ILUSTROVANA ISTORIJA SRBA

Doseljavanje Srba na Balkan i prva država

Uvod
Teritorija Balkanskog poluostrva na koju će se Srbi, slovensko pleme, naseliti i gde će stvoriti svoje države bila je nastanjena od pradavnih vremena. Naučnici smatraju da su zemlje zapadne i srednje Evrope bile naseljene već u prvom odseku pleistocena (diluvij, ledeno doba), a da se u oblastima Balkanskog poluostrva čovek pojavljuje u periodu poslednje glacijacije (alpska glacijacija - Njurm). U to doba hladne klime pre 40000 godina, večiti led spuštao se do 1500 m nadmorske visine. Prve ljudske zajednice tada su živele u pećinama. Na osnovu izučavanja pećina, naročito pećine pod Jerininim brdom u selu Gradac i Risovače na Venčacu može se izgraditi izvesna slika njihovog života. Bile su to ljudske zajednice od 10-15 članova, od jedne do tri biološke porodice, a njihovo privređivanje bilo je uglavnom sakupljanje plodova i lov. Taj čovek, već homo sapiens, obrađivao je kamen i kosti i na taj način pravio oruđe i oružje. U prvo vreme lovio je krupne biljojede (džinovske jelene, divlje konje, goveda), a u izmenjenim klimatskim uslovima (zavladavanja predarktičke klime) i mamute, nosoroge, lavove i hijene. Usled velikog zahlađenja (virmska glacijacija, Njurm 3) oko 25000 godina pre n.e. došlo je do napušanja pećina i prestanka ljudskog života. Time se završava prvo poglavlje istorije ljudskih zajednica na teritoriji Srbije. Nova etapa počinje sa promenom klime, krajem ledenog doba (nova geološka epoha holocen). Na osnovu ispitivanja arheoloških nalazišta u Đerdapu utvrđeno je da se tamo razvila jedna od najsloženijih kultura praistorije, koja se prema jednom velikom dunavskom viru, naziva kultura Lepenskog Vira (7000-5500 godina pre n.e.). Najstariji ljudi ove kulture živeli su već u naseljima, a u zajednicama od dve do četiri biološke porodice. Kasnije, sa priraštajem stanovništva, gradili su naseobine po utvrđenom obrascu. Sahranjivanje je bilo van naselja, a dolazi i do usavršavanja izrade alata i oružja. Brojni nalazi upućuju na postojanje privatnog vlasništva, društvene hijerarhije, religije, umetnosti, a u sferi proizvodnje ostali su na tradicionalnim izvorima hrane i nikada nisu postali ni zemljoradnici ni stočari. Ljudske zajednice iz starijeg kamenog doba (paleolita) na tlu Srbije razvile su kulture mlađeg kamenog doba (neolita) koje uz lovačko-sakupljačku ekonomiku razvijaju i zemljoradnju i stočarstvo. Tome je svakako pogodovala i toplija klima. Neolitska kultura na prostoru i severno i južno od Save i Dunava razvijala se od 5300 do 3200 godina pre n.e. a najznačajnija nalazišta su Starčevo i Vinča. Na osnovu arheoloških iskopavanja može se pretpostaviti da su ove ljudske zajednice podizale kuće jednu pored druge, oblepljene blatom, izmešanim sa plevom. Podovi su bili od nabijene zemlje, a krovovi od pruća i slame. Domaćinstva su posedovala raznovrsno posuđe.

Alatke i oružje bili su od uglačanog kamena, a nakit od školjki. LJudske zajednice koje su stvorile starčevačku i vinčansku kulturu bile su podložne seobama usled unutrašnjih razloga, ali i spoljnih. Tako dolaskom ljudi iz Anadolije i Panonije menja se etno-kulturna slika i nestaju vinčanske zajednice a na njihovom prostoru stranci počinju sa upotrebom metala, čime počinje nova epoha ljudske istorije. Oko 1900. godine pre n.e. obrazuju se prva žarišta kulture bronzanog doba u Banatu (moriška), Sremu (vinkovačka), severozapadnoj Srbiji (Belotić-Bela Crkva), južnom Pomoravlju (Bubanj-Hum III-Slatina). Ljudske zajednice bronzanog doba severno i južno od Save i Dunava vekovima su živele mirnim životom. On je poremećen oko 1425. godine pre n.e. prodorom ljudi sa severa (tzv. kultura grobnih humki) koji su imali bronzano oružje - mačeve, bodeže sekire. Ta pomeranja ljudi nastavila su se i tokom narednih vekova a doprla su čak do Egipta. Arheološki nalazi iz perioda 1125. do Votivna kolica. Dupljaja, lok. 750. godine pre n.e. upućuju na zaključak da se tada stvara Grad, Bela Crkva, NMB nova kultura - gvozdenog doba, a dolazi i do oblikovanja prvih istorijski poznatih etničkih grupacija i unutrašnjosti Balkanskog poluostrva: Dardanaca, Tribala, Ilira i Tračana. U vremenu od 1200. do 1000. godine pre n.e. na Kosovu, u Pomoravlju, Sremu, Bačkoj i Banatu podižu se jednoobrazna naselja, proizvodi se jednako posuđe, a način sahranjivanja je takođe istovetan. Zemljoradnja je bila razvijena: seju se pšenica i ječam, uzgajaju, ponajviše, goveda, svinje i konji, a znatno manje ovce i koze. Gvozdeno doba na tlu Srbije vezano je za dolazak Trako-Kimeraca iz kavkasko-pontskih oblasti oko 725. godine n.e. Oni su doneli niz novih kulturnih dobara kao što su oružje i nakit napravljeni od gvožđa. U sledećih 200 godina stabilizovana je kultura gvozdenog doba i izvršena su jasna razgraničenja između etničkih grupa. Vremenom je uspostavljena živa razmena dobara između etno-kulturnih grupa, koje se počinju raslojavati. Najbolji dokaz su arheološka nalazišta sa luksuznim predmetima proizvedenim u Grčkoj. Bogata nalazišta svedoče i o helenizaciji Tribala i Dardanaca. No nikako se ne može govoriti o njihovom iščezavanju, jer u nastupajućim vekovima oni su vodili prave ratove protiv makedonskih kraljeva. U periodu od 300-100. godine pre n.e. Dardanci su, prema istorijskim izvorima, sačuvali svoju individualnost i samosvest, a izvanrednih dokaza za to ima čak i u 3. veku n.e. Mlađe gvozdeno doba na tlu Srbije obeleženo je dolaskom Kelta i prodorima helenističke civilizacije. Keltski izaslanici susreli su se sa Aleksandrom Velikim na Dunavu 335. godine pre n.e. a posle Aleksandrove smrti prešli su Savu i Dunav. Njihova pustošenja po Dardaniji, Makedoniji i srednjoj Grčkoj zaustavljena su grčkom pobedom kod Delfa 279. godine pre n.e. Po povlačenju, a u daljim decenijama Kelti su pokorili Tribale, deo autarijatske teritorije i zajedno s njima obrazovali moćno pleme Skordiska. Oni su prvi na tlu Beograda sagradili naselje. Početkom nove ere Rimljani su zauzeli sve zemlje Balkanskog poluostrva, pokorili i Dardance i Skordiske, ali njihovu kulturu nisu uništili. Skoro tri stotine godina starobalkanska plemena, iako pod rimskom vlašću, živela su autohtono, negujući tradicionalnu kulturu, a tek potom integrišu se u političku i kulturnu istoriju Rimske Imperije.

U rimskoj administrativnoj podeli najveći deo današnje Srbije pripadao je provinciji koja se zvala Gornja Mezija. Ova provincija poslužila je kao placdarm imperatoru Trajanu da sa vojskom pređe Dunav kod Rama i Tekije, pokori Dečane i formira provinciju Dakiju. Tada na kraju 1. veka n.e. Rimsko Carstvo imalo je najveće prostranstvo. Istovremeno, to je i vreme kada se osnivaju novi i jačaju stari gradovi u Meziji i Panoniji. Dunavski gradovi postali su važni odbrambeni punktovi kada su se Rimljani povukli iz Dakije (oko 272. godine n.e.) i utvrdili na desnoj obali Dunava. Bez obzira na organizovanost Rimljana i jačinu njihove granice (limesa) varvarska plemena neprestano su napadala granične provincije što je permanentno slabilo Carstvo. Posle podele Rimskog Carstva 395. godine n.e. na Zapadno i Istočno (Vizantija) ovo drugo je nasledilo neprestane borbe sa varvarima na Dunavu. U vreme Justinijana (527-565) došlo je do stabilizacije stanja, ali potom je usledila najezda Avara i Slovena čija su pustošenja zaustavljena tek njihovim porazom pod Carigradom 626. godine. U toj slovenskoj masi nalazili su se i Srbi. Po vizantijskom izvoru njima je car Iraklije (610-641) dozvolio da se nasele oko Soluna što su oni i učinili, ali su se kasnije povukli na sever. Zahvaljujući takođe istom vizantijskom izvoru znamo da su se prvi srpski kneževi (arhonti) zvali Višeslav, Radoslav, Prosigoj i Vlastimir. Najstarija istorija Srbije sve do Nemanje bila je u znaku neprestanih borbi, bilo sa Bugarskom, bilo sa Vizantijom, uz istovremenu unutrašnju borbu srpskih kneževa - članova iste familije za prevlast. Vrhovna vlast Vizantije pogodovala je i hristijanizaciji Srba u drugoj polovini 9. veka što je bilo delo, uglavnom, učenika Ćirila i Metodija. Od treće decenije 12. veka Ugarska postaje treća država koja će uticati na istoriju Srba. U ugarsko-vizantijskim borbama 1165-1167. godine prvi put se spominje ime Stefana Nemanje, koji je prvih godina svoje vladavine upravljao Toplicom, Ibrom, Rasinom i Rekom. Posle sukoba sa bratom Tihomirom, Nemanja je postao raški veliki župan verovatno 1166. godine. Nemanjini pokušaji da se osamostali doveli su ga u sukob sa vizantijskim carem Manojlom I Komninom. Pobedio je car; Nemanja je bio zarobljen i odveden u Carigrad, ali bio je vraćen u Srbiju gde je kao vazal ostao lojalan caru Manojlu I do njegove smrti (1180. godine). U razdoblju od 1180. do 1190. godine Nemanja je ofanzivnom politikom, koristeći se teškoćama Vizantije (bugarski ustanak, krstaši), uspeo da znatno proširi srpsku državu. Na jugu je uspeo da osvoji Metohiju i Kosovo. Dalje proširenje došlo je pripajanjem niške oblasti, Dubočice, Vranja, Biničke Morave, zemalja istočno od Južne Morave i Reke. U isti red pada i prisajedinjenje oblasti između Zapadne i Velike Morave (Levač, Belica, Lepenica). Na zapadu Nemanja je osvojio Duklju sa primorskim gradovima (Ulcinj, Bar, Kotor) koju je na upravu predao sinu Vukanu. Pokušaji Nemanje i njegove braće Miroslava i Stracimira da osvoje Dubrovnik nisu urodili plodom. Tako je Nemanja uspostavio i učvrstio svoju vlast na teritoriji od Kotora do Sofije sa centrom u Rasu gde su stolovali srpski episkopi Jevtimije i Kalinik. Tokom svoje vladavine Nemanja je izdašno pomagao sveštenstvo, a iza sebe ostavio je velike zadužbine.

Paleolit - starije kameno doba
U ovom poglavlju nalaze se samo neke fotografije ostataka materijalne kulture ljudi iz paleolita. Oni su živeli na teritorijama koje će Srbi naseliti i stvoriti svoje države i kulturu.

godine pre n. Međutim. i do 25. osnovano se pretpostavlja da su se oni upuštali i u uzgajanje biljaka i pripitomljavanje životinja. Živeli su od sakupljanja plodova i lova. koji su pronađeni tokom iskopavanja mnogobrojnih neolitskih nalazišta. Rani neolit u Srbiji ponajviše poznajemo zahvaljujući iskopavanjima u Starčevu (starčevačka kultura). a neke alatke od kostiju.000. oblepljene blatom i plevom. Vlasac. pogodnosti za lov i ribolov. godine pre n.000.e. sakralni predmeti i prve skulpture: ribolike ljudske glave. koje je bilo preduslov za razvoj zemljoradnje i stočarstva u mlađem kamenom dobu. Takve iste predmete izrađivali su i stanovnici pećina od Slovačkog rudogorja do Banata pa se pretpostavlja da je u vremenu od 35. godine pre n. Nosioci kulture Lepenskog Vira živeli su u dve do četiri biološke porodice. jeleni. Bliže antroploško određenje nosilaca ove kulture nauka još nije objasnila. napravljeni za praktičnu upotrebu ili za kultne (religiozne) svrhe.000. Kladovska Skela. Osnovno privređivanje bilo je zemljoradnja i stočarstvo. Padina. Bolji uslovi života. Ljudi ranog neolita pravili su kuće kvadratno-trapezoidnih osnova od drvene armature.000. ribe. Utvrđeno je da su na obalama Dunava u povoljnoj klimi nikla ljudska naselja . Velike klimatske promene. kao i ljudska i životinjska plastika. Sistematsko naučno ispitivanje 14 lokaliteta u Đerdapu pokazalo je da je na ovom području čovek neprekidno živeo od 11. Arheološka istraživanja. Ikona. Kuće su verovatno bile . Oblici posuđa.e. naročito pećine pod Jerininim brdom na ograncima Crnog vrha u selu Gradac i Risovače na Venčacu omogućavaju da se izgradi osnovna predstava o životu tih ljudi. bitno su uticale na život praistorijskih ljudi. kao i izmenjena flora i fauna.000.e. Hajdučka Vodenica. i druga. Neolit .Prvi ljudi na ovim prostorima pojavili su se oko 40. centralno balkansko područje bilo povezano i kulturno i populaciono sa Banatom i Transilvanijom.mlađe kameno doba U ovom poglavlju nalazi se samo mali deo arheoloških nalaza. Na to ih je podsticalo i iščezavanje životinja. od jedne do tri biološke porodice. U ovim naseljima pronađena su kultna mesta. omogućili su priraštaj stanovništva. Oni su živeli u zajednicama od petnaestak ljudi. do 5. što je nov kvalitet u odnosu na raniji način života nomada i lovaca. Živeli su od lova i prikupljanja plodova. kosti i pečene zemlje. što je dovelo do izgradnje kuća i sela. Njihova prva staništa bile su pećine. Oni pokazuju napredak u izradi predmeta od kamena. Usled velikih zahlađenja oni su bili prisiljeni na seobe.Lepenski Vir. Oruđa su pravili od kremena. odražavaju i svakodnevni i duhovni život ovih ljudi.

Nosioci starčevačke kulture. Preovladavaju zdele bikonusnog i konusnog oblika. Na Balkanskom . prevlačenjem prstiju po svežoj prevlaci. Kuće su im bile poređane po redovima. tim pre što su se naselja nalazila pored reka. Vinčanske kuće bile su masivnije. a ima dokaza njihovog života i u Bosni. ovce. Njihove nastambe pravljene su po starom principu i od istog materijala. Grnčarija je uglavnom bila bombastog oblika. Ornamentika je urezana i česta je primena crvene boje. sa "ulicama" što upućuje na zaključak da su sela bila sa "urbanističkim" rešenjima. Nosioci kulture srednjeg neolita nastali su mešanjem starosedelaca i ljudskih zajednica poznatih po nalazištu Vinča (vinčanska kultura). živeli su na jugu do Makedonije. Vinčanci poznatog neolita živeli su u porodicama. Sudovi su zaobljeni. a osobita spretnost vidljiva je pri izradi zdela i pečenju. bilo ih je bikonusnih profilacija.grupisane unutar porodica. U kućama se izrađivala grnčarija i alatke od kamena. Ostaci divljih životinja pronađeni u kućama ili pored njih ukazuju da su se ljudi ranog neolita bavili i lovom. štipanjem. Ljudska plastika je dobila nove oblike. Veliki broj pronađenih ostataka materijalne kulture svedoči o majstorstvu u grnčariji. trudnicom i majkom sa detetom. Veliki broj šila. svinje) koje su držali u dvorištima. ali ima i figurina i sa naglašenim muškim atributima. Ljudska plastika i dalje se bavi ženom. do 1000. Njihova grnčarija je raskošnija i ukrašenija. Sudovi. godine pre nove ere. Pronađeno je mno ljudske i životinjske plastike. a nalazi delova tkačkog stana ukazuju da su znali i za preradu vune. Ovo ime dobilo je po tome što je za razliku od ranijih perioda preovladala upotreba metala za proizvodnju oruđa. posedovali su stoku (goveda. oružja i nakita. Bronzano doba Bronzano doba ljudske istorije u nauci se smešta u vreme od 2000. pehari i zdele su ukrašavani barbotiniranjem. a kosti domaćih životinja o stočarstvu. harpuna i udica ukazuje na bavljenje ribolovom. Životinjske figure su realistički napravljene. sastojale su se od dva odeljenja sa ognjištima. a ljudske statuete imaju izrazite oblike ženskog tela što odražava verovanje u kult plodnosti. spatula. sudeći prema ostacima njihove materijalne kulture. Ljudi su poznavali pletenje asura od trske i like. pojavljuju se strogo stilizovane statuete sa durim vratovima i licima koja podsećaju na maske. Pronađeni hambari (ukopani u zemlju) sa ugljenisanim ječmom i pšenicom ukazuju da se radi o ratarima.

a kasnije za Skite (600-500. Radi se o muškoj figuri obučenoj u ženske haljine. do 1.poluostrvu bronzano doba se vezuje i za indoevropeizaciju domorodačkog stanovništva i stvaranje etničkih grupa koje će dati starobalkanska plemena: Tračane. a osobito sudovi u obliku životinjskih figura. Na kolicima koja vuku barske ptice prikazana je stojeća ljudska figura. Votivna kolica iz Dupljaje su značajan kultni predmet. Poznato je isključivo iz grobalja . . a severno od Save i Dunava. najčešće sa nakitom. a spaljeni ostaci stavljani su u urne sa nizom drugih predmeta. Gvozdeno doba je poslednji period praistorije. ali i uobličavanja plemena. a šest u Delfima. Arheološka nalazišta bronzanog doba (osobito Bubanj kod Niša) pokazuju da su se ti ljudi bavili intenzivnim stočarstvom. godine pre n. Promene su nastupile sa prodorom plemena sa Kavkaza i južne Rusije. uništavanja. Pod indoevropeizacijom se podrazumeva prodor ljudi iz srednje Azije u Evropu. Stapanjem starosedelaca sa došljacima u dužem vremenskom periodu došlo je do stvaranja plemena. Masovna primena gvožđa nije prouzrokovala veće potrese u kulturnom razvoju ljudi na našem tlu. Grnčarija ovog porekla ima nesumnjivu estetsku vrednost. godine pre n. godine pre n. alata i drugih predmeta. e. koji boravi šest meseci u zemlji Hiperborejaca. Tehnika izrade upućuje na stare tradicije. e.od 1000. Ono je u nauci i dobilo ime po tome što u ovom periodu gvožđe ulazi u stalnu upotrebu za izradu oružja. Gvozdeno doba Gvozdeno doba obuhvata period od hiljadu godina . Dačane i Gete. To je vreme "ljudi s mačevima" i doba čestih sukoba. Taj prodor u nauci se vezuje za ime Trako-Kimeraca (800-700. no zahvaljujući grčkim i rimskim piscima mi znamo i imena pojedinih plemena na Balkanskom poluostrvu. U nauci se ova kolica povezuju sa mitom o delfijskom Apolonu.). Njegova karakteristika jeste i u pojačanim kretanjima stanovništva. Ilire. veka nove ere.nekropola. Vatinska grupa (po nalazištu Vatin kod Vršca) bliska je dubovačko-žutobrdskoj (nalazište Dubovac kod Kovina i Žuto Brdo u selu Vinci kod Golupca) grupi i ove dve grupe predstavljaju kulturu srednjeg bronzanog doba. Pokojnici su spaljivani.). e. Karakteristični su njihovi sudovi sa dve drške i siromašnom ornametikom. paraćinsku grupu. Nalazište Gloždar kod Paraćina je najvažnije za tzv.

nakita i keramike. Između njih su bili Tribali i Dardanci koje antički pisci poistovećuju sa Tračanima i Ilirima. Jedno od naših najznačajnijih nalazišta iz ovog doba jeste velika nekropola sa više hiljada tumula na Glasincu (centralna Bosna).Naselja ovih ljudi obično su građena na uzvišenjima pogodnim za utvrđenja i odbranu. a zapadno od reka Iskera i Strume bili su Tračani. I kasnije se takođe pojavljuju lučni oblici sa zvezdastim ukrasima. U zapadnim delovima Balkana živeli su Iliri i njima se može pripisati glasinačka kultura. . nego i po predmetima u njima. Etnička pripadnost kulturnih grupa na Balkanskom poluostrvu može se utvrditi na osnovu ostataka njihove materijalne kulture i podataka grčkih i rimskih pisaca. e. Zahvaljujući ispitivanju tumula može se zaključiti da je unutar plemena došlo do raslojavanja i. verovatno. stilizovanim zmijskim glavama i dr. Ova glasinačka grupa bila je razvijena i u Hercegovini. veka pre n. ukrasne. Oni su bili puni domaćeg. Fibule. a takođe i ostalih predmeta od zlata i srebra. ali i uvezenog oružja. Putevi su vodili preko Makedonije. Ta mesta u narodu se i danas nazivaju gradine. Sahranjivanje je bilo u rodovskim tumulima sa mnoštvom oružja. postojanja plemenskih vođa. Najstarije su imale lučni oblik sa dve petlje i sa nogom u obliku trougla. a i funkcionalne igle bile su mnogo u upotrebi u gvozdeno doba. Nalazi iz tumula svedoče i o razvijenoj trgovini sa Grcima. a posle grčke kolonizacije i sa istočne jadranske obale. Pojedini tumuli ne izdvajaju se samo po mestu i veličini. Ovom kolonizacijom počinje i opšti helenistički uticaj na starobalkanska plemena koji je zaustavljen dolaskom Kelta početkom 3. Metohiji i severnoj Albaniji. trapeza "beotskog štita" ili kruga.

Gornju Meziju (teritorija današnje Srbije) i Makedoniju. Za vreme imperatora Trajana Rimsko Carstvo imalo je najveći opseg.) Makedonija je konačno postala rimska provincija 148. Rimski protektorat nad više ilirskih vazala nije bio dovoljno jak. te su Iliri obnovili gusarenje što je izazvalo novi rat 219. godine. godine pre n. godine pre n.e. veka pre n. Panoniju. godine pre n.e. Glavni oslonac rimske vlasti bila je vojska. Sa teritorija srednjeg Balkana Rimljani su počeli da dolaze u dodir sa Germanima (Domicijanovi ratovi protiv Markomana i Kvada).e. godine n. e. Dalji rimski prodori vršeni su u pravcu Dunava i Panonije. Na Balkanskom poluostrvu Rimljani su organizovali velike provincije: Dalmaciju (obuhvatalo je jadransko primorje i današnju BiH).e.e.IV Flavia u Singidunumu (Beogradu) i VII Klaudia u Viminacijumu (Kostolcu). godine pre n. Avgustov naslednik Tiberije uspeo je da skrši ustanak i nametne vlast plemenima od Dunava do Jadrana. godine pre n. i treći 171-168. Imperator Trajan je preduzeo dva uspešna pohoda na Dakiju (101-102: 105-107.. godine pre n. Saramtima i Dačanima.Rimski period Prodor Rimljana na Balkansko poluostrvo počeo je krajem 3.e. godine.e.e.) uspešno je vođen protiv kraljice Teute i ilirskih gusara na Jadranskom i Jonskom moru.e. Tek. došavši sa svojom legijom na njegove obale. U vreme Oktavijana (Avgusta) vršeno je pokoravanje plemena u Posavini i Bosni. U rimsko-ilirskim i rimsko-makedonskim ratovima bile su pokorene Ilirija i Makedonija. jer su bili zauzeti ratom sa Hanibalom. Ovaj pobedonosni rat Rimljani nisu uspeli da iskoriste u pravom smislu te reči. Vojnički logori na granici (limesu) postali su tačke oko kojih su . U pomenutim provincijama stalno su bile stacionirane dve legije . Na prvom pravcu prepreka su bili keltski Skordisci i Dardanci.e. godine pre n. godine pre n. panonski rat 13-9. Čuveni Trajanov most kod Kostolca izgrađen je 105. znatno kasnije u trećem ratu 168.e. Prvi ilirski rat (229-228. protiv ilirskog kralja Gentija uspeli su konačno da pobede Ilire i nametnu im vlast i danak. Trogodišnji uspešni rat protiv Dardanaca omogućio je Gaju Skriboniju Kurionu da 73. 200-197. a potom je izbio masovni ustanak panonskodalmatinskih plemena od 6-9. bude prvi Rimljanin koji je ugledao Dunav. godine n. Najveću snagu ustanicima su davali sremski Breuci i Desidijati s gornjeg toka Bosne na čelu kojih su bili dva Batona. Prvo je prosečen put kroz Đerdap 100. sledio je tzv. No. Ovim pohodima prethodili su zamašni građevinski radovi. Pokoravanje Makedonije takođe je teklo kroz tri rata (215-205.) i pretvorio je u provinciju. godine pre n. a sledeće je prokopan kanal kod Sipa da bi se omogućila slobodna plovidba Dunavom. to nije išlo lako.

banje i izuzetno plodna zemlja u unutrašnjosti bili su takođe jezgra nastanka gradskih naselja. kupatila (terme). Zahvaljujući tome grad Sirmijum je stvarno postao jedna od prestonica. dve glavne ulice koje su se sekle pod pravim uglom. Inače. sačuvani do danas. istorijski ishod varvarskih razaranja i pljački bio je pad Zapadnog carstva 476. Teškoće upravljanja Carstvom nagnale su cara Teodosija da 395. veka kao vladarska rezidencija Dioklecijanovog savladara Galerija. javne građevine (bazilika. Imperator Dioklecijan (285-305) uveo je sistem zajedničke vlade četvorice careva na osnovu koga se jedan od četvorice morao stalno nalaziti blizu limesa. To se ogledalo u tome što su snažne legije. a bili su pod strogom kontrolom državne administracije. a i njegovo zaleđe. godine. Odlika svih ovih religija bila je u težnji za socijalnom pravdom što je utiralo put hrišćanstvu. Gradovi su bili povezani putevima iz privrednih ali i vojničkih razloga. Starosedelačka mnogobožačka religija bila je na udaru rimske i grčke religije. godine i Gota posle njihove pobede kod Hadrijanopolja (Jedrena) 378. Od tih vremena varvari se nastanjuju na teritoriji Rimskog Carstva. na Bosforu. . Ratovi protiv varvara (Sarata i Gota) slabili su Carstvo i u vojnom i privrednom pogledu. bedeme oko grada i groblja. a varvarski pljačkaški upadi uništavali su stanovništvo i poljoprivredu. ali su celokupnim integrisanjem u rimsko društvo postojano su se gubile etničke karakteristike. Domorodačko stanovništvo živelo je tradicionalnim životom stočara i ratara. Gamzigrad u gornjoj Meziji (istočna Srbija) verovatno je nastao iz istih razloga. posebno na teritoriji koju će naseliti Srbi. Od tog momenta počinje osipanje Rimske Imperije. počeli da igraju neobično važnu ulogu. sa ovog dela Carstva. Krajnji. ostavila je duboki trag. u celom Rimskom Carstvu saobraćaj je bio dobro organizovan. ali i raznih verovanja koja su širili došljaci sa Istoka. redovna pojava. Stoga su dunavski limes. Na isti način nastao je na mestu starog Vizanta. a rudnici. stambene i trgovačke delove. Najteže posledice ostavila je najezda Huna pod Atilom 375. svoje zapovednike izvikivale za careve. Rimska vladavina i civilizacija na Balkanskom poluostrvu. U balkanskim provincijama Rimljani su posebnu pažnju poklanjali rudarstvu. Varvarski pritisak bio je toliki da je imperator Aurelijan (270-275) shvatio svu benzadežnost odbrane Dakije i prepustio je varvarima. Fotografije koje se objavljuju u ovom poglavlju samo su mali deo tog blaga. ali dovoljno upečaljive da se može zamisliti izgled i život tog sveta. Na planu religije vladalo je veliko šarenilo. Konstantinopolj. NJegova romanizacija (porimljavanje) bila je spora.vremenom nikli gradovi. ili otkriveni arheološkim iskopavanjima. godine izvrši njegovu podelu na Zapadno (središte Rim) i Istočno (Konstantinopolj) carstvo. godine. Sagrađen je početkom 4. O tome svedoče ostaci materijalne kulture. Zbog opadanja proizvodnje smanjena je trgovina. pa bi se čak moglo reći da je celokupni život bio u znaku te privredne grane. U rudnicima su radili robovi i oslobođenici. Ovi gradovi imali su dosta zajedničkih urbanističkih elemenata: forum. Napadi varvara na severnu rimsku granicu postali su. hramovi). u dugom nizu godina.

Ovi Sloveni su poraženi pod Solunom. Sagudata. ali su ostali da žive na ovoj teritoriji. pa čak prešao i u Aziju. Dolazak Bugara na Balkansko poluostrvo imao je trajne istorijske posledice na život Vizantije i Srba. Vizantijski car Justinijan u prvo vreme svoje vladavine (527565) uspešno je ratovao protiv Anta i Sklavina na levoj obali Dunava gde se još držao. i čini se bez osobitih prepreka. a slovenska plemena naseljavaju se i učvršćuju u unutrašnjosti Vizantije. po svoj prilici. godine bio je koban po Avare. Porfirogenit) i po njima se oblast i nazvala Servija. stari rimski limes. Početkom 7. Nauka još nije pouzdano utvrdila kojem su narodu pripadali ti varvari. Preci Bugara. bar na određenim tačkama. prešli su Dunav 680. primanje hrišćanstva. jer posle toga izčezavaju sa istorijske pozornice. koji se u nauci zovu Protobugari.Doseljavanje Slovena. Epir. Polovinom 6. veka ustremila se na jug. Poluvekovni bugarsko-vizantijski rat. Posle toga bugarska ekspanzija usmerava se na zapad i početkom 9. koji su živeli u stepama severno od ušća Dunava. Gote. Vajunita i Verzita opustošio Tesaliju. težeći da se proširi na slovensko stanovništvo. Kao vizantijski plaćenici Anti su čak ratovali i protiv Gota u Italiji. srpska država Stefana Nemanje Varvarski upadi u Istočno Rimsko Carstvo (Vizantiju) trajali su tokom celog 5. Njihova država već u drugoj polovini 8. U isto vreme pojavljuju se i Avari kao novi neprijatelji Vizantije. Bugare. nomadi i konjanici. odnosno Anta. Stari izvori pominju Skite. veka Bugari dolaze u dodir sa Srbima. Stapanje slovenskog i protobugarskog življa teklo je brzo. . Makedoniji i ugrožavali Solun. ustalio je granicu između ove dve države. U drugoj polovini 6. počeci slovenskih kneževina. koji se sastojao od Draguvita. veka vizantijski izvori beleže da je narod Slovena. koje je živelo u Trakiji. Velegezita. veka zajednički avarsko-sklavinski odredi pljačkali su po Trakiji. Terene koje su Sloveni pritisli vizantijski izvori nazivaju "Sklavinije". Ovo su. vođen sa promenljivom srećom. Početkom 6. Heladu. Avarsko-vizantijski petnaestogodišnji rat vodio se oko Singidunuma i Viminacijuma. Ahaju. Avarsko-slovenski napad na Carigrad 626. veka Sklavini su žestoko pljačkali Vizantiju i u tim pohodima doprli su do samog Carigrada i Dalmacije. U vreme cara Iraklija (610-641) u okolinu Soluna doselili su se i Srbi (kako je zabeležio car K. godine i na teritoriji između Dunava i planine Balkana nametnuli se kao gospodari slovenskom stanovništvu koje je živelo u osam plemenskih oblasti. veka za vreme vladavine Ustina I (518-527) prvi put se spominje napad Slovena. veka.

srpske države Raška. Veliki rat protiv cara Manojla I Komnina vodio je srpski župan Uroš II. Pretpostavlja se da su nastanak i praznovanje porodičnog praznika "slave" . Dvestagodišnja istorija srpske države (od kraja 9. Porfirogenita. koji su upotrebljavali latinski jezik. i 874. veka. Zapadna granica Časlavljeve države bila je na Plivi. Rat je trajao tri godine. vladarski sin koji je doveo Srbe umro je pre dolaska Bugara (tj. sin kana Borisa. veka do kraja 11. Njegovi naslednici pokušavali su da se osamostale u vreme vizantijsko-ugarskog rata (1127-1129) i kasnije. Save i ono se odnosilo na vernike autokefalne Srpske arhiepiskopije osnovane 1219. predvodio Vladimir. a severna na Savi. veka) obeležena je borbom za vlast Mutimirovih sinova (Pribislava. Klonimira (Strojimirovog sina) i unuka Pavla (Branovog sina). takođe je pokušavao da se oslobodi vazalskih obaveza prema Vizantiji. Prisogoj i Vlastimir. Stefana). Vukanov unuk. iako je raški župan Vukan ratovao protiv vizantijskog cara Aleksija I Komnina. verovatno između 836. kao vizantijski vojnici. veka Srbi su primili hrišćanstvo. sinovaca Petra (Gojnikovog sina). beleži vizantijski hroničar. To je doba kada je Vizantija bila još jaka i kada je držala celu istočnu jadransku obalu. godine i u njemu je bugarski kan izgubio "većinu svoje vojske". Urošev naslednik. i 852. njegov brat Desa. Tome rodu ili familiji pripadali su i najraniji poznati srpski kneževi: Višeslav. Početkom 11. godine). To govori o jačini Vlastimirove države za koju se zna da je obuhvatala i delove današnje Hercegovine. Časlav je poginuo u borbi protiv Mađara na severu svoje države oko 950. I on i dvanaest bugarskih velmoža (boljara) pali su u srpsko zarobljeništvo. pa redom arhonti (kneževi) od istog roda. godine. Zaharija (Pribislovljevog sina) i Časlava (Klanimirovog sina). po svoj prilici. širenje i jačanje srpske države polovinom 10. ali ga je upravo to . Kao argumenat za to u nauci se uzima pojava prvih hrišćanskih svetačkih imena kod Srba. unuk. veka bilo je delo Časlava. godine. a da je većina stanovništva dugo zadržala svoju staru slovensku pagansku religiju. U tom cilju nastojao je da obezbedi i pomoć ugarskog i nemačkog vladara. Livnu i Imoti. godine. a to se dokazuje time što su oni. ali nisu uspeli. vek. Učvršćivanje. pokoravajući se carevima Vizantije. ratovali u južnoj Italiji. On je bio poslednji poznati član najstarije srpske dinastije. Po pisanju cara K. Posle njega vladali su njegov sin. Krajem 9. Knez Mutimir vladao je do 891/892. Srpski vladar ih je oslobidio i posle toga je zavladao mir. ali neuspešno. godine) nametnuo srpskom županu "dvostruko veći jaram pokornosti nego pre". Vlastimira su nasledili sinovi: Mutimir. godine. Pretpostavlja se da su oni rođeni između 870. Izgleda da je hrišćanstvo najpre primio gornji sloj srpskog društva. u stvari izmenjeni oblici starog poštovanja predaka (kult predaka).O najranijem životu i državi Srba u centralnim oblastima Balkanskog poluostrva veoma malo se zna. Takvo stanje potrajalo je kroz ceo 11. Vlast vizantijskog cara i dalje su priznavali slovenski kneževi. posle propasti Samuilove države. Verovatno je to izmirenje paganskog verovanja i nove hrišćanske religije sasvim prihvaćeno tek za vreme sv. pre 680. Strojimir i Gojnik. U tim borbama redovno su se mešale Bugarska i Vizantija. štićenika vizantijskog cara K.kod Srba. Zna se da su Vlastimirovi unuci dobili imena: Stefan (Mutimirov sin) i Petar (Gojnikov sin). Radoslav. Vizantijski car je posle žestoke bitke na Tari (1150. Porfirogenita. Brana. sve dok bugarski kan Presijam nije napao srpskog kneza Vlastimira. Bugarsku vojsku je. Ne može se pouzdano utvrditi da li se istočna granica nalazila na Zapadnoj Moravi. Prva faza hristanizacije Srba veoma je malo poznata. Zahumlje i Duklja bile su vazali Vizantije. I oni su imali da izdrže bugarski napad. Po svoj prilici prvi misionari bili su Metodijevi učenici i sveštenici arhiepiskopije iz Splita. Prema istom izvoru Bugari i Srbi su živeli mirno.

kao i njegovi prethodnici. godine osvojio je Metohiju (Patkovo. pregovarao je sa carem. Nemanjine namere su bile da postane veliki župan. U vreme kada je Tihomir. Skoplje i teritoriju na gornjem toku Vardara (Gornji i Donji Polog). Učinilo mu se da vizantijsko-mletački rat 1171-1172. Dubočicu. Nemanjin biograf. Velbužd (Ćustendil). Vizantinci su ga zarobili i odveli u Carigrad. Zemln (Zemen). On se zamonašio i uzeo je monaško ime Simeon. a po odlasku u Ras. Žitomisk i Stob. gde su mu roditelji izbegli. Rasinom i Rekom. Hronološka tablica 40000 godina pre nove ere . godine pruža za to pogodnu priliku. Skadar. Posle Dese. Nemanja je izbegao rat. Nemanjina braća Miroslav i Stracimir pokušali su da osvoje i Dubrovnik. Niš. Vranje i Moravu (Binačka Morava). Dalje širenje svoje države Nemanja je usmerio na jug. Petra i Pavla pravoslavni sveštenici. svakako zahvaljujući jačini svoje države. Svač. Međutim. Od 1183. ali i pored pobede nije uspeo. pa i Nemanja. On je po svoj prilici bio u srodstvu sa raškim županima. Drivast. Po već ustaljenom običaju braća (kao oblasni gospodari) se nisu slagala. no on je kasnije. što je omogućilo caru Manojlu I da izvrši pohod na Srbiju.koštalo vladarskog trona. odveden je u Carigrad. Posle smrti cara Manojla I Vizantija je zapala u unutrašnje neprilike što su iskoristili njeni severni susedi. Da bi to postigao morao je da porazi Tihomirovu vojsku. zatim Kosovo (Lab. Na istoku Nemanja je pripojio svojoj državi zemlje oko Đunisa (Zagrlata). Godine 1184-1185. godine. Rodio se u Ribnici (Zeta). Postoji podatak da je umro u Trebinju i da je sahranjen u manastiru Sv. Prvo je osvojio Duklju sa primorskim gradovima: Danj. godine prvi put se spominje ime Stefana Nemanje. Petra u Polju.Pojava prvih ljudi na Balkanskom poluostrvu. rat je srećno okončan po Vizantiju. ali se vratio kao vizantijski vazal i ostao je lojalan caru Manojlu do njegove smrti 1180. Draškovina) s prizrenskom oblašću. Nemanja je bio oblasni gospodar. Do 1190. nekako uspeo da se vrati u zemlju. Nemanja je. Nemanja je dobio na dar u Dubočicu (oblast oko Leskovca). godine. Svoju vladavinu završio je dobrovoljnim povlačenjem s vladarskog trona u korist sina Stefana. Lipljan. a povodom vizantijsko-ugarskog rata kod Zemuna 1165. Zna se da je to zaista i postao 1166. Ibrom. na jugu. njegov sin Stefan Prvovenčani navodi da je Nemanja osvojio i vizantijske gradove Pernik. Nemanju su krstili najpre latinski. Sukob je završen potpisivanjem mirovnog ugovora kojim su regulisana pitanja teritorija i trgovine. Nemanjin najstariji brat bio raški veliki župan. Kostrc. u crkvi Sv. Hvosno. Nemanjina država izlazila je na Jadransko more od današnjeg Omiša. Živeli u . Sitnica). Vizantijski car Isak II Anđeo je pokušao da povrati otete zemlje. Upravljao je Toplicom. na severu do Lješa. uspeo da se osamostali i da sina Stefana oženi vizantijskom princezom što mu je znatno podiglo ugled. gledao kako da se oslobodi vizantijske potčinjenosti. Pod njegovu kontrolu došla je i teritorija između Zapadne i Velike Morave (Levač. Sarda. godine Nemanja počinje širenje svoje države. Sa velikožupanskog mesta Nemanja je. Belica. Bar i Kotor. Podrimlje. Ulcinj. Lepenica). Posle susreta sa vizantijskim carem Manojlom I Komninom.

e. Za sobom je ostavio temelje srpske države i tri sina. ni jednostavno.Stefan Nemanja se povukao sa vlasti . 1. Mada je Nemanja odredio Stefana za svog naslednika. Vukana.e. obezbedio premoć u Srbiji i proterao Stefana. obeležila je smrt srpskog velikog župana i osnivača dinastije Nemanjića.e. Prenošenje moštiju Stefana Nemanje iz Hilandara u manastir Studenicu pomoglo je pomirenju između dva brata. Vukan je.11000-5000 godina pre n.3200 godina pre n. delujući iz svog sigurnog utočišta u Zeti koju je nasledio još od oca. februara 13. godine 1199. U prvo vreme Vukan je uspevao da održi vlast u Srbiji.Rimska Imperija učvrstila je svoju vlast na Balkanskom poluostrvu . 1202. postepeno osvajajući srpske zemlje. Nemanjino nasleđe nije bilo ni lako.e. Najzad se ostvarila Nemanjina želja: da Stefan vlada zemljom. godine 610-641.e. godine 1185. od samog početka se uključio u presuđivanje koji od starije braće treba da bude vladalac u Srbiji.Rimsko Carstvo podeljeno je na Istočno i Zapadno . godine 1166. 395.e. godine 1196. Stefana i Rastka.e. godine 860-880.100 godina n. uz pomoć ugarskog kralja Emerika. . Nekoliko godina docnije. 6700-5500 godina pre n. 4800-4400 godina pre n.Srbi su se doselili na Balkansko poluostrvo sa ostalim slovenskim plemenima . Starije kameno doba (paleolit) Kultura Lepenskog Vira Mlađe kameno doba (neolit) Kultura Starčevo Kultura Vinča .Hrišćanska crkva podeljena je na Istočnu (pravoslavnu) i Zapadnu (rimokatoličku) . 4400 . Sve do prvih godina trinaestog veka tinjala je ova borba. 2000-1000 godina pre n. ponekad provaljujući u otvorenu netrpeljivost. 5300-3200 godina pre n. Stefan je uspeo. 1000 godina pre n. Stefana Nemanje. vek n.Početak vladavine Stefana Nemanje .Tordoš Bronzano doba Gvozdeno doba . mnogo poznatiji pod svojim monaškim imenom Sava. 1204. ili 1205. da preuzme vlast u Srbiji. da sačuvaju i učvrste njegovo vladarsko delo. - pećinama.Napisano Miroslavljevo jevanđelje . I najmlađi Nemanjin sin Rastko. Glavnu ulogu u tom .Srbi primaju hrišćanstvo . godine. Tako je Vukan postao veliki župan.Umro Stefan Nemanja Srpska država Nemanjića 1199-1321 Uvod Godina 1199.e. godine 1054.e. a da Vukan bude "veliki knez" jedne oblasti. Rasprava između dva starija brata o pravu na prvenstvo u državnoj upravi prerastao je u sukob.

Te 1217. Na saboru u Žiči on se povukao ostavljajući svoje mesto učeniku Arseniju. Radoslav je bio oženjen kćeri Jovana I Anđela. Oženio se bugarskom princezom Beloslavom. Srpska vlastela nikako nije mogla da prihvati vizantijsku politiku kralja Radoslava. Aleksandriju i Nikeju. Bugarska i dr. Nezadovoljstvo srpskih feudalnih gospodara završilo se tako što je Radoslav zbačen sa prestola. Ključnu ulogu u ovoj možda najdalekosežnijoj odluci u srpskoj istoriji imao je Sava Nemanjić. Onog pravoslavlja koje poznajemo i prihvatamo i u današnje vreme. ili 1208. Prvi srpski arhiepiskop postao je Sava u proleće 1219. S druge strane nalazile su se nove države latinskih krstaša ili male grčke države. Od tamošnjeg cara Teodora I Laskarisa i patrijarha Manojla Sarantena Haritopula uspeva da izdejstvuje akt o samostalnosti srpske crkve. Sava je krunisao svoga brata Stefana krunom donetom iz Rima. Ubrzo je i Sava otišao sa mesta srpskog arhiepiskopa.činu imao je Sava. Oba braka sklopljena su iz političkih pobuda. Njegova prva žena bila je vizantijska princeza Evdokija. nego i u istoriji čitavog Balkanskog poluostrva. godine. Sjedne strane stajale su one države koje su pripadale vizantijskom duhu (Srbija. godine. kćeri Jovana II Asena. Na saboru u manastiru Žiči. Otuda je i proistekla prozapadna politika Stefanova. Na njegovo mesto došao je Stefanov mlađi sin Vladislav. po izričitoj očevoj volji. Ali. Vladislav je tražio i našao oslonac u Bugarskoj. januara 1236. Sava odlazi u Nikeju. Sava je započeo veliki posao učvršćivanja unutrašnje i spoljašnje organizacije srpske crkve. Stefana Prvovenčanog 1228. na srpski presto je došao njegov stariji sin Radoslav. U momentu Stefanovog konačnog ustoličenja na čelu srpske države. a Srbija prvi put kraljevina. Verovatno je neočekivani preokret u spoljnjoj politici Srbije pod novim kraljem. Radoslav se docnije zamonašio. Ceo Balkan podelio se na dva sveta. a Sava ga je sahranio u manastiru Studenici. Posle smrti prvog srpskog kralja. Najvažniji korak u ovom svom opredeljenju Stefan je učinio kada se 1207. Događaj koji je imao još presudniji značaj od ustoličenja Srbije kao kraljevine. Umro je u Trnovu 14. sa Zapada na Istok. počelo je jedno novo razdoblje ne samo u srpskoj istoriji. Sava je napustio Srbiju i ponovo krenuo na Istok. Vladislav je uspeo da Savine mošti vrati u Srbiju i . i zato Prvovenčani. Prvi Stefanov pokušaj da od rimskog pape Inoćentija III dobije kraljevski venac nije uspeo. Ovaj drugi jasno pokazuje kojim putem je Stefan bio nameran da krene. Stefan je postao prvi srpski kralj. Uz velike muke i protivljenja svog tasta. Sava je te godine poslao u Rim svog učenika Metodija koji od pape Honorija III dobija blagoslov za krunisanje.). On je bio taj koji je udario temelje srpskog pravoslavlja i u duhovnom i u organizacionom smislu. godine. epirskog vladara. uzdrmao stabilnost nekadašnje Stefanove države. oženio po drugi put i to venecijanskom princezom Anom Dandolo. Rušenje Vizantijskog carstva pod naletima krstaša (četvrti krstaški rat) i nastanak više novih država na tlu stare imperije promenio je odnos snaga na jugoistoku Evrope. bilo je stvaranje srpske autokefalne (samostalne) pravoslavne crkve. To je značilo da srpski arhijereji stiču pravo da potpuno sami biraju svog arhiepiskopa. Njegova kratka vladavina (1228-1233) bila je ispunjena unutrašnjim nesporazumima i borbama. Godine 1219. Odmah posle toga. njegova upornost se isplatila 1217. I ponovo je promena na srpskom tronu promenila srpsku spoljnu politiku. Obišao je Palestinu.

Uroš je bio dovoljno umešan da su ga smatrali prijateljem Nikejskog carstva. mada sam nikejski car nikada nije bio sasvim uveren u Uroševe prave namere. Srpski kralj se morao otkupiti da bi se vratio u svoju kraljevinu. On je proveo na tronu bezmalo četrdeset godina (1282-1321). grad Mačvu i verovatno Beograd. Sve se to odigralo 1243. četrnaesti vek. a Ugarska je naglo počela da izrasta u silu prvog reda. Kao znak pomirenja posle ovog neuspeha. Uz majčin oprost. U dva maha Uroš je i napadao grad i na taj način primoravao Dubrovčane na poštovanje drevnih obaveza prema srpskom vladaru. Oslonjen na Bugarsku. Nije pouzdano utvrđen tačan datum pomirenja između braće. U prvom periodu svoje vladavine obezbedio je granice srpske države. Uroš nije na svim stranama bio tako uspešan. kada ga je mačvanski gospodar uz pomoć ugarskog kralja Bele IV porazio i zarobio. delovali zajedno. Razočaran i fizički i moralno ubrzo je odstupio sa prestola u korist svog mlađeg brata Milutina. ni ta opasnost nije izrasla u otvoreni sukob. Milutin je došao u sukob sa bratom Dragutinom. Srbija. Uroš je na čelu srpske kraljevine ostao više od trideset godina. Dragutin nije dugo ostao na vlasti. Vizantija je obnovljena 1261. godine. verovatno oko 1270. Ostao je obogaljen. Poraženi otac se zamonašio i umro već naredne godine. Ne zadugo posle pomirenja. Dragutin je umro ostavljajući svoje oblasti sinu Vladislavu. Sredinom trinaestog veka Srbiji je najveća opasnost pretila od Bugarske. Budući da mu otac nikako nije izlazio u susret Dragutin je zaratio sa ocen i pobedio ga. Ali. Za sve to vreme gledao je kako se prilike na Balkanskom poluostrvu iz osnova menjaju. Pao je nesrećno sa konja na Jelači 1282. mada pritisnuta i sa severa i sa juga. Vladislav je trajao koliko i njegov glavni saveznik. Uroša je zbacio sa prestola njegov sin Dragutin duboko nezadovoljan očevim nepoverenjem. Sa prodorom Mongola u Ugarsku i Srbiju. rudarsko naselje Lipnik. Najduža vladavina jednog vladara u srpskoj istoriji srednjeg veka bila je upravo Milutinova. I taj sukob trajao je do kraja trinaestog stoleća i preneo se u novi. godine. bila je dovoljno velika država da neposredne opasnosti nije bilo. godine. Vladavina kralja Vladislava trajala je tačno deset godina. Urošev sin Dragutin oženio se ugarskom princezom Katalinom. njegova vlast je počela da posrće. Na samom početku. ali se zna da su 1313. ali je posle smrti bugarskog cara Mihaila Asena. Iako je pobedio Dubrovčane. To je dovelo do pogoršanja odnosa između Milutina i ugarskog . Promena na srpskom tronu odigrala se na saboru u Deževu. bacio u zatočeništvo i zauzeo Rudnik. Još jedanput je srpska vlastela odredila sudbinu prestola. Nekoliko puta su se pogoršavali i ponovo uspostavljali. Milutin je to iskoristio. Uroša I. NJegov najveći promašaj bio je napad na Mačvu 1267-1268. napao sinovca.sahrani ga u kraljevskom manastiru Mileševi iduće. Dragutin je uporno zahtevao vlast u jednoj srpskoj oblasti. Ustala je protiv Vladislava. uspela da ga zbaci i da dovede na vlast trećeg sina Stefana Prvovenčanog. Uroš I je vodio politiku koliko na prvi pogled pomirljivu prema susedima toliko i smišljenu. Ali. na insistiranje venecijanskog dužda mir je ponovo uspostavljen. polako jenjavao. Uroš je ponovo zaratio sa Dubrovnikom 1275. Pritisak je dolazio i sa severa i sa jugozapada. pobedio ga. 1237. godine. Naročito su značajni njegovi odnosi sa Dubrovnikom. postao je srpski kralj 1276.

Srpski kralj morao je da odoli i naletima albanskih velikaša koji su. Istinski uspon srpske države Nemanjića doćiće tek sredinom četrnaestog veka. . S druge strane. Stefan Nemanjić. u stvari suprotne. poslušali rimskog papu u zapovesti da zbace Milutina 1319. Ratovao je sa Dubrovčanima 1317. ugarski uspesi bili su kratkog daha. Ta sudbina nije mimoišla ni prvog srpskog krunisanog vladara. ovoga puta uz pomoć epirskog despota Tome. Prvo je ugarska vojska prodrla u Srbiju 1319. Vladavina Stefana Prvovenčanog Venčanje krunom je drevni izraz za čin krunisanja. kao katolici.kralja Karla Roberta. ona druga strana Stefanove politike nije bila tako svetla i uzvišena. istovremeno. On je. Uspehe i žrtve. Njegovu vladavinu krasile su dve. Jedino je sigurno da je Milutin ostao dužan oko 4. Nepravedna istorija pamti samo uspehe. Otuda naziv Prvovenčani. Često će se docnije ponavljati slični sukobi između najbližih srodnika iz dinastije Nemanjića. Pod njegovom vlašću stvorena je srpska autokefalna crkva. On je zaratio s rođenim bratom i time uspostavio jedan nesrećan običaj u srpskoj istoriji srednjeg veka. Ali. Nijedna krunisana glava porodice Nemanjića nije toliko uradila da za sobom ostavi graditeljski i umetnički trag kao Milutin. Stefan je srpskoj državi doneo krunu. bliskost u izvor opasnosti. osobine. srpska država koju je za sobom Milutin ostavio posle četrdeset godina na prestolu nije imala onaj unutrašnji sjaj i trajnost građevina njegovog doba. ona je Srbiju udaljavala od istinskih pravoslavnih korena. ali se ne zna pod kojim uslovima je zaključeno primirje. I koliko god je ta odluka imala praktično i političko objašnjenje. Prvi srpski kralj.000 perpera dubrovačkim trgovcima i da je izmirenje toga duga razvlačio sve do 1318. Srbiju okrenuo katoličkom Zapadu. Tako je u proleće 1320. I Milutin je imao muka sa Dubrovnikom. Zbog toga je Stefan došao u sukob i sa svojim mlađim bratom Savom. godine. ali je malo verovatno da je imala velikog uspeha. U protivudaru Milutin je povratio deo zauzetih zemalja. Vlast donosi nesporazume i razlaze. vladao je nešto više od dve decenije (1205-1228). Karlo Robert ipak uspeo da sačuva Mačvu pod svojom upravom. i najvažnije. kada su Dubrovčani dobili dozvolu da slobodno trguju u Srbiji. Ljubav pretvara u suparništvo. Još jednom je Milutin uspeo da se sačuva. Ono što je najvrednije iz dugogodinje vlasti kralja Milutina svakako su mnoge zadužbine i crkve koje je srpski vladar sagradio. Ali. Na žalost ishod ove akcije ostao je nepoznat. Prvo. zauzimajući sve bivše Dragutinove posede i prodirući dolinom Kolubare.

Kada je za trenutak pobedio Stefana priznao je prvenstvo katoličke crkve i vrhovnu vlast ugarskog kralja. onda je usamljena. Stefan Prvovenčani. Politika ne poznaje svete zavete. godine. Već 1191. mladi Rastko je želeo nešto drugo. onda je to Sveti Sava. Vukan je bio taj koji je uživao podršku katoličke vlastele u Zeti. Ako je uspešna. i pored svega toga. Ali. Raspad hiljadugodišnjeg carstva Vizantijskog primorao je Prvovenčanog da traži saveznike na drugoj strani. U tome i uspeva 1219. ali se smatra da se rodio negde oko 1174. Savina državnička delatnost počinje pomirenjem starije braće. Srpski kralj. I u ratovima i u diplomatskim pregovorima. Rastko (Sava) Nemanjić bio je treći. Još kao dečaku otac mu je dao Humsku oblast na upravu. najmlađi sin Stefana Nemanje. sada monahom Simeonom. Napustio ga je i Sava. Bez saveznika među susedima i bez prijatelja na dvoru. Zato je i ispisivanje redova posvećenih najvećem od svih Srba i teško i odgovorno. godine. Ne zna se tačan datum njegovog rođenja. Ali. Vlast ima još jednu rđavu odliku. Mletačkoj Republici i Rimu. Sve dok i braća nisu otišla različitim putevima. a potom u Vatopedu. Zajedno sa svojim roditeljem. Oslanjao se na prijateljstvo Ugarske i papske kurije. Tu je i dočekao Stefana Nemanju 1197. njegov glavni diplomata i savetnik. on napušta Hum i odlazi u Svetu Goru da se zamonaši. Godine 1217. Studenici. obnavlja manastir Hilandar i osniva srpsku monašku porodicu na Svetoj Gori. Od tada nosi ime kaluđera . zasenjeni njenom veličinom.U vreme sukoba između Vukana i Stefana. Stefan je imao uspeha. Nije nikako bio oduševljen Stefanovim vezivanjem za katolički Rim. Sava Nemanjić Ako ima u srpskoj istoriji ličnosti pred kojom ostajemo bez reči. Sila Boga ne moli. Mlada država je napredovala zahvaljujući saradnji dva brata Stefana i Save. vraća se u Svetu Goru sa čvrstom odlukom da reši srpsko crkveno pitanje. Tada je preneo mošti Simeona i sahranio ga u očevoj zadužbini. umro je iznenada u septembru 1228. Posle pobede Stefana nad Vukanom i sam Stefan se okrenuo Zapadu. Srpski vladar se našao potpuno sam. godine.Sava. Srpska crkva postaje . Boravio je u manastiru Stari Rusik.

protopopijate i parohije. Radoslav se u jednoj prilici obratio Ohridskoj arhiepiskopiji. Sava je bio prvi veliki književnik srpskog roda. Temelji srpske crkvene organizacije koje je udario Sava Nemanjić uspeli su da prežive ne samo propast srpske države. Namera mu je bila da se još više približi vizantijskoj strani i osnaži njen uticaj. On je. Napisao je i zakonik crkvenog prava. a on. Srpsku krunu je. Palestini i preko Soluna se vraća u Srbiju. sav prožet smislom pravoslavlja. grčkog vladara Teodora I Anđela. zaobilazeći arhiepiskopa Savu. Od izuzetnog značaja je Savina Služba Svetom Simeonu. Time bi se uspostavili odnosi koji su postojali i pre 1219. Srpsku crkvu je oslobodio svakog gospodara i učinio od nje prvu duhovnu ustanovu srpskog naroda. Srpski kraljevi Radoslav i Vladislav Posle smrti Stefana Prvovenčanog nije se postavljalo pitanje njegovog naslednika.Krmčija. poneo njegov najstariji sin Radoslav. O vladavini kralja Radoslava nema mnogo podataka. Ljut i razočaran. Ali. U tome je Sava video ozbiljnu opasnost po samostalnost srpske crkve. njegovo držanje prema Radoslavu se ni posle toga nije promenilo. I naravno. U početku. Tu svakako na prvo mesto dolazi Žitije Svetog Simeona (biografija Stefana Nemanje). Sasvim logično i očekivano. Čitavu državnu teritoriju podelio je na episkopije. još za života Stefanovog. pisao je duhovne spise. Njegova misao i duh žive u svim Srbima. prvi srpski arhiepiskop. sasvim prirodno po očevoj volji. dobio položaj savladara. Jedino se znaju osnovne činjenice političke situacije na Balkanu i u Srbiji. Boravi u Nikeji. jer su pregovori sa Ohridom vodili ka priznanju vrhovne vlasti ohridske arhiepiskopije. poglavara srpske crkve. Trag Svetog Save ne postoji samo u istoriji srpskog naroda. Pod uticajem oca svoje žene. Crkveno sedište smestio je u manastir Žiču. godine. u nepreglednim stranicama pisane prošlosti. nego i da ostanu tajni oslonac u budućim vremenima dugog razdoblja pod nekrstima. čije duše nisu zatrpane besmislom i čija svest ne robuje zabludama vremena sadašnjeg. Najodanije svoje prijatelje postavio je za episkope. Otišao je toliko daleko da je pregovarao sa Ohridom neposredno. duboko duhovni spis u tradiciji vizantijske hrišćanske poetike. iz braka sa Evdokijom. . Sava je pisao dela čisto crkvene sadržine: Karejski i Hilandarski tiptih. Sava ponovo odlazi na put. poznat pod nazivom . Sve episkopije snabdeo je duhovnim knjigama i naredio da se izrade njihovi prepisi. Sava. I vaspitanje koje je Radoslav stekao bilo je u duhu vizantijskih tradicija. dela u kojima je pokazao svoj istinski spisateljski dar napisana su docnije. Ali. u ono vreme grčkom središtu na zapadu. Pisao je mnogo i raznovrsno.samostalna. novi srpski kralj je preokrenuo pravac državne politike sa zapada na istok. ova nagla i netaktična promena političkog pravca uzdrmala je unutrašnje stanje u Srbiji.

Iduće. . Veze sa ugarskim kraljem i zbližavanje sa sicilijanskim kraljem Karlom Anžujskim uputile su ga protiv Vizantije. Trepči. bila je iz roda Anžujskog. Oni su stigli u Srbiju negde početkom četvrte decenije trinaestog stoleća.Promena na srpskom prestolu 1233. bugarskog kralja. 1241. ako se vrati na srpski tron. spoljašnja politika Srbije je promenila pravac. Vladislav je morao da padne i preda kraljevsku vlast svom najmlađem bratu Urošu. 1234. bakra i olova. Feudalni gospodari svrgnuli su Radoslava i na njegovo mesto doveli Stefanovog mlađeg sina Vladislava. Zbog dubrovačkog gostoprimstva Radoslavu došlo je do nesporazuma Republike i srpske države. Razvoj rudarstva u Srbiji pokrenuo je čitavo kolo privrednih i trgovačkih veza sa primorjem i južnom Italijom. poznatih pod imenom Sasi. Uroš je imao tu sreću da su mu spoljašnje okolnosti išle na ruku. Ako bi se to dugo vreme Uroševe vladavine sagledalo jednim pogledom. godine bila je delo unutrašnjeg prevrata. Sasi su razvili rudnike u Breskovu. bivši srpski kralj nije dugo ostao u Dubrovniku. Rudniku. novim mirovnim ugovorom. potpisao ugovor o prijateljstvu i skladnom delovanju protiv zajedničkih neprijatelja. Ono što je posebno zanimljivo za ovo razdoblje srpske istorije jeste pojava nemačkih rudara. Uroš je na vlasti ostao više od trideset godina (1243-1276). Vladislav je morao da se okrene svojim zapadnim granicama. Već je bilo reči o njegovim borbama i pomirenjima sa Dubrovnikom. Novom Brdu i u drugim rudarskim mestima. ma kako to bilo i složeno i opasno. Ali. Kralj Vladislav se okrenuo Bugarskoj. Jedva dve godine docnije. vratio u Srbiju. Radoslav se sklonio u Dubrovnik. Vladislav je stigao do grada Splita. trećem sinu Stefana Prvovenčanog. I dok su vladavine prve dvojice bile srazmerno kratke. Od 1237. Pregovori sa Dubrovnikom završili su se 1235. u kojoj im je obećao silne ustupke i široka prava. Sa sobom su doneli nove tehnike pronalaženja i prerade rudara plemenitih metala. Sa Splićanima je 1237. onda bi se moglo zaključiti da je Uroševo doba bilo doba beskrvne ravnoteže. Uroševa žena Jelena. Dubrovčanima je izdao poznatu Povelju. NJihovo znanje i sposobnost oživele su proizvodnju metala i širom otvorili vrata mediteranskog tržišta srpskoj privredi. posle neuspešnog pokušaja da u Draču nađe utočište. Rogozni. I opet zahvaljujući rodbinskim vezama. rođaka Karlova. Štiteći Hum od hercega hrvatskog Kolomana. Uskoro je bio prinuđen da se. Kralj Vladislav nije dugo izdržao na vlasti posle smrti svoga tasta i zaštitnika. Vladavina Uroša I Sva tri potomka Stefanova smenila su se na srpskom tronu. pre svega srebra. mada odnosi dve države nikada nisu postali sasvim prijateljski.

On je na tom poslu radio voljno i istrajno." Ono prvo pravilo ima i svoj drugi deo. Svome sinu Stefanu dao je na upravu zetsku oblast. Tačno je to bio slučaj kralja Milutina. ali nije imao snage da na toj vlasti on sam dugo ostane. Ali. Milutin je nastavio politiku svojih prethodnika i spremao se za napad na Vizantiju. velike ciljeve raškoj državi i da državnu politiku povede putem koji će dovesti srpski narod do snage koja mu je dala dominantan položaj na Balkanskom poluostrvu. ali se do kraja svoje vladavine nije usudio da napravi odlučujući korak.pitanje kraljevskog nasleđa. ovog puta bilo je .Od tih velikih planova koalicije i akcije uperene protiv Carigrada nije se mnogo ostvarilo. Bivši kralj se povukao u oblasti oko Rudnika. Nemoguće je pronaći bolju ocenu kralja Milutina od one koju je zapisao Stanoje Stanojević u osvit dvadesetog veka: "Milutin nije bio vladalac velikih sposobnosti. ratnički raspoloženom. Stariji pisci istorije imali su tu retku odliku da izriču ispravne sudove. nije bilo teško da savlada Dragutina i popne se na srpski presto. oslepljen i proteran u Carigrad. on je imao smelosti da postavi nove. Nezadovoljni kraljević napadne oca. bio je presudan za Dragutina. ali je bio pun volje i ambicije da osnaži svoju državu. Sve se to dogodilo 1299. NJegovom mlađem bratu. I Milutin je imao muke sa svojim naslednicima. Urošev sin Dragutin jeste imao snage da pobedi oca i skine ga sa vlasti. Za razliku od njih on je taj napad i ostvario. Još jedanput je Milutin krenuo na Vizantiju pred sam kraj stoleća. bude poražen. mada je Uroš dobar deo svoga vremena i pažnje upravio ka tom cilju. Nekoliko puta je ratovao sa Carigradom da bi najzad u drugoj polovini osme decenije trinaestog veka osvojio Poreč i okolne krajeve. Mačvu i Srem. Pobeda je bila ubedljiva. a srpski kralj je dobio sve one teritorije koje je ranije osvajao i vizantijsku princezu Simonidu za ženu. Čitavu deceniju Uroš je pripremao napad na Vizantiju. Srpski kraljevi Dragutin i Milutin Nepisano pravilo istorije jeste da posle duge vladavine jednog vladara dolazi kratka vladavina njegovog naslednika. godine. Tu je vladao sve do svoje smrti 1316. Time je njegova dugogodišnja vlada u Srbiji ostala nekako nezavršena i nedorečena. Razlozi sinovljevog nezadovoljstva bili su istovetni razlozima nesloge u ranijim generacijama . Poraz novog srpskog kralja od vizantijske vojske 1281. Posle kratke vladavine jednog monarha dolazi duga vladavina sledećeg. godine.

pod uticajem kraljice Simonide. godine. Svi srpski vladari kraljevske porodice Nemanjića za sobom su ostavljali zadužbine. godine. Radoslav je obogatio zadužbinu svoga dede Stefana Nemanje manastir Studenicu. Još dok je Sava bio živ započeta je gradnja hrama Sv. Sveti Sava i njegov brat veliki župan Stefan počeli su izgradnju crkve Svetog Spasa u Žiči čija je gradnja trajala punih dvadeset godina. Završena je tek dvadesetih godina trinaestog veka. U trenutku njegove smrti (1321) granice su bile pomaknute daleko i na sever i na jug. Zadužbina kralja Uroša I je manastir Sopoćani sa crkvom Svete Trojice iz 1260. Završen je tek sredinom trinaestog veka. Unutrašnjost crkve oslikana je tek 1208-09.i načelnih neslaganja. I to spomenici koje su rušili i skrnavili i neprijatelji. Apostola u Peći. godine. da iskupe svoje duše i pokažu svoju veličinu. Bogorodičina crkva u Studenici. A ono što je ostalo samo su spomenici. Od velike vrednosti je i manastir Morača čiji je zaštitnik i graditelj bio Vukanov sin Stefan. svoje crkve i manastire. sagrađenoj oko 1290. nije završena za života svog osnivača. granice srpske države bile su kod Lipljana. crkve. godine. gradovi Srbi nisu mnogo srećan narod. zadužbina Stefana Nemanje. jedan od najvelelepnijih u Srbiji. Podignut je 1251-52. On je proširio Bogorodičinu crkvu u tom manastiru. . Bili su to pravi osnovi za uspon srednjovekovne Srbije u četrnaestom veku. Rezultati Milutinove vladavine u Srbiji bili su jasno vidljivi. Zadužbine. Milutinov pomirljiv stav prema Vizantiji. Siromašan je onaj narod kome ostanu samo spomenici. Vladislav je sazidao svoju zadužbinu manastir Mileševu oko 1225. naveo je Stefana na oružani otpor ocu. i strani gospodari i neumitni zub vremena. Kada je primio državnu vlast. Kralj Dragutin kritor je crkve Svetog Ahilija u Arilju. U njemu se nalaze najznačajnije freske srpskih vladara toga doba. Od njihove velike srednjevekovne države nije ostalo gotovo ništa.

Hronološka tablica 1199 1204-05 1217 1219 1228 1228 1233 1236 1243 1276 1282 1299 1321 smrt Stefana Nemanje Stefan postaje veliki župan Stefan se krunisao za kralja i postao Stefan Prvovenčani Srpska crkva postaje autokefalna (samostalna) smrt Stefana Prvovenčanog Radoslav postaje srpski kralj Vladislav smenjuje Radoslava na srpskom prestolu smrt Save Nemanjića Uroš I postaje srpski kralj Dragutin smenjuje Uroša na srpskom prestolu Milutin nasleđuje krunu od Dragutina Milutin se oženio vizantijskom princezom Simonidom smrt kralja Milutina . crkvu Svetog Đorđa u Starom Nagoričinu i samu Gračanicu. Za vreme njegove vladavine podignuto je ili dovršeno više crkava i manastira velikog istorijskog i umetničkog značaja. Kraljevu crkvu u Studenici. neverovatno brzo završena (1312-17). crkva Svetog Stefana u Banjskoj. jedan od najlepših graditeljskih spomenika srpske srednjovekovne arhitekture.. Jovana u Svaču iz 1300. On je sazidao crkvu u Hilandaru (1303) poznatu kao crkva kralja Milutina. Tu se nalazi i Milutinov mauzolej. godine. Milutinova zadužbina je crkva Sv. umesto nezgrapnih reči i opisa. Milutin je u poslednjih dvadesetih godina svoje vladavine sagradio ili obnovio crkvu Bogorodice Ljeviške u Prizrenu (1313-14). Ovde će biti pomenute samo najvažnije.. Njegova glavna zadužbina je manastir Gračanica. neka slike same govore čitaocu. Ali.Daleko najveće graditeljske poduhvate preduzimao je kralj Milutin.

kćeri panhipersevasta Jovana. bio je logičan naslednik. verovatno i delove Huma. Prosek i još neke gradove u Makedoniji. Srpska vlastela mu je najviše zamerala pomirljiv stav prema Vizantiji i to objašnjavala uticajem kraljičinim. Od dolaska na vlast Stefana III Dečanskog. srpskoj državi i njenom vladaru kao da nije bilo mira. uporno radila da naslednik Stefanov bude njen sin Siniša. Iako je njegova strana poražena. Stefan III je i dalje imao jake protivnike u svojoj državi. Tako je počeo građanski rat u Srbiji. docnije nazvan Dečanski. A ona je. Stefan. tako neumitno poraznog kao što je četrnaesto stoleće. Snaga Srbije ujedinila je bugarskog vladara Mihaila i Andronika III. unutrašnje stanje u državi nikako nije bilo sređeno u onoj meri u kojoj je to bilo potrebno da bi se Milutinova Srbija stabilizovala i održala. a lokalna vlastela. gotovo slep. preko veličanstvenog Dušanovog carstva do poraza na Marici. u isti mah. Središnja vlast nije se učvrstila. zloslutnom vesniku Kosovske bitke. a ne stariji sin Stefana Dečanskog. koje je nagovestilo posrtanje i pad. na osnovu sporazuma svoga oca i kralja Milutina. Nema u prošlosti Srba nijednog perioda tako velikog i. povukao je svoju vojsku koju je već bio poslao u pomoć Mihailu. a sam car Mihailo poginuo je u ovoj bici. ipak je uspeo da pobedi svoje protivnike i da se ustoliči kao vladar Srbije. Iako je pobedio Bugare. Doba srpske istorije od 1321. Tada je i krunisan "bogodarovanim vencem kraljevstva srpskog" (6. Krajem treće decenije četrnaestog veka. Stefan je stao na stranu svoga tasta. on je povratio Ston i Pelješac. Stefan je uspeo da u ovom ratu zauzme Veles. do 1371. godine između Srba i Bugara bio je taj odlučujući sudar. Oženio se 1325. Stefan III. godine bilo je ono najsjajnije vreme srednjovekovne države i srpskog carstva. se toliko osilila da su njeni zahtevi ozbiljno ugrožavali interese države. Ni pitanje o nasleđu nije bilo rešeno. Dušan. Andronika II i Andronika III. I Dragutinov sin Vladislav imao je ambicija da dođe na srpski presto. . Moralo je da dođe do ratnog sukoba. Ali. mada je njegov mlađi brat Konstantin takođe pretendovao na krunu. Dečanski je ratovao i sa Dubrovačkom Republikom na jugozapadu. I trijumfalan i porazan. Bugari su do nogu potučeni. na vest o porazu Bugara. sa svoje strane. sinovca vizantijskog cara Andronika II. Andronik III. U vizantijskom sukobu između dede i unuka. Stariji sin Milutinov.Srpska država Nemanjića 1321-1371 Uvod Bio je to vek i veličanstven i tragičan. Do 1322. NJene su granice bile znatno proširene i prema jugu i prema severu. godine Marijom Paleolog. Smrt kralja Milutina obeležila je novo razdoblje u istoriji srednjovekovne Srbije. januara 1322). Bitka kod Velbužda 1330. Ali.

uz pomoć zetske vlastele.Kraljević Dušan i srpska vlastela u Zeti uveliko su rešili da je kucnuo čas da se učini kraj vladavini Stefanovoj. a svog sina Uroša proglasio je kraljem. ali Dušan nije uspeo da osvoji grad Hum. On je ostvario one snove koje su sanjali Uroš I i Milutin. Kostur i Strumicu. decembra . Uskoro je Srbija nastavila da ratuje na jugoistoku. s druge strane. On je do kraja 1348. i Ugarske i Bosne. Ratovanja i osvajanja Dušanova nikako nisu prestajala. Na osnovu mira sa Vizantijom zaključenim 1334. Jedino od čega je u ovom trenutku srpski kralj morao da odustane bila je opsada Soluna. Dubrovčani su svečano dočekali novog srpskog kralja. Već 1349. On je bio taj koji je srpski narod doveo do vrhunca moći i političke i zavojevačke. Dušan je osvojio dobar deo Albanije i proširio teritoriju svoje države sve do Janjine. Najtačniji opis Dušanov dao je veliki srpski istorik Stanoje Stanojević u svojoj Istoriji srpskog naroda. Početkom pete decenije četrnaestog veka Dušan se okrenuo prema severu. mada sam nije bio dobar organizator". Dušanova vojska se. čitavu Albaniju i Epir. NJegove pretnje Srbiji ozbiljno su ugrožavale i državne granice i samu državu. NJihovo uverenje utvrdio je prevrat u Bugarskoj. ali je on imao prirodne bistrine da shvati neposrednu situaciju i da je iskoristi. Dve godine docnije od njega su dobili čitavu Dalmaciju od Stona do Dubrovnika. prvi put suprotstavila turskoj najezdi. tek što je rat počeo. Godinu dana pre toga. proglasio cara Dušana. Već 1331. koji je potom. zajedno sa Bugarima. Dušanova Srbija je obuhvatala celu Makedoniju osim Soluna. Osim toga. to je srpski sabor prvo izabrao arhiepiskopa Joanikija za patrijarha. do 1340. Srbiji su priznate sve nove granice. Dušan se krunisao za kralja 8. U sukobu sa ugarskim vladarem Lajošem osvojio je Mačvu i Beograd 1353. gradove Prilep. pošto je krunisanje mogao da obavi samo patrijarh. 1908: "Duboke političke mudrosti u njega nije bilo. to nije ni u kom slučaju zaustavila Dušanova osvajanja. pre više od osamdeset godina. napadnuta je i Bosna. Uglavnom zahvaljujući tom braku odnosi između Srbije i Bugarske ostali su dobri i prijateljski sve do smrti cara Dušana. (str. kada je osvojen grad Ser. Dušan je ubrzo. u prvoj Maričkoj bici. Naredne 1346. Stefan Dušan bio je sigurno jedan od najznamenitijih i najuspešnijih srpskih vladara srednjeg veka. u kojoj je za cara proglašen Jovan Aleksandar. mada je neke od ovih krajeva propisno opusteo i opljačkao. lako ga savladao i zarobio. on je shvatao potrebu u korist dobre organizacije. Krajem 1355. Ali. Iako je srpska vojska ubedljivo poražena. novembra iste godine. godine Stefan Dušan se krunisao za cara u Skoplju. krenuo na oca. Ohrid. septembra 1331. 168) Dušan se ubrzo oženio sestrom Jovana Aleksandra. Ali. Jelenom. Od 1336. I mnogo više. a svrgnuti otac i vladar umro je posle nekoliko meseci. Akarnaniju i Tesaliju. sve bivše oblasti Vizantijskog carstva. izbio je rat između Dušana i Mletačke republike s jedne strane. Mladi srpski vladar odmah je napao Vizantiju i osvojio gotovo čitavu Makedoniju. car Dušan je iznenada umro (20. Do 1345. osvojio Etoliju.

i pored svih svojih nedaća. Prvo je pokušao da dobije kćer tarinskog kneza Filipa. Neki od njih priznavali su vrhovnu vlast Uroša (Lazar Hrebeljanović u južnoj Srbiji. Vladavina Stefana Dečanskog Doba Stefana III Dečanskog u srpskoj istoriji srednjeg veka bilo je jedna od onih velikih stepenica u razvitku srpske države. Dečanski je ostao jedan od uspešnijih i marljivijih srpskih vladara. Srbija je ušla u novo razdoblje svoje burne istorije. Ali. uspeo da dođe na srpski tron i da pobedi sve svoje suparnike. vlastela i sveštenstvo priznaju papsku vlast Stefan nije ni želeo ni mogao da ispuni. Jasno je samo jedno. podeljena i slaba. kralj Stefan je izgubio svoju prvu ženu Teodoru. odmah je počeo sebi da traži novu kraljicu. dočekala tursku najezdu. Umesto na Zapadu. u Skadru. ni umeo. Neposredno posle povratka u Srbiju. proglasio za kralja. jer je bio skoro sasvim oslepljen. Doba u kome su lokalni feudalni gospodari preuzeli vodeću ulogu i ugrozili prvenstvo centralne vlasti. nije imao ni snage ni mudrosti da im se suprotstavi. Dušanov zakonik kodifikovao je i pravno uobličio sve one pravne norme i običaje koji su do toga doba vladali u Srbiji. jer sam Uroš to nije ni mogao. Tako je Srbija. Uslov da srpski kralj. Nikola Altomanović na Zlatiboru i Rudniku).. Rat se završio posle tri godine. U trenutku kada mu je otac kralj Milutin umro. A otomanski zloglasni i rušilački huk. I kako je to bilo uobičajeno u srednjem veku. Iako je na srpskom prestolu proveo nepunih deset godina. dok se Vukašin Mrnjavčević odvojio od Uroša i 1366. nije došlo. Vuk Branković na Kosovu. mada se čitava priča nikada nije mogla sa sigurnošću utvrditi. Dokumenti iz njegovog vremena govore o "predivnom čudu" vraćanja vida srpskom vladaru. Do venčanja. U prvi plan došla je porodica Mrnjavčevića i još nekoliko predstavnika srpske vlastele. Dečanski je. sin cara Dušana. Nije mnogo vremena prošlo pre nego što se Dušanovo carstvo nije sasvim raspalo. svaki od njih. godine (dopunjen 1354). u svojoj prestonici Prilepu. I nekoliko izuzetnih fresaka iz ovog perioda prikazuju taj božiji čin. Blanku. Njegova sudbina je bila još teža. Posle smrti Dušanove. Verovatno najznačajniji dokument Dušanove vladavine u Srbiji bio je njegov Zakonik iz 1349.. I postajao je sve jači. Kralj Uroš II. Stefan se nalazio u izgnanstvu u Carigradu. koje je već bilo zakazano za proleće 1323. čiji je vrhunac obeležila vladavina njegovog sina Stefana Dušana. sami su brinuli o svojim posedima. već je stizao do srpskih zemalja. bez obzira na svoj odnos prema Urošu. braća Baošići u Zeti.1355). a Ugarska je dobila Dalmaciju i Dubrovnik (1358). srpski vladar je potražio sebi .

Njegova smrt. Po ugledu na svoje pretke. I na jugu i na severu. a Dušan car "Srba i Grka". I pronašao je na carigradskom dvoru. Ali samo je jedan bio car Stefan Dušan. one koja ume da pobeđuje i osvaja. Pod novom titulom. u novembru 1331. on je poneo i ime manastira čiji je bio zaštitnik. I sa carem Andronikom III i sa moćnim Jovanom Kantakuzinom. Dečanski je za sobom ostavio dubok trag.nevestu na Istoku. Proširio je teriotriju srpske države do granica koje ni pre. . Vladavina Stefana Dušana Bilo je u srpskoj istoriji više uspešnih vladara i ratnika. blistavo delo srpskog srednjovekovnog građevinarstva i umetnosti. srpski vladar se prvi put pominje u hrisovulji manastiru Ivironu na Svetoj Gori iz januara 1346. Borio se i pregovarao sa Vizantijom i uspešno i ravnopravno. manastir Visoki Dečani. godine. sklonio se u zvečansku tvrđavu. Stefan Dušan se krunisao za cara u Seru 1345. Docenije su se njih dvojica razišli i postali veliki protivnici i neprijatelji. sa kojim nikada nije bio u prijateljskim odnosima. Dvadeset i četiri godine njegove vladavine bile su ispunjene neprekidnim ratovanjima. Vizantijskog pretendenta Jovana Kantakuzina primio je u Prištini 1342. ostala je prekrivena velom tajne za sva vremena. Dušan je proveo čitavih nedelju dana u Radovištu na Strumici razgovarajući i pregovarajući sa Andronikom III. Bila je to sasvim mlada devojka. Marija Paleolog. Godine 1336. i Stefan Dečanski gradio je svoju zadužbinu. Na prvom mestu. Slike koje slede samo su jedan isečak njegove lepote. poznatiji kao Dušan Silni. Tada je i potpisan sporazum o zajedničkoj borbi protiv zvanične vlasti carice Ane Savojske u Carigradu. Bežeći od ruke svoga sina. Takav nadimak u jednom borbenom i nepokornom narodu mogao je da stekne samo borac najređe vrste. U izgnanstvu je proveo mladost. On je bio taj koji je uzdigao Srbiju do najznačajnije vojne sile Balkanskog poluostrva. Brak je sklopljen 1324. u izgnanstvu je i umro. Srpski vladar Stefan III Dečanski nije imao mnogo sreće. Dušan je vojevao na svim stranama. Za razliku od njih. godine. ni posle njega niko nije dostigao. godine. Tada je i Srbija postala carevina. vizantijska princeza.

šest godina docenije 1354. najavila je raspad i postepeno propadanje srpske srednjovekovne države. Novi srpski car. U Skoplju je usvojeno prvih 135 članova Zakonika.Svakako najznačajniji dokument Dušanove vladavine u Srbiji bio je njegov Zakonik. Dušanov polubrat. do završnog člana 201. nosio titulu . nije uspevao da zaštiti svoju državu ni od spoljnih napada. pod zvaničnim naslovom "Zakon blagovernoga cara Stefana". Vladavina Uroša II Vladavina Uroša II. bila je. sebi je dodelio carske dostojanstvene oznake. Najozbiljniji protivnik bio mu je Simeon Nemanjić. Tako je prvi potomak Dušana Silnog poneo nadimak Uroš Nejaki. ni od unutrašnjih potresa. Ovaj pravni spis donet je na saboru u Skoplju. Simeon je poražen kod Skadra. sina cara Dušana. Tek 1358. I sudbina i istorija ponekad igraju nemilosrdne igre. ustanovio je pravni položaj države. Dušanov zakonik bio je u stvari ustav srednjovekovne srpske države. donet na saboru u Seru. I kako je već bilo pravilo u srednjem veku i Uroš je morao da vodi bitku za svoja nasledna prava. Dušanova iznenadna smrt 1355. godine. dok je drugi deo. Iako je celokupna srpska vlastela i crkva stala na Uroševu stranu Simeon. koji je tu titulu nasledio od oca. vladara i crkve i predstavljao je onaj vrhovni pravni akt iz koga proizilaze svi pojedinačni i ostali propisi i norme. vojno daleko snažniji. Zakonik cara Dušana čini sveobuhvatni pravni akt pisanog prava u kome su objedinjeni osnovi običajnog i vizantijskog prava. Ovaj dokument izvanredne važnosti. gotovo u svakom pogledu suprotna vladavini njegovog roditelja. maja meseca 1349. ali je još godinu dana posle toga.

NJihov uspon došao je šezdesetih godina četrnaestog veka. a njihovi posedi nalazili su se u Makedoniji. Po istom zakonu prirode i istorije pojavljuju se novi feudalni gospodari. ni Mrnjavčevići nisu dugo uživali u blagodetima moći. koje je obuhvatalo sve stare srpske zemlje vladao je Uroš. Svi ostali srpski gospodari. Istovremeno Uglješa je dobio oznake despota i ustoličio svoju vlast u Seru. poznati u srpskoj istoriji predkosovskog vremena. posle Maričke bitke. U Epiru i Tesaliji. pojedini lokalni vlastelini. ostavljajući za sobom velelepne zadužbine i maloletne naslednike. septembra 1371. srpske tragične prošlosti. despot Dejan. gradovi I graditeljska i likovna dostignuća srpske države četrnaestog stoleća bez sumnje ulaze u red najvrednijih spomenika srpske prošlosti. Veliki broj zadužbina. sticali su svoj značaj docenije. Na žalost. državnog sabora održanog u Skoplju i Dubrovčana uspeo je nekako da spase svoje vladalačko nasleđe. nestaju sa pozornice srpske istorije. Među njima svakako su najznačajniji i najsnažniji bili braća Uglješa i Vukašin Mrnjavčević. Srpska država se u stvari podelila na dva carstva. pa je već 1365. Dva istaknuta feudalca Dušanovog doba. despot Oliver i sevastokrator. tj. . Države u srednjem veku nikako nisu imale stabilne i dugotrajne granice. Obojica su poginula istog dana. Vukašin dobio kraljevsku titulu od Uroša i time postao njegov savladar. Uroš II. Iste godine umro je i poslednji srpski car. 26. ali i sadašnjisti.srpskog vladara. u Maričkoj bici. Onim većim. Zadužbine. mnogi od njih nestali su pod naletima nesrećne srpske sudbine. Njihova vlast i uticaj vrlo brzo su rasli. manastira i crkava sagrađeno je u ovom razdoblju. Ali. a mnogi i danas stoje ranjeni i okrnjeni kao ubedljivo svedočanstvo srpske veličine i. I kako to već obično biva uvek kada je slaba središnja vlast. Simeon je osnovao svoju državu. crkve. Učestali ratovi i feudalno ustrojstvo činili su da veličine država zavise od moći i snage pojedinih vladara. Uroševo i Simeonovo. istovremeno. A mladi Uroš. Dušanovo carstvo se brzo smanjivalo. dobijaju veći značaj i moć. uz podršku majke Jelene. Otuda je i osipanje srpskog carstva cara Dušana počelo onog trenutka kada je nestalo njegovog glavnog oslonca i nosioca.

Arhistratiga Mihaila u Lesnovu. Crkva Sv. pomena zaslužuju bar one najznačajnije i najlepše. ova crkva je poznata po svom zidnom slikarstvu. Zidanje je trajalo od 1327. kao zadužbina vlastelinke Danice. Njena lepota gotovo da doseže sjaj prethodnih građevinskih poduhvata dinastije Nemanjića. do 1335. Danas Srbima ostaju samo sećanje. Manastir u Rili delo je protosevasta Relje Ohmučevića. Sazidao je despot Oliver (1342-1349. Nikole u Psači. NJeno kamenje oskrnavljeno je i ugrađeno u Sinan Pašinu džamiju u Prizrenu. klesari i slikari koje je srpski vladalac mogao da pronađe. Tako je župan Radoslav podigao crkvu Svetog Spasa u Kučevištu tridesetih godina četrnaestog veka. danas je tužna ruševina. Iako nevelika. naročito po izvanrednim portretima vladara. Od izuzetne važnosti je i crkva Sv. godine. Najveća i u najvećoj meri očuvana zadužbina četrnaestog veka svakako je crkva Sv. I pojedini feudalni gospodari zidali su svoje crkve i manastire. Dovršena je i oslikana posle smrti careve (1355-1360). Na prvom mestu u ovom dostojanstvenom i nemom nizu nalazi se manastir Visoki Dečani.Stoga. I jedan veliki nauk. Tu su radili najbolji zidari. Arhanđela kod Prizrena. ili 1337. Većina ih je dolazila iz primorskih oblasti. Dečani su najveća zadužbina kraljevske i carske porodice Nemanjića. Crkva u LJubotenu sagrađena je 1336. Hronološka tablica 1321 . Unutrašnji zidovi oslikani su 1347-1348. Nikole. zadužbina kralja Stefana III Dečanskog. koju su podigli knez Paskač i sevastokrator Vlatko (1365-71). divljenje i ponos. nekada davno kitnjasti mauzolej cara Cušana sa crkvom Sv. na zalasku šesnaestog veka. Dušanova zadužbina je i crkva Svete Bogorodice u Matejču.smrt kralja Milutina .

kasnije. on je zajedno s braćom u . zavladala je glad.krunisanje Dušanovo za cara i Uroša za kralja 1349. nijedan srpski velikaš nije hteo da prizna za vrhovnog gospodara. nesposobni car Uroš izgubio je oslonac svoje vlasti. strah i panika. Uostalom. Državu je zahvatilo bezvlašće. Nikola Altomanović. zemlja je opustela.smrt Stefana Dečanskog 1331 .državni sabor u Skoplju 1346. Državu su razdrobili oblasni gospodari: Kraljević Marko.ulazak kralja Dušana u Dubrovnik 1331 .dolazak na presto Stefana Dušana 1331 .poraz Simeona Nemanjića kod Skadra 1365. vekovima odlučivati o sudbini balkanskih naroda. pod okriljem noći. između 25. braća Jovan i Konstantin Dejanovići (Dragaši). Đurađ Balšić.ženidba Stefana Dečanskog vizantijskom princezom Marijom Paleolog 1330 . koja će. godine (po starom kalendaru). septembra 1371. Jedini su Srbi predvideliudbinsku opasnost od nabujale turske matice.krunisanje Stefana III Dečanskog 1325 . Ipak. Još uvek zvaničnog kralja. Pogibijom kralja Vukašina i despota Uglješe Mrnjavčevića. celu Albaniju i Epir na jugoistoku 1346 .smrt cara Stefana Dušana 1358. umro je i car Uroš.bitka na Marici Propast srpskog carstva Uvod Sredinom XIV veka na tlu Evrope se pojavila jedna nova sila.Dušan osvaja Beograd i Mačvu 1336 -1340 . i 26. Ne dugo posle bitke. NJegovom smrću ugasila se dinastija Nemanjića. Marka Mrnjavčevića. Turci su izveli prepad na neopreznu srpsku vojsku i potukli je do nogu. U to vreme retko ko je mogao da pomisli da će se Osmanlije zaustaviti tek pod zidinama Beča.Vukašin Mrnjavčević krunisan za kralja savladara 1371.1322 . Iako i oni slabi. Bio je to kraj Srpskog Carstva. kao prvi na udaru.mir zaključen između Dušana i Vizantije kojim su priznate nove granice srpske države 1336 . Strahoviti poraz na Marici imao je dalekosežne posledice.ženidba Dušanova bugarskom princezom Jelenom 1334 . Lazar Hrebeljanović i drugi. Vuk Branković. krenuli su van granica svojih zemalja da odlučnom bitkom preduprede neprestane nalete Osmanlija i jednom za svagda ih vrate u Anadoliju. Označio je početak propasti Srpskog Carstva.Dušan zauzima celu Makedoniju osim Soluna.bitka kod Velbužda 1331 .donošenje Dušanovog zakonika 1354.donošenje dopuna Dušanovom zakoniku 1355. decembra iste godine.

i krenuo u turski tabor da ubije sultana Murata i reši bitku. i istovreme. Kasnije su Turci zauzeli Niš (1386). potpuno je razbio odrede Muratovog sina Jakuba. Kasnije. Iako o izdaji nema potvrde u izvorima. 1379. Gospodario je celim Pomoravljem. Boj je započeo u vidovdansko jutro. čime je srpskom verskom poglavaru konačno priznata titula patrijarha. u čemu mu je pomogao bosanski kralj Tvrtko. Obojica su kovali novac sa svojim likovima. Bitka se dugo i pažljivo pripremala na obe strane. U svom najvećem obimu.Dragašima. odakle se jednog trenutka verovatno odvojio plemić Miloš. s gradovima Nišem. pripojio je i oblast Kučeva i Braničeva koje su pripadale Radiču Brankoviću. Smrt sultana Murata i činjenica da su se Turci odmah povukli. Da bi nekako dospeo u njegovu blizinu. Pored Lazara. i na taj način. Naredio je da se prikrije sultanova smrt. juna po novom kalendaru). u utorak 15. Za poprište su odredili kosovsku ravnicu. Među retkim plemićima koji su izbegli smrti. Užicem i rudarskim središtima Novim Brdom i Rudnikom. vojske su se sukobile negde blizu sastava Laba i Sitnice. Posle Muratove smrti nastala je zbrka u kojoj se najbolje snašao njegov drugi sin Bajazit. Prvi ishod Kosovskog boja možda nikada neće biti rasvetljen zbog oskudnosti i neusaglašenosti savremenih izvora i brzo stvorene legende koju su već u XV veku podlegli potonji hroničari. koji se prema predanju prezivao Obilić. Zarobio je kneza Lazara i odmah ga pogubio. Kada su ga priveli. oblast kneza Lazara se prostirala od izvorišta Južne Morave do Dunava. Pogibijom kneza Lazara. Tada su ih na Dubravnici kod Paraćina potukli vlastelini Crep i Vitomir. Evropa je slavila hrišćansku pobedu. knez Lazar je proširio svoju neposrednu vlast na Rudnik i Zlatibor. pogubio je Jakuba kao mogućeg pretendenta na presto. što je potpuno razumljivo ako se sagleda u svetlu izgubljene slobode. Ipak. docniji potezi Vuka Brankovića i njegovih sinova govore da se tradicija ne bi smela olako odbaciti. Kakav god da je bio. knez Lazar se brzo izdigao iznad drugih velikaša i nametnuo kao naslednik Nemanjića. koji je zapovedao desnim krilom. Izgubili su cvet svog plemstva i veliki deo vojske. u oblast kneza Lazara Hrebeljanovića. koji je jedini pokušavao da zaustavi proces raspadanja srpske države. Narodno predanje je potonjeg osudilo za izdaju i dogovor s Turcima. Širenje Osmanske države i sve češći turski upadi upozorili su kneza Lazara da se neminovno približava vreme odlučne bitke. ni dovoljno vremena da ih potčini. deset godina posle Maričke bitke. Knez Lazar nije imao ni dovoljno moći. Sve njegove državotvorne napore zaustavili su Turci. nalazili su se Vlatko Vuković i Vuk Branković. Središte srpske države se pomerilo na sever. Lazar je bio bitku u centru. Ako se kao odrednica uzme Muratovo tulbe. predanje ga je prihvatilo kao poraz. Koliki značaj su joj dali i Srbi i Tuci vidi se po tome što su vojske predvodili sami vladari. Posle pobede nad Nikolom Altomanovićem (1371). Kruševcem (prestonica). Veliki ugled je stekao kada je pomirio srpsku i carigradsku crkvu. najveći srpski velikaši su bili njegovi zetovi Vuk Branković. bio primoran da posle Maričke bitke postane turski vazal. gospodar Kosova i Skoplja i Đurađ Balšić u Zeti. godine. U početku su Srbi imali vidnog uspeha. godine (28. ali ih je Lazar sačekao i suzbio kod Pločnika. grčevite borbe za poslednje ostatke . Na Lazarevu oblast prvi put su napali 1381. istrgao je mač i zario ga u sultana. Mudrim i dalekovidim državničkim potezima. stvorili su utisak da su Srbi izašli iz bitke kao pobednici. Save i Drine. pretvarao se kako hoće da se preda. posledice bitke su bile porazne po Srbe. Vuk Branković. što je govorilo o njihovoj potpuno samostalnoj vlasti. možda ujedini srpsku državu. zemlja je dovedena na ivicu katastrofe. učinio odlučni juriš i preokrenuo situaciju na bojištu. godine. juna 1389. Potom je sabrao sve turske snage.

uz pravoslavnu crkvu kao osnovnog nosioca. ne molitvom. Kosovski mit je u toku proteklih vekova bio toliko čvrsto usađen u narodnu svest. i 26. ali je ova ključna bitka okrenula njen istorijski razvitak u drugom pravcu. i veliko mnoštvo vojske ili pogibe od mača ili dopade ropstva". neugasivo nadahnuće. Bitka na Marici Navikla na uspehe. Srbija nije propala na Kosovu. kralj Vukašin i despot Uglješa. U toku noći. godine. obeležje pripadnosti jednom narodu dugo rasutom po okolnim carstvima. nego svesnom borbom. Predvodili su je braća Mrnjačevići. da je postao osnovno i trajno obeležje jednog mentaliteta. ustancima i ratovima. i kosti im tamo padoše i nepogrebene ostaše. Postao je simbol otpora tuđoj religiji i kulturi. često bila jedini element svesti zajedništva. (Starac Isaija) Doba oblasnih gospodara . Simbol Kosova se vremenom oblikovao u posebnu etiku. Turci ih iznenadiše i potukoše. strahovit unutrašnji naboj u svim oslobodilačkim pokretima. Kosovska bitka i Lazarev izbor Carstva nebeskog prerasle su u legendu koju je narodna tradicija sudbinski vezala za srpskog čoveka razvivši kolektivno osećanje odgovornosti i uzdignuvši ga na visinu moralne obaveze okajanja greha. naročito u XIV i XV veku. septembra 1371. koja je. uništavajući sve što bi ih podsećalo na njihovu postojbinu i nacionalni identitet.države i početka nepreglednog niza beznadnih seoba. između 25. ali i nepromišljeno krenula na "izgnanije Turk". progutaju i pretope. srpska vojska je smelo. "Turke ne isteraše već sami od njih izgiboše. koje su se uporno i sistematski trudile da Srbe potčine. pre svega duhovno. i kako se pokazalo.

Knez Lazar je oživeo duhovni život u Srbiji. godine. ostala je sačuvana svilena odora kneza Lazara. Zahvaljujući brizi monaha. Međutim. koji je poznat kao Markov manastir. U narodnom predanju Kraljević Marko je postao oličenje nepobedivog junaka. nedaleko od Skoplja. sina kralja Vukašina i brata Kraljevića Marka. Prosuše se Ismailćani i poleteše po svoj zemlji i jedne od hrišćana mačem klahu. (Starac Isaija) Car Uroš Nemanjić je umro dva meseca posle Maričke bitke. Knez Lazar se državotvornom politikom nametnuo kao naslednik dinastije Nemanjića. boreći se na strani Turaka. Velikaši razdrobiše carstvo. "Hoću gradit crkvu Ravanicu u Resavi kraj vode Ravana. tada živi oglašavahu za blažene one koji su ranije umrli". imam blaga koliko mi drago. OBLAST KNEZA LAZARA I VUKA BRANKOVIĆA Vuk Branković je držao oblasti oko Prištine i Skoplja. Takva glad bi po svim krajevima. Poginuo je u bici na Rovinama. godine. I uistinu.Posledice Maričke bitke su bile katastrofalne. a srpskom patrijarhu je priznata titula. Bio je poslednji izdanak svetorodne dinastije Nemanjića. . prekinuli su prodori Osmanlija. koji je život posvetio borbi protiv turskog zuluma. Dimitriju. "I tolika nužda i zlo ljuto obli sve gradove i krajeve zapadne. druge u ropstvo odvođahu. Podigao je manastir Ravanicu 1375-77. dve crkve su izmirene. godine. sve njegove napore oko ujedinjenja Srbije. Nalazi se u selu Sušici. kao svoju zadužbinu i budući mauzolej. Zaslugom kneza Lazara skinuta je anatema. koliko ni uši slušaše ni oči videše. Podignut je 1389. čuvara srpske tradicije kroz tursko ropstvo. Zvanični kralj Marko nije imao nikakve stvarne vlasti. kakva ne bi od postanka sveta. Kraljević Marko je živeo od 1335. do 1395. Manastir Svetog Andreje je zadužbina Andrejaša. Bio je potpuno nezavisan od kneza Lazara. izuzev u svojoj oblasti. Kraljević Marko je podigao manastir posvećen sv. Carigradska crkva je anatemisala srpsku kada se ova samovoljno uzdigla u rang patrijaršije.

sam tok bitke. godine. Lazar i Stefan. koji su živopisci bogato oslikali. U veoma brzo nastaloj legendi opisan je. Predanje. crkvu posvećenu Svetom Stefanu Prvomučeniku. sagradiću od srebra bijela. I u prestonom gradu Kruševcu. pokriću je žeženijem zlatom. uzeto je kao osnova za prikaz Kosovske bitke. buran i nepredvidiv. Iako je period između 1371. i 1389. Braća Musići. bili su sestrići kneza Lazara. Lazaricu. predano podizala zadužbine. koje je tokom vekova bilo prenošeno s kolena na koleno i obogaćivano novim pojedinostima. takođe. . srpski plemići su podigli mnoge crkve i manastire." ( Zidanje Ravanice) Kao vladar koji je nastavljao tradicije Nemanjića. Kosovska bitka Kosovska bitka se urezala u narodno pamćenje kao središni događaj čitave srpske istorije. Sagrađena je od kamena. neposredno pre Kosovske bitke 1389.udariću temelj od olova. u detaljima. godine podigao zadužbinu. knez Lazar je bogato darivao Hilandar. podnizati drobnijem biserom. knez Lazar je 1376. popunjati dragijem kamenjem. kao i mnogi događaji pre i posle nje. premda ono nije i istorijski potvrđeno. Ljubostinja je zadužbina i grobno mesto kneginje Milice. godine bio vrlo kratak. Lazareva vlastela je. pa ću crkvi sagraditi platna.

u utorak 15/28. niti ću kad biti. U narodnoj pesmi je sačuvana njegova kletva: "Ko je Srbin i srpskoga roda. Srbi su imali prednost u početku bitke. knez Lazar je priredio večeru za svoju vlastelu i tom prilikom održao čuvenu zdravicu.Veče uoči bitke. ni muškoga ni devojačkoga! Od ruke mu ništa ne rodilo. juna 1389. Opredeljenje kneza Lazara: "Mili Bože. rujno vino ni pšenica bela! Rđom kapo dok mu je kolena!" Borba je počela u rano jutro. Na zdravicu je Miloš odgovorio: "Vala tebe. privoleti carstvu zemaljskome. U gornjem delu minijature je ranjeni Murat koga pridržavaju sluge. nit' sam bio. na zdravici i na daru tvome: al' ne vala na takoj besedi! Jer. naročito kada je Miloš ubio sultana Murata. slavni knez Lazare! Vala tebe na tvojoj zdravici. ne imao od srca poroda. Turci ubijaju Miloša Obilića. i od srpske krvi i kolena. Prisebni turski princ Bajazit uspeo je da prikrije očevu smrt i suzbije srpsku vojsku koja je imala početne uspehe. godine. Miloš Obilić ispunjava zavet i ubija sultana Murata. . a ne došo na boj na Kosovo. nego sjutra mislim u Kosovu za rišćansku vjeru poginuti!" Komad iz jedne od kosovskih narodnih pesama Knez Lazar je oko sebe okupio cvet srpske vlastele. da li ću carstvu zemaljskome? Ako ću se privoleti carstvu. Kraj bitke je počeo da se nazire kada su Turci zarobili i pogubili cara Lazara. tako me vjera ne ubila. Ispod. što ću i kako ću? Kome ću se privoleti carstvu: da li ću carstvu nebeskome." ja nevjera nikad bio nisam. Okolo su posvuda glave posečenih ratnika. na kojoj je izrazio sumnju u odanost Miloša Obilića.

Smrt patrijarha Save IV i ustoličenje Jefrema. a nebesko uvek i doveka". (Propast carstva srpskoga) Monahinja Jefimija. da bi se spasle od divljanja ustaša. Na polju Kosovu je ostao mramorni stub da svedoči o velikoj srpskoj pogibiji. ovekovečila je svoju zahvalnost knezu Lazaru vezući srebrnom i zlatnom niti po crvenom atlasu jedan od najpoetičnijih tekstova srpske srednjovekovne književnosti. Natpis na kosovskom mramornom stubu. (4. Stub je raznesen u dalekoj prošlosti. Carigradska crkva priznala srpskom verskom poglavaru titulu patrijarha. Knez Lazar pobedio Nikolu Altomanovića i pripojio deo njegovih oblasti (Rudnik. Ustoličenje patrijarha Spiridona Knez Lazar potukao Radiča Brankovića i pripojio Kučevo i 1373 1375 . Hronološka tablica 1371 1379 (26. Pogibija kralja Vukašina i despota Uglješe Mrnjavčevića. 1988. Prepis teksta je s kraja XVI veka. negdašnja despotica Jelena Mrnjavčević. U Sabornu crkvu u Beogradu su prenesene za vreme II svetskog rata.zemaljsko je za maleno carstvo. godine ćivot kneza Lazara je vraćen u fruškogorski manastir Ravanicu. Zlatibor). septembar) Bitka na Marici. decembar) Smrt cara Uroša.

Lazareva vlastela Crep i Vitomir porazili Turke na Dubravnici kod Paraćina. Pogibija kneza Lazara i sultana Murata. Knez Lazar pobedio Turke u bitki kod Pločnika. (15/28. .1381 1386 1389 - Braničevo. juni) Bitka na Kosovu. Murat I osvojio Niš.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful