You are on page 1of 75

Sigmund Freud Psikanaliz zerine

ISBN 975-468-007-8 Trkesi: A. Avni ne Yaymlayan: Say Yaynlar 7. basm: 1994 Kapak: Derman ver Bask: Engin Matbaas Cilt: Yedign Ciltevi Genel Datm: SAY DAITIM LTD. T. Ankara Caddesi No: 54 Sirkeci STANBUL Tel: 512 21 58 - 528 17 54 Fax: 512 50 80

NDEKLER Freud Deyince .................. .................. 7 nsz.............................................. 17 I. Blm Dug Bilimin Yeniden Gzden Geirilmesi............. 21 II. Blm D ve Gizlilik .................................-> ... 47 III. Blm Psiik Kiiliin Deiik Dayatmalar ............... 76 IV. Blm Bunalt ve gdsel Yaam ............ ............ 101 V. Blm Kadnlk ... ... ........................... ... ...... 133 VI. Blm Aydnlatmalar Uygulamalar Yneltmeler ......... ... 159 VII. Blm Bir Evren Anlay zerine ... ..................... 183

FREUD DEYNCE... Psikanalizin kurucusu Sigmund FREVD, yaam yksn ve almalarm 1925 ylnda Leipzig'de imdiki Tp: Otobiyografiler dizisinde yaynlamtr. Elbette ondan sonra da almalarn srdrm, fakat Bitler Almanya'snn 1938'de Avusturya'y igal etmesi zerine, Naziler'den kaan dnyaca nl birok bilgin ve fikir adam gibi, o da Viyana'dan ayrlarak ngiltere'ye gemi ve 1939'da Londra'da lmtr. Freud. yaam yksne, Yaamm ve Psikanaliz'de 6 Mays 1856'da Frciberg'de dodum...- diyerek balar. Ailesini, babasnn maddi durumunu, ocukluunu, ilk renim yllarn anlatr: Babas onun meslek seiminikendi gnl eilimine brakmtr. Gen Freud ise, hekimlie ve hekimin toplum iindeki durumuna kar bir heves duymamaktadr: Doktor olduktan sonra bile bu duygusu deimemitir. O, yalnz insan ilikilerini konu alan bilimleri gr renme susamlr ile tutumaktadr. Hareket noktas bu olmutur. O zaman moda olan, evrensel eylerin anlalmasn olaanst bir aklkla verecek gibi grnen Darwin kuram, kendisini kuvvetle ekmektedir. Sonunda, liseyi bitirdii zaman, bir konferansta dinledii, Goethe'nin Doa zerine denemesi, ona Tp Fakltesi'-ne yazlma kararn verdirtmitir. nce birtakm d krklklarna uramtr. Bunlarn birincisi, Yahudi olduu iin, kendisini baka renciler arasnda aa hissetmesi gereidir. kincisi: lk niversite yllarnda, an genlik abasyla bilimin her dalna atlmak istemise de doal verilerinin kendi deyimiyle zellii ve darla-, baar kazanmasn engellemitir. Sonunda Ernest Bru'cke'nin Fizyoloji Laboraiuvan'na girmi, orada drt yl almtr. 1832'de hocasnn dne uyarak kuramsal almalardan vazgeip Viyana'da Byk Hastane'-de stajyer doktor olarak almaya balamtr. Hastanenin Beyin Anatomisi Enstits'nde incelemeler yapt. Fakat beyin anatomisinin, pratik bakmdan, fizyolojiden daha ileri bir adim olmadn farkederek, kendini, sinir hastalklar inin incelenmesine verdi. Bu rahatszlk, o zamanlar bir uzmanlk dal saymayarak i hastalklarnn eitli blmlerinden biri olarak kabul ediliyordu. Freud ise onu tbbn bambaka bir alam olarak dnyor ve bu konu zerinde kendisini kendisinin yetitirmesi gerektiini kavryordu. O sralarda Paris'teki nl doktor Charcot'nun ad, sinir hastalklar konusu zerinde byk bir otorite olarak parlamaktayd. Freud, retimini onun yannda ilerletmek iin, Paris'e gitme frsatn elde etti. Freud, Yaamm ve Psikanalizin birinci blmnde Paris'teki almalarn, Charcot ile yapt sk ibirliini, sinir hastalklarnn, zellikle isteri'nin tedavisinde ipnotizmann uygulanmasn reniini, Viyana'ya dndkten sonra, kendisinin de ayn yntemi kullanmasn anlatr. steri'nin yalnz kadnlara zg bir hastalk olmadn, erkeklerde de bulunduunu tezini Tabipler Birlii'nde aklamasnn nasl alayc bir tepkiyle karlandn syler. Freud, organik sinir hastalklarnn tedavisiyle uramaktan vazgeti, iin ruh ynn ele ald. Bunda nceleri ipnoz uykusunu kullanrken telkin ve serbest armla, ie tklan istekleri ve duygular, hastaya aklamakla daha iyi sonulara vardn grd. Sonra Fransa'ya, Nancy'ye giderek Doktor Bernheim ile almalar yapt. Dnnde Doktor Breuer'le balam olduu almalarm srdrd. Birlikle steri zerine ncelemeler} yaymlad. Fakat, nceleri pek iyi anlatklar Breuer ile aralarnda zamanla gr ayrlklar balad. Freud hastaln oluumunun bilinsiz yasaklamalardan ve ietkmalardan ileri geldii anlayn ne srd. Ona gre, nevrozlar Ben ile libid" arasndaki uzlamazlklarn sonucudur. Breuer ise bu alanda daha ileri gitmekten ekiniyordu. Daha nce, 1891'de Freud'n, beyin felleri zerine yapm olduu almalarn bir rn olarak kk bir kitab kmt: Afaziler Anlay zerine. imdi benim iin bilimsel aratrmann, yaammn ba ilgi konusu olduunu izlemek ve gstermek gerekiyor, diyen Freud, Yaamm ve Psikanalizcin ikinci blmne yle balar: Aklamam tamamlarken, daha balangta ipnoza, ip-notik telkinden baka bir grev de yaptrm olduunu itiraf etmem gerekiyor. Onu, hastann ruhunu hastalnn tarihine. onun douuna bantl olarak aratrmak iin kullanyordum; hasta bu tarihi ve douu, uyank hlde ok zaman hi mi hi, ya da pek eksik bir ekilde bana bildirebiliyordu. Uyguladm ipnotizma teknii bana emreden ya da yasaklayan basit telkinden daha etkili gibi grnmekle kalmyor; telkinin tekdzeli yntemiyle iyiletirmeye alt olayn kaynana bal bir eyi renmeye hakk olan hekimin bilme susuzluunu da doyuruyordu.

Sz konusu uygulama yntemine balaym yle olmutu: Daha Brcke'nin laboratuvarndayken, Doktor Joseph Breuer ile tanmtm; o Viyana'nm en parlak pratisyen hekimlerinden biri olduu gibi bilimsel bir gemie de sahipti. Solunum fiziyolojisi ve denge organ zerine kalc bir deer tayan birok yapt vard. stn zekl bir insand, benden on drt ya bykt; ilikilerimiz pek abuk itenlik kazand. Bulunduum g yaama koullan iinde dostum ve desteim oldu. Btn bilimsel ilgilerimizi birlikte ortaya koymaya altk; elbette, bu ilikide, kazanl kan bendim. Ne var ki sonradan psikanalizi gelitirip ortaya koymam, onun dostluuna mal oldu bana. Bu bedeli demek benim iin kolay olmad; ama bu, kanlmazd. Breuer daha Paris'e gitmeden nce, 1880'den 1882'ye kadar zel bir yntemle tedavi etmi olduu bir isteri olgusu zerindeki gzlemlerini bildirmiti, bu onun isteri semptomlarnn k nedenleri ve anlam zerine derin grler edinmesini salamt. Yani Breuer'in bu almas, Janet'-nh almalarnn henz gelecee degin olduu bir zamanda gereklemiti. Breuer sk sk bana, hastasnn hikyesinden paralar okudu; ben de, nevrozun anlalmasnda henz byle bir adm atmam olduum izlenimini edindim. Parise gittiimde, bu sonulan Charcot'ya anlatmaya karar verdim, yle de, yaptm. Fakat stat daha ilk aratrmalardan balayarak, bu konuya hibir ilgi gstermedi. Ben de bir daha ayn konuya dnmedim, kendim de artk bu ile uramadm. Viyana'ya dnnce, dikkatimi yeniden Breuer'in gzlemi zerine evirdim ve ondan bu gzlemler konusunda daha ayrntl bilgiler aldm." Freud bylece, Breuer'le yapt almalarn ve sonra aralarnda beliren gr ayrlklarn zetledikten sonra, kendi kendine girmi olduu bu etin yolda yeni kanlara nasl vardn, psikanaliz adyla kurduu bilimin temellerini nasl attm, ruh hastalklarnn oluumu ve tedavisi anlayna nasl bambaka bir yntem getirdiini anlatr. lk olarak bilinsizlik ve ietkma kavramn ortaya atmt. nsann ruhunun derinliklerinden libido denilen zorlayc bir g karmt. Cinsellik'e nemli rol vermiti. te Fre-ud'n yadrganmas, hatta hor grlmesi, genellikle de yanl anlalmas, bu olutan balar. Kendilerini Freud'le birlikte (Derinlik Psikolojisbme vermi olan alma arkadalarndan kimileri de bu yzden ondan ayrlm, ona kar duruma bile gemilerdir. Yaamm ve Psikanaliz aslnda Freud'n zel yaan-tsstmn deil, bilimsel almalarnn ve atmalarnn anlatdr. nsan dncesi iin yepyeni bir r aan bu yenilmez savann birok direnmelerle karlamas olaandr. Fakat o, yolundan hibir zaman sapmad gibi, daha da ileri gitmi, uzun sren yaam boyunca, insan ruhunun en karanlk noktalarna k serpen devrim yaratc yaptlarn gittike daha derine inen yeni bulularyla glendirerek yaymlamaktan geri kalmamtr. Durmak, dinlenmek bilmeyen bu bilim savasnn almalarn, zihin gelimesinin ve dncelerinin balca dnm noktalarm, biraz da zel yaamnn nemli olaylarn yllarn dizini iinde, zetleyici bir tablo hlinde veriyoruz: 1856 6 Mays. Moravia'nn Freiberk kentinde doumu. 1860 Ailesinin Viyana'ya yerlemesi. 1865 Freud, Gymnasium'a (orta dereceli okula) giriyor. 1873 Tp rencisi olarak Viyana niversitesi'ne giriyor. 1876-82 Viyana Fizyoloji Enstits'nde Dr. Brcke'yle almalar. 1877 lk yaynlar : Anatomi ve fizyoloji zerine yazlar. 1881 Tp Doktoru diplomasn alyor. 1882 Martha Bernays ile nianlanyor. 1882-85 Viyana'nn Byk Hastanesinde beyin anatomisi zerine almalar : Birok yazlarnn yaymlanmas. 1884-87 Kokainin klinikte kullanlmas zerine aratrmalar. 1885 Nropatoioji'ye, Privatdozent (zel doent: niversite okutmam) olarak atanyor. 1885 (Ekim) - 1886 (ubat) Paris'te Salpetrier Hastanesinde Charcot ile sinir hastalklar zerine incelemeler yapyor. steri ve ipnoz ile ilk kez ilgileniyor. 1886 Martha Bernays ile evlenmesi. Viyana'da zel pratisyen hekim olarak almaya balyor. 1886-1893 Nroloji zerinde, zellikle Viyana'da. Kassovitz Enstitsnde ocuklarn beyin felleri zerinde almalarn srdrerek birok yazlar yaynlyor. Gittike, nrolojiden ok psikopatolojiye ilgi duymaya balyor. 1SS7 lk ocuu Mathilde douyor. 1887-1001 Berlin'de, Vfilhelm .Fliess ile dostluk kwuyor ve mektuplayor. Freud'n bu dnemde ona yazm olduu mektuplar lmnden sonra, 1950'de yaynlanmtr. Grlerinin gelimesi zerine bol k serpmektedirler. 1887 Tedavi uygulamalarnda ipnotik telkini kullanmaya balyor. 1888 Isteri'nin katartik tedavisi iin, Breuer ile birlikte ipnoz'u kullanmaya balyor. Gitgide, ipnoz'u bir yana brakarak serbest armlardan yararlanyor.

1889 Bernheim'in telkin tekniini incelemek iin, Nancy'ye onu ziyarete gidiyor. 1889 Byk olu Martin douyor. 1891 Afaziler zerine monografi. kinci olunun doumu. (Oliver). 1892 En kk olunun doumu. (Ernst). 1893-98 steri ,saplantar ve bunalt zerine aratrmalar ve ksa yaynlar. Breuer ile birlikte yazlm olan steri zerine ncelemeler'in yaynlanmas: steri olgular ve onlarn Freud tarafndan kendi tekniince anlatlmas. 1893-96 Freud ile Breuer arasnda gittike artan gr ayrl. Freud, yasaklama ve ietkma olgusunu ve nev-roz'un, ben (ego) ile libido arasndaki uzlamazlktan doduu anlaym ne sryor. 1895 Bilimsel Bir Psikoloji in Tasarfmn yaynlanmad. Freud'n en kk ocuunun (Anna'nv) doumu. 1897 Freud'n kendi kendini analizi. Bu onu travma kuramn brakmaya ve ocuk cinselliini veOidipos karmaasn tanmaya gtryor. 1900 Gnlk Yaamn Psikopatolojisi. Dler zerine yazm olduu kitabyla birlikte yaynlanm olan bu yapt, Fre-' ud'n yalnz patolojik hallere deil normal zihin yaamna da uygulanan kuramlarnn btnn vermektedir. 1902 Olaanst Profesr olarak atanmas. 1905 Cinsellik Kuram zerine Deneme. Bunda ilk kez. igdnn gelimesinin insanda ocukluktan balayarak olgunluk ana dek ald yol izilmektedir. 1906 Jung, psikanalizciler arasna katlyor. 1908 Psikanalizcilerin ilk uluslararas toplants. (Salzburg'-da). 1909 Freud ile Jung konferans iin A.B.D.'ne arlyorlar. 1910 <sNarsisizm kuramnn ilk k. 1911 Adler ayrlyor. 1911-15 Psikanaliz teknii zerine yaynlar. Psikanalitik kuramlarn psiik olgulara uygulanmas. 1913-14 Totem ve Tabu: Psikanalizin Antropolojik olulara uygulanmas. 1914 Jung ayrlyor. 1914 Psiko-Analitik Hareketin Tarihesi zerine: Adler ve Jung zerine bir polemik blm ile. 1915 Temel kuramsal sorunlar zerine metapsikolojik on iki yazhk bir dizi. Bunlarn ancak bei kalmtr. 1915-17 Psikanalize Giri. Birinci Dnya Sava Srasnda Freud'n grlerinin durumunun geni bir genel grnmn veren konferanslar. 1919 Narsisizm kuramnn sava nevrozlarna uygulanmas. 1920 kinci kznn lm. 1920 Haz lkesinin tesi Yineleme Zorlanm anlaynn ve lm gds kuramnn ilk aklanmas. 1921 Kolektif Psikoloji ve Ben'in Analizi. Ben zerine sistemli bir analiz almasnn balanglar. 1923 Ben ve O ey = Su: Bilincin O ey (Almanca Es), Ben(ego), st-ben (super-ego)'ya blnerek almasnn ve yapsnn gzden geirilmi aklanmas. 1925 Kadnn cinsel gelimesi zerine yeniden gzden geirilmi grler. 1926 Bir Kuruntunun Gelecei: Din zerine bir tartma. 1930 Uygarlk Ve Rahatszlklar. Freud, Frankfurt kentinin .Goethe Armaann alyor. 1933 Hitler, Almanya'da iktidara geiyor, Freud'n kitaplar Berlin'de, kamu nnde yaklyor. 1934-38 Musa ve Tektannck: Bu, Freud'n salnda yaynlanm olan son yaptdr, 1936 Doumunun sekseninci yldnm. ngiltere'nin Royal Society Muhabir yelii'ne seilii. 1938 Hitler'in, Avusturya'y igal edii. Freud, Viyana'dan ayrarak Londra"ya gidiyor. 1938 Bir Psikanaliz Tasla: Psikanalizin bitmemi, fakat derin bir aiklandr. 1939 23 Eyll. Londra'da lm.

NSZ Psikanaliz zerine ilk Konferanslardn 1915 -1916 ve 1917 - 1918 kt smestresi kurlannda psikiyatri kliniinin bir anj'isinde, btn fakltelerden gelmi olan renciler nnde verilmitir. Konferanslarn ilk blm hazrlanmadan verilmi, sonra hemen kaleme alnmtr. Bir yz Salzburg'da kalm sresince dzenlenmi olan ikinci blm ise sonra, o yln knda aynen yinelenmitir. O ada belleim hl bir fonograf sadakatindeydi. Gelgelelim, bu yeni konferanslar asla konferans olarak verilmi deillerdir. Bu arada yam, beni niversitedeki, aslnda pek sk olmayan, fakat birka kur yapmam gerektiren grevlerimden alkoyacak denli ilerledi. stelik cerrahi bir mdhale, topluluk karsnda konumam olanaksz kld. Eer bu okuyacanz konferanslarda ben kendimi dinleyiciler karsna koyuyorsam, bu imgelemimin bir oyunun'dan baka ey deildir: Belki bu hayal konumu derinletirerek okuyucuyu hesaba katmay unutmama yardm eder. Bu yeni konefranslar hi de birincilerinin yerini almay hedef tutmamaktadr; onlardan da asla ayramazlar. Bamsz bir btn oluturmadklar gibi, kimi okuyucular tek balarna ilgilendirme yeteneine de sahip deillerdir. ncekileri tamamlamakta, srdrmekte ve onlara oranla gruba blnebilmektedirler. Birinci grupta daha on be y nce ilenmi ve imdi yeniden elden geirilmi, bilgilerimizin derinlemesi, grlerimizin deiikliklere uramas sonucunda bugn baka bir k altnda sunulmalar, yani eletirici dzeltmelerden geirilmeleri gereken temalar sralanmaktadr. br iki grup, ilk konferanslar zamannda henz var olmayan eyleri ya da zel bir blm ayrlmayacak kadar az nem tayan konular kapsamaktadr. Bu yeni konferanslardan kimileri kanlmaz, fakat hi de esef edilmeyecek bir biimde, her iki grubun karakterlerini birletirmektedir. ncekiler gibi, bu yeni konferanslar da, yeniden bir ey retmeyecei meslekten analizcilere hitap etmemektedirler. Gen bilimin zelliklerine, baarlarna kar yararl henz llnce bir ilgi duymu olan yle umuyoruz byk, kltrl kimseler kategorisine ayrlmtr. Bu kez, benim balca kaygm d grnlere hi bir ey feda etmemek ve psikanalizi basit, tamamlanm, bitirilmi bir bilim olarak sunmaktan kanmak olmutur. Ne sorunlarn stn rtmek, ne boluklarn ve belirsizliklerini saklamak iin altm. Baka hibir bilim alannda insan byle bir alak gnlllkle vnmek gereini duymaz; aslnda bu doal bir eydir ve kamu, bilgin ynnden baka trlsn de beklemez. Bir astronomi kitabnn hibir okuyucusu, tesinde bilgimizin karanlklar iinde yittii snrlar kendisine gsterilince, d krklna uradn ya da kendini bilimin stnde duymay aklna getirmez. Psikolojide ise, bu pek baka trl olur. Burada bilimsel aratrma konusunda insann yeteneksizlii btn ge-niliiyle grlr. Psikolojiden, bilginin bir ilerlemesi istenmez de sanki tatminler beklenir. zmlenmemi her sorun, her belirsizlik onun bir kusuru olarak yzne vurulur. nsanln ruhsallk bilimini gerekten seven biri. bu hakszlktan payn almak zorundadr. Viyana, yaz, 1932 Sigmuna FREUD

BRNC BLM D BLMN YENDEN GZDEN GERLMES BAYANLAR, BAYLAR, on be yldan ok sren bir aradan sonra, tekrar benimle, bu gemi olan zamann psikanalize getirmi olduu yeni ve belki de en iyi eyleri grmeye arlm bulunuyorsunuz; birok nedenlerden, ilk nce dikkatinizi d biliminin durumuna doru yneltmenin hakl ve doru olacam sanyorum. Psikanaliz tarihinde zel bir yeri olan bu bilim, kesin bir dnemi belirtir: Analiz. Bu bilim onun yardmyla ruh tedavisi yntemi srasndan derinlikler psikolojisine gememi midir? Gen bilim dlerden daha zgn, daha dikkat ekici hibir reti vermemitir dahas hibir reti onunla kyaslanamaz. O halk inanlar ve gizemcilik lkesinden kazanlm bilinmeyen bir toprak parasdr. Ona getirdii anlatm biimlerinin yenilii bir schibboletth (*) rol oynamtr ki, bunun kullanlmas kimin psikanalizin srlarn renmeye yatkn olduunu, kimin onu anlayamayacan kesinlikle belirtmitir. Bilinmeyen nevroz gsterilerinin henz salamlamam olan yardm kartrd o zor dnemde, dler benim iin gvenilir bir destek sunmulardr. Belirsiz bilgilerimin doruluundan kimi zaman kukulandm oluyordu, fakat bulank, lgnca bir d doru, anlalr psiik bir gidie evirmeyi baarnca, kanlarmn yerinde olduunu kabul ediyordum. Bylece, bir yandan, btnyle dler biliminin haline gre psikanalizin bu aradaki evrimini izlemek, te yandan busun anlalmasna ve deerlendirilmesine gelince, kamu zihninde elde edebilecei kazanlardan gerekletirmi olduklarn kantlamak bizim iki zellikle ilgi ekici bir i oluyordu. Size nceden bildireyim, bu iki nokta zerinde hayal krklna urayacaksnz. inde, 1913"ten beri. bilimimizin kesin almalarnn bulunduu La Revue International de la Psychanalyse (Medicle)in sayfalarn birlikte evirelim. lk ciltlerde hep bol bol verilen ve dler biliminin eitli noktalan zerindeki incelemeleri iine alan bir Dlerin Yorumlanmas blm bulacaksnz; fakat daha ilerlerseniz, bu almalarn daha da az olduunu ve sonunda, eskiden srekli kan bu blmn bsbtn ortadan kalkm olduunu grrsnz. Analizciler, artk bize retecekleri hibir ey yokmu gibi, dler bilimi son szn sylemimi gibi davranmaktadrlar. Fakat bizi, bizim srrmz dorudan doruya bilmeyenler, konukseverliimizden dolay minnettar bile g-rnmeksizin, bizim ateimizde kendi kk alarn piirmekte olan btn o psikiyatrlarn, psikoterapistlerin, bilimin ve yaznn ilgi ekici bulgularn kendilerine mal etmek iste(*) Mihenk ta yen o szde bilginlerin ve byk halk ounluunun bu bilimden ne renmi olduklarm sorarsanz, karl pek az doyurucu olur. Baka biroklar arasnda, btn dlerin cinsel olduu gibi bizim asla tutmadmz kimi formller n kazanmtr. Asl nemli olan ise, otuz yldr genel bi-lie ylesine yabana atlm grnmektedir. rnein, dn grnen ierii ile gizli dnceleri arasnda yaplmas gereken temel ayrma ve dn arzular gerekletirici ilevi ile kabus arasndaki elimezlik kavram, buna katlm olan armlar ve zellikle dn hazrlanmas sresinin onun esas olduu olgusunu vermediinde yorumlamann olanakszlatklar, sonra benden aklama ya da dn nitelii zerine bilgiler vermem ricasnda bulunduklar bir yn mektup aldktan sonra byle konumakta haklymdr. Onlar Dler Bilimi kitabm okuduklarm ileri sryorlar ve her satrda bilimimizin anlalmadn aa vuruyorlar. Bu bizi yine, tmyle d sorununu ilemekten alakoyamaz. Anmsayacaksnz, son kez, btn bir dizi konferans o zamana dek aklanmam bir psiik olay anlamaya nasl eriildiini gstermeye ayrlmt. yleyse, bir kimsenin analizi srasnda, rnein, hastalarmdan biri dlerinden birini bize anlatrken analizle tedaviye bal, her eyi bize amak zorunda bulunduundan doru sylediini kabul ederiz. nk d bir gizin aa vurulmas, ama eksik terimlerle aa vurulmasdr. Ne toplumsal bir gsteri, ne de anlalma yoludur. Aslnda, hastann kendisi de fazlasn bilmediinden bize ne sylemek istediini kavramay her zaman baaramayz. tev burada abuk bir karar almamz gerekir: Ya analizi olmayan hekimlerin ileri srdkleri gibi, d grenin kt uyuduunun; beyninin blgelerinin ayn kertede dinlenmediinin, ilerinden kimilerinin

almay srdrme isteinde olduklarnn ama bunu pek eksik ttr biimde yapabildi-inin belirtisidir. Gerekten yleyse, bir gece rahatszlnn psiik bakmdan deersiz rnyle daha uzun zaman uramazsak iyi ederiz. Zira incelemelerden hangi yararl sonucu karmay umabiliriz. Ya da... Fakat bu ikinci tutumu biz ilk bakta kabul etmedik mi? unu aa vurmalyz ki, o anlalmaz dn bile deer ve anlam dolu psiik bir eylem olmas gerektiini ve baka her sr syleme gibi onu analizde kullanabileceimizi keyfimizce hesaba katm, istemi bulunuyoruz. Yalnz deney bize hakl olup olmadmz gsterecektir. D deerli bir anlatma evirmeyi baarma gc bize verilmi olsun, elbette yeni ey renme, olgular tanmay becerme umudunu kazanrz. Bu olmazsa anlalmaz kalrz. te imdi iimizin glkleri, temamzn bilmeceleriyle kar karya bulunuyoruz. D normal sr syleme haline nasl evireceiz? Hastann bir blm eyi aa vurmalarnn bizim iin olduu gibi onun iin de anlalmaz bir biim altnda yapldn nasl aklayacaz? Gryorsunuz ki bayanlar, baylar, bu kez genetik deil dogmatik bir aklama yoluna gidiyorum, tik nce iki yeni kavram, iki yeni adlandrma kurarak d sorunu karsndaki durumumuzu dzenleyeceiz. Szlk anlamndaki d'e biz d'n metni, grlen d ve sanki onun arkasnda aradmz eye de gizli d dnceleri diyeceiz. te bu andan balayarak iimiz ancak u olacaktr: Grlen d' gizli de evirmek ve d grenin psiizmi zerinde tersine bir oluumun nasl olabileceini aklamak, ilk almalar pratik dizidendir, dn yorumlanmas'na katlmakta ve bir teknik zerine eilmektedir; ikincisi kuramsal dizidendir ve dn yorumlanma'srra aklamaya yaramas gerekmektedir, demek ki yalnzca bir kuramdr. Dn yorumlanmas teknii ile oluumu kuram, her ikisi de tepeden trnaa kurulmu olmaldr. Peki, imdi ie nereden balayacaz? Dn yorumlan' mas tekniinden gibime geliyor; konu daha yumuaktr ve sizde daha canl bir izlenim brakacaktr. Hastann bize, aklamamz gereken bir d anlatm olduunu varsayalm. O anlatrken dncelerimizi sylemekten kanarak kendisini sessizce dinledik. Sonra ne yapacaz? Grlen d ile olabildiince az uramaya karar veririz. Grlen d bizi bsbtn de ilgisiz brakmayan her trl karakteri gstermektedir kukusuz. Bu ya aka dzenlenmi bir iir tarznda, birbiriyle tutarl bir biimdedir ya da kark, anlalmaz, hemen hemen sayklamaya benzer bir durumdadr. ine sama sapan eler ya da ince nkteler olabilir. D gren, onu ak ve seik ya da puslu ve kark bulur; sunduu ey, beynin belirgin alglar younluunda ya da belirsiz bir buu gibi olabilir ve en deiik karakterler kimi zaman ayn d iinde ve birok yere dalm olarak bulunabilir; en son olarak d, ya ilgisizlikten baka bir ey uyandrmama ya da en sevinli veya en ackl heyecanlara elik etme niteliine sahip olur. Grlen dteki sonsuz eitlilii bir hi iin ele aldmz sanmaynz. Tersine, biz onu, yorumlamamz kolaylatracak saysz eleri toplamak iin tutuyoruz. Fakat bu an iin onu, zerine bir daha dnmek zere bir yana brakacaz; ana yola, bizi dn yorumlanmasna gtren yola gireceiz. Yani, d greni, onu dahi, grlen dn dourduu izlenimi nemsememeye, dikkatini dn iindeki trl eler zerine yneltmeye ve bu paralarn dourduklar armlar kendilerini gsterdike, bize bildirmeye aryoruz. Burada itiraflar ve f salar dan yararlanmak iin genel olarak kullanlan yntemden ayrlan zel bir teknik yok mudur? Elbette bu usuln henz szn etmediimiz birtakm varsaymlar maskelediini anlarsnz. Her neyse, srdrelim... Hasta grd dn paralarn hangi srayla gzden geirmelidir? nmze birok yollar kmaktadr: Dn yksnde grnm olduu biimiyle kronolojik sray izleyebiliriz. Bu klasik ve en salam yntemdir denilebilir. Ya d greni dndeki gnn tortularm semeye arrz, nk deney bize hemen hemen her d ok zaman birka an tortusunun ya da d gn olmu bir ya da birok olaya birka antrmann kaym bulunduunu gstermitir. Eer bu arm eeleyecek olursak, bazen dn pek uzak grn dnyasyla hastann ilk nce dnn zel biimdeki netlii, dimaca keskinlii olgularndan dolay kendisine en nemlileri gibi gelen elerden sz etmesini syleyebiliriz. Aslnda ona armlar buldurmann bu son yolla daha kolay olacan biliyoruz. Oysa, iin nemli olan yn asl onlar elde etmek olduundan, bu amaca varmak iin kullanlan yntemin pek nemi yoktur. Bu armlar bir kez elde ettik mi, onlarn bize en deiik gereleri saladm grrz; o gnn, yani dn grld gnn ve uzun zamandan beri gelimi evrelerin, dncelerin, lehte ve aleyhte tartmalarn gr ve sorularn anlardr bunlar. Hasta kh abuk konuur, kh bir an duraklar. Verilerden ounun, d elerinden biriyle balants vardr: Azar azar ortaya ktklar iin bunda hi de alacak bir ey yoktur. Anla kimi zaman analize tutulan kimsenin nceden yle dedii olur: Aklma geldii iin bunu sylyorum!

Eer insan dikkatini bu dnceler yn zerine evirirse, bunlarn hareket noktas kadar dn ierii ile de ortaklaa baka noktalar olduunun farkna varmakta gecikmez. Bunlar dn btn blmleri zerine alas bir k tutar, onlar arasnda bulunan boluklar doldurur, onlarn garip yntsn anlalabilir bir duruma getirir. Onlarla dn ierii arasndaki balanty aklamay baarmak gerekir. Bu balant armlarn bir zeti, evet, henz bilinmeyen kurallara gre yaplm ve eleri bir kalabaln seilmi temsilcilerini andran bir zet gibi grnr. Hi kuskusuz, tekniimiz yardmyla dn yerini doldurduu eyi, psiik deerinin neden ibaret olduunu renmeyi baarm, imdi onu tuhaf zelliklerden, garipliklerden ve karklndan soymuuzdur. Ama, bunda yanlmamahyz! Dn dourduu armlar, gizli d dnceleriyle kartrmamak gerekir; bu dnceler armlar iine yar yarya katlm bir durumda bulunurlar. armlar bir yandan gizli dncelerini biimlendirmek iin bize gerekli olandan daha fazla unsurlar verir ,yani hastann zeksnn, d dncelerine yaklaarak ortaya karmak zorunda olduu btn gelimeleri balantlar salar. te yandan arm, dteki gerek dncelerin eiinde duraklamtr; yaklatktan sonra onlara antrma ile hafife dokunmaktan baka bir ey yapmamtr. te biz burada araya girerek antrmalar tamamlyoruz, gerekli sonular karyoruz ve analiz edilen kimsenin sadece armlar iinde sylediklerini deerlendiriyoruz. O zaman d grenin verdii gerelerden, anlatmadklarn anlattklar iine kaydrarak keyfimize, huyumuza gre dzenliyoruz gibi grnyoruz. Zaten bizim yntemimizi soyut bir anlatm arac olarak kabul etmek ve onaylamak hi de kolay bir ey deildir. Fakat siz kendiniz bu analizi yapnz ya da yaznmzn bize sunduklar arasndan iyi seilmi bir rnek alnz. O zaman benzer, bir yorumlamann zorla kendini kabul ettirdii biimde kanm olacaksnz. Dlerin yorumlanmasnda genel olarak ve zellikle d grenin armlarna balysak da, d elerinin karsnda bamsz davranrz; nk buna zorunluyuz. Genel bir kural olarak onlarda arm bulamayz. Byle durumlarda oyuna girenlerin her zaman ayn ierikler olduunu abuk ayrt etmiizdir. Bunlar sayca ok deillerdir ve uzun bir deneme bize ka kez, bunlarn baka bir eyin semboller'i olarak kabul edilmeleri gerektiini gstermitir. Dn baka elerine oranla onlara deimez bir anlam verilebilir. Fakat bunun tek tek olmas gerekmez. Genilii almam olduumuz zel kurallarla belirlenmitir. Bu sembollere anlam vermeyi bildiimizden ve kendisi kullanm olduu halde d grene deil bize, onu yorumlamak^ iin en ufak aba gstermeden de nce, d, btn aklyla hemen grnebilir; oysa d gren kendisini bir bilmece karsnda bulmaktadr. Fakat nceki konferanslarmda, sembolizm zerine, sahip olduumuz bilgiler zerine hayli eyler sylediimden, bugn yine bu nokta zerine dnmek gereini duymuyorum. Bizim d yorumlama yntemimiz ite budur. Fakat hakl olarak, bu yntem btn dleri yorumlamakta kullanlabilir mi? diye sorulacaktr. Hayr, ama bu yntemin deerini kantlayacak ve kullanlmasna neden gsterilecek kadar ok sayda d yorumlayabilir karln vereceiz. Niin? Bu soruya da yant verirken, nemli bir noktay dzelteceiz ve dn oluumunun psiik koullarndan sz amaya gideceiz. nk yorumlama ii az ya da ok byk, bazen alak, bazen almaz (hi deilse elimizdeki yntemlerle) kimi zaman da ikisi aras bir direnmeye arpar. alma srasnda bu direnmenin Delirilerini nemsememek olmaz. Bazen hasta hi duraksamadan armlar verir ve hemen o anda ilk ya da ikinci aklama kendiliinden ortaya kar. Kimi durumlarda ise, hasta duraklar, kararszlk gsterir, biz de dn anlalmasna yarayacak verileri elde etmeden, bir dnceler dizisinin ortaya dkln dinlemek zorunda kalrz. Bu armlar zinciri ne denli uzun, ne denli kvrntlarla dolu ise, direnme de o denli gldr; hi deilse yle olduuna inanrz, grnte de dorusu budur. Dlerin unutulmas da bu direncin sonucudur. ok zaman analize urayan kimse, abalarna karn, dlerinin bir tekini bile anmsayamaz. Bununla birlikte, analiz almalar boyunca, analiz dolaysyla hastay skm olan gl yenmeyi baarabiliriz, unutulan d o zaman hemen anmsanverir. An ekilde, dikkat ekici baka eyler de burada yer almaktadrlar. Pek sk olarak, nce unutulmu olan d paras daha sonra anlatlanlara eklenir. Bu olgu, bir unutma giriimi kabul edilmelidir. Szkonusu parann en anlaml para olduunu deney gsterince, zel biimde bir direnmenin, aa vurmaya bask yaptn kabul ederiz. Ayrca sk sk unu da kabul etmiizdir: D gren, dlerinin unutmann nne gemek iin uyanr uyanmaz onlar yazar; bunun bouna bir giriim olduunu syleyebiliriz. nk dn metnini yazarken urad direnme, sonra armlar zerine kayar re grlen dn yorumlanmasn olanaksz klar. Bu koullar altnda yeni bir direnme artnn bu armlar hemen hemen silip sprdn, dn yorumlanmasnn baarszla uradn grnce aknlk duymayz.

Bu anlattklarmzdan u sonucu karacaz: Dn yorumlanmasna kar koyan direnmenin ayn ekilde dn kurulmasnda da rol oynamas gerekir. Gerekten de, kimi dlerin oluumu gl bir direnmeyle sktrlrken, kimileri iin bu direnme daha gsz olur. Aslnda, ayn d sresince, direnmenin gc deiir ve ite bir dn akm bozan, onu bulandran boluklar, karanlklar, ilintisizlikler buna balanrlar. yi ama direnmenin rol nedir ve bu direnme neye kar olur? Yant udur: Direnme, bir arpmann en belli iaretidir. ki ayr g birlikte bulunmaktadr, biri brnn kar koymak istedii bir aa vurma yapmak eilimindedir. Grlen d, sonradan belirdii ekilde, onlar younlatrarak iki eilimin bu savata kapsad btn kararlar iine alny Dn bir yerinde, aa vurmaya iten g ste kar, baka bir yerinde kart dayatma baar kazanr; ya btn aa vurmay silip sprr ya da artk gerek niteliinden kukulanacamz biimde deitirir. En sk olan durum bu arpmann bir uzlama ile balanmasdr. ki gten birinin yapmak istedii aa vurma pek iyi gereklemitir, ama tatllam, deimi, tannmaz bir duruma gelmitir. D, gizli d dncelerine bal olarak olumazsa onu bu dncelerden ayran uurumu ama miza olanak vermek iin yorumlama ii vazgeilmez biimde kendini gsterir; bu, aykr, yasaklayc, snrlayc dayatmalarn zafer kazanmas yzndendir. Bu dayatmalarn varl, bize yorumlama srasnda arptmz direnme ile kendini gsterir. D, ayrk, benzer psiik olaylar bal olmayan bir olay gibi kabul ettiimizden, bu dayatmalar dn sansr olarak nitelemiizdir. Uzun zamandr biliyorsunuz ki, bu sansr yalnz bana uygulanmaz. Ruhsal yaammzn batan baa, yanl olarak, bilinsiz ietkma ve bilin diye adlandrlm psiik dayatmalar arpmasnn egemenlii altnda olduunu, dn yorumlanmasna direnmenin sansr belirtisinin ietk-madan ileri gelen direnmeden baka bir ey olmadn bilmez deilsiniz. Sz konusu iki dayatmann arpmasndan, kimi koullarda, dn kendisi gibi bir uyuma sonucu olan baka olular doduunu da bilirsiniz. Nevrozlar kuramna girite btn sylenmi olanlar, benzer uyumalarn koullarna ilikin tm bildiklerimizi size gstermeye yaram olan btn o eyleri burada yinelememi istemezsiniz. Dn patolojik bir rn, isterik semptomlar iine alan bir dizinin ilk terimi, bir saptant gsterisi, sayklama biimde bir dnce olduunu, fakat grnr grnmez kaybolmas ve olaan yaayn koullar iinde grnmesi ile o hastalk gsterilerinden ayrldn anlamsnzdr. Aristo'nun dediini yineleyelim: D uykuda ruhsal yaamn etkinliini srdrmesidir. Uyurken, gerek d dnyadan kendimizi ayryoruz, bylece psikozun gelimesi iin gerekli koullar ortaya km oluyorlar. En ar akl hastalklarnn inceden inceye gzden geirilmesi bu hastalk halini karakterize etmeye daha elverili zellikler bulduracaktr. Fakat psikozlarda, zneyi gerekten saptran iki farkl tarz vardr. Ya, bilinsiz ietkma pek gl olur ve geree bal bilinci ezer ya da pek etin, dayanlmaz bir gerek nnde tehdit edilen Ben, bilinsiz drtnn kollarnda isyanla ileri atlr. Dn zararsz psikozu, d dnyadan bilinle istenmi anlk bir vazgeitir. Dnya ile balar kurulur kurulmaz kaybolur. Bu yalnz kal arasnda uyanan psiik enerjisinin blnp dalmasnda bir deiiklik olur. etkma halindeki tketimin bir ksm nlenebilmitir ki bu, genel olarak, bilinsizlii frenlemekte kullanlm olandr; zira bilinsizlik greli zgrlnden yararlanmaya alrken, hareket etme yolunu kapal bulur ve sanrl (hallucinatoire) bir doyumla yetinmek zorunda kalr. Bir d ite o zaman kurulabilir; bir d sansrnn var olmas, uyku srasnda bile hl ietkmalar-dan ileri gelen azok bir direnmenin srdn gsterir. Dn bir grevi, yararl bir rol var mdr? te bu soruya karlk verme zaman geldi. Uykunun, salamak istedii tam direnme, deiik ynden tehdit edilmektedir. Bunlar ilk nce ve, raslantya daha bal olarak dardan gelen uyarlmalar, sonra yok edilmesi olanaksz gnlk uralar ve en sonunda kanlmaz bir biimde ortaya kmak iin frsat kollayan doyurulmam, ietklm drtlerdir, etklmalarn geceleri azalmas dolaysyla uykudaki dinginliin her sefer bir d ya da i uyarlma ile, bilinsiz kkrtma kaynaklarndan biriyle ortak noktaya gelip bulumasndan korkulabilir. Dn yry sayesinde, bu ortaklaa hareketin rn de aktarlr. Bu, zararsz bir duyu sapmasdr ve uykunun srmesi bylece gvence altna alnr. Kimi zaman bir bunalma duygusundan oluan dn, uyuyan uyandrd da olur; fakat bu olgu, dn ilemesiyle asla elime halinde deildir. Yalnz gzetleyicinin, durumu pek tehlikeli bulduu ve buna artk egemen olamayacan dndn belirtmek isteyen bir sinyal rol oynar. Sk sk ayn uyku iinde uyanmay nleme abasndan olan u yattrc dnceyi zihnimizden geirmemi miyizdir? Fakat sadece d bu. te bayanlar, baylar, d yorumlanmasn, yani amac, bizi, grnen dn gizli dncelerine gtrmek olan yorumlanmay ele alarak size sylemek istediim budur. Bu amaca bir kez varld m,

d genel olarak pratik analiz iin btn ilgisini yitirir; bir d biimi altnda alman bir sr sylemelere eklenir ve analiz srer. Dn oluum sreci bize bsbtn yeni, yabanc, nceden bildiklerimizle hi benzerlii olmayan bir ey gibi grnr. Bu sre bilinsizlik sisteminde geen olaylara ilk kez gz atmamza olanak vermi ve onlarn, bilinli dncelerimizin tantabdiklerinden pek farkl olduklarm gstermitir. Bunun iindir ki bilin, onlarn gerek d ve yanl olduu yargsn vermitir. Gizli dncelerin de evriliinde olduu gibi, nevroz semptomlarnn oluumunda da ayn mekanizmann dncenin ayn srecinin demeye cesaret edemiyoruz ilemi olduunu ortaya kardmzda, bu buluun kapsam daha da artmtr. imdi, kanlmaz ematik betimlemeye geelim. Bel-ii bir halde, bir bakta d akland m, grlen dn yerini alm olan az ya da ok duyusal yke sahip btn gizli dnceleri kucaklayabilmi olduunu varsayalm. D grenin davrannn, btn gizli dnceleriyle ayn kar karyalkta olmadklarn gzlemleriz. Bu gzlemin bugn nemi vardr. nk, d gren, dteki dncelerinden ounu tanr ve tehis eder. Bu kez ya da baka bir kez, bu fikre sahip olduunu ya da olacan kabul eder. Buna karlk bir tek dnce bakaldrr, kendisine yabanc hatta iren grnr. Onu belki de iddetle itip uzaklatrr. Eh, ite, bilinli ya da nbiiinli ducenin paralarndan baka eyler olmayan br fikirlerin pek az nem tadklarnn kant bu olacaktr; bu fikirler uyanklk sresince bal gibi ortaya kabilmilerdir ve zaten gn iinde belki alglanmlardr. Fakat fikir ya da daha dorusu atlm olan heyecan gecenin ocuudur; uyuyann bilinsizliinin maldr. te bunun iindir ki, d gren onu yadsmakta, atmaktadr. Geceleyin babo braklmas yznden, heyecan, herhangi bir biim altnda kendini gsterebilmitir; nasl olursa olsun, anlatm bize gten dm, bakalam, klk deitirmi grnmektedir; d yorumlamas ii olmadan, onu alglayanlayz. Eer bu bilinsiz heyecan kendisini tannmaz klm olan deiik bir klkta, sansrn rgs altndan dar kaymay baarrsa, o, bunu dn sz gtrmez baka dnceleriyle kendisini birletiren balantya borludur. Dn bilinsiz dnceleri, uyku srasnda, psiik yaamda bile elde tutabildikleri gc bu balantya borludurlar. nk u olu kukulanlmaz biimde kendini gsterir: Bu bilinsiz heyecan, dn gerek yaratcsdr ve onun hazrlanmasnda gerekli enerjiyi salar; btn baka igdsel drtler gibi, kendi doyumuna gidebilir ve dleri yorumlama alkanlmz bize bunlardan herbirinin bu doyumu ama edinmi olduunu retmitir. Her dte, drtc bir istek gereklemi gibi grnmelidir. Oysa/psiizm uyku srasnda gerekten yz evirmie benzediinden, ilkel mekanizmaya doru bir geri gitme doduundan, bu isteklerin gereklemesinin var olan bir olgu tarznda, hayali bir duygu halinde yaanm olduu sonucunu karr. Bu ayn geri gitme nedeniyle fikirler, uyku sresince grsel tasvirler haline dnmlerdir; gizli dnceler bylece biimlenmi ve renklenmi bulunurlar. Oluumun bu blm bize, en ok grlen ve en zel karakterlerinden bazlarn aklar. Yeniden, onun kurulmasn, nce balangcn ele alarak inceleyelim! Bunda iki sonu azar azar ortaya kar. En bata, psiik aygt, kendi iindeki eski ve ilkel alma tarzlarna geri gitmeyi harekete getirmeye brakma olana; ikinci olarak bilinsizliin, zerine ar bast ietkmalar tarafndan yaplan direnmenin azalmas. te d bu son olay sayesinde oluabilir ve bu olanak d ve i kamlamalar tarafndan kullanlr. Bylece oluan d, imdiden, iki ilevli bir uzlamadr: Bir yandan Ben'e uyar, nk uykuyu bozmak isteyen kamlamalar yok eder ve te yandan ietklm igdsel drtye doyum frsat sunar; bir istein hayalde gerekleme biimi almasna olanak salar. Ne de olsa, uyuyan Ben tarafndan izin verilen her gidi, ietkmann hep var olan kalntsnn yapt sansrn etkisi altndadr. Kendisi basit olmayan bir sreci, benim daha basite anlatabilmem olanaksz. Fakat imdi bana, dn oluumunun anlatlmasn srdrme izni verilecektir. Bir kez dafea gizli d dncelerine dnelim; onlarn balca esi tatllam, klk deitirmi olarak kendini gstermeye gelen igdsel heyecandr. Raslantyla var olan uyanmalardan yardm grr ve gnn kalntlarn kullanr. Btn igdsel drtler gibi, bu da eylemlerle kendini doyuma eilimlidir, fakat hareket etme yetenei, uykunun fizyolojik koullarndan dolay yasak olduundan, bu yoldan dnmek zorunda kaldn grr ve hayali doyumla yetinir. Gizli d dnceleri bylece, duygusal grntler yn ve grnr sahneler biimini alr: ite o zaman, onda. pek yeni. pek yabanc gibi gelen ey ortaya km olur. Btn anlatm biimleri, dncenin en ince biimlerini belirtmeye yaramaktadr: Erkek, balalar, isim ve fiil ekimlerinin deiik halleri, btn bunlar, bir anlatm yolu noksanlndan dolay bir yana braklr, yalnz dncenin hammaddeleri henz ilkel, gramersin bir dilde olduu gibi anlatlr. Soyut,

somut temeline getirilir. Bu ekilde kalan ey, kolayca birbiriyle balantsz grlebilir. ok sayda nesnenin yry, bilinli hale yabanclam sembollerle temsil edilince, bu olgu psiik aygtta arkaik bir geri gitmeye olduu kadar sansrn gereklerine de balanabilir. Fakat dn baka unsurlarnca yaplan bu baka deiiklikler ok daha uzaa itilirler. Aralarnda birka dokunma noktas veren dnceler younlama ile yeni birlikler kurar ve grnmlere evrilme ii kanlmaz bir tercihle, ilerinden, bu dzeltmenin, bu sktrmann mmkn olabilecekleri eyler iin yaplr. Her ey, sanki bir g bu malzemeyi bir bask, bir sktrma altna almaya alrm gibi geer. Younlama sonucunda grlen elerinden yalnz birinin, dn gizli elerine uyduu olur; buna karlk bu dncelerin gelerinden tek birinin yerini dte birok grnmler alabilir. Baka bir olay, bize daha ilgin grnr: Bilinli dncede, yalnzca dncenin bir yanl ya da bir nkte yapma yolu olarak kabul edilen arlk noktasnn yer deitirmesi, aktarlmasdr bu... D dnceleri tarafndan az ya da ok. nemli ilgi uyandrmaya deer sanlr. Dn oluumu srasnda gsterilen eyler duygulardan yoksun olurlar. Duygular sadece erirler; ya baka fikirler zerine giderler ya da Stat quo iinde kalrlar; ya birtakm deiikliklere urarlar ya da sonunda hi grnmezler. Duygularndan soyunmu olan gstermelerin nemi, d sresince, d grlen hayallere verdii duygusal glerle kendilerini belirtirler; fakat unu aklayalm ki arlk noktas, anlaml elerden belirsiz elere aktarlmtr: Bylece dte birinci plana konulmu olan ey, d'n dncesinde yalnzca ikinci derecede rol oynamaktadr. Ya da tersine olarak, d'n dncesindeki z, artk ara sz eklinde ve d boyunca yalnz karanlk bir halde anlatm bulur. Dn oluumunda, bunu, uyuyana bu denli tuhaf ve anlalmaz klan baka bir ey yoktur. Bu her eyden nce d'n gizli dncelerinin, dsel biim bozulmas'na neden olan sansrn etkisi altnda urad yer deitirmedir. D'n dnceleri bylece deiince, d hemen biter. Bununla birlikte olduka kararsz bir etken araya girer: Bu, d bilinle alglandktan sonra doan ikinci derecede denilen hazrlanmadr. Bu algnn karsnda da, btn baka alglarn karsnda yaptmz gibi hareket ederiz. Orada bulunan boluklar doldurmaya, balantlar kurmaya alrz ve bunu yaparken sk sk koskoca yanl anlamlarn kurban olma tehlikesini gze alrz. Sanki akla uydurucu denilen bir alma, gerek ierii ile uygun dmeyen net bir yz verir, ama yine de yanlgya dlebilir ve ancak pek zayf bir biimde grnebilir. Bu durumda d, yarklar ve atlaklanyla olduu gibi grnmektedir. te yandan, unutmayalm ki, dn oluumu her zaman ayn enerjiyle olmaz; ok zaman kimi paralar d sresince deimemi .olduklar gibi grndkleri halde, kimilerinde hayli snrland olur. O zaman dle, en ince zek ilemlerini gerekletirmi, nkteler yaplmasn, kararlar alnmasn ve sorunlarn zlmesini dnm gibi grnr. Oysa btn bunlar o gnn ya da gecenin normal psiik almalarnn sonucundan baka bir ey deillerdir ve dn deindii yle hibir ortak karakteristik grmemize olanak vermez. D'n dnceleri iinde bile igdsel drt ile gnn kalntlar arasnda var olan aykrl bir kez daha anmsamak da yararsz deildir. Bu, yani gnn kalntlar ruhsal eylemlerimizin btn deiikliklerini belirtirken br, dn oluumunun gerek motoru, dzenli olarak istein gereklemesine doru eilim gsterir. Btn bunlar daha on be yl nce sylemi olabilirdim. Zaten sylememi miydim? imdi bu son yllarn kurammza hangi dzeltmeleri getirdiini ve hangi yeni grleri eklediini greceiz. Burada yeni olarak byk bir ey bulamayacamz size haber vermitim. Bana kendi kendimi yinelediim siteminde bulunacanzdan korkuyorum. Fakat o zamandan beri on be yl geti ve yani yeniden kar karya gelme gcne sahip olduumu umuyorum. Aslnda, psikanalizin anlalmas iin yle temel eyler. ylesine ak bir nem sz konusudur ki, onlar yeniden dinlemekte yarar vardr. On be yldan beri de, en ufak bir deiiklie uramam olmas, bal bana ilgi ekici deil midir? ada edebiyatta, elbette, size vereceim byk sayda uygunluklar, birtakm rnekler, inceden inceye betimlemeler bulacaksnz. Kimi zaman ben bile, bu sylenmi olanlar yinelemek zorunda kalacam. Genellikle de zg semboller bilimi ve baka canlandrma yollan sz konusudur. Biliyorsunuz ki, bu yaknlarda bir Amerikan niver-sitesi'nin hekimleri hibir deneysel kantlama vermediini ileri srerek psikanalizin bilim karakterini yadsmlardr. An itiraz astronomi iin de bal gibi yapabilirlerdi. nk gk cisimleri zerinde yaplan deneyler zellikle gtrler. Burada yalnzca gzlem vardr. Ne olursa olsun, Viya-nal aratrclar bizim d sembolleri bilimimizin kantlarn ortaya dkmeye girimilerdir. Schrtter adl bir doktor, daha 1912'de, derin bir ipnotizmaya dalm kimselere cinsel olaylarn dn grme buyruu verdiinde, bylece oluan dte cinsel gerecin yerini bizim tandmz sembollerin aldn saptamtr. rnein, bir kadna, kadn arkadalarndan biriyle bir cinsel iliki d grmesini emretmitir. Bu dte, o

arkada, zerine yalnz kadnlar iin etiketi yaptrlm bir yolcu antas ile grnmtr. Betkheim ile Hart-manrim (1924) deneyleri daha da etkileyicidir. Onlar, Kor-sakow hastalna tutulmu deliler zerinde, kendilerine pek kaba cinsel ykler anlatarak ilem yapmlar ve bu hastalar dinlediklerini yinelemeye arlnca, yklerin onlarda yapt deiiklikleri gzlemlemilerdir. Organlarn sembolleri, cinsel ilikiler bildiklerimizin tpksydlar, biroklar arasnda merdiven sembol bulunuyordu. Bunu dzenleyenler hakl olaranak, bu sembol bilinli bir bozma isteiyle gerekletirilemezdi, diyorlar. Baka bir ilgi ekici deneyler dizisiyle V. Silberer, dn hazrlanmasnn, tam soyut dncelerin imgelere dnt anda, in jlagranti (su st) yakalanabildiklerini gstermitir, insan yorgun, yar uykuda olduu zaman dnce akmnn ucu kayor, o zaman onun yerine yardmcs olan bir grnm alyordu. Bu olayn basit bir rneini verelim: Yazlarndan birinde yanl bulunan bir blm dzeltmeyi dnyorum- diyor Silberer. Grnm: Kendimi bir tahtay rendelerken gryorum. Deneyleri srasnda sk sk yorgunluk halinde, grnmn ieriinin yeniden dzeltilmesi, zorunlu olarak dnce tarafndan deil, fakat aratrcnn znel hali nesnel deil tarafndan kuruluyordu ki, buna Silberer fonksiyonel olay demektedir. Bu rnek size bu mekanizmay hemen hemen anlatacaktr. Deneyici, iki filozofun bir sorunla ilgili fikirlerini kout hale getirmeye alyor, fakat yorulduundan, bu fikirlerden biri kafasndan kayor; sonunda ise grnm beliriyor: Kendisini, ask suratl bir memura bir ey danrken gryor. Masann zerine eilmi olan memur ona hi bakmyor bile: sonra ekip gitmesini istermi gibi bir bak frlatyor. Kukusuz, bylece elde edilmi bir kendi kendini gzlem sonucu grnmn yapan, deneyin ayn koullardr. Semboller sorununu henz brakmayalm. Onlarn iinden bazlarn anladmz sandk; fakat bizim zihnimizi bulandrmaya devam eden, niin u semptomun u anlam alm olduunu aklayamamaktadr. Byle bir halde, dorulamalar her yandan ve daha ok dilcilikten, folklordan, mitolojiden, din trenlerinden gelmelidir. Manto sembol bize bu trden bir rnek sunar. Bir kadnn grd dte mantonun erkek anlamna geldiini syledik. Umarm ki, Th. Reik'ten (1920) en eski bedevi dn trenlerinde erkein. benden baka kimse seni sarmasn szlerini mrldanarak aba denilen zel bir mantoyu nianlsna giydirdiini renmekle etkileneceksiniz. Hatta hi deilse, ikisini size vereceim baz semboller bulduk. Abraham'a (1922) gre rmcek, dte anann semboldr; yle ki, rmcek korkusu ana ile cinsel iliki korkusu, kadn reme organlar karsnda duyulan rknt olarak ifade edilir. Szn edeceim br sembol ise kprdr; Ferenczi onu 1921-1922'de dorulamtr. nceleri kpr, cinsel iliki srasnda akraba ifti birletiren erkeklik organn temsil ediyordu. Bununla birlikte birincisinden kma baka anlamlar kazanmtr. Kpr, dnyamzla (yaam), te (henz domam olma hali, ana karn) arasndaki geit olmutur; nk ancak erkeklik organ sayesinde dl kesesi sular oluur. Fakat insan bir yandan lm ana koynuna (suya) bir dn olarak kabul ettiinden kpr lme doru bir ilerleme anlam da alr ve bu anlam birinci anlamdan pek farkldr. Bu yorumlamayla ayn fikirde olarak, erkek olma arzusu nleyemeyen kadfn, sk sk ksa ve kar kyya geme olana vermeyen kprler grr dnde... Grlen dn ieriinde sk sk masallardan, efsanelerden, mitlerden renilen bir takm motifleri andran durumlar ve grnmler bulunurlar. Bu dlerin yorumlanmas, motiflerin ilkel temellerini bulmamza olanak salar. Bu, gerelerin ilk anlamnn yzyllar boyunca uram olduu deiiklikleri unutmamza izin vermi olsa bile... Yorumlama almalar sanki ok zaman, szcn tam anlamyla cinsel olarak nitelenmi maddeyi ortaya karmak iindir. Fakat bu madde, daha sonraki elden geirmelerde deiik kullanmlar bulmutur. Buna benzer geriye dnler, sanki bizim niyetimiz ilkel olguya sonradan eklenmi olan gelimeleri yadsmak-m ya da deerden drmekmi gibi, analizci olmayan aratrmaclarn yldrmlarn ekmekten geri kalmyor. Benzeri aratrmalarn ilginlii kadar verimlilii de doru grnmekte, plastik sanatta kullanlan baz konulan bize anlatmaya yardm etmektedir. Bylece, hastalarndan birinin dlerinin klavuzluk ettii B.J. Eisler (1919) analiz yoluyla, Praxizele'in Hermes'-ini, kk bir erkek ocukla oynayan delikanly meydana karabilmitir. Yine ekleyelim ki, mitolojik temalar d yorumuyla aklanabilmitir. Bylece nl labirent masal bir an sten doumun temsili olarak kabul edilebilir; dolambal yollar barsak ve Ariane'in iplii gbek kordonudur. D almasnn yapld usuller, bu merakl ve hemen hemen tkenmez konu, bizim iin gnden gne daha allm hale gelmektedir; birka rnek verelim: Kz geni bir salona giriyor, orada sandalyeye oturmu bir kimse gryor. Sonra alt ya da sekiz kii oluyorlar... Birbirinin tpks kimseler bunlar. Hepsi de babasnn hayali. Bu d, baz ikinci derecedeki koullar sayesinde, salonun ana karnn temsil ettii renilince kolaylkla aklanyor.

D pek bilinen bir fantazmay belirtmektedir; bu, rahim iinde varoluundan beri, gebelik srasnda anann vcuduna girdike babasna rastlam olmay isteyen kzn ku-runlusudur. Baba tarafndan giriin, d srasnda, d gren kzn kendi kiiliine yaplmasnda d krc birey yoktur. Bu zaten zel anlam olan bir yer deitirmenin sonucudur. Baba kiisinin oalmas, sz konusu olgunun sadece birok kez yaplm olmasn kantlamaktadr. Dorusu biz sk sk olmay (frequence) birikme (accumulation) ile anlatarak dn kendine hakszca bytlm bir yetki tanmadn bilmek zorundayz. O, szce ilkel kavramn vermekten baka bir ey yapmamtr; nk sk sk ol-mann anlam bugnk zaman iinde yinelemedir; oysa eskiden, mekn iinde birikme anlam tayordu. Fakat dn hazrlanmas, meydana geldii her yerde zaman balantlarn mekn balantlarna evirir ve onu, bu son biimi altnda gsterir. D srasnda, bir tiyatro drbnnn tersiyle seyredi-yormu gibi pek kk ve pek uzakta iki kii arasnda bir sahne getiini varsayalm. Kklk, zamandan uzaklama ile eanlamldr ve biz burada uzak gemie ilikin bir sahnenin sz konusu olduunu/anlarz. Bundan baka, nceki konferanslarmda size, yorumlama iin, grlen d bsbtn gizli dncelere evirme gcnde olduumuzu sylediimi ve rnek gsterdiimi anmsarsnz. imdi bir gecenin btn dlerinin, ayn tmn blmlerini oluturduunu biliyorsunuz. Sz konusu dlerin d grene kesintisiz bir biimde mi, yoksa paralara blnerek mi grndklerini renmek yerinde olur. nk bu hayli nemlidir. Blnme halinde, paralarn saysnn ne kadar olduunu bilmek gerekir. Bu say ok zaman, gizli d dnceleri iinde, dncelerin hazrlanmasnda ya da uyuyann yaamndaki kart akmlarda ne kadar merkez noktas varsa o kadardr. Bu kart akmlarn herbiri dn zel bir paras iinde anlatm bulur. ok zaman daha ksa bir dn arkasndan gelen ve ona oranla bir gerekletirme gibi olan uzun asl d bir koula baldr. lk konferanslarmda bunu kamtlayc bir rnek bulabilirsiniz. D gren tarafndan, araya giren ilgisiz fazlalklar diye kabul edilen bir d, d'n dncelerinin ikinci derecede bir evresine karlk verir. ift dler zerine bir incelemesinde, 1925'te Franz Alexander unu kantlamtr. Ayn gece boyunca grlen iki dn, de ilikin almay ve istei, birlikte ve iki aamada gerekletirecek biimde bltkleri olur. Her iki d tek bana bu gerekletirmeyi baaramaz. D. belli bir kii zerinde yasak bir eylemi yapma isteini aa vursun; bu kii birinci dle grlr, fakat eylem iin yalnzca ekingen bir antrmada bulunur. kinci dte tersi olacaktr. Eylem apak grnecek; fakat kii tannmaz, bakasyla deitirilmi, ilgisiz bir duruma girecektir. te, bize gerekten verilen bir kurnazlk izlenimi: Bir ift dn iki blm arasnda benzer baka balantlar bulunabilir. Blmlerden birinde cezalanma, brndey-se istein gereklemesi grnr. Bu, insann cezalanmay kabul etmek kouluyla yasak eylemi gerekletirmek iin kendine pekl izin vermesi anlamna gelmiyor mu? Bu kk olgular zerinde dikkatinizi daha ok tutmak istemiyorum, yorumlamay kullanma biimini iine alan tartmalarla da zaman yitirmeyeceim. Dn z ve anlam ile gili ilk fikirlerin hangi deiikliklere uradklarn renmek, sizi geciktiriyor sanrm. Benim retimin kukusuz ki en tartlan noktas, btn dlerin isteklerin gereklemesi olduu savdr. Oysa sorun oktan ortaya atlm, bir konferansm srasnda tarafmdan aydnlatlmtr. Bu bilime yabanc kimseler, yine de, ok sayda sknt verici dler olduu itirazn ne srmekten vazgemiyorlar. Bizse, dleri istek, sknt, ceza dleri diye e blerek retimizi dorulayp destekledik. Ceza dleri de ayn ekilde isteklerin gereklemesiyle edeerdedirler. Bununla birlikte, burada doyuma ulaan igdsel drt deildir; ruhsal yaamn eletiren, sansr koyan, cezalandu'an dayatmalardr. Bize ar bir d anlatlnca, biz, basit bir zihin ilemi yardmyla tepki gsterdii d ile deitirdii d isteini ortaya karabiliriz. Biliyorsunuz, bayanlar, baylar; bize nevrozlarn anlalmasn salayan ,dlerin incelenmesidir. yleyse nevroz bilgimizin sonradan bizim d anlaymz deitirebilmi olmasna amazsnz. Ruhsal yaamdaki rol, eletirmek ve yasaklamak olan zel dayatmann varln kabul etmek zorunda kaldmz greceksiniz. Bu dayatmaya benst diyoruz. D sansrnn bu direnmenin ii olduunu kantladktan sonra, dn oluumunda benst'nn oynad rol inceden inceye gzden geirmeye gelmi bulunuyoruz. Dn, bir istein gereklemesi ve deerlilii kuramnn tartlmas, bizi uzaa srkleyen, ama ne biri, ne teki kandrc bir biimde zmlenmi olan, gerekten ciddi iki glkle kar karya getirir. Birincisi ok'a, sava srasnda sk sk olduu gibi ar bir travmaya uram olan baz kimselerin dlerinde dzenli olarak bir travma yerlemi olmasndan ileri gelir.

Dn ilevi zerindeki grlerimizi belirttikten sonra, bunda bir aykrlk varm gibi bir grnm kyor ortaya... Byle zc bir olaya geri dnmekle hangi istei tatmin edebilecektir. te zmlenmesi g bir bulmaca! kinci gle gelince, ona hemen hergn analiz almalarnda rastlamaktayz; bu zaten birincisi kadar ciddi bir itiraz dourmamaktadr. Psikanalizin amalarndan biri de, ocukluun ilk yllarn kaplayan amnezi rtsn kaldrmak, bilinli anya, ocukluun cinsel yaamnn gsterilerini armaktr. Oysa, bu ilk cinsel olgular u ac izlenimle bir-lemilerdir. Korku, yasak duygusu, hayal krkl, ceza. Onlarn ietklm olduklar kabul edilir; fakat dn yaantsnda nasl .ylesine kolayca harekete getiklerini, o denli dsel (onirik) fantazmalara modellik ettikleri az anlalr. Yine niin, d ocuka sahneler ve bunlara antrmalarla doludur. Ho olmayan karakterleriyle, dn belirttii bir istein gereklemesine doru eilimi arasnda uygunsuzluk yok mudur? Kukusuz ki biz, bu glkleri pek bytyoruz. nk, bu ayn elerde, btn enerjiyi salayan, gereklememi, kaybolmaz istek drtleri birlemi olarak bulunurlar. Bu isteklerin kuvvetli drtmeleri iinde ac veren olaylar yze karmaya eilim gsterdii kolayca akla gelebilir. te yandan bu gere yardmyla hayal krkln olabildiince deitirmeye kalkan dn hazrlanmasnn abalarn aka gsteriyor. Dlerin her zaman bunalt dourduklar travmatik nevrozlarda bu, baka trl yrr. Aka itiraf edelim ki, bu durumda d grevini yapamaz. stisnainin kural bozmad ataszne bavurmak istemiyorum, bu zszdeki bilgelik bana kukulu grnyor. Bunun birlikte, mstesnaran kural bozmayaca belhdir. Ne zaman, inceleme amacyla tek bir mekanizmaya bal bir ark, rnein d, tmden ayrlrsa, bylece onu yneten yasalar bulunduu olur. O mekanizma iine yeniden yerletirildiinde, bu verilerin arpmalaryla kararmas ya da etkilenmesi beklenebilir. D, bir istein gereklemesidir diyoruz; eer, saylp dklen son itirazlar yine de hesaba katarsanz, dn bir istein gereklemesi giriimi olduu sonucunu karmamz gerekir. Psiik dinamizmin akm iindeki her kimse, bunun ayn ey demek olduunu bilir. Kimi koullarda dn isteini pek eksik biimde kabul ettii olur. Hatta bazen onu red bile eder; baz travmatizmalarda bilinsiz balanma, dn ilevinin o bozukluklarndan daha daha nemli olarak grlr. Uyuyan d grmektedir, nk ietkmalarn geceleyin durmas, travmatik itiin kendini gstermesine, kabahat ilemeye gelen travmatik olayn bellee ait izlerini deitirmesi gereken dn hazrlannn ileyiine olanak tanr. Kimi zaman byle koullarda uykudan uyanlabilhyd ilevinin olas baarszl korkusuyla uyku braklabilir. te bunda travmatik nevroz tarafndan sunulan ar bir durum vardr. Fakat ocukluk olaylarna travmatik karakterlerini vermek ve daha baka koullarda dn, ilevinin geici heyecanlarn bulmakla hayret etmemek de gerekir.

KNC BOLUM D VE GZLCLK BAYANLAR. BAYLAR; bugn, bizi grn gz alc bir noktaya gtrecek olan dar bir patikaya gireceiz. Dn gizlicilik'le (occultisme) balantlar olduundan sz etmekle, sizi pek fazla hayrette brakmayacam sanyorum. D ou zaman mistik dnyaya alan bir kap saylmtr ve bugn de ok kimse onu bir gizli eyler bilgisi olarak grmektedi. Onu bilimsel aratrmalarn konusu alan biz dahi, d ile karanlk olgular arasnda bir ya da birok ba bulunduunu yadsmaya almyoruz. Mistik, gizli eyler... Ne anlyoruz bu szcklerden? Bu iyi tanmlanmam kavramlar kesin adlandrmalar altnda gruplamay denememizi beklemeyiniz. Bundan ne anlalmak gerekiyorsa, tmn genel ve kark ekilde biliyoruz. Bunda, anlalan ve bilimin bizim iin kurmu olduu sert yasalarla ynetilen dnyadan farkl bir dnya sz konusudur. Gizlicilik (gizli eyler bilgisi) gkle yer arasnda bizim felsefemizin ta-sarlayamayaca bu eylerin gerek varln ileri srmektedir. yi ama kendimizi Okul'un dar grleri ile bal tutmaya metince karar verdik, bize akla sar klnacak eylere inanmaya hazr olduumuzu bildiriyoruz. Bilimsel olgular sz konusu olduu zaman yapmaya altmz gibi bir yntem kullanaz. lk nce szkonusu olaylarn kantlanabilmi olup olmadklarn grecek sonra da, ama yalnzca sonra, gereklikleri tartlmaz biimde kantlannca onlar aklamaya abalayacaz. zlenecek bu programn, entelektel, ruhbilimsel ve tarihsel etkenlerce gletirileceini saklamyoruz. Durum baka aratrmala-rmkinden farkldr. nce entelektel glkleri. gzden geirelim. Bunu size kaba, fakat apak bir benzetme ile anlatmay uygun buluyorum. Topran derinliklerinin bileimini renmeye altmz varsayalm. Bu henz doru zmlenmemi bir sorundur. Dnyann iinin akkor halinde ar madenlerden olumu bulunduunu kabul edelim. imdi birinin bize gelip onun karbon gaz ile ykl sudan bir cins gazozdan olumu bulunduunu sylediini dnelim. Elbette ki bunun pek geree uymadn, bizim grlerimize aykr olduunu bizim madenler varsaymna gitmemizi salayan bilimsel dayanak noktasn hi hesaba katmadn sylece-iz. Ne de olsa bu yeni sav bsbtn sama deildir ve hi direnmeksizin bize karbonatl su varsaymn kantlama usl salayacak olan herhangi bir kimseyi izleyebiliriz. imdi diyelim ki baka bir kimse, bize dnyann ekirdeinin marmelattan olutuunu ciddi ciddi bildirsin. Davranmz o zaman bambaka olacaktr. Ona marmelatn doada bulunmadm, insanlarm mutfanda yapldn syleriz; ayrca, ekerlemenin var oluu bize meyve aalarnn ve meyvelerinin varln nceden varsaydrr ve dnyann iinde bitkileriyle, insanlarn mutfak sanatnn bir rnnn nasl bulunabileceini anlayamayz. Bu zihinsel itirazlar bizi bu sorun ile ilgilenmemeye gtrr ve dnyann ekirdeinin gerekten marmelattan oluup oluumadm aratrma fikrine sahip olmayz. Tam tersine, hangi insan byle bir fikre sahip olabilir diye kendi kendimize sormaya giriir, belki de, zavall marmelat kuram kurucusunu bilimin k noktas zerinde sorguya ekmeye dek gideriz; o ise son derece zlerek bizi iddialarn nesnel bir biimde gzden geirmeden ve kukusuz bilimsel nyarglarla reddetmekle sulandrr. Fakat bu bounadr. nyarglarn her zaman mahkm edilemeyeceini, bazen dorulanabileceim, bizi bouna bir uramadan kurtardklar iin yararl kabul edildiklerini sezeriz. Bu nyarglar aslnda, iyice kurulmu kesin yarglarn sonularna benzer dncelerden baka eyler deillerdir. Gizliciliin verilerinden ou, zerimizde, marmelat varsaymndaki gibi etki yapar; ite bunun iindir ki, onlarla, nceden bir incelemeye tutmakszm reddetme yetkisinin bize verilmi olduunu sanrz. Bununla birlikte, sorun grndnden daha karmaktr; aslnda bu, genel benzetmeler olgusudur. Bunun varsaylan hale uygun olup olmad sorulabilir ve hemen onun umursanmayla reddedilebilecek ekilde seilmi olduu anlalr. nceden alglanm olan bazen iyi kurulmu ve dorulanm fikirler yanl ve zararl olabilirler; insan bunlarn kategorilerden birine mi ya da brne mi ait bulunduundan a priori olarak habersizdir.. Bu

bilimlerin tarihi, bizi pek ivedice bir mahkm etmeye kar uyarmaya yarayan rneklerle dolup tamaktadr. Bylece, uzun zaman atmosfer boluundan dnyaya den ve imdi meteorit denilen eylerin aslnda birtakm talar olduu fikri bir lgnlk olarak kabul edilmitir. Bunun gibi, deniz hayvanlar kabuklar bulunan dalardaki kayalarn, bir gn okyanusun dibini meydana getirmi olduu olgusu glkle kabul edilmitir. Bize bilinaltn tanmay rettii zaman psikanalizimiz iin de yle olmam mdr? Demek ki, analizci olan bizler, yeni verileri reddetmek iin entellektel motifler kullanrken pek ihtiyatl olmann zel nedenlerine sahibizdir. tiraf etmeliyiz ki, bu motif bizi nefreti, kukuyu ve kararszl yenmeye gtrmemektedir. imdi ikincisine, ruhbilimsel diye nitelemi olduum etkene geelim. Bundan insann hurafe ile birlikte mucizeye inanmaya genel eilimi szkonusudur. Daima, yaam bize sk disiplini altnda ba edirdike, iimizde dncenin anlamszlna ve tekdzenliliine kar, gerein deneylerinin isteklerine kar bir diren duyarz. nk o bizi saysz haz olanaklarndan yoksun brakr. Akl, hi deilse geici olarak kendimizi aklszln batan karmalarna sevinle kaptrmak iin, boyunduruundan kurtulacamz bir dman olur kar. renci szcklerle oynamaktan bolanr; bilgin, birka bilimsel kongreden sonra asl faaliyetini alaya ar; ciddi insan bile nktelerden zevk duyar. Akla, bilime, insann o stn kuvvetine kar daha ciddi bir dmanlk kendini gsterme frsat bekler; diplomal* hekime kar arlatan, frky ortaya karan odur; ^.gizlicilik tarafndan kabul edilmi olgular yasaya, kar gelme olduu halde, falcln, mneccimliin iddialarn ne geiren odur; eletirmeyi uyutan, alglar yanltan, kontrol edilemeyen dorulamalara ve kantlara zorla sahip kan odur. nsanlarn bu bo inana eilimini bilen kimse gizlicilik edebiyatnn verilere salad btn deerleri elbette yadsr. nc itiraz tarihsel olarak nitelemitim. Bunu yaparken, gizlicilik dnyasnda, dorusu, yeni hibir ey gemedii olgusu zerine dikkati ekiyorum. Orada, eski alarda ve eski kitaplarda gsterilmi olan belirtiler, mucizeler, kehnetler ve grnler bulunur. Gizliciliin bize bugn hl grndn syledii olgular doru diye tutarsak, eski a yklerinin inanlmaya deer olduunu kabul etmekten bizi hibir ey alakoyamaz. imdi, geleneklerin, uluslarn kutsal kitaplarnn mucize ykleriyle dolup tatn ve dinlerin gerekli inanc salamak iin tmyle bu olaanst, harika trden olaylara dayandklarn anmsatalm. Ad geen olaylarda dnya st glerin faaliyetlerinin kantlarn bulurlar. yi ama gizliciliin dourduu ilgi ile dinsel eylere yneltilen ilgi arasnda tpklk yok mudur? nk gizliciliin kapal amalarndan birinin, bilimsel dncenin ilerlemesiyle tehdit edilen dinin yardmna komak olduundan kukulanyoruz. Bu amac kefedince, ileri srlen gizli olaylarn incelenmesine kendimizi vermeye kar gvensizliimizin, direniimizin arttn gryoruz. Bununla birlikte, sonunda nefretimizi yenmemiz gerekir. Gizlicilikle uraanlarn anlattklarnn yanl m, yoksa doru mu olduunu renmek sz konusudur. Gzlem, besbelli ki, bunu bize gsterecektir. Aslnda biz gizliciliin cokun yandalarna kar pek minnettar olmalyz. Eski mucizelerin ykleri soruturmadan kurtulurlar, unlarn kontrol edilmez olduklarn dndmz zaman da. biz yine de hibir ciddi reddin mmkn olmadn sylemek zorunda kalrz. Fakat tanklk edebilmi olduumuz gncel olgular, bizim belirli bir oy sahibi olmamza olanak tanrlar. Eskilere benzer mucizelerin gnmzde artk olmadklarna kendimizi inandrmay baarrsak, hi deilse onlarn daha nce gereklememi olduklarna itiraz ettiimizin iitilmesinden artk korkmayz. Biz daha ok baka aklamalara bavuracaz. imdi nceden alglanm dncelerimizi brakarak gizlicilik olaylarnn, gzlemlenmesi almalarna katlmaya hazrz. Ne yazk ki iten niyetlerimiz en elverisiz koullarca engellenecektir. Fikrimizi desteklemesi gereken deneyler, bizim duyusal alglarmz belirsiz klmaya ve dikkatimizi puslandrmaya yarayan koullar iinde, yani karanlk ortasnda ya da zayf bir krmz k altnda, uzun ve bouna bir bekleyiten sonra uygulanmaktadr. Kukuculuumuzun, eletirme duygumuzun beklenen olayn domasn nledii bize haber verilir. Byle kurulan durum bilimsel aratrma koullarmzn tam bir karikatrdr. Gzlemler szde medyum denilen kendilerine bir takm duyusal yetenekler yklenen, fakat asla baka karakter ya da ruh nitelikleri gstermeyen kimseler zerinde uygulanr. Onlar eski mucize yaratclar gibi bir byk fikirle, bir cidd niyetle de hareket etmezler. Tam tersine, gizli glerine inanan insanlarn gznde bile gvene deer bulunmayan kimseler olarak grnrler; medyumlar arasnda ounun sahteci kt kabul edilmitir ve biz, ne olurlarsa ol unlar, bakalarndan da ayn eyi bekleyebiliriz. Onlarn deneyleri bir akgzlk oyunu ya da hokkabaz numaralan etkisi yapar.

Hibir zaman .oturumlar srasnda ne yararlanlabilir bir olgu yarattklar, ne de yeni bir enerji kayna sunduklar grlmtr. Elbette silindir apkasndan gvercinler karan hokkabazdan, gvercin sevenlerin bir ey kazanmas beklenemez. Kendimi, zihnimden, nesnelliin gereklerine uymaya istekli olarak gizlicilik oturumlarnda hazr bulunmaya karar veren bir adamn yerine kolayca koyabilirim; bir an sonra o kabul ettirilmek istenen garip fikirlerden yorulmu, usanm olarak, bir ey retilmemi halde eski kanlarna dner. Bu adama, byle bir davrann hakl olmadn ve baz olaylar incelemek isteyen herhangi bir kimsenin nceden onlarn nitelii ya da grnlerinin koullar zerine karar vermemesi gerektii itiraz ileri srlebilir. Tersine, bunlarn stnde durmas, kontrol ve ihtiyat nlemleri almas uygun olur. Bunlar yardmyla insan, medyumlarn ikiyzlln nlemeye alr. Ne yazk ki modern kontrol teknii, gizliciliin gzlemlerini daha zorlatrmtr. Gizlicilik zellikle g, eitli baka etkinlikler gibi aktan aa yaplmayan bir sorun olmutur. Bu sorunla uraan aratrclarn bir sonuca varaca ana dein, ona yalnzca kuku ve gvensizlikle baklacaktr. Bu uydurmalarn en akla yaknlarna gre gizlicilikte henz tannmam olgularn bir gereklik ekirdei olabilir ki, aldatma, uydurmaclk onun evresine almas g bir rt sarmtr. Fakat yalnz bu ekirdee nasl yaklamal? Soruna hangi noktadan girmeli? Burada dn bize byk bir yardm dokunacan, btn bu karmak eyler ynndan bizi; telepati tema's karmaya gtreceini dnyorum. Belli bir anda gerekleen bir olay, meknca uzakta bir kimsenin basbaya haberleme aralarnn yardm olmadan hemen hemen ayn anda bilebilmesi olgusuna telepati dediimizi biliyorsunuz. Kapal koul udur: Olay, brnn, haberi alann canl bir duygusal ilintiye bal olduu bir kimseyi ilgilendirmelidir. rnek: A kiisi bir kazaya urar ya da lr; A'ya bal olan B kiisi, annesi kardei, sevgilisi kt haberi aa yukar ayn anda gz ya da kulak algsyla renir. Bu halde, sanki her ey, gerekten hibir ey olmad halde, telefonla alnm gibi geer. Bunda psiik bir telsiz-telgraf oluundan sz edilebilir. Byle olaylarn ne denli akla smaz gibi grndklerini sylemek tmyle gereksizdir. nsan bu haber almalarn ounu reddetmekte hakldr, ama kimileri iin bu red pek kolay deildir. imdi benim size yapmak istediim aklamada u kk sanki szcn artk kullanmama izin veriniz. Bununla birlikte hi de yle olmadn ve bu bakmdan hibir kan edinmemi olduumu da biliniz. Size retecek pek az eyim var; yalnzca minicik bir olguyu anlatacam. Benden fazlasn beklemeniz iin, hemen size, dn telepatiyle az balants olduunu sylyorum. Telepati dn ierii zerine hibir k tutmamaktadr, buna karlk d de telepati gereine dorudan doruya hibir kant salamyor. Telepati olay aslnda de hi de bal deildir, uyankken de grlebilir. D ile telepati arasnda bir yaklatrma yaplmasna olanak tanyan tek motif, uykunun telepati mesajlarnn alnmasna zellikle elverili olmasdr. O halde telepatik denilen d elde edilir ve bu, analiz yaplarak .telepati haberinin gnn btn br kalntlar gibi ayn rol oynad de katlm olan eilimleri onlar gibi ileyip deitirdii kamsna varlr. Telepatik gibi grnen bir dn analizi, anlamszlna karn bana, bu konferansa k noktas olmaya yaram bir olguyu gzlemleme olana vermitir. Bu konuda ilk bildirimi 1922'de yapmtm. O srada ancak tek bir gzlemi kullanabilmitim; fakat ben bu ilk rnei ele alyorum, nk onu anlatmak daha kolaydr ve bununla sizi hemen in medias res (iin ortasna) koyacam. Su gtrmez derecede zeki ve kendi anlattna gre asla gizlicilikle bylenmemi olan bir adam, bana pek tuhaf bulduu bir d dolaysyla bir mektup yazyor. nce bu adamn efkatle sevdii ve kendisine son derece bal tir kz olduunu syleyelim. Kz uzak bir yerde evlidir, gebedir ve aralk ay ortalarna doru doum yapacaktr. Oysa adam 16 Kasm 17'ye balayan gece, karsnn ikiz ocuk dnyaya getirdiini dnde grr. Aslnda dorulanamayan baz yararsz ayrntlar geelim. Dnde dourduunu grd kadn ikinci kars, kznn vey anasdr. Adam, eitici niteliklerini bilmedii bu kadndan bir ocuk sahibi olmay istememektedir; d grd srada ise, onunla uzun zamandr cinsel ilikiyi kesmi bulunmaktadr. Bana yazmas d retisinden kukuland iin deil, bu kuku grlen dn ieriiyle dorulanaca iindir. nk d, onu grenin isteklerinin tersine bu kadnn ana olmasna izin vermektedir. Hibir ey, diyor, bu istenmeyen olayn gerekleebilmesinden daha ok korku veremez. Adam dn anlatmaya gtren ey, 18 Kasm sabah kznn ikiz dourduunu bildiren bir telgraf alm olmasdr. Telgraf 16-17 gecesi, yani hemen hemen dnde karsnn ocuk dourduunu grd saatte ekilmitir.

Adam bana, benim grme gre, d ile olgunun uygunluunun bir rastlant eseri olup olmadn sormaktadr. Bu d telepatik olarak nitelemeye cesaret edemiyorum, nk dn ieriini gerek olaydan ayran, ierik gibi grnen, yani douran kimsedir. Fakat bana mektup yazan adamn belirttii noktalar, onun gerek bir telepati d grm olduunu dnmeme olanak verdi. Kz, kukusuz ki acl saatlerinde zellikle babasn anmt. Bayanlar, baylar; eminim ki imdi siz kendi kendinize bu d aklyor ve niin anlattm anlyorsunuz. te, karsndan honut olmayan adam; ilk karsndan domu olan 'izi gibi bir ei olmasn isterdi. Elbette bilinaltnda bu gi-bi.y silinmitir. Oysa bu adam geceleyin telepatik bir mesaj alyor: Kz ikiz dnyaya getirmitir. Dn hazrlan bn haberden yararlamyor. Bilinsizlik onun zerinde, kzn ikinci karsnn yerinde grme isteini harekete geiriyor; bylece de. iste maskeleyen ve mesajn biimini deitiren garip ds grlyor. Diyelim ki, d yorumu bize telepatik bir dn konusu olduunu gstermitir; psikanaliz, kendisinin yardm olmadan bulamayacamz eylerin gerek bir durumunu kefetmitir. Gelgelelim, buna o denli gvenmeyiniz: Dn btn vorumuna karn o, telepatik eylerin halinin nesnel gerek-Uine dokunan hibir ey retmemitir. Belki baka tfrir. aklanmaya elverili bir grn szkonusudur. Belki de. bu adamn gizli d dnceleri unlar olmutur: Kestirdiim gibiyse, kzmn bugn dourmas gerekmektedir, hesaplarnda bir aylk yanl yapmtr. Son kez onu grdmde hali bana ikiz douracak inancn vermiti. len karm ocuklar ne kadar severdi; Bu ikizlerin douu onun iin ne byk bir sevin kayna olurdu! Bunlara d grenin, henz burada anlatlmam olan baz armlarn ekliyorum. Byle bir d bir telepatik mesaj olgusundan deil, d grenin iyice kurulmu samlar yardmyla olmutur; sonu ayndr. Gryorsunuz ki, dn yorumlanmas telepatiye nesnel bir gereklik katlp katlmam olduunu sylemiyor. Sorun, olgunun inceden inceye gzden geirilmesinden sonra kararlatrlm olamazd. Ben bu ii ne bu rnekte, ne de bakalarnda yapabildim. Telepatinin aklanmasnn btn aklamalardan daha kolay olduunu sylemekle hibir ey kazanmadk. Zira, en kolay aklama deildir, nk gerein karmakark olduu sk sk grlr. Karar vermeden nce, btn gerekli ihtiyat nlemlerini bilmemiz iyi olur. imdi u temay brakabiliriz: D ile telepati, bu tkenmitir. Fakat iyi dikkat ediniz ki d deil; ama dn yorumlanmas. Psikanalitik alma bize telepati zerine baz grler getirmie benzemektedir. te bunun iindir ki, imdi d bir yana braklabilir ve psikanalizin kullanlmasnn gizli eyler denilen olgular zerine k serpebilip ser-pemiyeceini aratrabiliriz. rnein, dncenin tmevarm ya da iletilmesi olayn ele alalm: Bu, telepatiye ylesine yakndr ki, onunla hemen hemen kartrlabilir. Bu olua gre bir kimsede psiik sre yledir: Fikirler, heyecanlar, geici istekler serbest mekn iinden, sz ya da iaret gibi pek basit aralar kullanmak gerekmeksizin baka bir kimseye iletilebUir. Bu olayn garipliini ve gerekten olursa pratik bir nem olabileceini anlyorsunuz. Geerken diyelim ki, eski mucize yklerinin en az szn ettikleri ite budur. Baz hastalar psikanalizle tedavi ederken profesyonel falclarn mterilerinin dncesinin iletilmesi zerine zellikle kantlayc gzlemler yapmaya elverili bir frsat sunduklar izlenimini edindim. nemsiz kimseler ya da baz belirsiz mesleklerle uraan minus habentes (*) bile sz konusudur. Bunlar kart aanlar, el fal bakanlar, grafologlar, kendilerini yldz fal hesaplarna verenler ve bylece mterilerine, gemi ya da imdiki yaantlarnn baz olaylarn bildikleerini gsterdikten sonra onlara gelecei syleyenlerdir. Mteriler genel olarak bu danmalardan honut ayrlrlar, ama sonradan kehanetler, gereklemezse hibir kin tutarlk gstermezler. Benzer olgularn birkan ben tanyabildim ve analizli olarak inceledim. Ne yazk ki meslek srr ok sayda olgu iin beni karnzda susmaya zorluyor, bu da, bu yklerin inandrc gcn azaltyor. Gerei bozmay dikkatle nledim. O halde, kadn mterilerimden biriyle bir falcnn yksn dinleyiniz. (*) Az yetenekli kimseler, O, kalabalk bir ailenin byk kzym ve ocukluundan beri babasna son derece balym; gen yata evlenmi; evlilik onu tam tatmin etmi, ama mutluluunda bir ey eksikmi: ocuk. O olmadan sevgili kocas babasnn yerini bsbtn alamyonnu. Hayal krklyla geen birok yllardan sonra bir jinekologa ameliyat olmaya karar vermi. te o zaman koca, bundan tek sorumlunun kendisi olduunu aklam, nk evlenmeden nce geirdii bir hastalk onu ksrlatrmm. Kadn bu darbeye dayanamam, nevroza tutulmu; iddetli isteklerden ileri gelen bunaltlar iinde bulunduu apak bir hal alm. Kocas onu elendirmek iin bir i gezisi dolaysyla Paris'e yannda gtrm. Orada bir gn

otelin holnde otururken, her zamankine benzemeyen bir kalabalk kadnn dikkatini ekmi, ne olduunu sorunca, Monsieur le Projesseur un geldiini, broda konsltasyonlara baladn renmi. O da bir denemeye girimek istediini aklam; kocas reddetmi, ama kadn kocasnn bir anlk dikkatsizliinden yararlanarak konsltasyon odasna szlm. Kadn 27 yandadr, fakat daha gen gstermektedir. Alyansn karmtr. Monsieur le Projesseur kadnn elini kl dolu bir fincann zerine koydurmu, izlerini inceden inceye gzden geirmi, sonra ona, karlamak zorunda kalaca birok savamdan sz ederek u avutucu sonuca varm: Evlenecek ve 32 yanda iki ocuk anas olacaksn. Kadn bana bu yky anlatt srada 43 yandayd ve hastayd, ocuk sahibi olma umudunu da artk tmyle yitirmiti. Fal gereklememiti, fakat ondan hi de acyla deil, fakat tam tersine sanki ho bir olguyu anarm gibi bir tr memnunluk duyarak sz ediyordu. Kehanetin iki ra" kamnn ne anlama geldiinden hi mi hi kukulanmadn grmek kolayd. Hatta o bunlarn bir anlama gelebilecei kavramna da sahip deildi. Siz imdi bunu ilgisiz bir yk gibi buluyorsunuz ve bunu size hangi nedenle anlatm olduumu kendi kendinize soruyorsunuz. Ben de tmyle sizin dncelerinize katlrdm, ama ite imdi canalc noktaya geldik analiz bize faln inceliklerinin aklanmasyla kandrc bir dorulama yapmaya olanak vermeseydi- Sylenmi olan iki rakam hastann annesinin yaamnda rol oynamaktadr. Bu anne ge evlenmiti; o zaman 30*unu amt ve aile iinde sk sk yineleniyordu. nk, ilk iki ocuu nce bizim hastamz ayn yl iinde domulard; ikisinin dnyaya gelii zamannda en ksa doum aras vard. Annesi 32 yanda gerekten iki ocua sahip olmutu. te hastama Monsieur If Projesseur'iin (1) dedikleri: iniz rahat etsin, henz pek gensiniz ve annenizle yazgnz ayn. O da ancak uzun bir bekleyiten sonra ocuk yapmt. 32 yanzda siz de iki ocuk anas olacaksnz. Annesiyle ayn yazgy paylamak, babann yannda onun yerini almak, o bunu hararetle iste-merr/i miydi? imdi ona ac ektirmeye balayan ,istein gereklememesi deil miydi? Fal ona, her eye karn dileinin yerine geleceini bildirmiti, yleyse khine kar sempatiden baka birey duyulabilir miydi. Fakat Monsieur la Professeur n gelip geici bir mterinin iten ae tarihlerinden haberi olduunu mu dnyorsunuz? Hayr, bu olanakszdr. yleyse, ona kehaneti iinde iki rakamn yardmyla hastann en ateli ve en derin isteini belirtmeye olanak vermi olan kavram nasl aklarsnz? Bunu aklamann iki yolu vardr : Ya bana anlatld gibi deildir, baka biimde gemitir, ya da dnce iletiminin gerek bir olay olduunu kabul etmek gerekir. Dorusu, hasta 16 yllk bir aradan sonra, bu anlarn iine bilinaltndan ekip kard iki rakam kendisi sokmutur diye dnlebilir de. Hibir ey (*) Aslnda Franszca. byle bir varsaym yapmama izin vermez, ama onu atamam ve sizin dnce iletiminin gerekliine inanmaya daha eilimli olacanz sanrm. Eer bu sonutan yana karar verirseniz, yalnz analizin gizli eylerin halini yarattn ve tannmaz klnd yerde onu ortaya karm olduunu unutmaynz. Benim hastamnkine benzer tek bir olgu daha ortaya karlmazsa, insann omuzlarm silkerek bakasna gemesi gerekir. Kimse, bylesine geni kapsaml bir inan tek bir gzlem zerine kurmay dnmez. Fakat benim denemelerine inannz, bu tek bir olgu deildir. Buna benzer bir dizi kehanetler topladm. Hepsi de bana falcnn dnceleri, zellikle kendisine bavurmu kimselerin gizli isteklerini aklad izlenimini vermitir. Bu kehanetleri, sanki hastann kendi kendine yaratt znel olular, hayal kurmalar ya da ryalarm gibi hakl olarak analiz etmek gerekir. Elbette, sonular her zaman ayn lde kantlanabilir olamazlar, btn olgulardan hemen daha aklayakm sonula-malar karlamaz, fakat, tmyle, terazi gerek dnce iletimine doru eilir gibi grnmektedir. lemekte olduumuz konunun nemi btn olgular size anlatmam gerektirmektedir, ama bu olanakszdr; nk size vermek zorunda olduum ayrntlar beni ister istemez bir gizliliin ykmll altna soktu. Size daha birok rnek vererek vicdanm yattrmaya alyorum. Bir gn, bir delikanl, sadece doktora snavna girecek olan bir niversite rencisi, kendini bunu yapacak halde bulmayarak beni ziyarete geldi. nk derslerine kar btn ilgisini, btn zihnini toparlama gcn, hatta anlarn hatrlama yeteneini yitirdiinden yakmyordu. Bu kafaca ktrmlemeden nceki olaylar abuk aydnland: Byk bir glkle kendi kendini yendikten sonra hasta dmt. Kz kardeine kar pek gl, ama hep frenlenen bir ak duyuyormu. Kz kardei de ona kar sevgi besliyormu. Her ikisi aralarnda: Birbirimizle evlenemeyisimiz ne yazikh diyormu. Saygdeer bir adam bu kzkardee k omu, kz da ondan holanm; fakat ana-babas evlenmelerine izin vermemi.

Talihsiz ift kardee bavurmu, delikanl kendilerini desteklemi, mektuplamalarnda araclk yapm ve onun etkisiyle ana-baba sonunda raz olmu. iftin nianllk dneminde yle bir olay gemi: Delikanlmz ilerde enitesi olacak adamla tehlikeli bir da gezintisine km. Yanlarnda klavuz bulunmadndan, yollarn armlar, lm tehlikesi geirmiler. Kzkardeinin evlenmesinden az sonra da delikanl szn ettiimiz psiik bitkinlik haline dm. Psikanaliz yardmyla normal etkinliine kavutuktan sonra, yanmdan ayrlp snavlarn baaryla verdi; fakat, ayn yln sonbaharnda gemi olan garip bir olay anlatt. Bulunduu niversite kentinde pek tannm bir falc kadn varm. Hkmdarlk saraynn prensleri bile ona danmadan nce nemli bir ie girimezlermi. Yntemi pek basit-mi: Belli bir kiinin doum tarihini sorar, znesi zerine baka hibir bilgi almaz, hatta adn da renmezmi. Sonra yldz fal risalesini kartrr, sz konusu kii zerinde kehanetlerde bulunurmu. Hastam, enitesi iin kadnn gizli sanatna bavurmaya karar vermi. Falc hesaplarn yaptktan sonra sz ko~ nusu kimsenin temmuzda ya da austosta stakozlarn ya da midyelerin neden olaca bir zehirlenme sonucunda le-cchni bildirmi. Hastam yksn yle bararak bitirdi: te pek alacak bir ey! nce, yky istemeye istemeye dinlemitim, ama bu haykrmay duyunca hastama unu sormaktan kendimi alamadm. Bu kehanette, bylesine alacak ne gryorsunuz? Gz sona eriyor, eniteniz lmemi, yle olmasayd bunu bana oktan anlatrdnz. Demek ki kehanet gereklememi. Doru, diye karlk verdi, ama iin tuhaf enitemin stakozlara ve midyelere bayld, geen yaz midyeden zehirlendiidir. Hatta lmden g kurtulmutu. Buna kar hangi itirazda bulunabiliriz? Tek bir ey beni kzdrd: Pek bilgili, stelik de pek baarl bir analize uram olan bu gencin balanty iyice kavrayamam olmas. Ben kendi payma, yldz fal tablolar yardmyla stakoz: ya da midyeden ileri gelmi bir zehirlenmenin nceden grlebilecei yerine, hastann rakibine olan kinini yenmeyi henz baaramadn kabul etmeyi yelerim. Bu kinin iet -klmas, onu daha nce hasta etmiti. Astrologun, mterisinin isteine uygun khinlikte bulunmu olduunu dnmek houma gider. Enitem midyelere olan dknlnden vazgemiyor, bir gn de bundan atlayacak. Olguyu baka trl aklayamadm itiraf ederim. Hastamn benimle elenmek istemi olmasn kabul edersem o ayr. Fakat o zaman, sylediini ciddiye-alr gibi grnyordu; daha sonra da byle bir kukuyu' dorulayacak hi bir ey yapmad... te baka bir olgu: yi bir mevkide bulunan bir gencin, kibar fahieler evresinden bir kadnla ilikisi vard. Bu iliki garip bir saplantyla sktrlmaktadr. Adam, zaman zaman, metresi umutsuzluktan hasta dnceye dek. onu alayc ve kyc szlerle zmek zorunluunu duyuyor. O anda bir tr ferahlamaya kavuuyor ve kadnla baryor, ona armaanlar veriyor. Fakat imdi kadndan kurtulmay pek istedii halde kendi saplantsndan korkuyor; bu ilikinin, stne zarar verdiini gryor; evlenmek, bir aile kurmak istemektedir. Onunla ilgiyi kesme cesaretine kendisi sahip olmadndan psikanalize bavuruyor. Tedavi srasnda bir tartmadan sonra, metresinin yazm olduu bir kart bir grafoloa gtryor. Orada grafo-log, bunun pek byk bir umutsuzluk iinde bulunan ve bugnlerde kendine kyacak olan bir kimsenin yazs olduunu sylyor. Gerekte bu olmuyor, kadn yaamaya devam ediyor, fakat analiz adamn kurtulmasna yardmda bulunuyor. O, bu metresi brakarak, kendisi iin iyi bir e olabileceini umduu, bir gen kza kur yapmaya girimitir. Az sonra gen kzn deerlerinden kukulanmaya baladn belirtecek bir d gryor. Kzn yazsndan bir rnei alarak ayn yetkili kimseye gtryor. B incelemenin sonular kukularna uyduundan, evlenmekten cayyor. Bu grafolog incelemelerini, zellikle birincisini deerlendirmek gcnde olmak iin bu adamn gizli yksnn birtakm noktalarn tanmay renmek gerekir. Adam genliinde, tutkulu yaratlnn btn taknlk -laryla kendinden yaa byk bir gen kadna tutulmutur. Kadn tarafndan reddedilince, kendini ldrmeye kalkmtr. Bu canna kyma giriiminde itenliinden kukulandracak bir ey yoktur. lmden glkle kurtulmutur, ayaa kalkmas iin de uzun bir bakm grmesi gerekmitir. Bununla birlikte, bu umutsuzluk hareketi sevgilisini pek derinden heyecanlandrm ve kadn onun akna karlk vermitir. Delikanl onun olmu ve o andan balayarak tam valyemsi bir biimde hizmette bulunurcasna kadna gizlice bal kalmtr. Yirmi yl sonunda, her ikisi de, tabii kadn ondan daha fazla yalannca, adam ondan kurtulma, zgr olma, bamszln kazanma ve bir aile kurma isteini duymutur. Ayn anda, iinde uzun zamandr tklm duran, metresinden alma gereksinimi gelimitir. Kadn, hor grmekle bir gn onu lme itmiti; imdi o da sras geldiinden, kendisi tarafndan terkedilen kadnn lm aradn grme memnunluuna ermek istemektedir. Fakat ona kar tad sevgi, hl, bu istein bilinli olmasn

nleyecek kadar gldr. Ayrca, kadnn duyaca ac, lme snmasn gerektirecek denli gl olmayacaktr. te bu ruh hali iinde, alma susamln in corpore vili (*) doyuma ulatrmak amacyla kadm bir noktaya dek alay ve eziyet etme arac olarak kullanmaya balamt. Kendini elde etmek istei sonuca ulatrmaya yarayan her ikenceyi sevgilisi zerinde yapmaya kendi kendine izin vermitir. Tek bir durum, alma isteinin kadna kar ynelmi olduunu aa vurmaktadr: Aldatmasn ondan saklayacak yerde, onu yeni balants iin bir dostu, bir t olarak almas. Veren bir kimse srasndan, alan bir kimse srasna den kadncaz, her halde onun sr amasndan ok kabalndan ve kendi dk kadnlndan ac duyuyordu. Adamn yaknl, onun yerini alan gen kzn karsnda yakalandn duyduu ve kendisini analiz edilmeye yollanm olan saplant, elbette eski metresinden yenisine gemiti. te bu sonuncunun karsnda bu saplantdan kurtulmak istiyorsa da baaramyordu. Ben grafolog deilim, bir yaz ile karakter renme sanatna da nem vermiyorum. Bu yntemle sz konusu kimsenin geleceini sylemek olanana ise daha az inanyorum. Hi deilse, bunu gryorsunuz, grafolojinin deeri zerinde ne srlen gr ne olursa olsun, bii" ey yadsnamaz: Yazy yazann yaknda canna kyacan nceden bildiren grafolog, kendisine bavurann ateli bir gizli isteini aydnla karmtr: Burada szkonusu bilinsiz istek yoktur, ama fal baktrann domakta olan kukusu, kaygs, graflogun karsnda anlatm bulmaktadr. Analiz sayesinde hastann ak seimini iine kapanm olduu byl emberin dna karmay baarmtr. Bayanlar, baylar; imdi d yorumunun genellikle psikanalizin gizlilik iin ne yapm olduunu biliyorsunuz. r() Bayaca beden zerinde. nekler, gizli olaylan aydnla karmaya olanak saladn size gstermitir. Fakat bu olgularn nesnel gerekliine inanmak uygun olur mu? Bu soru size kukusuz ki pek ilgi ekici gibi grnmektedir. Psikanaliz buna dorudan doruya karlk veremez; bununla birlikte, aydnla kard gere, hi deilse bizi olumlulua doru itmektedir. Meraknz bu snrlar iinde kalacak deildir, az ok bol olan ve psikanalizin hibir rol oynamad bu gerecin bize hangi sonulamay getirdiini bilmek istersiniz. Bununla birlikte benim olmayan bu alanda sizi ileri gtremeyeceim. Size yine yapabileceim tek ey, birka gzlemimi daha anlatmaktr. Tedavi srasnda yaplm olduklarndan ve belki yalnz bu sonuncusu onlar elde etmeye olanak vermi olduundan dolay psikanalizi ilgilendirmektedir. Size bir rnek, benim en ok dikkatimi ekmi olan bir rnek vereceim ve sizden dikkatinizi ok sayda zellikler zerine evirmenizi isteyerek size hayli ayrntlar salayacam. Her eye karn, kendimi gzlemin inandrc kuvvetini pek artrm olan eylerden ounu susma ile geitirmeye zorlanm greceim. Bu eylerin halinin, pek aydnlk olarak grnd ve analizle gelitirilmeye gerek gstermedii bir rnektir. Onu tartarak gene de analize bavurmann nne geemeyeceiz. nceden size bildireyim ki analitik durumdaki bu dnce iletimi bile her trl eletiriye kar korunmu deildir ve gizli olayn gerekliini kabul olanan da hi vermez. imdi, beni dinleyiniz. 1919 gznde, bir gn aa yu kan saat 10.45'e doru Londra'dan gelen Dr. David Forsyth, ben bir hasta ile alrken evime kartn brakyor. (Londral sekin meslektamn, eer birka ay sresince benim zerinde durmamla psikanalitik tekniine baladn aklarsam beni sr saklamaz bir kimse olarak kabul etmeyeceini sanyorum.) Psikanaliz zerine Bu meslektala ancak bir dakika grebildim ve daha sonras iin randevu verdim. Dr. Forsyth hakl olarak ilgimi eken bir kimseydi, zira o, savatan sonra (*) iyi gnler umudu dolamaya balad srada gelen ilk yabancyd. Bu ziyaretten az sonra, hastalarmdan biri, zeki ve sevimli, aa yukar 45 yalarnda olan Bay P. geldi. Kadnlar yannda tatsz durumlarda kalmas dolaysyla bir analiz tedavisi geirmiti. Hastalk belirtilerinin uygunsuzluu nedeniyle, analizi uzun zamandr brakmtm, ama -hasta srdrmem iin diretiyordu. nk babasna kar olan duygularm benim zerime aktarmt, kendini ho bir hava iinde hissediyordu. Para sorunu, o zaman bu maddenin pek az oluu yznden ortaya kmyordu bile... Bu hasta ile geirdiim anlar ilgi ekici, dinlendiriciydi ve ite bunun iindi ki, tbb tedavinin ciddi kurallarna karn, psikanalitik aba nceden saptanm bir tarihe dek srmt. O gn P. yeniden, kadnlarla ak ilikilerine tekrar ba lamak iin yapt denemeler sorununa yanat. Gzel, ekici, yoksul bir gen kzdan tekrar sz at; eer kzn bakire olmas bu tr giriimleri engellememi olsayd, onun yannda elbette baar kazanabilirdi. Kzdan bana sk sk sz etmiti, ama o gn ilk kez, kzn, onun ekinmesinin gerek nedenlerini bilmeyerek, hatta bundan hi

kukulanmayarak ona Bay htiyat (**) adn takm olduunu sy-u (Forziht) Londral doktorun adn andryor, ledi. Bu yk dikkatimi ekti. Dr. Forsyth'in kart elimin altndayd, ona gsterdim. Bunu pek olaan diye niteleyeceinizi bekliyordum, fakat devam edelim, baka bir ey meydana karacaz. -te olgu : (*) I. Dnya Sava (A.A..) (*) Almancada ihtiyat vorsichftir. Bu szcn okunuu (Forzith) Londra doktorun adn andryor. P., genliinde birka yl ngiltere'de kalm; ngiliz yaznna kar canl bir ilgi duymutu. ngilizce yaptlarla dolu zengin bir kitapl vard. Bana dn kitap vermeyi alkanlk haline getirmiti. nceleri pek okumam olduum Barnett ve Galsworthy gibi yazarlar tanm olmam ona borluyum. Bir gn bana, Galsworthy'rdn The man of property, Mlk sahibi adn tayan bir romanm vermiti. Bunda olay Forsyth adl hayali bir ailenin iinde geiyordu. Galsworthy besbelli ki yaratt yapta kendisi de vurulmutur; nk sonraki yklerinde ailenin yelerini yeniden ortaya karm, sonunda btn yklerini The Forsyte Saga ad altnda toplayp birletirmiti. Szkonu-su olaydan az nce, P.v bu diziden yeni bir cilt daha getirmiti. Forsyte ad ve yazarn canlandrd btn tipik izgiler, benim P. ile olan konumalarmda rol oynamt. Bunlar, dzenli olarak grmeye alm iki kiinin sk sk kulland dilin bir blmn oluturuyorlard. Oysa, bu romanlarn kahramanlarnn ad Forsyte Almanca sylenii bakmndan benim Londra'dan gelen ziyaretimin ad Forsyth'ten ve ayn ekilde telffuz edebileceimiz anlaml ngilizce szck foresight, (ok : Forsayt) yani nlem, ihtiyat (Voraussicht ya da Vorsicht) olurdu. Demek ki P., kendi ilikilerinden, kendisinin bilmedii koullar dolaysyla, tam o anda, benim bilmediim bir ad ekip karmt. te, gittike daha ilgin oluyor, deil mi?.. Fakat bu dikkate deer olgu, ayn oturum srasnda salanan baka iki arm analizle incelediimiz zaman bizde daha ok etki yapacaktr. Belki, szkonusu olayn iinde getii koullarn kimi kavramlarn ele geirmeyi baarabileceiz. 1) nceki haftann kimi gnlerinde, Bay P.'yi saat ll'de bouna beklemitim. Sonunda Dr. Antoine von Tre-und'u, kald aile pansiyonunda grmek iin kmtm. Bay P.'nin de bu pansiyonda,, fakat baka katta oturduunu renince armtm. Bu konuda daha sonra, P.'yi adeta evinde kendisine bir ziyarette bulunmu olduumu anlatmtm. Grmeye gittiim kimsenin adn sylememi olduumu pek iyi anmsyorum. Oysa hemen hastam, kendi takma ad R. von Vorsicht (htiyat) tan sz ettikten sonra bana sormutu : Acaba Halk niversitesinde ngilizce reten Bayan Freund-Ottorega kznz mdr? Grtmzden beri de ilk kez, her zaman memurlarn, mstahdemlerin, mrettiplerin yaptklar gibi adm bozmu Freud yerine Freund biiminde sylemiti. 2) Ayn oturumun sonunda bana, kendisini bir sknt izlenimi brakarak uyandran bir d anlatmt, gerek bir karabasan demiti. Bana, o sralarda karabasan anlamna gelen ngilizce" szc anmsamadn ve onu birisi iin a mare's nest deyimiyle evirdiini eklemiti. Bu sama bir eydi; nk a mare's nest inanlmaz bir yk, bir haydut yks demekti ngilizcede karabasana ise nightmare deniliyordu. Bu fikir bana, u eye nclk eden eyle ortak bir noktaya sahip gibi grnmt. Bu ge ngiliz-ceydi. Yin bu fikir bana, bir ay nce gemi bir olay anmsatmt. P. bromda bulunuyordu o srada. Bir ziyareti kagelmiti; bu uzun zamandr grmediim sevgili bir dostum, Londral Doktor Ernest Jones'tu. Ona, baka bir odada P. ile konumamn bitmesini beklemesi iin gitmesini iaret etmitim. P. ise, bekleme salonunda bulunan bir fotoraftan dostumu tanmt, hatta onunla tantrlma isteini gstermiti. Oysa, Jones karabasan (night mare) zerine bir monografi yaymlamt. P.'nin bu incelemeyi okuyup okumadm bilmiyorum, nk psikanalitik yaptlar okumaktan kanyordu. nce size, P.'nin verdii dnce armlarnn analizle nasl yorumlanabileceini gstermek ve motiflerinin neler olduunu bulmak isterdim. Forsyte ya da Forsyth ad karsnda P. benimle ayn durumda bulunuyordu ve aslnda bu ad tam olan roman kiilerini tanm olmam ona borluydum." Beni artan, hastamn onu, birdenbire yeni bir olaydan hemen sonra sylemesini iitmem olmutur; Londral doktorun gelmesi, bana bunu baka bir gr noktasndan da ilgin klmt. Bununla birlikte, bu oturum srasnda ortaya kan ad, grnmesinden daha az ilgi ekici deildi. nk P. Romann size tantm olduu Forsyte adn dnyorum, diye barmt. Hayr, nceden sz konusu kaynakla bilinli balant kurmakszn onu kendi yks iine kaydrmay bilmiti. Ve bylece, onu bu kez ykye katmt. Oysa, olay nceden hi bir zaman vuku bulmamt. Fakat o unu eklemiti : Ben bir Forsyth'im, gen kz beni byle aryor.

Bu cmle iindeki kskana hak iddias ve onda anlatm bulmu olan kendi kendisinin melnkolik knt karm nasl farkedilmez? Bunu u ekilde tamamlayarak yanl yola gitme tehlikesine girilmiyor mu? Bu yabancnn geliiyle bu denli ilgilenmeniz beni zyor. Bana dnnz, artk. Ben kendim de Forsyth deil miyim? Fakat gen kzn dedii gibi yalnzca Bay Vorsicht. Sonra dncesi, ngilizce ge sayesinde, onlarda kskanlk doyurmaya yarayan gemi iki duruma yneliyor : Birka gn nce evime geldiniz, ama ne yazk ki aradnz ben deildim. B. Freund adnda birine gittiniz. Ve bu dnce ona, Freud adm bozdurarak Freund biiminde sylettiriyor. Bana Bayan Freund-Ottorega'dan sz etmesi, bu kadnn ngilizce retmenlii niteliinin grlen arma olanak salamasdr. Baka bir ziyaretinin birka hafta nce gelen ve hastann, onun karsnda kendini aa durumda hissederek ayn ekilde kskanm olduu birisinin ans balanyor btn bunlara. nk, Dr. Jones karabasan zerine bir yaz yaymlamt; oysa P. stelik kendini byle dler grmeye yakn duyuyordu. A mar e nest konusunda yapm olduunu syledii yanllk ayn arma katlyordu; bunun anlamysa uydu : Ben ne gerek" bir ngiliz, ne gerek bir Forsyth'im. Kskanlna gelince, onu anlalmaz ve yersiz diye ni-teleyemezdim. Analizin ve dolaysyla balantlarmzn, yabanc renciler ya da hastalar Viyana'ya gelir gelmez ke-silecmeini haber vermiti ve bu yle olmakta gecikmemiti. Fakat bugne dein yaptmz, analiz almasnn ancak bir parasyd; ayn saatta ortaya km ve ayn motiften domu fikrin aklamasn vermitik. Bu fikirlerin dnce iletimi olmakszn domasnn ya da domamasnn az nemi vard; dnce iletimi bu fikrin her birinde bulunur, bylece de ayr soru ortaya kabilir : P., Doktor Forsyth'in bana ilk ziyaretini yapm olduunu bilebilir miydi? P., Jones'un karabasan zerine bir yapt yazm olduunu biliyor muydu ya da fikirleri iinde ortaya kan bu eyler asl benim bildiklerim miydiler? Dnce iletimi yardmyla her sonulama ancak eit soruya bal olacaktr. Bu an iin birincisiyle uramyoruz, br ikisinin ilenmesi daha kolay. Pansiyonu ziyaret olgusu bize, ilk bakta zellikle kamtlayc gibi grnyor. Rastlantyla ve aka olsun diye, evine yaptm ziyareti anlatrken kimsenin adn vermemi olduuma gvenim var. Bay P.'nin, szkonusu kimsenin adn aile pansiyonundan renmi olmas olasl da pek zayf. Daha ok, bu adamn varlndan haberli bulunmay srdrdne inanyorum. Fakat bu olgudan doan kandrc kuv-y.et, bir rastlantyla batan aa yaklmtr. Pansiyonda ziyaretine gittiim adamn yalnzca ad Freund deildi, o herkes iin gerek bir dost 'tu (*). Yaymevimizin kuruluunu onun cmertliine borluyuz. Dr. Antoine von Freund erken lm, biraz sonra Kort Abraham'mki gibi psikana(*) Dost szcnn Almancas Freund'dur. liz davasnn urad en byk talihsizliklerden biri olmutur. Belki o zaman P.'ye pansiyonunda bir dost'u (Freund) grmeye gittiimi sylemiimdir. Bu durumda ikinci arm gizlicilik bakmndan btn ilgisini yitirmektedir. nc fikrin neden olduu izlenim de abuk dalmaktadr. Asla psikanaliz yaptlar okumayan P., Jones'un karabasanlar zerine bir alma yaymlam olduunu bilebilir miydi? Evet, kendisinde kitaplarmzdan kimileri vard, onlarn kapaklan zerinde yeni yayn adlarn bylece okumu olabilirdi. yleyse kendimize bu yolda bir gr salamay baaramayacaz. Gzlemimin baka birok benzeri almalarla ortaklaa bir yanllktan kurtulmamas-na zlyoruz : ok sonra yazlm ve Bay P. gzden kaybolduktan sonra tartlm olmas. Szkonusu olgularla ilgili baka ince noktalar elde etmek benim iin olanakszla-mt. yleyse birinci fikre, o ayrk olarak varsayldnda bile, dnce iletiminin grnen konusundan yana sz eden fikre dnelim. O P., bir eyrek saat nce, Dr. Forsyth'in beni grmeye gelmi olduunu bilebilir miydi? Hatta onun, bu doktorun varlndan ya da Viyana'da bulunduundan haberi olmas mmkn myd? Bu iki soruya olumsuz karlk verme isteine boyun ememek gerekir. Ksmen olumlu karlk verme yolu gryorum. nk P.'ye, belki analiz uygulamaya balamak zere gelecek bir ngiliz hekimini beklediini sylemiimdir. Bu, Dr. Forsyth'in, gelmesinden birka ay nce benimle mektuplaarak anlat 1919 yaz iinde olmu olabilirdi. Belki de. olgu bana pek inanlmaz gibi grnd zaman onun adn sylemi olabilirim. Eer yle olmusa, bunun ansn saklam olurdum. nk, bu zel adn trl anlamlar nedeniyle bir konuma geerdi. yleyse olay ortaya km, ben bsbtn unutmuumdur. yle ki, oturum srasnda bu 8. von Vorsicht takma adn renerek sanki, burada mucize varm gibi hayret edebilmitim. nsan kukucu olmakla vnrse, bazen kendi kukuculuundan kuku duyduu da olur. Belki benim iimde harikulade ye kar gizli bir eilim, gizli olaylarn rnlerini istekle toplamaya beni ynelten bir eilim vardr. ^Harikulade nin bir blm ortadan kaldrlnca, alma bitmemitir. Yaplacak baka bir i vardr ve hepsinin en etini de budur. P.'nin, sonbaharda Viyana'y ziyaret etmesi beklenen bir Forsyth'in varlndan haberli olduunu kabul edelim: bu, doktorun tam gelecei gn zerinde bilgi sahibi

olduu nasl aklanabilir? Elbette bu olgu rastlantya balanabilir, yani aklama aramak gerekmez, fakat rastlant sorunundan baka bir ey olmayacan iyi belirtmek ve size, beni grmeye gelen ve benim ziyarete gittiim kimselere kar gerekten kskanlk dncelerinin szkonusu olduunu gstermek iin P.'nin yine baka iki fikrini belirtmitim. Hi bir olasl bir yana atmamak iin beni zel bir sinirlilikle gzlemi ve baz sonular karm olduunu kabul etmeye de alabiliriz. Yine ngilizden ancak bir eyrek saat sonra, gelmi olmas dolaysyla yolda onunla karlatn, karakteristik Anglo-Sakson tipi nedeniyle onu tanm olduunu kurmaya ve kskanlk olgusunu dnmeye izin verilebilir : <dte. gelii analizimi sona erdirecek olan Forsyth. Herhalde Pro-fesr'n evinden dnyor. Bu akla uygun sreci daha ileri gtremem. Bir kez daha non liquet (*) zerinde kalacaz; itiraf edeyim ki, benim grmce terazi burada da dnce iletimi yanna doru eilmektedir. Zaten, analiz srasnda, benzer olgular karsnda kendimi yalnz bulmu deilim. Belene Deutsch 1926'da, benzer gzlemler yaymla(*) Karanlk, anlalmaz ey. m ve onlarn belirtilerini hastayla analizci arasndaki gei balantlar yoluyla incelemitir. Bu sorun karsndaki tutumumun sizi tam olarak kandrmadn, eer, kendinizi kanmaya hazr braksanz da sizi daha ok tatmin etmeyeceine gvence veririm, tte, diyeceksiniz, belki btn mrn namusluca doal bilimlere vermi bir insann yallnda zayf zihinli, sofu ve saf oluu gibi, bilinen bir olgu diyeceksiniz. Sekin kiilerin bu kategoriye dm bulunduklarn biliyorum. Hi deilse ben ne sofu, ne saf bir kimse olmu deilim, yle umuyorum. nsan gerekle acl arpmalar nlemek iin mr boyunca bklm durmu olduu halde yallnda yeni olgular nnde eilen bir belkemiini koruyamaz. Kukusuz beni lml bir tanrcla balanm ve gizli-ciliin btn verilerini amanszca reddeder grmeyi ye bulurdunuz. Fakat hoa gitmeye almak elimden gelmiyor, bu halde sizi dnce iletimini daha ondan yana bir gzle ve telepatiden hareket ederek kabullenmeye aryorum. Unutmaynz, burada bu sorunu psikanalize yaklat lde inceledik. Bundan on yl nce, ufkumda bu gizli olaylarn ortaya ktklarn grdm zaman, ben de, bizim bilimsel dnya anlaymz tehdide gelmeleri korkusunu duydum. Eer gizliciliin baz verileri dorulasayd. bizim anlaymz yerini ispirtizmaya ve mistisizmaya brakrd. imdi fikrimi deitirdim. Benim anladma gre gizliciliin verileri arasnda doru tannacak olanlar, bilimin iine almasnn ve kullanmasnn olanakszlna inanma yerine, buna biraz ans tannmaldr. zel olarak da, dncenin iletimi bilimsel kartlar mekanik diyorlar dnce tarznn pek glkle kavranabilen ruh rnyas zerinde yaylmasn elverili klacak gibi grnyor. Telepati olay ile, belli bir kimse tarafndan yaplm eylemin gereklemesini meydana getirmelidir. ki psiik eylem arasnda doan ey, kolayca fiziksel hareket noktal ve psiik var noktal bir olay olabilir. Baka yer deitirmelerle, rnein, telefonla ses iletmenin, iitmeyle olan benzerlii tartlmaz olur. Bu psiik eylemin fizik edeerine insan kendini egemen klabilirse, ne olabileceini kestirebiliyor musunuz? Hatta unu diyebilirim; psikanaliz fizikle, bugne dek psiik dediimizin arasna bilinsizlii sokarak telepati gibi olaylar kabullenmemizi bize hazrlamtr. Telepati fikrine insan alrsa, arkasndan bu daha byk bir lde, fakat imdilik yalnzca hayal olarak kullanlabilir. Toplu halde yaayan bceklerde kolektif iradenin kendini nasl kabul ettirdiinin anlalmadn herkes bilir. Belki o trden dorudan doruya psiik bir iletim yoluyla yaplmaktadr. Bu, barbarlklar arasnda ilkel-arkaik haberleme biiminin var olduunu, sonra yerini duyu organlar yardmyla alglanabilen iaretler yntemine braktn dnmeye gtrmektedir insan. Eski yntem arka planda, hl, var olmay srdrebilir; kimi koullarda, rnein, bir heyecann kaynatrd kalabalk iinde kendini gsterebilir. Btn bunlar hl karanlk, henz zmlenmemi bulmacalarla doludur, ama onlardan rkmek yersizdir. Eer telepati gerekten varsa, varlna kantlar bulma glne karn sk sk beliren bir olay gibi kabul edilebilir. Onu ocuun ruhsal yaamnda bulunca hi amamalyz. ocuk sk sk, ana-babasna aklamad halde, dncesinin onlar tarafndan bilindiini sanmaz m? Yetikinlerin, Tanr'nn her eyi bildii inanc, belki de her yerde ortaya kan bu ocuk dncesinin tpksdr. Geenlerde, gvenilebilir bir kadn olan Dorothy Bur-Hngham Annenin ve ocuun analizi balkl yazsnda bir takm grlerini anlatyordu ki bunlara, eer dorulanrlarsa, dnce iletiminin gereklii zerinde hibir kuku brakmamalar gerekir. Dorothy Burlingham artk pek az grlmeyen bir durumdan yararlanyordu : Bu, anne ile ocuun ayn anda analiz'edilmeleriydi. Bize, rnein, unlara benzer garip olgular anlatmaktadr : Bir gn anne, oturum srasnda, ocukluunun sahneleri arasnda bir rol oynam olan altn bir paradan sz ediyor. Henz evine dner dnmez, aa yukar on yandaki olu odasna giriyor bir yana koymas iin ona bir altn para

getiriyor. aran anne bunu nereden bulduunu soruyor. ocuk onu yagn armaan olarak almtr. Bu yagn birka ay nce kutlanmt, gelgelelim ocuun niin tam bugn, bu armaann anmsadn hibir ey aklamyor. Anne, ocuu analiz edene bu rastlanty bildiriyor ve ondan ocuun niin byle davranm olduunun aratrlmasn rica ediyor. Fakat eylem o gn ocuun yaamna yabanc bir cisim tarznda girmi olduundan ,analiz ortaya hibir ey karmyor. Birka hafta sonra, anne masasnda oturmu, kendisinden istendii gibi, szkonusu olay kaleme almaktadr, o srada ocuk geliyor ve annesini paray geri vermeye zorluyor. Onu psikanaliste gstermek iin kendisi gtrmek istiyor. Ama analiz bir kez daha bir istein nedenini ortaya karmay baaramyor. imdi psikanalize, balang noktamza dnelim.

NC BLM PSK KLN DEK DAYATMALARI BAYANLAR, BAYLAR; besbelli, siz kendi kendinize kiiler ya da eylerle ilgili hareket noktalarnn nemini hesaba katmay bilmisinizdir. Psikanalizin retmi olduu da budur. Psikanaliz semptoma, o Ben'e yabanc cisme ynelmiti ve bu olgu, yeni bilime yaplan karlama ve onun elde edebildii gelime zerinde byk bir yank uyandrmt. Semptom ietklm olandan ileri geliyor ve sanki, Ben'in nnde onu temsil ediyor. Fakat ietklan. Ben iin. onun ortasna yerlemi bir yabanc lke, gerekte olduu gibi, burada, kullanlmam bir deyimden yararlanmama izin verirseniz, yabanc bir lkedir. Semptomdan balayarak bilinsizlie, drtsel yaama, cinsellie doru yollandk. te bu andadr ki, psikanaliz ruhsal bakmdan insann yalnz cinsel varlk olmad, daha soylu ve daha yksek duygular tad itirazyla karlamtr .Buna, bu yksek duygularn bilinciyle canlanarak ok zaman aptallklar dnmek ve akl yadsmak hakkna uyduu eklenmi olmayacak mdr? Daha balangtan beri insann drtsel yaamnn istekleriyle, iinde bu isteklere kar duyduu direnme arasndaki arpmadan ac ektii zerinde durmu olduumuzu herhangi bir kimseden daha iyi biliyorsunuz. Bir an bile, bu direnen, kabul etmeyen ve ie iten dayatmann varln unutmadmz ve u zel kuvvetler ordusunu gz nnde tuttuumuzu biliyorsunuz : Onlar Ben'in itmeleridirler. Halk psikolojisinde Ben ile karan odur. Fakat bilimsel almann ar ve yorucu ilerlemeleri psikanalize de ayn zamanda btn sorunlar inceleme ve bir gz atta ona zmlemeler salama olanan vermitir. Sonunda ietklandan ietkana eriebilmitir; burada birok beklenmedik peyler bulacana gvenerek insan, kendini varl apak gibi grnen bir Ben'in karsndan grr; fakat bu incelemeye girmek nce g, olmutur. Sizinle bugn bu konuyu greceim. Her eyden nce size haber vereyim ki, Ben psikolojisinin bu aklamas sizin zerinizde kendinden nce gelmi elan karanlk psiik blgeye giriten bsbtn baka biimde etki yapacaktr, hi deilse yle sanyorum. Niin yledir? te bilmediim de budur; fakat zellikle olgular, dorusu tuhaf ve garip olgular zerinde grtkten sonra onlar hayret verici bulacaksnz. imdi ben size anlaylar yani kuramsal inanlar haber vermeliyim. Bununla birlikte, bu kant inandrc deildir. Her eyi dnrsek, somut gereler anlayndaki kuramsal inanma paynn bizim Ben psikolojisinde, nevrozlar psikolojisindeki kadar byk olmadn ileri sryorum. Bana akla yakn gibi grnen daha baka nedenleri reddetmek zorunda gryorum kendimi. imdi herhangi bir biimde incelenen znenin karakterine ve sahip olduumuz az alkanla yanlg pay dtne inanyorum. Ne olursa olsun, sizi yarglamanzda ncekinden daha nemli ve ihtiyatl grmekle arm olmayacam. ncelememizin balangcnda iinde bulunduumuz durum izleyeceimiz yolu bize kendiliinden kabul ettirmektedir. nceden inceye analiz edeceimiz kendi Ben'imiz en iten Ben'imizdir. Fakat bu i olas mdr? Aslnda zne olan Ben, nesne haline gelebilir mi? Elbette, Ben nesne olarak alnabileceinden, baka nesnelerle kar karya gelmesi gibi kendi kendisiyle de kar karya gelir, kendi kendini gzler, eletirir v.b. v.b... Ayn zamanda Ben'in bir. blm brne kar koyar. Demek ki, Ben blnebilir, evet, hi deilse geici olarak blnebilir. Blnm olan paralar sonradan yeniden birleebilir. Btn bunda zaten bilinmeyen bir ey yoktur. Ak olgular daha iyi belirtmek sz konusudur yalnzca. te yandan patolojinin gsterilerini genileterek sanki onlar daha iriletirerek bizi olaan koullar zerine ekme gcne sahip olduunu biliyoruz. Bu olmazsa onlar grnmeden gemi olacaklardr. Patolojinin bize bir gedik ya da bir atlak gsterdii bu yerde belki normal olarak bir yarlma vardr. Bir kristali yere atalm, rasgele bir yerinden deil, doal ayrlma izgilerini izleyerek krlp paralanacaktr. Paralarnn izgileri her ne kadar gzle grlmezlerse de, nceden kristalin yapsyla belli edilmilerdir. Bu atlakl yap akl hastalarnn da yapsdr. Delilerin karsnda eski uluslara esin vermi olan biraz saygl bir korku duyarz. Bu hastalar d gerekten yz evirmilerdir, salt bundan dolay i gerek zerine bizden ok daha fazla ey bilirler, bize de baz eyleri aklarlar ki, bunlar olmasayd ilerine girilmez bir durumda kalrlard. Bu kategoriden hastalarn gzaltnda bulundurulma deliliinden ac ektiklerini sylyoruz. Onlar bilinmi glerce srekli gzlendiklerinden yaknrlar kukusuz bu gler, sonunda kiilere dnm olurlar. Hastalar bu kiilerin gzlemledikleri eyleri u ekilde sylediklerini iittiklerini hayal ederler: te imdi unu diyecek, ite kmak zere giyiniyor... v.b. Bu gzaltnda bulunma sanrs srekli

kovuturmaya urama (persecution) deilse de ona yakndr. Bylece gzlendiklerini sanan hastalar kendilerinden kukulanl-dna, kt bir i yaparken sust yakalanmak iin beklenildiklerine ve bu yzden cezalandrlacaklarna inanrlar. Eer bu sayklaycar hakl olsalard, herbirimiz, Ben'in de onu gzaltnda tutan ve tehdit eden benzer bir dayatmaya Ben'den net bir biimde ayrlm ve yanllkla d geree doru yer deitirmi olacak bir dayatmaya sahip bulunsayd ne olurdu? Sizin iin de benim iin olduu gibi midir, bunu bilmiyorum. Anlatm olduum hastalktan duygulandmdan bana u fikir geldi : Belki gzleyici bir dayatmann Ben'in kalan blmnden ayrlmas Ben'in yapsnda her zaman grlen bir zelliktir. O zamandan beri bu fikir kafamdan ayrlmad ve beni baka karakterler .baka balantlar, bylece ayrk hale gelmi bir dayatma aramaya gtrd. Onlar izlemek g deildir. Tek bana, gzaltnda bulunma deliliinin iindekiler bize bu gzetlemenin yarglamaya ve cezalandrmaya bir hazrlanmadan baka bir ey olmadn gsteriyor ve ayn dayatmann bir baka ilevinin burada ilemesi gerektiini buluyoruz, buna vicdan adn veriyoruz. Ben'den sk sk ayrdmz ve kendisine kolayca kar durduumuz ey ite bu vicdandr. Beni tatmine yarayan falan eylemi yapma istei duyuyorum, ama vicdanmn kar koymas yznden ondan vazgeiyorum. Ya da, byk bir istee boyun emiim ve belli bir sevin iin vicdanmn doru bulduu bir eylem yapmm; eylem bir kez yapld m vicdanm knamalarla, pimanlklarla harekete geiyor. Ben iinde ayrt etmeye baladm zel dayatma, diye-bilirimki yalnzca vicdandr. Bununla birlikte bu dayatmann bamsz olduunu dnmek, vicdann Ben'in ilevlerinden biri olduunu kabul etmek daha ihtiyatl olur. Vicdann eletiri almas iin kesinlikle gerekli olan kendi kendini gzlem ise baka bir ilevdir. Ve uygun dt gibi, insann iinde bir eyin var olduunu belirtmek ve ona bir ad vermek isteniyorsa bundan byle Ben'deki bu dayatmaya : benst diyeceim. Bana alaylca, Ben psikolojimizin eninde sonunda, kullanlan soyutlamalara ad bulmaya, onlar iriletirmeye, fikir halinde olanlar, eylere, bu yararsz ilemlere evirmeye varp varmayacan sormanz bekliyorum. Brakn da size, Ben'in psikolojisinde oktan genellikle bilineni gidermenin hi de mmkn olmad karln vereyim. Durmakszn yeni bulgular yapmak szkonusu deildir, ama oktan var olanlar iyi anlamay, daha iyi snflandrmay becermek szkonusudur. yleyse imdilik bu horgrc eletiriden kannz ve baka aklamalar bekleyiniz. Patolojinin olgular genel psikoloji iin bouna aradmz bir arka plan salamaktadr. yleyse devam edebilirim. Biraz kendi kendini ynetme hakkna sahip olan, kendi amacn gden ve kendi etkinlik emberi iinde Ben'den bamsz kalan bir benst fikrine henz alr almaz zihnimize, bu dayatmann kycln ve Ben'le balantlarnn deiikliklerini aka anlatmaya yarayan bir hastalk fikrini zorla kabul ettirir: Psikiyatr olmasanz bile, ok iitmi olduunuz melankoliden sz etmek istiyorum. Bu bozukluun nedenlerini ve mekanizmasn iyi tanmyoruz, fakat onda bizim en ok dikkatimizi eken ey be-nstnn belki vicdan diye dneceksiniz Ben'i ilemesidir. Normal zamanda, melankolik kimse, btn br insanlar gibi, kendi kendine kar az ya da ok serttir; oysa melankoli nbetleri sresince ar hain, balamaz olur, zavall Ben'e etmediini komaz, ona en ar cezalar gsterir, onu az nce bir yufka yreklinin eylemlerini yapm olmakla sular. Bu arada benstnn hayli sular biriktirdii, onlar kullanmak ve mahkm ettiini ilan etmek iin yeterince gl olmay bekledii sezilir. Ksacas, kendini ahlak savunucusu yerine koyar; ilk gz atta sululuk duygumuzun Ben'le benst arasndaki bir gerilimin sonucu olduunu grrz. Tanr'nn bize armaan olduu sylenen ve iimize derince yer etmi bulunan ahlakn burada ancak zaman zaman geen bir olay gibi grnmesi garip ey dorusu. nk birka ay sonra btn bu ahlak kaygs son bulur, benstnn eletirmesi susar, saygnln kazanan Ben, gelecek bir bunalma dein btn haklarna sahip bulunur. Dahas var: Kimi hastalk biimlerinde, ara dnemlerde tersine bir davran gzlemlenir; Ben ,tatl bir sarholuk iinde bulunur, benst btn gcn yitirmi ya da Ben'le kaynam gibi sevinir. Ve bu babo kalm, manyak Ben, hibir engel olmakszn kendini btn isteklerinin doyumuna kapp koyverir. Benstnn kurulmas, vicdann gelimesi zerine ok ey renmi olsaydm benden srarla sylediklerimin basit bir kantn isterdiniz. Filozof Kant bilindii gibi Tanr'nn bykln yldzl gkten ve vicdanmzdan baka hi bir eyin daha iyi kamtlayamayaca grn yaymtr. Yldzlar, elbette yce eylerdir, gelgelelim vicdan yaratan Tanr hi eit olmayan, pek stnkr bir i yapmtr, nk insanlarn ou pek zayf bir vicdan dozuna sahiptirler, bu ylesine zayftr ki bazen sz bile edilmeye demez. Vicdann tanrsal kaynann ileri srlmesinde bir gerek pay da vardr, bunu yadsmaya almyoruz, ama bu yargy yorumlamak yerinde olur. Eer iimizde bir vicdan bulunuyorsa o, balangtan beri var

olan, neden sonra gelip eklenmi bir ey olmayan cinselliin tersine doutan gelme deildir. Herkes kk ocuun ahlak dnda anormal olduunu bilir; onda hibir i yasaklama kendisini zevke Psikanaliz zerine doru gtren drtlere kar durmaz. Daha sonra benst-nn oynad rol, ilk nce bir d gce, ana - babann otoritesine der. Ana - babann etkisi, sevgi gsterme ve cezalandrma tehdidinde bulunma yolu ile yaplr. Cezalar ocuk iin sevginin geri alnmas, esirgenmesi anlamm tar ve ocuk bunun iin cezalardan ok korkar. Bu gerek korku gelecekteki vicdan korkusunun ncsdr ve egemenliini' yrttke benstnden ve vicdandan sz amann yeri yoktur. Daha sonra, yalnz, ikinci derecedeki durum, yani normalmi gibi kabul etmeye pek eilimli olduunuz durum kurulacaktr. D engel bir kez ie girdi mi benst ana - baba diretmesinin yerini alr. Eskiden onlarn gzetlemesi, ynetmesi tehdit etmesi gibi ocuu gzetler, ynetir, tehdit eder. Benst, ana - babann dayatmalarn karakterize eden etkin gcn sahipliini ele geirerek ve hatta onlarn yntemlerinden yararlanarak yalnz onun halefi deil, fakat meru, doal kalts da olur, dorudan doruya ondan doar. Az sonra nasl bir yryle kp geldiini greceiz. Bununla birlikte, bir fark ortaya karmak ayrca nem tamaktadr: Benst tekyanl bir seimle ana babann yalnzca sertliini, ciddiliini, onlarn sevecen kayglarn deil, fakat yasaklayc, bask altnda tutucu rollerini benimsemi gibi grnmektedir. Bir ocuk ne denli sk eitim almsa benstnn de o denli sert olacana inanma eilimi gsteririz; oysa, beklediimizin tersine, deneme bize, eiticiler yumuak, iyi bile olsalar, ellerinden geldiince tehditten ve cezalandrmadan kanm bulunsalar bile, benstnn amansz bir sertlikte olduunu gstermektedir. Benstnn gelimesindeki drtlerin deimelerini ilerken, bu aykrlk zerine sonra yine dneceiz. Ana - baba balantsnn benst zerindeki deiimi konusunda sizinle daha uzun boylu konuamayacam, nce bu sreci bunun gibi bir aklamann erevesi iine sokmak pek baarlamayacandan, sonra da olay kendimizin bile tam olarak anlamadmza inandmdan yle yapyorum. yleyse u belirtmelerle yetineceksiniz: Bu srecin temeli zdeleme denilen bir ey yani Ben'in yabanc bir Ben'in kimliine girmesidir; birinci Ben baz gr noktalarnda br gibi davranr, ona yknr ve onu ksmen kendisine mal eder. Hakl olarak zdeleme yabanc kiiyi azla, yamyamlkla kendi iine alma ile kyaslanabilmitir. zdeleme baka bir kiiye balanmann en eski, belki en nemli biimidir. Onu hedef seme ile kartrmamak gerekir : Erkek babasyla tpkatnda onun gibi olmak istiyor demektir. Hedef semesini babasnn zerine gtrdnde ona sahip olmak, onu mal edinmek istemektedir. Birinci durumda, ocuun Ben'i babasnnkinin tpks olmaktadr; ikinci durumda bu gerekli deildir; fakat cinsel ama olarak alnan kiiyle zdelemektedir ve onun yannda insann kendi Ben'i deiebilir. Bu cinsel nesnenin Ben zerinde etki yapmasnn zellikle kadnda sk sk grnd, kadnl karakterize ettii sylenir. Size elbette nceki konferanslarmda zdeleme ile hedef olarak seme arasndaki balantdan, hepsinin en reticisi olan balantdan sz etmitim. Bu, yetikinlerde, normal kimselerde ve hastalarda olduu gibi kadnda da gzlemlenir. Hedef yitirilince insan onu yadsmaya zorlar kendini, sk sk ad geen hedefe benzeyerek onu yeniden Ben'in iine yerletirir; burada hedef seimini zdelemeye doru geri gidecek biimde yeniden kurarak dengeledii olur. Ben, kendim de, zdeleme zerine sylediim bu szlerden hi honut deilim; ama unu kabul ediniz ki, benstnn kurulmas ana-baba dayatmas ile baarlm bir zdeleme olgusu kabul edilebilir. Bizi ilgilendiren belli olgu imdi udur: Ben'de daha gl bir dayatmann grnmesi Oidipos karmaasna skca baldr; yle ki, benst ocukluk iin pek nemli olan bu duygular ynn mirass gibi grnr. ocuun, Oidipos kompleksinden kurtularak, ana-babas zerinde gerekletirmi olduu youn libido kuatmalarndan vazgemek zorunda kalm olduunu anlyoruz Ana-babasyla olan eski zdelemelerin urad kaybn yerine konmas olarak bylece ben'inde kuvvetlendirilmi bulunurlar. Eski ama kuatmalarnn tortular olan bu gibi zdelemeler ocuun yaam boyunca sk sk yinelenecektir. Fakat ilk deiim halinin kukusuz zel bir nemi vardr ve byk duygusal deerleri bakmndan Ben'de zel bir yer tutar. Daha derinletirilmi bir aratrma, Oidipos kompleksi ste kmad zaman, benstnn gszletiini, soysuzla-tm da gsterir. Gelime srasnda benst, ana-babann yerini alabilmi olan kimselerin etkilerini kendine mal eder: Ana-babann yerini eitimciler, retmenler ideal rnekler alr. Olaan koullarda benst, ilkel akraba kiileri daima daha ok uzaklatrmaya eilim gsterir ve sanki daha ki-isiz olur. unu da unutmayalm ki, yana gre ocuk, ana-babasna kar deiik fikirler besler, Oidipos kompleksinin yerini benstne brakmasndan sonra ana-babalar yce varlklar olarak kabul edilirler, sonradan gzden hayli derler.

Elbette, ana-babalarna benzeme sonralar da pek iyi gerekleebilir, dahas kiiliin kurulmasna kuvvetle katlr; fakat ancak Ben'i etkiler ve oktan btn ilk ana-baba grnmleriyle belirlenmi olan benstne hi etki yapmazlar. Umarm, imdi byle kurulmu olan benstnn bir belli yapya uygun dtn ve vicdan gibi basit bir soyutlama olmadn anlamsnzdr. Bize pek nemli baka bir ilevden daha sz etmek kalyor; nk benst, Ben iin bir ideali temsil etmektedir; ben bu ideale uymaya, ona benzemeye eilim gstermektedir. Durmadan daha iyi olmaya alarak Ben'in dinledii eyler, benstnn gerekleridirler. ocuun az nce ana-babasna yaktrd kusursuzluk nedeniyle onlara hayranlk duymas Ben'in idealinin bu eski tutumunun tortusundan baka ey olmad gerek bir olgudur. Tam tamna nevrozlunun hali olan, daha ok edebiyat denilen eyi dndren aalk duygusundan sz edildiini sk sk iitmisinizdir, bunu biliyorum. Aalk kompleksi deyimini kullanan yazar, bylece psikanalizin btn gereklerini yerine getirdiine inanr. Gerekte aalk kompleksi gibi byl terim psikanalizde yle byle kullanlr. Bizim gzmzde bu kompleks hi de basit ,ilkel bir ey gibi grnmez. Bizim anlaymzca, psikologlarn yapmay sevdikleri gibi, szde kiide varsaylan organik soysuzlamay kendini alglamaya balamak kaba bir yanl yapmaktr. Aalk duygusunun ciddi erotik kkleri vardr. ocuk sevilmediini farkedince kendini aa hisseder, yetikin iin de bu byledir. Gerekten aa olarak kabul edilen tek organ tamamlanmam penisle kk kzn klitorisidir. Fakat aalk duygusunun balca nedeni Ben'le benstnn ilgisinde aranmaldr; bu duygu sululuk duygusu gibi her ikisi arasndaki bir gerilimi belirtmekten baka bir ey yapmaz. Zaten aalk duygusunu sululuk duygusundan ayrt etmek de kolay deildir. Belki aalk duygusunu ahlaksal aalk duygusunun erotik bir tamamlaycs olarak kabul etmek uygun olur. Psikanalizde bu kavramlarn snrlanmas sorununa ancak pek az dikkat etmi bulunuyoruz. Yalnz aalk kompleksinin halk arasnda ok tutulmamas nedeniyle, burada ksa bir ara sz iin kendime izin veriyorum. Henz sa olan ve bir an iin arka plana gemi tarihi ada bir kiide, doumu srasnda olumu bir yarann bir izi kalmtr; bu bir organn ksalmasdr. nl kiilerin yaam yklerini yazmaktan holanan modern bir yazar, szkonusu adamn yaamn anlatmtr. Bir yaam yks kaleme alnrken, ruhbilimsel bir incelemeye girimeyi durdurmak g olmaldr. Bizim yazar, kahramannn karakterini fiziksel eksikliinin dourmu olduu sanlan bir aalk duygusuna balamaya almtr. Bunu yaparken, minicik, ama hi de anlamsz olmayan bir eyi unutmutur. Oysa alnyazs, bir annenin hasta ya da kusurlu bir ocuk sahibi olmasn isterse, alkanlk zere, ocuun urad hakszlk ona gsterilen sevgi taknl ile giderilmeye alr. Szkonusu olguda, kibirli anne baka trl davranm, sakat ocuundan sevgisini esirgemitir. ocuk etkili bir adam olunca, eylemleriyle annesini asla balamadn aka gstermitir. Anne sevgisinin ocuk iin ne anlam tadn size anmsatnca, kukusuz ki dnce ile, yaam yks yazarnn yayd aalk kuramn dzelteceksiniz. Benstne dnelim. Kendi kendini gzlemi, vicdan ve ideal ilevini ona balamtk. Kuruluu zerinde sylediklerimiz, benstnn geni kapsaml biyolojik bir olgu ve kesin bir ruhbilimsel olgu ile koullanm olduunu gstermektedir: ocuun uzun sre ebeveynlerine tabi olmas ve Oidipos kompleksidir bunlar. Bu iki etken birbirine skca kenetlidir . Benst btn ahlak basklarn ve yine kusursuzla-maya doru istei, ksacas insan yaamnda en yksek eyler olarak neler varsa onlara katlan, imdi ruhbilimsel bir biimde algladmz her eyi temsil etmektedir. imizde benstnn olutuu kaynaa dnerek onun anlamn daha kolayca enmeyi baarabiliriz; benstnn anababalar, e-iticiler v.b. tarafndan yaplan etkiden trediini biliyoruz. Genel olarak, bu sonuncular ocuklarn eitimi iin kendi benstlerinin etkileri altnda kalrlar. Benst'leri ile Ben'-leri arasnda sren sava ne olursa olsun, ocuun karsnda sert ve bir ey beenmez grnrler .Kendi ocukluklarnn skntlarn unutmulardr ve imdi kendi ana-babalarna, eskiden kendilerine sert kasntlar zorla kabul ettirmi olan byklerine benzeyebilmi olmaktan haz duyarlar. ocuun benst, grld gibi, ana-babalannn hayallerine gre deil de, bunlarn benst'lerinin hayallerine gre olumaktadr. Ayn kapsamla, dolmakta, gelenein bylelikle, kuaklar boyunca yaayabilmi deer yarglarnn temsilcisi olmaktadr. Kolayca kefedebilirsiniz, benstnn oynad rol bilerek ,insanm toplumsal davrann, rnein sululuk halindeki tutumunu daha kolayca anlayabiliriz. Belki de eiticiler olmaya epeyce yeterli halde hazrlanm oluruz. Bu akla yakndr; nk materyalist denilen tarihsel yorumlamalarn bsbtn doyurucu olmay bu etkene gereken ilgiyi gs-termemelerindendir. nsanlarn ideolojilerimin bugnk e-konomik koullarn sonularndan ve st yapsndan baka bir ey olmadn ileri srerek onu uzaklatrrlar. Bu gerektir, fakat hayr, kukusuz tam gerektir. nsanlk yalnz imdiki zamanda

yaamaz; gemi, rkn ve halklarn gelenei benstnn ideolojilerinde yaarlar. Bu gelenek ancak ar ar imdiki zamann ve deimelerin etkisine urar ve benst boyunca iledike .insanln yaamnda ekonomik koullardan bamsz nemli bir rol oynar. 1921'de ben'in benstnden ayrt edilmesini kolektif psikolojinin incelenmesine uygulamay denedim. u sonu-lamaya vardm: Bir psikolojik kalabalk, benstlerine ayn kimseyi yerletirmi olan baka baka bireyler birliidir. Bu ortaklaa nokta sayesinde benlerinde birbireriyle zdelemilerdir. Bu forml tabi, bir efleri olan kalabalklara uygulanamaz. Eer bu trden ok sayda rnekler verirsek, benst anlaymz garipliin kalann yitirir. Bu gariplik, yeraltlannn atmosferine alm olan bizleri psiik aracn yksek katlarna girdike artmaktadr. Elbette benst bir kere karakterize edildikten sonra Ben psikolojisinin son szn sylemi olduuna inanyoruz. imdi burada biz incelememizin henz balangcndayz. Bugnk durumda deeri olan sadece ilk atlan adm deildir. Fakat Ben'in br ucunda (byle sylememize izin verilirse) bize yaplacak bir baka i kalyor. Bu incelemeyi bize, bir analiz almas srasnda yaplan bir gzlem gstermitir. Dorusu bu aslnda pek eski bir gzlemdir. Byle sk sk olduu gibi, szkonusu olguyu hesaba katmaya karar vermeden nce pek uzun bir zaman akp geti. Btn psikanalitik kuramlar, biliyorsunuz, hastann bilinsizliini bilinli klmaya giritiimizde, onun gsterdii direncin alglanmas zerine kurulmutur. Diren hastada ya nesnel olarak bir fikirler eksiklii ile, ya da ilenen temaya ilgisiz fikirlerin kagelmesi ile ya da znel olarak, temaya hafife dokunur dokunmaz ac veren duygularn belirmesiyle kendini gsterir. Fakat bu son belirti, hata da yapabilir. O zaman hastaya davrannn ,bizi direnme olduu sonucunu karmaya gtrdn syleriz. zne hi haberi olmad karln verir ki bize hakl olduumuzu gsteren de budur, fakat direnmenin kendisi de yok etmek istediimiz, ie tklm duygu gibi bilinsizdir. yleyse bu bilinsiz direnme, ruhsal yaamn hangi blmnden gelmektedir? oktandr bu sorunun sorulmu olmas gerekirdi, psikanalize balam olan kimse de bilin altnn direnmesi o-duu karlm vermekten geri kalmazd. Bu anlam ak olmayan ve ie yaramaz bir karlktr. Bundan ietklan duygudan doan bir direnme olduunu mu anlamalyz? Elbette hayu*. etklana daha ok onu bilince doru kmaya iten bir g ykleriz. Direnmede kendini gsteren Bendir; az nce ietkmay iyice becermi olan Ben, onun yok edilmesine raz deildir. te bizim her zamanki anlaymz bu olmutur. Ben iinde ,bask yapan, yasaklayan bir dayatmann varln, benstn kabul ettiimizden beri ietklmann onun eseri olduunu sylemek hakkna sahibizdir. Bu benst kendi kendine i grebilir, ya da uysal Ben'i buyruklarn yerine getirmekle grevlendirebilir. Hastann, analiz srasnda etki gsteren direnme kavramna sahip bulunmad olur, nk ya Ben ile benst znenin haberi olmadan baz ar durumlarda birlikte almaktadr ya da daha nemli olarak, Ben'in ve benstnn baz ksmlar, kendileri bilinsiz kalmaktadrlar. Her iki halde, honutsuz-, lukla saptarz ki, bir yanda ben (st) ile bilin, te yanda ietklan ile bilinsizlik hi st ste gelmezler. Bayanlar, baylar; biraz soluk alma gereksinimi duyor ve sizin de bu dinlenmeden pek memnun olacanz dnerek sizden zr diliyorum. On be yl nce balam olan bu psikanalizi tamamlayp yerine getirmek istiyorum; btn bu geen zaman sresince, sanki siz sadece psikanalizle uramsnz gibi davranmak zorundayz. Bunda, biliyorum,bir direni vardr, fakat ne yazk ki baka trl hareket edemeyeceim. nk bu meslee yabanc olanlara bir fikir vermek pek gtr. Elbette gizli bir bilimin bilginleri olarak tannmak istemiyoruz, ancak kiisel bir analizin verebilecei iyice belirli kavramlar nceden tanmadan, kimsenin psikanalize karmaya hakk olmadn retmek ve her yere yaymak zorundayz. On be yl nce konferanslarmda sizi kurammzn baz soyut blmlerinden ayr tutmaya altm, bugn size anlatacam yeni veriler tamam tamamna bu kurgulara bal bulunuyorlar. Konuma dnyorum. Ben ile benstnn kendileri bilinli midirler, yoksa bilinli olan yalnz onlarn rnleri midirler? nnde bocaladmz iki k budur. Biz sorunu birinci varsaymdan yana yargladk. Evet, ben'in ve benstnn byk blm normal olarak bilinsiz kalabilir ve kalmaktadr; zne onlarn iindekilerin hepsinden habersizdir ve onlar tanmas iin byk bir aba gereklidir. Bazen Ben ile bilincin, ietklan ile bilinsizliin rasat olur. Bilin-bilinsizlik sorunuyla ilgili anlaymz tm olarak gzden geirme gereksinmesini duyarz. Birinci planda bilincin deer lsn, pek belirsiz olarak kendini gsteren bu ly kltmeye eilim gsteririz. Fakat bu bir yenilgi olur. Yaamn byk bir deeri yoktur, fakat ondan baka eyimiz de yoktur. Bilincimizin olmasa derinlik psikolojisinin karanlklar iinde yiteriz; hi deilse kendimizi baka trl yneltmeye giriebiliriz.

Bilinli hal demeyi uygun buldoumuz hal artk bir tartmaya yer verecek deildir, ondan bir daha sz etmeyeceiz. Bilinsiz Ben'in en eski ,en iyi anlam, tanmlayc olan anlamdr; varl bize gsterilerle kantlanan fakat, te yandan, iimizde getii halde ,hi bilmediimiz psiik sreci bilinsiz diye niteliyoruz. Onunla yaknmzdaki birinde olan psiik bir olayn karsndaymz gibi bulunuyoruz. Daha ak olmak istersek yle syleyerek tanmlamamz deitireceiz: u anda olduunu kabul ettiiniz ve ayn anda hakknda baka hibir ey bilmediimiz her srece bilinsiz diyoruz. Bu ksnt yapma bize bilinli srelerin ounun ancak pek ksa bir zaman srecince hakikaten bilinli olduklarn anmsatyor; onlar yeniden bilinli hale dnmeye bsbtn yatkn olarak, abucak gizli hale geliyorlar. Eer bu gizlilik durumunda psiik bir ey sakladklarn biliyorsak bylece bilinsiz hale gelmi olduklarn syleyebiliriz. Buraya kadar yeni hibir ey psikolojiye bu bilinsizlik kavramn sokmamza izin vermiyor. Fakat zaten eksik eylemler bizim yeni bir deney yapmamza olanak salayacaktr. rnein bir adamn bir lapsus linguae (dil srmesi) yaptn varsayalm, bu1 yanlln, szl bir niyeti akladn kabule zorlanrz ve yanlma tehlikesine aldrmayarak kendini gstermeyi baaramayan, demek ki bilinsiz olan bu niyetin niteliini kefetmeye alabiliriz. Sonra onu zneye sununca iki olgu doabilir. zne ya onu tanr ve biz bundan geici olarak bilinsiz olmad sonucunu karrz, ya da yadsr ki, bu da onun srekli bir halde bilinsiz olduunu belirtir. Bizim nce gizli diye nitelediimizi bilinsiz diye nitelememize olanak salar. Bu dinamik koullar gz nne alarak, iki tr bilinsizlik ayrt ediyoruz: Biri, ok zaman bilinli olmaya elverili, teki hemen hemen glkle bu deimeye urayan, hatt hi urayamayandr. Her trl ift anlaml szden kanmak ve bilinsizliin, birinin mi, yoksa tekinin mi konusu olduunu ve terime dinamik anlamn m verdiimizi kesince belirtmek amacyla drst ve basit bir areye bavuruyoruz, yalnzca gizli olan bilinsizlie nbilin diyoruz. teki iinse, bilinsizlik terimini olduu gibi brakyoruz. Bylece terim kullanmaktayz: Bilin, nbilin, bilinsizlik. Bunlar btn psiik olaylarn anlatlmasna yetiyorlar. unu yineleyelim : Salt tanmlayc bakmndan bilinle nbilin edeerdedir; fakat ak olmayan balantlarda ya da ruhsal yaamda bilinsiz edeerdedir; fakat ak olmayan balantlarda ya da ruhsal yaamda bilinsiz srelerin varln savunacamz zaman ona yalnzca bilinsizlik diyoruz. Umarm ki btn bunlarn ok korkun olmadn ve sorun ile aka ve uygunca yz yze gelmemize olanak tandn kabul edersiniz. Ne yazk ki psikanaliz, bilinsizlik szcn nc bir anlamda kullanmak zorunda kalmtr. Bunun yapabildiinin ise sadece bir karklk dourmak olmu olduunu aa vurmak gerekir. Ruhsal yaamn byk ve nemli alanlarndan birinin, normal olarak Ben'in bilgisinden katn ve orada geen srelerin, bu szcn doru dinamik anlamyla bilinsiz olarak kabul edilmesi gerektiini ortaya karmakla pek etkilendiimizden, ayn ekilde bilinsizlik szcn sistematik anlamda aldk. Bir nbilin sisteminden ve bilinsizlikten, Ben'in bilinsizlik sistemiyle arpmasndan sz ettik. Bylece bu szck her zaman fazlasyla, psiizmin bir karakterinden ok ruhsal bir alan fikrini belirtme istedir. Ben'in ve benstnn kimi blmlerinin dinamik anlamda bilinsiz olduunu kefederek ilk nce sklm, sonra bu kefin birok eyleri kolaylatrdn, bir karkl nlemeye olanak verdiini grmtk. imdi bilinsizlii Ben'e yabanc ruhsal bir alan olarak nitelemeye hakkmz bulunmadn, nk bilinsizlik halinin onun mnhasr karakteri olmadn ortaya karyoruz. Bylece artk bilinsizlik szcn sistematik anlamda kullanmayacaz ve bu ekilde gsterilen eye, daha uygun ve anlamazlklar karmaya elverili olmayan bir ad vereceiz. Nietzsche'e dayanarak ve G. Groddeck'in bir gzlemine uyarak bundan byle ona su diyeceiz. Bu kiisiz zamir Ben'e pek yabanc olan bu ruhsal alann egemen karakterini zellikle belirtmeye yarar gibi grnmektedir. Benst, ben ve u... te aralarnda kiinin psiik aygtn bltrdmz ve imdi birbirleriyle karlkl balantlar ile uraacamz imparatorluk, lke, eyalet. Fakat nce ksa bir parantez aalm. Bilincin niteliinin ve psiik aygtn eyaletinin dingin ift kurmay baaramamasndan memnun olmadnz sanyorum: Bunu sonularda bir kara nokta gibi kabul ediyorsunuz. Bununla birlikte, zlecek hibir eyimiz olmadna inanyor, hibir eyin bylesine basit bir dzen ummamza izin vermediini ekliyorum. Bir benzetmeden yararlanmamza izin veriniz; benzetmeler doruyu kurmak iin yetmezlerse de bazen bizi rahat ettirirler . Arazisi deiik ekiller gsteren bir lke tasarlyorum. Orada tepeler, ovalar, gller bulunuyor. Nfus eitli iler yapan Alman, Macar ve Slovaklar'dan olumutur. Yine, hayvan yetitiricisi olan Almanlar'n tepelerde, ekinci ve bac olan Macarlarn ovada, balk ve hasr rcs olan Slovaklar'in gllerin kylarnda yaadklarn varsayalm. E-er bu dalm ak Ve mutlak olsayd VVi/son'u pek sevindirirdi: corafya retimi de ylesine kolay olurdu. Fakat bu blgeyi gezerken daha az dzen ve daha ok

karklk bulacamz akla yakndr. Almanlar, Macarlar ve Slovaklar kimi yerlerde karmakark bir durumda yaamaktadrlar. Tepelerde ekilmi topraklar ve ovalarda hayvanlar bulunabilir. Elbette kimi noktalarda hayal krklna urarnaya-canz besbellidir; nk balklar dalarda avlanmazlar ve balar su iinde yetimezler. Elbette lkenin, tm bakmndan doru olan tasviri, ince noktalarda deiebilir. u zerine adndan baka yeni eyler vereceimi beklemeyiniz. O kiiliimizin iine girilmez, karanlk blmdr. Onun zerine bildiimiz pek az eyi dn hazrlanndan ve nevroz semptomlarnn kuruluundan renmi bulunuyoruz. Bu az ey, ayrca olumsuz bir karaktere sahiptir ve ancak. Ben ile yapt aykrlkla belirtilebilir. Yalnz baz benzetmeler u zerine bir fikir edinmemize olanak salar. O kaos dediimiz kaynayan bir kazandr. Onu bir yandan beden iinden basksn ap karmakla, ' onda psiik anlatm bulan drtsel gereksinimleri toplayarak canlandryoruz, ama bedenin hangi blm zerinde olduunu syleyemiyoruz. u drtlerden balayarak e-nerji dolar, fakat hibir dzen hibir genel irade gstermeyerek Yalnz haz ilkesine uyarak drtsel gereksinimleri doyurmaya gider. u iinde geen sre, mantk yasalarn dinlemez; ona gre gelime ilkesi sfrdr. Orada aykr heyecanlar birbirine aykr dmeden ,biri brn karp atmakszin yaarlar. stelik hepsi de egemen olan ekonomik basknn altnda enerjiyi uzlama kurulmasna doru evirmek iin yarrlar. u iinde hibir ey olumsuz gibi grnmez. Filozoflarn pek sevdikleri, ona uyarak zaman ve mekn psiik eylemlerimizin zorunlu ekilleri kabul ettikleri postlann burada eksik bulunduu da hayretle grlr. u iinde, hibir ey zaman anlayna karlk vermez, zamann akna iaret eden bir ey yoktur. Alabildiine artc olan ve felsefe bakmndan incelenmeyi gerektiren ise, zaman sresince psiik srete deime grlmesidir. etkmalar sonucunda ortaya gmlp kalm olan izlenimler gibi u'dan hi dar kmam olan istekler kendiliklerinden yok olmazlar, uzun yllar boyunca yle kalrlar. Yalnz analiz almas onlar bilinli klarak gemiin iine yerletirmeyi ve enerji dourucu dolgunluklarndan" yoksun brakmay baarabilir. te analiz tedavisinin iyiletirici etkisi ksmen bu sonuca baldr. Zamann ak boyunca ietklann bu kuku gtrmez deimezlii olgusunu yeterince belirtememi olduumuzu sylemekle direniyorum. te burada en derinletirilmi bilgilere doru bir giri yolu alr gibi grnmektedir ki oraya girmeyi baaramadm. Elbette ki, u deer yarglarndan, iyiden ktden, ahlaktan habersizdir. Ekonomik etken, ya da isterseniz say etkeni deyiniz, haz ilkesine skca baldr, tm srelere de egemendir. Boalmaya eilim gsteren igdsel dolgunluk hep u iinde bulunur, yle olduunu sanyoruz. Bu igdsel drtlere zg enerjinin hali bile baka psiik glerin-kinden farkl gibi grnmektedir, yani gevek ve daha kolayca deiebilir niteliktedir. yle olmasa, u'ya karakterini veren ve kuatm olduu eyin niteliine (Ben szkonusu olsayd bir fikirden sz ederdik) hi bal olmayan o yer deitirmelerin ve younlamalarn grn nasl aklanr? Bu eylerin en iyi bir ekilde aklanmas iin neler verilmezdi? Sonunda, u bilinsizdir demekle yetinip kalmadmz, ona baka karakterle de balayabildiimizi gryorsunuz. Ben'de ve bens-tnde bilinsiz blmler olduunun yle byle gryorsunuz, fakat bunlar az nce sylediklerimiz gibi akl d ve ilkel deillerdir. Asl Ben'in karakteristiklerine gelince, onlar u'dan ve benstnden ayrabildiimiz lde, psiik aygtn en yzeyde kalan, alg adn verdiimiz blmyle olan balantlarn inceleyerek anlamay baarabileceiz. Bu sistem d dnyaya dnktr ve alnan izlenimleri iletmektedir. te bilin olay onun almas sresince doar. Btn aygtn duyusal organn oluturur, yalnz darnn deil, ierinin, ruhsal yaamn izlenimlerini de alglar. Ben'in uyarmalar alglamak ve kendini savunmak iin dzenlenmi, d dnyann yaknl ve etkisi ile deiiklie uram u blm olduunu, bylece canl madde paracn saran zar katna benzetilebileceini aklamaya gerek var mdr? D dnya ile balant, Ben iin pek nemli hale gelmitir. Ben, u'nun gznde bu dnyann temsilcisi olma grevine sahiptir ve u iin en byk nimettir. gdsel isteklerin doyumunu krcesine isteyen u, Ben olmasayd ihtiyatszca gelip kendinden daha gl olan d glere arparak krlrd. Ben, grevi dolaysyla d dnyay gzlemlemek, onun doru grnmn yapmak ve onlar baz alg anlar arasna koymak zorundadr . Yine onun geree dokunma denemesi sayesinde, bu d dnya grnmnde uyarmann i kaynaklarm byltmeye yatkn olan her eyi uzakta tutmas gerekir. u'nun buyruuyla Ben, geici i harekete komuta eder, fakat gereksinim ile eylemin arasna dncenin hazrlanmas iin gerekli olan sreyi koyar. Bu sre boyunca denemenin kendisinde brakt tortul anlardan yararlanr. Bylece u

iinde her srece kesinlikle egemen olan haz ilkesini tahtndan indirir. Onun yerine gvenlii ve baar salamaya daha ok yarayan gereklik ilkesini koyar. Ayrca, Ben ile zaman arasndaki o tanmlanmas g balanty alg yardmyla kurar; zaman kavramn douran bu sistemin alma biiminden kukulanmaktadr. Fakat Ben, iindekileri bileim haline sokma, psiik sreleri u'-nun, kesinlikle yapma gcnde olamad btn eyleri zetleme ve deimez bir ekle sokma eilimiyle u'dan hayli zelliklerle ayrlr. Yaknda ruhsal yaamndaki drtleri inceleyerek Ben'in temel karakterine borlu olunan karakteri ortaya karacaz, bunu ummalyz. Ben, igdnn alglanmasndan balayarak onun yenilmesine dein geliir, fakat igdnn temsilcisi bir kez pek byk bir arm iine sraland m, bir btn ortama alnd m yenmeyi baaramayz. Halka bilinen terimlerden yararlanarak psiik yaamda Ben akl, ihtiyat; u ise takn tutkular temsil eder, diyeceiz. Buraya dein kendimizi Ben'in ayrcalklarnn ve yeteneklerinin etkilemesine braktk; imdi madalyonun br yzn dnmek zaman geldi; Ben, sonunda, tehdit edici d dnyann yaknl ile u'nun vaktinde deimi bir parasndan baka bir ey deildir. Dinamik bakmdan -gsz olan Ben, enerjisini u'dan almtr ve bunu hangi yntemlerle, dahas diyebiliriz ki hangi manevralarla aldn yle byle biliyoruz. u'dan enerjisinin bir parasn daha kopard olur. Kullanlan yntemlerden biri, rnein, saklanlan ya da braklan nesnelere benzemelidir. Amaca balamalar u'nun drtsel isteklerinden ileri gelirler; Ben nce onlar ancak kaydeder, fakat nesne ile tpklatnda u karsna onun yerine kendini sunar ve onun libidosunu yalnz kendine ayrp mal etmek ister. oktan biliyoruz ki, varoluu boyunca Ben, bylece eski amaca balanmalarn kalntlarndan byk bir blm eline geirir. Ksacas, Ben'in u'nun niyetlerini gerekletirmesi gerekir. Sz edilen niyetlerin gereklemesine uygun koullan bulmay baararak iini en iyi biimde yapmas gerekir. Ben'in u ile balants binicinin at ile olan balantsna benzetilebilir. At hareket etmek iin gerekli enerjiyi salar, biniciyse, varlacak hedefi semek ve kuvvetli hayvann hareketlerini ynetmek ayrcalna sahiptir. Bununla birlikte, Ben'in u ile olan balants her zaman ideal olmaktan uzaktr, binici sk sk atnn onu gtrmek istedii yere srklenmek zorunda kalr. Ben, u'nun bir blmnden ietklmann direnmeleri ile ayrlmtr; fakat ietklma u iinde srp gitmez ve ietklan onun kalan blmyle karr. Bir atasz, iki efendiye ayn zamanda hizmet etmemeyi tlerler. Zavall Ben iin bu durum pek ktdr, sert efendiye hizmet etmek ve onlarn isteklerine uyum salamaya almak zorundadr. Bu istekler her zaman birbirine aykr olduklar gibi ,onJarn uzlamalar da ou zaman olanakszdr. Bundan dolay, Ben'in grevini yapmakta sk sk baarszla uramasnda alacak bir ey yoktur. Bu despot; d dnya, benst, u'dur. Her ne kar haktanr grnmek ya da daha ok onlara boyun emek iin Ben'in giritii aba gz nne alnnca, insan Ben'i kiiletirmi olmaktan ona kendine zg bir varlk tanm olmaktan esef duymaz. O yandan sktrlm, ayr tehlike tarafndan tehdit edilmi duyar kendini; bundan dolay onlara kar bunalt dourmakla tepki gsterir. Kaynan algnn deneylerinden kararak kendini d dnyann isteklerini temsile verir; fakat o anda u'nun sadk hizmetisi kalmaya, nun-la iyi bir anlama iinde olmaya, onun tarafndan bir hedef gibi kabul edilmeye ve libidosunu ekmeye bakar. u ile gerek arasnda ilintiyi salayarak, u tarafndan verilmi bilinsiz emirleri nbilinli akla uydurmalarla rtmek, u'nun gerekle arpmasn yattrmak, diplomatik ikiyzllk rnei vererek. u kat yrekli ve sz dinlemez kald zaPsikanallz zerine man bile gerei hesaba katar grnmek zorunluluuna dt sk sk grlr. te yandan ciddi benst onu gzden yitirmez. u ile d dnyann ortaya srd glklere aldrmayarak kendi huyunun belli kurallarn kabul ettirmeye alr. Benstn dinlemedii olursa ,onu ar aalk, sululuk duygularyla cezalandrr. Bylece u tarafndan bask altna alnan, benst tarafndan ezilen, gerek tarafndan itilen Ben, uyum kurma grevini yapmak, birbirine ve ona Ben'e kar harekette bulunan trl g ve etkiler arasnda uygunluk salamak iin savar. Bylece sk sk yle barmaya niin zorlandmz anlarz: <sAh, hayat kolay deil! Ben, kendi gszln tanmaya zorlandnda dehete kaplr: Bu d dnya, gerek karsnda rknt, benst karsnda vicdan korkular, u iinde tutkularn sahip olduu g karsnda nevrotik bunaltdr. Ve imdi besbelli ki, yorucu ve belki de anlalmas g olan bu aklamalara biti noktasn koymadan nce bir -t daha veriyorum! Kiiliin eitli blmlerinin, siyasal corafyada eitli lkelerin yapay olarak snrlara ayrlmas gibi kesinlikle birbirinden ayrlm olduunu sanmaynz; snr izgileri, desenlerde ya da ilkel resimlerde grld gibi bize psiizmin zelliklerini kavratamaz. Modern ressamlarn birbirine kartrlm renkleri ona daha uygun gelir. Paralar dattktan sonra imdi onlar

birletirmek zorundayz. Ben, kavranmas bylesine g olan psiizmin ne olduunu anlatmaya altm; bu ilk deneme zerine ar bir yargda bulunmaynz. eitli bireylerde blmlerin hayli deiik olmas ve alma sresinde bile deimesi, ve bir anda silinmesi pek akla yakndr. Bu zellikle nesep inceleme bilimi bakmndan son saptamayla, tartmaya en ok yer veren bulula ilgili olan bakmndan dorudur : Ben'in benstnden ayrt edilmesi. Psiik hastalk, besbelli ki, benzer blmler oluturur ve biz birtakm mistik uygulamalarn, eitli psiik alanlar arasndaki balantlar altst ettiini, algnn bu ekilde derin Ben'deki ve u'daki balantlar kavrama gcnde olduunu, bu olmazsa u'nun iine girilmez kalacan kolayca kafamzda canlandrabiliriz. Bu yolla kurtuluumuzu beklediimiz yce gereklere varabilecek miyiz? Ondan kukulanmaktan korkmuyoruz. Hi deilse psikanalizin tedavi edici abalarnn tam bu noktaya uygulandn kabul ediyoruz. Niyetleri Ben'i kuvvetlendirmek, onu benstnn karsnda daha bamsz klmak, onun alg alann geniletmek ve u'nun yeni paralarna uyabilmek iin organizmasn deitirmek deil midir?

DRDNC BLM BUNALTI VE GDSEL YAAM BAYANLAR, BAYLAR, bunalt ve psiik yaamn temel igdleri anlaymzn gelitiini ve deitiini size retirsem hi de amayacanz umuyorum. Btn bu yeni verilerden hibirinin sorunu tamam tamamna zmlemeye yetmediini renmekle de hayret etmeyeceksiniz. An lay szcn bile isteyerek kullanyorum. Hibir i bizimkinden daha etin deildir. Bize zlecek bulmacay veren gzlemlerin en sk grlen allm gzlemler olmalar dolaysyla yetersiz sayda gzlemler ortaya koymamamzdan deil. Burada kk bir rol oynayan soyut kuramlar szkonusu olduundan da deil. Fakat yalnz anlaylardan baka bir eyin gerekten sorun olmayacandandr. nk, gzlemin her maddesine uygulandna da, ona dzen ve aydnlk getirecek olan soyut fikirler bulmak szkonusudur. Bunaltya zaten konferanslarmdan birini, yirmincisini ayrmtm, size burada onun zetini vereceim. Bunalt duygusal bir durumdur yani haz-hazszlk dizisinden birtakm duygularn, onlara uygun gelen boalmalarn birleimidir. Bununla birlikte onlarn alglanmas, kukusuz ki, kaltsal bir iletimle baz nemli olaylarn kalntsn temsil eder. Bu durum bireysel olarak edinilmi isteri taknlklarna benzetilebilir. Doumun ve doum sresince korkuya elik eden kalp ve solunum olaylarnn pek gerek olduu eylemin, byle duygusal iz brakabildiini kabul ettik. Demek ki her bunalt toksik aslldr. Sonra gerek bunalt ile nevroz bunalts arasndaki ayrma gittik. Gerek bunalt d tehlike yani herhangi bir muhtemel ac algsna kar tepki olduu halde, ikincisi bsbtn gizemli ve yararsz kalmaktadr. Gerek bunalty zmleyerek onu duygusal dikkat haline ve bunaltya hazrlk dediimiz hareket ettirici gerilime indirdik. te bunalt tepkisi bundan domaktadr; bu tepkiye iki kar yol sunuluyor: Ya gerekten bunaltnn olumas eski travmatik eylemin yinelenmesi, yalnzca bir sinyaldir ve bu durumda tepkinin kalan blmn ya kamaya, ya savunmaya, ya da yeni tehlikeli duruma kar koymaya yarar; ya da eski travmatik eylem btn gcn elinde tutar, o zaman bunalt, tepkisinin tmn o-luturur, ve ktrmletirici duyguya sonunda gncel koullar iinde uygunsuz olarak ortaya karr. Nevroz bunaltsn incelemi ve bunu deiik tarzda grndn sylemitik.: nce genel bir sknt olarak kararsz bunalt kendisine bahane salayabilecek olan her trl yeni belirilere balanmaya hazrdr; ite buna, bekleme bunalts denir; rnein, tipik nevroz bunaltsnda olduu gibi, fobiler dediklerimizde olduu gibi baz belirilere kuvvetle balanr. Bununla birlikte, hl burda d tehlike korkusu son derece bytlm gibi grnmektedir. Sonunda isterik bunalt olarak ya da ar nevrozlara elik ederek... Bunalt kimi zaman baka semptomlara oka baldr, kimi zaman bamsz olarak rer, kimi zaman da uzun srer ve kalc bir hal alr, ne var ki bunalt btn hallerde, asla bir d tehlikeden ileri gelmi grnmez. Sonra kendi kendimize u iki soruyu sorduk : Skntl kimse neden korkmaktadr? Bunalt ile d tehlikenin gerek korkusu arasnda ne balant vardr? Aratrmalarmz verimsiz kalmad ve bir takm nemli sonular elde edebildik. Skntl bekleyile ilgili olarak, klinik deneyi bize onun daima cinsel yaamdaki libido iindekilere bal olduunu gstermitir. Bunalt nevrozunda sk sk grlen neden, ekli belirsiz uyarmaya, kkrtlm, fakat ne doyurulmu, ne kullanlm olan libido uyarmas-dr. Demek ki sknt bu ilevinden evrilmi libidonun yerinde grlmektedir. Doyurulmam libidonun dorudan doruya bunaltya dndn syleyebileceimi sanyorum. Bu gr baz kk ocuklarda pek sk rastlanan birtakm fobilerle dorulanm gibidir. Bu fobilerin ou bize bulmaca gibi gelmektedir, kimileri ise tersine, rnein yalnzlk korkusu, yabanc kimselerden korkma, pek iyi aklanmaktadr. Yalnzlk, tannmayan yz, ocukta annesinin alkn olduu izgilerini grme istei uyandrr. Bu libido uyarlmasna ne egemen olabilir ne de onu askda tutabilir, onu bunaltya evirir. Bu ocuka bunalt, gerek bunaltlar kategorisi iine sralanmaz, fakat nevroz bunaltlar iine girer. ocuk fobileri, bunalt nevrozunun skntl bekleyiinde olduu gibi, bize libidonun dorudan doruya iletimi ile bir nevrotik korkunun olumas rneini verir. imdi, birincisine olduka yakn ikinci bir mekanizmay tanmay reneceiz. nce bunaltnn ve baka nevrozlarn byk sorumlusu, bize gre ietklma srecidir diyelim. etklmaya ayrlm fikrin kaderi ile bu fikri yklenmi olan libidonun kaderini ayr ayr incelemekle bu sreci eskiden yaptmzdan daha iyi anlatabileceimizi dnyoruz, teklacak fikrin tomnm^7. hale geli noktasnda biimi bozulabilir, fakat duygu dolgunluu, ekli ne olursa olsun, ister saldrma, ister sevgi olsun amaz biimde bunaltya evrilir.

0 srada, ya ocuk Ben'inin zayfl yznden ocuk fobilerinde olduu gibi, ya cinsel yaamn bedensel sreleri yznden bunalt nevrozunda olduu gibi, ya ietklma yznden isteride olduu gibi, libido dolgunluunun kullanlmaz klnd nedenin az nemi vardr. Nevroz bunalts oluumunun iki mekanizmas sanki birbirleriyle rastlar. Bu aratrmalar srasnda bunalt domas ile semptom olumas arasnda bulunan pek nemli balantnn varlm belirtebildik. Bunda karlkl bir ileyi, iki olay karlkl olarak birbirinin yerini aldndan, birinin brne vekillik ettii gzlemlenir. rnein, agorafobi hastal sokakta bir bunalt taknlyla balar. Bu taknlk her sokaa kta yenilenir, fakat bir yasaklama, Ben'in almasnn grevsel bir ksnts gibi kabul edilebilen semptom olumas bunalma taknln nler. Semptomun olumasna, rnein saplant eylemine karlmaya giriilirse tersi grlr. Eer hastann, usulne gre bir ykama yapmas engellenirse o, semptomun kendisini aka koruduu pek ar bunalt durumuna der. Dorusu, semptomlar skntl durumun grlmesini nlemek iin yaratlmlar gibi, bunalt retimi semptomdan nce olmua benzer. Baka bir dorulama da udur : ocuun ilk nevrozlar, fobiler, bunaltnn balangtaki oluunun semptomun sonradan olumasyla durduunu aka gsteren olgulardr; nevroz bunaltsn bize bu balantlardan daha iyi hibir eyin aklatmayaca izlenimi vardr. Ayn zamanda nevroz bunaltsnda neden korkulabileceini renmeyi baardk ve bylece nevroz bunaltlaryla gerek bunaltlar arasnda bir balant kurabildik. nsann korktuu ey, elbette kendi libidosudur. Demek ki nevrotik korku iki noktada gerek korkudan ayrlmaktadr : nce tehlike ite olduundan ve sonra da nevrotik korku bilinli olmadndan dolay... Fobilerde i tehlikenin d tehlikeye dnd aka grlr ve dolaysyla nevrotik korku grnte bir gerek korku gibi hareket eder. Verilmesi g bir aklamay kolaylatrmak iin, agorafobim iddetli istekler korkusuyla kvrandn kabul edelim. Sokaktaki baz karlamalar bu istekleri uyandrabilirler. Bu durumda hasta, fobisi iinde bir yer deitirme yapar ve d bir durumdan kaygya der. Besbelli ki, bylece daha etkili bir korunmay saladn dnr. Kamakla insan d tehlikeden kurtulabilir, ama, i tehlikeden kamaya almak zor itir. Bunalt zerinde verdiim ilk konferansm, aratrmamzn eitli sonularn, unu aklayarak bitirmitim : Bunlar eliik deillerse de birbirleriyle bsbtn uygunluk halinde de deillerdir. Bunalt duygusal bir hal, olduka gemi ve tehlikeli bir olayn yeniden retilmesidir; korunma igdsnn hizmetinde kalr ve yeni tehlikelere iaret etmeye yarar. Bir tr kullanlmaz hale gelmi olan libidodan da ileri gelir ve ietkma sreci iinde rer. Yeri semptom tarafndan alnnca, psiik olarak bal kalr. Btn bu dank paralar tek bir btn halinde toplamak iin burada bir eyin eksik olduu hissedilmektedir. Bayanlar, baylar; psiik kiiliin Benst, Ben, ve u halinde son konferansmda anlattm ekilde blnmesi, bunalt sorununda bizi yeni bir yn bulmay kabule zorlamaktadr. Bunaltnn yalnzca Ben'de rediini ve yalnz Ben'in bunalt yaratabildiim ve duyabildiini kabul etmitik : Hal byle kabul edilince duruma yeni bir adan bakmamza olanak tannmaktadr. imdi u'nun bir bunalts m nasl akla uygun biimde kavramal? Benstne bunalt duyma olanan nasl yaktrmak? Buna karlk bunaltnn u balca deikenliini grmekten memnunuz : Gerek bunalt, nevroz bunalts ve vicdan bunalts Ben'in blmne kolayca tanabilir. Sorunu bu yeni ekilde dnme tarz, bize bir alarm belirtisi olarak sahip olduu roln nemini kavramamza olanak salar. Bu rol zaten bizce bilinmiyor deildi. Fakat artk bunaltnn neden retilmi olduunu o kadar ilgi ile sormuyoruz : Gerek bunalt ile nevroz bunalts arasndaki balant imdi aydnlanmtr. stelik kark denilen olgularn artk basit diye n yapm olgulardan daha kolay aklandn da belirtelim. Geende bunalt isterisine yklediimiz baz fobilerde bunaltnn grnmesini incelemitik. Seilen olgu Oidipos karmaasndan ileri gelen tipik ietkmalar gstermeye pek yanamyordu. Bizim grmze gre ana hedefine olan libido balanm bunaltya dnmt, sonra yerini alan babaya balanm olarak, semptom tarafndan gsterilmiti. Oysa bizim umudumuz boa kmt : Burada size incelememizin btn ayrntlarn tantmak benim iin olasdr; yalnz biliniz ki, bu bize artc sonular, hesapladmza aykr sonular vermitir. Aslnda bunalty douran ietk-ma deildir. lk grn olan bunalt ietklmay dourur. Fakat bu bunalt ne niteliktedir? D tehlikeden ileri gelmitir, gerektir. Aslnda ocukcaz libidosunun isteklerinden korkmaktadr. Demek ki bu bir nevroz bunaltsdr. Bununla birlikte, ocuk tarafndan alglanm olan i tehdit, onu, sevilen kimsenin reddi ile kurtulunabilen bir d tehlikeyi anmsatmaya elverili olduu iin korkmutur. ncelenen btn olgularda benzer bir sonu elde ediyoruz. unu aa vuralm : igdsel i tehlikenin gerek d tehlikeyi koullamasn ve hazrlamasn beklemiyorduk.

Fakat ocuun, annesine kar duyduu ak yznden kendisini tehdit ettiine inand bu tehlike acaba nedir? Hadmlama tehlikesidir, uzvunu yitirmedir. Elbette bunda gerek bir tehlike szkonusu deildir diye bana itiraz edeceksiniz. Kimse bizim kk ocuklar Oidipos'luk evresi sresince annelerine k iken cezalandrmay dnmez. Fakat sorun ilk bakta grldnden daha karktr. Hadmlatrmann gerekten uygulanp uygulanmayacan renmek szkonusu deildir; bizi ilgilendiren ey, dardan tehdit ile ocuun buna temelde inanmasdr; nk fallus evresi sresince, erken mastrbasyon annda, uzvunun kesilecei tehdidine uramtr ve bu cezaya birtakm antrmalar, besbelli ki, onun iinde filojenetik bir biimde glenmek zorunda kalmtr. nsanln ilkel alarnda hadmlatrmann bir delikanl zerinde kskan ve kyc bir baba tarafndan uygulanm olduunu sanyoruz. Kimi ilkel uluslarda snnet pek sk olarak erkeklik trenlerine katlr ve kn besbelli ki eski hadmlatrmadan almaktadr. Bu noktadaki grmzn genel grten uzaklatn biliyoruz, ama hadmlatrlma korkusunun ietklmamn, bundan dolay da nevrozun olumasnn en sk ve en gl nedenlerinden biri olduunda direniyoruz. Hadmlatrma deil, fakat ya tedavi amacyla ya da mastrbasyonu cezalandrmak iin snnet edilmi kimseler bize analiz iin getirildiinde bu kanmz aka glenmitir. Bu durum Anglo - Amerikan toplumunda az grlr bir olgu deildir. Bu sorunu daha derinliine incelemek iin byk istek duymamza karn konumuzdan uzaklamamaya bakyoruz. Hadmlatrma korkusu ietkmann tek nedeni deildir, kadnlarda ise yoktur. Ama onlar yine de bir hadmlatrlma kompleksine sahip olmaya eilim gsterirler. br cinsteki hadmlatrlma korkusunun yerini bunlarda sevgiyi yitirme korkusu alr; bu annesinden yoksun kalan st ocuunun duyduu korkunun devamdr. Bu korkunun gerek bir tehlikeye karlk verdiini gryorsunuz. Anne bulunmad ya da ocuunu sevgisinden yoksun brakt zaman, bu ocuk gereksinimlerinin yerine getirilecei gveni iinde deildir. Hatta o zaman en ac gerilim duygular iindedir. Bizim una inanmamza izin verilir : Ksacas bu korku, doum srasnda anne ile ilk ayrlmada uranlan ilkel korkunun rndr. Ferenczi'nin yargsn benimseyerek hadmiatrlma korkusunu ayn kategoriye koyabilirsiniz; nk erkeklik uzvunu yitirmek, bundan byle cinsel eyleme anne ile, ya da onun yerini alanla yeniden birleme gcnde olamama demektir. Bu arada unu da syleyelim ki, ana koynuna sk sk dme hayali o cinsel birleme isteinin yerini alan bir duygudur. Bu konuda size anlatacak ok eylerim olacakt, fakat psikanalize basit bir giriin snrlarm ama yetkisini kendimde bulamyorum. Sadece size burada psikolojik aratrmalarn bizi biyolojik olgulara gtrdn gstermekle yetineceim. Psikanalizin hayli gzel incelemeleri borlu olduu Ot-to Rank, doumun, anne ile ilk ayrlmann nemini aka ortaya karma yeteneini gstermitir. Bununla birlikte hepsini, ortaklaa bir uzlama ile, nevrozlar kuram, hatta psikanalitik tedavi bakmndan bu etkenden kard sonular reddedemez. Ona gre sonraki tehlikeli durumlar u ilk ve korkun deneme zerine kalplanmtr : Doum! Tehlikeli durumlar inceleyerek her gelime dneminin, kendine zg bir bunaltya karlk olduunu saptyoruz. Psiik vazgei tehlikesi Ben'in hemen uyan, hedefi (ya da sevgiyi) yitirme tehlikesi ilk ocukluu karakterize eden bamszlk yokluu ile, hadmiatrlma tehlikesi fallus evresi ile, sonunda zel bir yer tutan benst korkusu, gizlilik dnemi ile rastlamaktadr. Korkusunun eski motifleri evrim boyunca kaybolmak zorundadr; nk ona karlk veren tehlikeli durumlar Ben'in glenmesi sayesinde deerlerini yitirmilerdir; fakat gerekte iler tamtamna byle gememektedir. ok sayda kimse sevgiyi yitirme korkusunu ytneme-mektedir, onlar iin sevildiini duyma alt edilmez bir gereksinimdir; bu bakmdan ocuklar gibi davranmakta diretirler. Normal olarak benst korkusu hi kesilmez, nk vicdan korkusu toplumsal balantlarn srdrlmesi iin vazgeilmez bir olanak grlr. Gerekten, birey pek az istisnalar dnda hep bir toplulua baldr. Tehlikeli durumlar arasnda bir ksm bazen geri alara dek dayanr, korkunun nedeni ise zamana uyarak deimitir. Bundan dolay hadmiatrlma korkusu frengi hastal maskesi altnda grlebilir. Yetikin adam, kendini cinsel hazlara kapp koyverdii iin hadm edileceinden elbette korkmamaktadr; buna karlk kendisini igdlerine vermekle ar hastalklara yakalanma tehlikesiyle karlaacan renmitir. Nevrozlu denilen kimseler tehlike karsnda, su gtrmez tarzda, bir tutumdan ayrlamazlar ve yllanm korkularn alt etmeyi baaramazlar. te aslnda nevrozlunun karakterinin gze arpan izgilerinden biri budur: fakat bu durumun niinini bulmak kolay deildir. Umarm, amacmzn bunalt ile ietkma arasndaki balantlar incelemek olduunu unutmamsnzdr. Bize iki yeni olgu grnmtr : Sandmzn tersine nce bunaltnn ietkmay dourmas ve arkasndan, iin sonunda, tehlikeli bir d durumdan korkulan igdsel durumun re-

mesidir. imdi bunaltnn etkisi altnda ietkmann nasl rediini arayacaz. Benim grmce ite oluun nasl getii : Ben, yeni bir igdsel istein doyumunun ansn saklad tehlikeli durumlardan birini anmsattm grr. Kendisi iin onu bastrmak, bomak, bu drst balanm gsz klmak gereklidir. Ben'in, gl olduu zaman bunu pek iyi baardn ve szkonusu igdsel drty kendi olumas iine ekebildiini biliyoruz. Fakat ietkma olgusunda bu drt henz u'ya aittir ve kendi gszlnn farknda olan Ben, o zaman normal dnceninkinin tpks bir teknik kullanr. Dnce az miktarda enerjiye yaplan deneme yntemidir. Birliklerinin tmne ilerleme buyruu vermeden nce dman lkesinin haritas zerinde heykelcikleri oynatan bir generale benzer. Yani Ben, kayglandrc igdsel itmeye uygun doyumu ne srer ve korkulan tehlikeli durumun banda hazszlk duygularnn yeniden grnmelerine izin verir. Bylece sonradan tehlikeli igdsel itmenin ietklmasm gerekletiren haz-hazszlk ilkesinin otomatizmini altrmaya balar. Durun, artk izliyemiyoruz! diye baracaksnz. Hakknz var. Savlarmn kabul edilebilir grnmeleri iin onlar baka ayrntlarla btnlemem gerekmektedir. lk nce, normal dnce dilinde aka bilind ya da nbilinli, kukusuz tanmlanmaz bir heyecann enerji dourucu dolgunluunu ilgilendiren bir sreci anlatmaya girimi olduumu itiraf ediyorum. Baka yerde giderilmesi olanaksz olan bu glk yenilmez deildir. nemli olan, ietkma srasnda, bir yandan Ben'de, te yandan u'da geenleri iyi ayrt etmektir. Bir deneme balanmna yarayan ve bunalt iareti ile haz-hazszlk otomatizmini harekete getiren Ben'in davrann betimledik. Kimi zaman az ya da ok kark eitli tepkiler reyebilir : Ya bunalt taknl tam alma haline gelir ve ben, o zaman heyecanda herhangi bir rol oynamay reddeder, ya da ben, deneysel balanmn yerine kart balanm kurar, bu sonuncusu, ietkan heyecann enerjisiyle birleir, ya da bir semptom oluturmak, bir kez Ben tarafndan yalanlandktan sonra yerleebilir; tepkiler bir kurulu olarak baz dzenler kuvvetlenmi bulunurlar. Bunalt retimi ne denli basit bir iaret rolne indirilecek olursa, Ben'in, ietklm olan balamak amacyla o denli ok savunma tepkileri kullanmas gerekecek ve sre ona eriememekle birlikte normal oluuma o denli yaklaacaktr. Mademki bu konudayz, burada bir an daha duralm. Karakter denilen eye uygun gelen bir tanmlama besbelli ki gtr; yine de bunun Ben'e balanabileceini siz kendi kendinize grebilmisinizdir. Biz de onu belirten etkenlerden kimilerini tanmay renmi bulunuyoruz. Bu ilk planda benst zerinde eski ana - baba dayatmalarnn deiimidir. Bu, hepsinin en nemlisi, en kesin olandr, daha sonra ana - babaya ya da baka etkili kiilere benzeme arkasndan terkedilmi hedef balantlarnn kalntlar olan daha baka benzemeler gelir. Btn buna karakterin olumasnda daima rollerini oynayan ve Ben'in daha normal yntemlerle nce ietklmalarnda, arkasndan istenilmeyen igdsel drtler artt zaman edindii tepkisel olular da ekleyelim. imdi geriye dnelim ve u ile uraalm. etkma annda drtler ne oluyorlar? te etin bir sorun. zellikle enerjiye, bu heyecann libido doygunluuna ayrlan kader nedir ve nasl kullanlmtr? Anmsayacanz gibi uzun sre onun ietkmann hemen arkasndan bunaltya evrildiine inanmtk. Bugn artk bunu sylemeye cesaret edemiyoruz, ve alak gnlllkle diyeceiz ki, bu enerjiye ayrlan kader her zaman kendinin benzeri deildir. Kukusuz, ietklm drt konusunda Ben'deki ve u'daki sreler arasnda sk bir anlama srmektedir; bu bizce bilinmesi gereken bir anlamadr. Gerekten, bunalt belirtisi tarafndan uyandrlm olan haz-hazszlk ilkesinin ietklmada oynad rol belirtildikten sonra, anlaylarmz deitirebiliriz. Bu ilgi tm egemen olarak, u'daki sreleri ynetir ve szkonusu igdsel drtler pek derin deiiklikler yapmaktan geri kalmaz. etklma tarafndan retilmi sonularn pek deiik olmasndan ve az ok byk yanklar uyandrmasnda alacak hibir ey yoktur. Kimi durumlarda, iciklm igde! drt, libido doygunluunu saklar ve Ben tarafndan yaplan baskya karn u iinde dokunulmam olarak kalr. Baka sefer, toptan bir ykma urama benzer, bu durumda libidosu baka yollara sokulmu gibi grnr. Her eyin, Oidipos kompleksinin normal tasfiyesi srasnda olduu gibi getiini varsayalm. Bu kompleks elverili durumlarda yalnz ie tklmaz, u iinde yklr. Ayrca klinik deneyi bize her zamanki ietklma yerine libidonun azalmasnn, bunun daha nceki bir dneme doru gerilediinin sk sk olduunu gstermitir. Btn bu, doal olarak u iinde ve yalnz alarm iaretinin harekete getirdii arpmann etkisi altnda yaplabilir. Bu olayn en iyi bir rneini veren saplant nevrozudur; nk libido gerilemesi ve' ietklma onda uygunluk iinde olur. Bayanlar, Baylar; bu aklamann size pek karanlk grnmesinden korkuyorum. Tamamlanmam olduunu da tahmin edersiniz. Sizi d krklna uratmaktan pek zgn olarak tek amacmn size aratrmalarmzn niteliinin bir grnn ve izlediimiz hedefleri vermek olduunu yineliyorum. Psiik olaylarn incelenmesinde ilerlediimiz lde, onlarn zenginliini ve karmaklm daha iyi anlyoruz. nce baz basit formller geree uygun gibi grnyorlar, daha sonralar yetersiz

grnyorlar. Onlar durmadan deitirmek ve tamamlamak uygun geliyor. Size d kuramndan sz ederken, sizi on be yldan beri hemen hemen hibir yeni bulu yaplamam olan bir alana sokmutum; imdi bunalt szkonusudur, kendinizi gelime dolu bir ortam iinde bulacaksnz. Aslnda bu yeni olgular da henz derinliine incelenmemilerdir ve bu yzden hi kukusuz onlar anlatmak gtr. Sabr ele alnz, ok gemeden bu incelemeyi, itiraf ederim ki, tam doyurucu bir sonuca erimeden brakacaksnz; fakat, yine de birka adm ilerleyebilmi olmak mutlu bir itir. Giderek birka yeni fikir toplam bulunuyoruz; ite bylece bunaltnn incelenmesi imdi bizi Ben'in anlatlmasn tamamlamaya gtryor. Ben'in sadk hizmetisi olduu, isteklerini doyuma, buyruklarn yerine getirmeye abalad u karsnda byk bir gszlk gsterdiini sylemitik. Szmz geri almay hi dnmyoruz, fakat te yandan bu Ben'in daha iyi rgtlendiini ve geree daha iyi yneldiini bilmek gerekir. Bu fark byltmeye de, Ben, kendi yanndan, u iinde geen srece bir etki yaparsa, armaya yer yoktur. Onun alarm iareti aracyla hemen hemen tm kudretli haz-hazszlk ilkesini bylece harekete getirdiini dnyorum. Bununla birlikte, hemen arkasndan, ietkma olgusundan savunucu rgtnn bir blmn terkedecek ve igdsel drtnn, etkisinden korunmu olduunu grmeye katlanarak yeniden gszln aa vurduunu bilelim. Bunalt sorunu zerine bir eye daha dikkatinizi ekerim. Nevrotik korku ellerimiz arasnda gerek korkuya, birtakm d tehlikelerden rkntye evrilmitir. Biz burada kalamayz ve bir adm, ama geriye bir adm atmak zorundayz. Tehlikeyi, korkulan eyi szkonusu alarm verici durumda neyin oluturduunu kendi kendimize soruyoruz. Bu elbette ac duygusu deildir t Nesnel olarak kabul edilen bu duygunun psiik bakmdan hibir nemi yoktur. rnein dou, bizim gzmzde bunalt halinin bir prototipidir,- her zaman olabilir bir ac tehlikesine karn, doum bal bana bir zarar olarak glkle kabul edilebilir. Doumun esas, her tehlikeli durumda olduu gibi psi-izmde, bir hakszlk gibi duyulan ve bir boanma ile kur-tulunabilen byk bir gerilim halinin grndr. Eer haz ilkesi abalarnn baarszla urad bu durumu travmatik diye nitelersek, nevroz bunaltsn gerek bunalty tehlikeli durum sayarak ite u basit sonulamaya varrz : Korkulan ey, bunaltnn nesnesi, daima haz ilkesi esasna gre uzaklatrmamz olanaksz olan travmatik bir etkenin grndr. Bu ilkenin bizi d zararlardan korumaya yetmediini, fakat sadece psiik ahengimizin urayabilecei baz incinmelerden sakndrdn hemen kavrarz. Haz ilkesi ile korunma igdsnn karlkl olarak birbirine yardmda bulunmas iin hayli zaman gemesi gerekiyor. Fakat bir ey bize belki de aranlan zm verecektir. Gerekten, burada bantl byklklerin szkonusu olduklarn gryoruz. Bu haz ilkesinin ilemesini ktrm-letiren, tehlikeli duruma kendi arln ykleyen, travmatik etken zerine etki yapan heyecanlarn toplamnn bykldr. Gerekten de byle ise, bulmaca bu denli basit bir yargyla zmlenebilirse, benzer etkenlerin btn tehlikeli durumun yokluunda bile kendini gsterme olanam niin reddetmeli? Byle bir durumda, bunalt artk yalnzca basit bir belirti olmaz, fakat yeni bir yarat gibi ve yeni nedenler iin ortaya kar. Klinik deneyi bize ilerin tam tamna byle getiini retmitir. Yalnz sonraki ietkmalar, yukarda anlatlm olan bunaltnn eski bir tehlikeli durumun belirtisi gibi grnd mekanizmay ortaya karr : ilk ncekiler, ilkeller, Ben travmatik etkenler dolaysyla ar libido isteine gelip arpt zaman dorudan doruya rerler ve bunaltlarn yeniden yaratrlar. Fakat bu doumun grnm biiminde olur. Kukusuz ki, iler cinsel ilevin bedensel bir bozukluktan ileri gelen nevroz bunalts halinde, bunaltnn grnmesi srasnda ayn ekilde geer. Libidonun kendisinin bunalt haline dndn ileri srmyoruz, fakat ya dorudan doruya travmatik etkenden gelebilen ya da kendi yanndan yeni bir tehdit belirtisi olabilen bunaltnn ift asll olduu fikrini hibir ey yalanlar gibi grnmyor. Bayanlar, baylar; bunalt konusunu bitirmi olduumuz iin kukusuz seviniyorsunuzdur; bununla birlikte, bir ey kazanm olmayacaksnz, nk yanaacamz konu kendinden nceki kadar etindir. Size bugn libidonun kendisini, igdler retisini tantmak niyetindeyim. Bu nokta zerinde de fikirlerimiz gelimilerdir, fakat gereklemi olan ilerlemeler deer kazanmadan onun zerine rasgele bilgi almaya giriilmektedir. Bu alan zerinde, ancak kendimize bir yn vermek iin, yeni gr alar bulmak iin el yordamyla ilerliyoruz. Sizi yalnz giriimlerimizin tan yapmak istiyorum. Yine burada makineyi geri altrmak zorundaym. gd retisi sanki bizim mitolojimizdir. gdler kt tanmlanm yce efsane yaratklardrlar. almamz boyunca, onlar iyi anladmza gvenmediimizi hi gz nnden rak tutmayacaz. gdlerin genellikle nasl grndklerini bilirsiniz; btn gereksinimlere karlk vermek iin yaratlmlardr. Gurur, yknme, oyun igdleri, toplumsal igd ve daha biroklar...

Onlar, herbirine zel grev verilerek ayr ayr incelenirler, sonra onlarla uramaya son verilir. Uzun zamandan beri bu ok saydaki kk igdlerin arkasnda kudretli, ciddi bir eyin, saknganlkla yaklalmas gerc-ken bir eyin saklandn seziyorduk. Balca iki gereksinimimiz olan ala ve aka gre iki igd tr ya da grubu ayrp yanl yola sapmamak iin pek az ans olduunu dnerek ekine ekine bir ilk adm attk. br bilimler karsnda genel olarak psikolojinin bamszl iin ne denli kskan olursak olalm, burada yadsnmaz bir biyolojik olgudan etkilenmi bulunduumuzu teslim etmek zorundayz. Canl varln ilk amaca doru gittii bilinir : Pvendini koruma ve cinsini srdrme; bu iki gereksinim birbirinden ayr grlmedii gibi, bunlarn ortaklaa hibir izgisi de yoktur. Dahas var : Hayvan yaaynda sk sk bi birine aykr derler. Demek ki biyolojik psikoloji ile urajmak ve biyolojik srece elik eden psikolojik olaylar incelemek uygun olur. Bu ben'in drtleri nin ve tcinsel drtler in psikanaliz iine katlm olduu anlayn dorulamalarndan dolaydr. Birincileri arasna kiiliin korunmas, hak iddias, kiiliin serpilmesi ile ilgili her eyi sraladk. kincilere ocuk cinselliine ve sapk cinsellie gerekli olan her zenginlii baladk. Oysa, nevrozlar incelerken, Ben'in ksc ve ietkc bir g olduunu, cinsel drtleri ksmann konusu olduunu renmitik. Bylece yalnz iki ey arasndaki aykrla deil, iki grup igdnn arpmasna da parmak bastmza inandk. nce yalnz cinsel drtlerle ilgilendik ve ykl olduklar enerjiye dibido adn verdik. Onlar inceleyerek bir igdnn ne olduu ve ne yapabildii zerine bir fikir vermeye giritik. Libido kuramnn ald durum budur. Demek ki; drt, kan ayn bedenin iinde bulunan uyarma kaynaklarndan ald, srekli bir g gibi hareket ettii halde, uyarmadan ayrlr. Oysa zne, d uyarma ortaya ktnda kaabilir, ama ondan kaamaz. gd incelenerek kayna, konusu ve maksad ayrt edilir. Kaynak bedenin uyarlma hali, amac bu uyarlmann yattrlma-sidir. Onu belli bir yne doru giden bir miktar enerji olarak tasarlyoruz; ite bu itme ona drt adn verdirmitir. Etkin ve edilgin igdlerden sz edilmeye allmtr; igdlerin etkin ya edilgin amalara doru gittiini sylemek daha doru olur. Gelgeldim, edilgin amaca varmak szkonusu olduunda bile bir etkinlik gstermek gereklidir. Bu amac, bazen zne kendinde bulur, fakat genellikle, igdnn zerine d amacn eritirebilecei bir nesnenin araya konduu olur. amaca gelince, onu oluturan daima tatmin olma gibi duyulan bedensel deiikliktir. Bedensel kaynakla olan balantannda igd bir zellik kazanr m? Kazanrsa ne niteliktedir? te bilmediimiz ey budur. Analiz deneylerimiz bize herhangi bir kaynaktan gelen igdsel drtlerin, sonradan ayn yazgy paylamak iin baka bir kaynaktan kan drtlerle pek iyi bir biimde birleebildiini gstermitir. Bununla birlikte, itiraf edelim, btn bunlar, henz bsbtn aklanm deillerdir. gdnn ama ve nesne ile balants deiebilir de; bu sonuncularn yerini bakalar alabilirler, fakat nesne ile olan balant en kolay deiebilen balantdr. Toplumsal deerin de ie kart baz ama deimelerine, baz nesnelerin yerine baka eyleri koyma olularna yceltme diyoruz. Baz igdlerin engellerle sktrlarak amalarna varmay baaramadklarn biliyoruz; bunlar, asllar bilinen, belli bir amaca doru giden, fakat doyuma ulamayan, dolaysyla srekli bir hedefe balanm, deimez bir eilim kazanan igdsel drtlerdir. rnein, domu olduklar halde asla doyuma ulaamayan cinsel gereksinimin o tatl duygularn bu kategoriye koymak gerekir. gdlerin talihinin ve karakterinin bizce tmyle tannm olduunu gryorsunuz. Unutmayalm, cinsel drtlerle korunma drts arasnda baka bir ayrlk daha ortaya karmak yerinde olur. Bu ayrlk btn grubu iine alrsa byk bir kapsam kazanr. Cinsel drtlerde dikkati eken ey onlarn yumuakl, sahip olduklar ama deitirme yetisi, u'yu doyurma, bu doyuma kar deitirme kolaylklar ve engellenmi drtler olgusunda grm olduumuz gibi, glerini gsterebilecekleri daha iyi bir frsat beklemedir. Korunma i-gdsndeki btn bu karakterleri yadsmaya ve onlarn sarslmaz olduklarn, belirilerinin baka zamana braklamayacaklarn, ok daha buyurucu olduklarn ve balantlarnn ietkmadan olduu kadar bunaltdan da farkl nitelikte bulunduklarn sylemeye giriirdik. Fakat dnnce bu yargnn, Ben'in btn igdleri iin ortaklaa olmadn, yalnz alk ve susuzluk olgusu iin yaplm, doal igdsel kaynaklarnn bir zellii zerine kurulmu olduunu gryoruz. Skntmz balangta u'ya balanm igdsel drtler tarafndan uratld deimeleri, rgtlenmi Ben'in etkisi altnda ayr ayr incelenmi olmamzdan ileri gelmektedir. Drtsel yaamn cinsel ileve yaryan tarzn incelediimiz zaman daha salam bir alan zerinde ilerliyoruz. oktan bildiiniz grlerimiz bu nokta zerinde iyice durmutur : k yerinden beri ilevinin amacna doru, yani iki hcrenin birlemesine doru giden tek bir igdden sz etmenin yeri yoktur. Tersine, bedenin eitli yerlerinden ve blgelerinden gelen ve birbirlerine pek de bal

olmayan doyumlarn organik haz diyebileceimiz duyguda arayan ve bulan bir sr ksm drtler gzlemliyoruz. ehvet uyandrc (erojen) blgeler arasnda reme organlar sorunu ortaya kanlardr bu sefer de; onlarn kkrtmaya elverili olduklar hazz. cinsel diye nitelemek olanakszdr. Hazza kar bu eilimlerin hepsi cinsel ileyiin kesin dzeni iine katlmaz : Aralarndan kimileri, kullanlmayanlar, ya ietklma ile ya da baka bir biimde karlrlar. Anlatm olduumuz garip tarza uyarak amalarndan sapm olanlar, baka eilimleri glendirmekte kullanlrlar; sonunda daha bakalar ikinci derecede rollere kapanm kalrlar ve hazrlayc eylemlerin yaplmasna, ilkel ehvet domasna yararlar. Bu ar gelime srasnda birok geici dzenleme aamalar gzlemlenebildiini ve cinsel ileyiin bu aknn, sapmalar ve zayflamalar aklamaya olanak verdiini iitmisinizdir; bu reme ncesi aamalarndan tarihsel bakmdan en eskisine az aamas diyoruz. Onun sresince st ocuunun beslenme tarz sayesinde, yaamn bu dneminde cinsel faaliyet denilebilen olua egemen ehvet uyandrc ey az blgesidir. kinci aamada sadik ve anal drtler grlr ki bunlar besbelli biimde di kmas, kaslarn gelimesi ve halka kaslarn ileyiine egemen olma ile birlikte grlrler. Bu artc dneme ilikin dikkate deer gzlemler yaplmtr. ncs fallus dnemidir. Bu dnem sresince erkeklik organ ya da kz ocuunda buna karlk olan organ her iki cinste de gzard edilemeyecek kadar nem kazanr. Kesin or-ganlanmaya reme aamas adn verdik. Bu erginlikten sonra ortaya kan ve erkeklik organnn ve ok zaman sonra kadnlk organnn, belirdii aamadr. Kukusuz, btn bunlar gereksiz yinelemelerdir, ama bu kez, deerlerini pek koruyamayan baz anlaylar zerinde susuyorum; bu yineleme gerekliydi, nk bize yeni verilerimizi eskisine balama olanan salyor. Yalnz libidonun, organlanmalarn, bize ok ey retmi olmasndan deil, ne zamandr bilinen olaylar daha 4yi anlatmasndan memnunuz.. Hi deilse size birka rnekle kantlamaya giritiim de budur. Abraham 1924'le, sadik ans aamasnda iki evre ayrt edilebildiini gstermitir. En eskisinde, balca egemen olanlar ykc yok etme ve zarar verme eilimleridirler, brnde, aksine olarak, nesnel biimde iyilik yapc balanma ve sahip olma eilimleri egemendir. Demek ki, bu aamann ortasnda grnen nesneye kar sayglar sonraki sevgi balantsnn ncleridirler. Her ey inam, az aamasndakine benzer bir alt blnmenin varln kabul edebilme inancna gtrr. lk alt blm sresince azdan bir ie almadan baka ey szkonusu olamaz; nesne ile (anne memesi) balantlarda hibir ift deerlilik yoktur. Di kmas ile karakte-rize edilen ikinci evre, sadik az evresi olarak da adlandrlabilir. iftdeerlilik orada ilk kez kendini gsterir. Sonuncusunun grnmesi ondan sonraki evrede sadik ans evresinde daha ok kesinleir. Bu yeni ayrmlarn yarar, zellikle kimi nevroz durumlarnda saplant nevrozu, melankoli libidonun gelimesindeki eilimli saptama noktalar aranrken ortaya kar. Libidonun saptanmas eilimi ile gerilemesi arasndaki balantyla ilgili olarak rettiklerimizi anmsaynz. Libidonun evreleri anlaymz, ksacas, biraz gelime geirmitir.. Eskiden evrelerden herbirinin kendinden sonra gelene net bir ekilde yerini terkettiini sanyorduk. imdi her evrenin sonraki olumalarda iz braktn ve bu izin daima libidonun dzeni iinde ve kiinin karakterinde bulunduunu kabul ediyoruz. Daha nemli baka incelemeler bize, baz patolojik durumlara sk sk nceki evrelere doru gerileme olduunu gstermitir. Birtakm hastalk biimleri bu gerileme ile belli olur; fakat nevrozlardan zel psikoloji alanna giren bu sorunu burada gzden geire-mem. Baka benzeri olaylar gibi ans erotizmi, ansn ehvet uyandrc blgelerinin verdii uyarmalar bizim zellikle drtlerin saptmalarn incelememize olanak salamtr. Ans blgesinin gelime srecindeki rol daima kmsenmitir ve kukusuz bu kmsemeyi unutmak kolay deildir. Bununla birlikte Abraham'va bize ansn d-lt oluumunda ilkel azn yerini karladn, sonra barsan ucuna gtrldn kabul etmeyi tlediini anmsayalm. Sonra reniyoruz ki, tortularn, dklarn deersizlii, bu drtsel ilginin armaan gibi kabul edilecek nesneler zerine dnmesini dourmutur; bu yerinde bir olutur, nk kakalar, st ocuunun kendisine bakana sevgi gvencesi olarak verdii ilk armaan oluturmaktadrlar. Daha sonra, nesnesi dil olan anmsatan bir anlam deimesiyle tamamen cocufc'un ve penis'in duygusal balanmna katlarak eski ilgi altn ve gm zerine aktarlr. Btn ocuklar uzun bir zaman iren yer kuramndan yana olarak kalrlar ve bebein kaka gibi ansten ktna inanrlar. Bylece apdest bozmak bir doum temsili olur. Fakat penisin kendisinin de bir n habercisi vardr ve bu haber barsak mukozasn dolduran ve kamlayan pisliktir. ocuk ister istemez baz insanlarn bu organdan yoksun olduklarn renince, penisin, bedenin kalan blmnden koparlabilen bir ey olduunu sanmaya balar ve bundan dolay onu tpk dkya benzetir. Bu vazgemek zorundan kald, kendinden ilk paradr. Ans erotizminin byk bir blm

bylece penis zerine tanr; bununla birlikte bu organn dourduu ilginin az erotizminden, belki de ans erotizminden daha salam kk vardr. Gerekten, , emzirme sona erince anne memelerine tanm olan duygular da miras alr. Bu derin balantlar bilinmezse, fantazmalar, bilinaltnca etkilenmi fikirleri ve insanlarn semptomatik dilini anlamak olanakszdr. Ka-ka-gm-armaan-ocuk, bizim iin edeerdedirler ve ayn sembolle gsterilirler. Bu konudan ancak ksaca sz etmi olduumuzu unutmaynz. Birka szckle unu da ekleyeceim : Sadece daha sonra dlyolunun dourduu ilgi dahi zellikle ans erotizminden kmaktadr. Bunda alacak bir ey yoktur, nk dlyolu Lou Andreas Salome'-un mutlu bir deyimine gre, anse kiralanm tr. Cinsel gelimenin belli bir evresini geirememi olanlar iin durum tersinedir, dlyolunun yerini ans alr. Sk sk dlerde, nce tek olan odann bir blme ile ikiye ayrld ya da tersi olduu szkonusudur : Bundan dlyolunun barsakla olan balantsna bir antrma vardr. Kz ocuunda, kadnla aykr olarak bir penise sahip olma isteinin, penis sahibi ve ocuk verici erkek istei haline nasl deimeye vardn aka gzlemliyoruz. Burada yine balangtaki ans erotizmi ilgisinin sonraki reme organlarna nasl geebildii grlyor. Libidonun reme ncesi evreleri zerindeki bu incelemeleri srasnda karakterin olumas zerine bize baz yeni grler salanmtr. niteliin birbirinden ayrmayaca-m renebilmi bulunuyoruz : Dzen, uygunluk, direnme. Bu niteliklere sahip bireylerin analizi, niteliklerin ans erotizminden ktm ve onu kuvvetten drdn kantlamtr. Ayn zamanda bulunmalar bize ans karakteri'n-den sz etme olana vermektedir, bu da, ham ans erotizminin bir tr kartdr. drar yolu erotizmi ile arzu arasnda buna benzer belki daha sk bir balant buluyoruz Baz efsaneler sz geen balantya garip bir antrma yaparlar. Gerekten, Byk skender'in, salt hrsla harekete geen Erostrate adl birinin ok gzel bir ant, Efes'teki Ar-tomis tapman yakt gece doduu sylenir. Bu yky iitince, insan, szn etmi olduumuz ilikinin eskilerce bilindiine inanmaz m? emenin atele ya da atein sn-drlmesiyle bir balants olduunu bilirsiniz. Her ey bizi, daha baka karakter izgilerinin, libidonun baz reme ncesi biimlerinin tepkisel olumalar ya da kalnts olduuna inanmaya gtrmektedir. imdi konunun tarihine ve yasann kendine dnmemizin, igdsel yaamn en genel sorunlarnn incelenmesini yeniden ele almamzn zamandr. lk nce, bizim libido kurammz Ben'in drtlerinin ve cinsel drtlerin aykrl zerine kurulmutur. Sonra Ben'in kendini daha yakndan incelemeye geldiimiz zaman, narsisizmin ne olduunu rendiimiz zaman, bu ayrm ilgisini yitirmitir. Bazen pek az olarak Ben'in kendine akm gibi kendini hedef olarak ald olur, bundan dolay, masaldan u ad alnmtr : Narsisizm! Fakat bunda, sonu olarak, normal bir halin ar bytlmesi szkonusudur. Sonunda Ben'in, libidonun her zaman balca haznesi olduu ve hedeflik libido balanmlarnn k ve var noktas olarak kald anlalr. Oysa libidonun asl byk blm orada srekli olarak durur. Ben libidosu asla hedef libidosuna dnmez, tersi de olmaz. Fakat bu iki libido ayr nitelikte deildir, karlkl enerjilerini birbirinden ayrmak yararszdr; bylece ya bu libido terimi bsbtn braklr ya da yalnzca psiik enerjiyi belirtmek iin kullanlr. Bu grten vazgemekte gecikmiyoruz. gdsel yaamn iinde bile bir uygunsuzluk olduu kavram ok gemeden, daha aka ve baka bir biimde kendini kabul ettirir. Bu buluun btn inceliklerini burada size vermek istemiyorum. Yalnz unu biliniz ki, yeni igdler kurammz biyolojik dnceler zerine kurulmutur; elde edilen, sonutan sizi haberli klmak istiyorum. Temelden farkl olan iki cins igd olduunu kabul ediyoruz : Cinsel igd, cinsel szc en geni anlamda alnmtr. Buna isterseniz Eros ve amac ykma olan saldrma igds diyelim. Burada yeni hibir ey bulamayacaksnz; ben de yalnzca akla nefret arasndaki kartl, belki de bryle karan kartl kuramsal olarak denetlemekten baka bir ey yapmyorum : Bu, inorganik dnyada fiziin varln kabul ettii ekme ve itmedir. Fakat iin tuhaf hayli kimsenin tehlikeli bir yenilik gibi sayaca bu aklamay alabildiince abuk reddetmenin uygun oluudur. Benim grmce bu reddedite duygusal iki etki grnmektedir. Niin biz kendimiz, saldrma igdsnn varln tanmakta bu denli geciktik? Niin gze arpan ve herkesin tand olgular oktan cesaretle aydnla karmadk ve kuramsal olarak aklamadk. Byle bir igd hayvandan alnmam olsayd, kukusuz direnme daha zayf olurdu. Fakat insan doasnda bu igdnn varln kabul etmek... te bize kfr gibi grnen, ok sayda dinsel varsaymlara ve toplumsal anlamalara kart olan, budur. Hayr, insan iyi, bi deilse iyilik ister olmaldr. Fakat frsat dtke kaba, hain, kyc grnyorsa hatta, duygusal yaamnn kimi geici bozukluklarndan, younlukla, kkrtlm ve kukusuz bugne dek sregelmi kusurlu dzenin sorumlu olduu bozukluklardan ileri gelmektedir.

Fakat ok yazk! Tarihin btn bize rettii, bizim kendi gzlemlediklerimiz bu grn yalanlamakta ve bize daha ok insan doasnn iyilik ine inanmann esef edilecek aldanlarndan biri olduunu gstermektedir. nsan, bunlarn yaamn gzelletireceini ve kolaylatracan umar, oysa hepsi de sadece zararldrlar. yleyse bu yararsz tartmay brakalm : Bizi insanda bir saldrma ve ykma igds olduunu kabul etmeye gtren eyin ne tarih retimi, ne kendi yaam denememiz deil, fakat iki olayn gzleminin esinledii baz genel dnceler olmutur. Bu iki olay sadizm ile mazoizmedir. Cinsel bir doyum salamak iin cinsel nesneye ac ektirmeye, ktlk yapmaya onu aalamaya sadizm ve insann kendisine bakalarnca daima eziyet edilme gereksinimi duymasna mazoizm (ya da mazohizm) diyoruz. Bu iki eilimin normal cinsel likilerde de rol oynadn, baka cinsel amalan ortadan kaldrdktan sonra onlarn yerine kendi z amalarn koyduunu bilmez deilsiniz. Bu arada gizli bir uygunluk varm gibi sadizmin erkeklie, mazoizmin ise kadnla skca bal olduuna da dikkat edebilmisinizdir. Bununla birlikte henz gecikmeden bu yolda epey ilerlemi olduumuzu eklemeliyiz. ki eilim, sadizm ve mazoizm, daha ok mazoizm, libido kuram iin pek esrarl kalmaktadr ve bir kuram iin engel o-lan eyin arkadan gelen kuram iin balama ta olmas kuraldandr. Sandmza gre sadizm ve mazoizm bize iki trl igdnn, Eros'la saldrmann gizli ilgilerinin en gzel rneklerini sunar; bu rneklerin tipik olduklarm, uraabileceimiz btn igdsel drtlerin ayn gizli ilgileri, iki igdnn ayn alamlarn gsterdiklerini kabul ederiz. Elbette karm onlar deitirebilir. Erotik drtler o-na cinsel amalarnn okluunu getirirler, oysa bakalar ona tekdzenli eilimlerin hafiflemelerinden, bozulmalarndan baka ey salamazlar. Bu veriler, bize hastalk srelerinin anlalmas bakmndan, nemi bir gn pek byk olacak aratrmalarmz srdrme olana vermitir. Gerekten, gizli ilgileri kendi kendilerini ykabilirler ve bu olu bizim drt ilgisizliklerinin, ilev iin en ar sonulan tadna inanmamza izin verir. Fakat bu gr pek yeni olduundan henz kimse onlar pratikte kullanmaya gitmemitir. Yeniden zel mazoizm sorununu inceleyelim, eer o-nun erotik birleenlerini geici olarak bir yana brakrsak, mazoizm bize bir kendini ykma eiliminin varln aa vurur. Ykma drts olgusunda ben'in btn igdsel drtleri iine ald (u'nun tmnn daha ok burada olduunu sanyoruz) doru ise, bundan mazoizmin sadizmden daha eski, olduu sonucu kar, fakat sadizm da doru evrilmi ve saldrgan birnitelie brnmtr. lkel ykma igdsnn bir blm ierde kalm olmaldr, fakat, onu ancak u iki halde grrz gibi geliyor bize: Erotik drtlerle birleip mazoizme dndnde ya da saldrganlk biimi altnda ve az ok erotizm ykl iken, d dnyay tehdit ettiinde. O zaman deriz ki, eer saldrganlk d dnyada doyuma ulaamazsa, bu belki gerek engellere arpm olmasndandr; o zaman darda kendini gstermekten vazgemesi ve gelip ierde kaynayan kendi kendini ykma drtlerinin ktlesini bytmesi olasdr. Az sonra ilerin gerekten byle olduunu ve bu srece pek byk bir nem vermenin uygun olacan greceiz. Kar gelinen bir saldrganlk zararl bir hal alr; her ey kendi ykmmz nlemek iin, kendi kendini ykma eilimine boyun ememek iin insanlar ve eyleri ykmak zorundaymz gibi geer. Ahlak iin hazin bir olu! Fakat ahlak daha uzun zaman bizim ileri srdklerimizin yalnzca varsaymlar olduunu syliyerek avunacak -tr. Kendi yuvasn ykmak isteyen garip bir igd dorusu bu! Besbelli, airler bazen benzer eylerden sz ederler, fakat herkes airlerin sorumsuz olduklarn bilir. Yalnz onlar airin hogrlmesi denilen hakka sahip deil midirler? Kukusuz, fizyoloji bize bir kendi kendini ykma rnei sunmaktadr: Bu kendi kendim sindiren mide mukozasdr. Bu varoluun kantlarnn pek eksik olarak ortaya ktn itiraf etmek gerekir. Bylece baz talihsiz delilerde cinsel doyumun hayli ar sonulu bir gr edinmek iin, baz garip koullara balanmas yetecektir. gdlerin daha derinletirilmi bir incelemesinin bizi aydnlatacana inanyorum. gdler yalnz psiik yaama egemen olmazlar, bitkisel yaama da egemen olurlar. Bu organik igdler zellikle bir noktada dikkatimizi ekmeye hak kazanrlar. Daha sonra bu szkonusu noktann btn drtlerde ortaklaa olduunu greceiz. nk bu sonuncularn daima eski bir hali kurmaya eilimli olduklar ortaya kmaktadr. Bu halin, ykld andan balayarak kendisini diriltmeye alan bir igdy dourmu olduunu, bylece de o yineleme zorlanm ad verilen olaylar rettiini kabul ediyoruz. Embriyoloji bir yineleme otomatizminden baka bir ey deildir. Hayvan dizisinin pek yukarsnda kaybolmu organlar yeniden yaratma erki bulunur. Tedavi biliminde ok sayda iyiletirmeyi korunma, i-gsne pek borluyuz, fakat bu igd belki yalnzca aa hayvanlarda pek iyi gelimi bir yetinin kalntsdr. Balklarn, yine kukusuz kularn g

etmesi ksacas, hayvanlarda igd gsterisi dediimiz ey, igdlerin koruyucu nitelikleri'ni iyice gsteren yineleme zorlanm sayesinde olur. Zaten onun ruh alannda her an aa vurulduunu da gryoruz. lk ocuklukta ieri tklm ve unutulmu o-laylarn analiz almas srasnda dler ve tepkiler biiminde (zellikle bu dler ve tepkiler aktarmay ilgilendirdikleri zaman) yeniden doduklar dikkatimizi ekmiti. Bununla birilikte bu gemi olaylarn yeniden grnmeleri haz ilkesi ile atacaa benzer, o zaman yineleme zorlanm haz ilkesinden daha gldr. Aslnda bunu andran olgular analiz dnda grnrler. Baz kimseler mrleri boyunca deimez biimde ayn zararl tepkileri yineler; daha inceden inceye bir gzlem bu gibilerin kendi felketlerinin bilinsiz yaratclar olduklarn gsterir. Byle bir durumda yineleme zolanimma eytans bir nitelik yaktrrz. gdlerin koruyucu olduklarn rendik, bize kendi kendini ykmay anlatmak iin bu kavram nerden yai'd)m grecektir? Koruyucu igd hangi eski duruma geri dnmek istemektir? Karl basittir ve bize geni ufuklar amaktadr. Yaamn dnlemeyecek lde uzak bir gemite, dnemeyeceimiz bir biimde, cansz bir varlktan doduu gerekse, o zaman bizim varsaymmza gre amac bir kez daha yaam yok ederek nesneleri inorganik duruma dntrmek olan bir igdnn de bulunmas gerekir. Bu igdde, varsaymmzdaki kendi kendini ykmay da bulursak, o zaman bunu her trl canl srecin iinde bulunan lm drts'nn belirtisi olarak kabul edebiliriz. Bylece varln kabul ettiimiz igdleri u iki gruba ayrabiliriz: Onlardan daha byk birlikler kurmak iin daima daha ok canl maddeler toplamaya eilim gsteren erotik drtler ve bu eilime kar duran ve canl maddeyi inorganik hale getiren lm drtleri, Erotik drtlerle lm drtsnn yarmasndan ve atmasndan yaamn olaylar doar ki onlara lm son verir. Belki omuzlarnz silkerek yle diyeceksiniz: Fakat bize burada akladnz Schopenhauer'in felsefesidir, bilimsel bir kuram deildir! Peki bayanlar, baylar; cesur bir dnr, sonra ac ve kuru gzlemin dorulayaca eyi nceden niin kefetmemi olsun? Zaten her ey oktan sylenmi deil midir? Schopenhauer'den nce buna benzer fikirler yaymlanmam mdr? Ayrca bizim fikirlerimiz tam tamna Schopenhauer'inkiler de deillerdir. lmn, yaamn birinci amac olduunu ileri srmyoruz, ama bu bize nemsenmeyecek gibi de grnmyor. Herbirine kendi ama larm brakarak iki temel igdnn varln kabul ediyoruz. Bu iki igdnn yaamn sreci boyunca nasl birbirine kartn, lm drtsnn, zellikle darda saldrganlk biiminde kendini gsterdii zaman Eros'un niyetlerine yardm etmeye geliini kantlamak ilerde yaplacak almalara ait olacaktr. Biz yeni ufuklar am olmakla yetiniyor ve burada kalyoruz. Bylece, erotik drtlerin, onlarn dahi, yeniden kurmaya ve canl maddenin bileimi ile byk birlikler yaratmaya eilimli olup olmadn aramaktan vazgeiyoruz. te ssmzden biraz uzaktayz ve size gecikmi olarak unu syleyeceim: Bu dncelerin balang noktas, hatta bizi Ben'le bilinsizlik arasndaki balantlar gzden geirmeye, hastann analiz almas srasnda gsterdii ve bsbtn bilinsiz olan direnmenin alglanmasna gtren bu olmutur. u var; direnmenin nedenleri, onlar dahi bilinsiz kalrlar. Bu nedeni ya da nedenleri aratrmak zorunda kalan biz, byk bir aknlkla, onlar gl bir cezalanma gereksinimi iinde bulduk. Bu gereksinimi mazoist istekler arasna koymamz gerekti. Bu buluun pratik nemi kuramsal neminden az deildir. nk bizim tedavi abalarmza hibir ey cezalanma gereksiniminden daha ok kar koymamaktadr. O, nevroza balanm acda kendini doyum yolu bulur. te bunun iin de hastaya balta olur. Bu etken bilinsiz cezalanma gereksinimi, btn nevroz hastalklarnda belli bir rol oynar gibi grnmektedir. Nevrotik bozukluun yerini baka trden bir nevrotik bozukluun ald, olgularn zel bir ekilde kantlayc olarak gsterdii durum budur. Size bir rnek vereceim: Orta yata bir kz, kendine aa yukar on be yldr ac ektiren ve onun normal bir yaam srmesini engelleyen bir semptomlar karmaasna tutulmutu. Szkonusu semptomlar yok etmeyi baardm. Kendini iyilemi duyan kz, takn bir hareketlilik gsterdi, zaten gerek olan verilerini ilemeye alt, yitirmi olduu zamann yakalamay ve sonunda baary ve sevinci tanmay istedi. Fakat btn giriimleri baarszlkla sonulanyordu. Ona baarya eriemeyecek kadar yal olduu belirtiliyor, bunu kendisi de gryordu. Btn bu tatsz durumlardan sonra, onun tekrar hastalna tutulmu olduunu grmek hi de insan artmaz, fakat bu artk olanakszd. Buna karlk, her hayal krldndan sonra bir kaza oluyor, bu ona ac ektirerek bir zaman faaliyet gstermesini engelliyordu: Dme, ayak burkulmas, dizini, elini yaralama gibi... Ona btn bu szde rastlantlarda belki de kendisinin bir rol oynam olduunu gsterdim. O zaman sanki taktik deitirdi. Kazalarn yerini ayn frsatlarda hafif rahatszlklar ald: Nezle, anjin, gripimsi

haller, romatizma ikinlii. Bu olu, bunlara kendisi boyun emeyi kabul edinceye dek srd. O zaman btn bu dzensizlikler durdu. Fikrimizce, bilinsiz cezalanma gereksiniminin kaynayla ilintili hibir kuku mmkn olamaz. Bilincin bir paras, bilincin bilinsizlik iinde uzanmas gibi davranr ve kukusuz onunla ayn kaynaktan kar, yani ie alnm bir blm, benstnn elegeirmi olduu bir blm gibi davranr. Kelimeleri birbirine uymuyormu gibi bir bilinsiz sululuk gereksiniminden sz edilebilir ve niteleme pratik bakmdan dorulanr. Kuramsal bakmdan hl kuku iinde kalyoruz: Gerekten, d dnyadan evrilmi olan her saldrganln, ben-st tarafndan kendine balanp Ben'e kar dikildiini kabul etmemiz mi gerekir? Yoksa bu saldrganln bir blmnn Ben'de ve u'da garip, kaygandrc ve dilsiz etkinliini ykma igds biimi altnda iler mi saymalyz? Dalma varsaym bize en akla yakn gibi grnmektedir, fakat btn syleyeceimiz bu kadardr. Benstnn kuruluu srasnda, besbellidir ki, bu dayatmann olumasna katlan saldrganlk paras, tamamen, anababaya kar yneltilen blm, d glkler yznden olduu kadar, ocuun libidosunun saptanndan dolay da darda kendini gsterememitir. te benstnn iddetinin, eitimin sertliine zorunlu olarak uymasnn nedeni budur. Saldrganl ietk-mann, sonraki her frsatnda drtnn, bu kesin anda, ona alm olan yeni yola girmesi pek mmkndr. Ar bytlm bir bilinsiz sululuk duygusuna sahip olan kimseler, analiz ilemi srasnda pek kt belirtili olumsuz tedavi tepkisi gsterirler. Onlar bu semptomun dorulanmasna katlnca, normal olaca gibi, bu semptomdan, geici bile olsa, bir kaybolma sonucu kmaz, tam tersine, hem semptomun, hem de hastaln ani bir arlamas doar. Sk sk bu hastalarn ktleme halini grmek iin onlarn, tedavi sresindeki davranlarn alklamak ya da a-nalizin ilerlemesi konusunda birka cesaretlendirici sz sylemek yeter. Meslee yabanc olan biri, bu hastalarda iyileme istei yoktur diyecektir. Psikanalistin gznde bu davran, hastaln aclarn ve onun kar kard engelleri doyuma gelen bilinsiz sululuk duygusunun ve onun ahlakla, pedagojiyle, kriminolojiyle su ilemeyle balants bugn psi-kanaliste btn brlerinden ye tuttuu bir inceleme alan unar. te psiik cehennemden knca anszn genel alan zerinde buluyoruz kendimizi. Sizi daha ileri srklemeyece-im, fakat bugn sizden ayrlmadan nce bir dnce armn bildirmek istiyorum: Biz uygarlmzn cinsel eilimlerin zararlar zerine kurulmu olduunu sylemeye al-mizdr. Gerekten bu eilimlerin kimileri ietklmaya uramtr, brleri yeni amalar iin kullanlmlardr. Uygarln ilerlemesinin bize esinledii btn gurura ramen onun btn isteklerine boyun emenin ve onun koynunda rahat iinde yaamann pek g olduunu itiraf ettik. nsann igdlerini bask altna tutmas ar bir grev deil midir? Cinsel igdler zerine sylediklerimiz belki daha iyi bir ekilde saldrma igdsne uygulanabilir. Bu sonuncusu ortaklaa yaay pek etin klar, hatta tehdit o-der. Toplumun bireyden istedii birinci ve en ar zveri onu saldrganln snrlandrmak zorunda brakmaktr. Bu ba kaldrmann ezilmesinin ne denli ustaca yapldn grebildik. Tehlikeli saldrgan eilimleri kendine eken benstnn olumas sanki ayaklanmann tehdit ettii yere birliklerin yerletirilmesine eittir. Fakat, te yandan, salt psikolojik bakmdan, Ben'in kendini byle toplumun gereksinimlerine feda edilmi grd zaman, ykc eilimlere, bakasna kar kullanmak istemi olduu o saldrganla kendisi boyun emek zorunda kald zaman, Ben'in hi de rahat olmadn iyi bilmek gerekir. Burada, organik yaama egemen olan o ikilemin psiik yaama bir uygulamas vardr: Yenmek ya da yenilmek. Bereket versin ki saldrgan drtler asla yalnz deillerdir, daima e-rotik drtlerle birlemilerdir ve insanlarn yaratm olduu uygarlkta yattrc ve koruyucu bir rol bu sonunculara dmektedir.

BENC BLM KADINLIK BAYANLAR, BAYLAR; kendimi sizinle konumaya hazrlarken bir i gle kar savamaya brakmyorum, a-ma tam dorultumda olduuma da gvenmiyorum. Psikanaliz bu on be yllk alma sresince dorusu deimi ve zenginlemitir; bununla birlikte psikanalize bir giri ne dzeltilmi ne de tamamlanmtr. Konferanslarmn gerekten bir varolu nedeni bulunup bulunmadn soruyorum: nk psikanalistlere syleyecek ve daha da retecek bir eyim yok; ama sizlere ok eyler, henz anlayacak durumda olmadnz, sizin iin yaplmam eyler akladm. Kendimi zrl gstermek amacyla konferanslarmn herbiri iin baka bir motif ne srdm. Birincisi d kuramn iliyordu ve amac sizi bir atlta anlaylarmzn salamln gsteren analiz havas iine daldrmakt. kincisinin konusu d-n gizli eyler bilgisiyle gizlicilikle balantlar idi ve bana serbeste almalardan sz etme frsatn salad. Bu almalar zerinde bugn nyarglarn koyu yanllanyla ateli kartlar arasnda iddetli bir sava vardr. Psikanaliz rneinin hogrr kld sizlerin, beni bu alanda izlemi olduunuzu umabildim. Kiiliin eitli dayatmalar zerine olan nc konferans, ilenen konunun pek uygunsuzluu dolaysyla, kukusuz size byk abaya mal oldu. Gelgeldim, ben psikolojisine yaplan bu ilk tama&aycy size anlatmadan edemezdim. Eer veriler on be yl nce bilinmi olsaydlar, size bunlardan daha o zaman sz etmi olurdum. Sonunda, izlenmesi pek g olan bu konferans geliyor. Bunun gerekli dzeltmeleri getirdiinden ve imdi en nemli sorunlar zmlemeye nasl giriildiini gstermi olduundan kukulanyorum. Eer bu nokta zerinde susmu olsaydm giriim size yolunuzu artrd. Gryorsunuz ya, insan zr bildirmeye alrsa, yapt her eyin kanlmaz olduu sonucuna varr. Sizden de benim gibi davranmanz istiyorum. Bu konferans bile bir giri iinde yer alm olmamalyd, fakat bunu yapmam iin birok kabul edilir nedenlerim vardr: Bu nce size genie anlatlm bir analiz almas rnei verecektir. Sonra, size yalnz gzlem olgular getireceim ki, onlarda kuramsal grlerin hi pay yoktur denilebilir. En sonunda, sizi kukusuz baka konulardan daha ok ilgilendirebilecek bir. konuyu ileyecektir. Erkekler her zaman kadnlk sorunu zerinde derin derin dnmlerdir: Hiyerogliflerle kapl klhl balar, Sarkl ya da kara takkeli balar. Erkeklerin zavall terleyen balar HENE (Kuzey Denizi) Kadnlk sorunu, erkek olduunuzdan sizi ilgilendirir. A-ranzda bulunan kadnlar iin bu sorun yoktur. nk onlar szn ettiimiz bulmacann kendisidirler. Bir insana rastladnzda, hemen kadn m, erkek mi olduunu grrsnz; hatta onda gze arpan ilk ey budur. Bu ayrt etmeyi son derece gvenle yapmaya almsnzdr. Oysa, anatomi bilimi, ancak tek noktada sizin kadar o-lumlu grnr; bize erkek olann erkeklik esi sperma-tozoid ve onu iine alan ey olduunu retir. Dii olan, yumurtack ve yumurtac barndran organizmadr. Yalnz cinsel ileve yarayan baz organlar, her iki cinste de olumulardr. Bunlar, belki de tek bir dzenleniin iki ayr biimini gstermektedirler. Ayrca br organlar, bedenin yapl, dokular, cinsin etkisi altnda kalmlardr; fa-fak ikinci derecede denilen bu cinsel karakterler kararl deillerdir, deiebilirler. En sonunda ,bilim size, beklenmedik ve duygularmzdaki karkl atmaya pek yarayan bir olguyu retiyor. Erkeklik aygtlarndan bir ksmnn kadnda, kadnmkilerin de erkekte bulunduunu gsteriyor. Bu olguda, sanki birey aka dii ya da erkek deilmi gibi bir iftcinsellik ortaya karyor. Fakat ayn zamanda var olan bu iki karakterden biri daima brne stn bulunmaktadr. una inannz, bireydeki erkeklik ve diilik oran son derece deiiktir. Ne de olsa, baz pek az bulunur haller dnda, bir kimsede tek tr bir cinsel retim vardr : Yumurtack ya da meni. Btn bunlar, besbelli ki canskcdrlar ve sii.i erkekliin ya da kadnln anatominin kavrayamad, bilinmez bir karaktere bal olduu sonulamasm karmaya gtrrler. yleyse psikoloji bu sorunu zmleme gcne sahip midir? Biz baz psiik zelliklerin erkeke ya da kadnca olduunu, onlar ayn ekilde psiik alana, iftcinsellie aktararak kabul etmeye ahmzdr. Bir kimsenin, erkek ya da dii olduunu u durumda erkeke brnde kadnca davranm olmasndan dolay sylyoruz; fakat ok gemeden reneceksiniz ki, byle yaparak yalnz anatomiye ve genel

anlamaya sayg gstermi oluyoruz. Kurulan ayrt etme ekli psikolojik bakmdan deildir. Genellikle, erkeke szcn etkin anlamda, kadnca szcn edilgin anlamnda kullanyorsunuz. Bu nedensiz deildir. Erkek cinsellik hcresi etkindir, devingendir, dii hcrenin peine der, yumurtack ise devinimsizdir, edilgindir. Bundan baka, erkein ve diinin cinsel iliki srasndaki davranlar ilkel cinsel organizmalarn davranlarna benzer. Erkek ele geirmek istedii diiyi hrsla kovalar, yakalar ve onun iine girer. Fakat psikolojik bakmdan erkeklik karakterini, yalnzca saldrganlk etkenine indiriyorsunuz bylece. Bunu yaparken temel bir ey bulduunuz besbelli deildir. nk, kimi hayvanlarda diilerin erkeklerden daha gl ve daha saldrgan olduunu anmsarsnz, bu hayvanlarn erkekleri ancak iftleme eyleminde etkin grnrler. Szgelii rmceklerde byle olur. Diiye zg gibi grnen kulukaya yatmak, yavrulara bakmak gibi grevler hayvanlarda zorunlu olarak dii cinsinin payna den iler deildir. Baz stn hayvanlarda, dii ile erkek, yavrulara nbetlee bakarlar; hatla yalnz erkein kendini bu ie verdii de olur. nsann cinsel yaam ile ilgili olarak, abucak grrsnz ki erkein davrann etkinlikle, kadnn davrann edilgenlikle nitelemek yetmez. Anne her bakmdan ocuuna kar etkindir ve st vermeden sz ettiiniz zaman, ocuun meme emdiini ya da kadnn ocuu emzirdiini syleyebilirsiniz. Belki kadnln psikolojik anlamda edilgin amalara bir eilim beslemekle karakterize olduu sylenebilir ki bu sz edilen edilginlikle ayn ey deildir. nk edilgin amalara varmak iin de bazen byk bir etkinlik gstermek gereklidir. Kadnda, cinsel ilevdeki rolnden dolay, edilgin davranlara ve amalara doru daha belirli bir eilim, o rnek alman cinsel karakterin her olguda az ok geni yada snrl olmasnagre glenen ya da zayflayan bir eilim bulunabilir. Bununla birlikte, kadn edilgin durumlara yerletirmeye giden toplumsal rgtlerin bile etkisini nemsiz saymaktan saknalm. Btn bunlar henz pek karanlk geliyor. Diilikle drtsel yaam arasndaki balanty da savsaklamayalm. Toplumsal kurallar ve onlarn zel yaplar, kadn, saldrgan igdlerini ietkmaya zorlamaktadr ki, ieri doru ynelmi ykc eilimleri erotikletirmeyi baaran ma-zoik eilimler bundan ileri gelmektedir. Demek ki mazoizm, sylendii gibi, esas olarak diildir. Fakat o halde ii, ma-zoik erkeklere rastladmzda (hi de az deildirler), onlarn karakterlerinde aka diil olan yanlar gsterdiklerini sylemeye getirmi olacaksnz. te bylece, psikolojinin bile kadnln gizlerinin anahtarn bize vermediini renmeye hazrsnz. Kukusuz, bize k baka yerden gelecektir; fakat ancak canl varlklarn iki cinsindeki ayrt edici zelliin, hi bilmediimiz srecin nasl olutuunu rendikten sonra... u var.ki, cinsiyetlerin ikilii, organik yaamn ok artc bir niteliidir. Bu, onu cansz doadan aka ayran bir niteliktir. Ama diil reme organlarndan dolay diilikle nitelendirilmi olan kiiler, bize aslnda geni bir inceleme alan; sunuyorlar. Kadnn ne olduunu anlatmak gereklemeyecek i, psikanalize ilikin deildir, psikanalizin ii ift-cinsellikli ocuun nasl kadn olduunu aratrmaktr. Bu son yllarda yetkin kadn meslektalar mzdan ou, analizler srasnda bu sorunu incelemeye girimi, bu da bizi birok noktalarda aydnlatmtr. Cinslerin ayrl yznden kadnlk konusundaki tartmalarmz hayli ac olmutur. Bir karlatrma, cinsleri iin uygunsuz olularda bizi birok noktada aydnlatmtr. Bu hanmlar biz erkek analizcilerden kukulanyorlar, bizim aka grmemizi ve kadnlkla ilgili her eyde yansz davranmamz engelleyen nyarglarla dolu olduumuzu ileri sryorlard. Buna karlk, iftcinsellilik alan zerinde kalarak, her nezaketsizlii kolayca (inleyebiliyorduk. Onlara syleyecek ancak u szmz vardr: Hele durun! Bu sizi hi mi ilgilendirmiyor. Biliyorsunuz ki siz bu bakmdan bir istisnasnz: siz kadn olmaktan ok erkeksiniz! Bizim bu cinsellik incelememizde iki kantlamada bulunmamz beklemeniz gerekir. lk planda, gzlemliyoruz ki, beden yaps, henz burada fonksiyona dirensiz boyun ememektedir ve ikinci planda, kesin dnemeler daha ergenlikten nce hazrlanm ya da alm bulunmaktadr. Erkek ocuun ve kz ocuun gelimesini kyaslayarak, kz ocuun normal bir kadn haline gelebilmesi iin daha ar ve daha kark bir evrime uramas ve erkeklerde karl olmayan iki gl yenmesi gerektiini ortaya karyoruz. Sorunu balangcndan alalm. Besbelli ki, olan ocukla kz ocukta malzemenin farkl olduunu bulmak iin psikanalizin yardmna hi gerek yoktur. reme organlarnn yapsndaki ayrla, sz edilmesini gerektirmeyecek kadar pek bilinen farkl beden belirtileri elik ederler. Ayrca dr-tsel olularda da baz bakalklar, dii yaratn sonra ne olacan kestirmemize olanak verirler. Kk kz, genel olarak daha az saldrgan, daha az inat, kendisini daha az beenmi ve ayn zamanda okanmaya daha istekli, daha uysal ve kk olandan daha baml o-larak grnr. Kakasn tutmas,

ona daha kolay, daha abuk retilir ki bu, kukusuz bir uysalln sonucudur. Sidik ve kaka ocuun kendisine bakan kimselere ilk armaanlardr: ocua dk ilevine egemen olmay reterek ocuksu drtler zerinde ilk zafer kazanlmaktadr. Kk kz kendi yandaki olandan daha zeki, daha abuk, d dnya bakmndan da daha iyi hazrlanm, aynr zamanda en kuvvetli ama balanmna urar gibi grnr. Bu gzlemlerin, kesin belirtmelerle dorulanm bulunup bulunmadn bilmiyorum; ama her ne olursa olsun, iyi dzenlenmi kalmaktadr. Bu nedenle kz ocuu zek bakmndan geri gibi kabul edilemez. Bununla birlikte, bu cinsel ayrlklar burada pek nemli deildirler; deiiklikler tarafndan silinebilir ve biz dorudan doruya izlediimiz amata onlar bir yana brakabiliriz. ki cinsin bireyleri, libidonun ilk aamalarn ayn ekilde geer gibi grnmektedirler. Beklenilenin tersine kk kz, sadik-anal evrede kk olandan daha az saldrganlk gstermez. ocuk oyunlarnn analizi, kadn analizcilerimize, kk kzn saldrganlk itmelerinin daha az canl ve daha az sayda olmadn gstermitir. Fallus evresinin bandan beri benzerlikler ayrlklardan ok daha fazla dikkati ekicidir. Fallus evresine gelen olan ocuk, bilindii gibi, kk penisi sayesinde ehvetli duygular salamay renir. Bu uyarmalar cinsel ilikilerin baz grnleri ile baldrlar. Kz ocuk, bu ama iin, henz pek kk olan klitorisini kullanr. Ondan btn mastrbasyon eylemleri, penisin bu eiti ile ilgili grlr ve her iki cins iin,.asl diil olan vajina henz kefedilmemitir. Kimsenin, erken uyanan vajina duygusundan sz etmedii dorudur; fakat bunlar ani> ya da kulak ii duyularndan ayrmak epey zor gibi grnmektedir ve bunlar hi bir durumda byk bir rol oynayamazlar. Fallus evresi sresince, balca ehvet uyandrc blgeyi klitorisin oluturduundan emin olabiliriz. Fakat bu durum kalc deildir, kadnlk biimlenmeye baladka klitorisin duyarlnn tmn ya da bir blmn brakmas ve bundan dolay vajinann nem kazanmas gerekmektedir. te kadnn gelimesi srasnda yenmek zorunda olduu iki glk budur. Oysa daha uygun durumda olan erkek, cinsel olguntamas sresince, ilk cinsel alma anda yle byle balad eyi srdrmekten baka i yapmaz. Klitorisin rol zerine daha sonra dneceiz. imdi, evrim boyunca yenilmesi gereken ikinci gl ele alalm. Erkek ocuun ilk ak hedefi annesidir. Oidipos kompleksi'nin oluumu srasnda ve btn yaam sresince de annesine bal kalr. Kzlar iin de ilk hedef anne, ya da onun yerini alan kimsedir : St annesidir, dadsdr v.b... ilk hedefe balanmlar balca yaamsal gereksinmelerin doyumundan doar. Bakm, her iki cinsten ocuklar iin ayn deerdedir. Bununla birlikte, Oidipos balanm durumunda kz, akn babas zerine aktarr ve evrim normal olarak yrrse, bunu, baba hedefinden kesin hedef seimine geirmesi gerekir. Bylece hem ehvet uyandrc blgeyi, hem de hedefi deitirmek zorunda grr kendini. O zamandan balayarak, bu deiimin nasl olduunu, neden nceleri annesine bal olan kzn babasna balandn, baka bir deyile, erkeklik evresini, biyolojik olarak yneltildii .kadnlk evresine doru nasl gelitirdiini sormaktayz. Sadece, belli bir yatan beri kart cinse ekim baladn ve kk kz erkee doru, ayn yasa nedeniyle, kk olan annesine doru ittiini kabul edebilseydik, btn bunlar bize pek basit grnrd! ocuklarn, kendilerini ana-babalarna balanan cinsel tercihin izdii yolu izlemekten baka yapacak eyleri olmadna inanmaya giriilirdi. Fakat gerek o denli basit deildir, hatta srl.analizle zlemeyen, airlerin szn ok ettikleri gcn varlndan bile kukulanyoruz. etin aratrmalar bize pek farkl veriler salad; bereket versin ki, ok sayda kadn pek uzun zaman babalk hedefine, hatta babann kendisine sevgiyle bal kalr. Bu kuvvetle ve pek srekli bir biimde bal kalanlar gzlemleyerek ok artc durumlar ortaya karabildik. Balangta anneye balanma evresi olduunu biliyorduk. fakat bunun ne neminden, ne sresinden ne sonularndan kukulanyorduk. Kimi olgularda anneye ballk drdnc yatan da ileride srmektedir. Bu evre sresince daha sonraki Oidipos durumunda bulunacak olan ey de o zaman var olmaktadr ve ancak, sonra babann kiiliine aktarlmaktadr. Ksacas, eer anneye Oidipos hali ncesi balanma evresi nemsenmezse, kadm anlamann olanaksz olduunu temin edebiliriz. imdi, kzn annesi iin olan bu libido duygularnn neden ibaret olduunu bilmek isterdik : Bunlar oktur; ocuk cinselliinin evresinde devam ederler ve az; sidik-ans ve fallus istekleriyle belirtilerek onlardan her birinin karakterlerini alrlar. Bu istekler, etkin ya da edilgin heyecanlarla belirtilirler ve cinslerin sonraki ayrmna tanrlarsa (uygunu, mmkn olduu kadar nlemektir) onlar ya erkeke, ya kadnca diye nitelendirme hakkna sahip oluruz. Ayrca, ift deer tarlar; hem sevgi dolu, hem de saldrgandrlar. Sk sk dmanca istekler, bunaltc gsterilere dndkten sonra ancak ortaya karlar. Bu cinsel isteklerin nelerden ibaret olduklarn anlatabilmek kolay deildir.

Onlarn arasnda en ak bir ekilde alglanan annesine bir ocuk yapmak ve ondan bir ocuk sahibi olmaktr. Bu iki istein tarihi, fallus evresine gider; var oluu ne denli artc da olsa, analiz gzlemiyle kesinlikle kantlanmtr. Bu ararmalarn ekicilii, yapmamza olanak verdii bulularn garipliinden ileri gelmektedir. rnein, bu ekilde, sonraki bir paranoiya hastalnn filizi olan ldrlmek ya da zehirlenmek korkusunun tarihi, Oidipos hali ncesi dnemine gider ve anne ile ilgilidir. Baka bir olguyu anlatalm. Bana olduka etin saatler geirtmi olan o psikanaliz aratrmalar tarihinden karlm ilgin bir y-kc anmsaynz. Daha ok ocuun cinsel travmatizm-lerini bulmaya balanld dnemlerde, hemen hemen btn hastalarm babalar tarafndan ayartlm olduklarn sylyorlard. Sonunda bu iddialarn yanl olduu kansna vardm ve isteri semptomlarnn gerek olgulardan deil, fakat uydurmalardan ileri geldiini rendim. Yalnz daha sonra baba tarafndan ayartlma uydurmalarnn, kadnda tipik Oidipos kompleksinin anlatm olduunu anladm. Kz ocuun Oidipos halinde bu ayartlma uydurmas da bulunmaktadr, fakat o zaman ayartc olan anadr. Burada uydurma, gerekle yanyana girmektir; nk bunu kkrtan anne olmu ve belki ilk ehvet reme duyularn uyandrmtr. Bu, ocuklara gerekli beden bakmn yaparken olmutur. Besbelli ki, beni abartma yapmakla sulayacaksnz ve kk kz annesine balayan balarn benim ileri srd" m kadar ne kuvvetli, ne de ok sayda olduunu dneceksiniz. Diyeceksiniz ki, birok frsatlarda, kz ocuklarn byle davrandn grm olmakla, asla byle bir ey kantlam bulunmuyorsunuz. tiraznz bir deer tamyor. Unutmaynz ki, zaten ocuk nbilinli olarak ne fikirlerini belirtebilir, ne de haber verebilir. Bu gelime srecinin pek belirgin, hatta abartmal olduu znelerde yaplan analizler, bizim szkonusu duygularn sonularn ve izlerini tmyle incelememize olanak salamtr. Baz balantlar nyran ve bylten patoloji yardmyla bunlar kavramay baarabiliyoruz. Normal olsalard bilinmez kalrlard. Pek anormal zneler zerinde uygulandklar iin arati malarmzn sonularn doru olarak kabul edebiliriz. Annesine kuvvetle balanmann, sonunda, kz gocukta kaybolduunu biliyoruz. imdi bu kayboluun ve babaya balanmann nasl olduunu greceiz. Bir olgu, izlenecek gidii bize gstermektedir : Gerekten burada basit bir hedef deimesi szkonusu deildir, fakat dmanlk belirtisi altnda tam bir bakalama olmaktadr; anneye ballk, kin haline dnmektedir. Kimi zaman pek gl olan bu kin btn yaam boyunca srebilir; baz kimselerde ise dikkatle dengelenmi olabilir. Genellikle, dmanln bir ksm srd halde br alt edilmitir; fakat, elbette olaylar ok nem kazanr. Dikkatimizi babaya doru evrimin .gelitii a zerine evirmekle yetineceiz ve anneye kar kine neyin neden olabildiini arayacaz. Hastalar bize, annelerine kar yneltilmi uzun bir yaknma ve sulama listesi vermekten hibir zaman geri kalmyorlard. Deerce eit olmayan bu yalanmalar, ocuun dmanca dncelerini dorulamaya yaramaktadr; onlar nemsememekten kanmalyz. Bazlar apak uydurmalardr ve bize dmanln gerek kaynan aramak kalmaktadr. Size bu kez bir analiz aratrmasnn btn kvrntlarnda yol gstererek ilginizi ekeceini umuyorum. Annenin sulanmasna yol aan hakszlklarn tarihe en eskisi, ocuuna pek az st vermi olmas ve bylece onu yeterince sevmediini gstermesidir. Bu yaknma dorusu, ailelerimiz szkonusu olduunda, ok zaman pek yerindedir.1 Anneler yeterince stleri olmazsa ki bu ender rastlanan bir olgu deildir , ocuu pek az zaman sresince, alt ayla dokuz aya kadar emzirirler. lkel topluluklarda ocuk yama kadar annesinin memesini emer. ok zaman stninenin kiilii anneninki ile karr; annenin, ocuu seve seve emziren stnineyi erken savp gndermi olmasndan yaknlr. Gelgelelim, bu knamalar ylesine sktr ki, bazen hakl olup olmadklarndan kukulanrz. Eiz daha ok, ocuun ilk beslenmesinde, giderilemeyen bir alk kaldn ve onun anne memesini yitirmesinden dolay asla avunma bulmadn sanmaya eilim gsteririz. lkel kadnn, ocuk oktan yryebilecek, konuabilecek hale geldikten sonra da onu emzirmeyi srdrdn sylemitik. Oysa, bu ilkel kiilerden biri bana analiz iin gelseydi ayn yaknmalar dinleyeceimi sanyorum. Zehirlenme korkusu ile anne memesinden yoksunluk duygusu arasnda bir ilinti bulunabilir. Zehir insan hasta eden bir besindir. ocuk belki ilk hastalklarn, az nce szn etmi olduumuz yoksun kalmaya balamaktadr. nk rastlantya inanmak, biraz kltr derecesini gstermek demektir; ilkel kimsenin, kltrsz insann, ocuun gznde, vuku bulan her ey bir nedene baldr; bu neden ilkel olarak animist bir dzende olmaldr. Gnmzde, hl baz halk snflarnda insanlar asla doal lme inanmazlar; genellikle bundan sorumlu olan hekimdir. Bir yaknn lmnde doan nevrotik tepki, bir kendi kendini sulamadan baka bir ey deildir, kendi kendine yaplan knama bu lm getirmi olabilir. kinci bir ocuun douu, ite bu da, knama nedenidir, fakat bu motif ok zaman az yoksunluu ile karr. Anne byk ocuunu emzirmek istememi ya da onu em-zirememitir, nk son doan ocuk iin bu besine gereksinimi vardr. St retimi yeni bir gebelikle tehlikeye dnce ve iki ocuun ya

birbirininkine pek yakn olduu zaman, bu yaknma pek hakl grnr ve iin dikkat ekici yn, ocuk, yeni doandan ancak on bir ay byk olduu halde bile olguyu bilinle kavramayacak kadar kk deildir. ocuk bylece bu arsz konua, rakibe kskan bir kin besler. Yeni gelen, byn yerinden etmemi, onun hakkn elinden almam mdr? Ve kin, stn ve bakmn iki ocuk arasnda paylatran vefasz anneye kar da iddetli olur. Btn bu duygular ok zaman, davrann can skc bir deimesiyle kendini belli eder. ocuk kt huylu, titiz, sz dinlemez olur ve dk ilevlerine artk egemen olamayarak geri geri adm atar. Btn bunlar aslnda uzun zamandr bilinmekteydi ve kabul edilmiti; fakat bu kskanlk duygularnn gcn, sonraki evrimde oynad ok byk rol iyice kes-tiremiyorduk. Eer baka ocuklar doarsa, kskanlk yeniden canlanr ve heyecan her defasnda ayn gle yeniknir. O, annesince daha ok sevilen ocuk olarak kalsa bile, bu olgu deimez, nk kn sevgisinin snrlan yoktur ve o her eyi yalnz kendine ister, hibir paylamay kabul etmez. ocuun cinsel istekleri, libidonun eitli aamalarnda deiir. Genellikle onlar doyurmak olanakszdr, annesinin karsnda dmanlk gstermek iin bin trl neden bulur. En byk vazgei, fallus evresinde anne ocua, mastr-i basyonu, onu kendisinin ittii ehvet kaynan.yasaklamaya geldii zaman olur. Bu yasaklama ok zaman iddetli bir honutsuzluun ve yine ciddi tehditlerin btn belirtileriyle birlikte yaplr. Bu nedenler, kk kzn annesinden niin koptuunu aklamaya yeter diye dnlr. ocuk cinselliinin nitelii, ak isteklerinin arl, cinsel istekleri doyurmann olanakszl... te bu yz evirii nlenilmez bir biimde douran bunlardr. Belki bu balant birinci balant olmas dolaysyla silinme kaderine sahiptir, nk erken hedefe balanmlar daima son derece iftdeerlidirler ve gl sevgi, kat bir saldrganlk eilimine elik etmekten asla geri kalmaz, diye dnlebilir. Sevgi aldanlar, vazgeiler ocukta, o ne kadar fazla tutkuyla sevecek olursa o kadar duygulu olacaktr. Sonunda, birikmi olan dmanlk, sevgi zerine gtrmelidir onu. Sevgi balanmlarnn ilkel iftdeerlilii yadsnabilir ve ocuk aknn aresiz kayboluunun btnyle anne-ocuk balantsnn zel niteliinden ileri geldii, en I ihmalci eitimin bir bask yapamayaca ve baz ksntlar kabul ettiremeyecei kantlanabilir. zgrlne vurulan her darbe, ocukta isyan, saldrma eilimi ile kendini gsteren bir tepki yaratr. Bu olaslklarn tartlmas, zihnimize baz itirazlar gelmeseydi, ilgi ekici olurdu sanyorum. nk vazgeiler, sevgi aldanlar, kskanlk, yasan izledii batan karma, btn bunlar, olan ocuun annesiyje olan balantlarnda da bulunurlar, bunun iin ana hedfinin terkedilmesine de neden olmazlar. Demek ki kz oukta kendini baka trl gsteren ya da olanda grlmeyen, ona zg bir etken vardr. Sylediimiz bu etkenin niceliini tanmadka kz ocuun annesinden nasl uzaklatn anlayamayz. Oysa, bu zgl etkeni, bulmay beklediimiz yerde kefetmi olduumuzu sanyorum; fakat biraz artc bir biim altmda gryoruz onu. nceden kestirdiimiz yerde, yani hadmlama kompleksinde buluyoruz. Anatomik bir ayrln psiik yansmalar olmasnda artc bir ey yoktur. Bize garip gelen ey, kzn annesinden, kendisine penis vermemi olduu, bu yoksunluktan onu sorumlu tuttuu iin nefret ettiini ortaya karmamzdr. Gryorsunuz ki kadna da, elbette, erkeinkinden farkl olarak bir hadmlatrma kompleksi yaktryoruz. Olan ocuun hadmlatrlma kompleksi ocuun kadn reme organlarn grerek, gznde pek deerli olan erkeklik organn bedenin gerekli bir paras gibi sanmaya baland ada ortaya kar. O zaman, eliyle oynarken yakalandnda, kendisine yaplan tehditleri anmsar ve bu tehditlerin yerine getirileceinden korkmaya balar, bylece o andan beri, sonraki evrimin en gl hareket kayna "olan ha&mlatnlma korkusu'na kaptrr kendini. Kk kzn hadmlatrlma karmaas da br cinsin reme organlarn grmesiyle doar. Aradaki fark hemen gze arpar ve itiraf etmek gerekir ki, bunun btn nemini anla-yverir. Kendisine yaplan hakszla kar pek duyarl olan kz da, unun gibi bir eye sahip olmak ister. Penis'e imrenme iini sarar; ileride karakterinin oluumunda silinmez izler brakr. En uygun durumlarda, bu istek byk bir psiik aba gsterilmeksizin bastrlamaz. Eksikliini gren kk kz kolayca boyun emez; tersine, uzun zaman bir penis sahibi olabileceini umar ve bu umut bazen ok uzun sre varln korur. Sonunda gerek, isteini yerine gelmi grme umuduna son verince, analiz, bu istein bilinsizliin iinde canl bir halde srdn ve daima hatr saylr bir enerji ile ykl olduunu gstermektedir. Yetikin kadn analiz edilmeye gnderebilen nedenler arasnda, bir penis sahibi olma isteini de saymak gerekir. Tedaviden akla uygun olarak bekledii iyilik, rnein bir fikir mesleinde alma olana, ou zaman ietklm bu istein buulanm biiminden baka bir ey deildir. Penis isteinin yadsnmaz bir nemi vardr. Bu, kadna verilen bir ceza, bazen erkein bir hakszlk rnei olarak saylr. unu bilmek gerekir ki, hrs ve kskanlk kadnn ruhsal yaamnda erkeinkinden ok daha byk bir rol oynar. Elbette bu konu erkekte de kendini gsterir ve kadnda-penis isteinden

baka etkenler tarafndan dourulabilir -ler; fakat bu istein etkisine nem vermenin uygun olacana inanma eilimindeyiz. Baz analizciler, penisin ilk istek itmesi olan fallus evresindeki nemini azaltmaya alrlar. Onlarn grne gre, bu durumun kabnts kadnda balca ikinci derecede bir olu dourur ve bu daha sonraki baz arpmalarla kkrtlm olarak, o zaman zamanndan nce duyulmu olan bu heyecanlara doru bir gerilemeden ileri gelir. Derinlik psikolojisinin sunduu genel dzendeki sorun buradadr. Patolojik, ya da sadece usule aykr drtsel durumlarda, rnein, btn cinsel sapklklarda, bir yandan ocuka zamansz balanmalarn gcne, te yandan olaylarn ve sonraki evrimlerin etkisine, verilebilecek karlkl rollerin ne olduu sorulabilir. Hemen hemen daima, bunda tamamlayc diziler szkonusudur. Bunlar bize nevrozlarn nedenleri bilimi tantmaktadr. Hastaln grnmesinde bu iki etkenden herbirinin sorumluluk pay olduundan, birindeki bir azalma brndeki bir artma ile dengelenir. Btn durumlarda, direktif veren, bazen kesin bir biimde kendini gsteren, bu ocuk heyecanlardr. Ve ocuka etkenin nemi, eminim, penis sahibi olma istei bakmndan pek byktr. Kz ocuunun evriminde hadmlatrmann ortaya karlmas kesin bir dnemetir. Bu gibi durumlarda kk kzn karsnda yol almaktadr : Bu yollardan birincisi cinsel yasaklamaya ya da nevroza; ikincisi bir erkeklik kompleksinin olumasna; ncs normal kadnla ulatrr. Birinci durumda, o zamana dein bir erkek ocuk gibi yaam olan kk kz kendini klitoris mastrbasyonuna vermitir. Etkin isteklerini, ou zaman annesi zerinde merkezilemi isteklerini bu yolla salad doyumla birletirmitir. Penise imrenmenin etkisi altnda hazzn, fallus cinsellii iinde bulmay brakr. Ondan daha vergili olan erkek ocukla kyaslanlmas onurunu yaralar ve klitoris mastrbasyonu elencesini brakarak, annesine duyduu sevgide olduu gibi ok zaman, cinsel eilimlerinin byk blmn ietkmaya gider. Annesinden ayrlmas bir atlmda olmaz; nk kzcaz bu organ noksanln bireysel bir talihsizlik gibi kabul eder; yalnz daha sonra, kendisinin de baka dii varlklar gibi olduunu grr. Onlarn arasnda annesi de kendisine benzemektedir. Oysa sevgisi falluslu bir anaya ynelmiti, hadmlatrlm bir anaya deil. O andan balayarak bundan vazgemesi, uzun zamandr birikmi dmanca duygular brakmas mmkn olur. zetesi, kadnda fallus bulunmamas, onu erkek ocuun gznde, belki daha sonra erkein gznde olduu gibi, kz ocuunun gznde dahi deerden drr. inizden kimse, bizim nevrozlarmzn, onanizmlere verdikleri nemi, btn ktlklerden onu sorumlu k'ldk-larn bilmez deildir. Onlarn yanln ancak pek glkle kantlayabiliyoruz. Dorusu onlarn hakl olduklarn tanmamz gerekir. nk onanizm ocuka cinselliin gsterisinden baka bir ey deildir ve bu cinsellikten yolunu saptmasndan dolay szkonusu hastalar ac ekmektedirler. Gelgelelim, nevroz -lular neden olarak ergenlik mastrbasyonlarn ne srmektedirler, gerein tek sorumlusu olan erken balam mastrbasyonlar bsbtn unutmulardr. Sonraki bir nevrozun ortaya kmas zerinde ve her bireyin karakterinin kuruluunda bu mastrbasyonun kefinin ya da kefedilmemesinin, ana - babann tepkisinin ya da hogrrlnn, znenin kendi tepkisinin, onanizmi nlemeyi baarmasnn ya da baaramamasnn yapt yansmay bir gn size gsterebilmek isterdim. Btn bunlar silinmez izler brakrlar. Fakat, ksacas, ben daha ok bu uzun ve etin almadan kurtulmu olduumdan dolay memnunum, nk iin sonunda, benden pratik cinsinden tler isteyerek, kk ocuklarn mastrbasyonu karsnda, onlarn ana - babalar olarak, eiticileri olarak nasl bir tavr taknmak gerektiini sorarak beni acmasz bir sknt iine daldrmaktan geri kalmadnz. Burada anlatlan kk kzn evrimi, size, ocuun mastrbasyondan kurtulmak iin kendisinin yapt kadar verimsiz abalarn bir rneini vermektedir. Penise imrenme, onanizme kar iddetli tepki dourunca kzcaz bundan vazgeemezse de, iddetli bir i savaa giriir. Sanki, imdi tahtndan indirilmi olan annesinin roln zerine alarak, klitorisin kendisine duymasn salad hazza kar bir tepki ile, bu kadar kt bir organa sahip olmann btn honutsuzluunu ortaya dker. Hayli yllar sonra mastrbasyon etkinlii oktan snd zaman, bu savan izleri, daima korkulan iddetli bir istee kar savata yeniden grlr. Bu, ayn gl ekmi olduu anlalan kimselere sempati duymaktr. Bunlar evlenirken, koca ya da k seerken uyulan nedenlerdir. Mastrbasyondan vazgemek, gerekten ilgisiz kalnacak, nemsenmeyecek bir eylem deildir. Kk kz kendini mastrbasyona vermeyi durdurarak fallus etkinliinin bir blmnden vazgeer. Bu durumda edilginlik ar basar; babaya eilim, igdsel drtlerin yardm sayesinde stnlk kazanr, fallus etkinlii yok edilir. Evrim srasnda kagelen byle bir deiikliin, gryorsunuz ya, kadnln oluumuna yardm etmesi gerekir. Ve ietkma arla kamad zaman kadnlk normal olur. Kzn babasndan istedii eyin kayna, kukusuz bir fallusa sahip olma isteinden baka bir ey deildir.

Bu fallusu annesi ona vermeyi reddetmiti, imdi babasndan alabileceini ummaktadr. Bununla birlikte, durum ancak bir penis sahibi olma isteinin yerini, bir ocuk sahibi olma istei ald zaman gerekten kurulur. Bu sonuncusu, eski bir sembolik edeerine uyarak penisin vekili haline gelir. Unutmayalm ki, kk kz, daha fallus evresinden balayarak bir ocuk sahibi olmay istemitir, tabebeklere dknl bunu kantlamaktadr. Fakat bu oyun gerekten bir kadnlk belirtisi deildir, daha ok etkinlii edilginlie evirme amacyla, annesine benzeme belirtisidir. Kz ocuu tabebekle oynar, tabebek ise aslnda kendisidir. Bebeine annesinin kendisine yapt her eyi yapabilir. te ancak o zaman tabebek - ocuk'un babann bir ocuu olmas iin penis istei ortaya kar ve cokuyla istenilen amaca bylece ular. Bu ocuka istek daha sonra, zellikle yeni doan bebek, o kadar istenilen penisi getiren bir olan olursa ne mutluluk! Bir ocuk sahibi olmay isteyen kadn, daha ok, artk ikinci plana atlm olan babadan ok onu dnr. Bylece eski bir penise sahip olma istei, kadnlk iyice biimlendikten sonra bile yaamasn srdrr. Fakat bu penis isteini zellikle diil olarak kabul etmek daha uygun deil midir? ocuk - penis isteini babas zerine aktaran kk kz Oidipos durumuna gelmitir. Annesine kar olan dmanl o zaman iyice glenmi bulunur. Annesi bir rakip, babann kendisine vermesini istedii her eyi ona balad bir rakip olur. Kadnn Oidipos kompleksi, kzn annesine Oidipos hali ncesi balanmasn bizden saklamtr. Bu balanma pek direnen balanmlar yapar. Kk kz iin, Oidipos durumu, uzun ve etin bir evrimin sonucu, bir eit geici zmleme, gizlilik dneminin balangc artk pek uzak olmadndan, uzun zaman brakmayaca tam bir dinlenme durumudur. te Oidipos kompleksiyle hadmlatrma arasndaki balanty biz byle gryoruz; cinse gre kukusuz ki ar sonulu bir ayrlk vardr. Erkek ocuu annesini arzulamaya, rakip grd babann yerini almaya iten Oidipos kompleksi doal olarak fallus evresi boyunca geliir. Fakat hadmlatrlma korkusu, Oidipos kompleksinin yitiine neden olur ki, daha normal bir durumda bsbtn silinir. Onun yerini sert bir benst alr. Kz ocukta hemen hemen tersi olur. Hadmlatrlma kompleksi, Oidipos kompleksi yok etmek yle dursun, onun daha da srmesini kolaylatrmaya ve bir limana snr gibi Oidipos kompleksine snmaya iter. Kz ocuk Oidipos kompleksini belirsiz bir sre tar, bu karmaann etkilerinden ge ve eksik bir biimde kurtulur. Bu koullarda olumas tehlikeye dm olan benst, kltrel bakmdan gerekli olan gce de, bamszla da eriemez. Feministler genel olarak kadn karakterindeki bu etkenin ortaya karlmasndan hi holanmazlar. imdi geri dnelim : kinci olas etkene uyarak, kadndaki hadmlatrlma korkusunun ortaya karlmasndan sonra gl bir erkeklik kompleksinin oluabileceini sylemitik. Bu durumda kz ocuu sanki ac gerei kabul etmek istemez, erkeke tavrlarn inatla bytr, klitoris etkinliini srdrr ve kurtuluunu falluslu olduuna inand annesine ya da babasna benzemekte arar. O zaman dm zmeye karar veren kimdir yleyse? Kukusuz bir etken, daha byk, erkeinkine daha ok benzeyen bir etkinlik... Bu sreteki esas, gelimenin bu aamasnda kadnn kuruluuna olanak tanyan edilginlik itmesinin yokluudur. Hedef seimi, grnr ecinsellikle etkilenince biz bu olguyu ar erkeklik karmaasnn bir sonucu gibi kabul ediyoruz. Gelgelelim analiz deneyi, kadn ecinselliinin, ender olarak ocuka erkekliin doru izgi halinde uzanmas olduunu ya da hi yle olmadn retmektedir. Bu kk kzlar da bir zaman sresince hedef olarak babalarn almlar ve Oidipos tutumunu kabullenmilerdir. Daha sonra uradklar birtakm kanlmaz d krklklar, onlar eski erkeklik kompleksine doru geri gitmeye itmitir. Normal kadn olmalar gereken kadnlarn bile payna den bu hayal krklklarnn, bu sonuncularda benzer tepkiler dourmasnn nemini abartmak gerekmez. Elbette, temel etken kendini gstermekte, sz gtrmez biimde birinci planda bir rol oynamaktadr; fakat kadn ecinselliinin gelimesinin her iki evresi ecinselliin davranlarnda pek iyi. yansmaktadr. Bunlar birbirlerinin karsnda ayrt etmeksizin anann, ocuun ya da kocann ve karnn roln oynarlar. imdi size anlatm olduum, kadnn tarih ncesidir sanki. Btn bu son yllarda yalnz bu yeni verileri elde etmeyi baardk ve siz bunlar inceden inceye alma rnei olarak kabul edebilirsiniz. Madem burada kadn szkonu-sudur, bu kez uratmz konuyla ilgili nemli almalar borlu olduumuz baz kadnlarn adlarn saymay yerinde buluyorum : Oidipos halinin asla kurulmad Oidipos ncesi haline balanabilen bir nevroz olgusunu ilk anlatan Bayan Doktor Ruth Mack Bruswick'tir. Bunda belirtili bir kskanlk paranoiyas sz konusudur. Bayan Dr. Jeanne Lampl de Groot tartma gtrmez gzlemlerle kk kzn inanlmaz fal-lus etkinliini ortaya karmtr. Bayan Dr. Helene Deutscf ecinsel kadnlarn ak eylemlerinin annenin ocua olan balantlarn canlandrdn gstermitir. Ergenlikten yetikinlik yana dein, kadnn btn evrelerini anlatmak niyetinde deilim. Zaten verilerimiz buna yetmemektedir. Baz incelikleri saymakla yetineceim (daha sonra greceiz). Tarih

ncesini srdrmek iin yalnzca diyelim ki, kadnln oluumu, ilkel erkekliin tortul belirtilerinin kard bozukluklarn elinde oyuncak olarak kalmaktadr. Bu Oidipos ncesi halinin tutkularna geri dn sk sk olur. Kimilerinin yaamlarnda zaman zaman kadnln ve erkekliin egemen olduu evrelerin birbirlerini izledikleri gzlemlenir; ite biz erkeklerin kadn muammas dediimiz ey, kadn yaamndaki iftcinsellii aklayabilir. Fakat bu aratrmalar bize baka bir sorunun zmn salamlardr. Cinsel yaamn drt kuvvetine libido adn verdik. Cinsel yaam erkeklik - kadnlk kutuplamasnn egemenlii altndadr. Libidonun durumunu ztlamaya gre incelemekten daha doal bir ey olamaz. Her cinsellie, biri erkek cinselliin hedeflerini, br kadn cinselliininkini nian alacak ekilde zel bir libidonun karlk vermesi bizi artmazd. Gelgelelim durum byle deildir. Yalnz tek bir libido vardr. Bu erkekliin olduu kadar diiliin de hizmetinde bulunur. Eer, erkeklikle etkinlik arasnda yaplm itibari yaknlatrma zerine dayanarak onu erkeke diye niteliyorsak, onlarn ayn ekilde edilgin amalara eilimleri canlandrdn unutmaktan saknrz. Ne olursa olsun, buna kadn libidosu-szcklerini yaptrmak doru kabul edilemez. stelik libido, kadnlk ilevinin hizmetine girmek zorunda kalndnda pek byk baskya urar gibi grlr ve teleolojik bir anlatm kullanmak istersek doa onun isteklerine erkeklik halinden daha az nem vermektedir denilebilir. Neden, biyolojinin nesnel gerekletirememesinde deil, olguda aranabilir. Saldrma erkee balanm bulunur ve bir ncktaya dek kadnn rzasndan bamsz kalr. Kadnda sk sk grlen cinsel soukluk, bu uygunsuzluu dorular gibi grnmekte ve iyi aklanmam bir durumu oluturmaktadr. Bu soukluk psikolojik olduu zaman tedavi edilebilir; eskiden yalnzca beden yapsyla ilgili olduu, hatta anatomik bir etkenin bulunduu sanlyordu. Kadnn baz zelliklerini daha psikanalizin nda grndkleri gibi size tantmaya sz vermitim. Burada size genel dzende hakikatler bildirmekle yetineceim. Ama, bir yandan cinsel ileve, te yandan toplumsal disipline balanabilen eyleri ayrt etmek, her zaman kolay deildir. Kadnla, hedef seimini etkileyen daha gelimi bir narsisizm suu yklyoruz. Buna gre kadnda sevilmek gereksinimi sevmek gereksiniminden daha byktr. Kadnn bedensel kendini beenmiliini douran ey, yine penise imrenmedir. Kadn, ekiciliini, doutan gelen cinsel eksikliinin gecikmi ve pek deerli bir telafisi gibi kabul eder. Utanmann daha ok kadna zg gibi grnen, ama gerekte sanlabildiinden daha itibari olan bu duygunun reme organlarnn eksiini gizlemek gibi ilkel bir ama gttne inanyoruz. Daha sonra yine baka ilevler de zerine aldn unutmak niyetinde deiliz. Kadnn, uygarlk tarihinin bulgularna ve yaratlarna pek az katld dnlmektedir. Bununla birlikte belki kadnlar da dokuma gibi, rme gibi bir teknik bulmulardr. Gerekten byle ise, bu yaratnn bilinsiz nedenini kestirmeye giriebiliriz. Doann kendisi, reme organlarnda onlar rten kllar bitirerek byle bir kopyann rneini vermitir. Geriye, ilerleme olarak, deriye kaklm, bir tr kee oluturan lifleri birbirine geirmek kalyordu. Bu fikri fantezi olarak nitelerseniz, penis noksanlnn kadnln oluumunda oynad role pek nem vererek bir saplant iine dtm dnrseniz, o zaman silahlar brakrm. Toplumsal balantlar ou zaman, kadn tarafndan yaplan hedef seimini tannmaz hale getirirler. Seim, serbest olduu yerde, sk 51k narsis idealine uyarak yaplr; seilen erkek, kk kzn zamannda olmay arzulad erkein benzeridir; yani kadn, Oidipos karmaasn sileme-mise baba tipine uygun birini seer. Oysa, babasna dnmek iin annesinden ayrlrken, dmanlktan vazgemiti; demek ki bu seimin, evlilik mutluluunu garantilemesi gerekir. Fakat ou zaman sonu o kadar elverili kmaz, nk anlamazln ortadan kaldrlmas nadiren arpmasz olur. Dmanln kalnts, olumlu balanma zerine ve yeni hedef zerine tanr. nceleri babann kaltsndan baka bir kimse olmayan koca, giderek, anann da kalts halini alr. Bir kadnn yaamnn ikinci blmn, kocasna kar yrtt bir savamla kendini gsterebilir, daha ksa olan birinci blm ise annesine kar isyanlarla gemiti. Bu tepki sona erdi mi ikinci bir birlemenin daha mutlu bir biimde srmesi olasdr. Ayrca, hibir ey klara nceden gstermese de kadn, ilk ocuunun doumundan sonra tutumunu deitirmeye ve evleninceye dek kar durduu anasna benzemeye yatkndr. Bu benzeme iin, hazr olan btn libidosunu kullanabilir; yle ki, bunda yineleme zorlanm olgusu ile, ana - babann mutsuz evlenmesinin bir kopyasn karr. Bir olann, ya da bir kzn doumunda bir kadnn urad tepkiler, eski kkrtc gcn, penis noksanlnn bir ey kaybetmemi olduunu gsterir. Yalnz olu ile ilikileri anneye doyuma ulama hazz verebilir. nk btn insan ilikilerinin en yetkin, iftdeerlilikten en uzak olanlar bu ilikilerdir. Anne, kendisinden esirgenmi olan btn gururu olu zerine tayabilir ve erkeklik kompleksinin hl srarla istedii doyumu ondan bekler. Kadn, eine kar ana gibi davranmadka, onu ocuu yerine koymay baaramadka evlilik mutluluu iyi salanamaz.

Kadmn annesine benzemesi de iki evre geirir. Oidipos hali ncesi olan birinci evre sresince egemen olan, anneye sevgiyle ballk, onu bir rnek olarak alma eilimidir. Oidipos hali olan ikinci evre sresince egemen olan ise, kendisinin babann yannda olmas ve onun yerini almas iin annenin ortadan ekilmesi isteidir. Bu iki evre, daha sonraki evrim boyunca yeterince silindii sylenemeyecek olan birok izler brakr. Bununla birlikte kadnn gelecei zerinde en byk etkiyi yapan, Oidipos hali ncesi, sevgiyle balanma evresidir. Gerekten, ite o zaman kadn, daha sonra cinsel grevini yerine getirebilecei, nemi ok byk olan toplumsal roln oynayabilecei nitelikler kazanr. Annesine benzeyerek erkek iin bir ekim nesnesi olabilir; nk, erkein Oidipos balanm sevdal bir hal alncaya dek geliir. Hi deilse, ok zaman kocann kazanmay baaramad eyi olu elde edebilir. Kadnn ak ile erkein aknn birbirinden psikolojik bir evre ayrl ile uzaklam olduu izlenimine sahip bulunuyoruz. Kadn, iyice aa vurmak gerekir ki, yksek derecede bir adalet duygusuna sahip deildir. Bu da kukusuz ki, psi-izminde imrenmenin stnlnden ileri gelmi olmaldr. nk haktanrlk duygusu, imrenmenin dzenlenmesi ile ilemesine izin verilmi olan koullan gsterir. Yine diyebiliriz ki, kadnlar daha az toplumsal ilgiye sahiptirler ve kadnlarda igdleri yceltme sorunu daha yetersiz kalr. Toplumsal ilgi bakmndan, kadnn aal, kukusuz tm cinsel ilikilere zg olan o toplumd (asosyal) karakterinden ileri gelmektedir. Sevgililer birbirlerine yeterler ve aile, daha geni bir evre iin dar evrenin braklmasn engeller. Yceltme eilimine gelince, o en byk bireysel deisikliklere boyun eer. Buna karlk, analizler srasnda daima ilk nce duyulan bir izlenimi sessizlikle geitiremem. Aa yukar otuzunda olan bir erkek, gen, olgunlamam, daha da gelimeye elverili olan bir kimsedir. Analizin ona sunaca gelime olanaklarndan genie yararlanacan umabiliriz. Buna karlk, ayn yataki bir kadn, onda bulduumuz deimeyen, hareketsiz eyle bizi korkutur, libidosu kesin durumlar aldndan artk deime gc gsteremeyecek gibi grnr. Bunda, herhangi bir evrimin gereklemesini grmek umudu yoktur; her ey, sre tamamlanm gibi geer; sanki kadnla doru giden etin evrim, bireyin olanaklarn tketmi gibi her etkiden uzak kalr. Biz tedaviciler olarak bu halden, hastal altetmeyi ve nevroz arpmasn ortadan kaldrmay baardmz zaman bile yaknyoruz. te kadnlkla ilgili olarak btn size sylemi olduklarm bunlardr. Aklamam eksiktir, blk prktr, bazen de az hoa gidicidir. Bununla birlikte unutmaynz ki, bir kadn cinsel ilevince belirlenmi olduu kadaryla inceledik. Bu konfeksiyonun rol pek byktr, fakat birey olarak kadn beer bir yaratk olarak kabul edilebilir. Kadnlk zerine daha ok ey renmek istiyorsanz kendi z denemelerinize eiliniz, airlerden yararlannz ya da bilimin size daha derin ve daha dzenli bilgi verecek hale gelmesini bekleviniz.

ALTINCI BLM AYDINLATMALAR UYGULAMALAR YNELTMELER BAYANLAR, BAYLAR; imdi benim, biraz ileri gitmi olduum orak konular brakarak, gerekte daha az kuramsal, fakat psikanalize daha yakn olan, sizleri ilgilendirmekten geri kalmayacak olan baka konulara yanamama izin verilecek mi? rnein, varsayalm ki, bir dinlenme annzdan yararlanarak iinde modern insann ve onun yaama koullarnn anlatlmasn bulacanz dndmz bir ngiliz ya da Amerikan roman okuyorsunuz. Birka sayfann sonunda yazarn psikanalize antrmada bulunduunu greceksiniz. Biraz daha ilerde, konu yer vermese bile, yine psikanalizin szn etmektedir. Burada hikyenin kiilerini ve onlarn davranlarn daha iyi anlatmak amacyla derinlik psikolojisinden yararlanmasnn szkonusu olduunu sanmaynz. Elbette, bu, baz daha ciddi yaptlarda giriilmi olan bir eydir. Fakat genel olarak bulunanlar, yazara gre, derin bilgisini ve en-tellektel stnln kantlamaya yarayan alayl belirtmelerdir. Kimi zaman yazarn iledii sorunlardan haberi olmadn da sezersiniz. Elenmek iin bir arkadalar toplantsna gittiinizde de byle olabilir. (Olgu baka yerde getii gibi Viyana'da da geebilir). Bir an sonra konuma psikanalize gelir ve her kategoriden insanlar grlerini ortaya dkerler, hem de ok zaman en salam gvenle... Bu fikirleri yaymak iin kullanlan ton, genellikle, kmseyici, ok zaman aalayc ya da hi deilse alay edicidir. O zaman bu sz edilen kavram zerinde birka ey bildiinizi gstermek ihtiyatszlnda bulunursanz her yandan saldrya urarsnz; herkes bilgiler, aklamalar ister ve siz arabuk btn ciddi yarglarn a priori tannm, onlara sahip olanlara asla bir ey retmemi olduunuzu anlarsnz. Belki ilerinden biri elinde bir psikanaliz yapt tutmaktadr; ama bu durumda, o gne dek bilmedii bir konuyla bu ilk deinmenin dourduu direnmeleri yenmeyi baaramamtr. Belki bir psikanalize giriin kartlarmz susturacak kantlar salamasn, onlara salk verilmesi yerinde olan kitaplar, hatta edebiyattan ya da gzlemlenmi olgulardan alnm, onlara saylp dklecek rnekler gstermesini beklersiniz. yleyse, rica ederim, yararsz abalara girimekten kannz; kendi bilgilerinizi saklamak ve bu i olanak-szm gibi, yapabildiiniz kadar onlara, psikanalizin anlalmas pek g bir bilim dal olduunu sylemekle ve pek ciddi konular ilediini, onun yarar zerine akalamann bouna olduunu kabul ettirmekle yetinmeniz daha iyi olur. Toplumu oyalayacak baka kk elencelerin ortaya kacan da ekleyiniz. Dlerini size anlatacak olan ihtiyatszlarn bu dlerini de aklamaynz ve psikanalize, ondan yana yeni kimseler kazanmaya alarak tedavi olgular sralamaktan kannz. y ama, bu kitaplar yazan, bu konumalar yapan kimselerin niir. byle yanl bir tutumlar vardr? diye soracaksnz. O zaman bu olgunun yalnz insanlara bal olmadn, fakat psikolojinin kendine de bal olduunu dnmeye de eim gstereceksiniz. Benim grm de byledir. Ayrca, edebiyatta ve toplum iinde kendini gsteren yanl inanlar, henz domakta olan psikanaliz zerine resmi bilimin kurumlu kimselerinin ynelttikleri eski yarglarn artakalm sonucundan baka bir ey deildir. Tarihsel bir aklamada bu olgudan yakndmdan, ilk yaknmam bile belki gereksiz olduundan artk bir kez daha oraya dnmyorum. Bilimdeki kartlarm bana her trl saldrda bulundular, edep ve sa beeni kadar mant da yaraladlar. Ortaada sulular ya da politik dmanlar tehir direine balanr ve halkn hakaretlerine uramaya braklrlard; ite benim durumum da byle oldu. Kukusuz bu durumun amzda halkn kinini uyandrabileceini, bir kalabala dahil olan insanlarn zerlerinde kiisel sorumluluk arl duymayan insanlar ne an bir taknlkla kendinden geirdiini kafanzda canlandramazsnz. Yaammn bu dneminin banda hayli yalnz bulunuyordum; ok gemeden bir polemie giriimin yaknmak ya da yarglanmaya armak kadar bsbtn bouna olduunu grdm. Zaten, hangi mahkemeye bavuracaktm. O zaman baka bir yol setim : Kalabaln davrann, eitli hastalarmda yenmek zorunda olduum o direnmenin belirtilerinden biri olarak kabul ettim ve bu psikanalizden ilk yararlanm oldu. O zamandan beri, her polemikten ekindim ve saylar azar azar artan yandalarmn ayn tutumu benimsemelerini saladm. Bu yntem meyvelerini vermekte gecikmedi. Psikanalize kar yaplm olan afa-roz ne zamandr kalkmtr; fakat btn eski dinler gibi hurafe halinde yaamaktadr; bilimce terkedilen kuramlar gibi, halk inan biiminde srmektedir; bilim evrelerinde psikanalizin hedef tutulduu horgr, meslee yabanc olanlarda, edebiyatlarda, salon konumalarnda hl srmektedir. Buna hi amaynz.

Psikanalizin imdi bir bilim olarak kabul edilmesine karn, niversitede yerini alm olmasna karn, onun evresinde giriilen arpmalar henz sona ermemitir, fakat daha a2 sertlikle srmektedir. Ve yeni bir olgu olarak, bilim dnyasnda analizle kartlar arasnda bir tr tampon ortam kurulmutur. nk, kimileri onlara elendirici ksntlar getirerek psikanalizin birtakm verilerini kabul etmektedirler; brlerini reddedip havaya savurmaktadrlar. Bu seimlerini onlara neyin dikte edebilmi olduunu kestirmek gtr, fakat bunun kiisel sempati olmas akla yakndr. Biri cinsellikten, teki bilinsizlikten rahatsz olmutur, fakat bsbtn zel bir irenme douran ey sembolizm olgusudur gibi grnmektedir. Bu segenler, henz tamamlanmam olsa da psikanalizin birka esi karlamayacak bir btn olduunu kabullenmeyi reddetmektedirler. Baz ksmen yandalarn seiminin ya da reddinin ciddi bir inceleme zerine kurulmu olduu izlenimini asla duymadm. Zamanlarn ve ilgilerini baka etkinlik alanlarna, parlak baarlar elde ettikleri alanlara vermektedirler ve bu onlarn durumlarn aklamaktadr. Fakat o halde bylesine gvenle bu ie katlmak niin? Yarglarn daha ok kendilerine saklamalar gerekmez mi? Bir gn bu byk kiilerden birinin dncelerini deitirmeyi baardm. O en byk anlayla, ann btn ruhsal akmlarm inceleyen ve khince bir grme yetenei sahibi olan dnyaca tannm bir eletirmendi. Benimle tantnda seksenine yaklamt, hl parlak bir konumacyd. Bu nl adamn adn kolaylkla kestirebilirsiniz. Benim tarafmdan kkrtlmakszn, bir gn benimle psikanaliz zerinde konumaya geldi. Bana alak gnlllkle : Ben yalnzca bir edebiyatym. Sizse, bir doa bilginisiniz, bir mucitsiniz. Bununla birlikte size bir ey sylemeliyim, ben asla cinsel olarak annemi arzu etmedim. Fakat*, diye karlk verdim, bundan hi haberiniz olamamtr; yetikinler iin bunlar bilinsizlik olaylardr. Ya, demek sorunu siz byle anlyorsunuz, dedi, ferahlkla elimi skt. Daha saatlerce en byk itenlikle gevezelik ettik. Bunun arkasndan rendim ki yaamnn son yllan sresince kendini psikanalizin lehinde konumaya vermi ve kendisi iin yeni olan ietkma terimini seve seve kullanyormu. Bir atasz dmanlarmzdan renecek ok eylerimiz c'.duu.u belirtir. Ben bunun benim iin uygun olmadn sylyorum. Belki burada psikanalize yneltilmi olan ve kukusuz size ders hizmeti grecek btn itirazlar), btn knamalar gzden geirmem gerekir. Ayrca yaplm btn hakszlklar, mantk yanlglarn size gstermeliyim; fakat on secondt hougts (*) bu kendi kendine ilgi ekmekten uzak incelemenin g, bktrc bir hal alacan ve bugne dek kabul ettiim tutuma aykr olacan sylyorum. Bundan ekiniyor ve bizim szde bilgin kartlarmzn grlerinden sizi yoksun brakyorsam balamanz dilerim. Hemen hemen her gn birok kimsenin gznde kukusuz bir yanszlk grnts olan fikirlerini ya da hi olmazsa tam denemesizliklerini yaymaya kimsenin izin vermedii kiiler vardr. Fakat pek iyi biliyorum ki, ben bu denli ucuz kurtulacam sanmyorum. Gzlemleriniz, bazlar, birtakm analiz denemeleri edinmi, belki de kendileri analize uram olan btn kartlarnza uygulanamaz, diyeceksiniz. lerinden ou bir zamanlar sizinle ibirlii yapmlard. Sonra baka anla(*) Sonradan akla gelen dnceler olarak... ylar, baka kuramlar kabul etmi olan bu aykr grteki kimseler, daha sonra analiz okullar kurmulardr. yleyse psikanalizin tarihi boyunca pek bol olan bu gr aykrlklarnn nedenlerini ve anlamn aklaynz. Benim de yapmaya girieceim buydu, fakat ksa kesecektim. nk bu aklama sandmzdan daha az reticidir. Daha ok Ader'in bireysel psikolojisini dndnz biliyorum. Bu, rnein Amerika'da, psikanalizle ayn plana konmu, ayn zamanda saylmtr. Gerekte her iki kuramn pek az ortak noktalan vardr; fakat Adler'inki baz tarihsel kuramlar dolaysyla brnn zararna bir tr asalak yaam srmektedir; bu trden kartlar iin kabul ettiimiz koullarn bu grubun kurucusuna ancak pek az uyguland grnmektedir. Bu kurama verilen ad bile yanltr ve bir bakasn bulma gl yznden verilmie benzemektedir. Bizim iin bu bireysel psikoloji terimi, ancak toplum psikolojisinin kart olarak kabul edilebilir. Bizim kendi kendimize incelediimiz hemen hemen her za man ve her yerde insan bireyinin psikolojisidir. Burada Ad-ler'in bireysel psikolojisinin nesnel bir eletirisini yapmak niyetinde hi de deilim. Bu eletiri bu giri plannda yer bulamaz. Ayrca, bu konuda nceden yaym olduum dnceleri deitirecek bir eyim de yok. Bununla birlikte, onun verdii izlenimi analizin ortaya kmasndan nceki yllara ilikin bir ksa an ile belirteceim. Benim domu ve yamda ayrlm olduum Morav-ya kasabasnn yaknnda, gzel, yemyeil br krn ortasnda kurulmu gsterisiz bir su kenti vard. Lise yllarm boyunca, sk sk tatillerimi orada geiriyordum. Yakn bir akrabamn hastal yirmi yl kadar sonra yeniden oray grme frsat kard.

Akrabama bakan doktorla yaptm bir konuma srasnda bu hekimin blgenin Slovak kylleri ile ilgileri bulunduunu ve kn tek mterilerinin sanrsam onlar olduunu rendim. O zaman bana meslek almasn yap biimini anlatt. Muayeneye gelen hastalar, odasnda kuyruk oluyorlar. Arka arkaya geiyorlar ve herbiri rahatszln anlatyor : Bbrek sanclar, mide armas, bacaklarda yorgunluklar vb. Doktor dinliyor, yokluyor ve her zaman aa yukar u kelime ile evrilen ayn tany koyuyor : Bylenmi! ararak, fakat, diye sormutum, kyller hepsinde ayn hastal bulmanza amyorlar m? Hayr diye karlk vermiti, bundan pek honut oluyorlard, nk yle olmasn bekliyorlard ve oradan ayrlrken brlerine mimik ve jestlerle bu doktorun tam bilen bir kimse olduunu anlatyorlard. O ada, kendimi bir gn, baka koullar altnda, benzer bir durumda greceim hi de aklma gelmemiti. Bir ecinselde, bir nekrofilde, bunaltl bir isterikte, pek kapal bir saplantl nevrozluda ya da takn bir deli sz-konusu olduunda, Ader'in bireysel psikolojisine bal biri, hastal znenin kendine deer verdirme, aaln gidermeye, diilik dzeyinden erkeklik dzeyine szlmeye, ykselmeye giritiini syleyerek aklayacaktr. Gen renciler olarak klinikte alrken isteri olgularnn gsterilmesi srasnda benzer aklamalar dinliyorduk. Eski zl szlerin asla lmedikleri ne denli dorudur! O zaman bize, isterikler semptomlarn kendilerini ilgin klmak ve dikkati ekmek iin imal ederler deniliyordu. Bununla birlikte daha o ada bu denli ilkel bir psikoloji bize isteri bulmacasn aklamaya yetmez gibi grnyordu. rnein, kendi kendimize, hastalarn amalarna varmak iin neden baka yolu deil de bu yolu kullandklarn soruyorduk. Bu bireyselci psikologlarn retisinden elbette baz veriler, tmnde bir doruluk paras vard. Koruma igds her durumda kendine pay karmaya bakyor; ben de, hastalk halinden yararlanmaya alyor. Psikanalizde ikinci derecede yarar denilen ey budur. Fakat Adler kuramnda mazoizm, bilinsiz cezalanma gereksinimi, koruma igdsne aykr giden igdsel drtlerin varln kabul etmeye iten olgular ne oluyorlard? Bunu dnerek insan, btn psikoloji retiminin oturtulmu olduu beylik hakikatin uygunluundan kukulanmaktan kendini alamaz. Hi deilse, byle bir reti insanlarn ounluunu tatmin etmelidir; nk karklklar nlemekte, yeni ve kavranmas g her fikri karmakta, bilinsizlii tanmamakta, herkes iin pek etin olan cinsellik sorununu bir atlmda ortadan kaldrmaktadr; yaamann kolay klnmas iin de hangi hileyi ele almann uygun geldiini aratrmakla yetinmektedir. nk insanlarn ou tembeldir, olular yalnz bir tek nedenle aklamak ister, bilimin geni bir kapsam olduunu dnmez; basit aklamalar arar ve sorunun zlm halde olmasn sever. Bu isteklere bireysel psikolojinin ne denli karlk verdiini grerek insan, Wallenstein in szlerini anmsamadan edemez : '(Eer bu dnce bu denli eytncasna inceden inceye yarglanmam olsayd, o bsbtn sersemce diye nitelendirilme yebilirdi. Psikanalize kar pek amansz olan yetkili eletirmenler genel olarak bireysel psikolojiye yumuak davranmaktadrlar. Bununla birlikte, Amerika'da en tannm psikiyatrlardan biri Enough (Yeter) bal altnda, Adler'e kar bir yaz yaymlamtr. Pek enerjik szcklerle, bireysel psikolojinin yineleme otomatizmi karsndaki irenmesini belirtiyordu. Eer bakalar ona ok daha sevimli bir ekilde davranyorlarsa bu kukusuz ki psikanalize kar duyduklar kin yzndendir. Baka aykr retiler konusunda uzun boylu bir eyler sylemeye gerek duymuyorum. Bu aykrlk kendi kendine psikanalizin ne gzde olmasn ne de gzden dmesini kantlar. Hayli kimseyi yeni bir retiyi kabul etmek ve ona balanmakta gle uratan duygusal etkenleri dnnz. Yine u quot capita tt sensus (*) aforizmasnm belirttii gl de aklnza getiriniz. Gr ayrlklar belli bir ly anca, ayrlmak ve herkesin kendi yolunu izlemesi en iyisidir. Bu kuramsal anlamazlklar pratik bir ilem deiikliini de srklerler. rnein, varsaynz ki bir analizci gemi olaylarn etkilerini yadsmaktadr, nevrozlar yalnz ve yalnz gnn etkenlerine ve gelecek olgularn bek-leniine balamaktadr. Bu analizci ocukluk analizlerini nemsemeyecek, deiik bir yntem kullanacak, ocukluk olaylarnn yerine etkisini, renimini koymaya kendini zorlayacak; daha dolaysz bir biimde davranarak, hastalara aka yaamda hedef almalar gereken amac gsterecek. Belki bu bir bilgelik okuludur, ama psikanaliz deildir. Bylece bir bakas kacak, btn nevroz hastalklarnn tohumunun, doumun neden olduu bunaltda bulunduunu syleyecek; bu andan balayarak analizi yalnz bu tek nedenin sonulan snr iinde brakmak ve iyilemenin 3 ile 4 aylk tedavi sonunda kageleceine sz vermek doal gjbi grnecek. yi dikkat ediniz ki, yukarda saylan her iki retinin dayandklar varsaymlar taban tabana aykrdrlar. Bu balanlm yn brakma hareketlerini karakterize eden, onlardan herbirinin psikanalizin verilerinden birini benimsemi olmas ve bu sahiplenmeden glenerek bamszln ileri srmesidir, g igdsnn, ahlak arpmasnn, annenin, cinsel oalmann v.b.'nin szkonusu olmasdr.

Belki bana, bu ayrlmalarn imdiden, psikanalizle baka fikir hareketlerinden daha sk olduu itiraznda bulunacaksnz. Gerekten byle olup olmadn bilmiyorum, fakat bu durumda psikanalizde kuramsal grleri tedavi ilemine balayan sk balar sorumlu klmak uygun olur. Yalnzca gr aykrlklar szkonusu olsayd daha iyi da(*) Ne denli insan varsa, o denli fikir vardr. yanlrd. Bize, biz psikanalistlere hogrr olmadmz siteminde bulunmay seviyorlar. Fakat bu antipatik kusuru biz nasl gsterdik? Sadece bizim gibi dnmeyenlerden ve zaten hibir baka karln hedefi olmayanlardan ayrlarak... Tersine, sorun onlarn lehine dnm, onlara yararl olmutur. Aykr dnenler bizden uzaklaarak bizim ezildiimiz yklerden birinden kurtuluyorlar: rnein, irkin ocuk cinselliini ya da gln sembolizmi reddediyorlar. O andan beri ekmeklerine ya srlmtr, dnya onlar hemen hemen drst kimseler olarak kabul ediyor, oysa biz, yerimizde duranlar, arlatanlar srasna geiyoruz. Zaten bir tek ve dikkatimizi eken istisna dnda btn aykr dnenler kendiliklerinden bizden ayrlmlardr. Hogrrlk adna bizden daha ne istiyeceksiniz? Kkten yanl bir gr bizim gzlerimize uzatan biri iin yle mi dememiz gerekiyor: Bu konuyu ilk kez am olmanzdan dolay ok teekkrler. Bizi kendimizi beenme tehlikesinden koruyorsunuz ve bize, Amerikallarn diledikleri gibi bizim de broadminded olduumuzu gsterme frsatn veriyorsunuz. Sylediiniz tek szce inanmyoruz, ama pek nemi yok! kukusuz siz de bizim gibi haklsnz. Zaten kimin hakl olduu bilinebilir mi? yleyse izin verin, anlamazlmza karn sizin grnz edebiyatta destekleyelim. Buna karlk kendinizi retimizin, reddettiiniz retim ampiyonu yapacanz umuyoruz. Kukusuz ilerde Einstein'in iiikinlik Kuram'mn geliigzel kullanlaca zaman sradan bilimsel davran da byle olacaktr. Fakat imdilik henz burada deiliz. Eski yntemi izleyerek ken-idi kanlarmz savunuyoruz, bylece, kendimizi birer birer. yanlla dmeye brakyoruz. Bize utandrc gibi geleni reddediyoruz ve daha iyisini bulduumuzu sandmz andan balayarak, z grlerimizi deitirmek hakkn genie kullanyoruz. Psikanaliz, bizim psikanalitik almalarmza kar herkesin niin dmanlk gsterdiini anlamamza olanak tanmtr; ite bu, Psikanalizin ilk byk yararlarndan biri olmutur. Nesnel nitelikte baka kullanmalar daha genel ilgi ekebilirler. lk niyetimiz insan psiizminin bozukluklarn incelemek olmutur; nk ekici bir deney onlar anlamann hemen hemen iyiletirmek olduunu, anlamann iyilemeye gtrdn gstermitir. Uzun zaman yalnz bu tek a-mac gttk; fakat arkasndan normal olular denilenlerle hastalkl sreler arasnda bulunan sk balar, hatta i benzerlikleri rendik. te o zaman psikanaliz bir derinlik psikolojisi oldu. Oysa, insann yapt ya da yaratt eylerden hibiri, psikolojinin yardm olmadan anlalamaya-candan, psikanalizin kullanlmas birok bilimler, zellikle ruh bilimleri arasna kendini kabul ettirdi, yeni almalar, yeni aratrmalar dourdu. Ne yazk ki nesnelerin kendi o-luuna bal ve bugne dek yaayan glkler ortaya ktlar. Teraptik alanlardan baka alanlarda analizin kullanlmas, analizcinin sahip olmad teknik bilgileri gerekli gibi sandrr, oysa, eitli teknisyenler bazen isteyerek psikanalizden habersiz kaldlar. Bundan u kar: Smrmek istedikleri bilimden az ok yetimi olan baz analizciler merakla, ou zaman da ar ivedilikle, kimi uygarlk tarihine, kimi etnolojiye, kimi dinler tarihine v.b.'ye atlmlardr. eitli aratrmalarda uzmanlam olan bakalar, haklar olmad halde araya giren bu yeni gelenleri genellikle smrdler, yntemlerini ve sonularn, bu yntem ve sonular dikkatlerini ekmeye balad zaman reddettiler. Fakat durum imdi btn alanlarda daha elverilidir, kendilerini verdikleri bilimde psikanalizden yararlanmak iin onu inceleyenlerin says artmaktadr. lk gelen gmenlerin yerlerini smrgecilerin almas gibi... Bize bylece zengin bir yeni fikirler rn umudu verilmitir. stelik psikanalizin verileri her zaman kullanmalarla dorulanmaktadrlar. Zaten bir bilimsel alma ne denli pratik uygulamaya konulursa n denli iddetle savalr, bu genel kuraldr. Ruh bilimlerinde analizin birok kullanlmalarnn neler olduklarn size gsterme gibi byk bir giriimi deniyorum. Bu, zeklarn iletmeyi seven herkesi ilgilendirmekten geri kalmayacaktr. Ayrca bir an iin anormalliklerden, hastalklardan kurtulmak, hak edilmi bir dinlenme olur! Fakat milerine kendi kendime ilk admlar attm dorudur, fakat bugn artk onlarn geniliini kavrayamayacam. ncelemelerimi tamamlamak, balama alarmdan beri yaplm olan btn akmlar renmek iin hayli gl yenmek gerek. inizden, benim ekinmemin hayal krklna uratt kimseler, analizin hekimlik d uygulamalarna ayrlm olan dergimiz <Jmagoyu okuyarak bu eksiklii giderebilirler. * Bununla birilikte bir tek tema beni bir an iin tutacaktr; ne bana pek yakn olduu ii, ne de onun zerinde ok alm olduum iin deil. Tam tersine, bugne dek hemen hemen pek az ilgilendiim halde, psikanalizce incelenen btn konular arasnda ilerisi iin en gzel grnleri sunmas dolaysyla bu konu en byk nemi tar gibi grnd iin zerinde duruyorum. Psikanalizin

gelecek kuan eitimine, eitbilime uygulanmasndan sz etmek istiyorum. Hi deilse kzm Anna Freud'iln kendini bu ie vermi olduunu size sylemekten dolay mutluyum. te benim kendi ekinmemi dengeleyecek olan nokta. Analiz ile eitbiiimsel anlamaya nasl varabildiimizi grmek kolaydr. Yetikin bir nevrozluyu her tedavi ettiimizde, semptomun nedenini nceden sezmeyi baaryorduk; kendimizi yanlmaz surette yetikin nevrozlunun ilk ocukluk ama gtrlm buluyorduk. Hastaln sonraki gelimesine ait bilgi ne rahatszl anlamaya ,ne de onu iyiletirmeye yetiyordu. Bylece ocukluun psiik zelliklerini renmek zorunda kalarak, analizden baka hi bir eyin ortaya karamam olduu birok ey rendik. Ortada dolaan birok gr de yeniden dzeltmek durumunda kaldk. Yaamn ilk yllarnn (aa yukar beinci yaa dein) bundan vazgemek gerekir, nk byle bir aklama, o bile bizi pek uzaa srkler ve akas kendimi bu iin altndan kalkacak gibi duymuyorum. Benim bu alanlardan ki-birok nedenlerden dolay en byk nemi tadn rendik. te o zaman cinselliin vaktinden erken almas, yetikinin cinsel yaamn kararlatran alma olmaktadr. Sonra, o ada edinilen izlenimler henz zayf ve tamamlanmam olan bir Ben zerine travmatizm biiminde etki yap-mektedirlar. Bu Ben, ancak ietkmalarla kendini duygusal saldrlara kar savunabilmektedir. Bylece de, daha ocuklukta, sonraki ilev bozukluklarna, ilerinin hastalklarna olan tm eilimleri yaratmaktadr! ocuk, binlerce yln hazrlayp oluturduu btn bir uygarl az bir zaman iinde benimseyip sindirmek zorunda bulunduu iin, ocukluun, yaamn g bir dnemi olduunu rendik. ocuun, igdlerine egemen olmay renmesi ya da renmeye balamas, toplumsal evreye uymas gerekir. ccuk byle bir deipmeyi kendi kendine baaramaz: onu zorlayan eitimin bunda byk bir pay olmas gerekir. ok zaman bu iin eksik bir biimde gereklemesinde artc bir ey yoktur. Birok ocukta, besbelli ki, gelecein hastalarnda, daha ocuklukta, erginlikten nce. baz nevrotik bozukluklar gzlemlenir. Bu bozukluklar ana-babalar ve hekimleri dndrmesi gereken eylerdir. Nevrotik karakterli semptomlarda olsun, karakterin kt bir gelimesinde olsun, ocuklara analiz tedavisi uygulamaktan ekinmedik. Analizin kartlar bunun ocuklar szde tehlikeye attn sylemekten geri kalmadlar, fakat bu korkunun temelsizlii ortaya kmtr. Bu analizler sayesinde, daha nce bize, sanki yetikine tarihsel belgeler tarafndan esinlenmi olan eyi, yaayan nesnenin incelenmesiyle baarm bulunuyoruz. Ayrca, elde edilmi sonular ocuklar iin ok uygun gelmitir. ocuun analiz tedavisine pek iyi hazr olduu kantlanabilmitir; baar tam ve sreklidir. Elbette bunda bundan hayli deiik bic teknik kullanmak uygun olur. nk ocuk, yetikin insandan psikolojik bakmdan pek farkldr. Henz onda benst yoktur, serbest armlar yntemi iyi sonular veremez, henz gerek - anababa var olduundan aktarma ayn role sahip deildir. Yetikinlerde kendisiyle arptmz i direnmelerin yerini ocuklarda d glkler almta: Bu direnmenin nedeni ana-baba olunca, analizin hedefi, olmazsa analizin kendisi tehdit edilir: te bu yzden ocuk analiz edilirken, ayn zamanda a-na-baba zerinde de analiz almas yaplmaldr. te yan-den yetikin kiilerin analizi ile ocuun analizindeki kanlmaz ayrlklar, hastalarmzn birounun karakterlerinin ocuksu ynlerini saklam olmasndan dolay azalrlar; znesine uymak zorunda kalan analizci, onlar iin ocuklarn analizi tekniinin baz blmlerini kullanmak zorunda kalr. Pek doal olarak, bu tr analiz kadn analizcilerin payr.e dmtr ve kukusuz hep yle olacaktr. ocuklarmzn ounun gelimeleri srasnda bir nevroz evresi geirdiklerini renmi bulunuyoruz ki bunun karsnda sal koruma nlemleri aimak gerekli olur. Hi bir belirti gstermese bile, bir analiz uygulayarak, ocuun yardmna koulmasnda kukusuz yarar vardr. Bu, imdi hastalk kendini gstermedeh nce kupalazma kar yaplan a-ya benzeyen nceden koruyucu bir nlem olur. Bu sorunu tartmak bugn hi de akademik bir yarar salamamaktadr; bununla birlikte, size ondan sz amay yerinde gryorum. adalarmzn byk blm bu tasary iitilmedik bir kfr sayarlar ve analiz karsnda a-na-babalann ocuun tutumu yznden, bu an iin, btn fikrimizi gerekletirme umudumuzu terketmek gerekir. Zaten, belki de pek mutlu sonular verecek olan nevrozizmden nceden korunma, var olandan pek baka bir toplum rgt tasarlamaktadr. Analizin eitbimde kullanlna imdilik baka hr a altndan bakmak uygun olur. lk nce, her eitimin balca amacnn ocua igdlerine egemen olmay retmek olduunu kabul edelim: Ona, gerekten de tam bir zgrlk vermek, onun btn itepilerini dinlemesine gz yummak, olanakszdr. Bu, elbette, ocukluk psikologlarna pek retici bir deneyim salar. yleyse eitim yasaklamal, nlemeli, bask yapmaldr, ite her zaman geni bir biimde uygulanan da budur. Fakat analiz bize igd bastrmalarnn, tmyle nevrozlarn nedeni olduunu gstermitir. Onlarn btn inceliklerini gzden geirdik, elbette bu srecin mekanizmasn anmsarsnz. yleyse eitim, yapmaya brakmann

Scylla'-s ile yasak etmenin Charybde'i (*) arasnda bir yol bulmaldr. Bu sorunun zlemedii durumlarda bu eitimde en uygun u yani en yararl ve en az tehlikeli olacak biimi aramak yerinde olur. Bunda neyi yasak etmek gerektiine ve sonra bu yasak etmenin hangi anda ve hangi usulle araya girmesi gerektiini saptamak szkonusu olacaktr. Ayrca zerinde etki yapacamz eitli znelerin ayr ayr bnye eilimleri olduunu unutmamalyz. Eiticinin davrannn her ocua kar ayn olmamaldr. Gzlem gsteriyor ki, bugne dein eitim, grevini ok yanl bir biimde yapm, ocuklara byk zarar vermitir. Eer en uygunu kefedilebilirse, eer o ideal bir ekilde grevini baarabilirse, o zaman o hastalk etkenlerinden birinin sonucunu yok edebilir: Bu, ocukluun gelip geici travmatizmlerinin etkisidir. br etkinin konusu ise sz dinleme, drst bir bnyenin istekleridir. Hibir zaman eitim, onu ortadan kaldrmay baaramaz. (*) Franszca deyim: Tomber de Charybde en Scylla Karib'den Silla'ya dmek : Kt bir eyden kaarken beterine dmek. ocuun bnye zelliklerini tanmak, kk belirtiler sayesinde henz tamamlanmam ruhunda neler getiim kefetmeyi bilmek, gerekli otoriteyi elden brakmayarak ona gereksindii sevgiyi arya kamadan gstermek, ite eitimciye den etin i budur; onu hedef tutarak denilebilir ki, derinletirilmi psikanaliz incelemesi, byle bir meslein grlmesi iin gerekli hazrl dzenleyebilir. Daha iyisi, eitimcinin kendisinin bir analize uramasdr; nk bireysel deneyiini olmadan analizi sindirmesi olanakszdr. retmenlerin, eitimcilerin analizi, ocuklarnkinden daha ok etkili bir koruyucu gibi grnmekte ve daha az glk sunmaktadr. Bu arada ocuklarn eitiminde analizden baka bir biimde nasl bir yarar, gittike byyen bir yarar elde edebileceini syleyelim. Bir analiz tedavisine tutulan, bunun hayrl sonularn duymu olan anababalar kendi eitimlerinin ktlkleri zerine bilgi sahibi olabilirler. O zaman ocuklarna daha byk bir anlay gsterecek ve onlar kendilerinin ac ekmi olduklar birok denemelerden esirgemi olacaklardr. Eitbilim alanndan analizcilerin giritikleri abalara kout olarak sululuun ve mcrimliin douu ve bunlardan korunma zerine almalar birbirini kovalamtr. Yine burada, dairelerin iini grmemize olanak vermek iin onlarn kaplarn amakla yetineceiz. Eer psikanalizle ilgilenmeyi srdrrseniz, bu konularla ilintili birok yeni ve deerli eyler reneceinizi biliyorum. Bununla birlikte, zel bir grn szn etmeden eitim konusunu brakmayalm. Btn eitimin yan tutuculuunun ocuu, ne deerde, nasl bir gelecee sahip ldyle ilgilenmeksizin kurulu toplum dzenine uydurmaya alt hakl olarak ileri srlmtr. Bugnk toplumsal dzensizliklerimizin kusurlar kabul edilirse, ad geen kurumlar, psikanalizin verilerine gre yaplm eitime uydurmakla giderilemezler. Bu eitimde, daha yksek, gurur verici toplumsal anlamalarn dnda, deiik bir ama izlemek uygun olur. yleyse, bu kantn savunulmadn, bu roln psikanalizin ii olmadn dnyorum. Zatlcenbe yakalanm bir hastann ba ucuna arlm bir hekim, mterisinin drst bir adam m, kendi canna kyan biri mi, ya da bir cani mi olduu, kurtulmay isteyip istememesiyle, korunmaya deer olup olmadyla ilgilenmez. Eitim bylece kendisine ayrlmak istenen amac izleyerek imdi olduu gibi yan tutucu kalrd; analizin ie karmasn tutmazd. Kurulu toplum dzenine aykr amalara gi-(derse, psikanalizin eitim zerindeki etkisinin reddedilecei olgusunu susma ile geiyorum. Psikanalitik eitim devrimcilerin onu kabul ettikleri gibi yapmaya giderek kendisine dmeyen bir sorumluluk stlenecektir. Psikanalitik eitimin grevi ocuklar hayli salkl ve mmkn olduu kadar alma gcne sahip klmaktr. Bayanlar, baylar; psikanaliz bir tedavi yolu olduka, psikanaliz konusunda size syleyecek, birka szck daha kalyor bana. On be yl nce, size imdi aklamasn deitirmeyeceim kuram vermitim. O zamandan beri yaplan deneyimlerden sz edelim. Biliyorsunuz ki, nce basit bir tedavi biimi gibi kabul edilmi olan psikanaliz, doduu a-landa kalmay srdrerek ilk amacn hayli amtr; gelimesi, genilemesi ise, hl hastalarn pratik tedavilerine baldr. Kuramlarmzdan ekip kardmz saysz gzlemler, baka trl elde edilemezler. Bazen uradmz te-raptik baarszlklar bizi durmadan yeni aratrmalarda bulunmaya gtrmekte. Gerek yaamn istekleri salt kuramlar iine, her dnemete frsat kollayan tehlikeye dmemizi nlemektedir. ok uzun zaman nce, nasl ve hangi usullerle psikanalizin, hastalarn yardmna geldiini sylemitik. imdi ald sonular inceleyelim. Benim hibir zaman heyecanl bir tedavici olmadm belki bilirsiniz. yleyse hi korkmaymz; bu konferans bir vg konumasna dndrmeyeceim. Sonularm bylt-mektense kltmeyi yelerim. Benim var olan tek analizci bulunduum ada, yaptma kar, szde iyi hazrlanm olan

kimseler bana unu syleyip duruyorlard: Btn bunlar iyi, pek zekice, ama bana psikanalizle elde edilmi bir iyileme olgusu gsteriniz! Bu, zaman boyunca birbiri arkasna btn skc yenilikleri reddetmeye yaram olan o saysz formllerden biridir; bugn, brleri kadar eskimie benzemektedir. yilemi hastalarn kranlarna tanklk eden mektuplar psikanalizcinin antasn doldurmaktadr da. Fakat benzerlik bu kadarla kalmyor: Psikanaliz baka biroklar gibi gerekten bir tedavi yntemidir. Baarlar ve eksikleri, glkleri, snrlar, gereklilikleri vardr. Bir aralk psikanalizin ciddiye alnmayaca grltleri dolat; nk psikanaliz, baarlarnn istatistiini vermek tehlikesini gze almyordu. Berlin Psikanaliz Enstitsnn kurucusu Bay Max Eitingon bunun zerine, on yllk uygulamadan elde ettii sonular yaymlanmtr. Tedavi rakamlarndan, ne vnmeye, ne kzarmaya yer yoktur. Bununla birlikte bu istatistikler byk deer tamamaktadrlar; ahma gereleri ylesine ayr ayr cinslerdendir ki herhangi bir retici rakam karmak iin bize byk sayda sonular vermesi gerekmektedir. Bu deneyimden fazla bir ey beklememek daha iyi olur. Zaten bizim sonularmzn Lourdes'unkilerle kyaslanmayacan dnyorum. Kutsal Bakire'nin mucizelerine inanan insanlar bilinsizliin varlna inananlardan ok daha fazladr. Fakat yalnz yeryz karlatrmalarn gz nne alrsak psikanaliz tedavisini baka ruh tedavileri ile kyaslamamz gerekir. Bugn, nevroz hallerine uygulanan psikoorganik tedavileri anmaya hemen hemen gerek yoktur. Teraptik yntem olarak analiz, baka psikoterapi yntemleriyle aykrlk halinde deildir, fakat psikoterapt olduunu syleyen bir hekimin, olgunun zellikleri, ve d koullarn uygunluu ya da uygunsuzluu dolaysyle baka tedavi yntemleri yannda analizi kullanmasn da hibir ey engelleyemez. Fakat pratik olarak, teknik gerekler hekimi uzmanlamaya zorlamaktadr. Cerrahi ile ortopedi de ayn ekilde birbirlerinden ayrlmlardr. Psikanaliz almas ince ve etindir, onu okumak iin taklan, gezmeye gitmek iin karlan bir tek gzlk gibi kullanmak olanakszdr. Genellikle, hekim psikanalize ya tam baldr, ya da hi bal deildir. Frsat dtke analizden yararlanan ruh tedavi-cileri, kanmca, salam bir toprak zerinde bulunmamaktadrlar; tm analizi kabul etmeyerek onu tatszlatrmlar, hatta <aehirsizletirmiler dir. Bana gre de onlar esef edilecek analizciler arasna sralanabilirler. Bir analizcinin ve uzmanlk erevesi iin baka yntemler kullanan bir ruh hekiminin tp bakmndan ibirlii istenilen bir eydir. Psikoterapinin kulland btn yollardan en gls besbelli ki psikanalizdir. Aslnda, hakas da budur, nk o en ok zaman ve abay istemektedir, hafif olgulara da uygulanmamaktadr. Psikanalizin uyguland semptomun kayboluu, hal deimesi olgularn analizden nceki ada, kimse ummaya bile cesaret edemezdi. Gelgelelim, psikanalizin de snrlar, iyice belirtilmi, mesleimizden olan birtakm fazla kendini beenmi kimselerin, btn nevroz hastalarm iyiletirmeyi baarmak amacyla, glkle amaya uratklar aka belirtilmi snrlar vardr. Onlar analiz almasnn sresini ksaltmay, btn direnmeleri yenmek, hastalarn analizin daha baka etkileri altna almak amacyla aktarmay glendirmeyi denemilerdir; btn bunlar iyilemeyi neredeyse zorla ekip karmak amacyla yapmlardr. Bu abalar elbette vgye deer, ama yine de bunlarn bouna olduuna inanyorum. stelik analizci bylece kendini analizin snrlar iinde tutamaz. Tehlikeli bir deney i-ine atlmay gze alm olur. Btn nevrozlarn iyileecei fikri meslee yabanc kimseler arasndaki pek yaygn bir i-nantan ileri gelmektedir sanyorum: Onlar bu nevrozlarn hibir yaama hakkna sahip bulunmayan tmyle gereksiz birey olduunu kabul etmilerdir. Ama gerekte, bnyeye skca yapm, birka dokunmayla pek snrlanmayan, genellikle uzun yllar, hatta btn mr boyunca sren ar hastalklar vardr. Analiz yardmyla unu anladk ki, onlar zerinde, ancak tarihsel motifi ve ikinci derecedeki gelip geici nedenleri ortaya karabilirse, etki yapabilir. Bylece, zerinde hi bir etkimiz olmayan, fakat kuramsal bakmdan asla unutmamamz gereken bnye etkenlerini tedavide nem-sememeye gitmi bulunuyoruz. Analiz tedavisi psikozlar -zerinde genellikle hibir sonu vermez ve yalnz bu olgu onlarn yakn akrabalar olan nevrozlarla uramamz gerektirir. Psikanalizin tedavi eylemi, nemli ve hemen hemen sz gtrmez bir etkenler dizisiyle ksteklenmektedir. ocukta, yani en iyi sonular beklememize olanak salanm olan alanda, ana-babalarn karsndaki durumdan doan d glklerle arpyoruz; bununla birlikte, bu glkler ocukluun kendine de baldr. Yetikinlerde iki etken stn gelir. Psiik balanmann ls ve daha derin azim gstermelerle saklad her eyiyle hastaln cinsi. Bu etkenlerden birincisine tam deer verilmemesi ok zaman zararl olmaktadr. Ruhsal yaamn yourulabilirliini ve eski halleri canlandrma olana ne olursa olsun, her eyin yeniden grn-meyeceini anmsatmak gerekir. Kimi deimeler kesin gibi grnmekte, eski sreler tarafndan braklm yara izlerine benzemektedirler. Eskiden psiik yaam dondurulmu gibi grnrd.

Yeni yollara yneltilebilecek psiik sreler, eski yollardan kma gcne sahip deil gibi grnmektedirler. Fakat gr tarznda belki bir ey deimitir. Sk sk baz deimeler kabul ettirmesi iin teraptikte eksik olan eyin itme gc olduunun hissedildii sanlr. Belli bir bamllk, belli bir igdsel bileen, bizim ortaya koyabileceimiz kar gleri yenmektedir. ok zaman psikozlarda olup bitenler bunlardr. Manivelalarn nereye konulacan bilecek kadar onlar tanyoruz, fakat bunlar asla yk kaldracak kadar gl olmayacaklardr. imdi hormonlarn varlnn ve onlarn alma tarzlarnn bilinmesinin ileri iin bize byk bir umut verdiini syleyelim. Szkonusu olan eyi biliyorsunuz. Hormonlar sayesinde belki de bir gn hastaln nicelik etkilerine kar baaryla savaabilecek durumda olabiliriz, fakat o gn daha gelmemitir. inde bulunduumuz, bu konularla ilintili kararszln analizcileri durmadan tekniklerini ve ilk planda aktarma tekniini tamamlamaya gtrd kabul ediyorum. Meslee ilk balayan analizciler zellikle, baarszlk halinde, tedavinin uygulanmasnda kendi beceriksizliklerini mi yoksa iledikleri olgunun zelliklerini mi sulayacaklarn soracaklardr. Gelgelelim, daha nce dediim gibi sonular zerinde bu ynde giriilmi abalarla oyalanmamak gerektiine inanyorum. Psikanalizin ileme alam, ikinci olarak, hastaln biimi ile snrlanmaktadr. Analiz tedavisinin, aktarma nevrozlarnda, fobilerde, isterilerde, saplant nevrozlarnda ayn ekilde, bu hastalklarn yerlerini alarak kendini gsteren anormalliklerinde tamamen endike olduunu biliyorsunuz. Bunlardan baka yerlerde narsisik, psikotik olgularda v.b.'de psikanaliz az ok kontendike'dir. yleyse bu son olgular a-radan kararak besbelli bir baarszln nne gemek akla yakn olur. Gelgelelim bunda bir fakat vardr: ok zaman tanlarmz ancak analiz yapldktan sonra anllabilmektedir. Bu durum Victor Hugo'nun skoya kral ile byc zerinde anlatt yky anmsatyor. Bir kral btn bycleri tanmak iin yanlmaz bir yntemi olduunu ileri srmektedir: Byc kadn bir leen suda kaynattrr ve arkasndan bu kaynar suyun tadna bakarak bildirir: Evet, o bir bycdr! Ya da Hayr, bu byc deildir! Bizim olgumuzda da byle olacak, fakat her halde kaynatlan bizleriz. Bir hastann ya da bir psikanalist adaynn durumunu onu birka hafta ya da birka ay analizle inceledikten sonra ancak anbyoruz. Gerekten el yordam ile alyoruz. rnein u hasta belirsiz, genellemi, kesin bir tanya olanak vermeyen rahatszlklardan yaknyor. Bir deneme dneminden sonra bu olgunun analize gelmediini anlyoruz; eer bir psikanaliz aday szkonusu ise ona yol veriyoruz, bir hasta ise analize bir zaman daha devam ederek onun olgusu zerinde daha iyi aydnlanmaya alyoruz. Hasta baarszlklarmzn listesini kararak ve psikanalist aday bazen, paranoiyak ise, psikanaliz kitaplar yazmakla alr. nlemlerimizin etkisizliini gryorsunuz. Btn bu ayrntlar anlatarak sizi yormu olduumdan korkuyorum, fakat zellikle beni zen eyi, psikanalizi tedavi edici bir yntem olarak gznzden drmek istediimizi aklnza getirmeyiniz. Eer izleniminiz byleyse, bu, beceriksizlik gsterdiimdendir, aslnda, analizin birok olgularda vazgeilmez olduu halde, kimilerinde uygulanmasnn yerinde olup olmadn kantlamak niyetindeyim. te ayn amala analiz tedavisine yaplan bir sitemden sz edeceim: Bu, analiz tedavisinin son derece uzun srmesidir. Onlara yle karlk verelim: Psiik deimeler ar ar olmaktadrlar; abuk, birdenbire doarlarsa bu iyilik belirtisi deildir. Ar bir nevroz tedavisinin ok zaman yllarca srd dorudur, fakat bir de baar kazanrlarsa, hastaln srd zaman dnnz; kukusuz bir tedavi iin on yl, hastalk halinin kendini gstermeyi durdurmad anlamna gelir; bu, nemsenm'eyen olgularda sk sk grlr. Kimi zaman analize bir ka yllk bir kesintiden sonra, ya; ama koullar yeni hastalk tepkileri dourduunda yeniden balamak gerekir. Bu arada hastann sal pek yerinde olmutur. Byle bir olguda, ilk analiz, hastann patolojik eilimini bsbtn aydnla karmay baaramamtr. Elbette, grnr bir iyileme belirince tedavi kesilmiti. Arca hastala yakalanm baz kimselerin mrleri boyunca analizcinin gzetimi altnda kalmalar zaman zaman tedayiye yeniden balanmas gerekir. unu eklemeliyiz ki, szkonusu kimseler yardm grmeden yaayamazlar, onlarn bu kesintili, yinelenen tedavi ile iyi durumda yaamlarn srdrmeleri pek mutlu bir olutur. Karakter bozukluklarnn analizi de uzun zaman istemektedir; fakat bunda sonular daha elverilidirler. Zaten bana, benzer bir giriime olanak verme gcnde olan baka bir yntem syleyebilir misiniz? Belki bu belirtiler, teraptik gururunu tatmin etmezler, ama tberkloz ve lps rnei bize gstermitir ki, baar ancak teraptiin hastaln niteliine uymasyla elde edilebilmitir. Size dediim gibi, psikanaliz ilk balad sralarda, yalnzca bir tedavi yntemi olmutur, fakat ilginiz yalnz bu kullan zerinde taklp kalmasn, bilimimizin iine ald gerekler; insanla, onun z varlyla pek yakndan ilintili olular, insanln en deiik etkinlik biimleri arasndaki balantlar zerine de gitsin istedim.

Baka biroklar arasnda, onun da bir tedavi yntemi olduu dorudur, fakat prima inter pares (*) tir. ifa verici deeri olmasayd, hastalarn tedavisinde ilgi ekici bulunmu olmazd ve gelimesi otuz yl boyunca izlenmezdi. () Benzerleri arasnda birinci. (A.A..)

YEDNC BLM BR EVREN ANLAYII ZERNE Bayanlar, Baylar; son toplantmz srasnda gnlk uralarmzdan sz etmi ve sanki gsterisiz kk evimizi dzene koymutuk. imdi cretli bir atl yaparak psikanalizin bizi zel bir dnya anlayna gtrp gtrmediini, gtryorsa bunun ne olduunu btn bize soranlara karlk vermeye alacaz. Dnya anlay: zgl olarak Almanca ve yabanc bir dile evrilmesi g bir kavram, onun iin yaplan her tanm kusurlu gibi grnmektedir. Ben bir dnya anlaynn, varlmzn ortaya att btn sorunlar tek bir ilkeye gre zmleme gcnde olan bir zihin yaps olduuna inanyorum. Bylece sorulmas mmkn her soruya yant vermekte ve bizi ilgilendirebilen her eyi belli bir yere sralamaya olanak salamaktadr. nsanlarn benzer bir dnya canlandrmaya giriimleri ve bunun ideallerinden biri olmas pek doaldr. Ona kattklar inan, onlarn kendilerini yaamda daha rahat bulmalarna nereye yneldiklerini, duygularm ve ilgilerini nasl en yararl ekilde kullanabileceklerini renmelerine olanak verir. Bu evren anlay szckleriyle sylenilmek istenen bu ise, psikanaliz bakmndan verilecek yant kolay olacaktr. Bir uzmanlk bilimi, psikolojinin bir dal derinlik psikolojisi ya da bilinsizlik psikolojisi olarak analiz, zel bir dnya anlay yaratmak gcne sahip deildir. 0 bilimin kendisine sunduunu benimsemek zorundadr. Fakat bilimsel evren anlay tanmlam olduumuz anlaytan hissedilir lde ayrlmaktadr. Bir dnya aklamasnn, teklik ilkesini kabul ettii dorudur, fakat o bunu yerine getirilmesi daha sonraya braklacak bir program gibi kabul eder. Baz olumsuz karakterlerle de ayrlmakta, halen bilinen yelerle snrlanmakta ve kendisine yabanc olan her yeyi reddetmektedir. Evreni tanmann ancak bir zihinsel abadan, dikkatle denetlenilen gzlemlerden, sk aratrmalardan doabileceini; bir tanr esininden, bir seziden, ya da bir falclktan domadn ileri srmektedir. Bu anlay, bizimkinden nceki yllarda genellie yakn bir biimde kabul edilmie benzemektedir. adalarmza, ancak byle bir anlayn, hasis olduu kadar umut krc da olduunu ve zihnin isteklerini de, insan ruhunun gereksinimlerini de hesaba katmadn ileri srerek kendini beenmi bir itirazda bulunmak kalyordu. Oysa bu itiraz pek enerjik bir biimde reddedilebilir; savunulacak gibi deildir bu; nk ruh da insana yabanc evrenin bilimsel kavrannn szcs olmak iin zellikle nitelendirilmitir, nk kim ona dnya tablosunda psiik gr noktasn savsaklama siteminde bulunabilir? Byle bir psikoloji olmazsa bilim pek eksik kalr. Fakat bilimlerin inceleme erevesi iine insanlarn (ve hayvanlarn) zek ve duygu ilevleri sokulursa, yine de bilimin tmnn onda deimi hibir ey bulamayaca, bilginin hibir yeni kaynann fkrmad, hibir yeni aratrma yntemi grnmedii belirtilmek zorunda kalnr. Sezi, fal, gerekten varsalar, bize yeni ufuklar amak gcne sahiptirler, fakat biz onlar duraksamadan yanlsamalar kategorisi iine ve bir istein hayali gereklemeleri arasna sralayabiliriz. Bir dnya anlay tasarlama gereksiniminin duygusal bir nedeni olduu kolayca grlebilmektedir. Bilim, insan psiizminin byle istekler gsterdiini gzlemlemektedir ve onlar iyi kurulmu gibi kabul etmek iin hibir neden bulunmamasna karn onlarn kaynan aratrmaya hazrdr. Byle yaparak, bu ekilde, duygusal bir istekten kan ve yalnzca yanlsama olan her eyi bilimden uzaklatrmaya zen gsterir. Elbette, bu isteklerin hor grlr bir biimde savsaklanmas ya da insan yaayndaki nemine deer verilmemesi gerektiini ileri srmyoruz. Onlarn sanat yaratlarna, din, felsefe sistemlerine katldklarn tanmaya hazrz, hi deilse, bu gereksinimlerin bilimsel bilgi alan zerine aktarlmasna izin vermek son derece haksz ve yersiz olur. Eer byle hareket edilirse, psikoza kii ya da topluluk psikozuna giden yollar alr ve szkonusu eilimlerden, hepsi, istekleri ve gereksinimleri tatmin ettikleri gereklie doru dnm baz deerli emeller karlr. Bilim gr bakmndan burada eletirmemek, reddetmemek ve yalanlamamak nasl olur? Bilimin, sadece insann psiik etkinliinin dallarndan kukusuz biri olduu, dinin ve felsefenin birer baka konu olduu, bilimin onlarla grlecek hibir eyi bulunmad sav kabul edilemez. Bu ekilde bilim, din, felsefe, hakikat zerinde eit haklara sahip olurdu ve her insan kanlarn serbeste kurabilir ve inancn yerletirebilirdi. Bu son derece zarif, hogrc, geni, hasis nyarglardan soyulmu sanlan bir grtr; ne yazk ki, savunulacak gibi deildir ve bilime kart bir dnya tasarmnn, zaten pratik bakmdan edeeri olarak grnen tasarmn btn ktlkleri ona der. nk hakikat hogrr olamaz, o ne uzlama,

ne de snrlandrma kabul etmelidir. Bilim insan etkinliinin yapld her alan kendisinin sayar ve bir g, onun bir blmn bakasna geirmeye giriince anlatlmaz bir kritik hale gelir. Bilim alannda hak iddia eden ve savaan gcn tehlikelisi dindir. Hemen hemen her zaman zararsz ve hayrl olan sanat bir yanlsamadan baka bir ey olmak savnda deildir ve denildii gibi onun tutkunu olmu baz kimseler dnda geree saldrmaya asla girimez. Kendisi bir bilim gibi davranan felsefe bilime kar kmaz, bazen bilimden yntemler alr, ama kuruntulara taklp ileri srer. Bu, bilginin her ilerleyiinin, bizim, boluunu grmemize olanak verdii bir savdr. Yntem bakmndan ise felsefe, mantkl ilemlerimizin anlay gcne deerinden ok nem vererek ve rnein sezi gibi baka bilgi kaynaklarnn gerekliini kabul ederek yolunu armaktadr. ok zaman, filozoftan sz ederken, gece takkesi ve ropdambr paralar ile evrensel yapnn deliklerini tkamaya alyor diyen airin (Henrich Heine) bu nktesi dorulanmaktadr. Fakat filozof kitle zerine hibir etki yapmaz ve ancak pek az sayda, hatta kk aydnlar klan arasnda bile az sayda kimse ile ilgilenir. Bakalar, iin bir ey sylemez. Tersine din, insann en gl heyecanlarn kendi iradesine gre dzenleyen pek byk bir kuvvettir. Yakn zamana dek manev bakmdan insan yaamnda bir rol oynayan her eyi kapsad bilinmektedir. Din bir aa kadar bilimin yerini tutuyordu, o zamanlarda bilim hemen hemen hi yoktu denilebilir. Bylece din kyaslanmaz surette mantkl ve uyumlu bir dnya anlay yaratmt. Bu bsbtn sarslm olmakla birlikte imdi de yaamaktadr. Dinin pek geni roln iyice canlandrmak iin, onun insanlara vermeye giritii her eyi gz nne almak gerekir : nsanlar evrenin balangc ve kuruluu zerine aydnlatr, onlara, varoluun deiiklikleri ortasnda Tanr'-nn koruyuculuunu ve br dnyann mutluluunu salar ve sonunda tm otoritesinin yarglarna dayanarak onlarn grlerini ve eylemlerini dzenler. Bylece l bir grevi yerine getirir. lk planda, tpk bilimde olduu gibi, fakat baka yollarla insanln merakn doyurur, bundan dolay da bilimle atr. Kukusuz, etkisinin byk blmn ikinci grevine borludur. nk bilim, yaamn tehlikeleri ve kt rastlantlar karsnda insann korkusunu yattrmak ya da ona felketler iinde bir avuntu vermek szko-nusu olduunda onunla yanamaz. Bilimin baz tehlikeleri nlemeyi, baz ktlklere kar baar ile savamay 'rettii dorudur, insanlara yapt yardm yadsmak olas deildir, ama birok durumda acy yok edemez ve insanlara boyun emeyi tlemek zorunda kalmaktan baka ey yapamaz. Din nc grevinden dolay, yani insanlara buyruklar, yasaklar, ksntlar koyduu zaman bilimden daha ok uzaklar; nk bilim de dinin verdiklerine benzeyen, fakat baka trl nedenlerden domu davran kurallar hazrlayarak olgular aratrmak ve ortaya karmakla yetinir. Bu grevi birbirine ilitiren ban niteliini aka kavrayamyoruz. Dnyann yaratl yks ile baz ahlak kurallarna boyun eme arasnda ne ilinti vardr? Bu kurallar ahiret mutluluu ve tanrsal koruma vaadine skca baldrlar; nk korumann ve mutluluun konusu, etik yasalara boyun emeyi, dllendirmeyi gerektiriyor. te yalnz bunlara uyan sonsuz mutluluk hakkna sahip olacaktr, bakaldran ise cezaya urayacaktr. Onun uygulamalarn hor grenin bana her ktlk gelecektir. Yalnz jenetik bir analiz dindeki derslerin, avutmalarn, buyruklarn garip topluluunu anlamaya olanak verir. Bu analiz nce sistemin en artc blmne, dnyann yaratln anlay tarzna uygulanabilir. Gerekten kozmogoni zorunlu olarak niin din sisteminin iine katlmaktadr? Fakat nce bu retinin neden olumu bulunduunu grelim : Dnya insana benzeyen, fakat ok daha byk, daha gl, daha bilge, daha alkan bir varlk, ksacas idealle-tirilmi bir stn insan tarafndan yaratlmtr. Hayvanlarn, dnyann yaratclarym gibi kabul edilebilmi olmas, daha sonra szn edeceimizin totemizmin etkisini belirtmektedir. Dikkat edilecek olgu udur : Dnyann bu yaratcs oktanrl halde bile tektir. stelik, ok zaman bir diil tanrla antrma yaplsa bile, o daima erkek bir varlktr. Baz mitolojilerde erkek tanr, canavarlar srasna indirilen bir dii tanrnn yerini alr ve dnya tarihi bu ekilde balar. Ne yazk ki bu ilgin sorunlar burada derinletirenleyiz. Bir iaret bize bu aratrmalarda yolumuzu bulmamza olanak verecektir. Yaratc tanr Baba diye adlandrlmtr. Psikanaliz bunun vaktiyle kk ocuklara grnm olduu gibi grkemli bir baba olduu sonulama-sn karmtr. nanan kimse, dnyann yaratln kendi doumuna benzetme yoluyla tasarlar. O zamandan balayarak avutucu vaatleri ve ahlakn sert isteklerini kozmogoniye ilitiren ba ortaya kar. ocuun yaamn borlu olduu kii de, baba da, (ya da daha doru olarak baba ile annenin kurduu ana - babalk dayatmas) varoluun bin trl tehlikesiyle kar karya olan ocuu gzetmitir; bylece korunan kk varlk kendini gven iinde duymutur. Yetikin hale gelince insan, kendi artan kuvvetini anlar, ama kar karya bulunduu yaamn btn tehlikelerini bilir, iyice dnp tandktan sonra da kendini ocukluundaki kadar gsz, o kadar zavall sayar. Evrenin karsnda her zaman iin sadece bir ocuktur.'O zaman kkken yararlanm olduu o korumadan

vazgemek istemez. Bununla birlikte, babasnn da ancak pek az gce sahip olduunu, onun, nce hayal ettii pek stn varlk olmadn erken anlayarak, eskiden fazla deer verdii babann hayaline geri dner, onu hal de ve gerekte yerleen bir tanr yapar. Annn duygusal gc, kendini korunmu hissetme susamlyla uyuup, birlikte, inancn nedeni olurlar. Din programnn balca noktalarndan ncs olan etik kurallar dahi bu ocuka duruma balanr. Filozof Kant, nl bir sznde, gkte yldzlarn ve kalbimizde ahlak kurallarnn bulunuunun, Tanr'nn byklnn en inandrc kantlar olduunu sylemitir. Elbette bu karlatrma en azndan gariptir; nk yldzlarla bir insann benzerlerine kar olan ak ya da ldrc kin gibi bir duygu arasnda hangi ilinti meydana karlabilir. Bununla birlikte, Kant'n sz byk bir psikolojik dorulua deinmektedir. ocuu dnyaya getiren onu her tehlikeden koruyan, ona yasak olan ve olmayan eyleri anlatan, igdlerini yumuatmay reten ana - babasna, kz ve erkek kardelerine kar nasl davranmas gerektiini bildiren, ; ona, son olarak, retilenlere uyarsa nce aile kucana, sonra daha geni evre iine kabul edileceini ve sevilip saylacan aklayan baba (ana - baba dayatmas) dr. ocuk btn bir cezalar ve dller sistemi yardmyla da toplumsal grevlerini kavrar; ona z gvenliini ana-baba sevgisine, daha sonra yabanclarn sevgisine ve onun kendine olan sevgisine eklenecek olan inanca bal bulunduunu kabul ettirir. Daha sonra insan, deitirmeksizin btn bu koullar dine aktaracaktr. Ana - babasnn koyduu yasaklar, zo-runluklar, onda vicdan biimi altnda yaamaya devam edeceklerdir. Tanr da dnyay ayn cezalar ve armaanlar sistemiyle ynetmektedir : Her bireye tannan koruma ve mutluluk kiinin bu ahlk kurallar karsnda gsterdii boyun eile orantldr. Tanr iin duyulan sevgi, insana benzerlerini ve doay tehdit eden tehlikelerle savama gc veren tarafndan sevilme gereksinimidir. Son olarak, dua, gksel irade zerine dorudan doruya bir etki yapma olana vermekle insana gl tanrnn ilgisini salar. Beni dinledike zihninize bir yn sorunun tn biliyorum. Ancak meraknz gidermeye ne yer, ne zaman uygundur; ama bir ey bana apak gibi grnyor : Ne denli inceden inceye yaplrsa yaplsn, hibir aratrma bizim dinsel anlaymzn ocuka durumumuzca belirlendii kanmz sarsamaz. O zaman bu durumun ocuksu hareketine karn baka bir kanya nclk etmi olmas hayli artc grnmektedir. Belli bir ada, tanrlarn ve dinlerin bulunmad su gtrmez bir gerektir; bu animizm adr. O zaman dnyada insana benzer ruhsal varlklar kaynayorlard. Cinlerdi bunlar. D dnyamzn nesneleri batan baa bunlarla doluydular, hatta onlara karmlard: fakat yardm ve koruma istenecek hibir evrensel yaratc, hibir stn varlk bilinmiyordu. Animizmin cinleri genel olarak insana dman grnyorlard. nsan hi deilse o zaman, kendine sonraki zamanlarda olduundan daha ok gveniyordu. Kukusuz bu kt ruhlar karsnda pek byk ve srekli bir korku duyuyordu, fakat bir koruyucu erk yaktrd birtakm eylemlerle kendini savunuyordu. Zaten kendi de belli bir gcn sahibi olduunu sanyordu. Doadan bir dilekte mi bulunacak, rnein yamur mu yadracak, insan zamannn tanrsna yakarmyordu, fakat ona gre dorudan doruya doay etkilemeye yarayan bir by treni yapyordu : Kendi kendine, yamura benzer bir ey retiyordu. D glere kar bu savata birinci silah bugn tekniimizin en eski ncs olan by idi. Byye inanma, insann kendi kendine yapma gcne sahip olduu zek ilemlerine ar nem ve deer vermesinden domaktadr. Bu inantan, bizim saplantlarmzda bulduumuz, dncenin tm erki kmaktadr. O an insanlarnn dildeki ilerlemelerinden, dnceyi kukusuz ok kolaylatrm olan o ilerlemeden gurur duymay srdrdklerini sanabiliriz. Szce, sonradan dinin tand byl bir erki vermilerdir : Ve Tanr dedi ki : Ik olsun. Ve k oldu. Ayrca by eylemleri animistin yalnzca dileklerinin erkine gvenemediini gsteriyor. Daha ok, o, doay bir yknmeye gtrmeye yarayan belli bir eylemden (byden) isteklerinin gereklemesini beklemekteydi. Yamur istedii zaman kendisi su sayordu, topran verimli olmasn dilediinde doaya, tarlalarn ortasnda cinsel ilikinin grntsn sunuyordu. Biliyorsunuz ki, bir gn psiik anlatmn bulmu olan her ey g kaybolmaktadr; u sralarda bile hayli animist gsterilerinin, zellikle batl inan denilen biim altnda, dinin arka plannda gzlemlenebildiini renmekle hi de armazsnz. Dahas var, bizim felsefemizin animist dnme biiminin baz izgilerini saklad yadsnabilir mi? Dncemizin gerek olaylara yol gsterdii ve onlar ynelttii fikri, sz bysne fazla nem ve deer vermek deil midir? Elbette burada byl eylemi olmayan bir animizm szkonusudur. te yandan, hibir ey bizi daha o ada bir belli etkenin, insanlarn karlkl balantlarn belirli klan kurallarn varolduunu dnmekten alkoyamaz, yine hibir ey bu kurallarn, bu etikann animist inanlara sk skya bal olduklarn da gstermemektedir. Kukusuz bunlar kuvvetlerin ve pratik gereksinimlerin orantll sonucu olarak kyorlard.

nsan animizmden dine gemeye neyin gtrdn renebilmek ilgi ekici olurdu fakat, kolayca tasarmlayacamz gibi insan psiizmi tarihinin o alarn hl kaln bir karanlk sarmaktadr. Dinin, nce ilk ahlk kurallar tabularnn kt totemizm denilen o garip hayvanlara tapma biimi ald kantlanm gibidir. Az nce <sTotem ve Tabu da bu deiimin, insann aile balantlarnda bir altst olmadan ileri geldiini nden belirtmitim. Din sayesinde cinler korkusu psiik olarak insana bal kalmtr. te animizme oranla dinin en byk eseri budur. Fakat kt ruh, ilk alardan sonra da yaamasn srdrerek din sistemi iindeki yerini elden brakmamtr. Bunu dinsel evren anlaynn tarih ncesi diye kabul edelim ve imdi, ondan sonra gzlerimizin nnde neler getiini, neler olutuunu grelim. Doal olaylarn gzlemi ile glenmi olan bilim kafas yzyllar boyunca dine beer bir i olarak bakmaya ve onu eletirel bir incelemeye tutmaya girimitir. Din buna dayanamad. lk nce, basit gzlemin bize rettii ile elitii ve insan imgeleminin apak izlerini tad iin aknlk ve kuku douran mucizeler ele alndlar. Sonra srlar, giderek dnyann yaratlmasna ilikin dogmalar ykldlar. nk gsterdikleri bilgisizlikler, batan baa gemi alara zgl saflklara bulanmlard. Doa yasalarnn daha ileri gtrlm bilgisi sayesinde bu aamann geildii anlalmtr. Canl ve ruh tayan varlklarla cansz doa arasnda kurulmas gereken ayrln zihinlere yerletii gn, ilkel animizm olanakszlat; dnyann yaratma, ya da insanlarn kendilerinin yaptklar gibi retme ile oluturulmu olduu fikri artk bir apaklk olmaktan kt. Ayrca eitli din sistemlerinin karlatrmal incelemesinin, onlarn uyumazlnn ve birbirlerine kar hogrl olmaylarnn dourduu izlenimin bunda bir rol oynadn da unutmamak gerekir. Bu almalarla salamlaman bilim kafas, sonunda duygusal bakmdan dinsel anlayn en nemli ve en deerli blmlerini inceleme tehlikesini gze ald : Bu, baz etika kurallarn dinlemesine karlk, insana sz verilen tanrsal koruma ve ahiret mutluluudur. Din tarafndan verilen bu gvencelerin akl almazl her zaman dorulanabilmise de, ancak ok sonralar insan onlardan kukulanmaya ve bunu sylemeye yeltenebilmitir. Evrende herkes iin babalk kaygsyla dolu ve kendisine bal olan her eyi iyi sonuca gtrmekle uraan bir erk bulunduu kabul edilmez gibi grnyor. Evrensel bir iyilik fikri, kendiliinden var olan bir adalet fikri ki bu aslnda tekiyle ksmen uyumazlk halindedir uzlamaz gibi grnmektedir. Yer sarsnts, su basknlar, yangnlar, namuslu ve dindar kimselerle kt ve dinsiz kimseleri ayrt etmez. Cansz doann ie kart bu noktada, bir insann yazgsnn benzerleriyle olan ilikilerine bal olduu bu noktada, erdemin dllendirilmesi ve ktln cezalanmas kural hi mi hi yoktur. Pek ok zaman iddet gsteren, hile yapan kimse, vicdan azabndan yoksun olan kimse, o denli tamah edilen yeryz nimetlerini ele geirir; oysa drst insann elleri bo kalr; karanlk, kaba ve duygusuz gler insann aln yazsn dzenlerler; dine gre, dnyay yneten dllendirme ve cezalandrma sistemi hi yokmu gibi grnmektedir. te, animizmden dine snm olan ruhuluun bir blmn brakmak iin bir neden de budur. Psikanaliz dinin balangcnn ocuk gszl olmas gerektiini gstererek ve iindekileri yetikin yata hl yaamakta olan ocuksu isteklere ve gereksinimlere balayarak, dinsel dnya grnn eletirilmesine son bir kant salamtr. Bunda dorudan doruya dini yadsma sz-konusu deildir; ne var ki bununla ilgili bilgilerimize bir eki dzen verme gereksinimi szkonusudur. Dinle, o, tanrsal kayna ile vnd zaman elime halindeyiz. Eer bizim tanrsallk aklamamz kabul edilirse, zaten o bundan zarar grmez. imdi bilimin dinsel evren anlay zerine verdii yargy zetleyelim. eitli dinlerin herbiri, gerein kendi tekelinde olduunu ileri srerken, biz, dinin kapsad gerek payn tmyle nemsememenin daha uygun olduuna inanyoruz. Bu iinde yaadmz fiziksel dnyay bir yenme denemesidir; istekler dnyas yardmyla biyolojik ve psikolojik gerekler bizi kendi kendimizi yaratmaya itmilerdir. retileri kabul edildikleri alarn izlerini tamaktadrlar : Bunlar ocukluk alar, insanlarn bilgisizlik alardrlar. Dinin bize sunduu avuntular inanlmaya deer deillerdir ve deney dnyann bir nursery (*) olmadn bize retmektedir. Eer etika kurallarna dinin onlara vermek istedii g tannmaya braklrsa, onlara bambaka biimde nedenler gstermek yerinde olur; bu kurallar, gerekten, insan toplumu iin mutlak gereklidirler ve onlara uymay dinsel inanca balamak tehlikelidir. Din, insanln evrim tarihindeki yeri belirtilmek istendii zaman, srekli bir edinim gibi grnmektedir. Fakat insann kendisini ocukluktan olgunlua gtren yol zerinde kanlmaz surette gemesi, gemek zorunda bulunduu nevrozun eine benzemektedir. Size yapm olduum aklamay eletirmekte elbette zgrsnz ve ben bile size birtakm kantlar verebilirim. Bylece size dinsel dnya anlaynn yklnn ancak ksa ve eksik bir zetini vermi bulunuyorum. eitli srelerin kronolojik srasn dorulukla gstermedim, bilimsel anlayn uyannda ibirlii yapm olan baka glerin geliimlerini incelemeyi bir yana braktm. Dinsel dnya anlaynn sz gtrmez egemenlik anda, sonra domakta olan eletiri anlaynn etkisi altnda

yaplm olan deimelerden sz etmeyi de nemsemedim. Son olarak, yalnz tek bir din biimini, batl uluslarnkini gz nne aldm. Bana sanki kantlamam, olabildiince gzalc ve buk klmaya elverili, bir rpda bir grnm tasarlam olma siteminde bulunabilirsiniz. Daha iyi ve daha eksiksiz sonu(*) Bebek bakmevi. lar elde etmek gcnde olup olmadm sorusunu bir yana brakalm. Btn size sylediklerimi baka yerde daha iyi aklanm olarak grebileceinizi size hibir yeni fikir vermediimi biliyorum. Bununla birlikte, unu sylememe izin veriniz : Dinsel sorunlarn en inceden inceye gzden geirilmesinin bizim varm olduumuz sonucu dorulamaktan baka bir ey yapamayaca kansndaym. Bilim anlay tarafndan dinsel dnya grne kar* yrtlen savan sona ermediini biliyorsunuz; bugn de gzlerimizin nnde srp gitmektedir. Psikanalizin polemik yapmaya almam olmasna karn, bu kavgaya katlmakta duraksamyoruz. Belki, byle hareket ederek, dnya anlay konusunda durumumuzu daha iyi aydnlatmay baarabileceiz. Dine bal kimselerin ileri srdkleri kantlardan kimilerini kendilerine kar evirmenin kolay olduunu, bununla birlikte kimilerinin rtlmeden kurtulduklarn greceksiniz. nce bize yneltilen ilk itiraz inceleyelim : Bilim, aratrmalarnn konusu olarak dini almakla pek kendini beenmi grnmektedir, deniliyor. Din, insan kavraynn snrlarn aan ve akla dayanan eletirinin ona hibir saldrma hakkna sahip olmad pek yce bir eydir. Baka bir deyile, bilim din konusunda yetkisizdir. Elbette, din kendi mlkne ekilip otursa bsbtn yararl ve deerli kalr, fakat din bununla yetinmediinden bilim onu reddetmek zorunda kalyor. Eer bu reddedie nem verilmezse, niin dinin insanla ilgili btn eyler arasnda byle ayrks bir yer ald sorulur; buna ise tanrsal kaynaktan gelen dinin insann llerine vurulamayaca ve insan aklnn kavrama gcnde olmad bir zeka tarafndan bize esinlendii karl verilir. Gerekten bir vahy'in znesi olan tanrsal zek yok mudur? Tanrsalln sz gtrmezlii bahanesi altnda bu sorunun sorulmamas gerektiini sylemek yant vermek midir? Btn bunlar bize bazen analiz srasnda zaten anlay sahibi bir hasta falan ya da filan yorumlamay reddettii ve bu reddediin nedenlerini zellikle sama yarglar zerinde kurduu zaman ortaya kan bir olguyu dndryor. Bu mantk yoksunluu ancak duyusal nitelikte gl bir elime nedeninin varln dorulamaktadr; bunda kukusuz ki bir duyusal ba szkonusudur. Bu ayn neden baka bir yantta kesinlikle aa vuruluyor. Deniliyor ki, din eletiriye tutulmamaldr; nk o insan zihninin en soylu, en deerli, en yce olarak kavrad eyi oluturmaktadr; nk o en derin duygularn belirtilmesine olanak vermektedir ve yalnz o, dnyay dayamla-bilir klma ve insana lyk bir plan zerine koyma gcne sahiptir. Dinin bu deerini tartmak pek yararszdr, tartmay barka bir alan zerine gtrmek de daha uygun olur; nk unu belirtelim ki, bilim anlay dinin mlk zerinde gezinmeye hi de almamaktadr, ama tam tersine, bili.nsel dnce ortamn istil eden dindir. te yanda, dinin deeri ve nemi ne olursa olsun, din dnceyi snrlama ya da dncenin denetiminden kurtulduunu ileri srme hakkna sahip olamaz. Bilimsel dnce, aslnda, herkesin, inanl, inansz hepimizin, yaamn trl koullarnda kullanmakta olduumuz uradan normal dncelerden ayrlmaz. Ancak, baz zel karakterlerle ayrlr; rnein, nesnelerin incelenmesini maddi ve dorudan doruya yarar beklemeksizin uygular, her trl bireysel etkeni ve her trl duygusal etkiyi bir yana brakmaya aba gsterir. Tmevarmlarn kard duyusal alglarnn doruluunu denetler, her zaman kullanlan yollarda elde edilmesi olanaksz yeni alglar salar ve bile bile deiik denemelerde bu yeni deneylerin koullarn inceler. Btn bu abalar, gerekle, dmzda olan bize bal bulunmayan eyle, deneyin bize rettii gibi, eilimlerimizin gereklemesine ya da baarszlna neden olanla bir anlama elde etmeye giderler. Gerek d dnya ile bu anlamaya, hakikat adn veriyoruz. Pratik deerden yoksun bile olsa, her bilimsel almann arad ite bu anlamadr. Demek ki, din bilimin yerini alabileceini ileri srd ve hayrl, avundurucu olduu zaman, o da hakik olmak zorundadr. te bu, dorusu, kabul edilmez ve genel yarara aykr bir zorla alma olur. nsan, deneyin kendisine salad kurallara uyarak ve gerei gz nne alarak ilerini yrtmeyi renmitir. Din onun en iten meraklarn, akla uygun dncenin yasalarndan kurtulma ayrcalna sahip olduunu ileri srd bir dayatmaya boyun edirmeye zorlaynca, ar istekli grlr. Dinin kendine bal olanlara sz verdii korumaya gelince, iinizden kimse trafii dzenleyen kurallara aldrmak istemediini, ancak kendi keyfine uyduunu syleyen bir ofrn otomobiline binmeye raz olmaz, sanrm.

Bu olay, tasarm halinde bile cinsellikle ilgilenmesine izin verilmemi olan kadnda da gzlemlenir. Gemiin hemen hemen btn nl kiilerinin yaam yks bu dinsel dnme yasann, yaamlarndaki kt roln gstermektedir. te yandan, genellikle akl dediimiz zek, insanlar zerinde, o pek nadir olarak birleen ve bundan dolay da pek g ynetilebilen insanlar zerinde uzlatrc bir etki yapacan umabildiimiz kuvvetler arasnda saylr. Herkes kendine ait bir arpm tablosu, uzunluk ve arlk birimleri kullansayd insanlk toplumunun ne olacan bir gzmzn nne getirelim. Bir gn zek bilim zihniyeti, akl insanlarn psiik yaamnda diktatrl baarabil-sin! Bizim en ateli dileimiz budur. Akl nitelii bile bize gvence salar insann duygularna ve onun btn belirttiklerine borlu olunan yeri vermeyi savsaklamaya-caktr. Bununla birlikte, akln boyunduruu altna girmek zorunda kalan insanlar, onun en gl ba oluturduunu, daha baka uzlamalar da ondan beklemekte hakk olacan renir. Dinsel dnme yasa olgusu gibi bu gelimeye kar duran her ey, insanln gelecei iin pek byk bir tehlikedir. Fakat imdi dinin niin apak unlar syleyerek bu ksr tartmalara son vermedii sorulacaktr : Dorudur, ben genel olarak hakikat denilen eyi size salayacak durumda deilim; bunun iin bilime gveniniz. Fakat benim size vereceim ey son derece gzel, bilimin btn sunabileceklerinden daha avundurucu, daha ycelticidir. te bunun iindir ki benim anlattklarm dorudur; ne var ki baka bir anlamda, daha soylu bir anlamda dorudur. Bunun yant kolaydr : Din, eer bu itiraf yaparsa yn zerindeki tm etkisini yitirir. Halk, szcn her zamanki anlamnda yalnz bir hakikat tanr. Onun daha yksek, daha yce bir hakikati kavramas olanakszdr. Onun gznde lm kadar gerek olan hakikat, ykseklie elverili gibi grnmez ve o gzeli dorudan ayran eii ama gcne sahip deildir. Belki, benim gibi, hakl olduunu dneceksiniz. Sava hl sryor ve dinsel dnya anlayndan yana olanlar u eski ataszne uygun davranyorlar : En iyi savunma saldrdr. Bize de unu soruyorlar : Bilim hangi hakla, binlerce yl boyunca milyonlarca insana mutluluk ve avuntu datm olan dinimizin temellerini ykmaya giriiyor? Hem bu bilimin baarlar nelerdir? Bizi avutmada, bizi yceltmede gsz olduunu kendisi aa vurmutur. Eer nceki gr noktasn nemsemezsek, sorun daha da etinleir; hi deilse bize retilerini anlatsn. Bize dnyann yaratl ve gelecei zerine bilgi verebilir mi? Bize evrenin btnlk gsteren bir tablosunu izebilir, yaamn aklanmayan olaylarn tantabilir, psiik glerin cansz maddeler zerine nasl etki yaptklarm syleyebilir mi? Eer bunlar aklamay baarabilirse, elbette ona kar saygda kusur etmeyeceiz. Oysa bilim bu sorunlardan hibirini hl zememitir; bize sunduklar ise kendisinin birbirine balamak gcnde bile olmad szde bilgilerin paralardrlar. Bilim, gnlk olgulara elik eden olaylarn gzlemlerini gruplamakla, onlardan yasalar karmakla, sonra da onlar cretli yorumlamalara tutmakla yetinmektedir. Verilerinde de yle belirsizlik var ki... Btn rettikleri hep geici, bugnn gerei, yarn atlacak ve yerine baka bir ey konulacak o da bir anlk eyler... Bylece, en yeni yanlla hakikat ad verilmektedir. Oysa siz, byle bir hakikate, bizim en deerli nimetimizi kurban etmek istiyorsunuz! Bayanlar, baylar; bilimsel dnya anlayndan yana olan sizlerin bu eletiriden pek kayglanmadnz sanyorum. Burada size, mparatorluk Avusturyas zamannda her yerde yinelenen bir tmceyi anmsatacam. Yal hkmdar, hkmete kart bir partinin delegelerini kabul ederken : yi ama bu sradan bir muhalefet deil, fesat bir muhalefet! diye barmt!'. Bilime, imdiye dek, evrenin gizlerini zememesinden dolay yneltilen sitem bize bu sz anmsatyor, zaten haksz ve kinci bir biimde kendini belli ediyor. Bilim verdii szleri yerine getirmeye henz zaman bulamamtr, henz pek gentir, br insan etkinlikleri arasnda en ge gelimi olanlardan biridir. Ancak birka tarih sayabileceimizi anmsayalm : Kepler tarafndan yldzlarn hareket yasalarnn bulunuundan bu yana aa yukar 300 yl gemitir. I yedi paraya ayrm olan Newton 1727'de, yle byle 200 yl kadar nce lmtr. Fransz Devriminden biraz nce Lavoisier oksijeni buldu. Bir insan mr, insanln geliimiyle karlatrldnda pek ksa grnmektedir. Ben bugn ok yalym, fakat Ch. Darwin trlerin oluumunu konu alan yaptn yaymladnda da yayordum. Ayn yl, 1859'da, radyumu bulan Pierre Curie dodu. Eer daha yukar, Yunanllara doru bilimlerin balangcna, Arimed'e Copernic'in ncs olan Sakzadal Aristarhos'a, hatta Babillerin ilk astronomik almalarna kadar karsanz, yamyamlktan sonra insana, bugnk haline eriebilmesi iin pek ksa bir zaman paras gerekmi olduunu anlarsnz. br eletirilere gelince, onlar azok dorulanyorlar. Evet, bilim ar ar, glkle, el yordamyla ilerliyor, bu yadsnamaz, buna bir ey yapamyoruz. Kartlarmz olan efendilerin bundan honut grnmelerinde alacak ne vardr? Onlar ok marmlardr, nk vahy, ilerini hayli kolaylatrmtr. Bilimsel bir almada gerekletirilen her nokta analizde yaplan eyleri andrmaktadr. Balangtaki umutlar krlmtr, gzlem uradan buradan yeni bir ey ortaya karyor,

fakat bulular birbirine uymuyor. Varsaymlar yaplyor, doru kmad zaman yklan kuramlar ne srlyor; btn olaslklara kar hazr bulunmak, byk bir sabr gstermek, yeni ve beklenmedik etkileri gizlememeleri iin olgunlamam kanlar elden brakmak gerekiyor. Sonu sonuna, harcanan aba baar kazanyor, dank veriler bir btn oluturuyor, psiik srecin btn bir blm ortaya kyor, i bitmitir; artk baka birine gemekten baka yaplacak ey yoktur. Yalnz, analizde, insan deneyler yapmann aratrmaya getirebildii yardm reddetmek zorunda kalmtr. Bilimin bu eletirilmesinde kocaman bir abartma pay da buluyoruz. Bilimin sendeleyen admlarn kr krne bir deneyden brne srkledii ve bir yanlgy baka bir yanlgyla dei - toku etmeye alt sav yanltr Genel olarak, bilim, bir lleci amuruyla modeller yapan ve durmadan maketini dzelten bir sanat gibi alr : Grd ya da tasarlad nesneye benzetinceye dek eklemeler karmalar yapar. Zaten, hi deilse, en eski ve en gelimi bilimde deitirilen ve salamlatrlabilen, ama hi yklmayan kalc bir temel vardr. Bilimsel etkinliin koullan o denli ireti deildir. Fakat son olarak, bilimin bu .tutkulu eletirmenleri hangi amac gdyorlar? Bugnk eksikliine karn, kendine zg glklere karn, bilimin vazgeilmez ve yerine baka ey konulmaz bir halde durduu apak deil midir? Bitim nceden grlemeyen yetkinletirmelere elverili olduu halde, dinsel dnya anlay yle deildir; bu anlay balca blmlerinde deimez kalmaktadr; eer yanlsa hep yle yanl kalacaktr. Her zaman bizim d dnya karsndaki bamszlmz anlamaya bilim giriecektir; din ise gcn bizim igdsel isteklerimizi karlamak olgusundan alan bir yanlsamadr. imdi size, ayn ekilde bilime aykr baka bir evren anlayndan sz etmem gerekiyor; bunu heyecansz yapyorum, nk bu konuda yetkili olmadm biliyorum. Aadaki satrlar okurken bu aa vuruumu anmsaynz, eer ilginiz uyanrsa, bilginizi baka yerde tamamlamaya alnz. Burada ilk nce, dnyay, o genellikle gerekten pek uzak olan dnrn kafasnda yansd gibi anlatmaya girimi olan felsefe sistemlerini sralamak uygun olurdu. Zaten felsefenin genel, karakterini ve yntemlerini belirtmeye almtm. Bu sistemlerin herbirini deerlendirme gcne benden baka pek az kimse sahiptir. yleyse, bugn, zellikle dikkatimizden kamamas gereken iki noktay birlikte inceleyelim. Bu dnya anlaylarndan biri, belki de salt bir gsteri olan, sanki politik anarinin rneini oluturmaktadr. Eskiden nihilist aydnlar grnmt, fakat bugn modern fiziin grelik kuram onlarn kafalarna monte edilmi gibi grnyor. Hepsi bilimi hareket noktas alp, onu hakl z davalarn yadsmaya zorlayarak, kendi kendini ykmaya, kendine kymaya itiyorlar. Bu, nihilizmin, aranlan sonu elde edilinceye dek gzlemlenen geici bir tutum olduu izlenimini veriyor. Bilim bir kez ortadan kalkt m, onun yerine bir mistisizm, hatta eski dinsel dnya anlaynn gelip oturduu grlr. Anarist retiye gre hi bir hakikat, hibir belirli d dnya yoktur. Bilimsel hakikat olarak aldmz ey, deien d koullarn ortasnda grndkleri biimde, gereksinimlerimizin rnnden baka bir ey deildir; demek ki bir yanlsamadr. Ksacas, bize bulunmas bize gerekli olan buluyoruz, yalnz grmek istediimizi gryoruz, baka trl de yapamyoruz. Madem ki hakikatin (d dnya ile uygunluun) deer ls yoktur, u ya da bu grne katlp, katlmadmz bilmenin pek az nemi vardr, nk onlarn tm de ayn eitlikte doru ya da yanltr. Kimse yaknnn fikrine yanl deme hakkna sahip deildir. Bu alan zerinde daha uzun zaman ne durmak isterim, ne de durabilirim. Ancak unu sylemekle yetiniyorum : Anarist reti soyut kurgulara uygulandka yce ve stndr; pratik yaam szkonusu olduu anda deerden der. Oysa, bunlar insanlarn eylemlerini belirli klan grler ve bilgilerdir; ayn bilimsel dnce atomun yaps ve insann kar zerine yarglamalarda bulunur, ya da salam bir kpr plan tasarlar. Eer dndklerimizin hakikate hibir nemi olmasayd, gerekle uygunluklaryla ayrt edilen btn bilgilerimiz de var olmayacaklard. Bu halde, hibir ey tatan kprler deil, kartondan kprler yapmaktan; hastalara bir santigram yerine bir desigram morfin vermekten; anesteziyi eterle deil, gz yaartc gazla yapmaktan ahkoymazd. Elbette, anaristler kendileri de kuramlarnn byle bir pratik kullanln reddederlerdi. Bununla birlikte, kartlarmzn ikincisi bize en korkulacak olan gibi grnmektedir ve zellikle ben onu dnerek aydnlatmalarmn yetersizliine zlyorum. Bu konu zerinde benden daha ok ey bileceinizi ve uzun zamandr Marksizm'den yana ya da ona kart bir durum aldnz sanyorum. Toplumun ekonomik dokusunu ve deiik ekonomi politik biimlerinin btn insan etkinlikleri zerindeki etkilerini ele alan Kari Marks'm almalar, sorunu yadsnmaz klm ve onu amzn otoritesi yapmtr. Elbette, dnlen noktalarn herbiri iin doruluk ve yanllk derecesinin ne olduunu bilmiyorum. Baz fikirler, insan toplumlarnn evrimiyle, doal yasalara bal evrimle ilgili olanlar beni artmtr. Marks toplumsal katlarda yaplan deiikliklerin, diyalektik sre sonucunda birbiri ardndan olutuunu ileri srmektedir. Bu sav iyice anlam olduuma gvenemiyorum. Bunlar materyalist grnmekte, fakat daha ok Hegel

felsefesinin tortusunu biimlendirmektedirler. Marks aslnda, bu okulun etkisine uramtr. eitli toplumsal snflarn kurulmasnn, insan kalabalklar arasnda giriilmi olan savalarn sonucu olduuna ne zamandr inanmaya alm olan ben, bu mezheple yabanc olan dncemden kurtulmay baaramadm. Eitsizlikler, diye dnyorum, balangta kabilelerin ve rklarn eitsizlii olmaldr. Doal yapdan ileri gelen saldrganlk ve kalabaln pek iyi i dzeni gibi birtakm psikolojik etkenler; daha sonu alc silahlara sahip olma gibi birtakm maddesel etkenler zaferi kazanmlard. Ayn toprak zerinde yaayanlardan yenenler efendi, yenilenler ise kle olmular. Bunda doal yasalardan ya da kavramlarn evriminden baka bir ey kmamaktadu-. Tersine, insann her zaman evresinin efendisi haline geldii olgusunun toplumsal ilikiler zerinde gittike artan yansmalar vardr. nsanlar birbiriyle savamak iin kullandklar saldrma gereksinimlerini yeni bilimsel fetihlerinin hizmetine koymaktadrlar. Madenlerin, tuncun, demirin kefi baz uygarlk alarnn sona ermesine, toplumsal kurumlarn yklna yol amtr. Dorusu, barutun ve ateli silahlarn valyelii ve soyluluu ldrdne ve korkun savan patlamasndan bile nce Rus despotluunun mahkm edildiine, Avrupa hkmdar aileleri yeleri arasndaki ierden evlenmenin yine de dinamitin patlama gcne dayanabilecek gce sahip arlar douramam olduuna inanyorum. Belki savatan sonra ortaya km olan bugnk bunalm, elementler zerine u son ve grkemli zaferimizin sonucudur. Gklerin fethi. Olgu ilk bakta apak grnmyor, fakat bu zincirlemenin ilk terimleri hi deilse_ aka kavrayabilmektedir. ngiltere, denizlerin ortasndaki yalnzln kendine salad korunmaya gvenerek btn politikasn bu yalnzl zerine kurmutu. Bleriot ua ? Man' at gn, bu gven aldatc gibi grnd, bar dneminin ortasnda ve denemeler yapmaktan baka bir amac olmakszn bir zeplin Londra zerinde utu. Almanya'ya kar sava alnyazs haline geldi. Bylesine kapsaml, bylesine karmak olan bir konuyu, bylesine zetleyerek, bylesine eksik bir biimde ilemekten biraz utan duyuyorum; size yeni bir ey retmemi olduumu da biliyorum; fakat amacm sadece size, eer insan doay egemenlii altna alrsa, ondan kendi benzerleriyle savamak iin silahlar alrsa, bu egemenliin ekonomik kurumlan etkilediini gstermekti. te biz burada evreni tantma sorunlarndan hayli uzaklatk, hemen oraya dneceiz. Elbette Marksizm, gcn, tarih anlayna ve bu anlaytan kard gelecee ilikin ngrlere borlu deildir. Ekonomik durumun, insanlarn fikir, ahlak ve sanat etkinlii zerine yapt zorlayc etkinin inceden inceye kantlanmasna borludur. Bugne dek hemen hemen bilinmez kalm olan bir dizi balantlar ve zincirlemeler bylece ortaya kmtr; ama insanlarn toplum iindeki davranlarn yalnz ekonomik etkenlerin belirlediini kabul etmek olanakszdr. nk benzer ekonomik koullar altna konulmu eitli kiilerin, uluslarn, rklarn ayn biimde davranmadklar yadsnmaz bir gerektir. Bu olgu yalnz ekonomik etkenlerin dourduu bir tiranlk fikrini uzaklatrmaya yetmektedir. Yaayan insanlarn tepkileri szkonusu oldu mu, psikolojik etkenlerin roln nemsememek elden gelmez. Bu etkenler yalnz ekonomik koullarn kuruluuna katlmazlar, arkasndan, ancak ilkel drtleri, koruma igdleri, saldrganlklar, ak istekleri ve acdan kama gereksinimleriyle hareket eden insanlarn btn eylemlerini belirlerler. Marksizmi gerek bir toplum retisi yapmaya giriecek kimse, bu deiik etkenlerden herbirini incelikleriyle gsterecek durumda olmak zorundadr; insann genel beden yaps dzenini, rksal bakalklar, toplumsal koullar, meslek etkinlikleri ve kazan olanaklar olgusunda urad deimeleri incelemesi ve btn bu etkenlerin karlkl olarak nasl yasaklandn ya da glendiini gzlemlemesi gerekir. nsann toplum iindeki davrann inceleyen sosyoloji de uygulamal bir psikolojiden baka bir ey olamaz. Ksacas, yalnz iki bilim vardr : Saf ya da uygulamal psikoloji ile doa bilimleri. Ekonomik koullara pek byk nem tannnca, onlarn deimelerini doal evrime brakmaya giriilmemi, fakat onlar devrimci hareketlerle kkrtmaya gidilmitir. Rus Bolevizminde uygulanan kuramsal Marksizm, tir dnya anlaynn karakterim almtr. Enerji, birbirini tutma, zmre tekelcilii ve bir de savat eyle garip bir benzerlik. Balangcn ve gereklemesini bilime borlu olan, bilim zerine ve onun tekniine gre kurulmu bulunan Marksizm, dnmeye kar, zamannda dininki kadar amansz bir yasaklama salmtr. Marksist kuram eletirmeyi yasak etmi, kendisinin dayand grten kukulanma, eskiden Katolik kilisesinin gznde dine aykr kabul edilen dnceler gibi cezay hak eden bir crm olmutur. Marx'm yaptlar vahy kaynaklar olarak ncil'in ve Kur'an'n yerini almtr; oysa bu eski kutsal kitaplar kadar elimeler ve belirsizlikler sunmaktadrlar. Btn idealist sistemleri ve btn hlyalar acmazlkla srp atarak uygulanmaya konulmu olan Marksizm, eskilerinden ne daha kukulu, ne daha az kantsz yeni kuruntular yaratmtr. Birka kuakta insan doasn, insanlarn artk arpmasz yeni bir dzen iinde ortaklaa ve gerekli almay,

ona zorlanmadan yaparak yaayabilecei ekilde deitirebileceini ummaktadr. Dzenlenmi bir toplumda pek gerekli olan, igdleri frenleme iin onlara yer deitirtiyor, onlar darya doru, btn insan topluluunu tehdit eden eilimlere doru yneltiyor, sonra da yoksullarn zenginlere ve gemi zamann kk kimselerinin eski iktidar sahiplerine duyduklar dmanla dayanyor. nsan doasn bu yolla deitirmeye almak, dorusu gereklemeyecek bir abadr : Bolevik hareketinin bugn ynlarda dourduu heyecan bu yeni dzen henz tamamlanmam olmasna ve dardan tehdit edilmesine karn, bizim, onun sona erecei ve karar klaca an imdiden grmemize olanak vermektedir. Bolevizmin yantnn ne olacan biliyoruz. nsanlarn doas deitirilemeyecekse, diyecek, bugn onlarn zerinde etki yapmaya yarayacak yntemler kullanmay srdrmek gerekir. Eitimin sertliklerini, dnme yasan, kuvvet kullanmay, hatta kanl basklar nlemek olanakszdr. nsanlarda aldanlar yaratlmazsa, kendilerini bu skntya katlandrmak da olanakszlasn Bundan sonra Bolevik bizi, nazike, kendisine baka bir yntem gstermeye aracak; biz de yenildiimizi aa vurmak zorunda kalacaz. Dorusu ona ne t vermeli? Benzer bir deneyin koullarnn beni ve benim gibileri bu giriime atlmaktan alakoymam olduunu, fakat bunda karar vereceklerin yalnz bizler olmadn teslim durumunda kalm grneceim. Niyetlerini gerekletirmek szkonusu oldu mu, bakalarnn aclarna duygusuz, kuku bilmez, sarslmaz kanl aksiyon adamlar vardr. Bugn Rusya'da giriilen pek byk aptaki deneyi bu adamlara borluyuz. Byk uluslarn kurtulularn ancak Hristiyan inancna ballktan beklediklerini iln ettikleri ada bile, Rusya'da patlak veren alt st oluun en zc yklerine karn, en iyi bir gelecein bahanesi olarak grlmektedir. Ne yazk, ne bizim z kukuculuumuz, ne bakalarnn yobazl, bu giriimin sonunu nceden grmemize olanak vermemektedir. Buna gelecek karar verecek belki denemenin erken yaplm olduunu, doa gleri zerindeki egemenliimizi artran ve bylece gereksinimlerimizin giderilmesini kolaylatran yeni bulular gereklemedike kurulu dzende kkten bir deimenin pek az sonu alma ans olduunu, gsterecektir. Belki toplum dzenini yeniden elden geirmek, kiinin kltr isteklerine tam tamna sayg duyarak ynlarn maddi yoksulluunu ortadan kaldrmak mmkn olabilecektir; fakat insan doas her trl toplumsal ortakla glkle ba emektedir; demek ki, savan nceden kestirilemeyen bir zaman boyunca srmesi gerekli gibi grnmektedir. Bayanlar, baylar; psikanalizin bir dnya anlam ile balantlar konusundaki zetlemeyi sonuca vardrmama izin veriniz. Benim grmce, psikanaliz zel bir evren tasarm kurma gcnde deildir. Buna da hi gereksinimi yoktur; nk, bilimin bir blm olduundan, bilimsel anlaya katlabilir. Gelgelelim, tumturakl bir biimde vlmeye pek de deer deildir. O henz pek yetersizdir, btn gizlerin iine giremiyor; ne fikir tekelcisidir, ne de sistemlidir. Bilimsel dnce insanlar arasnda henz pek yenidir ve ona zmlenecek daha pek geni sorunlar kalmaktadr. Bilim zerine kurulmu bilimsel bir dnya anlay gerek d dnyay deerlendirmekle yetinmez. Alak gnlllkle, hakikatten fazlasn istemeyerek ve yanlsamalar reddederek her eyden ok olumsuz bile grnr. Eer adalarmz arasnda biri bu durumdan honutsuzluk duyarsa, ve hemen bir durulma elde etmek iin daha ounu isterse, onu burdan baka bir yerde arasn, bulabilecei yerde arasn. Kendisine hi sertlik gstermemekle birlikte, ne ona yardma gelebiliriz, ne de onun iin dnme tarzmz deitirebiliriz.

Freud, PSKANALZ ZERNE adl yaptnda bilinalt atmalarn psikodinamik yapsn ve doasn inceliyor. Freud'a gre psikanalizin amac, bireyin tinsel yaam iinde bilind'nm suyzne kmasna ortam hazrlamaktadr. Bu yeni anlay,hem bilinaltnn ortaya karlmasna ynelik bir teknik, yani bir ruh tedavisi usul; hem de genel bir psikolojik kuramdr. PSKANALZ ZERNE, Freud'u analiz konusunda bilinmesi gereken temel ve zl bilgiler iermesi bakmndan gnmz aydn iin vazgeilmez deerde bir anahtar kitap olma zellii tayor.