⋅105 N και T = 273K m2 • Σε θερµοκρασίες κοντά στο απόλυτο µηδέν δεν ισχύουν οι νόµοι των αερίων. οπότε στο χρονικό διάστηµα µεταξύ δύο κρούσεων το µόριο κινείται µε σταθερή ταχύτητα. Άρα οι ταχύτητες των µορίων έχουν µε την ίδια πιθανότητα οποιαδήποτε κατεύθυνση και συµβαίνουν µεγάλοι αριθµοί κρούσεων σε µικρούς χρόνους..

V ο όγκος του αερίου και υ2 η µέση τιµή των τετραγώνων των ταχυτήτων των µορίων του αερίου. η προηγούµενη σχέση παίρνει τη µορφή 1 mολ 2 1 m υ ⇒ P = ρυ2 όπου ολ είναι η πυκνότητα (ρ) του αερίου. m η µάζα κάθε µορίου. Η δεύτερη βασική σχέση V 3 V 3 που συνάγεται από την εφαρµογή της κινητικής θεωρίας των αερίων συνδέει τη µέση µεταφοριP= κή κινητική ενέργεια των µορίων του αερίου Κ = 1 m υ2 µε τη θερµοκρασία του Τ: K = 3 kT 2 2 Απόδειξη 2 Από τη σχέση (1) γνωρίζουµε ότι p = 1 Nm υ η οποία γίνεται: Παρατήρηση: Πολλές φορές στη λύση των προβληµάτων είναι χρήσιµη η έκφραση της ενεργού ταχύτητας σε συνάρτηση µε τη γραµµοµοριακή µάζα Μrτων µορίων του αερίου. η οποία προκύπτει ως εξής: k= υεν = υεν = 3RT ⇒ NA ⋅ m 3RT Mr (2) Από την καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων έχουµε: PV = nR T ⇒ PV = N R T ⇒ PV = N kT NA (3 ) Από τις σχέσεις (2) και (3) έχουµε: 2 1 2 1 3 1 3 NkT = N m υ 2  ⇒ kT =  m υ 2  ⇒ kT = m υ2 ⇒ K = kT 3 2 3 2 2 2   2 R 3kT NA ⇒ m υεν = 3 V 1 Nm υ2 2 N1 2 1 2 2 P= ⇒ P=  m υ  ⇒ PV = N  m υ  3 V 3 V2 3 2 Ενεργός ταχύτητα 3 1 3kT 3kT ⇒ υ2 = Από την εξίσωση 2 kT = 2 m υ2 έχουµε ότι: υ 2 = m m Η τετραγωνική ρίζα της µέσης τιµής των τετράγωνων των ταχυτήτων των µορίων του ιδανικού αερίου ονοµάζεται ενεργός ταχύτητα και συµβολίζεται µε υεν :υεν = 3kT m . Επειδή το γινόµενο Νm είναι η ολική µάζα του αερίου.9 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .Καταστατική εξίσωση .Κινητική θεωρία Η πρώτη σχέση που προκύπτει από την κινητική θεωρία είναι αυτή που συνδέει την πίεση του αερίου µε τις ταχύτητες των µορίων του: P= 1 Nmυ2 3 V (1) όπου Ν ο αριθµός των µορίων του αερίου.

2Pαρχ 4 2 (m3) (m3) 4. Τυχαία µεταβολή 3. Τι µεταβολή παριστάνει το ευθύγραµµο τµήµα ΑΒ στο διπλανό διάγραµµα P-V α. PV = α.10 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Στην (2) 5. PV = RT δ. Στο διπλανό διάγραµµα παριστάνονται δύο ισοβαρείς µεταβολές συγκεκριµένης ποσότητας ιδανικού αερίου. Για ποια από τις δύο µεταβολές η πίεση είναι µεγαλύτερη και γατί. Ποιο από τα παρακάτω διαγράµµατα ΑΒ παριστάνει ισόθερµη εκτόνωση: (N/m2) (N/m2) (m3) (K) (K) (N/m2) (K) (m3) 6.Καταστατική εξίσωση . Αν διπλασιάσουµε τον όγκο και τη θερµοκρασία ορισµένης ποσότητας ιδανικού αερίου τότε η πίεση του γίνεται: P P β. Ισόχωρη µεταβολή β. Ισοβαρή µεταβολή δ. Ισόθερµη µεταβολή γ. σταθερή δ. Η καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων µπορεί να πάρει τη µορφή: ρ m n N β. P = RT γ. αρχ α. Στην (1) β. αρχ γ. Στην ισόχωρη µεταβολή ΑΒ ποιο από τα παρακάτω διαγράµµατα αντιστοιχεί: (m3) (m3) (N/m2) (K) (K) (N/m2) (K) (m3) (K) . α. PV = A RT RT m M NA N (N/m2) 2.Κινητική θεωρία Ερωτήσεις: 1.

Ποσότητα ιδανικού αερίου συµπιέζεται ισόθερµα. Η καταστατική εξίσωση ισχύει και για αέριο που αποτελεί µίγµα δύο ή περισσότερων ιδανικών αερίων. ελάττωση του όγκου όταν T = σταθ. Η µεταβολή της πυκνότητας σε συνάρτηση µε την πίεση του αερίου παριστάνεται στην ακόλουθη γραφική παράσταση. Η πυκνότητα υποδιπλασιάζεται .Κινητική θεωρία 7. υπακούει στο νόµο του Gay-Lussac γ. Αν διπλασιάσουµε την πίεση ενός ιδανικού αερίου και τετραπλασιάσουµε την απόλυτη θερµοκρασία του τότε: α. γ. ελάττωση της θερµοκρασίας όταν V = σταθ. Ο όγκος του τριπλασιάζεται β. β. είναι η µεταβολή κατά την οποία η πυκνότητα του αερίου αυξάνεται µε την αύξηση της θερµοκρασίας 10. γ. Η πυκνότητα διπλασιάζεται γ. δ. περιγράφεται από την εξίσωση = σταθ. Η ισόχωρη µεταβολή ορισµένης ποσότητας αερίου: P α. Στην κλίµακα Kelvin δεν υπάρχουν αρνητικές θερµοκρασίες.Καταστατική εξίσωση . 11. αύξηση του όγκου όταν T = σταθ.11 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Η ελάττωση της πίεσης ορισµένης ποσότητας ιδανικού αερίου συνοδεύεται από: α. Ο αριθµός των µορίων υποδιπλασιάζεται δ. αύξηση της θερµοκρασίας όταν V = σταθ. α. Η πίεση ενός ιδανικού αερίου δεν εξαρτάται από την πυκνότητά του. (Kg/m3) (Kg/m3) (Kg/m3) (Kg/m3) (N/m2) (N/m2) (N/m2) (N/m2) 8. Η καταστατική εξίσωση ισχύει µόνο για µονοατοµικά αέρια. παριστάνεται µε µια ευθεία που διέρχεται από την αρχή των αξόνων σε διάγραµµα πίεσηςθερµοκρασίας δ. T β. 9. β. Ποιες από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστές και ποιες λανθασµένες. δ.

Έχουν και τα δύο την ίδια µέση µεταφορική ενέργεια γ. µε τη µέση τιµή των τετραγώνων των ταχυτήτων των µορίων του. την ίδια µέση κινητική ενέργεια . Υποδιπλάσια δ. ∆ιπλασιάζουµε ταυτόχρονα την πίεση και τον όγκο. την ίδια ταχύτητα γ. η πυκνότητα του αερίου γ.Κινητική θεωρία 12.Καταστατική εξίσωση .Ένα αέριο µε µάζα µορίου 4m στην ίδια θερµοκρασία Τ θα έχει ενεργό ταχύτητα υεν: α. ο όγκος του αερίου β. Αν οι µάζες των µορίων Α και Β ήταν ίσες τότε θα είχαν ίσες ενεργές ταχύτητες δ. γ. Ίδια µε του πρώτου αερίου β. Υποτετραπλάσια 14. µε τη µέση κινητική ενέργεια των µορίων του γ. Η πίεση ενός ιδανικού αερίου είναι ανάλογη: α. Η µέση κινητική ενέργεια των µορίων ενός ιδανικού αερίου µπορεί να υπολογιστεί αν δίνεται: α. Ποσότητα ιδανικού αερίου έχει θερµοκρασία Τ. 16. Τα µόρια ενός ιδανικού αερίου που έχει σταθερή θερµοκρασία εµφανίζουν: α. Τότε : α. Η τελική θερµοκρασία είναι διπλάσια της αρχικής β. Και τα δύο αέρια µέσα σε δοχεία ίσων όγκων ασκούν την ίδια πίεση 15. Έχουν και τα δύο την ίδια ενεργό ταχύτητα υεν β. η πίεση του αερίου δ. ∆ύο ιδανικά αέρια Α και Β βρίσκονται στην ίδια θερµοκρασία . την ίδια επιτάχυνση δ. την ίδια ορµή β. Ιδανικό αέριο µε µάζα µορίου m βρίσκεται σε θερµοκρασία Τ.12 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . ∆ιπλάσια γ. Η τελική θερµοκρασία είναι τετραπλάσια της αρχικής δ. µε τον αριθµό των µορίων β. Η µέση µεταφορική ενέργεια στην τελική θερµοκρασία είναι τετραπλάσια της αρχικής 13. η θερµοκρασία του αερίου 17. Η υεν στην τελική θερµοκρασία είναι διπλάσια σε σχέση µε την υεν στην αρχική θερµοκρασία. Τότε: α. µε την ενεργό ταχύτητα των µορίων του δ.

Η ενεργός ταχύτητα των µορίων ενός ιδανικού αερίου είναι: α. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λανθασµένες: α. Η µέση κινητική ενέργεια των µορίων δεν εξαρτάται από τη µάζα των µορίων. γ. υεν = 3RΤ m γ. υεν = 3mΤ k δ. 20. Η πίεση ενός ιδανικού αερίου τετραπλασιάζεται ενώ ο όγκος του παραµένει σταθερός. υεν = 3ΜΤ R ε. ανάλογη της θερµοκρασίας του αερίου γ. αντιστρόφως ανάλογη της τετραγωνικής ρίζας της πίεσης του αερίου. Οι µέσες κινητικές ενέργειες των µορίων δύο διαφορετικών ιδανικών αερίων δε µπορεί να είναι ίσες. διπλασιάζεται γ. η ενεργός ταχύτητα των µορίων ενός ιδανικού αερίου δεν εξαρτάται από τη θερµοκρασία β. η ενεργός ταχύτητα των µορίων ενός ιδανικού αερίου είναι αντιστρόφως ανάλογη της µάζας των µορίων. υεν = 3P ρ 19. Ποιες από τις ακόλουθες σχέσεις για την ενεργό ταχύτητα των µορίων ενός ιδανικού αερίου είναι σωστές και ποιες λανθασµένες. υεν = 3kΤ m β. υποδιπλασιάζεται 21.13 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Η µέση κινητική ενέργεια των µορίων του αερίου: α. παραµένει σταθερή δ. δ.Καταστατική εξίσωση . ανάλογη της πίεσης του αερίου β. α.Κινητική θεωρία 18. ανάλογη της τετραγωνικής ρίζας της θερµοκρασίας του αερίου δ. τετραπλασιάζεται β. .

. α.ασκήσεις: Νόµοι των αερίων . 1atm = 1.I. H θερµοκρασία πάντα µετατρέπεται σε βαθµούς Kelvin (K). Gay-Lussac.T. Για την τιµή της σταθερής R έχουµε: R = 8. θα είναι και η εσωτερική πίεση σταθερή. Ρ = σταθ. γ. Ποιος είναι ο τελικός όγκος του δοχείου. 1L =10-3 m3 . 5 N Τ=273+Θ . Θερµαίνουµε το αέριο σε θερµοκρασία 270 oC.χ. 013 ⋅ 10 2 m Αν στο τελικό αποτέλεσµα εµφανίζεται πηλίκο οµοειδών µεγεθών. Άρα ισχύει ο Ν.V. Επειδή η εξωτερική πίεση παραµένει σταθερή.T. και R = 0.314 J/(mol · K) αν όλες οι µονάδες είναι στο S. P . τότε η γραφική παράσταση είναι κάθετη σ’ αυτόν τον άξονα. Αν κανένα µέγεθος δεν είναι σταθερό ή δίνεται η µάζα ή η πυκνότητα τότε χρησιµοποιούµε καταστατική εξίσωση.Λυµένα παραδείγµατα . Το αέριο βρίσκεται σε θερµοκρασία -1. Παράδειγµα 1. Αν το φυσικό µέγεθος που είναι σταθερό π. τότε δε χρειάζεται να µετατρέψω τον όγκο και την πίεση στο S. Λύση α.Καταστατική εξίσωση . Να αποδώσετε τη µεταβολή σε άξονες P . Η πίεση στο εσωτερικό του δοχείου είναι ίση µε την πίεση που προκαλεί η ατµόσφαιρα. κοιτάµε ποιο µέγεθος από τα P. Ποιος νόµος αερίων ισχύει.V.T είναι σταθερό.082 atm · L/(mol ·K) αν η πίεση δίνεται σε atm και ο όγκος σε L.5 oC και καταλαµβάνει όγκο 20L.Κινητική θεωρία Μεθοδολογία ασκήσεων . β. το βάρος του εµβόλου και των σταθµών.I.1 Ιδανικό αέριο βρίσκεται µέσα σε κατακόρυφο κυλινδρικό δοχείο που κλείνεται µε έµβολο πάνω στο οποίο θέτουµε ορισµένα σταθµά. V .14 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων: Για να καταλάβουµε ποιός νόµος αερίων ισχύει. εµφανίζεται στους άξονες.

Κινητική θεωρία β. Μετακινώντας το έµβολο τριπλασιάζουµε την πίεση του αερίου.T. T2 = (270 + 273)K = 543 Κ V1 V2 VT 20L ⋅ 543K = ⇒ V2 = 1 2 ⇒ V2 = ⇒ V2 = 40L T1 T2 T1 271. P2 = 3P1 = 3 atm. V . (atm) (atm) Παράδειγµα 1. Να αποδώσετε τη µεταβολή σε άξονες P .5K .15 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . σταθερής θερµοκρασίας. T1 = ( −1. θα ισχύει ο Ν.5 + 273)K = 271. P1V1 1atm ⋅ 30L ⇒ V2 = 10L ⇒ V2 = 3atm P2 . V1 = 30 L .Καταστατική εξίσωση .V. V1 = 20L . Boyle β. Επειδή το δοχείο έχει διαθερµικά τοιχώµατα και περιβάλλεται από λουτρό σταθερής θερµοκρασίας. Nα βρεθεί: α. Boyle: P1V1 = P2 V2 ⇒ V2 = γ. Ποιoς νόµος αερίων ισχύει.2 Ένα κυλινδρικό δοχείο µε διαθερµικά τοιχώµατα κλείνεται µε έµβολο και περιβάλλεται από λουτρό. Ισχύει ο Ν. P1 = 1 atm . Ποιoς είναι ο τελικός όγκος του αερίου γ. β. Το δοχείο περιέχει ιδανικό αέριο πίεσης p1 = 1 atm και όγκου V1 = 30 L.5K γ. Λύση α.T. P .

Gay-Lussac: VΑ VB T ⋅V = ⇒TB = A B ⇒ TB = 300K ⋅ 4L ⇒ TB = 600K 2L TA TB VA • B → Γ(ΤΒ = σταθ ) Ν. P − T . Έπειτα ψύχεται µε σταθερή πίεση µέχρι την αρχική θερµοκρασία και τέλος συµπιέζεται µε σταθερή θερµοκρασία µέχρι την αρχική του κατάσταση. τον όγκο και τη θερµοκρασία σε κάθε θέση. Να υπολογίσετε την πίεση. β.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1.Καταστατική εξίσωση . Iσχύει: VB = 2VΑ = 4L οπότε: • A → B ( PΑ = σταθ) Ν.5L TΓ T∆ ΤΓ 600K . V − T . Gay-Lussac VΓ V∆ V ⋅Τ = ⇒ V∆ = Γ ∆ ⇒ V∆ = 5L ⋅ 300K ⇒ V∆ = 2. Το αέριο θερµαίνεται µε σταθερή πίεση µέχρι να διπλασιαστεί ο όγκος του. VA = 2L και TA = 300K . Boyle: PB VB = PΓ VΓ ⇒ PΓ = PB VB ⇒ Ρ Γ = 4atm VΓ • Γ → ∆ ( PΓ = σταθ) Ν.16 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . θα µπορούσαµε να εφαρµόσουµε την καταστατική εξίσωση σε κάθε θέση.3 Ιδανικό αέριο βρίσκεται µέσα σε κυλινδρικό δοχείο µε p A = 5atm . Στη συνέχεια µε σταθερή θερµοκρασία αυξάνεται ο όγκος του µέχρι να γίνει VΓ = 5L . Λύση Αντί για τους νόµους των αερίων. Να γίνουν τα διαγράµµατα P − V . α.

ενώ στα µπαλόνια υπό πίεση 1. όγκου και θερµοκρασίας.Καταστατική εξίσωση . οπότε από το νόµο Gay-Lussac έχουµε: V1 V V 3V = ⇒ 1 = 1 ⇒ T = 3T0 ⇒ T = 819K T0 T T0 T Η τελική πίεση του αερίου είναι: P1 = 2P0 ⇒ P1 = 2 atm (1) και ο τελικός όγκος του αερίου είναι: V = 3V1 ⇒ V = 33.p. Να βρεθούν οι τελικές τιµές πίεσης. ∆ιπλασιάζουµε την πίεση διατηρώντας σταθερή τη θερµοκρασία και στη συνέχεια τριπλασιάζουµε τον όγκο διατηρώντας σταθερή την πίεση. ισχύει ο νόµος του Boyle: P1V1 = P2 V2 ⇒ V2 = V1 3L ⋅ ν = 12L ⋅ P1 ⇒ P2 120atm ⇒ ν = 400. Λύση Η αρχική κατάσταση του αερίου είναι: P0=1atm.4 Πόσα µπαλόνια όγκου 3 L µπορούµε να φουσκώσουµε µε το ήλιο που περιέχεται σε φιάλη όγκου 12 L.2 atm.t. 2atm Παράδειγµα 1. Υποθέστε ότι τόσο η φιάλη όσο και τα µπαλόνια βρίσκονται στην ίδια θερµοκρασία. H πρώτη µεταβολή του αερίου είναι ισόθερµη. Το ήλιο στη φιάλη βρίσκεται υπό πίεση 120 atm.4 L και Τ0=273 Κ.17 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . ο αριθµός των µπαλονιών 1.5 Ένα mol αερίου βρίσκεται σε s. V0=22. Λύση Έστω ν ο αριθµός των µπαλονιών.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1.6 L . Επειδή η µεταβολή του ήλιου είναι ισόθερµη. οπότε από το νόµο του Boyle έχουµε: P0 V0 = P1V1 ⇒ P0 V0 = 2P0 V1 ⇒ V1 = V0 2 (1) Η δεύτερη µεταβολή του αερίου είναι ισοβαρής.

Καταστατική εξίσωση . τα n mol αέρα που περιέχονται στο δοχείο. εφαρµόζουµε ότι οι πιέσεις που ασκούνται στο έµβολο. Λύση Ó õäñÜñãõñïò h Η µεταβολή του αέρα στο σωλήνα είναι ισοβαρής γιατί είναι: Pαερ=Pατµ+ w/A=σταθερό áÝñáò (Ô) όπου: w το βάρος της σταγόνας και A εµβαδό διατοµής του σωλήνα. έχει στο πάνω µέρος του στρόφιγγα. Η µεταβολή του όγκου του σωλήνα µε την αύξηση της θερµοκρασίας θεωρείται αµελητέα. Θερµαίνουµε το δοχείο. υφίστανται ισόχωρη ψύξη. που περιέχει αέρα.6 Ο λεπτός κατακόρυφος σωλήνας του διπλανού σχήµατος κλείνεται από µια σταγόνα υδραργύρου Σ και το τµήµα ΑΣ. µέχρι τη θερµοκρασία στο εσωτερικό του να γίνει T1=410 Κ. 2η λύση: Όταν τοποθετήσουµε το δοχείο στο λουτρό νερού πάγου. πόσο θα µετακινηθεί η σταγόνα. ισχύει και πάλι η καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων: (2) PV=nRT2 Θυµόµαστε ότι: Σε ασκήσεις που αναφέρουν για έµβολο που µπορεί να κινείται χωρίς τριβές (ή για σταγόνα Hg που φράσσει λεπτό σωλήνα). ύψους h=27 cm περιέχει αέρα θερµοκρασίας θ=27oC.18 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . στο δοχείο περιέχονται n mol αέρα.666atm P = . Η ατµοσφαιρική πίεση είναι Pατ=1atm. Η πίεση του αέρα είναι η ατµοσφαιρική και ισχύει η καταστατική εξίσωση: PατµV=nRT1 (1) Όταν τοποθετήσουµε το δοχείο στο λουτρό νερού . είναι ίσες σε κάθε κατάσταση ισορροπίας. Ó Άρα από το νόµο Gay-Lussac έχουµε: V V´ hA h´ A h h´ h h+x = ⇒ = ⇒ = ⇒ = ⇒ T T´ T Τ´ T Τ´ T Τ´ T´  T´  ⇒ x = h  − 1 T T  400   x = 27 cm ⋅  − 1 = 9cm 300   h+x=h ή x Ó h Ô h Ô´ Παράδειγµα 1. µε ανοιχτή στρόφιγγα. Κλείνουµε τη στρόφιγγα και τοποθετούµε το δοχείο σε λουτρό νερού . Ισχύει: Pατµ T1 T ⇒ P = Pατµ 2 ⇒ T2 T1 P = 0. Να υπολογιστεί η τελική πίεση στο εσωτερικό του δοχείου. από τις δύο πλευρές του.πάγου για τα n mol αέρα που περιέχονται στο δοχείο. Λύση Στην αρχή που η στρόφιγγα είναι ανοικτή και µετά τη θέρµανση. Αν η θερµοκρασία του αέρα γίνει θ΄=127oC. αφού V=σταθ.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1. Αρχικά η στρόφιγγα είναι ανοιχτή και ο αέρας του δοχείου επικοινωνεί µε το περιβάλλον.7 ∆οχείο όγκου V. Η θερµοκρασία στην οποία συνυπάρχει νερό και πάγος είναι Τ2=273 Κ.πάγου.

τότε θα γράφουµε: V = S . M στην ίδια µονάδα µέτρησης  1 /  2 στην κατάσταση ισορροπίας. Οι γραµµοµοριακές µάζες για το Η2 και το Ο2 είναι 2.  (όγκος κυλίνδρου) PV1=n1RT και PV2=n2RT όπου: n1= m1 m και n2= 2 M1 M2 Με διαίρεση κατά µέλη παίρνουµε: m1 RT PV1 M1 V M m V S  = ⇒ 1 = 2 ⋅ 1 ⇒ 1 =4⇒ 1 =4⇒ 1 =4 PV2 m 2 V2 M1 m 2 V2  2S 2 RT M2 .666atm T1 nRT2 P T2 Παράδειγµα 1.10-3 Kg/mol και 32. n = 2. για κάθε αέριο έχουµε: 1.Καταστατική εξίσωση . Στο τµήµα 1 εισάγονται 2 mg Η2 ενώ στο 2 εισάγονται 8 mg O2.10-3 kg/mol. Λύση Στην κατάσταση ισορροπίας. Εφαρµόζοντας την καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων. Τα αέρια στην κατάσταση ισορροπίας βρίσκονται στην ίδια θερµοκρασία. Όταν η άσκηση αναφέρει µήκος  (ή ύψος) δοχείου. Ποιος είναι ο λόγος 2 P1 =P2 =P Θυµόµαστε ότι: m Μ όπου: m. µέσω εµβόλου που κινείται χωρίς τριβή.19 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . αντίστοιχα. τα αέρια βρίσκονται στην ίδια θερµοκρασία Τ και έχουν την ίδια πίεση (P1=P2) γιατί το έµβολο ισορροπεί.Κινητική θεωρία ∆ιαιρώντας κατά µέλη τις εξισώσεις (1) και (2) βρίσκουµε: Pατµ V PV l1 Ç2 l2 1 O2 = Pατµ T1 T nRT1 ⇒ = ⇒ P = Pατµ 2 ⇒ P = 0.8 O κύλινδρος του σχήµατος χωρίζεται σε δύο µέρη.

Να υπολογιστεί το βάρος του εµβόλου.9 Το κυλινδρικό δοχείο του σχήµατος έχει τον άξονά του κατακόρυφο.10 Στο εργαστήριο µπορούν να επιτευχθούν πολύ χαµηλές πιέσεις µέχρι 13.w/Α (3) Oι όγκοι µπορούν να γραφούν: και V1=A.10—15atm.K). ΝΑ=6.105 N/m2 και η διατοµή του εµβόλου Α=10cm2.023. α) το ύψος της στήλης του εγκλωβισµένου αέρα είναι hα= 40 cm. −  ⋅ A ⋅ h β ή w = 20.013.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1. Αν το δοχείο αναστραφεί (σχ. Η µεταβολή να θεωρηθεί ισόθερµη.20 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . περιέχει αέρα και κλείνεται µε έµβολο.013. Να υπολογίσετε τον αριθµό των µορίων ενός αερίου σε ένα δοχείο όγκου 1 L σε αυτή την πίεση και σε θερµοκρασία Τ=300 Κ.1023 µόρια/mol. atm/(mol.(1 atm=1. (4) και (5) γράφεται: w w    Pατµ. ισχύουν: P1=Ρατµ+Ρw=Ρατµ+ w/Α (2) P2+Ρw=Ρατµ ή P2=Ρατµ.183 ⋅108 µόρια NA RT (á) (â) hâ há . β) το ύψος της στήλης είναι hβ=60 cm.Καταστατική εξίσωση .26 Ν A A Παράδειγµα 1. ∆ίνεται: R=0. ∆ίνονται: Pατµ=1.hα (4) V2=A.082 L. +  ⋅ A ⋅ h α =  Pατµ.hβ (5) Η σχέση (1) λόγω των σχέσεων (2). Λύση (1) Ισχύει: P1 · V1 = P2 · V2 Επειδή το έµβολο ισορροπεί.105 N/m2. 1L=10-3m3) Λύση Σύµφωνα µε την καταστατική εξίσωση των ιδανικών αερίων έχουµε: PV=nRT Aλλά n = N NA Άρα: PV = N PV RT ⇒ N = N A ⇒ N = 3. τόσο στην αρχική όσο και στην τελική κατάσταση. (3). Όταν το δοχείο τοποθετηθεί µε τη βάση του προς τα κάτω (σχ.

314 J και η γραµµοµοριακή µάζα του CO2 ότι είναι 44 g/mol. Τα δοχεία περιέχουν αέρα θερµοκρασίας 300 Κ.106 Ν/m2 Παράδειγµα 1.I. Αυξάνουµε τη θερµοκρασία στο πρώτο δοχείο κατά 100 Κ και στο δεύτερο κατά 50Κ. Αν ο εσωτερικός όγκος του πυροσβεστήρα είναι 3.12 ∆ύο δοχεία µε όγκους V1=0. (1) ∆ηλαδή: n1+n2=n΄1+n΄2=nολ Eφαρµόζουµε την καταστατική εξίσωση στην αρχική και τελική κατάσταση για τον αέρα κάθε δοχείου.10-3m3 να βρείτε την πίεση του Προσοχή: Όταν αντικαθιστούµε τη γραµµοµοριακή µάζα.11 Ένας από τους πυροσβεστήρες του σχολείου σας περιέχει CO2 µάζας 2. n2′ = Τ 2 RT RT RT1 RT2 .Καταστατική εξίσωση . να θυµόµαστε ότι στο S. n1 = V1 Pá Ô n1 V2 Pá Ô n2 Η σχέση (1) γράφεται: Pα ⋅ V1 Pα ⋅ V2 PΤ ⋅ V1 P ⋅V .10-3 Kg/mol. εκφράζεται σε Kg/mol.2. µε αντικατάσταση παίρνουµε: Ρ=39. Λύση Στην αρχική και τελική κατάσταση ο συνολικός αριθµός των mol στα δύο δοχεία είναι ίδιος. n2 = . ∆ίνονται: R =8. mol ⋅ K Λύση Θα εφαρµόσουµε την καταστατική εξίσωση: PV=nRT αλλά n = Άρα: PV = m CO2 M CO2 RT ή mCO2 RT P= M CO2 V m CO2 M CO2 Eπειδή η γραµµοµοριακή µάζα του CO2 είναι M= 44 g/mol=44. n1′ = . CO2.2L συνδέονται µε λεπτό σωλήνα αµελητέου όγκου.2 kg σε θερµοκρασία 27o C.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1.3L και V2=0.21 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Αν η αρχική πίεση ήταν 1atm να υπολογιστεί η τελική της τιµή.

Καταστατική εξίσωση .3L 1atm ⋅ 0. και πίεση ίση µε την εξωτερική. υφίσταται ισόχωρη µεταβολή.06 Β. έχοντας κλείσει τώρα τη στρόφιγγα. Επειδή αλλάζουν τα mol δουλεύουµε µόνο µε καταστατική εξίσωση. Όταν κλείσει η βαλβίδα και ψυχθεί το αέριο στην αρχική θερµοκρασία των 27 οC. Β. που είναι 105 Ρα. .Κινητική θεωρία Pα ⋅ V1 Pα ⋅ V2 PΤ ⋅ V1 PΤ ⋅ V2 + = + RT RT RT1 RT2 ή 1atm ⋅ 0.3L PΤ ⋅ 0. (â) Λύση Α.22 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .2L PΤ ⋅ 0.2 L ή P =1. Α.314 J/(mol · K). Θερµαίνουµε το άζωτο µε τη στρόφιγγα ανοικτή µέχρι η θερµοκρασία να γίνει θ2=127 οC.045 Άρα διέφυγαν: n=n1-n2=0. Πόσα mol αζώτου διέφυγαν.26 atm + = + τ 300 K 300 K 400 K 350 K Pô Στην τελική κατάσταση ο αριθµός των mol στo δοχείo είναι: n 2 = Pατµ ⋅ V RT1 Pατµ ⋅ V RT2 = 0. Άρα: Τ2 = Pτελ Τ 3 ή Ρτελ = Ρατµ 1 = 105 Ν / m 2 Τ1 Τ2 4 Pô Ô2 n´2 (á) V Páôì Ô1 n1 (ã) V Páôì Ô2 n2 V Pôåë Ô1 n2 = 0.015 mol Pατµ V2 n´1 Παράδειγµα 1. Πόση είναι µετά την ψύξη η πίεση του αζώτου.13 Ένα δοχείο έχει όγκο 1. Στη συνέχεια ψύχουµε το αέριο στην αρχική του θερµοκρασία. Η στρόφιγγα είναι ανοικτή και στο δοχείο περιέχεται ποσότητα αζώτου σε θερµοκρασία θ1=27 οC. R = 8. Στην αρχική κατάσταση ο αριθµός των mol στo δοχείo είναι: n1 = V1 Ô1 Θυµόµαστε ότι: Όταν δεν παραµένει σταθερός ο αριθµός των mol του αερίου χρησιµοποιούµε µόνο την καταστατική εξίσωση στην αρχική και τελική κατάσταση.5l L και είναι εφοδιασµένο µε στρόφιγγα.

Β και Γ. 245 K = 300K ⇒ T= nR 0.5.Καταστατική εξίσωση . Ποια πρέπει να είναι η θερµοκρασία του αερίου σε βαθµούς Κελσίου.105 Pa. VA= 10-3 m3.T. ώστε το έµβολο να ισορροπεί σε ύψος h = 1.V. V . Λύση Για την ισόθερµη µεταβολή ΑΒ (ΤΒ=ΤΑ=300Κ) ισχύει: PA VA = PB VB ⇒ PB = PA VA V P ⇒ PB = PA A ⇒ PB = A = 105 N/m 2 VB 4VA 4 .14 Το κυλινδρικό δοχείο του σχήµατος έχει τον άξονά του κατακόρυφο.245 m από τη βάση του κυλίνδρου.15 Μια ποσότητα ιδανικού αερίου βρίσκεται στην κατάσταση Α(ΡΑ . TA=300 K. α) Να βρείτε τις τιµές των P. BΓ: ισοβαρή εκτόνωση µέχρι να γίνει TΓ=2 ΤA A 3 2 1 0 B 300 Ã 600 θ=Τ-273=27 οC.23 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Λύση (1) Επειδή το έµβολο ισορροπεί.3 J/(mol · K).T.15 ⋅ 8. P . περιέχει 0. ισχύει: P=Ρατµ+Ρεµβ=Ρατµ+ w/A ή P=1.15 mol ιδανικού αερίου και κλείνεται µε έµβολο βάρους w = 100Ν ενώ η διατοµή του εµβόλου είναι A = 20cm2.TA ) και εκτελεί τις εξής διαδοχικές µεταβολές: ΑΒ: ισόθερµη εκτόνωση µέχρι να γίνει VB= 4 VA.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1.105 N/m2 Θα εφαρµόσουµε την καταστατική εξίσωση για να βρούµε τη θερµοκρασία. ∆ίνονται: ΡΑ= 4. Ô (Ê) β) Να παραστήσετε γραφικά τη µεταβολή ΑΒΓ σε διάγραµµα: P .3 Τελικά: P (x10 5 N/m2 ) 6 4 Παράδειγµα 1. ∆ίνονται: Pατµ=105 N/m2 και R = 8.VA. PV = nRT üπου V = A⋅ h Άρα: P = nRT nRT = V A⋅ h ή Τ= P⋅Α⋅h nR Με αντικατάσταση παίρνουµε: Τ= P⋅Α⋅h 1.5 ⋅ 105 ⋅ 20 ⋅ 10−4 ⋅ 1. V και Τ σε κάθε κατάσταση ισορροπίας Α.

16 Μιά ποσότητα ιδανικού αερίου βρίσκεται στην κατάσταση Α (ΡΑ. P . TA ) και εκτελεί τις εξής διαδοχικές µεταβολές. VA= 10-3 m3.10-3 m3.V.Κινητική θεωρία P (x10 5 N/m2 ) Άρα: ΡB=105 N/m2. n PA VA ÔA .10-3 m3.24 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . VA.T. Γ. V . TB=300 Κ 6 Για την ισοβαρή µεταβολή ΒΓ (ΡΓ=ΡΒ=ΡΑ/4) ισχύει: 4 VB Τ Β 4V Τ = ⇒ Α = Α ⇒ VΓ = 8VΑ = 8 ⋅ 10 −3 m 3 VΓ Τ Γ VΓ 2Τ Α Άρα: ΡΓ=105 N/m2. Β. Ι) ισόχωρη θέρµανση µέχρι να γίνει η πίεση ΡΒ=2ΡΑ ΙΙ) ισοβαρή εκτόνωση µέχρι να γίνει ο όγκος VΓ=2VΑ ΙΙΙ) ισόθερµη εκτόνωση µέχρι να γίνει ο όγκος V∆ IV) ισοβαρή συµπίεση µέχρι να επιστρέψει το αέριο στην αρχική του κατάσταση Α. VB=4.105 Pa.T. Να βρείτε τις τιµές των P.Καταστατική εξίσωση . TΓ=600 Κ V 2 0 2 B 1 0 2 4 Ã 6 8 V (x10-3 m3 ) Ã 8 4 3 (x10-3 m3 ) 10 6 A B A 300 600 Ô (Ê) Παράδειγµα 1. TA=300 K. VΓ=8. ∆ και να παραστήσετε γραφικά τη µεταβολή ΑΒΓ∆Α σε διάγραµµα: P . ∆ίνονται: ΡΑ= 4. V και Τ σε κάθε κατάσταση ισορροπίας Α.

T∆=1200 Κ P (x10 5 N/m2 ) 8 P (x10 5 N/m2 ) B Ã V 8 5 Ã B (x10-3 m3 ) Ä 4 3 4 0 A 4 Ä A V 1 2 3 4 (x10-3 m3 ) 0 300 2 Ä 600 900 1200 1 Ô (Ê) 0 A 300 Ã B 600 900 1200 Ô (Ê) .105 N/m2. TΓ=1200 Κ Για την ισόθερµη µεταβολή Γ∆ (ΤΓ=Τ∆=1200Κ) ισχύει: PΓ VΓ = P∆ V∆ ⇒ V∆ = VΓ V∆ = 2 ⋅ 10 −3 PΓ ⇒ Ρ∆ 8 ⋅ 10 5 3 m ⇒ V∆ = 4 ⋅ 10-3 m 3 4 ⋅ 10 5 Άρα: Ρ∆=4.Καταστατική εξίσωση .105 N/m2.105 N/m2.10-3 m3. VΓ=2.10-3 m3. V∆=4.Κινητική θεωρία Λύση Για την ισόχωρη µεταβολή ΑΒ (VΒ=VΑ=10-3 m3) ισχύει: PB PA 2P P = ⇒ A = A ⇒ TB = 2TA ⇒ TB = 600K TB TA TB TA Άρα: ΡB=8. TB=600 Κ Για την ισοβαρή µεταβολή ΒΓ (Ρ Γ =Ρ Β =8 .25 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . 10 5 N/m 2 ) ισχύει: VB VΓ V 2V = ⇒ Α = Α ⇒ Τ Γ = 2Τ Β = 1200 Κ ΤΒ ΤΓ TB ΤΓ Άρα: ΡΓ=8. VB=10-3 m3.

26 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .T. P .Καταστατική εξίσωση . Οι µεταβολές ΒΓ και ∆Α είναι ισοβαρείς γιατί ισχύει: V/T = σταθ. Να βρείτε το είδος της κάθε µεταβολής και να παραστήσετε γραφικά τη µεταβολή ΑΒΓ∆Α σε διάγραµµα: P . Λύση (m3) Οι µεταβολές ΑΒ και Γ∆ είναι ισόχωρες (VA=VB=V0 και VΓ=V∆=2V0). Άρα: ΡA=Ρ∆=Ρ0 και ΡΓ=ΡΒ Για τη µεταβολή ΑΒ: (K) (N/m2) P0 P = B ⇒ PB = 2P0 T0 2T0 Άρα και ΡΓ=2Ρ0 (m3) .V.17 Μιά ποσότητα ιδανικού αερίου βρίσκεται στην κατάσταση Α (Ρ0. T0 ) και εκτελεί τις διαδοχικές µεταβολές του διπλανού σχήµατος. V0.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1.

29 ⋅10−6 ⋅ 6.314 J/(mol ·K) . 1atm = 1.p.023 ⋅ 1023 µόρια/ mol. Πόσος είναι ο αριθµός µορίων του.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1.18 1 cm3 αέρα βρίσκεται σε s. 013 ⋅105 N / m 2 ⋅ 29 ⋅10 −3 kg / mol kg ⇒ρ= = 1.Καταστατική εξίσωση . 314J /(mol ⋅ K) ⋅ 273K m = 1. α. 29 3 ⇒ RT 8. ∆ίνεται R = 8. Πόση είναι η µάζα του. σηµαίνει πίεση P = 1atm = 1. η µέση γραµοµοριακή µάζα του αέρα M = 29 ⋅ 10-3 kg/mol . 27 ⋅1020 µόρια. 29 ⋅10 −6 kg (ή αλλιώς n = N m M⋅N ) = ⇒m= NA M NA β. Από την καταστατική εξίσωση P ⋅ V = nRT ⇒ P ⋅ V = m RT ⇒ M m= PVM 1. γ. Ποια είναι η πυκνότητα του. Ο αριθµός των moles του αέρα: n = N= mN A N m = ⇒N= ⇒ NA M M 1. Από την καταστατική εξίσωση P ⋅ V = nRT ⇒ P ⋅ V = ρ= m m P⋅M P⋅M R ⋅T ⇒ = ⇒ρ= ⇒ M V R ⋅T R ⋅T P⋅Μ 1.t.p. NA = 6. 013 ⋅105 N και θερµοκρασία T = 273K m2 α.314J /(mol ⋅ K) ⋅ 273K m ρ = 1.27 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . 3 m V .t.013 ⋅ 105 N m2 Λύση s. 29 ⋅10−3 γ. 29 kg m (ή αλλιώς ρ = ). 013 ⋅ 105 N / m 2 ⋅ 1 ⋅ 10 −6 m 3 ⋅ 29 ⋅ 10 −3 kg / mol ⇒m= ⇒ RT 8. β.023 ⋅1023 µόρια ⇒ N = 0.

26m kg m P0 V2 nRT2 ρg 103 3 ⋅10 2 m s Σηµείωση: Αν δίνεται η ακτίνα r της φυσαλίδας τότε ο όγκος της είναι V = 4 πr 3 . την ατµοσφαιρική πίεση P0 = 105 N/m2. = ρ · g · h. 3 Παράδειγµα 1. Θεωρήστε τη θερµοκρασία της ίση µε τη θερµοκρασία του νερού που την περιβάλλει. ποια είναι η πίεσή της. χρησιµοποιούµε την καταστατική εξίσωση σε συνδυασµό µε την αρχή διατήρησης της µάζας. Πόσο είναι το βάθος της λίµνης. Vολ 4L .19 Για να µετρήσουµε το βάθος της λίµνης Πλαστήρα κάνουµε το εξής πείραµα. Μια φυσαλίδα αέρα όγκου 20 cm3 βρίσκεται στο βυθό της λίµνης όπου η θερµοκρασία είναι 4 oC.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1. Αν η φιάλη που θα χρησιµοποιήσουµε έχει όγκο 4L. Υδροστατική πίεση Pυδρ. Η φυσαλίδα όταν ανεβαίνει στην επιφάνεια έχει όγκο 100 cm3 και η θερµοκρασία είναι 20 oC. Λύση βυθό : ( P0 + ρgh ) V1 = nRT1  ⇒ H καταστατική εξίσωση στην επιφάνεια : P0 V2 = nRT2  H καταστατική εξίσωση στο VT  N  100cm3 ⋅ 277K  P0  2 1 − 1 105 2  −1 V1T2  m  20cm3 ⋅ 293K  ( P0 + ρgh ) V1 nRT1  = ⇒h= ⇒h= ⇒ h = 37.Καταστατική εξίσωση . Το κάθε µπαλόνι έχει όγκο 2L και πίεση 1. την πυκνότητα του νερού ρ = 103 Kg/m3 και την επιτάχυνση της βαρύτητας g = 10 m/s2. Θεωρήστε ότι η φιάλη και τα µπαλόνια έχουν την ίδια θερµοκρασία. Η καταστατική εξίσωση: στη φιάλη: Pολ ⋅ Vολ = n ολ RT ⇒ n ολ = Pολ ⋅ Vολ RT P⋅V στο µπαλόνι: P ⋅ V = nRT ⇒ n = RT Η µάζα του ηλίου που είναι στη φιάλη ( n ολ ) είναι ίση µε το άθροισµα των µαζών στα µπαλόνια (200n).5atm.28 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Λύση Όταν η συνολική µάζα διατηρείται σταθερή. Άρα n ολ = 200n ⇒ Pολ = Pολ ⋅ Vολ P⋅V = 200 ⇒ RT RT 200 ⋅1.20 Σ’ ένα παιδικό πάρτυ θέλουµε να φουσκώσουµε 200 µπαλόνια µε ήλιο.5atm ⋅ 2L 200 ⋅ P ⋅ V ⇒ Pολ = ⇒ Pολ = 150atm . ενώ δεν χάθηκε ήλιο στη διαδικασία.

όπου αρχικά ισορροπούσε το έµβολο. Λύση α.  ∆ίνονται: Όγκος κυλίνδρου V = S · h = πr2 · h.21 Ένα κυλινδρικό δοχείο ακτίνας r = 40 cm και ύψους h0 = 50 cm είναι γεµάτο µε αέρα θερµοκρασίας 20 oC και πίεσης 1atm.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1. β. g = 10 m/s2. η πίεση που προκαλεί µια δύναµη F κάθετη σε επιφάνεια εµβαδού S είναι P = F/s. Στη συνέχεια τίθεται ένα έµβολο στο πάνω µέρος του δοχείου. Πόσο πιο κάτω (∆h) κατέβηκε το έµβολο όταν ο άνθρωπος ανέβηκε πάνω του. µάζας m = 20 Kg.Καταστατική εξίσωση . ένας άνθρωπος µάζας M = 75 Kg στέκεται πάνω στο έµβολο συµπιέζοντας ακόµη περισσότερο τον αέρα (ο οποίος παραµένει στους 20 oC) α. Η καταστατική εξίσωση: • µε το έµβολο : P1V1 = nRT0  P1V1 = P0 V0 ⇒ • αρχικά : P0 V0 = nRT0  P0 ⋅ h 0 mg  2  2 = 49.8cm  P0 +  πr ⋅ h1 = P0 ⋅ πr ⋅ h 0 ⇒ h1 = mg S   P0 + 2 πr Η καταστατική εξίσωση: µε τον άνθρωπο και το έµβολο : P2 V2 = nRT0   ⇒ P1V1 = P2 V2 ⇒ µε το έµβολο : P1V1 = nRT0  .29 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Σε ποια θερµοκρασία πρέπει να θερµανθεί ο αέρας ώστε το έµβολο µε τον άνθρωπο να ανυψωθούν στο ύψος h. 1 atm = 105 N/m2 . το οποίο κατέρχεται µέσα στον κύλινδρο συµπιέζοντας τον αέρα που έχει παγιδευθεί µέσα στο δοχείο. Τελικά.8cm ⇒ h1 = 49.

Το έµβολο είναι συνδεδεµένο µε ελατήριο σταθεράς Κ = 2 · 103 Ν/m. Gay-Lussac.7cm ⇒ ∆h = 0.7cm β. ∆ίνεται 1 atm = 105 N/m2. β.1cm  πr h 2 ⇒ h 2 =  P0 +  πr h1 =  P0 + m + M) g 1 S  S (    P0 + S Άρα ∆h = h1 − h 2 = 0.2K h 49. η εσωτερική πίεση µένει σταθερή ίση µε την εξωτερική που είναι P2 = P0 + ( m + M ) g . Κατά πόσο θα ανυψωθεί το έµβολο.8cm ⋅ 293K ⇒ T' = 297. υπο πίεση 1atm και θερµοκρασία 20 oC. όταν η θερµοκρασία του αερίου ανέλθει στους 250 oC. ∆ηλαδή ισχύει ο Ν.30 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . ατµοσφαιρική πίεση προστίθεται η πίεση του συµπιεσµένου ελατηρίου Pελ = S S . γίνεται V2 = V1 + x ⋅ S . Όταν θερµανθεί το αέριο µε το έµβολο και τον άνθρωπο. Ο κύλινδρος περιέχει 5L αερίου και το ελατήριο ισορροπεί ασυµπίεστο. V1 = 5L V2 = V1 + x ⋅ S k⋅x P2 = P1 + T1 = 293K S −2 2 T 523K = 2 S = 10 m P1 = 1atm Όταν το έµβολο ανυψωθεί κατά x. ενώ στην Fελ k ⋅ x = . α. S V2 V1 V S ⋅ h1 h = ⇒ T ' = 1 ⋅ T0 ⇒ T ' = ⋅ T0 ⇒ T' = 1 ⋅ T0 ⇒ T' = 49. τότε ο όγκος του αερίου. Ποια είναι τότε η πίεση του αερίου.22 Ένας κύλινδρος στο πάνω µέρος του κλείνεται µε έµβολο εµβαδού διατοµής 10-2 m2 και αµελητέας µάζας.Κινητική θεωρία mg    P0 +   (m + M) g  2 mg  2  S   ⋅ h ⇒ h 2 = 49.1cm T0 T ' V2 S⋅ h2 2 Παράδειγµα 1.Καταστατική εξίσωση . Λύση α.

∆ίνονται οι γραµοµοριακές µάζες MHe = 4 · 10–3 Kg/mol . Αν η ολική µάζα των αερίων είναι 5g.168 m 5 N k⋅x ⇒ P2 = 1. Αρχικά : P1V1 = nRT1  P1V1 T1 PVΤ = ⇒ P2 V2 = 1 1 2 ⇒  Τελικά : P2 V2 = nRT2  P2 V2 T2 Τ1 P1V1Τ2 k⋅x   ⇒ 20 x 2 + 20 x − 3. Αν θερµάνουµε οµοιόµορφα τον κύλινδρο θα µετακινηθεί το έµβολο. να βρεθεί: α.Κινητική θεωρία Eποµένως P2 = P1 + k ⋅ x . Τα δύο τµήµατα έχουν την ίδια θερµοκρασία και τον ίδιο όγκο. (2) έχω: mHe = 3 g και mH 2 = 3 g ( 2) .31 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Στο ένα διαµέρισµα περιέχεται αέριο He και στο άλλο H2. Η µάζα κάθε αερίου β. MH2 = 2 · 10–3 Kg/mol Λύση (1) m He  RT1  διαµέρισµα : P1V1 = M He m He m H2  = ⇒ m He = 2m H2 ⇒ m H2 4 2 διαµέρισµα : P1V1 = RT1   M H2  α. S Εφαρµόζουµε στις δύο θέσεις την καταστατική εξίσωση. P2 = P1 + s m Παράδειγµα 1. Θα είναι m ολ = m He + m H2 0 1 20 10 5 Από τις (1).23 Οριζόντιος κυλινδρικός σωλήνας κλειστός στις δύο άκρες του.336 ⋅10 2 β.92 = 0  P1 +  ( V1 + x ⋅ S) = S  Τ1  Από τη λύση της δευτεροβάθµιας εξίσωσης έχουµε x = 0.Καταστατική εξίσωση . χωρίζεται σε δύο διαµερίσµατα από στεγανό ευκίνητο έµβολο.

Αυξάνουµε τη θερµοκρασία στο ένα διαµέρισµα στους 127 oC ενώ στο άλλο τη διατηρούµε στους 27 oC. τότε στο 20 διαµέρισµα µειώθηκε κατά ∆V.Κινητική θεωρία β. P1V1 P2 (V1 + ∆V )  =  P (V + ∆V ) P (V − ∆V ) T1 T2 2 1 = 2 1 ( ) P2 V1 − ∆V  T2 T1 0 P1V1 2 : =  T1 T1 (V + ∆V ) (V1 − ∆V ) V (T − T ) ⇒ 1 = ⇒ ∆V = 1 2 1 ⇒ ∆V = 10cm3 T2 T1 T1 + T2 10 : Άρα ∆V = x ⋅ S ⇒ x = ∆V ⇒ x = 1cm .Καταστατική εξίσωση . διαφορετικές Αιτιολογήστε την απάντησή σας. Κατά πόσο µετακινήθηκε το έµβολο. S Παράδειγµα 1.24 Σε οριζόντιο κυλινδρικό θερµοµονωτικό σωλήνα. Λύση Αν ο όγκος στο 10 διαµέρισµα αυξήθηκε κατά ∆V µε µετακίνηση του εµβόλου κατά x . ίδιες ii. Θερµοµονωτικό έµβολο. . Αν θερµάνουµε οµοιόµορφα σε θερµοκρασία T2 τότε: 10 2 0 P1V1 P2 V2  = T1 T2   V = V3 P1V1 P2 V3  2 διαµέρισµα : = T1 T2  διαµέρισµα : άρα δεν θα κινηθεί το έµβολο Παράδειγµα 1. που µετακινείται χωρίς τριβές. ίδιες ii. εσωτερικής διατοµής S = 10 cm2περιέχεται ιδανικό αέριο θερµοκρασίας 27 oC. χωρίζει το σωλήνα σε δύο ίσα διαµερίσµατα όγκου V1 = 70 cm3 το καθένα. διαφορετικές 2. 1.25 kg    -3 kg  Ποσότητες οξυγόνου  MO 2 = 32 ⋅ 10-3  και αζώτου  M N 2 = 28 ⋅ 10  έχουν την ίδια  mol  mol  θερµοκρασία.32 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Οι ενεργές τους ταχύτητες είναι: i. Οι µέσες κινητικές τους ενέργειες είναι: i.

Gay − Lussac) 2V1 4V1 = ⇒ TΓ T∆ T∆ = 2ΤΓ = 2ΤΒ ⇒ Τ∆ = 4ΤΑ Όµως υεν Α υεν∆ = 3RΤΑ M = Τ Α = 1 = 1 ⇒ υ = 2υ εν ∆ εν Α 4 2 Τ∆ 3RT∆ Μ .N2 MN 2 MO 2 = 7 < 1 ⇒ υεν . Oι µεταβολές απεικονίζονται στο διπλανό σχήµα.26 Ιδανικό αέριο υποβάλλεται στις εξής διαδοχικές µεταβολές: i. Ο2 < υεν .N2 8 2.33 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . υεν . διπλασιάζουµε την πίεσή του κρατώντας σταθερό τον όγκο του. Να βρείτε το λόγο των ενεργών ταχυτήτων τις αρχικής προς την τελική κατάσταση Λύση α.V β. α. Ο2 = ⇒ υεν .Κινητική θεωρία Λύση 3RT   MO 2  υεν . διπλασιάζουµε τον όγκο του κρατώντας σταθερή τη θερµοκρασία του. iii. διπλασιάζουµε τον όγκο υπό σταθερή πίεση. K O = 3 KT   2 2 K = K N 2 (ίδιες ) 3  O2 K N 2 = KT  2  Παράδειγµα 1. Ο2 = υεν .Καταστατική εξίσωση .Charles) P1 2P1 = ⇒ TB = 2TA TA TB B → Γ : ΤΒ = σταθ ( Ν. β. ii.Βoyle)2P1 ⋅ V1 = PΓ ⋅ 2V1 ⇒ PΓ = Ρ1 Γ → ∆ : Ρ1 = σταθ ( Ν.N2 3RT  = M N 2  1. Να σχεδιάσετε τις µεταβολές σε άξονες Ρ . Α → Β : V1 = σταθ ( Ν.

ΜΗ2 = 2 ⋅ 10-3 kg mol Λύση α. Την ενεργό ταχύτητα του H2 στο δοχείο Β στην τελική κατάσταση. Το % της συνολικής µάζας του H2 που περιέχεται στο δοχείο Α στην τελική κατάσταση γ.313n ολ β.34 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Στη συνέχεια το δοχείο Α φέρεται σε θερµοκρασία Θ1 = 0 οC ενώ το Β σε Θ2 = 100 οC ζητούνται: α. Αρχικά: δοχείο Α : n1 = P0 V1 RT0 δοχείο B : n 2 = P0 V2 RT0 Επειδή η συνολική µάζα του H 2 παραµένει σταθερή: P0 (V + V2 ) P0 V1 P0 V2 PV1 PV2 T0 1 n1 + n 2 = n1 '+ n 2 '⇒ + = + ⇒ Ρ= ⇒ P = 1.Καταστατική εξίσωση . Η συσκευή περιέχει H2 υπό πίεση P0 = 1 atm και θερµοκρασία Θ0 = 12 οC.3%. 1 = 1 ⇒ = ⇒ n1 ' = n ολ V V1 V V V n2 ' n1 '+ n 2 ' 2 2 2 1 + + T2 T1 T2 T2 T1 Άρα το ζητούµενο ποσοστό είναι 31.2atm V1 V2 RT0 RT0 RT1 RT2 + T1 T2 V1 V1 V1 T1 n ' T n1 ' T1 = 0.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1.15 ⋅103 2 M H2 s . γ. ∆ίνονται R = 8. Η τελική πίεση του υδρογόνου H2 β. υενH2 = 3RT2 m ⇒ υενH = 2.314 (J/mol) · K.27 ∆οχείο Α όγκου V1 = 100 mL συνδέεται µε σωλήνα αµελητέου όγκου µε δοχείο Β όγκου V2 = 300 mL.

.28 Η πυκνότητα του αζώτου σε κανονικές συνθήκες πίεσης και θερµοκρασίας (s.p. Αν αποτελείται από N1 µόρια µάζας m1 ..54 ⋅10 m / s = 540 m / s υ12 = Παράδειγµα 1. N 2 µόρια µάζας m 2 . ∆ίνεται ότι 1atm ≈ 105 N/m2 Λύση Από τα δεδοµένα της άσκησης έχουµε ότι σε κανονικές συνθήκες (s..Καταστατική εξίσωση .. 2 ⋅106 m / s ⇒ υ2 = 0..5 Kg/m3. είναι ίσο µε την ολική πίεση. υ v .. N v µόρια µάζας m v µε ενεργές ταχύτητες υ12 . τότε η ολική κινητική ενέργεια λόγω µεταφορικής κίνησης θα είναι: .t.35 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Το νόµο των µερικών πιέσεων του Dalton που διατυπώνεται ως εξής: όταν σ’ένα δοχείο βρίσκονται µαζί αέρια που δεν αντιδρούν. β. Την υπόθεση Avogadro που διατυπώνεται ως εξής: ίσος όγκος αερίων στις ίδιες συνθήκες πίεσης και θερµοκρασίας περιέχουν τον ίδιο αριθµό µορίων.).t.. 27 oC. 2 2 υ2 .Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1. για πίεση p = 1atm και θερµοκρασία θ = 0ο C ή T = 273K το αέριο άζωτο έχει πυκνότητα ρ = 1. έχουµε µίγµα αερίων που δεν αναµιγνύονται. 2 ⋅103 m / s ⇒ υ12 = 0. 47 ⋅103 m / s = 470 m / s 273 2 3 Οµοίως για τους 127ο C δηλ. Σε δοχείο όγκου V.5kg / m3 οπότε: 1 3P 3 ⋅105 N / m2 = ⇒ υ 2 = 2 ⋅105 m 2 / s 2 ⇒ P = ρυ2 ⇒ υ2 = ρ 3 1. T2 = 400 K έχουµε υ 2 = 0. 2 ⋅103 m / s Αν υ 12 υ 2 2 υ1 είναι η ενεργός ταχύτητα των µορίων του αζώτου στους 27ο C θα έχουµε: = 3 K T1 m ⇒ 3K T m υ 12 = T1 T υ2 ⇒ 273 + 27 0. Λύση α. 127 oC. Να υπολογίσετε την ενεργό ταχύτητα των µορίων του αζώτου στις θερµοκρασίες 0 oC.5kg / m3 υ 2 = 2 ⋅105 m / s ⇒ υ2 = 0.29 Αποδείξτε µε τη βοήθεια της κινητικής θεωρίας των αερίων: α. το άθροισµα µερικών πιέσεων που εξασκείται από κάθε αέριο σε ορισµένη θερµοκρασία. δηλ.p) είναι 1.

36 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . (2) έχω Pολ = P1 + P2 + ... Όµως K ολ = N ⋅ K ⇒ 2 2N K ολ = ⋅ K = Pολ 3V 3V ( 2) Από (1)... + Pv 3V Ο όρος (1) 2 Ni 1 2 ⋅ m υ παριστάνει την πίεση Pi που θα ασκούσε το αέριο i αν καταλάµβανε όλο 3V 2 i i τον όγκο του δοχείου µόνο του.30 Σε δοχείο όγκου 4L περιέχονται 0.Κινητική θεωρία 1 1 1 Ν1m1 υ12 + Ν 2 m 2 υ2 2 + .. των µερικών πιέσεων του Dalton Pολ = P1 + P2 ⇒ Pολ = Όµως 2 υH 2 = P V n1RT n 2 RT + ⇒ RT = ολ ⇒ RT = 2000 J V V n1 + n 2 mol m 3RT ⇒ υH 2 2 = 103 3 MH2 s n 2 RT V . H ολική πίεση του µίγµατος είναι 4atm..5 mol H2.Καταστατική εξίσωση . T1 = T2    P1 = Παράδειγµα 1. P1 = P2 ..3 mol N2 και 0.. + Pv β. ∆ίνονται 1atm = 105 N M H2 = 2 ⋅ 10-3 kg/mol . m2 Λύση Για το H 2 : P1V = n1RT ⇒ P1 = n1RT V N 2 : P2 V = n 2 RT ⇒ P2 = Από τον Ν. Σύµφωνα µε την κινητική θεωρία για δύο αέρια (1) και (2) ισχύουν: N1  KT  V1 1  N  P2 = 2 KT2  N1 = N 2 V2  Aν V1 = V2 . Να βρείτε την ενεργό ταχύτητα για το H2. + ⋅ m v υv 2 ⇒ 3V 3 V 2 3 V 2 3 V 2 K ολ = 2 ⋅ K ολ = P1 + P2 + . + Ν v m v υv 2 ⇒ 2 2 2 2 2 N1 1 2 N2 1 2 Nv 1 ⋅ K ολ = ⋅ m1 υ12 + ⋅ m 2 υ2 2 + .

το ανεβάζουµε στην επιφάνεια. 013 ⋅10 5 N . κάντε τα διαγράµµατα P − V .31 Στους 0 οC και σε πίεση 1 ⋅10 −2 atm η πυκνότητα ενός αερίου είναι 1. 249 ⋅10 −5 g / cm 3 .314 J/(mol · K).013 ⋅103 m m ⇒ υ 2 = 493 s 1. Ακολούθως κρατώντας συνεχώς σταθερό το έµβολο και οριζόντιο τον κύλινδρο. P − T . Το δοχείο περιέχει ιδανικό αέριο θερµοκρασίας 27 oC . Τέλος κρατώντας πάλι σταθερό το έµβολο θερµαίνουµε το αέριο µέχρι τις αρχικές συνθήκες. Την ενεργό ταχύτητα των µορίων του αερίου β.249 ⋅10 −2 s β.1m . Γράψτε τους αντίστοιχους νόµους των αερίων. α. Στη συνέχεια αφήνουµε το έµβολο και ψύχουµε το αέριο µέχρι να αποκτήσει τον αρχικό όγκο. δ.32 Κυλινδρικό δοχείο κλείνεται στο ένα άκρο του µε έµβολο που κινείται χωρίς τριβές. όπου µε τη βοήθεια ψυχρου δοχείου.T σε κάθε θέση.37 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . . Το δοχείο βρίσκεται σε µια µεγάλη δεξαµενή νερού σε οριζόντια θέση και σε βάθος h = 10m . Η πυκνότητα είναι ρ = 1.249 ⋅10−5 −6 3 ⇒ ρ = 1. m2 Λύση α. β.249 ⋅10−5 Άρα P = 1 ρ ⋅ υ2 ⇒ υ2 = 3 gr 10−3 kg −2 kg = 1. ποιες µεταβολές υφίσταται το αέριο. Η ενεργός ταχύτητα υ 2 = 3RT ⇒ M = 3RT ⇒ M = 28 ⋅10−3 kg M mol υ2 Εποµένως πρόκειται για το άζωτο N 2 .2m . R = 8. Βρείτε: α. iii.249 ⋅10 3 m3 cm 10 m 3p 3p ⇒ υ2 = ⇒ ρ ρ υ2 = 3 ⋅1. Με τη βοήθεια θερµοδοχείου το αέριο αρχίζει να εκτονώνεται σιγά-σιγά καθώς θερµαίνεται µέχρι το έµβολο να µετατοπιστεί κατά x 2 = 0.V. έχει εµβαδόν διατοµής S = 5 ⋅10−3 m 2 και ισορροπεί στη θέση όπου το µήκος του τµήµατος του κυλίνδρου που περιέχει το αέριο είναι x1 = 0. ψύχουµε το αέριο µέχρι να N αποκτήσει πίεση ίση µε την ατµοσφαιρική P0 = 105 2 m γ. Παράδειγµα 1. i. ii. ∆ίνεται 1atm = 1. V − T . Το µοριακό βάρος του αερίου και εξακριβώστε ποιο αέριο είναι.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1. υπολογίστε τα P.Καταστατική εξίσωση .

Lussac: Γ = ∆ (3) ΤΓ Τ∆ Τέλος επειδή κρατάµε πάλι σταθερό το έµβολο είναι V = σταθ . Charles: (2) ⇒ ΤΓ = 4 5 N PB ⋅10 2 3 m . Ισχύει ο Ν.Κινητική θεωρία Κg N m ∆ίνεται P0 = 105 2 . Gay . Κατάσταση Α: TA = (273 + 27)K = 300K . Ισχύει ο Ν. Boyle: PA VA = PBVB (1) Ακολούθως επειδή κρατάµε σταθερό το έµβολο είναι V = σταθ . Charles: P∆ PA (4 ) = Τ∆ TA ii. Αρχικά επειδή βρίσκεται σε µεγάλη δεξαµενή είναι T = σταθ . Charles: PB PΓ (2 ) = TB TΓ Στη συνέχεια επειδή η εσωτερική πίεση του αερίου είναι ίση µε την εξωτερική (ατµοσφαιριV V κή) συνεπώς είναι P = σταθ . g = 10 2 .5 ⋅10 −3 m 3 PΓ = P0 = 105 N m2 5 N PΓΤΒ 10 m 2 ⋅ 300K = = 225K Ν. ρ H 2 O = 103 3 . TB = TA = 300K . Boyle (1) ⇒ PB = PA VA 4 5 N = ⋅10 2 VB 3 m Κατάσταση Γ: VΓ = VB = 1. VA = S ⋅ x1 = 1⋅10 −3 m 3 PA = P0 + h ⋅ ρ H 2 O ⋅ g = 2 ⋅105 N m2 Κατάσταση Β: VB = S(x1 + x 2 ) = 1. m m s Λύση i.5 ⋅10 −3 m 3 . Ισχύει ο Ν. Ισχύει ο Ν. Ν.38 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .Καταστατική εξίσωση .

Κινητική θεωρία Κατάσταση ∆: PΓ = P∆ = P0 = 105 N m2 V∆ = VA = 10 −3 m 3 Ν. Gay-Lussac: (3) ⇒ Τ∆ = ΤΓ V∆ 225K ⋅10−3 m3 = ⇒ T∆ = 150Κ VΓ 1.t.(0)= Þ 1 P0 = ρ0 ⋅ υ2εν(0) 3 3P0 ρ0 Με αντικατάσταση έχουµε: υεν.33 Αν η πυκνότητα ιδανικού αερίου σε s.p. Λύση Από τη σχέση: P0 = παίρνουµε: 1 2 ρ0 ⋅ υ(0) 3 υεν. Παράδειγµα 1. ∆ίνεται ότι: Ρ0 = 1 atm=105 Pa.39 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .(0)= 2 .103 m/s Όµως η ενεργός ταχύτητα βρίσκεται και από τη σχέση: υεν= 3k ⋅ T m .15 kg/m3 να υπολογίσετε την υεν των µορίων του σε θερµοκρασία: 0 οC. είναι ρ0 = 0. 127 oC.327 oC.Καταστατική εξίσωση .5 ⋅10−3 m3 iii.

Να φτιάξετε ένα πίνακα στον οποίο να φαίνεται πόσα σωµατίδια έχουν την ίδια ταχύτητα. Να υπολογίσετε την ενεργό ταχύτητα υεν= υ2 . Πόση είναι η µέση κινητική ενέργεια κάθε σωµατιδίου και πόση είναι η συνολική κινητική ενέργειά τους. 6 m/s 3k ⋅ T0 2 ⋅ 103 273 m 400 ⇒ υεν. γ. δ. 10 40 50 80 50 90 30 20 40 100 40 30 70 50 60 30 40 60 70 40 α. β.001 m3 περιέχονται 20 όµοια σωµατίδια που συµπεριφέρονται ως µόρια ιδανικού αερίου.Πόση θα ήταν η µέση κινητική ενέργεια των µορίων ενός αερίου του οποίου η θερµοκρασία είναι Τ=300 Κ.(127) = 1711.34 Σε δοχείο όγκου V=0. Να υπολογίσετε τη µέση ταχύτητα των σωµατιδίων. Κάποια στιγµή υπολογίστηκαν οι παρακάτω ταχύτητες (σε m/s) για τα σωµατίδια.Καταστατική εξίσωση .10-23 J/K.Κινητική θεωρία Άρα µε εφαρµογή της σχέσης για τις θερµοκρασίες 0 οC. ** Προαιρετικό ** διάβασµα .40 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων .38. Καθένα έχει µάζα m=5 g. ε.8 m/s 273 Παράδειγµα 1.(327) = 2096. Πόση είναι η πίεση που ασκείται στα τοιχώµατα του δοχείου. στ. ∆ίνεται: k=1. 127 oC και 327 oC παίρνουµε: υεν(127) υεν(0) υεν(327) υεν(0) = 3k ⋅ T127 υεν(127) m ⇒ m/s = 3k ⋅ T0 2 ⋅ 103 m = 3k ⋅ T327 m m / s ⇒ υεν(327) = 600 ⇒ υ εν.

862 J ⇒ K = 7. 5 J ε. 86 m/s δ.525 J 2 2 Η ολική κινητική ενέργεια των σωµατιδίων είναι: K ολ = Ν ⋅ K = 20 ⋅ 7. Η µέση κινητική ενέργεια κάθε σωµατιδίου είναι: 1 1 K = m ⋅ υ2 ⇒ K = 5 ⋅ 10 −3 ⋅ 54.Καταστατική εξίσωση . Η µέση ταχύτητα των σωµατιδίων είναι: υ= 10 + 20 + 3 ⋅ 30 + 5 ⋅ 40 + 3 ⋅ 50 + 2 ⋅ 60 + 2 ⋅ 70 + 80 + 90 + 100 m 20 s ή υ = 50 m/s γ. β. Η πίεση που ασκείται στα τοιχώµατα του δοχείου είναι: 1 P= ρ ⋅ υ2 3 ή Ñ= 1 Nm 2 ⋅υ 3 V ή P= 2N 2 K ολ K = 3V 3 V 2 .41 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Η ενεργός ταχύτητα των µορίων είναι: υ2 = 10 2 + 20 2 + 3 ⋅ 30 2 + 5 ⋅ 40 2 + 3 ⋅ 50 2 + 2 ⋅ 60 2 + 2 ⋅ 70 2 + 80 2 + 90 2 + 100 2  m    20 s ή υεν= υ2 = 54.Κινητική θεωρία υ (m/s) 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 αριθµός σωµατιδίων 1 1 3 5 3 2 2 1 1 1 Λύση α. Ο αριθµός των σωµατιδίων του αερίου που έχουν ίδια ταχύτητα φαίνεται στον παραπάνω πίνακα.525 J ⇒ K ολ = 150.

42

ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων - Καταστατική εξίσωση - Κινητική θεωρία

Με αντικατάσταση παίρνουµε:

P=

2 150,5
N / m2 = 105 N/m2
-3
3 10
3
K = k ⋅T
2

στ. Η µέση κινητική ενέργεια των µορίων του αερίου είναι:
Με αντικατάσταση παίρνουµε:

3
K = 1,38 ⋅ 10 -23 ⋅ 300 J = 6, 21 ⋅ 10-21 J
2
¥
Παράδειγµα 1.35
Να υπολογίσετε τη θερµοκρασία στην οποία η υεν των µορίων του Η2 είναι ίση µε την
ταχύτητα διαφυγής από το γήινο βαρυτικό πεδίο (ελάχιστη ταχύτητα που πρέπει να έχει
ένα σώµα για να διαφύγει από το πεδίο της Γης). ∆ίνονται:
R=8,314 J/mol.K, υδ=11,2 Km/s, MH2=2 g/mol, υδιαφ. = 11,2 · 103 m/s.
Λύση
α. Για να διαφύγει ένα µόριο Η2 από το γήινο βαρυτικό πεδίο θα πρέπει να γίνει:
υεν=υδ

ή

3RT
= υδ
M

ή

Τ=

υδ2 ⋅Μ
3R

(11,2 ⋅ 10 )
Τ=

3 2

Με αντικατάσταση των µεγεθών παίρνουµε:

2 ⋅ 10 −3

3 ⋅ 8,314

Κ ή Τ=10058 Κ

Παράδειγµα 1.36
Μια ποσότητα αερίου που έχει όγκο V1=5 L θερµαίνεται υπό σταθερή πίεση µέχρι να
αποκτήσει όγκο V2. Αν κατά τη διάρκεια της θέρµανσης διπλασιάστηκε η τετραγωνική ρίζα
της µέσης τιµής του τετραγώνου της ταχύτητας των µορίων, να υπολογίσετε τον τελικό
όγκο V2 του αερίου.

õä

43

ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων - Καταστατική εξίσωση - Κινητική θεωρία

Λύση
Η τετραγωνική ρίζα της µέσης τιµής του τετραγώνου της ταχύτητας των µορίων (υεν), δίνεται
από τη σχέση:

υεν. =

υ2 =

3RT
M

Όταν διπλασιάζεται η υεν, η θερµοκρασία του αερίου τετραπλασιάζεται. Η µεταβολή του αερίου
είναι ισοβαρής και ισχύει ο νόµοςτου Charles. ∆ηλαδή:

V1 V2
=
T1 T2

Þ

V1 V2
=
T1 4T1

Þ

V2 = 4V1 = 20 L

Παράδειγµα 1.37
Σ’ένα δοχείο περιέχονται µόρια αζώτου(Ν2) σε Τ= 273 Κ. Να υπολογίσετε:
Α. Την τετραγωνική ρίζα της µέσης τιµής του τετραγώνου της ταχύτητας των µορίων (υεν).
Β. Τη µέση κινητική ενέργεια για κάθε µόριο.
Γ. Τη µεταβολή της ορµής ενός µορίου, το οποίο συγκρούεται ελαστικά µε το τοίχωµα του
δοχείου πέφτοντας κάθετα µε ταχύτητα υεν.
∆ίνονται: Γραµµοατοµική µάζα αζώτου 14 .10 -3 Κg/mol, R=8,314 J/(mol .K), ΝΑ=
6,023.1023µόρια/mol.
Λύση
Α. Η τετραγωνική ρίζα της µέσης τιµής του τετραγώνου της ταχύτητας των µορίων (υεν), δίνεται
από τη σχέση:

υεν. =

υ2 =

3RT
M

Με αντικατάσταση των µεγεθών παίρνουµε:

υεν. =

υ2 =

3 ⋅ 8,314 ⋅ 273
m / s = 493,71m/s
28 ⋅ 10 −3

44

ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων - Καταστατική εξίσωση - Κινητική θεωρία

Β. Η µέση κινητική ενέργεια για κάθε µόριο είναι:

3
3 R
⋅T
K = k ⋅T =
2
2 NA
Με αντικατάσταση των µεγεθών παίρνουµε:

K=

3 8,314
273 J = 566 ⋅ 10 −23 J
2 6,023 ⋅ 10 23

Γ. Η µεταβολή της ορµής ενός µορίου, το οποίο συγκρούεται ελαστικά µε το τοίχωµα του
δοχείου πέφτοντας κάθετα µε ταχύτητα υεν, είναι: 

 
∆p = p 2 -p1 ή
(+ )
→
∆p=p 2 − ( − p1 ) =2p1 =2m ⋅ υ εν (1)

Πρέπει να υπολογίσουµε τη µάζα του µορίου του αζώτου. Ισχύει:

Θυµόµαστε ότι:

1
2K 2K
K = m ⋅ υ2 ή m =
= 2
2
υ2 υεν

(2)

Από τις σχέσεις (1) και (2) έχουµε:
∆p=2

2K
υεν
υ 2εν

ή

∆p=

4K
υ εν

Με αντικατάσταση των µεγεθών παίρνουµε:

∆p=

4 ⋅ 566 ⋅ 10 −23
493, 71

Kg ⋅ m / s = 4,586 ⋅ 10 −23 Kg ⋅ m/s

Η ορµή σώµατος µάζας m
ορίζεται από τη σχέση:  

p = m⋅υ

p

õ
m 

Η κατεύθυνση της ορµής p
είναι ίδια µε την κατεύθυνση 

της ταχύτητας õ .

Η ενεργός ταχύτητα (υεν) ενός αερίου εξαρτάται µόνο από τη θερµοκρασία.mol-1. Συµπιέζουµε το αέριο.T γράφεται: PV = RT NA Άρα: N= NA ⋅ P ⋅ V R⋅T Με αντικατάσταση των µεγεθών παίρνουµε: N= 6. H καταστατική εξίσωση P. ώστε ο όγκος του να γίνει 2 L. Πόση είναι η υ2 . Στο S. ιι) µε σταθερή θερµοκρασία.14 m/s 4 ⋅ 10 −3 Γ. δίνεται από τη σχέση: υ2 = 3RT M 3 ⋅ 8.314 Joule.314 ⋅ 300 Β. Με αντικατάσταση των µεγεθών παίρνουµε: ι) Αν η συµπίεση γίνει ισοβαρώς ίσχύει: Άρα: υεν(1)= 3RT1 M υ2 = V1 V2 = T1 T2 Þ (3) V1 V1/2 = T1 T2 Þ (1) T2 = T1/2 (2) . Λύση N Α. Α.k-1.Κινητική θεωρία Προσοχή: Στην αντικατάσταση της µονάδας της γραµµοµοριακής µάζας.I.45 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . είναι: Κg/mol Παράδειγµα 1. Πόση είναι η υ2 για κάθε µόριο. Β. 10-23 µόρια/mol.Καταστατική εξίσωση .38 Σ’ένα δοχείο όγκου 4 L περιέχεται Ηe σε θερµοκρασία 400 Κ και πίεση 10 Ν/m2. 023 ⋅1023 ⋅10 ⋅ 4 ⋅10-3 µόρια = 0.V = n. Η τετραγωνική ρίζα της µέσης τιµής του τετραγώνου της ταχύτητας (υεν) των µορίων του He.314 ⋅ 400 m / s = 1581. ∆ίνονται: ΝΑ=6. Γ.564 ⋅1018 µόρια 8. αν η συµπίεση γίνει: ι) µε σταθερή πίεση.R. γραµµοµοριακή µάζα He = 4 g/mol και R=8. Πόσα µόρια He περιέχονται στο δοχείο.

Την ποσότητα του αζώτου που περιέχεται στο δοχείο.Κινητική θεωρία 3RT2 (2) 3RT1 = M 2M υεν(2)= (4) Από τις σχέσεις (3) και (4) παίρνουµε: υεν(2)=υεν(1)/ 2 ιι) Αν η συµπίεση γίνει ισόθερµα (Τ=σταθ.04 m3 και περιέχει άζωτο για τα µόρια του οποίου είναι u 2 =2200 m/s. Την πίεση που ασκεί το άζωτο στα τοιχώµατα του δοχείου.39 Ένα δοχείο έχει όγκο V=0.653 ⋅ 10 Kg Β.46 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Αν η ολική κινητική ενέργεια των µορίων λόγω της µεταφορικής τους κίνησης είναι 4. η ενεργός ταχύτητα δεν αλλάζει. ∆ηλαδή: υεν=σταθ.103 J. θα υπολογιστεί από τη σχέση: 1 1 m αερ 2 Ρ= ρ ⋅ υ 2 = υ 3 3 V Με αντικατάσταση των µεγεθών παίρνουµε: 1 1 1. Η πίεση που ασκεί το άζωτο στα τοιχώµατα του δοχείου.).Καταστατική εξίσωση . Παράδειγµα 1. να υπολογίσετε: Α. Β. 2 ⋅ 103 3 3 0. Iσχύει ότι: 1 2 2K ολ 2 Kολ = Ν⋅ K όπου: K = m ⋅ υ Άρα: 1 K ολ = Ν m ⋅ υ 2 2 Þ Νm = υ2 Με αντικατάσταση των µεγεθών παίρνουµε: mαερ = 2Kολ υ 2 2 ⋅ 4 ⋅103 = Kg = Kg 2 2.653 ⋅ 10−3 Ρ = ρ ⋅ υ2 = 2.22 ⋅106 2. Λύση Α.2 ⋅103 ( 2 ⋅ 4 ⋅103 ) -3 ή m αερ =1.04 ( ) 2 N/m 2 ή P = 2 ⋅ 105 N/m 2 .

Charles : Γ = ∆ ⇒ P∆ = Γ ∆ ⇒ P∆ = 2 ⇒ P∆ = = 9. Μία ποσότητα αυτού του αέρα εγκλωβίζεται σε κυλινδρικό δοχείο.Boyle: PBVB = PΓ VΓ ⇒ VΓ = P PΓ 2 P T P P PT P Γ → ∆ (V = σταθ ) : N.Κινητική θεωρία Παράδειγµα 1.47 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . κλειστό στο ένα άκρο.314 (Ν/m 2 ) υ2 = 3RT m ⇒ υ 2 = 427. P-T. 1 bar = 105 N/m2 ∆ίνονται R = 8. δ. για τον αέρα M = 29 ⋅ 10 -3 kg/mol . 314 mol ⋅ K Λύση −3 5 N 2 2 α. B → Γ : µε σταθερή θερµοκρασία υποδιπλασιάζουµε την πίεσή του iii.3 M s (m 3) (K) (m3) (K) VA VB T V = ⇒ TB = A B = T ⋅ 3V ⇒ TB = 3T TA TB VA V PB VB P ⋅ 3V = ⇒ VΓ = 6V B → Γ (Τ = σταθ ) : N.Καταστατική εξίσωση . δ. ενώ στο άλλο άκρο κλείνεται µε ευκίνητο έµβολο που κινείται χωρίς τριβές.2 ⋅10−2 ⋅ 8. α. P = 56mbar = 56 ⋅10 ⋅10 2 = 56 ⋅10 N/ m Ισχύει: m P ⋅ M = ρRT ⇒ T = β. Ισχύει TΓ = ΤΒ = 3Τ εποµένως: = T 2 3 R ΤA υΑ M γ.3K K ⇒T = Ενώ ρR 9. (Ν/m 2 ) P⋅ M 56⋅102 ⋅ 29⋅10−3 ⇒ T = 212. A → B (P = σταθ ) : N.40 Σε ύψος 20 km η πίεση της ατµόσφαιρας είναι 56mbar και η πυκνότητα του αέρα 9. β.2 · 10–2 Kg/m3. A → B : κρατώντας σταθερή την πίεσή του τριπλασιάζουµε τον όγκο του ii. Υπολογίστε τη θερµοκρασία σ’αυτό το ύψος και την ενεργό ταχύτητα των µορίων του αέρα. V-T γ. Να σχεδιάσετε τα διαγράµµατα P-V. Ο αέρας υφίσταται τις εξής µεταβολές: i.Gay − Lussac : . Να υπολογίσετε την τελική πίεση του αερίου στην κατάσταση ∆.33mbar 3T 6 TΓ Τ∆ ΤΓ 3RΤΓ υΓ 2 M = 3T = 3 . Να υπολογίσετε το λόγο των ενεργών ταχυτήτων στις καταστάσεις Γ και Α. J . Γ → ∆ : µε σταθερό όγκο πηγαίνουµε στην αρχική θερµοκρασία.

∆ίνονται P0 = 105 N/m2. g = 10 m/s2 .Καταστατική εξίσωση .5 atm. 5.87 atm 4. α. Αέριο βρίσκεται σε δοχείο υπό πίεση 10atm και θερµοκρασία 15 oC. Να παραστήσετε τη µεταβολή σε άξονες P . 3. Αρχικά η θερµοκρασία του ήταν 10 oCκαι η πίεσή του 2. Aπ. Μια φυσαλλίδα αερίου. ανέρχεται από τον πυθµένα µιας λίµνης βάθους 4. Αν το µισό αέριο διαφύγει και η θερµοκρασία του ανυψωθεί στους 65 oC ποια θα είναι η πίεση του αερίου στο δοχείο. Μια ποσότητα ιδανικού αερίου εκτελεί τη µεταβολή που φαίνεται στο σχήµα. T1 = 900 K.48 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . β.2 m και θερµοκρασίας 5 oC στην επιφάνεια. όπου η θερµοκρασία του νερού είναι 12 oC. α. Ιδανικό αέριο περιέχεται σε δοχείο σταθερού όγκου. Ποιος είναι ο λόγος των διαµέτρων της φυσαλλίδας στις δύο θέσεις. από την αρχική κατάσταση θερµανθεί ώστε η πίεσή του και ο όγκος του να διαπλασιαστούν. Ποσότητα αέριου οξυγόνου βρίσκεται υπό πίεση P και σε θερµοκρασία 27 oC. ρ = 103 Κg/m3 Απ. β. Απ.T γ. V= f (T) και P = f (T). γ. Μεγαλύτερος είναι ο όγκος στη θέση ∆ ή στη θέση Γ. Ποια θα είναι η πίεσή του όταν η θερµοκρασία του γίνει 80 oC.1 atm 2. ποια θα είναι η τελική θερµοκρασία. α. που βρίσκεται σε θερµική ισορροπία µε το νερό σε κάθε θέση. α. Να σχεδιαστούν τα διαγράµµατα P = f (V). β. T2 = 1200 K 3. Απ. Αν το αέριο. Αν το αέριο θερµανθεί υπό σταθερό όγκο έως ότου τριπλασιαστεί η πίεσή του ποια θα είναι η τελική θερµοκρασία. β. Aπ.Κινητική θεωρία Ασκήσεις για λύση: 1. στη θέση Γ 5.V και V . 1. α.13 (Ν/m 2 ) (Κ) . Ποιος νόµος περιγράφει κάθε µεταβολή.

Να βρείτε το λόγο της αρχικής προς την τελική ενεργό ταχύτητα. Aπ.314 J/mol · K. η πυκνότητά του παραµένει σταθερή και η αρχική πίεση του αερίου είναι 1. Ποσότητα n = 2/R mol ιδανικού αερίου βρίσκεται στην κατάσταση Α και εκτελεί τις µεταβολές που φαίνονται στο σχήµα. Β. P-T. ΤΒ = 400 Κ. γ. Ποσότητα ιδανικού αερίου έχει αρχικά θ1 = 27 οC.Κινητική θεωρία 6. Να βρείτε τη µέγιστη θερµοκρασία στη διάρκεια των µεταβολών.49 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Ένα κατακόρυφο κυλινδρικό δοχείο διατοµής S = 0. Να υπολογίσετε τις θερµοκρασίες στις καταστάσεις Α. P1 = 2 atm και V1 = 2 L.013 · 105 N/m2. ΤΓ = 400 Κ. α. Aπ. α. Να βρείτε τις σχέσεις p(T) σε κάθε µεταβολή. γ. Ο κύλινδρος περιέχει n = 0. Να βρεθεί η τελική πίεση στα δοχεία αν ανοίξουµε τη στρόφιγγα. το οποίο κινείται χωρίς τριβές. ∆ίνονται g = 10 m/s2 . P0 = 1.8 atm 9. 2 . Aπ. Γ β.66 m 7. P=1. Να παραστήσετε τη µεταβολή σε άξονες P-V. γ. Να υπολογιστεί η πίεσή του όταν η θερµοκρασία του γίνει 127 oC. Την τελική θερµοκρασία β. Σε µια µεταβολή δεδοµένης ποσότητας ιδανικού αερίου. Απ. Απ. 600 Κ. P=2 atm 8. α. Προσδιορίστε το ύψος h στο οποίο το έµβολο θα ισορροπεί υπό την επίδραση του βάρους του. Τα δοχεία περιέχουν αέριο υπο πίεση 1atm και 3 atm αντίστοιχα. Το αέριο εκτονώνεται µε σταθερή θερµοκρασία µέχρι να διπλασιασθεί ο όγκος του και ακολούθως θερµαίνεται το αέριο υπό σταθερό όγκο µέχρι να αποκτήσει την αρχική πίεση. V-T γ. Να βρείτε: α. ∆ύο δοχεία µε όγκους 600L και 400L συνδέονται µε λεπτό σωλήνα αµελητέου όγκου που φέρει κλειστή στρόφιγγα. TA = 200 K.008 m2 κλείνεται αεροστεγώς από ένα έµβολο µάζας m = 20 Kg. h=0.2 mol ιδανικού αερίου θερµοκρασίας Θ = 127 οC. Τmax = 450 K 10. R = 8.5atm σε θερµοκρασία 27 oC. Να θεωρήσετε ότι η θερµοκρασία παραµένει σταθερή.Καταστατική εξίσωση .

την πίεση που ασκούν τα σωµάτια στα τοιχώµατα του δοχείου δ. 314 mol ⋅ K N −23 Απ. m m Απ. α. s -3 ∆ίνονται M O2 = 32 ⋅ 10-3 kg/mol και M H2 = 2 ⋅ 10 kg/mol . α. M H2 = 2 ⋅ 10 kg/mol . α.36 ⋅10 J m 13. 3. γ. ∆ίνονται R = 8. Να συγκριθούν οι µέσες τιµές των κινητικών ενεργειών λόγω µεταφορικής κίνησης και οι αντίστοιχες τιµές για τις ενεργές ταχύτητες β. 492. 38. τρία ταχύτητα 5υ.Καταστατική εξίσωση . Σ’ένα δοχείο µε θερµοκρασία Τ περιέχονται µόρια O2 και µόρια H2. 3. α. δύο ταχύτητα 6υ και ένα ταχύτητα 7υ. Η ενεργός ταχύτητα των µορίων του είναι 831 m/s. πέντε ταχύτητα 3υ. -3 -3 ∆ίνονται MO2 = 32 ⋅ 10 kg/mol . τη µέση ταχύτητα β. Αν είναι m 2 υO2 2 = 400 . 1393.96 mυ2 V . 1023 µόρια/mol. β. Ίδια. J -3 . τέσσερα ταχύτητα 4υ. 6. ΝΑ= 6. την ενεργό ταχύτητα γ. β.14 s 14.50 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . β. 7.4 Κ.9 ⋅103 2 .55 s . Μάζα m = 30 g H2 περιέχεται σε δοχείο όγκου 1m3. Απ. β.Κινητική θεωρία 11. τη µέση κινητική ενέργεια ανά σωµάτιο. 106 mυ 2 . 2 2 . α. Πόση είναι η πίεση και η θερµοκρασία του H2. 1600 m/s 12. Αν στη θερµοκρασία 0 oC για τα µόρια του οξυγόνου η ενεργός ταχύτητά του είναι 460 m/s. δ. Πόση είναι η ολική κινητική ενέργεια λόγω της µεταφορικής κίνησης των µορίων. Ένα δοχείο περιέχει µίγµα O2 και He. MHe = 4 ⋅ 10 kg/mol . Βρείτε: α.99υ .65υ. ποιες είναι οι αντίστοιχες τιµές για το O2 και το He στη θερµοκρασία 40 oC. 55. να βρείτε την υH2 . τρία ταχύτητα 2υ. Είκοσι σωµάτια που το καθένα έχει µάζα m περιορίζονται σε όγκο V και έχουν τις ακόλουθες ταχύτητες: δύο σωµάτια έχουν ταχύτητα υ. Απ.

4p/ρ α.51 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Υπολογίστε την ταχύτητα του ήχου στον αέρα στους 0 oC. mol ⋅ K mol m Απ. Στην κορυφή της στρατόσφαιρας η θερµοκρασία είναι -38 oC. 4. 331. 68 ⋅ υ2 γ. όπου m είναι η µέση µάζα των µορίων του αέρα. τη µεταβολή της πυκνότητας ενός αερίου µε τη θερµοκρασία για µια ισοβαρή (σταθερή πίεση) µεταβολή β.5 m/s . J -3 ∆ίνεται για τον αέρα M = 29 ⋅ 10 kg/mol . 314 µόρια J .9 ⋅10−21 J s 17.5 s m . τη µεταβολή της πυκνότητας ενός αερίου µε την πίεση για µια ισόθερµη µεταβολή. β. 457.Κινητική θεωρία 15. 16. 4KT/m . R = 8. Πόση είναι η µέση κινητική ενέργεια αυτών των µορίων. -3 -3 ∆ίνεται MO2 = 32 ⋅ 10 kg/mol . ∆είξτε ότι υ = 1. 314 mol ⋅ K Απ. Πόση είναι η ενεργός ταχύτητα ενός µορίου οξυγόνου και ενός µορίου αζώτου εκεί. N A = 6 ⋅ 1023 . 428 . ∆είξτε ότι υ = 0. R = 8. β. Σχεδιάστε και ερµηνεύστε φυσικά: α. Για την ταχύτητα του ήχου στον αέρα ισχύει: υ = 1. MN2 = 28 ⋅ 10 kg/mol . α.Καταστατική εξίσωση .

δ. Η µέση κινητική ενέργεια των µορίων ενός ιδανικού αερίου δεν εξαρτάται από τη µάζα των µορίων του. 54oC γ. Aν τετραπλασιάσουµε την απόλυτη θερµοκρασία του αερίου τότε: α. Σε ποια από τις παρακάτω θερµοκρασίες. Ισόθερµη συµπίεση. β. Η πίεση τετραπλασιάζεται. Η πίεση παραµένει σταθερή.52 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . 327oC Μονάδες 5 3. ε. Η πίεση µιας ποσότητας ιδανικού αερίου δεν εξαρτάται από την πυκνότητα του αερίου. Σε ποια από τις παρακάτω µεταβολές έχουµε ελάττωση της θερµοκρασίας. β. Στην ισοβαρή συµπίεση η θερµοκρασία του αερίου αυξάνεται. Ισόχωρη ψύξη. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν σαν σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). γ. Μονάδες 5 . γ. Ισοβαρής εκτόνωση. Μονάδες 5 2. α. Ισόθερµη εκτόνωση. α. Η ενεργός ταχύτητα των µορίων του αερίου είναι ανάλογη της θερµοκρασίας του. Η πίεση ιδανικού αερίου σε δοχείο µε ανένδοτα τοιχώµατα είναι Ρ. τα µόρια ιδανικού αερίου έχουν διπλάσια ενεργό ταχύτητα από αυτή που έχουν στους 27οC. δ. Μονάδες 5 4. 927oC. Στο απόλυτο µηδέν τα µόρια ενός ιδανικού αερίου ηρεµούν. 108oC β. γ. δ. α. Ο όγκος τετραπλασιάζεται. Η πίεση διπλασιάζεται. δ. β.Κινητική θεωρία 1Ο Κριτήριο Αξιολόγησης: Θέµα 1ο: Nα επιλέξετε τη σωστή απάντηση στις ερωτήσεις που ακολουθούν: 1.Καταστατική εξίσωση .

.... Η απόλυτη θερµοκρασία του αερίου στην τελική κατάσταση είναι: i........ ακριβώς..... ορισµένης ποσότητας ιδανικού αερίου σε σταθερή θερµοκρασία είναι . Να αποδείξετε τη σχέση µεταξύ της µέσης κινητικής ενέργειας των µορίων ιδανικού αερίου και της θερµοκρασίας του......................... επί τον ......... ∆ύο ποσότητες ιδανικού αερίου µε n και 2n mol αντίστοιχα....... σε όλες τις ..... που κινούνται ............ Τα µόρια του ιδανικού αερίου.......... Mονάδες 5 2........... ιδανικό αέριο είναι το αέριο για το οποίο ισχύει η ..... ε....... εποµένως η κινητική τους ενέργεια ............. κλείνονται διαδοχικά σε έναν κύλινδρο και θερµαίνονται ισοβαρώς..... Mονάδες 8 3.............. γ. πλήθος απειροελάχιστων .................... Να γράψετε τις λέξεις που συµπληρώνουν σωστά καθεµία από τις παρακάτω προτάσεις...... της ... Να παραστήσετε ποιοτικά τις µεταβολές των δύο αερίων στο ίδιο διάγραµµα V-T..................... Σύµφωνα µε την κινητική θεωρία τα αέρια αποτελούνται από ....... των τετραγώνων των ταχυτήτων των µορίων.... Μονάδες 5 Θέµα 2ο 1... α............... µέσα στο χώρο που καταλαµβάνει το αέριο........ α..Καταστατική εξίσωση .... Μακροσκοπικά........ τόσο µεταξύ τους όσο και µε τα τοιχώµατα του δοχείου συγκρούονται ........ η µισή της αρχικής ii................... ίση µε την αρχική iii.......53 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων ......... δ.. Μονάδες 4 ... Ποσότητα ιδανικού αερίου υφίσταται µεταβολή κατά τη διάρκεια της οποίας ο όγκος του υποδιπλασιάζεται και η µέση κινητική ενέργεια των µορίων του διπλασιάζεται..... και .. διπλάσια της αρχικής Μονάδες 2 Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.. Σύµφωνα µε το νόµο του Boyle το γινόµενο της ..Κινητική θεωρία 5................. β....... Η πίεση ορισµένης ποσότητας ιδανικού αερίου είναι .

η µισή της αρχικής ii. Μονάδες 9 . i. Ισόχωρη θέρµανση ΑΒ. Ποσότητα υδρογόνου. µέχρι την κατάσταση Β µε πίεση PB = 3PA . Να παραστήσετε γραφικά τις παραπάνω µεταβολές σε διάγραµµα P-V. Η πίεση του αερίου στην τελική κατάσταση είναι: i. Nα υπολογίσετε τις τιµές της πίεσης. Ισόχωρη ψύξη Γ∆ µέχρι την κατάσταση ∆. του όγκου και της θερµοκρασίας του αερίου στις καταστάσεις Β και Γ. δ. τετραπλάσια της αρχικής Μονάδες 2 Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας. ίση µε την αρχική iii.Κινητική θεωρία β. Μονάδες 4 Θέµα 3ο Ι. M O2 = 32 ⋅10−3 kg / mol Μονάδες 12 Θέµα 4ο Ποσότητα n = 4/R mol ιδανικού µονοατοµικού αερίου (όπου R η παγκόσµια σταθερά των αερίων στο σύστηµα S. µε TA = 200 K . ∆ίνονται M H2 = 2 ⋅10−3 kg / mol . Αν η ενεργός ταχύτητα των µορίων του υδρογόνου είναι 800 m/s να βρεθεί η ενεργός ταχύτητα των µορίων του οξυγόνου στην ίδια θερµοκρασία. Να βρεθεί ο τελικός όγκος του αερίου.54 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . γ. P-T και V-T.) και όγκου 4 L βρίσκεται στην κατάσταση θερµοδυναµικής ισορροπίας Α. θερµαίνεται υπό σταθερή πίεση µέχρι να διπλασιαστεί η ενεργός ταχύτητα των µορίων του. Ισοβαρή εκτόνωση ΒΓ µέχρι την κατάσταση Γ.Καταστατική εξίσωση . Μονάδες 13 ΙΙ. Από την κατάσταση Α το αέριο ακολουθεί την παρακάτω σειρά διαδοχικών αντιστρεπτών µεταβολών: α. µε αρχικό όγκο V1 = 10 L . Μονάδες 16 ii.I. β. Ισοβαρή συµπίεση ∆Α µέχρι την αρχική κατάσταση Α. µε πίεση P∆ = PA . µε όγκο VΓ = 2VA .

για V = σταθ. 381 ⋅ 10 −23 J / mol ⋅ K Αριθµός mol: n = m M m: µάζα M: γραµµοµοριακή µάζα Kινητική θεωρία Σχέση πίεσης .Κινητική θεωρία Τυπολόγιο Κινητική θεωρία των αερίων Νόµος του Βoyle: P ⋅ V = σταθ. Νόµος του Charles: P = σταθ.55 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . T Νόµος του Gay-Lussac: V = σταθ.ταχυτήτων των µορίων: K = Ενεργός ταχύτητα: υεν = υ2 = 3kΤ 3RT = m M 1 3 m υ2 = kΤ 2 2 . για Τ = σταθ.314 J / mol ⋅ K P ⋅ V = NkT k = 1. για P = σταθ. T Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων P ⋅ V = nRT R = 8.ταχυτήτων των µορίων: P = 1 m υ2 N 3 V Σχέση θερµοκρασίας .Καταστατική εξίσωση .

γ Θέµα 3ο: 14. δ 1. β. πιέσεις. α 4. δ 18.Κινητική θεωρία Απαντήσεις των ερωτήσεων . Σ δ.Καταστατική εξίσωση . δ δ. α. γ 3. θερµοκρασία 11. β. β 6. γ 20. Ι. όγκος. α. Σ 7. Λ β. Λ δ. µέσης τιµής 9. α. α.56 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµοι των αερίων . Τ΄ = 2Τ 13. β. Λ β. Σ δ. V2 = 40 L 15. γ 3. δ 3. δ Θέµα 2ο: 12. α. Ρ΄ = 4Ρ ε. α 21. ελαστικά. διατηρείται 10. Λ ε. α. β β. Σ β. Λ β. Λ γ. γ 2. ανάλογα. Λ γ. γ Θέµα 1ο: 2. δ PΑ = 2 · 105 Ν/m2 PΓ 17. πίεση. β 5. γ 3. µεγάλο. γ 4. α 5. β. Τ2 = 4Τ1. σφαιρίδιο. α γ. σταθερό 8. υεν1ο = 200 m/s PB = 3 · 105 N/m2 VΓ = 8 · 10–3 m3 ΤΓ = 1200 Κ VΓ = V∆ Τ∆ = 400 Κ P∆ = PΑ ΤΒ = 600 Κ . Λ ε. καταστατική εξίσωση. δ Θέµα 4ο: 16. Λ 19. Λ = 6 · 105 Ν/m2 II. γ.Λύσεις των ασκήσεων: Ερωτήσεις: 1ο Κριτήριο αξιολόγησης: 1. τυχαία γ.

06 ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ ΟΡΟΣΗΜΟ Τεύχος 1ο: Φυσική Γενικής Παιδείας: • Νόµος του Coulomb • Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου • ∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου .ΒΛ/Μ1 05 .

Nόµος του Coulomb . ΜΑΝΙΑΤΕΑ Α. Θησέως 50 – Καλλιθέα ΕΚ∆ΟΤΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΟΡΟΣΗΜΟ ΠΕΡΙΟ∆ΙΚΗ ΕΚ∆ΟΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ τηλ.Ε. ΒΑΓΙΩΝΑΚΗΣ Γ. ΚΥΡΙΑΚΑΤΗ Α. Κακαλής Eκδοτικές Επιχειρήσεις Η. ΜΑΝ∆ΡΑΒΕΛΗΣ Π. ∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου σελ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ Χ. Ηλεκτρονική σελιδοποίηση Γραφικά: Βασίλειος Θ. ΓΚΡΟΣ ∆. Ηλεκτρική δυναµική ενέργεια . ∆ΙΑΚΑΚΗΣ Φ.Copyright  Eκδοτικές Επιχειρήσεις Η. ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ Χ.Κριτηρίων αξιολόγησης 2. Απαντήσεις Eρωτήσεων . ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ Κ. ΠΑΓΚΑΛΗΣ Α. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Φυσική Γενικής Παιδείας για την Β' Τάξη του Λυκείου 1. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑΚΗΣ Γ. ΣΥΚΙΩΤΗΣ Α. 59 2. ∆ ΡΑ ΚΟ Π ΟΥΛΟ Σ Γ.Ε. ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ Λ. Ηλεκτρικό ρεύµα .: 210 95 46 000 ∆ /νση Εκπαιδευτικής σειράς: Α.Πυκνωτές 3. ΣΥΚΙΩΤΗΣ Συντακτική Οµάδα: ΒΑΓΙΩΝΑΚΗΣ Ι. ΖΥΡΜΠΑΣ Υπεύθυνοι σύνταξης: Ι. ΚΑΝΕΛΟΠΟΥΛΟΣ Ν. ∆ΑΜΙΑΝΟΣ Σ. ΚΟΝΤΟΥ Ε. ΦΙΛΙΠΠΟΥ Κ. ΜΑΣΤΡΑΛΕΞΗΣ ∆. 61 ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΤΕΥΧΟΣ 1.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου σελ. ΓΚΡΟΣ Γ. Θ Ε Ω ∆Ο Ρ Ο Π ΟΥΛΟ Σ Σ . ΝΙΚΟΛΑϊ∆ΗΣ Η. Λ. ΜΑΝΙΑΤΕΑ Α.Ασκήσεων .

k ηλ = ε 0 = 8. Νόµος Coulomb Η ελκτική ή η απωστική δύναµη που ασκείται µεταξύ δύο σηµειακών ηλεκτρικών φορτίων έχει τη διεύθυνση της ευθείας που ενώνει τα κέντρα τους. • Το ηλεκτρικό φορτίο ενός σώµατος είναι ακέραιο πολλαπλάσιο του θεµελιώδους φορτίου του ηλεκτρονίου (το µικρότερο φορτίο στη φύση) Q = N ⋅ qe όπου N = αριθµός ηλεκτρονίων q e = θεµελιώδες φορτίο (qe = –1.6 · 10–19 C) • Αρχή διατήρησης ηλεκτρικού φορτίου Σ’ ένα ηλεκτρικά µονωµένο σύστηµα το αλγεβρικό άθροισµα των ηλεκτρικών φορτίων διατηρείται σταθερό. Το ηλεκτρικό φορτίο είναι κβαντισµένο. Q Q Fc = k ηλ 1 2 2 r Η ηλεκτρική σταθερά k ηλ εξαρτάται από το σύστηµα µονάδων και το µέσο στο οποίο βρίσκονται τα ηλεκτρικά φορτία: k ηλ = 9 ⋅ 109 Nm2 C2 . Τα οµόσηµα φορτία απωθούνται.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου ∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Νόµος του Coulomb .85 ⋅ 10−12 1 .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου: Ιδιότητες ηλεκτρικού φορτίου: • Το φορτίο εµφανίζεται σε δύο είδη. το θετικό και το αρνητικό. (για το κενό ή αέρα) 4πε 0 C2 . (διηλεκτρική σταθερά κενού) N ⋅ m2 .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 59 Νόµος του Coulomb .ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . το µέτρο της είναι ανάλογο µε το γινόµενο των δύο φορτίων και αντιστρόφως ανάλογο µε το τετράγωνο της µεταξύ τους απόστασης. ενώ τα ετερόσηµα έλκονται.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .

ενώ η ένταση είναι ανεξάρτητη της παρουσίας του υποθέµατος • η ένταση εκφράζει τη δύναµη ανά µονάδα φορτίου. • η δύναµη εµφανίζεται σ’ ένα σηµείο του πεδίου. Παρατηρήσεις για την ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου: • η κατεύθυνση και το µέτρο της έντασης είναι ανεξάρτητα από το πρόσηµο και την τιµή του υποθέµατος. H δύναµη και η ένταση έχουν την ίδια κατεύθυνση • η κατεύθυνση της δύναµης είναι αντίθετη µε την κατεύθυνση της έντασης αν το υπόθεµα είναι αρνητικό. χαρακτηριστική για κάθε υλικό.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . δέχεται ηλεκτρικές δυνάµεις. είναι συντηρητική δύναµη (το έργο της είναι ανεξάρτητο της διαδροµής) γ. . αν το υπόθεµα είναι θετικό. Η κατεύθυνσή της συµπίπτει µε την κατεύθυνση της δύναµης αν το υπόθεµα είναι θετικό. είναι καθαρός αριθµός.είναι το 1 N/C.   F Ε= q Μονάδα µέτρησης της έντασης στο S.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 9 ⋅ 109 Nm 2 C2 (για µονωτικό υλικό) ε ε: διηλεκτρική σταθερά του υλικού. το πόσο ελαττώνεται το δείχνει η διηλεκτρική σταθερά ε του υλικού) k ηλ = Παρατηρήσεις για τη δύναµη Coulomb: α.60 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . είναι κεντρική δύναµη (η διεύθυνσή της είναι στην ευθεία που ενώνει τα δύο φορτία) β. Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου Κάθε σηµείο ενός ηλεκτροστατικού πεδίου χαρακτηρίζεται από το διανυσµατικό µέγεθος που καλείται ένταση Ε και το µέτρο της ορίζεται µε το σταθερό πηλίκο της ηλεκτρικής δύναµης που ασκείται µεταξύ του υποθέµατος (φορτίο q) και της πηγής.I. αναφέρεται µεταξύ σηµειακών ηλεκτρικών φορτίων ή φορτισµένων σφαιρών δ. όταν τοποθετήσουµε ένα υπόθεµα (φορτίο). αν φέρουµε ένα ηλεκτρικό φορτίο (υπόθεµα). (µέσα σε µονωτικό υλικό η δύναµη µεταξύ δύο φορτίων ελαττώνεται. τα ηλεκτρικά φορτία βρίσκονται στο ίδιο περιβάλλον Ηλεκτροστατικό πεδίο είναι ο χώρος στον οποίο. δεν ασκείται σε αποστάσεις µικρότερες του 10−14 m ε. προς το υπόθεµα αυτό.

Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . • Η πυκνότητά τους είναι ανάλογη του µέτρου της έντασης του ηλεκτροστατικού πεδίου. ενώ µε την ένταση το περιγράφουµε Σε ένα πεδίο Coulomb. παράλληλες.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου   • από τον ορισµό της έντασης η δύναµη που δέχεται το υπόθεµα είναι: F = q ⋅ Ε • γενικά µε τη δύναµη δε µπορούµε να περιγράψουµε ένα πεδίο γιατί εξαρτάται από το υπόθεµα. • ∆εν τέµνονται. θα είχαµε δύο εφαπτοµενικές εντάσεις   Ε1 ≠ Ε 2 όπως φαίνεται στο σχήµα. η πυκνότητα των δυναµικών γραµµών θα ήταν άπειρη και εποµένως και η ένταση του πεδίου θα ήταν άπειρη.χ. Ιδιότητες δυναµικών γραµµών ηλεκτροστατικού πεδίου • Είναι ανοικτές. Αν εφάπτοντο π. που δηµιουργείται από σηµειακό ηλεκτρικό φορτίο η ένταση έχει µέτρο: F Ε= c = q k ηλ Q q r2 ⇒ Ε = k Q ηλ q r2 ∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου ∆υναµική γραµµή ηλεκτροστατικού πεδίου λέµε κάθε νοητή γραµµή µέσα στο πεδίο σε κάθε σηµείο της οποίας.χ. ξεκινούν από θετικά ηλεκτρικά φορτία και καταλήγουν στα αρνητικά. Αν τεµνόντουσαν π.61 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . στο σηµείο Κ. γιατί σε κάθε σηµείο του ηλεκτροστατικού πεδίου το διάνυσµα της έντασης είναι µοναδικό. Αυτό είναι αδύνατον. . Αυτό είναι άτοπο. το διάνυσµα της έντασης του πεδίου είναι εφαπτόµενο σ’ αυτή και έχει ίδια φορά µε αυτή. οµόρροπες και ισαπέχουσες. στο σηµείο Α. • ∆εν εφάπτονται. • Σ’ ένα οµογενές ηλεκτροστατικό πεδίο οι δυναµικές γραµµές είναι ευθείες.

όπως φαίνεται στο σχήµα. Αν σ’ ένα σηµείο οµογενούς πεδίου τοποθετήσουµε ένα σηµειακό φορτίο q. Ο χώρος µεταξύ δύο παράλληλων µεταλλικών πλακών.62 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . • Η τιµή της έντασης είναι ίδια σε όλα τα σηµεία του πεδίου.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . • Η φορά της έντασης είναι πάντα από τη θετική πλάκα προς την αρνητική. m . που είναι φορτισµένες µε ίσα κατά απόλυτη τιµή και ετερόσηµα φορτία. αυτό θα κινηθεί   F ευθύγραµµα µε σταθερή επιτάχυνση α = . είναι ένα οµογενές ηλεκτροστατικό πεδίο.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Οµογενές ηλεκτροστατικό πεδίο Οµογενές ηλεκτροστατικό πεδίο λέγεται ο χώρος στον οποίο το διάνυσµα της έντασης είναι σταθερό σε όλα τα σηµεία του. • Η διεύθυνση της έντασης είναι κάθετη στα επίπεδα των δύο πλακών.

ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . Τα φορτία δεν αλληλεπιδρούν. 9 β. είναι αντιστρόφως ανάλογη του τετραγώνου της απόστασης των δύο σηµειακών φορτίων που αλληλεπιδρούν γ. α. Ο νόµος του Coulomb: α. γ.  3 Επιλέξτε τη σωστή απάντηση. αν η απόσταση των φορτίων γίνει 3r. ∆ύο µικρές σφαίρες φέρουν ίσα φορτία και απωθούνται µε δύναµη F. F 9 3. 4. Τα φορτία έλκονται.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 63 Ερωτήσεις: 1. εκφράστηκε ποσοτικά ύστερα από πειραµατική διαδικασία β. ασκείται δύναµη F. µπορεί να εφαρµοστεί για δύο οποιαδήποτε φορτισµένα σώµατα γ.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . προβλέπει ότι δύο µάζες αλληλεπιδρούν µεταξύ τους . Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: α. 2. δ. που χρησιµοποιείται στο νόµο του Coulomb: α. που απέχουν απόσταση r. ∆ύο φορτία + q και +3q βρίσκονται σε απόσταση r. δεν έχει πάντα την ίδια τιµή δ. έχει ως µόναδα το 1 N ⋅ m2 C2 5. όταν απέχουν απόσταση  . F 6 ε. Τα φορτία απωθούνται µε ίσες δυνάµεις. Να επιλέξετε τη σωστή ή τις σωστές προτάσεις. 3 γ. Πόση θα γίνει η δύναµη. Το φορτίο +3q ασκεί στο + q τριπλάσια δύναµη από αυτή που ασκεί το + q στο +3q . F 3 δ. Η ηλεκτρική σταθερά k ηλ . 3F β. β.  9 δ. είναι διανυσµατικό µέγεθος β. Ανάµεσα σε δύο φορτία. Τα φορτία θα απωθούνται µε δύναµη 9F όταν απέχουν απόσταση: α. 9F γ.

16 β. µετακινήθηκαν τα πρωτόνια Να δικαιολογήσετε την επιλογή σας 7. α. Να επιλέξετε τη σωστή ή τις σωστές προτάσεις. τα φορτία έλκονται δ. το βάρος της σταγόνας είναι αµελητέο δ. κινείται αντίθετα από την κατεύθυνση της έντασης του πεδίου ε. 4 γ. εκ των οποίων η µία είναι θετικά και η άλλη αρνητικά φορτισµένη. κινείται ευθύγραµµα οµαλά επιβραδυνόµενο δ.64 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . τα φορτία δεν αλληλεπιδρούν 8. Μετά την επαφή και οι δύο σφαίρες γίνονται ουδέτερες.  / 4 9. τα φορτία απωθούνται µε ίσες δυνάµεις β.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου δ. όταν απέχουν απόσταση  . η συνισταµένη των δυνάµεων είναι διάφορη του µηδενός . Η σταγόνα του διπλανού σχήµατος κινείται κάθετα στις φορτισµένες µεταλλικές πλάκες. µε ευθύγραµµη κίνηση και µε ταχύτητα σταθερού µέτρου προς τα κάτω. κινείται ευθύγραµµα οµαλά β. ∆ύο φορτία + Q και − 3Q βρίσκονται σε απόσταση r. Αυτό σηµαίνει ότι: α. Φέρουµε σε επαφή δυο σφαίρες. στη σταγόνα ασκούνται δύο δυνάµεις γ. έγινε ανακατανοµή των φορτίων στις δύο σφαίρες δ. ∆ύο µικρές σφαίρες φέρουν ίσα φορτία και απωθούνται µε δύναµη F. Μέσα σε οµογενές ηλεκτροστατικό πεδίο ένα αρνητικά φορτισµένο σωµατίδιο που αφήνεται ελεύθερο (και θεωρείται αβαρές): α. µπορεί να εφαρµοστεί για δύο σηµειακά ηλεκτρικά φορτία που βρίσκονται βυθισµένα στο νερό και αλληλεπιδρούν 6. Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) και Λ (λάθος) τους παρακάτω ισχυρισµούς: α. γ.  /16 δ. Τα φορτία θα απωθούνται µε δύναµη 16F όταν απέχουν απόσταση: α. κινείται ευθύγραµµα οµαλά επιταχυνόµενο γ.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . το ηλεκτρικό φορτίο εξαφανίστηκε β. το φορτίο − 3Q ασκεί στο + Q τριπλάσια δύναµη από αυτή που ασκεί το + Q στο − 3Q . ακολουθεί καµπύλη τροχιά 10. το φορτίο της σταγόνας είναι αρνητικό β. δεν ισχύει η διατήρηση του φορτίου γ.

µηδέν β. 14.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . η ένταση σε ένα πεδίο που δηµιουργείται από τρία φορτία που ισαπέχουν είναι σταθερή 13. έχει µέτρο 4 k ηλ δ. η ένταση είναι χαρακτηριστικό µέγεθος ενός σηµείου ηλεκτροστατικού πεδίου 12. η ένταση είναι χαρακτηριστικό µέγεθος ενός ηλεκτροστατικού πεδίου β. έχει µέτρο 8k ηλ Q ( AB) ε.ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . ευθύγραµµη οµαλά επιταχυνόµενη γ. Ένα ηλεκτρόνιο αρχίζει να κινείται µε την επίδραση οµογενούς ηλεκτρικού πεδίου. έχει µέτρο 2 k ηλ 2 Q ( AB) 2 Q ( AB) 2 Επιλέξτε τη σωστή ή τις σωστές απαντήσεις. Η δύναµη που ασκείται στο ηλεκτρόνιο είναι: α. Επιλέξτε τις σωστές προτάσεις α. Η δύναµη και η ένταση του πεδίου έχουν: α. η ένταση σε ένα οµογενές ηλεκτροστατικό πεδίο είναι σταθερή δ. κάτι άλλο Να δικαιολόγησετε την απάντησή σας . η ένταση σε ένα ηλεκτροστατικό πεδίο που δηµιουργείται από δύο φορτία είναι σταθερή γ. µεταβλητή Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Γ. διαφορετική κατεύθυνση Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Β. Επιλέξτε τη σωστή ή τις σωστές απαντήσεις α. Η ένταση του πεδίου στο σηµείο Μ της απόστασης ΑΒ των δύο φορτίων Q και − Q του σχήµατος: α. Η κίνηση που θα εκτελέσει το ηλεκτρόνιο θα είναι: α. η ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου είναι διανυσµατικό µέγεθος γ. σταθερή β. η ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου έχει σταθερή τιµή σε όλα τα σηµεία του πεδίου δ. ίδια κατεύθυνση β. Α. η ένταση σε ένα ηλεκτροστατικό πεδίο Coulomb είναι σταθερή β. ευθύγραµµη οµαλή β. προσδιορίζεται αλγεβρικά γ.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 65 11.

Γ.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Β. Σε ποιες περιπτώσεις είναι ασυµβίβαστα τα διαγράµµατα µε τον ορισµό της έντασης του ηλεκτροστατικού πεδίου. οι δυναµικές γραµµές έχουν φορά από το θετικό προς το αρνητικό φορτίο γ. Αναπαρίστανται τέσσερα διαφορετικά πεδία Α. Α. Στην περίπτωση Α το φορτίο είναι: α. αρνητικό Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Β. θετικό β. Τα παρακάτω διαγράµµατα δείχνουν τη δύναµη η οποία ασκείται σε κάποιο φορτίο. οι δυναµικές γραµµές δεν τέµνονται δ. ο φορέας της έντασης συµπίπτει πάντα µε τη δυναµική γραµµή 17. στο οµογενές πεδίο. 16.υποθέµατος που αφήνεται ελεύθερο. Επιλέξτε τις σωστές προτάσεις: α. οι δυναµικές γραµµές γύρω από θετικό σηµειακό φορτίο είναι καµπύλες . οι δυναµικές γραµµές είναι πάντοτε ευθείες γ. από κάθε σηµείο του πεδίου περνούν πολλές δυναµικές γραµµές β. Επιλέξτε τις σωστές προτάσεις:  α. η κατεύθυνση της έντασης E ηλεκτροστατικού πεδίου συµπίπτει µε την κατεύθυνση της δυναµικής γραµµής β. το οποίο βρίσκεται σε πεδίο έντασης Ε.66 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . ∆. η τροχιά ενός φορτίου .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 15. συµπίπτει µε τη δυναµική γραµµή δ.

Q 2 = −6µC = −6 ⋅ 10 −6 C . + Fνy µέτρο Fολ = ΣFx2 + ΣFy2 κατεύθυνση εφθ = ΣFy ΣFx Σηµαντικό στοιχείο για τη µεθοδολογία του κεφαλαίου είναι η τεχνική που εκτελούµε τις πράξεις: π. Coulomb: FC = k ηλ Q1 Q 2 r2 Για κάθε άλλο πεδίο: F = ε ⋅ q Αν έχουµε περισσότερα από ένα πεδία. Για τη δύναµη στο ηλεκτροστατικό πεδίο: Το µέτρο της υπολογίζεται: Για σηµειακό φορτίο από τον Ν.Λυµένα παραδείγµατα: Η δύναµη όπως και η ένταση στο ηλεκτροστατικό πεδίο είναι διανυσµατικά µεγέθη και για τον υπολογισµό τους πρέπει να υπολογίσουµε την κατεύθυνσή τους και το µέτρο τους. i.. Χρησιµοποιούµε τη µέθοδο του παραλληλογράµµου µέτρο F1...2 = F12 + F22 + 2F1F2 συνφ κατεύθυνση εφθ = F1ηµφ F2 + F1συνφ β.Αποδείξεις . Αν οι δυνάµεις είναι περισσότερες από δύο προτιµούµε να τις αναλύουµε σε σύστηµα ορθογωνίων αξόνων ΣFx = F1x + F2x + . αν έχουµε δύο σηµειακά φορτία Q1 = +2µC = +2 ⋅ 10 −6 C .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . + Fνx ΣFy = F1y + F2 y + .ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 67 Μεθοδολογία ασκήσεων . τότε για τη συνισταµένη δύναµη: α. σε απόσταση r = 2cm = 2 ⋅ 10−2 m µε k ηλ = 9 ⋅ 109 FC = k ηλ Ν ⋅ m2 τότε η δύναµη Coulomb έχει µέτρο: C2 Q1 Q 2 r2 = 9 ⋅ 109 Ν ⋅ m 2 2 ⋅ 10−6 C ⋅ 6 ⋅ 10−6 C ⋅ ⇒ 2 C2 ( 2 ⋅10−2 ) m2 ..χ.

∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 9 ⋅ 2 ⋅ 6 109 ⋅ 10−6 ⋅ 10−6 N ⋅ m 2 ⋅ C ⋅ C FC = ⋅ ⋅ = 270 N 22 10−4 C2 ⋅ m 2 i. Στο οµογενές πεδίο είναι παράλληλη και οµόρροπη µε τις δυναµικές γραµµές. Στο σηµείο που µας ζητείτε να υπολογίσουµε την ένταση.68 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . θεωρούµε ένα υποθετικό.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Για την ένταση στο ηλεκτροστατικό πεδίο. φ ηµφ συνφ 0ο 0 1 30ο 1 2 3 2 45ο 2 2 2 2 60ο 3 2 1 2 90ο 1 0 120ο 3 2 − 135ο 2 2 − 2 2 150ο 1 2 − 3 2 180ο 0 Το µέτρο της έντασης υπολογίζεται: • Για σηµειακό φορτίο (πεδίο Coulomb) από τη σχέση ε=k Q ηλ • Για οµογενές πεδίο από τη σχέση που θα µάθουµε προσεχώς r2 ε= V  Αν έχουµε περισσότερα από ένα πεδία χρησιµοποιούµε είτε τη µέθοδο του παραλληλογράµµου είτε τη µέθοδο ανάλυσης σε ορθογώνιους άξονες όπως και για τη δύναµη. σηµειακό θετικό φορτίο και υπολογίζουµε την κατεύθυνση της έντασης που είναι οµόρροπη µε την κατεύθυνση της δύναµης του πεδίου. Στη µέθοδο του παραλληλογράµµου χρήσιµο είναι να γνωρίζουµε πως αν αυτό είναι ρόµβος ( F1 = F2 ) τότε οι διαγώνιοί του διχοτοµούν τις γωνίες των κορυφών του: θ = φ 2 1 2 −1 .

Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . 4N ⋅ 1010 m 2 54 ⋅ 109 2 = C ⇒ q1 ⋅ q 2 = 6C2 (3) 2 9 ⋅ 109 9 Nm 9 ⋅ 10 C2 Από το σύστηµα των (1). θα είναι θετικά. δηλαδή q1 + q 2 = 5C (1).1 ∆ύο µικρές σφαίρες που βρίσκονται στο κενό έχουν ολικό φορτίο 5 C και όταν βρίσκονται σε απόσταση r = 100 km απωθούνται µε ηλεκτρική δύναµη F = 5. 4 N . ∆ίνεται k ηλ = 9 ⋅ 109 Nm2 C2 Λύση: Τα φορτία επειδή απωθούνται και έχουν ολικό φορτίο 5 C.ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . (3) έχουµε: q1 ⋅ q 2 = q1 + q 2 = 5 q1 = 5 − q 2 κάνοντας αντικατάσταση: ⇒  q1 ⋅ q 2 = 6 q1 ⋅ q 2 = 6 (5 − q 2 ) ⋅ q 2 = 6 ⇒ 5q 2 − q 22 = 6 ⇒ q 22 − 5q 2 + 6 = 0 Η τελευταία είναι δευτεροβάθµια µε ∆ = 1 και οι λύσεις της είναι: q2 = q = 3C 5± 1  2 ⇒ ή 2 q 2 = 2C Με αντικατάσταση στην q1 = 5 − q 2 έχουµε τα ζεύγη τιµών q1 = 2C και q 2 = 3C ή q1 = 3C και q 2 = 2C Nm 2 C2 . Να βρείτε την τιµή του κάθε φορτίου.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 69 Παράδειγµα 1. k ηλ = 9 ⋅ 10 Αντικαθιστώντας στην (2) έχουµε: 5. 4 N . r = 100Km = 100 ⋅ 103 m = 102 ⋅ 103 m = 105 m . Από το νόµο του Coulomb για τη δύναµη αλληλεπίδρασης έχουµε: F = k ηλ q1 ⋅ q 2 F ⋅ r2 ⇒ q1 ⋅ q 2 = 2 k ηλ r ( 2) Από τα δεδοµένα της άσκησης έχουµε: 9 F = 5.

5m 90N = 25 ⋅ 10−6 C ⇒ q1 = 25µC οπότε q 2 = 4q1 ⇒ q 2 = 100µC 9 2 9 ⋅ 10 N ⋅ m 2 / C2 Υποπολλαπλάσια 1d = 10−1 (deci) 1c = 10−2 (centi) 1m = 10−3 (mili) 1µ = 10−6 (micro) 1n = 10−9 (nano) 1p = 10 −12 (piko) . Από τις (1).70 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .2 Προθέµατα µονάδων ∆ύο θετικά σηµειακά ηλεκτρικά φορτία q1 και q 2 µε q 2 = 4q1 απωθούνται µε δύναµη Πολλαπλάσια F = 90 N όταν βρίσκονται σε απόσταση r = 50 cm . 1G = 109 (Giga) 1M = 106 (Mega) 1K = 103 (Kilo) ∆ίνεται k ηλ = 9 ⋅ 109 Nm C2 2 Λύση: Η δύναµη µεταξύ των φορτίων δίνεται από το νόµο του Coulomb : F = k ηλ q1 q 2 r2 Επειδή τα φορτία είναι θετικά θα είναι q1 = q1 και q 2 = q 2 οπότε: F = k ηλ έχουµε: F = k ηλ q1 = q1 q 2 r 2 (1) όπου q 2 = 4q1 (2).∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Να υπολογιστούν οι τιµές των φορτίων 1T = 1012 (Tera) q1 και q 2 . (2) q1 ⋅ 4q1 4q F⋅ r ⇒ F = k ηλ ⇒ q12 = ⇒ q1 = 2 4k ηλ r r 2 1 2 2 F⋅ r r F ⇒ q1 = ⇒ 4k ηλ 2 k ηλ 2 0.

∆ίνεται g = 10m / s 2 και k ηλ = 9 ⋅ 109 Nm 2 C2 Λύση:  Το σφαιρίδιο ισορροπεί υπό την επίδραση των δυνάµεων του βάρους του w και της δύναµης  Coulomb Fc . Να βρείτε σε ποιο ύψος y πρέπει να τοποθετηθεί ένα µικρό σφαιρίδιο µάζας m = 100g και φορτίου q = 4µC ώστε να ισορροπεί αιωρούµενο.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1.3 Σηµειακό φορτίο Q = −1mC βρίσκεται ακλόνητο σε ύψος h = 8 m από την επιφάνεια του εδάφους.71 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . Η συνθήκη ισορροπίας επιβάλλει: ΣF = 0 ⇒ Fc = w ⇒ k ηλ Qq (h − y) 2 = mg ⇒ h − y = kηλ Q ⋅q m⋅ g ⇒ y = h − kηλ Από τα δεδοµένα της άσκησης έχουµε: h = 8m Q = −1mC ⇒ Q = 10−3 C q = 4µC ⇒ q = 4 ⋅ 10−6 C m = 100g = 100 ⋅ 10 −3 Kg = 102 ⋅ 10−3 Kg = 10 −1 Kg g = 10m / s 2 k ηλ = 9 ⋅ 109 Nm2 C2 (1) ⇒ y = 8m − 9 ⋅ 109 N ⋅ m 2 / C 2 10 −3 C ⋅ 4 ⋅ 10 −6 C ⇒ y = 2m 10 −1 kg ⋅ 10 m / s 2 Q ⋅q m⋅ g (1) .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .

(2) έχουµε: q = k ηλ Q k ηλ Qηµφ Από τα δεδοµένα της άσκησης έχουµε: h = 3m . g = 10m / s 2 .1kg και φορτίου q ισορροπεί πάνω στο κεκλιµένο επίπεδο σε ύψος h = 3m . ηµφ = Άρα q = 1 .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1. Το πρόσηµό του πρέπει να   είναι θετικό (οµώνυµο µε το Q) ώστε η δύναµη Coulomb Fc να εξισορροπεί την συνιστώσα w x . 2 ∆ίνεται g = 10m / s και k ηλ = 9 ⋅ 109 Nm 2 C2 Λύση:    Το φορτίο q ισορροπεί υπό την επίδραση των δυνάµεων N . k ηλ = 9 ⋅ 109 Q = 6µC = 6 ⋅ 10−6 C .1kg ⋅ 10 m / s 2 1 9 ⋅ 10 N ⋅ m / C ⋅ 6 ⋅ 10 C ⋅ 2 9 2 2 −6 1 1 ⇒ q = ⋅ 10−3 C ⇒ q = mC 3 3 Nm2 . m = 0. Ένα µικρό σώµα µάζας m = 0. Να βρείτε το είδος και το µέγεθος του φορτίου q. Fc και w. ΣFx = 0 ⇒ Fc = w x ⇒ k ηλ r 2 ⋅ mgηµφ Q⋅q q = mgηµφ = ⇒ k ηλ Q r2 Από το σχήµα φαίνεται ότι: h = r ⋅ ηµφ ⇒ r = (1) h (2) ηµφ h2 mgηµφ h 2 mg ηµ 2 φ ⇒q= Τότε από τις (1). C2 . 2 32 m 2 ⋅ 0.72 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .4 Στη βάση λείου κεκλιµένου επιπέδου γωνίας κλίσης φ = 30o υπάρχει φορτίο Q = 6µC .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .1kg .

ισορροπεί σε σηµείο της ευθείας. τµήµα ΑΒ. που περιέχει το ευθ. τµήµατος ΑΒ.5 Στα άκρα Α. Q1 = 9µC και Q2 = 4µC . Q 2 είναι οµόσηµα. Αυτό µπορεί να συµβεί µόνο σε σηµείο του επιπέδου που βρίσκεται εντός των Α και Β. Λύση: Για να ισορροπεί το φορτίο + q θα πρέπει η συνισταµένη δύναµη που δέχεται να είναι µηδέν. .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 73 Παράδειγµα 1. Αν τα φορτία Q1 . Β ενός ευθύγραµµου τµήµατος ΑΒ µε µήκος  = 10cm βρίσκονται ακλόνητα τα φορτία Παρατήρηση: Αν τα φορτία Q1 .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . το φορτίο + q ισορροπεί σε ένα σηµείο εντός του ευθ. εκτός του ΑΒ και προς την πλευρά του µικροτέρου κατά απόλυτη τιµή φορτίου. Η λύση x = 30cm απορρίπτεται γιατί το σηµείο στο οποίο αντιστοιχεί δεν ανήκει στο ευθύγραµµο τµήµα ΑΒ. δηλαδή οι δυνάµεις από τα φορτία Q1 και Q 2 να είναι αντίθετες. Σε ποιο σηµείο πρέπει να τοποθετηθεί ένα σηµειακό φορτίο + q για να ισορροπεί. ΣF = 0 ⇒ F1 = F2 ⇒ k ηλ Q1 ⋅ q Q2 ⋅ q = k ηλ ⇒ 2 2 x ( − x ) 2 Q1 Q2 Q2 Q2 −x −x = ⇒ ⇒ =± ⇒  = x Q x Q1 x 2 (  − x )2   1 3 3 ⋅ 10cm  ⇒x= ⇒ x = 6cm δεκτή x = 5 5   x = 3 ⇒ x = 3 ⋅ 10cm ⇒ x = 30cm απορρίπτεται Άρα το σηµείο που πρέπει να τοποθετηθεί το φορτίο + q για να ισορροπεί απέχει απόσταση x = 6 cm από το φορτίο Q1 . Q 2 είναι ετερόσηµα.ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .

Να υπολογιστεί η τιµή του φορτίου q που πρέπει να τοποθετηθεί στο κέντρο του τετραγώνου. Οµοίως αποδεικνύεται ότι όλα τα φορτία των υπόλοιπων κορυφών ισορροπούν µε την επίδραση αυτού του φορτίου. (3): F∆ = k ηλ ( ) Q2 Q2 Q2 Q2 Q2 + kηλ 2 ⇒ FΑΓ∆ = 2 2kηλ 2 + kηλ 2 ⇒ FΑΓ∆ = 2 2 +1 kηλ 2 2 α 2α 2α 2α 2α Για να είναι η ολική δύναµη στο φορτίο της κορυφής Β µηδέν πρέπει: FΑΓ∆ = FΑΓ + F∆ = 2kηλ Fκ = F ⇒ k ηλ ( Qq ) = 2 2 + 1 k ηλ y2 Q2 2α 2 όπου y το µισό της διαγωνίου του τετραγώνου.  Εύκολα διαπιστώνουµε ότι η δύναµη Fκ από το φορτίο q πρέπει να είναι αντίθετη της συνισταµένης δύναµης που δέχεται το φορτίο της κορυφής Β από τα φορτία των άλλων κορυφών. στη Β. Λύση: Το φορτίο που θα τοποθετήσουµε στο κέντρο του τετραγώνου ισορροπεί ανεξάρτητα από την τιµή και το πρόσηµό του.6 Στις κορυφές ενός τετραγώνου τοποθετούνται τέσσερα ίσα θετικά φορτία Q. 2 Με αντικατάσταση στα προηγούµενα: 2 q 2 α 2 2 ( 2 2 ) 2αQ = 2 2 +1 2 2 ⇒ 2 2q α 2 ( ) 2αQ = 2 2 +1 2 ⇒ q = 2 2 +1 2 2 +1 Q⇒q=− Q. οπότε x = α + α ⇒ x = 2α (3) 2 x Q2 (4) 2α 2 Από τις (2).∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1. Για να ισορροπεί το σύστηµα λοιπόν θα πρέπει να ισορροπούν τα φορτία στις κορυφές.74 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . Εξετάζουµε τις δυνάµεις σε µια κορυφή π. οπότε: α2 y + y = α ⇒ 2y = α ⇒ y = . οπότε το πρόσηµό του πρέπει να είναι αρνητικό. όπως φαίνονται στο σχήµα.χ. ώστε το σύστηµα όλων των φορτίων να ισορροπεί. γιατί οι τέσσερις δυνάµεις που δέχεται από τα φορτία των κορυφών έχουν ίσα µέτρα και ανά δύο έχουν αντίθετες κατευθύνσεις. 4 4 Παρατήρηση: Το αρνητικό πρόσηµο εξηγείται επειδή όπως είπαµε πρέπει q < 0 .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . FΑ = FΓ = k ηλ F∆ = k ηλ Q2 α2 FΑΓ = FΑ2 + FΓ2 = 2FΑ2 = FΑ ⋅ 2 = 2k ηλ Q2 (1) α2 Q2 2 2 2 2 2 (2) όπου x η διαγώνιος του τετραγώνου. .

F4 είναι: F2.3 .3 2 ⇒ Fολ = 4 2k ηλ Q⋅q . οπότε: Q⋅q Q⋅q ⇒ F = k ηλ 2 2 x x όπου x η απόσταση µεταξύ του φορτίου q και ενός από τα φορτία των κορυφών. F2 . Με αντικατάσταση των δεδοµένων βρίσκουµε ότι: F = 40 2N (µέτρο) Η κατεύθυνση είναι: εφθ = F2. F3 και F4 έχουν το ίδιο µέτρο διότι Q1 = Q2 = Q3 = Q4 = Q και οι διαγώνιοι του τετραγώνου είναι ίσες και διχοτοµούνται.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 75 Παράδειγµα 1.4 = 2F1.3 = F1.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . Να υπολογιστεί το µέτρο της συνολικής δύναµης που δέχεται ένα φορτίο q = 1µC που βρίσκεται στο κέντρο του τετραγώνου. α Οπότε η ολική δύναµη στο q είναι: 2 2 2 Fολ = F1. α2   Q⋅q Οµοίως η συνισταµένη των F2 . F2. Q 2 = 1µC . για την οποία F1 = F2 = F3 = F4 = k ηλ ισχύει: x 2 + x 2 = α 2 ⇒ 2x 2 = α 2 ⇒ x 2 = α2 2 Q⋅q Αντικαθιστώντας στην τελευταία σχέση έχουµε: F = 2k ηλ 2 .4 = 4k ηλ 2 .3 = 4k ηλ Q⋅q .4 είναι αυτές που ορίζονται από τις διαγωνίους του τετραγώνου οι οποίες τέµνονται κάθετα. Q3 = −1µC και Q 4 = −1µC αντίστοιχα.7 Στις κορυφές τετραγώνουΑΒΓ∆ πλευράς α = 3cm βρίσκονται ακλόνητα τα φορτία Q1 = 1µC .3 + F2.3 = F1 + F3 = 2F ⇒ F1.4 F1. α2   Σηµείωση: οι διευθύνσεις των F1. F3 είναι: F1.3 = 1 ⇒ φ = 45ο . α   Η συνισταµένη των F1 . ∆ίνεται: k ηλ = 9 ⋅ 109 Ν ⋅ m2 C2 Λύση:     Οι δυνάµεις F1 .

Αφού το σφαιρίδιο εκτελεί οµαλή κυκλική κίνηση θα ισχύει: ΣFy = 0 ⇒ Ty = w ⇒ Tσυνφ = mg ⇒ T = ΣFx = mg συνφ (1) q ⋅q mυ 2 mυ 2 mυ 2 (1) ⇒ Tx − Fc = ⇒ Tηµφ − k ηλ 1 2 2 = ⇒ R R R r  q ⋅q mg mυ 2 αλλά R = ηµφ (από το O A K ) ηµφ − k ηλ 1 2 2 = συνφ R R οπότε η προηγούµενη γίνεται: mgεφφ − k ηλ q1 ⋅ q 2 q ⋅q mυ 2 mυ 2 mgεφφ = ⇒ − = k ηλ 21 22 ⇒ 2 2 ηµφ  ηµ φ ηµφ  ηµ φ  mυ2   2 ηµ 2 φ q 2 =  mgεφφ −  ηµφ  k ηλ q1  2   Αντικαθιστώντας τα δεδοµένα της άσκησης έχουµε: q 2 = 5  1 −  µC 2  . Το σφαιρίδιο περιστρέφεται σε οριζόντια κυκλική τρο2 ο χιά µε ταχύτητα υ = 10m / s . µάζα m = 1g και φορτίο q1 = Στο κέντρο της κυκλικής τροχιάς υπάρχει ακίνητο θετικό φορτίο q 2 . k ηλ = 9 ⋅ 109 Λύση: Ν ⋅ m2 C2   Οι δυνάµεις που ασκούνται στο σφαιρίδιο είναι το βάρος του w η τάση του νήµατος T και η  απωστική δύναµη Coulomb Fc από το φορτίο q 2 .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1. εφ45 = 1 .76 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .8 Στην άκρη µονωτικού νήµατος µήκους  = 1m είναι κρεµασµένο ένα σφαιρίδιο που έχει 1 µC . ∆ίνεται g = 10m / s 2 . ο Να υπολογιστεί η τιµή του q 2 . έτσι ώστε το νήµα να σχηµατίζει γωνία φ = 45 µε την κατακόρυφο.

 1  =   = r 30 cm 9   2  .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Λύση: Από τα δεδοµένα της άσκησης έχουµε: r1 = 10cm = 10 ⋅ 10−2 m . 2 2  r   10 cm  1 π.9 Η ένταση του πεδίου Coulomb ενός σηµειακού φορτίου Q σε απόσταση 10 cm έχει τιµή 5400 N / C .ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . r2 = 30cm = 30 ⋅ 10 −2 m .χ. Αν τοποθετήσουµε φορτίο q = 1µC σε απόσταση 30 cm από το Q να βρεθεί η ένταση του πεδίου στο σηµείο αυτό και η δύναµη που το φορτίο q δέχεται. που είναι στο ίδιο σύστηµα µονάδων. Ε1 = 5400N / C . δε χρειάζεται αντικατάσταση στο S.I. q = 1µC = 10 −6 C Q k ηλ Ε1 r12   διαιρώντας κατά µέλη: Ε = Q 2 k ηλ Ε 2 = k ηλ 2 r2  Ε1 = k ηλ Q r12 ⇒ Q r22 (10cm ) Ε1 r22 r2 N 5400 ⇒ = 2 ⇒ Ε 2 = 12 Ε1 ⇒ Ε 2 = 2 Ε 2 r1 C r2 ( 30cm ) 2 1 N Ε 2 = 5400 ⇒ Ε 2 = 600N / C 9 C Οπότε η δύναµη που θα δεχτεί το φορτίο q θα είναι: F2 = q ⋅ Ε 2 ⇒ F2 = 10 −6 C ⋅ 600 N ⇒ F2 = 6 ⋅ 10 −4 N C Όταν στον τελικό τύπο εµφανίζεται πηλίκο οµοειδών φυσικών µεγεθών.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 77 Παράδειγµα 1.

χ.x είναι προς τ’ αριστερά Εολ. Να υπολογιστεί η ένταση του ηλεκτροστατικού πεδίου στην κορυφή Γ.x = −6 N . C2 Λύση: Η διαγώνιος του τετραγώνου έχει µήκος x που υπολογίζεται από τη σχέση: x 2 = α 2 + α 2 ⇒ x 2 = 2α 2 οπότε Ε1 = k ηλ Επίσης Ε 2 = k ηλ Q2 α 2 . δεν υπάρχουν συµµετρίες που  µπορούµε να εκµεταλλευτούµε στη λύση της άσκησης (π. 2 x 2α Q3 α2 Επειδή τα φορτία δεν είναι ίσα (κατ’ απόλυτη τιµή).78 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .1 ⋅ 10−12 C αντίστοιχα.3 ⋅ 10 C και Q3 = 1.x = 8 4 ⇒ εφφ = ⇒ εφφ = 1.10 Στις κορυφές Α. Β. Q 2 = 1.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1. 2  C α  2  Έτσι η φορά του Ε ολ.y = Ε2 − Ε1y = Ε2 − Ε1ηµθ = kηλ Q2 2 α − kηλ k  Q  Q1 ηµθ ⇒ Εολ.33 6 3 .y ⇒ Ε ολ = 10 N Ε ολ = Ε ολ. ∆ ενός τετραγώνου ΑΒΓ∆ πλευράς α = 3cm τοποθετούνται τα φορτία −12 Q1 = 210−12 C .y = ηλ2  Q2 − 1 ηµθ  ⇒ Εολ.x C  Η κατεύθυνση της Εολ προσδιορίζεται από την εφαπτοµένη της γωνίας φ: εφφ = Ε ολ. η συνισταµένη των Ε 2  και Ε3 δεν βρίσκεται στη διαγώνιο του τετραγώνου) γι’ αυτό αναλύουµε τις εντάσεις στο πιο “βολικό” σύστηµα των αξόνων. ∆ίνεται k ηλ = 9 ⋅ 109 Nm 2 .x = Q Q1 συνθ − k ηλ 23 ⇒ 2 2α α k ηλ  Q1  συν45 − Q3  ⇒ Ε ολ. Ε3 = k ηλ Q1 Q ⇒ Ε1 = k ηλ 12 . Ε ολx = Ε1x − Ε3 = Ε1συνθ − Ε 3 = k ηλ Ε ολ.y = 8 N 2 C 2α 2 α   2 2 + Ε ολ.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .y Ε ολ.

∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 79 Παράδειγµα 1.   Επειδή η Fηλ σε αρνητικό φορτίο έχει αντίθετη κατεύθυνση από την Ε θα πρέπει η ένταση να έχει φορά προς τα κάτω. ΣF = 0 ⇒ Fηλ = w ⇒ Ε ⋅ q = m ⋅ g ⇒ Ε = m⋅ g q Από τα δεδοµένα της άσκησης έχουµε: m = 1g = 10−3 Kg .ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .11 Ένα µικρό σφαιρίδιο µάζας m = 1g και φορτίου q = −1mC ισορροπεί σε κατακόρυφο οµο  γενές ηλεκτροστατικό πεδίο έντασης Ε . q = −1mC ⇒ q = 10−3 C .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Να υπολογιστεί η τιµή και η κατεύθυνση του Ε . Λύση:  Για να ισορροπεί το σφαιρίδιο θα πρέπει η ηλεκτρική δύναµη Fηλ που δέχεται να είναι αντίθετη του βάρους του. 2 ∆ίνεται g = 10m / s . g = 10m / s 2 Άρα E = 10−3 kg ⋅ 10 m / s 2 ⇒ E = 10 N / C 10−3 C .

E = 6000 N / C Το q = 3 ⋅ 10 −3 kg ⋅ 10 m / s 2 ⋅ 1 ⇒ q = 5 ⋅ 10 −6 C ⇒ q = 5µC . Αναλύουµε τις δυνάµεις σε σύστηµα αξόνων µε x΄x τον οριζόντιο που ορίζεται από την διεύθυν  ση του Ε και y΄y τον κατακόρυφο που ορίζεται από τη διεύθυνση του w . Να βρεθεί το φορτίο q του σφαιριδίου. εφφ = 1 .80 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .12 Μικρή σφαίρα µάζας m = 3g φέρει φορτίο q και κρέµεται στο άκρο µονωτικού νήµατος του οποίου το άλλο άκρο είναι στερεωµένο σε σταθερό σηµείο.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1. του βάρους w  γ.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . g = 10m / s 2 . της τάσης του νήµατος T  β. 6000 N / C . της ηλεκτρικής δύναµης Fηλ Η συνθήκη της ισορροπίας επιβάλλει ΣF = 0 . ∆ίνεται g = 10m / s 2 . Λύση: Το σφαιρίδιο ισορροπεί υπό την επίδραση των δυνάµεων:  α.  ΣFx = 0  Η συνθήκη ισορροπίας γράφεται: ΣF = 0  και  ΣF = 0  y ΣFy = 0 ⇒ Ty = w ⇒ Tσυνφ = mg (1) ΣFx = 0 ⇒ Tx = Fηλ ⇒ Tηµφ = Ε ⋅ q (2) ∆ιαιρώντας κατά µέλη τις (2) και (1) έχουµε: Tηµφ Ε⋅q Ε⋅q mgεφφ = ⇒ εφφ = ⇒q= Tσυνφ m ⋅ g m⋅g Ε Από τα δεδοµένα της άσκησης έχουµε: m = 3g = 3 ⋅ 10−3 Kg . Το σύστηµα βρίσκεται εντός οριζόντιου οµογενούς ηλεκτροστατικού πεδίου έντασης ο E = 6000 N / C και ισορροπεί σε θέση όπου το νήµα σχηµατίζει γωνία φ = 45 µε την κατακόρυφο.

Να υπολογιστεί η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου E Μ στο µέσο Μ του τµήµατος ΑΒ β. E2 = Kηλ 22 2   Q Όµως Q1 = Q 2 = Q οπότε E1 = E 2 = K ηλ 2    άρα E M = E1 − E 2 = 0 ⇒ E M = 0 αφού Ε1 και Ε 2 έχουν αντίθετες κατευθύνσεις. Πόση δύναµη δέχεται σηµειακό φορτίο Q που τοποθετείται στο σηµείο Μ  γ.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 81 Παράδειγµα 1. β. Να υπολογιστεί η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου E Σ σε σηµείο Σ της µεσοκαθέτου του ΑΒ σε απόσταση  από το Μ  δ. Ποια τα συµπεράσµατα που προκύπτουν από τη διερεύνηση της σχέσης που δίνει το E y . σηµειακά ηλεκτρικά φορτία βρίσκονται ακλόνητα στα άκρα Α και Β ευθύγραµµου τµήµατος µήκους 2  .ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . E1 = K ηλ Q Q1 .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Το τρίγωνο ΑΜΣ είναι ορθογώνιο στο Μ και ισοσκελές οπότε: . Κάθε ηλεκτρικό φορτίο που θα φέρουµε στο Μ δέχεται µηδενική δύναµη διότι E M = 0 οπότε: F = E M ⋅ q ⇒ F = 0 γ. Να υπολογιστεί η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου E y σε τυχαίο σηµείο y της µεσοκαθέτου ΑΒ.13 ∆ύο ίσα θετικά.  α. Λύση: α.

Α 1 Οµοίως από το ορθογώνιο και ισοσκελές τρίγωνο ΒΜΣ έχουµε ˆ = Σˆ = 45ο (3) Β 2 Από τις (2). y + 2 2 Όµως από το τρίγωνο ΑΜΥ έχουµε: συνθ = y = r y y + 2 2 και η προηγούµενη γράφεται: .82 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . R =  +  ⇒ R = 2 (1) ˆ = Σˆ = 45ο (2) ii.   Όµως η γωνία µεταξύ των E1 = E 2 είναι 90ο ως κατακορυφήν της Σ οπότε: E1 = k ηλ Ε Σ = E12 + E 2 2 = 2 E12 = E1 2 ⇒ Ε Σ = 2K ηλ Q 2 2 η κατεύθυνσή της είναι η µεσοκάθετος δ. Ε 2 σε άξονες (βλέπε σχήµα) οι συνιστώσες E1x και E 2x αλληλοαναιρούνται και η ολική έντα  ση στο σηµείο y είναι το άθροισµα των E1y και E 2 y που έχουν ίσα µέτρα και κοινή διεύθυνση. Όπως προκύπτει.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . (3) προκύπτει ότι Σˆ = 90ο Υπολογισµός του µέτρου των Ε1 .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 2 2 2 2 2 i. Ε 2 : Q Q1 (1) Q ⇒ E1 = k ηλ 2 οµοίως και E 2 = k ηλ 2 δηλαδή E1 = E 2 2 R2 2    Η ολική ένταση του πεδίου στο σηµείο Σ θα είναι: E Σ = E1 + E 2 . E1 = E 2 οπότε αναλύοντας τις Ε1 . E y = E1y + E 2 y = 2Ε1y =2Ε1συνθ ⇒ E y = 2k ηλ Q συνθ αλλά r2 r 2 = y 2 +  2 ⇒ r = y 2 +  2 οπότε: E y = 2k ηλ Q συνθ .

που θα βρισκόταν σε απόσταση y.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . . ότι σε πολύ αποµακρυσµένα σηµεία η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου δύο ίσων φορτίων που απέχουν απόσταση  είναι ίση µε την ένταση που θα δηµιουργούσε ένα φορτίο ίσο µε το άθροισµα τους (2Q).ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . ∆ηλαδή από το σηµείο Y δε “βλέπουµε” δύο ξεχωριστά φορτία αλλά ένα συνολικό.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου E y = 2k ηλ Q y ⋅ = 2k ηλ 2 2 y + y + 2 2 Q E y = 2k ηλ (y 2 + ) 2 3 Q ( y2 + 2 ) 2 ⋅ y y + 2 2 83 ⇒ y µε κατεύθυνση της µεσοκαθέτου ∆ιερεύνηση αν y = 0 → E y = 0 (η περίπτωση του ερωτήµατος α) αν y =  ⇒ E y = 2k ηλ 2k ηλ Q 2 2 3  = k ηλ Q ( 2 ) 2 3 Q 2 2  = 2k ηλ ⇒ Ey = Q 8 6 = 2 Q k ηλ 2 (η περίπτωση του ερωτήµατος γ) 2  αν y >>  τότε και y 2 >>  2 άρα µπορούµε να θέσουµε y 2 +  2 ≈ y 2 οπότε η σχέση της έντασης του ηλεκτρικού πεδίου γίνεται: E y = 2k ηλ E y = 2k ηλ Q (y ) 2 3 y⇒ Q Q 2Q ⋅ y ⇒ E y = 2k ηλ 2 ⇒ E y = k ηλ 2 3 y y y Η τελευταία σχέση δείχνει.

2 ·2α 2 κ · q2 = −4 1080N 2 ⋅ 2·10 m ⇒ q 4 = 4 2 ·10 −6 C 2 Nm 9·109 2 ·6·10 −6 C C 2 á q4 Ä 45 á 2 q3 Ã .4 στο q2 και επειδή F2 βρίσκεται στη διεύθυνση της διαγωνίου Β∆.1 = κ β.14 ∆ίνεται τετράγωνο ΑΒΓ∆ πλευράς α = 1cm.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .84 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .3 á B è F2.2 = κ q 4 ·q 2 2α 2 ⇒ q4 = F4. β. Πόσο φορτίο q4 πρέπει να τοποθετήσουµε στην κορυφή ∆. Καταρχήν το q4 πρέπει να είναι αρνητικό.4 o q2 F2. Στην κορυφή Γ τοποθετούµε ένα τρίτο φορτίο q 3 = 2µC . α. ώστε η συνισταµένη δύναµη στο q2 να είναι µηδέν.3 = 10802 N 2 + 10802 N 2 = = 2·10802 N 2 = 1080 2N εφθ = F2.1 Ν·m 2 6·10−6 C·2·10−6 C · = 1080N C2 12 ·10−4 m 2 2 2 F2 = F2. δηλαδή F4.1 Ä Ã A q1 F2 F2.1 = 1080N = 1 άρα θ = 45o 1080N γ.2 = F2 . που βρίσκεται στην κορυφή Β.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1.2 = 1080 2N F4. F2.1 + F2. πρέπει F4. γ. Να υπολογίσετε τη µεταξύ τους δύναµη.3 = κ q1 ·q 2 α 2 q 2 ·q 3 α2 = 9·109 = 9·109 Ν·m 2 2·10−6 C·6·10−6 C · = 1080N C2 12 ·10−4 m 2 A q1 B q2 F2. F2.3 F2. Λύση: α. Πόση γίνεται η δύναµη που ασκείται στο φορτίο q2. Στις κορυφές Α και Β τοποθετούνται δύο φορτία q1 = 2µC και q 2 = 6µC αντίστοιχα. για να ασκεί ελκτική δύναµη F2.

Η απόσταση AB = 6cm . E = K A A qA EB Ì EÌ EA B qB q A ·q x 12·10 2 −6 (6 − x ) 2 =κ ⇒ q B ·q (6 − x ) 2 ⇒ qA qB = ⇒ x 2 ( 6 − x )2 3 12 2 = ⇒ 3· ( 6 − x ) = 12x 2 ⇒ x 2 ( 6 − x )2 = 4x 2 ⇒ 6 − x = 2x ⇒ 6 − x = 2x ⇒ 6 = 3x ⇒ x = 2cm qA ( AM ) 2 = 9·109 ·3·10−6 ( 3·10 ) −2 2 N/C = 9·109 ·3·10−6 N/C ⇒ 9·10 −4 E A = 3·107 N / C EB = K qB ( MB) 2 = 9·109 ·12·10−6 ( 3·10 ) −2 2 N/C = 7 Άρα E M = E OΛ = Ε Β − Ε Α = 12·10 9·109 ·12·10−6 N / C ⇒ E B = 12·107 N / C .15 Στα σηµεία Α. Θα πρέπει: 6–x FB Ã FA +q B qB FA = FB ⇒ κ 3·10 x2 −6 (6 − x ) = 2 β. α. Να υπολογίσετε την ένταση του ηλεκτρικού πεδίου στο µέσον της απόστασης ΑΒ. ώστε αυτό να ισορροπεί. 9·10−4 N N N − 3·107 = 9·107 C C C . Έστω ότι θα ισορροπεί στην θέση Γ. Λύση: x A qA α.ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . β.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Το σηµείο στο οποίο θα ισορροπεί το φορτίο +q θα βρίσκεται εντός του ΑΒ. Να βρεθεί σε ποιο σηµείο της ευθείας ΑΒ πρέπει να τοποθετήσουµε θετικό φορτίο q. Β µιας ευθείας βρίσκονται ακλόνητα δύο φορτία q A = +3µC και q B = +12µC αντίστοιχα.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 85 Παράδειγµα 1.

m ⋅ υ2 r 2. 3 ⋅ 10 −11 m . γ) Η συχνότητα περιστροφής του ηλεκτρονίου.16 Σ’ ένα απλό µοντέλο του ατόµου του υδρογόνου (πρότυπο Bohr). 6 ⋅1015 Hz . π τελικά έχουµε: f = 2. = m ⋅ υ2 r α) Το µέτρο της δύναµης υπολογίζεται από τη σχέση: F = k Με αντικατάσταση τιµών παίρνουµε: F = 9 ⋅10 9 e2 r2 (1. Η δύναµη που αναγκάζει ένα σώµα (εδώ το ηλεκτρόνιο) να κινηθεί σε κυκλική τροχιά είναι η κεντροµόλος δύναµη και το µέτρο της υπολογίζεται από τη σχέση: υ 2πr .1 ⋅ 10 −31 kg και το φορτίο του e = − 1. η δύναµη F θα είναι ελκτική.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου Παράδειγµα 1. η συχνότητα f και η ακτίνα της κυκλικής τροχιάς r.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . το ηλεκτρόνιο περιστρέφεται γύρω από το πρωτόνιο σε κυκλική τροχιά ακτίνας r = 5. r. συνδέονται µε τη σχέση: υ = 2πfr . Το γεγονός ότι η δύναµη αυτή αναγκάζει το ηλεκτρόνιο να κινηθεί σε κυκλική τροχιά. r Λύση: Επειδή το πρωτόνιο και το ηλεκτρόνιο έχουν ετερόσηµα φορτία + e και − e . = mυ 2 ή υ= r Fκεντρ.3 ⋅10 −11 Hz ή f = 6. β) Η ταχύτητα περιστροφής του ηλεκτρονίου. Η µάζα του ηλεκτρονίου είναι e õ F +p m = 9. 2 ⋅106 / 2 ⋅ 3. Το ηλεκτρικό φορτίο του πρωτονίου είναι ίσο κατά απόλυτη τιµή µε αυτό του ηλεκτρονίου. 2 ⋅10 −8 N (5.14 ⋅ 5.86 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . 2 ⋅106 m / s γ) Γνωρίζουµε ότι στην οµαλή κυκλική κίνηση η γραµµική ταχύτητα υ. 6 ⋅10−19 ) 2 N ή F = 8. Να υπολογιστούν: α) Η δύναµη που συγκρατεί το ηλεκτρόνιο γύρω από τον πυρήνα. δείχνει ότι αυτή ενεργεί ως κεντροµόλος: Fκεντρ. Με αντικατάσταση των τιµών των υ. = υ = 2π ⋅ f ⋅ r m Επιλύοντας τη σχέση αυτή ως προς τη συχνότητα f παίρνουµε: f = Θυµόµαστε ότι: 1.3 ⋅10−11 ) 2 β) Η ταχύτητα περιστροφής θα προκύψει από τη σχέση: Fκεντρ. ⋅ r Με αντικατάσταση των αριθµητικών τιµών και µετά τις πράξεις προκύπτει: υ = 2. Στην οµαλή κυκλική κίνηση ισχύει: Fκεντρ. 6 ⋅ 10 −19 C .

ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .17 Στις κορυφές ισοπλεύρου τριγώνου τοποθετούµε τρία σηµειακά φορτία Q. Από το νόµο Coulomb έχουµε: F1 = k F1 F2 Q F1 Q2 (1) α2 Για να ισορροπεί κάθε φορτίο Q.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Να βρεθεί το φορτίο q που πρέπει να τοποθετήσουµε στο κέντρο βάρους του τριγώνου.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 87 Παράδειγµα 1. πρέπει να δέχεται ελκτική δύναµη F2 από το φορτίο q. Άρα πρέπει τα φορτία Q και q να είναι ετερόσηµα. ώστε η συνισταµένη των δυνάµεων να είναι µηδέν. Η συνισταµένη των δυνάµεων µέτρου F1 φαίνεται στο σχήµα και έχει µέτρο: F = F12 + F12 + 2F1 ⋅ F1 ⋅ συν60ο = F1 3 (2) Το µέτρο της δύναµης F2 είναι: F2 F1 60 F1 o Q⋅q (3) r2 Από τη γεωµετρία είναι γνωστό ότι r είναι τα 2/3 της διαµέσου του ισοπλεύρου τριγώνου και υπολογίζεται ότι είναι ίσο µε: F2 = k r = α 3 / 3 (4) Από τις σχέσεις (3) και (4) έχουµε: F2 = k Q⋅ q ⋅3 α2 (5) Πρέπει να είναι: F2 = F η οποία εξαιτίας της σχέσης (2) γίνεται: F2 = F1 3 Η σχέση (6) εξαιτίας των (1) και (5) γράφεται: k (6) Q⋅q Q2 Q 3 ⋅ = 3 k 3 ή q= 2 2 α α 3 . όπως φαίνεται στο σχήµα. ώστε το σύστηµα να ισορροπεί. Λύση: Κάθε φορτίο Q δέχεται απωστικές δυνάµεις µέτρου F1 από τα άλλα φορτία Q που βρίσκονται Q á á q á Q στις κορυφές του τριγώνου.

88

ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb - Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου - ∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου

2η λύση
Αναλύουµε τις δυνάµεις F1 και F2 σε οριζόντια και κατακόρυφη συνιστώσα, όπως φαίνεται στο
F2
30ï

F2· óõí30

Αντικαθιστώντας στην (Ι) ή (ΙΙ) τις σχεσεις (1) και (5) παίρνουµε µετά από πράξεις:

q=

F2· çì30ï

ο
ο
ΣFx = 0 F2 συν30 = F1 + F1 ⋅ ηµ30 ( Ι )


ή
ο
ο
( ΙΙ )
ΣFy = 0 F2 ηµ30 = F1 ⋅ συν30

y

ï

F1· óõí30ï

σχήµα. Επειδή κάθε φορτίο Q ισορροπεί, ισχύει: ΣF = 0 δηλαδή:

F1· çì30

Q

ï

F1 x

30ï

Q 3
3

F1

Παράδειγµα 1.18
Στα άκρα του ευθύγραµµου τµήµατος ( AB ) = 2m βρίσκονται τα φορτία:
α) Q1 = +5µC και Q 2 = −5µC
β) Q1 = +5µC και Q 2 = +5µC
Πόση είναι η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου στο µέσο Ο του τµήµατος (ΑΒ);

( k = 9·10

9

m 2 / C2 )

Λύση:  

α) Έστω E1 και E 2 έχουν τιµές που είναι:
E1 = k

Q1
−6 N
9
4 N
ή E1 = 9 ⋅10 ⋅ 5 ⋅10
ή E1 = 4,5 ⋅10
r12
C
C

Όµοια: E 2 = k

Θυµόµαστε ότι:
Αν η πηγή είναι αρνητική, η 

ένταση E “κοιτάζει” προς
την πηγή, ενώ αν η πηγή είναι
θετική, “κοιτάζει” αντίθετα.

4
Άρα: E oλ = E1 + E 2 ή E ολ = 4,5 ⋅10

τιµές τους είναι ίσες, συνεπάγεται ότι: E oλ = 0 .

r2

B

E1
(O) E2

Q1

Q2
5 ⋅10 −6 N
4 N
ή E 2 = 9 ⋅109 ⋅
ή E 2 = 4,5 ⋅10
2
C
r2
1m C

N
N
4 Ν
+ 4,5 ⋅104
ή E oλ = 9 ⋅10
C
C
C  

β) Στην περίπτωση αυτή τα διανύσµατα E1 και E 2 έχουν αντίθετη κατεύθυνση. Επειδή και οι

r1

A

r1

A

r2
E1

Q1

Q2

B

E2
(O) E2

Q2

ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb - Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου - ∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου

89

Παράδειγµα 1.19
Μεταξύ δύο οριζοντίων µεταλλικών πλακών αιωρείται µικρή σταγόνα m = 10 −4 kg , φορτισµένη µε φορτίο q = 4 ⋅ 10 −8 C . Να σχεδιάσετε τις δυνάµεις πάνω στη σταγόνα και την
πολικότητα των µεταλλικών πλακών, ώστε η σταγόνα να ισορροπεί. Πόση είναι η ένταση του
πεδίου; ∆ίνεται g = 10m / s 2 .
Λύση:
Η σταγόνα δέχεται τις εξής δυνάµεις:  

• Το βάρος w = m ⋅ g
• Τη δύναµη Fηλ = q ⋅ E από το κατακόρυφο οµογενές πεδίο
Θυµόµαστε ότι:
Στην ισορροπία σώµατος ισχύει:
ΣF = 0
Το βάρος έχει πάντα διεύθυνση κατακόρυφη µε φορά προς
τα κάτω. 

Επειδή η σταγόνα ηρεµεί, η συνισταµένη των δυνάµεων είναι µηδέν, δηλαδή οι δυνάµεις Fηλ 

και w πρέπει να είναι αντίθετες. Το βάρος της σταγόνας είναι διάνυσµα κατακόρυφο, µε φορά 

προς τα κάτω, και κατά συνέπεια η δύναµη Fηλ πρέπει να έχει φορά προς τα πάνω. Η σταγόνα  

έχει θετικό φορτίο, άρα η δύναµη Fηλ και η ένταση του πεδίου E πρέπει να είναι οµόρροπα
διανύσµατα, όπως στο σχήµα.
Είναι: Fηλ = m ⋅ g ή

q⋅E = m⋅g ή E =

m⋅g
q

Με αντικατάσταση παίρνουµε:
E=

10 −4 ⋅10 N
N
= 2,5 ⋅10 4
−8
C
4 ⋅10 C

90

ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb - Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου - ∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου

Ασκήσεις για λύση:
1.1 Να υπολογίσετε το λόγο των µέτρων των ηλεκτρικών δυνάµεων που ασκούνται µεταξύ
δύο οµοσήµων φορτίων q1 και q 2 όταν αυτά βρίσκονται
α. στις κορυφές Α και Β
β. στις κορυφές Α και Γ του ορθογωνίου παραλληλογράµµου του σχήµατος
Απ:

FΑΒ
= 10
FΑΓ

1.2 ∆ύο σηµειακά ηλεκτρικά φορτία q1 και q 2 µε q1 = 9 q 2 βρίσκονται σε απόσταση r = 1m
και έλκονται µε δύναµη F = 4,5 ⋅ 10−2 N . Να βρείτε την τιµή των φορτίων. ∆ίνεται

k ηλ = 9 ⋅ 109 Nm2 c2 .
5
Απ: 3 5µC και −
µC
3
1.3 Στα άκρα Α, Β ευθύγραµµου τµήµατος ΑΒ µήκους  = 20cm βρίσκονται δύο ακλόνητα
φορτία Q1 = 1µC και Q 2 = −9µC αντίστοιχα.
α. να βρεθεί σε ποιο σηµείο πρέπει να τοποθετηθεί φορτίο + q ώστε να ισορροπεί
β. να λυθεί το ίδιο πρόβληµα αν Q 2 = +9µC
Απ: α. 10 cm από το Α
β. 5 cm από το Α εντός του ΑΒ
1.4 Τα εκκρεµή του παρακάτω σχήµατος είναι πανοµοιότυπα και ισορροπούν σε θέση όπου
σχηµατίζουν γωνία φ µε την κατακόρυφο, µε ηµφ = 0, 6 . Αν τα µήκη των νηµάτων είναι 
= 50cm , η µάζα των σφαιριδίων m = 30 g , η απόσταση µεταξύ των σηµείων ανάρτησης d = 1m και g = 10m / s 2 . Να βρεθεί το φορτίο q των σφαιριδίων.
∆ίνεται: k ηλ = 9 ⋅ 109
Απ: q = 8µC

Ν ⋅ m2
C2

1.5 Στα σηµεία Α, Β, Γ, ∆ µίας ευθείας βρίσκονται αντίστοιχα τα ακλόνητα στερεωµένα σηµειακά φορτία q A = + q, q B = –2q, q Γ = +3q και q ∆ = –4q, όπου q = 4 µC.
Aν ΑΒ = r, ΒΓ = 2r και Γ∆ = 3r, όπου r = 2 cm, να βρεθεί η συνολική δύναµη που
δέχεται το qΓ. ∆ίνεται κ = 9 · 109 Ν · m2/C2.
Απ. FΓ =

Κq 2
= 60N µε κατεύθυνση από το Γ στο ∆.
6r 2

r2 Ν ⋅ m2 . αν είναι ετερόσηµα Υπόδειξη: Για την πρώτη περίπτωση να πάρετε το φορτίο + q σε µία θέση µεταξύ των δύο φορτίων.6 ∆ύο σφαίρες µε ίσες µάζες m1 = m 2 = 1kg βρίσκονται σε κάποια απόσταση µεταξύ τους. 60cm από το q1 και 30cm από το q 2 . η διεύθυνση του ύψους. Πόσο ίσο φορτίο πρέπει να δώσουµε σε κάθε σφαίρα έτσι ώστε η δύναµη έλξης µεταξύ τους. Τι συµπέρασµα βγάζετε. λόγω των µαζών.7 Τρία σηµειακά φορτία q1 = 2 ⋅ 10 −5 C . Πρέπει οι δυνάµεις που δέχεται από τα φορτία q 2 και q1 να είναι αντίθετες   δηλαδή F1 = − F2 .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . Στη δεύτερη περίπτωση να τοποθετήσετε το φορτίο + q εκτός του ευθύγραµµου τµήµατος που ενώνει τα δύο φορτία. πλευράς α = 1m . C2 Απ: q = 86 pC 1.8 ∆ύο σηµειακά φορτία q1 και q 2 απέχουν µεταξύ τους απόσταση 30cm και το πρώτο είναι τετραπλάσιο του δεύτερου. Απ: α. 67 ⋅ 10−11 N m 2 kg −2 . ∆ίνεται: k ηλ = 9 ⋅ 109 Ν ⋅ m2 C2 Απ: F = 3. Να βρεθεί το µέτρο και η διεύθυνση της δύναµης που δέχεται το φορτίο q1 .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 91 1. α. Να προσδιοριστεί η θέση που πρέπει να τεθεί ένα φορτίο + q ώστε να ισορροπεί. 20cm από το q1 και 10cm από το q 2 β.ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . να εξουδετερώνεται από την ηλεκτροστατική απωστική δύναµη. αν είναι οµόσηµα β. Να εξεταστούν δύο περιπτώσεις για τα φορτία q1 και q 2 . 1. 6 3 N . q 2 = q 3 = −2 ⋅ 10 −5 C βρίσκονται στις κορύφες ισοπλεύρου τριγώνου ΑΒΓ. ∆ίνεται ότι η δύναµη έλξης είναι F = G k ηλ = 9 ⋅ 109 m1 ⋅ m 2 όπου G = 6.

10 ∆ύο σφαίρες ίδιας µάζας m είναι δεµένες στις άκρες δύο νηµάτων ίσου µήκους  που οι άλλες άκρες τους είναι στερεωµένες στο ίδιο σηµείο.92 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .13 Έστω ορθογώνιο παραλληλόγραµµο ΑΒΓ∆. έτσι ώστε το κάθε νήµα να σχηµατίζει γωνία φ µε την κατακόρυφο. όταν τα φορτία είναι οµόσηµα β. µε πλευρές Α∆ = r και ΑΒ = r 3 . Στις κορυφές Α. Να βρεθεί η σχέση µεταξύ των φορτίων Q και q ώστε η συνισταµένη δύναµη στο φορτίο Q να είναι µηδέν. Να υπολογιστεί η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου σε σηµείο που βρίσκεται στη µεσοκάθετο του ευθύγραµµου τµήµατος που ενώνει τα φορτία και σε απόσταση  2 από το µέσο Μ α. q και r. Aπ. Να βρεθεί η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου στην κορυφή Γ. φ = 30ο µε τη Γ∆ . Β. φ = 45ο 1. ΕΓ = kq/r2. +2q και +3q είναι τοποθετηµένα αντίστοιχα στις κορυφές Α. Β. Aπ. όταν τα φορτία είναι ετερόσηµα Απ: α. 2 2K ηλ 1.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .9 Τρία ακλόνητα σηµειακά φορτία +q. E M = 4 2 k ⋅ q / r 2 . Να βρεθεί η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου στο µέσο Μ της πλευράς ΑΒ. –q και –3 3q . Γ ενός ισοπλεύρου τριγώνου πλευράς r. ∆ίνουµε στις σφαίρες ίσα φορτία οπότε απωθούνται και ισορροπούν. Απ: Q = −2 2q 1. Θεωρήστε γνωστά τα k. 2 2K ηλ Q µε διεύθυνση της µεσοκαθέτου 2 Q µε διεύθυνση παράλληλη στο ευθύγραµµο τµήµα που ορίζουν οι 2 θέσεις των φορτίων β.11 ∆ύο σηµειακά φορτία Q τοποθετούνται στις απέναντι κορυφές ενός τετραγώνου και δύο άλλα σηµειακά φορτία q στις άλλες δύο κορυφές. w ⋅ εφφ k ηλ Απ: q = 2ηµφ 1.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 1. q και r. ∆ τοποθετούµε αντίστοιχα τα ακλόνητα σηµειακά φορτία +4q.12 ∆ύο ακλόνητα φορτία βρίσκονται σε απόσταση  . Να βρεθεί το φορτίο της κάθε σφαίρας. Θεωρείστε γνωστά τα k.

Να βρεθεί το φορτίο Q που πρέπει να τοποθετηθεί στην κορυφή Β ώστε στην κορυφή ∆ η ένταση να είναι µηδέν. Αν είναι Α = 90 και ΑΓ = 5 3cm . ΒΓ = 10 3cm να υπολογιστεί το µέτρο της έντασης του ηλεκτρικού πεδίου στην κορυφή Γ του τριγώνου. Απ: T = 0.ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . ∆ίνεται g = 10 m / s 2 .17 Στις κορυφές Α και Γ ενός τετραγώνου ΑΒΓ∆ τοποθετούνται σηµειακά φορτία q. υπό την επίδραση οριζόντιου οµογενούς ηλεκτρικού πεδίου έντασης Ε = 300 N C . Απ: r/4 . Να υπολογιστεί το φορτίο της σταγόνας και η φορά του πεδίου σε σχέση µε το πρόσηµο του φορτίου της σταγόνας. Σε ποιο σηµείο του επιπέδου του τριγώνου η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου είναι µηδενική.16 Μικρό σφαιρίδιο µάζας m = 4g που φέρει θετικό φορτίο q = 10−4 C κρέµεται από αβαρές µονωτικό νήµα το άλλο άκρο του οποίου είναι στερεωµένο σε σταθερό σηµείο. Να βρεθεί ένα σηµείο στην ευθεία που ορίζουν τα δύο φορτία όπου η ένταση του πεδίου να είναι µηδέν. Το σφαιρίδιο ισορροπεί σε θέση όπου το νήµα σχηµατίζει γωνία φ = 45ο µε την κατακόρυφο.18 ∆ύο σηµειακά φορτία Q και 9Q βρίσκονται σε απόσταση r µεταξύ τους. Απ: στο κέντρο του τριγώνου 1. 05 N 1.15 Τρία ίσα θετικά φορτία βρίσκονται στις κορυφές ισόπλευρου τριγώνου πλευράς α. Απ: Q = −2 2q 1.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .19 Ηλεκτρισµένη σταγόνα λαδιού µάζας m = 1mg ισορροπεί σε κατακόρυφο ηλεκτρικό πεδίο έντασης µέτρου E = 2 ⋅ 10 −3 N / C . Απ: q = 5mC .∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 93 1.14 Στις κορυφές Α και Β ορθογωνίου τριγώνου ΑΒΓ υπάρχουν αντίστοιχα τα φορτία ο Q1 = 10 −9 C και Q 2 = −4 ⋅ 10 −9 C . r/2 από το Q 1. ∆ίνεται g = 10m / s 2 . Να υπολογιστεί η τάση του νήµατος T. Να γίνει διερεύνηση ως προς τα πρόσηµα των φορτίων. ∆ίνεται: k ηλ = 9 ⋅ 109 Ν ⋅ m2 C2 Απ: 1200 N C 1.

Σε απόσταση r από αυτό η ένταση του πεδίου έχει µέτρο Ε. διπλασιάζεται γ. γ. Οι δυναµικές γραµµές ενός ηλεκτρικού πεδίου: α. υποτετραπλασιάζεται δ. είναι το ίδιο 3. Σε ποιο από τα σηµεία Α και Β του ηλεκτρικού πεδίου του διπλανού σχήµατος επικρατεί µεγαλύτερη ένταση. Είναι πάντοτε ευθείες παράλληλες. Θέµα 2ο: Τα παρακάτω διαγράµµατα δείχνουν τη δύναµη η οποία ασκείται σε κάποιο φορτίο.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 1Ο Κριτήριο Αξιολόγησης: Θέµα 1ο: 1. δ. Αν υποδιπλασιάσουµε την απόσταση (r/2). ∆εν τέµνονται. Ξεκινούν πάντοτε από αρνητικά φορτία.94 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . α. Είναι πάντοτε ευθείες γραµµές. Σηµειακό φορτίο q δηµιουργεί γύρω του ηλεκτρικό πεδίο. τετραπλασιάζεται β. θετικό β. Β.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . το οποίο βρίσκεται σε πεδίο έντασης Ε. Γ. Να σχεδιάσετε τα διανύσµατα των εντάσεων στα σηµεία Α και Β. Α. Στην περίπτωση Α το φορτίο είναι: α. Σε ποιες περιπτώσεις είναι ασυµβίβαστα τα διαγράµµατα µε τον ορισµό της έντασης του ηλεκτροστατικού πεδίου A B . ∆. β. το µέτρο της έντασης του πεδίου: α. Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας β. αρνητικό Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας Β. Αναπαρίστανται τέσσερα διαφορετικά πεδία Α. 2.

1m από το Β. Β. Το µέτρο της δύναµης FAB που ασκεί το ένα φορτίο στο άλλο.∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου 95 Θέµα 3ο: Στα σηµεία Α. 2m . FAB 4 = . Αν στο σηµείο Γ φέρουµε ένα φορτίο q = −5µC . Να σχεδιάσετε το διάνυσµα της έντασης Ε Α του ηλεκτρικού πεδίου στο σηµείο Α. Γ βρίσκονται τα θετικά φορτία Q A = +1µC.  α. Β µιας ευθείας βρίσκονται ακλόνητα τα φορτία Q A = + 4µC και Q B = −2µC . Να υπολογιστεί το µέτρο της δύναµης FAB που ασκείται στο Q B από το Q A .ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb . β.  γ. γ. β. C . Q Γ . Q B = +4µC και Q Γ αντίστοιχα. Στις Σε ορθογώνιο τρίγωνο ABΓ Α κορυφές Α. Η απόσταση AB = 0. να σχεδιάσετε τη δύναµη που θα ασκηθεί στο φορτίο και να υπολογίσετε το µέτρο της.Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου . που οφείλεται στα φορτία Q B . Να υπολογίσετε το µέτρο της έντασης του ηλεκτρικού πεδίου σε ένα σηµείο Γ που βρίσκεται στην προέκταση της ΑΒ προς το Β και απέχει απόσταση 0. Θέµα 4ο: ( ) ˆ = 900 είναι ΑΒ = 3m και AΓ = 3m . Να υπολογίσετε το µέτρο της έντασης Ε Α στο σηµείο Α Κ ηλ = 9·109 2 . όπου FAΓ το µέτρο της δύναµης FAΓ 3 που ασκεί το Q A στο Q Γ . Αν  Νm 2 δ. να υπολογίσετε το φορτίο Q Γ . Να βρείτε: α.

96 ΦΥΣΙΚΗ: Νόµος Coulomb .. Αν οι δυνάµεις είναι περισσότερες από δύο προτιµούµε να τις αναλύουµε σε σύστηµα ορθογωνίων αξόνων ΣFx = F1x + F2x + .Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου .85 ⋅ 10 −12 4πk ηλ N ⋅ m2   F . + Fνx ΣFy = F1y + F2 y + . Χρησιµοποιούµε τη µέθοδο του παραλληλογράµµου µέτρο F1... + Fνy µέτρο Fολ = ΣFx2 + ΣFy2 κατεύθυνση εφθ = ΣFy ΣFx .2 = F12 + F22 + 2F1F2 συνφ κατεύθυνση εφθ = F1ηµφ F2 + F1συνφ β. 1 N ΕΑ = C +q ε0 = E Α = k ηλ ⋅ Q r2 Πως βρίσκουµε τη συνισταµένη δύο ή περισσοτέρων δυνάµεων: α.I..∆υναµικές γραµµές ηλεκτροστατικού πεδίου ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ Στατικός Ηλεκτρισµός Τύποι που ισχύουν Νόµος του Coulomb F = k ηλ ⋅ q1 ⋅ q 2 r2 Για το κενό ή αέρα στο SI: k ηλ = 9 ⋅ 109 Απόλυτη διηλεκτρική σταθερά του κενού στο SI Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου σε σηµείο του Α Ένταση ηλεκτροστατικού πεδίου που προέρχεται από σηµειακό φορτίο Q σε απόσταση r απ’ αυτό N ⋅ m2 C2 1 C2 ή ε 0 = 8. Μονάδα στο S.