e÷]ÿ ‡düTº

»qe]
2009

33
dü+|ü⁄{Ï : 3 dü+∫ø£ : 9

yÓ\ s¡T. 5 /-

á dü+∫ø£˝À........
sêh+˝À dæ|æ◊(m+) mìïø£\ m‘·TÔ>∑&É\T
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+
1964 dæ|æj·T+ sêheTVü‰düuÛÑ Á|ü‹ì<ÛäT\ $X‚¢wüD
ô|≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛÑ+: e÷]ÿ‡düTº ne>±Vü≤q
eT‘·+ >∑T]+∫ e÷sYÿ‡ #Ó|æŒ+~ dü]>±ZH˚ ns¡ú+ #˚düT≈£î+≥THêïe÷?
düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ëìï n&ÉTø¶ √yê*
‘·èrj·T mìïø£\ |Á ‘ü ê´e÷ïj·÷ìπø eT+∫ neø±XÊ\T
ÄÁ|òæø± ÄDÏeTT‘·´+ bÕÁ{Ïdt \TeTT+u≤

1

dü÷Œ¤]Ô

e÷]ÿ ‡düTº

ÄÁ|òæø± ÄDÏeTT‘·´+

bÕÁ{dÏ t \TeTT+u≤

Á|ü|ü+#· #·]Á‘·˝À 1960ì ÄÁ|òæø±
dü+e‘·‡s¡+ nì |æ\TkÕÔs¡T. Ä dü+e‘·‡s¡+
ÄÁ|òæø± K+&É+˝À 17 <˚XÊ\T kÕ«‘·+Á‘·´+
bı+<ësTT. yê{Ï˝À ø±+>√ ˇø£{Ï. BH˚ï
Ç|ü⁄Œ&ÉT C…sπ’ ]|ü_ø¢ ˘ nì |æ\TdüTHÔ êïs¡T. ÄÁ|òøæ ±
K+&É+˝À n‘·´+‘· $XÊ\yÓTÆq á <˚X¯+
eT<Ûä´ÄÁ|òæø± uÛÑ÷uÛ≤>±qï+{Ï˙ ÄÁø£$T+∫
O+≥T+~. ø√u≤˝Ÿ,º õ+ø˘, eÁC≤\T e+{Ï
$\TyÓq’ Kì»dü+|ü<\ä ‘√ n\sêπs á <˚XÊ
ìï $<˚o e\dü bÕ\q qT+&ç $eTTøÏ#Ô j
˚ T·
{≤ìøÏ ÁbÕD≤\T ôd‘’ +· ˇ&ç¶ eTØ b˛sê&çq
jÓ÷<ÛäT&ÉT bÕÁ{Ïø˘ \TeTT+u≤. ÄÁ|òæø±
$yÓ÷#·H√<ä´eT+ qT+&ç |ü⁄{Ϻq ÄDÏeTT‘·´+
Äj·Tq.
n~ e\düyê<ä+ •KsêÁ>∑ dæú‹øÏ #˚s¡T
≈£îqï <äX.¯ ÄÁ|òøæ ± <˚XÊ\qT |ü+#·T≈£îH˚+<äT≈£î
dü+|üqï <˚XÊ\T 1884˝À u…]H¢ ˝é À düe÷y˚X+¯
nj·÷´sTT. á düe÷y˚X+¯ ˝À Á_≥Hé, ÁbòÕHé‡\
eT<Û´ä rÁeyÓTqÆ $uÒ<ëÛ \T#√≥T #˚dTü ≈£îHêïsTT.
Ç<˚ nqTe⁄>± uÛ≤$+∫q u…*®j·T+ sêE
*jÓ÷bÕ˝Ÿ¶ ÄÁ|òæø± <˚XÊ\ dü]Vü≤<äT›\T $uÛÑ
õ+#˚+<äT≈£î ˇø£ |ü<øä∏ ±ìï Á|ü‹bÕ~+ #ê&ÉT.
ÁbòÕHé‡, Á_≥Hé\≈£î e´‹πsø£+>± »s¡àHé n<Û´ä ≈£îå &ÉT
_kÕàsYÿ *jÓ÷bÕ˝Ÿ¶ Á|ü‹bÕ<äqqT düeT]ú+
#ê&ÉT. á ˇ|üŒ+<ä+ Á|üø±s¡+ ø±+>√qT u…*®
j·T+ ‘·q e\dü>± e÷s¡TÃ≈£î+~. ø±+>√,
HÓ>’ s∑ Y rs¡ ÁbÕ+‘ê˝À¢ dü+#·]+#˚ nìï <˚XÊ\
s¡yêD≤ z&É\≈£î ø±|ü˝≤<ës¡T>± e÷]+~.
á $<Ûä+>± ø±+>√ô|’ <äøÏÿq ô|‘·ÔHêìï
düTdæús¡+ #˚düT≈£îH˚+<äT≈£î sêE *jÓ÷bÕ˝Ÿ¶
y˚ ˝ ≤~ eT+~ kÕú ì ø£ ‘Ó > ∑ \ ≈£ î #Ó + ~q
bÂs¡T˝‘√ ôd’Hê´ìï @sêŒ≥T #˚XÊ&ÉT. á
ôd’q´+ Á|ü<Ûëq ø£s¡Ôe´+ u…*®j·T+ e\dü
bÕ\q≈£î kÕúìø£ ‘Ó>\∑ qT+&ç m<äse¡ ⁄‘·Tqï
Á|ü‹|òTü ≥qqT nD∫y˚jT· ≥y˚T.
e\dü bÕ\q≈£î e´‹πsø£+>± 1931`36
eT<Ûä´ ‘·˝…‹Ôq nH˚ø£ ‹s¡T>∑Tu≤≥¢qT ìsê›øÏå
D´+>± nD∫y˚XÊs¡T. 1931˝À ‘√≥˝À¢ |üì
#˚ùd ø±]à≈£î\T ‘=*kÕ]>± ‹s¡T>∑Tu≤≥T
#˚XÊs¡T. e\dübÕ\≈£î\ $<ÛëHê\≈£î ìs¡dqü >±
1931˝À á ø±]àø£\T düyTÓ à #˚XÊs¡T. ‹s¡T>∑T
u≤≥T nD∫y˚‘· ù|s¡T‘√ e\dübÕ\≈£î\
ôdq’ ´+ qs¡ dü+Vü‰sêìøÏbÕ\Œ+&ç+~. u…*j
® T· +

e\dü bÕ\qqT e´‹πsøÏd÷ü Ô á ø±\+˝ÀH˚
eTs√ sêh+ ªø£kÕsTTµ˝À 4000 eT+~
ø±+>√ yêdü T \T kÕj· T T<Û ä b˛sê{≤ìøÏ
~>±s¡T. á BÛs√<ë‘·ÔyÓTÆq yês¡dü‘·«+, ¬s+&√
Á|ü|+ü #· j·TT<ë∆q+‘·s¡ |ü]D≤e÷\ H˚|<ü ´ä∏ +˝À
1952`58 eT<Ûä´ ø±\+˝À ø±+>√ $eTTøÏÔ
O<ä´eT+ eT]+‘· düeTs¡o\ O<ä´eT+>±
ne‘·]+∫+~. 1950˝À CÀôd|òt ø£kÕe⁄ãT
nH˚ ‹s¡T>∑Tu≤≥T H˚‘· Ä<Ûä«s¡´+˝À ãø±+>√
nk˛wæjT˚ wüHé @s¡Œ&ç+~. á dü+düú 1956˝À
kÕúì≈£î\≈£î sê»ø°jT· bÕغ\T @sêŒ≥T #˚dTü ≈£îH˚
Vü≤≈£îÿ O+&Ü\qï &çe÷+&éqT eTT+<äT≈£î
‘Ó∫Ã+~. á ~X¯>± ÁbÕNq uø±+>√ bÕ\
qqT |ü⁄qs¡T<ä∆]+#˚+<äT≈£î |ü\T kÕúìø£ ‘Ó>∑\
eT<ä‘› T· ≈£L&É>≥∑ ≥º + ÁbÕs¡+_Û+∫+~. 1958
‘·sê«‘· ø±+>√ Á|üC≤ O<ä´eT+ eT]+‘· $düèÔ
‘·yÓTÆ C≤rj·T $yÓ÷#·H√<ä´eT+>± s¡÷bı+
~+~. á $yÓ÷#·H√<ä´eT+˝À ˇø£ eTTK´
Hêj·T≈£î&ÉT>± m~>±&ÉT bÕÁ{Ïdt \TeTT+u≤.
Ç≥T C≤rj·T $eTTøÏÔ \ø£´å +‘√ kÕúìø£‘>Ó \∑ ˙ï
◊ø£´+ ø±e≥+, Á|ü»˝À¢ $yÓ÷#·Hê ø±+ø£å
|ü⁄+Eø√e≥+, ÄÁ|òæø± Á|ü»\ düe÷K´
s¡÷|ü+˝À Ç≥Te+{Ï O<ä´ e÷\≈£î <˚XÊ+‘·s¡
dü+|ò”TuÛ≤e+ e´ø£Ô+ ø±e≥+ e+{Ï |ü]D≤
e÷\ H˚|ü‘·´+˝À »qe] 20, 1960q
ø±+>√ uÛÑ$wü´‘·TÔ >∑T]+∫ #·]Ã+#·{≤ìøÏ
Áuôd‡˝Ÿ‡ Á|üuÛÑT‘·«+ ˇø£ düe÷y˚XÊìï ìs¡«
Væ≤+∫+~. á düe÷y˚X¯+˝À ø±+>√ $eTTøÏÔ
ø√dü+ b˛sê&ÉT‘·Tqï nìï bÕغ\T, dü+düú\
‘√bÕ≥T Áãôd‡˝Ÿ‡ bÕs¡¢yÓT+{Ÿ Á|ü‹ì<ÛäT\T

≈£L&Ü bÕ˝§ZHêïs¡T. á sö+&é fÒãT˝Ÿ düe÷
y˚X+¯ ˝À bÕÁ{Ïdt \TeTT+u≤ n~«rj·TyÓTqÆ
bÕÁ‘· b˛wæ+#ê&ÉT. n|üŒ{Ïπø $yÓ÷#·H√<ä´
eT+˝À \TeTT+u≤ n‹yê<ä H˚‘>· ± >∑T]Ô+|ü⁄
bı+<ë&ÉT. 1960 pHé 30q ø±+>√qT
dü«‘·+Á‘· <˚X¯+>± Á|üø£{Ï+#ê\ì á düe÷y˚
X¯+˝À rsêàì+#ês¡T. CÀôd|òt ø£kÕe⁄ãT
n<Ûä´≈£åî&ÉT>±, \TeTT+u≤ Á|ü<Ûëq eT+Á‹>±,
eT+Á‹es¡ Z + ˝À nìï kÕú ì ø£ ‘Ó > ∑ \ ≈£ î
ÁbÕ‹ì<Û´ä +O+&˚ $<Û+ä >± C≤rj·T Á|üuTÑÛ ‘·«+
@s¡Œ&ç+~.
$eTTøÏÔ ~H√‘·‡e düu˝ÑÛ À n|üŒ{Ï Áãôd‡˝Ÿ‡
n<Ûä´≈£åî\T uÖ&çHé ÄÁ|òæø± yêdüT\≈£î |ü•ÃeT
<˚XÊ\T Hê>∑]‘· H˚sêŒj·THêïs¡T. <ëìï nø£ÿ&ç
ø£ø£ÿ&˚ K+&ç+∫q \TeTT+u≤ düeTø±©q
ø±+>√ yêdüT\T m<äTs¡Tÿ+≥Tqï á‹ u≤<Û\ä T
>∑Ts¡TÔ #˚XÊs¡T. ªªy˚TeTT $eø£≈å î£ >∑Ts¡j÷· ´eTT.
eTTwæº|òü÷‘ê\T ‹HêïeTT. @Vü≤´uÛ≤yêìøÏ
>∑Ts¡j÷· ´eTT. #·≥+º q\¢C≤‹ yê]øÏ, ‘Ó\C¢ ≤‹
yê]øÏ ˇø£{Ï ø±<äì ‘Ó\TdüT≈£îHêïeTT. á
kÕ«‘·+Á‘·´+ u…*®j·T+ Ç∫Ãq ãVüQeT‹
ø±<äT. ø±+>√ Á|ü»\T b˛sê&ç dü+bÕ~+#·T≈£îqï
Vü≤≈£îÿµµ nì Á|üø{£ +Ï #ê&ÉT. \TeTT+u≤ O|üHê´
dü+ nee÷qø£s¡+>± uÛ≤$+∫q u…*®j·T+
sêE düuÑÛ eT<Û´ä ˝ÀH˚ ˝Ò∫b˛j·÷&ÉT. dü«‘·+Á‘·
Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ e´‹πsø£+>± e\dü ôd’q´+
‘=\T‘· ìs¡dqü ø±s¡´Áø£e÷\T #˚|{ü HºÏ ê ôdq’ ´+
˝À ø°\ø£ u≤<Ûä´‘·\T ‘Ó\¢C≤rj·TT\ qT+&ç
q\¢C≤rj·TT\≈£î e÷]q ‘·sê«‘· ôd’q´+
n<äT|ü⁄˝ÀøÏ e∫Ã+~. n~Ûø±s¡ e÷]Œ&ç Á|üÁøÏjT·
∫qï ôdE
’ j·TT<ä+∆ >± e÷]+~. sêÁ‹øÏ sêÁ‹
u…*®j·T+ j·TT<ä∆HÍø£\T ø±+>√˝À <äs¡Ùq+
Ç#êÃsTT. |ü<ë‹<äfi≤\T M<ÛTä ˝À¢ #Ó\sπ >±sTT.
y˚˝≤~eT+~ ÄÁ|òøæ ± Á|ü»\T nX¯e⁄\T u≤XÊ
s¡T. ø±+>√ kÕ«‘·+Á‘·´+ Á|üø{£ +Ï ∫ HÓ\ s√E\T
≈£L&Ü >∑&Éeø£eTT+<˚ u…*®j·T+ ôd’Hê´\T
ø±+>√˝À n‘·´+‘· $\TyÓq’ Kì» dü+|ü<≈ä î£
πø+Á<ä+>± Oqï ø£{≤+>±qT p˝…’ 11q
ÄÁø£$T+#·T≈£îHêïsTT. ø£{≤+>± >∑es¡ïsY ‘·eT
sêh+ ø±+>√ qT+&ç $&çb˛‘·T+<äì Á|üø{£ +Ï
#ê&ÉT. m*»u…‘Y $˝…¢ πø+Á<ä+>± kÕ«‘·+Á‘·´+
Á|üø{£ +Ï #·T≈£îHêï&ÉT.
ø£{≤+>± ‹s¡T>∑Tu≤≥TqT <ë]˝ÀøÏ
($T>∑‘ê 35e |ù J˝À)

2

e÷]ÿ á
‡düTº dü+∫ø£˝À...

j·TT<äeú TT ` XÊ+‹
1. ÄÁ|òæø± ÄDÏeTT‘·´+ bÕÁ{Ïdt \TeTT+u≤
eT÷\+: m+mdt–˝Ÿ 2

2. sêh+˝À dæ|æ◊(m+) mìïø£\ m‘·TÔ>∑&É\T
- _.$. sê|òüTe⁄\T 4

3. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+
- mdt. yÓ+ø£{
Á ≤e⁄ 7
4. 1964 dæ|æj·T+ sêheTVü‰düuÛÑ
Á|ü‹ì<ÛäT\ $X‚¢wüD
- C…. u≤ã÷sêe⁄ 13
5. ô|≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛÑ+: e÷]ÿ‡düTº
ne>±Vü≤q
`ø=+&É÷] Ms¡jT· ´ 17
6. eT‘·+ >∑T]+∫ e÷sYÿ‡ #Ó|æŒ+~
dü]>±ZH˚ ns¡ú+ #˚düT≈£î+≥THêïe÷?
` ‘·$TàH˚ì Ms¡uÛÑÁ<ä+ 24

7. düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ëìï n&ÉTø¶ √yê*
- mHé. sêyéT 27
8. ‘·èrj·T mìïø£\ Á|ü‘ê´e÷ïj·÷ìπø
eT+∫ neø±XÊ\T
- _.$. sê|òüTe⁄\T 32

m&ç≥sY:

mdt. yÓ+ø£{Á ≤e⁄
m&ç{À]j·T˝Ÿ uÀs¡T:¶

bÕ≥÷s¡T sêeTj·T´
_.$. sê|òTü e⁄\T
&Ü. yÓ’. sê<Ûëø£èwüíeT÷]Ô
‘Ó\ø£|*ü ¢ s¡$
uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº)
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ sêh ø£$T{° ‘·s¡T|òü⁄q
Á|ü#T· s¡D ø£s,Ô¡ eTTÁ<ë|ü≈î£ &ÉT: _.$.sê|òTü e⁄\T
dü+bÕ<ä≈£î&ÉT : mdt. yÓ+ø£Á{≤e⁄
eTTÁ<äD : Á|üC≤X¯øÏÔ &Ó’© Á|æ+{Ï+>¥ Áô|dt,
1-1-60/2, Äغd” Áø±dt s√&é‡,
ôV≤’ <äsêu≤<é -20
bò˛Hé:m&ç{À]j·T˝Ÿ 27665420, 27663761
y˚TH˚»sY: 27673787 bòÕ´ø˘‡ : 27639921
EMail::marxist@cpimap.com
Visit cpi(m) site at : cpim.org

3

uÛ≤

s¡‘Y`bÕø˘ dü]Vü≤<äT›˝À¢ eT∞¢ j·TT<ä∆Hê<ë\T $ì|ædüTÔHêïsTT. eTT+ãsTT
OÁ>∑yê<ä <ë&ç ‘·s¡Tyê‘· ¬s+&ÉT <˚XÊ\ eT<Ûä´ dü+ã+<Ûë\T eT]+‘· ø°åDÏ+#êsTT. <ë&çøÏ
bÕ\Œ&çq OÁ>∑yê<äT\T bÕøÏkÕúHé≈£î #Ó+~qyês¡qï $wüj·T+ ìsê∆s¡D nsTTHê bÕøÏkÕúHé
n+^ø£]+#·&É+ ˝Ò<äT. yês¡T ‘·eTyês¡T ø±s¡ì ãTø±sTTk˛Ô+~. OÁ>∑yê<äT\qT ø±bÕ&É&ÜìøÏ
X¯‘·$<Ûë˝≤ Á|üj·T‹ïk˛Ô+~. düeTdü´qT+&ç ‘·eT<˚X¯ Á|ü»\ <äèwæº eT[¢+#˚+<äT≈£î uÛ≤‘·s¡
<˚X+¯ qT+&ç Á|üe÷<ä+ eTT+#·Tø=düTqÔ ï≥T¢ Á|ü#ês¡+ #˚k˛Ô+~. dü]Vü≤<äT\› ≈£î ôdH’ ê´ìï ‘·s*¡ +∫
Vü≤&Ü$&ç #˚k˛Ô+~. OÁ>∑yê<äT\ $wüjT· +˝À bÕøÏkÕúHé e´eVü≤]düTqÔ ï rs¡T n‘·´+‘· >∑sΩ˙¡ j·T+.
Á|ü|+ü #·eT+‘ê Bìï eTTø£øÔ +£ sƒ+¡ ‘√ K+&ç#ê*. bÕøÏkÕúHé Á|üjT· ‘êï\qT m˝≤ m<äTs=ÿyê*
nqï~ H˚&ÉT <˚X¯+ eTT+<äTqï düeTdü´. nsTT‘˚ bÕø˘qT m<äTs=ÿq&ÜìøÏ eTq+ ≈£L&Ü
j·TT<ä∆+ #˚j·÷\ì <˚X¯+˝Àì ø=ìï X¯≈£îÔ\T }<äs¡>=&ÉT‘·THêïsTT. bÕøÏkÕúHé˝Àì OÁ>∑yê<ä
kÕúesê\ô|’ <ë&ç #˚j·÷\ì ø√s¡T‘·THêïs¡T. nyÓT]ø±ô|’ OÁ>∑yê<äT\T 9/11 <ë&ç #˚dæq
‘·s¡Tyê‘· nyÓT]ø± m≥Te+{Ï Á|ürø±s¡ #·s¡´\T rdüT≈£îqï<√ uÛ≤s¡‘Y ≈£L&Ü n≥Te+{Ï
#·s´¡ \T rdüTø√yê\ì n+≥THêïs¡T. _C…|æ Hêj·T≈£î&ÉT ns¡TDY XÖ] e+{Ï yês¡T bÕs¡y¢ TÓ +≥T˝À
e÷{≤¢&ÉT‘·÷ ø£+{ÏøÏ ø£qTï ø±<äT ø£+{ÏøÏ ¬s+&ÉT ø£fi¯ó¢ nì VüA+ø£]düTÔHêïs¡T. j·TT<ä∆+
dü‘ê´ìï #·+ù|düTÔ+~, j·TT<√∆Hêà<ä+ $»„‘·qT e~ÛdüTÔ+~. ¬s+&ÉT yÓ’|ü⁄˝≤ ¬s#·Ã>=fÒº X¯≈£îÔ\T
ãj·T\T <˚]q|ü&ÉT XÊ+‹ e#·Hê\T #Ó$HÓøÏÿ+#·T≈£îH˚ yês¡T ‘·–Zb˛‘·T+{≤s¡T. j·TT<ä∆+e\¢
\_› bı+<˚yêπs j·TT<√∆Hêà<ä Á|üø£≥q\T #˚düTÔ+{≤s¡T. uÛ≤s¡‘Y`bÕø˘ eT<Ûä´ j·TT<ä∆+ eùdÔ
¬s+&ÉT <˚XÊ˝À¢ì OÁ>∑yê<ä X¯≈£îÔ˝Ò ˝≤uÛÑ|ü&É‘êsTT. nyÓT]ø± ‘·s¡Vü‰˝À uÛ≤‘·sY düŒ+~+#ê\ì
ø√πsyês¡T nyÓT]ø± Çsêø˘MT<ë, Ä|òüÈHé MT<ë <ë&ç #˚dæ @$T kÕ~Û+∫+<√ #ÓbÕŒ*. Çsêø˘
MT<ä nyÓT]ø± <ë&çø° OÁ>∑yê<ëìø° ndü\T dü+ã+<Ûäy˚T ˝Ò<äT. OÁ>∑yê<ä+ n+≥÷ ms¡T>∑ì
Çsêø˘˝À nyÓT]ø± <ë&ç ‘·s¡Tyê‘· OÁ>∑yê<ä+ ô|#·Ã]*¢+~. Ä|òüÈìkÕúHé˝À ‘ê*u≤qT¢
eT]+‘· $»è+_ÛdüTÔHêïs¡T. bÕø˘ô|’ j·TT<ä∆+ ø±<äT <ëì˝Àì OÁ>∑yê<ä kÕúesê\ô|’ <ë&ç
#˚j÷· \ì ø=+<äsT¡ dü\Vü‰*düTHÔ êïs¡T. <ë&ç j·TT<ë∆ìøÏ <ë]rj·T≈£î+&Ü O+≥T+<äqTø√e&É+
eT÷s¡Tâ\T #˚ùd Ä˝À#·q. ¬s+&ÉT nD«ÁdüÔ <˚XÊ\ eT<Ûä´ j·TT<ä∆+ »]–‘˚ |ü]D≤e÷\T
m+‘· <ës¡TD+>± O+{≤j·Tqï $wüj·T+ eT÷s¡Tâ\≈£î e÷Á‘·y˚T ns¡ú+ ø±<äT. Ç|ü&ç|ü&˚
bÕs¡¢yÓT+≥Ø Á|üC≤kÕ«eT´+ |ü⁄qs¡T<ä∆]+#·ã&ÉT‘·Tqï bÕø˘˝À j·TT<ë∆ìï nø£ÿ&ç Á|ü»\T
ø√s¡Tø√e&É+ ˝Ò<äT. OÁ>∑yê<äT\T e÷Á‘·+ j·TT<ä∆+ sêyê\qT≈£î+≥THêïs¡T. j·TT<ä∆+ eùdÔ
bÕø˘ OÁ>∑yê<äT\≈£î eT+∫ }‘·+ edüTÔ+~. bÕø˘‘√ j·TT<ë∆ìï ø√s¡T≈£î+≥Tqïyês¡T nø£ÿ&ç
OÁ>∑yê<äT\≈£î |üs√ø£+å >± ‘√&ÉŒ&ÉT‘·THêïs¡qï $wüjT· + ns¡+∆ #˚dTü ø√yê*. n+<äTø£H˚ Ç|ü&ÉT
ø±e\dæ+~ bÕø˘‘√ j·TT<ä∆+ ø±<äT. OÁ>∑yê<äT\ |”#·eTDÏ#˚ |üìì bÕø˘ Á|üuÛÑT‘·«+ #˚|üfÒº≥T¢
Ä Á|üuÛÑT‘·«+ô|’ rÁeyÓTÆq n+‘·sê®rj·T ˇ‹Ô&ç ‘˚yê*. BìøÏ ◊ø£´sê»´dü$T‹ y˚~ø£>±
O+&Ü˝Ò >±ì nyÓT]ø± eT<Ûä´e]Ô‘·«+ O+&É≈£L&É<äT. <äTs¡<äèwüºeXÊ‘·TÔ eTH√àVü≤Hé dæ+>¥
Á|üuTÑÛ ‘·«+ >∑‘+· ˝À m˙¶m e÷~]>±H˚ á $wüjT· +˝À nyÓT]ø± dü\Vü‰\‘√ q&ÉTdüTqÔ ï≥T¢
ø£ì|æk˛Ô+~. OÁ>∑yê<ëìï n]ø£fºÒ $wüjT· +˝À nyÓT]ø± Ä<äsÙ¡ eT÷, nyÓT]ø± CÀø£´eT÷
s¬ +&É÷ eTq≈£î qwüyº T˚ . n˝≤π> OÁ>∑yê<ëìï ˇø£ <˚XÊìø°, ˇø£ eT‘êìø° eTT&çô|fÒº Á|üjT· ‘êï\qT
≈£L&Ü ‹|æŒø={≤º*. OÁ>∑yê<ëìøÏ <˚X+¯ , eT‘·+ ˝Òe⁄. n<˚ O+<äqT≈£î+fÒ nkÕ‡+˝Àq÷,
<˚X¯+˝Àì Ç‘·s¡ ÁbÕ+‘ê˝À¢q÷ »s¡T>∑T‘·Tqï OÁ>∑yê<ä <ë&ÉT\≈£î düe÷<ÛëHê\T #Ó|üŒ˝Ò+.
OÁ>∑yê<ä+ mø£ÿ&ÉTHêï OÁ>∑yê<äyT˚ . OÁ>∑yê<ä+ ‘·˝‘… Ô· ≈£î+&Ü |ü{wÏ yºü TÓ qÆ #·s´¡ \T rdüTø√yê*.
ì|òü÷e´edüúqT |ü{Ïwüº+ #˚j·÷*. uÛ≤‘·sY`bÕø˘\ eT<Ûä´ ùdïVü≤ dü+ã+<Ûë\qT eT]+‘·
|ü{Ïwüº+ #˚düTø√e&É+ <ë«sê ¬s+&ÉT <˚XÊ˝À¢ OÁ>∑yê<ä X¯≈£îÔ\T ã\|ü&É≈£î+&Ü #·÷&Ü*.

#·+<ë $esê\T
$&ç|üÁ‹ø£ : s¡T.5.. dü+e‘·‡s¡ #·+<ë : s¡T.60
b˛düTº <ë«sê ˝Ò<ë @C…+≥T <ë«sê ‘Ó|æŒ+#·Tø√e#·TÃ.
˝Ò<ë MT kÕúìø£ bÕغ ø±sê´\j·T+˝À dü+Á|ü~+#·+&ç.
Á|üC≤X¯øÔÏ ãTø˘V≤ü Ödt nìï Áu≤+N\˝Àq÷ \_ÛkÕÔsTT.

∫s¡THêe÷
e÷]ÿ‡düTº
(ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£)
M~Û HÓ+1, ÄXÀø˘q>∑sY,
ôV’≤<äsêu≤<é-20

e÷]ÿ ‡düTº

á e÷dü+ eTTU≤´+X¯+

sêh+˝À dæ|◊æ (m+) mìïø\£ m‘·T>Ô &∑ \É T
Ç|ü&ÉT ‘·èrj·T mìïø£\ ≈£L≥$T @sêŒ≥T nH˚~ ø°\ø£yTÓ qÆ n+X¯+.
bÕغ O<ä´e÷ìï eT]+‘· eTT+<äT≈£î rdüT≈£îb˛j˚T düs¬ q’ m‘·T>Ô &∑ .É mìï
}–dü˝≤≥\T e⁄Hêï ‘Ó\T>∑T <˚X+¯ , nHêï &çm+¬ø, _md”Œ e+{Ï bÕغ\qT
düMTø£]+#˚ Á|üjT· ‘·ï+ ≈£L&Ü Ç+<äT˝À uÛ≤>∑yT˚ . Ç~ <˚Xy¯ ê´|æ‘· Á|üjT· ‘·ï+.
Ä+Á<Ûä Á|ü<X˚ Ÿ˝À eTq mìïø£\ m‘·T>Ô &∑ \É T, mìïø£\ ø£èwæ ≈£L&Ü á
<˚Xy¯ ê´|æ‘· Á|üjT· ‘·ï+˝À n+‘·sꓤ>y∑ T˚ .

_.$. sê|òTü e⁄\T

sêh+˝À mìïø£\ yê‘êes¡D+ y˚&Ó
øÏÿ+~. eTTK´eT+Á‹ yÓ’mdt sê»X‚Ks¡ ¬s&ç¶
ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\ Á|üuÛÑT‘·« <Ûäq+‘√ sêh
yê´|æ‘·+>± dü<ädüT‡\T ìs¡«Væ≤dü÷Ô ø±+Á¬>dt
‘·s¡|òü⁄q mìïø£\ Á|ü#ês¡+ kÕ–düTÔHêïs¡T.
ø±+Á¬>dt Á|üC≤e´‹πsø£ bÕ\q≈£î #·s¡eT^‘·+
bÕ&˚ OeTà&ç \ø£å´+‘√ ‘Ó\T>∑T <˚X¯+, dæ|æ
◊(m+), dæ|◊æ \T mìïø£\ ne>±Vü≤q ≈£î<äTs¡TÃ
≈£îHêïsTT. Á|üC≤düeTdü´\ô|’ OeTà&ç b˛sê{≤\T,
sê»ø°jT· düyT˚ àfi¯Hê\‘√ mìïø£\≈£î düqï<äe∆ Te⁄
‘·THêïsTT. Á|üC≤sê»´+ bÕغ ‘·s¡|òü⁄q Ä bÕغ
n~ÛH˚‘· ∫s¡+J$ sêhyê´|æ‘·+>± düuÛÑ\T
ìs¡«Væ≤dü÷Ô Á|ü#ês¡+˝À OHêïs¡T. eTs√yÓ’|ü⁄
‘Ó\+>±D≤ sêh dü$T‹ n~ÛH˚‘· #·+Á<äX‚Ks¡
sêe⁄ ≈£L&Ü ‘Ó\+>±D≤˝À $düè‘Ô · Á|ü#ês¡+
>±$düTÔHêïs¡T. yÓTT‘·Ô+ MT<ä #·÷ùdÔ ákÕ]
mìïø£\ Á|ü#ês¡+ |òüT≥º+ #ê˝≤ eTT+<äT>±H˚
ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆ+~.
>∑‘· Hê\T>∑Tqïπsfi¯ó¢>± ‘êeTT sêh+˝À
kÕ~Û+∫q n_Ûeè<˚∆ ‘·eT≈£î nK+&É $»j·T+
#˚≈£L]à ô|&ÉT‘·T+<äì ø±+Á¬>dt ˇø£fÒ }<äs¡
>=&ÉT‘√+~. eTTK´eT+Á‹ 230 n+¬ø >∑T]+∫
|ü<|˚ <ü ˚ #ÓãT‘·THêïs¡T. Á|ü‹|üø±å \≈£î 30 d”≥≈¢ î£
$T+∫ sêeì #ÓãT‘·THêïs¡T. á y˚Ts¡≈î£ ‘êeTT
ìs¡«Væ≤+∫q düsπ «\T #ÓãT‘·THêïj·Tì Á|üø{£ dÏ Tü Ô
Hêïs¡T. nsTT‘˚ eTTK´eT+Á‹øÏ >±ì, ø±+Á¬>dt
Hêj·T≈£î\≈£î >±ì yê] düπs«\MT<ä, yê]
Á|üø≥£ q\MT<ä yê]πø qeTàø£+ ˝Ò<qä ï $wüjT· +

yê] Á|ü#ês¡+˝ÀH˚ m|üŒ{Ïø£|ü&ÉT ãj·T≥
|ü&çb˛‘√+~. »\j·T»„+, Ç+~s¡eTà Çfi‚¢
‘·eTqT ¬>*|ækÕÔsTTì ˇø£|ü&ÉT BÛe÷>±
#Ó|Œæ q ø±+Á¬>dt Hêj·T≈£î˝À¢ Ç|ü&ÉT Ä BÛe÷
ø£ì|æ+#·&+É ˝Ò<Tä . mìïø£\ eTT+<äT s¡øs£ ø¡ ±\
‘êsTT˝≤\T Á|üø£{ÏdüTÔHêïs¡T. nH˚ø£ s¡ø±\
Á|ü˝ÀuÛ≤\T #·÷|ædüTÔHêïs¡T. #˚dæ+~ ô|<ä›>±
˝Òøb£ ˛sTTHê ø=+&É+‘· Á|ü#ês¡+‘√ }<äs>¡ =&ÉT
‘·THêïs¡T. mqï&É÷ ˝Òì~ Á|üuTÑÛ ‘·« n&É«s¡sº TTCŸ
yÓT+≥T¢ |üÁ‹ø£ |ü‘êø£o]¸ø˝£ ô|ø¬’ ≈£îÿ‘·THêïsTT.
ì»+>± eTTK´eT+Ár, ø±+Á¬>dt Hêj·T≈£î\÷
#ÓãT‘·Tqï≥T¢ yês¡T #˚dæq n_Ûeè<˚∆ yê]ì
¬>*|æ+#˚≥¢sTT‘˚ Ç+‘· Äsꓤ≥|ü⁄ Á|ü#ês¡+
nedüs¡y˚T ˝Ò<äT. ‘·q n_Ûeè~∆ eT+Á‘·+ MT<ä
‘·qπø qeTàø£+ ˝Òø£ ø±+Á¬>dt Ç≥Te+{Ï Á|ü#ê
sê˙ï, Á|ü˝ÀuÛ≤\q÷ ÄÁX¯sTTk˛Ô+~.
Ç+ø√yÓ’|ü⁄ ¬>\T|ü⁄ô|’ qeTàø£+ ˝Òø£H˚
Á|ü‹|üø±å ˝À¢ N*ø£\T rdüT≈£îsêe&ÜìøÏ ≈£L&Ü
n~Ûø±s¡ |üø£å+ X¯‘·$<Ûë˝≤ Á|üj·T‹ïk˛Ô+~.
Á|üC≤sê»´+ ã\|ü&ç‘˚ ø±+Á¬>dt≈£î qwüº+.
m+<äTø£+fÒ n~ ø±+Á¬>dt |ü⁄Hê~ì <Óã“r
düT+Ô ~. n˝≤ ø±≈£î+&Ü n~ |üP]Ô>± ã\V”≤q
|ü&ç‘˚ Á|üuÛÑT‘·« e´‹πsø£ z≥¢qT N\Ã˝Ò<äT.
Á|ü‹|üø£å z≥T¢ N\ø£b˛‘˚ ‘·q ¬>\T|ü⁄ ø£wüº+.

ø£qTø£ Á|ü‹|üø£å z≥¢qT N*Ã, #Ó&É>=fÒº X¯øÏÔ>±
e÷Á‘·y˚T Á|üC≤sê»´+ bÕغì ì\u…{º&É+
ø±+Á¬>dt \ø£å´+. á \ø£å´ kÕ<Ûäqø√düy˚T n~
Á|ü‹|üøå±\ eT<Ûä´ N*ø£\T rdüT≈£îsêe&ÜìøÏ
nH˚ø£ Á|üjT· ‘êï\T #˚k˛Ô+~. s¡øs£ ø¡ ±\ ≈£îj·TT≈£îÔ
\≈£î bÕ\Œ&ÉT‘√+~.
eTTK´+>± ‘Ó\T>∑T <˚X¯+, yêeT|üøå±\T,
‘Ó\+>±D≤ sêh dü$T‹ ({ÏÄsYmdt) eT<Ûä´
mìïø£\ düs¡T›u≤≥T¢ ≈£î~]‘˚ ø±+Á¬>dt bÕ\q≈£î
sêh+˝À ø±\+ #Ó*q¢ fÒq¢ qï $wüjT· + Ä bÕغ
H˚‘\· ≈£î u≤>± ‘Ó\TdüT. n+<äTøπ yêfi¯ó¢ ø±+Á¬>dt
qT z&ç+#˚ X¯≈£îÔ\‘√ {ÏÄsYmdt ø£\e≈£î+&Ü
ìs√~Û+#˚+<äT≈£î nH˚ø£ s¡ø±\ m‘·TÔ>∑&É\T
y˚düTÔHêïs¡T. sêqTqï mìïø£˝À¢ {ÏÄsYmdtqT
ø£\T|ü⁄≈£îì b˛{° #˚jT· &É+ <ë«sê ‘Ó\+>±D≤˝À
|ü≥Tºì\T|ü⁄ø√yê\ì ø±+Á¬>dt˝À ã\yÓTÆq
ãè+<ä+ ‘·\b˛düTqÔ ï~. n~ kÕ<Û´ä + ø±ø£b˛‘˚
ø£˙dü+ ‘Ó<,˚ dæ|◊æ . dæ|◊æ (m+) ≈£L≥$T‘√
{ÏÄsYmdt ø£\e≈£î+&Ü #˚j·÷\qï~ <ëì
Á|üjT· ‘·ï+. Á|üC≤sê»´+ bÕغy|’Ó ⁄ü {ÏÄsYmdtqT
HÓ&ç‘˚ ‘·q≈£î y˚T\T »s¡T>∑T‘·T+<äì uÛ≤$düTÔqï
ø±+Á¬>dt Ä yÓ’|ü⁄>± bÕe⁄\T ø£<äT|ü⁄‘√+~.
dü«+‘· bÕغ˝ÀH˚ ‘Ó\+>±D≤ nqT≈£L
\Ts¡÷, e´‹πs≈£î\÷ nH˚ eTTÁ<ä\T y˚dæ ø±+Á¬>dt

s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº)
Ä+Á<Ûä Á|ü<˚XŸ ø£$T{° ø±s¡´<ä]Ù, bÕغ bı*{Ÿ ã÷´s√ düuÛÑT´\T
4

sêh+˝À dæ|◊æ (m+) mìïø£\ m‘·T>Ô &∑ \É T

e÷]ÿ ‡düTº
Hê≥ø±\T Ä&ÉT‘√+~. ø±+Á¬>dt sêh n<Û´ä ≈£îå &ÉT
bÕغ n~ÛcÕºq+ ‘Ó\+>±D≤≈£î nqT≈£L\+>±
Á|üø≥£ q #˚dTü +Ô <äì q$Tà+#˚+<äT≈£î X¯‘$· <Ûë˝≤
Á|üjT· ‹ïdüTHÔ êïs¡T. ãVüQXÊ mìïø£\qT <äèwü˝º À
ô|≥Tº≈î£ ì n~ÛcÕºq+#˚‘· Bìô|’ @<√ ns¡ø=s¡
Á|üø£≥q #˚sTT+#=#·TÃ ≈£L&Ü. ‘Ó\+>±D≤
n+X¯+ô|’ ø±+Á¬>dt Ä&ÉT‘·Tqï á s¡düe‘·Ôs¡
Hê≥ø£eT+‘ê Á|ü»\qT eTuÛÑ´ô|fÒº+<äT≈£L,
{ÏÄsYmdt ‘=+<äs>¡ ± ø±+^ e´‹πsø£ ìs¡j
í ÷· ìï
Á|üø{£ +Ï #·≈î£ +&Ü ìs√~Û+#˚+<äTøπ qqï $wüjT· +
düŒwüºeTe⁄‘√+~.
mìïø£\ bı‘·T\Ô ô|’ {ÏÄsYmdt˝À HÓ\ø=qï
dü+~>∑∆‘ê, me]‘√HÓ’Hê ø£\e&ÜìøÏ dæ<ä∆+
nqï≥T¢ Ä bÕغ #˚dTü qÔ ï Á|üø≥£ q\÷ ø±+Á¬>dt
Á|üj·T‘êï\≈£î }‘·+ ÇdüTÔHêïsTT. ªyês¡+
s√E˝À¢H˚ ‘Ó\+>±D≤ Ç#˚ÃdüTÔqï≥T¢ ø±+Á¬>dt
n~ÛcÕºq+ Á|üø{£ +Ï #·uÀ‘√+~. á y˚Ts¡≈î£ Hê≈£î
&Û©ç q¢ T+&ç düŒwüyº TÓ qÆ dü+øπ ‘ê\T e#êÃsTTµ nì
Á|üø£{Ï+∫q #·+Á<äX‚Ks¡ sêe⁄ ø±+Á¬>dtqT+&ç
n≥Te+{Ï Á|üø£≥q yÓ\Te&Éø£b˛j˚Tdü]øÏ
|ü⁄qsê˝À#·q˝À |ü&ç ø±+Á¬>dtqT z&ç+#·&Éy˚T
\ø£å´+ nì eT∞¢ Á|üø£{Ï+#ês¡T. n+‘·≈£î
eTT+<äT....me]‘√HÓH’ ê ø£*ùd eTT+<äT {ÏÄsY
mdt`yêeT|üøå±\÷ ø£*ùd ìs¡íj·T+ rdüT
ø√yê* nì Á|ü‹bÕ~+∫q ø¬ dæÄsY n+‘·˝ÀH˚
ø±+Á¬>dt≈£î nqT≈£L\ dü+πø‘ê\T |ü+bÕs¡T.
‘·sT¡ yê‘· ø±+Á¬>dt‘√ O+&ÉuÀqT nì #Ó|Œæ
Á|ü‹|üø屑√ O+≥Tqï≥T¢ dü+πø‘ê*#êÃs¡T.
Ç|ü&ÉT Á|üC≤sê»´+ bÕغ, {Ï&|ç æ s¬ +{Ï‘√q÷
#·s¡Ã\T »]bÕs¡T. á |ü]dæú‹ ø±+Á¬>dtqT
z&ç+#˚ \ø£å´+ {ÏÄsYmdt Hêj·Tø£‘·«+˝À
ã\+>± ˝Ò<√yÓ÷qqï dü+πø‘ê\T sTTdüTÔ+&É
≥+‘√ {ÏÄsYmdt ‘·qqT z&ç+#˚ ã\yÓTÆ
Á|ü‹|üø£å X¯≈£îÔ\‘√ ø£\e≈£î+&Ü #˚j·T&ÜìøÏ
ø±+Á¬>dt Á|üjT· ‹ïk˛Ô+~. ìC≤ìøÏ ø±+Á¬>dtqT
z&ç+#˚ Á|üj·T‘·ï+˝À {ÏÄsYmdt uÛ≤>∑kÕ«$T
ø±ø£b˛‘˚ ø±+Á¬>dtô|’ Ä bÕغ Hêj·Tø£‘·«+
#˚düTÔqï $eTs¡Ù\≈£î $\Te e⁄+&É<äT.
Çø£ Á|üC≤ sê»´+ bÕغ $wüj÷· ìøÏ eùd,Ô
n~Ûø±s¡ n+<ä\+ mø±ÿ\qï~ <ëì ÄX¯.
ø±+Á¬>dt z&çb˛≈£î+&Ü <ëì ÄX¯ HÓs¡y˚s¡<äT.
n<˚ düeTj·T+˝À ø±+Á¬>dtqT z&ç+#˚+<äT≈£î
Á|ü‹|üø±å \‘√ düV≤ü ø£]+#·Tø√e&Üìø° n~ dæ<+∆ä
ø±<äT. <ëìøÏ düŒwüyº TÓ qÆ sê»ø°jT· \ø£´å + ø£*qZ
$<Ûëq+ ˝Ò<äT. ndüŒwüº uÛ≤eC≤\+ ‘·|üŒ
ì]úwyºü TÓ qÆ ø±s¡´Áø£eT+˝Ò<Tä . _CÒ|,” ø±+Á¬>dt\qT
5

‘Ó,<˚, dæ|◊æ , dæ|mæ + ≈£L≥$TøÏ düŒwüyº TÓ qÆ $<Ûëq bÁ Õ‹ |ü~ø£
O+~. ø±+Á>¬ dt, _CÒ|\” qT z&ç+#·&+É , nœ\ uÛ≤s¡‘· kÕúsTT˝À
‘·èrj·T mìïø£\ |Á ‘ü ê´e÷ïj·T+ ì]à+#˚ bÁ Õ‹|ü~ø£|ô ’ ø£*dæ
b˛{°#˚düTÔHêïsTT. mìïø£\ dü+<äs¡“¤+>± á ≈£L≥$T @s¡Œ&ç
q|üŒ{Ïø° >∑‘· 3 dü+e‘·‡sê\T>± nH˚ø£ |Á Cü ≤düeTdü´\ô|’ ø£*dæ
|üì#˚d÷ü eÔ #êÃsTT. á ≈£L≥$T ø±+Á>¬ dtqT z&ç+#˚ ã\yÓTqÆ
X¯ø>ÔÏ ± O+&É&+É ‘√ n~Ûø±s¡ |üø±å ìøÏ á ≈£L≥$T |ü≥¢ uÛj
Ñ T· +
|ü≥Tº≈î£ +~.

ªª

µµ

z&ç+∫ ‘·èrj·T mìïø£\ X¯øìÔÏ @sêŒ≥T#˚j÷·
\qï \øå±´ìøÏ nqT≈£L\‘· ˝Ò<äT. mf…ÆHê
ìs¡ísTT+#·Tø√e&ÜìøÏ <ë«sê\T ‘Ós¡∫e⁄+#˚
neø±X¯yê<äyT˚ $<Ûëq+. n+<äTøπ Ä bÕغ˝À
dü÷{Ï<äq+, düŒwüº‘·, ø£s¡T≈£î<äq+ ø£s¡TyÓ’+~.
ÁbÕs¡+uÛ+Ñ ˝À Á|üC≤ sê»´+yÓ|’ ⁄ü yÓTT–Zq≥T¢
dæ|◊æ sêh Hêj·Tø£‘«· + Á|üø≥£ q\T nìŒ+∫Hê
n+‹eT+>± nœ\uÛ≤s¡‘·kÕúsTT yêeT|üø£å
dü+|òüT≥q sê»ø°j·T \øå±´ìø£qT>∑TD+>±
ìs¡j
í T· + rdüT≈£î+~. sêh+˝À ø±+^ e´‹πsø£
z≥T¢ N\≈£î+&Ü dü+|òTü {Ï‘e· Tj˚T´+<äT≈£î Ç~
ñ|üj÷Ó >∑|&ü +ç ~. Á|üdTü ‘Ô +· sêh+˝À HÓ\ø=ì
e⁄qï |ü]dæú‘·T˝À¢ ‘Ó\T>∑T <˚X¯+-dæ|æ◊dæ|æ◊(m+)\ ø£\sTTø£ ø±+Á¬>dt e´‹πsø£
X¯≈£îÔ\˝À ÄX¯ πs¬ø‘·TÔdüTÔqï~. ø±+Á¬>dtqT
z&ç+#·>∑\ dü‘êÔ á ≈£L≥$Tπø e⁄+<äqï
$XÊ«dü+ ø£*dZ Tü qÔ ï~. $T–*q X¯≈î£ \Ô T ≈£L&Ü,
n+fÒ {ÏÄsYmdt Ç‘·s¡ bÕغ\T á ≈£L≥$T‘√
ø£*dæ eùdÔ ø±+Á¬>dtqT z&ç+#·&+É U≤j·TeTqï
|ü]dæú‹ @s¡Œ&ç+~.
eTq sêh+˝À bÕs¡y¢ TÓ +≥T mìïø£\‘√
u≤≥T XÊdüq düuÛÑ mìïø£\T ≈£L&Ü »s¡T>∑T‘·T
HêïsTT. Ç≥Te+{Ï |ü]dæ‘ú T· ˝À¢ ‘Ó\T>∑T <˚X+¯ ,
dæ|◊æ , dæ|◊æ (m+)\ ≈£L≥$TøÏ düŒwüyº TÓ qÆ $<Ûëq
ÁbÕ‹|ü~ø£ O+~. ø±+Á¬>dt, _CÒ|”\qT
z&ç+#·&É+, nœ\ uÛ≤s¡‘· kÕúsTT˝À ‘·èrj·T
mìïø£\ Á|ü‘ê´e÷ïj·÷ìï ì]à+#·&+É nH˚
ÁbÕ‹|ü~ø£ô|’ á eT÷&ÉT bÕغ\T ø£*dæ
b˛{°#˚düTÔHêïsTT. mìïø£\ dü+<äs¡“¤+>± á
≈£L≥$T @s¡Œ&çq|üŒ{Ïø° >∑‘· eT÷&ÉT dü+e‘·‡
sê\T>± nH˚ø£ Á|üC≤düeTdü´\ô|’ ø£*dæ |üì#˚d÷ü Ô
e#êÃsTT. düŒwüºyÓTÆq $<Ûëq ÁbÕ‹|ü~ø£>±
≈£L≥$T @s¡Œ&É&+É , ø±+Á¬>dtqT z&ç+#˚ ã\yÓTqÆ
X¯øÏÔ>± O+&É&É+‘√ n~Ûø±s¡ |üøå±ìøÏ á
≈£L≥$T |ü≥¢ uÛÑj·T+ |ü≥Tº≈£î+~. <ëìï

$∫äqï+ #˚jT· &Üìø°, {ÏÄsYmdt e+{Ï eT]ìï
bÕغ\T, X¯≈£îÔ\T <ëì‘√ ø£\e≈£î+&Ü #˚j·T
&Üìø°, Á|ü»˝À¢ á ≈£L≥$T |ü≥¢ nqTe÷Hê\T
πs¬ø‹Ô+#·&Üìø° $X¯« Á|üj·T‘êï\T #˚k˛Ô+~.
eTTK´+>± ‘Ó\T>∑T<˚X+¯ >∑‘· $<ÛëHê\qT
#·÷ô|{Ϻ yêeT|üøå±\T <ëì‘√ ø£\e&É+ |ü≥¢
Á|ü»˝À¢ nb˛Vü≤\T düèwæº+#˚+<äT≈£î ø±+Á¬>dt
Hêj·Tø£‘«· + |ü&sÉ êì bÕ≥T¢ |ü&TÉ ‘√+~. eTTK´
eT+Á‹ <ä>∑Z]qT+&ç eT+Á‘·T\÷, ø±+Á¬>dt
Hêj·T≈£î\÷ á n+X¯+ô|’H˚ Á|ü<Ûëq+>±
πø+ÁBø£]+∫ Á|ü#ês¡+ #˚düTÔHêïs¡T. ª>∑‘·+˝À
‘Ó\T>∑T <˚X¯+ n~Ûø±s¡+˝À Oqï|ü&ÉT <ëìï
rÁe+>± e´‹πsøÏ+∫q yêeT|üø±å \T Ç|ü&ÉT
<ëì˝À @ e÷s¡TŒ e∫Ã+<äì mìïø£˝ ≈£L≥$T
ø£{≤ºs¡ìµ Á|ü•ïdüTÔHêïs¡T. mìïø£\ ø£\sTTø£|ü≥¢
Á|ü»˝À¢ nb˛Vü≤\T düèwæº+#˚+<äT≈£î ø=+<äs¡T
ø±+Á¬>dt Hêj·T≈£î\T sê»ø°j÷· \qT e~*ô|{Ϻ
~>∑C≤s¡T&ÉT Äs√|üD\T #˚dTü HÔ êïs¡T. Hêj·T≈£î\≈£î
≈£î\+ n+≥>∑&ÉT‘·THêïs¡T. >∑‘·+˝À ‘Ó\T>∑T
<˚X¯+ Á|üuÛÑT‘ê«ìï e´‹πsøÏ+∫q|ü&ÉT>±ì,
mìïø£˝À¢ ø±+Á¬>dt‘√ ø£*dæq|ü&ÉT>±ì @ ≈£î\+
ÁbÕ‹|ü~ø£>± »]–+~ nì Á|ü•ïùdÔ M] e<ä›
düe÷<Ûëq+ ˝Ò<äT.
‘Ó\T>∑T <˚X¯+‘√ yêeT|üøå±\ mìïø£\
≈£L≥$TøÏ düŒwüºyÓTÆq $<Ûëq ÁbÕ‹|ü~ø£ O+~.
Ä ÁbÕ‹|ü~ø£ @s¡Œ&ܶìøÏ á ø±\+˝À ‘Ó\T>∑T
<˚X+¯ bÕغ˝À e∫Ãq e÷s¡TŒ≈£L&Ü ø±s¡D+.
yÓTT<ä{Ï~, {Ï&ç|” nDT ˇ|üŒ+<ëìøÏ e´‹πs
ø£+>± ì\ã&ç+~. j·TTmHé|mæ ˝À uÛ≤>∑kÕ«$T
nsTTq düe÷CŸyêB bÕغ nDT ˇ|üŒ+<ä+
$wüj·T+˝À ø±+Á¬>dtyÓ’|ü⁄ |òæsêsTT+#˚ dü+<ä
s¡“¤+˝À ≈£L&Ü ‘Ó\T>∑T <˚X¯+ Ä ˇ|üŒ+<ëìøÏ
e´‹πsø£+>± ì\ã&ç+~. á n+X¯+ô|’ j·TT|æm
Á|üuÛÑT‘·«+ ˝Àø˘ düuÛÑ $XÊ«kÕìï ø√]q|ü&ÉT
Ä bÕغ <ëìøÏ e´‹πsø£+>± z≥T y˚dæ+~.

e÷]ÿ ‡düTº

sêh+˝À dæ|◊æ (m+) mìïø£\ m‘·T>Ô &∑ \É T
Á|üdüTÔ‘· <˚X¯ sê»ø°j·T |ü]dæú‘·T˝À¢ eT÷&√ mìïø£\ Á|ü‘ê´
e÷ïj·÷ìøÏ eT+∫ $»j·÷eø±XÊ\THêïsTT. Ç{°e\ 5
sêÁcÕº˝À¢ »]–q nôd+;¢ mìïø£\ |ò*ü ‘ê\T BìøÏ dü+øπ ‘ê\T.
á mìïø£˝À¢ ø±+Á¬>dt, _C…|æ |ü]bÕ*+#˚ sêÁcÕº˝À¢ Ä ¬s+&ÉT
bÕغ\T ø±≈£î+&Ü eT÷&√ bÕغ mø£ÿ&É ã\+>± O+fÒ nø£ÿ&É Ä
bÕغ\qT |Á »ü \T >¬ *|æ+#ês¡T. eT÷&√ bÕغ ã\+>± ˝Òì#√≥¢
e÷Á‘·y˚T nìyês¡´yÓTÆq |ü]dæú‘·T˝À¢ ø±+Á¬>dt, _C…˝À¢ <˚ìø√
ˇø£<ëìøÏ z≥T y˚XÊs¡T.

ªª

µµ

s¬ +&Ée~, _CÒ|‘” √ $&É>=≥Tºø=ì >∑‘· eT÷&˚fifl¯
qT+&ç ˝ÖøÏø£ X¯≈£îÔ\‘√ ì\ã&ÉT‘·Tqï~.
eT÷&Ée~, ‘êqT >∑‘+· ˝À nqTdü]+∫q Ä]úø£
$<ÛëHê\˝À ù|<ä\≈£î Vü‰ìCÒdqæ n+XÊ\qT
>∑eTì+#êeTì Á|üø{£ dÏ Tü qÔ ï~. Hê\Ze~, sêh+
˝Àq÷, øπ +Á<ä+˝Àq÷ ˇø£ Á|ü‹|üøå£ bÕغ>±
nH˚ø£ Á|üC≤ düeTdü´\ô|’ OeTà&ç Ä+<√fi¯q\≈£î
ø£\dæ edüTqÔ ï~. n+<äTøπ yêeT|üø±å \T mìïø£
˝À¢ <ëì‘√ düs¡T›u≤≥¢≈£î dæ<ä∆eTj·÷´sTT.
_C…|,æ ø±+Á¬>dt\≈£î e´‹πsø£+>± <˚X+¯ ˝À
$<ÛëHê\ ÁbÕ‹|ü~ø£>± ‘·èrj·T Á|ü‘ê´e÷ï
j·T+ ì]à+#ê\ì e÷]ÿ‡düTº bÕغ C≤rj·T
eTVü‰düuÑÛ ìs¡sí TT+#·T≈£îqï~. b˛sê{≤\ <ë«sê
n≥Te+{Ï Á|ü‘ê´e÷ïj·T ìsêàD≤ìøÏ bÕغ ø£èwæ
#˚k˛Ô+~. á ˝À>± mìïø£\T e#êÃsTT>∑qTø£
Ä \øå±´ìøÏ nqT>∑TD+>±H˚ |ü]$T‘· kÕúsTT˝À
HÓ’Hê ‘·èrj·T mìïø£\ Á|ü‘ê´e÷ïj·÷ìï
ì]à+#ê*‡ O+~. á \ø£´å + kÕ~Û+#ê\+fÒ
_CÒ|Ï, ø±+Á¬>dt qT+&ç Ç‘·s¡ ˝ÖøÏø£ |üøå±\qT
y˚s¡T#˚j·÷*.. m+‘· ‘ê‘êÿ*ø£+>±HÓ’Hê Ä
¬s+&ÉT bÕغ\≈£î e´‹πsø£+>± n$ ì\ã&˚≥T¢
#˚j·T&É+ nedüs¡+. á \øå±´ìï <äèwæº˝À
O+#·T≈£îH˚... Ç|üŒ{Ïø° mHé&û@, j·TT|”@
≈£L≥$T\˝À e⁄qï bÕغ\T $&É>=≥Tºø=ì
eTT+<äT≈£î e∫ÃHê yê]ì ÄVü‰«ì+#·&ÜìøÏ
yêeT|üøå±\T dæ<ä∆+>± OHêïsTT. n˝≤+{Ï
|ü]dæú‘·T˝À¢ yê{Ï‘√ >∑‘·+˝ÀH˚ $&É>=≥Tº≈£îqï
‘Ó\T>∑T <˚X¯+ e+{Ï bÕغ\‘√ ø£*dæ |üì
#˚jT· &É+˝À m≥Te+{Ï dü+X¯jT· eT÷ O+&Ü*‡q
nedüs¡+ ˝Ò<äT.
>∑‘+· ˝À j·TTHÓf’ &… é Á|ò+ü {Ÿ˝À O+&ç <ëìï
e~* _C…|æ‘√ ø£*dæq ‘Ó\T>∑T <˚X¯+ bÕغ
eT∞¢ mìïø£\j·÷´ø£ ‘·èrj·T ≈£L≥$Tì
$&ç∫ô|≥ºuÀ<äqï qeTàø£yT˚ $T{Ï nì ø=+<äsT¡
Á|ü•ïdüTÔHêïs¡T. uÛÑ$wü´‘Y˝À bÕغ\ e´eVü‰s¡

düs¡[ MT<ä nqTe÷Hê\qT ã{Ϻ Á|üdüTÔ‘·
ìs¡j
í ÷· \T »s¡>e∑ ⁄. ‘·øDå£ + mìïø£\ b˛sê≥+
˝À yês¡ T ìs¡ « Væ ≤ +#˚ bÕÁ‘· q T ã{Ï º
yêeT|üø±å \T ìs¡j
í T· + rdüT≈£î+{≤sTT. ø±+Á¬>dt,
_C…|\æ ≈£î e´‹πsø£+>± @s¡Œ&˚ ‘·èrj·T mìïø£\
≈£L≥$T ‘√ ø£*dæ O+&É&ÜìøÏ ‘Ó\T>∑T <˚X¯+
bÕغ dæ<|∆ä &ü +ç ~ ø£qTø£H˚ yêeT|üø±å \T <ëì‘√
ø£\TdüTHÔ êïsTT.
Á|üdTü ‘Ô · <˚X¯ sê»ø°jT· |ü]dæ‘ú T· ˝À¢ eT÷&√
mìïø£\ Á|ü‘ê´e÷ïj·÷ìøÏ eT+∫ $»j·÷e
ø±XÊ\T e⁄HêïsTT. Ç{°e\ nsTT<äT sêÁcÕº\≈£î
»]–q XÊdüqdüuÑÛ mìïø£\ |ò*ü ‘ê\T BìøÏ
dü+πø‘ê\T. á mìïø£˝À¢ ø±+Á¬>dt, _C…|æ
|ü]bÕ*+#˚ sêÁcÕº˝À¢ ø±+Á¬>dt, _C…|æ ø±≈£î+
&Ü eT÷&√ bÕغ mø£ÿ&É ã\+>± O+fÒ nø£ÿ&É
Ä bÕغ\qT Á|ü»\T ¬>*|æ+#ês¡T. eT÷&√
bÕغ ã\+>± ˝Òì#√≥¢ e÷Á‘·yT˚ nìyês¡´yÓTqÆ
|ü]dæ‘ú T· ˝À¢ ø±+Á¬>dt, _C…˝À¢ <˚ìø√ ˇø£<ëìøÏ
z≥T y˚XÊs¡T. sê»kÕúHé˝À e÷]ÿ‡düTº bÕغ
Á|üC≤b˛sê{≤\‘√ Á|ü»\ $XÊ«dü+ #·÷s¡>=ì
Á|ü‘ê´e÷ïj·T+>± m~–q kÕúHê˝À¢ bÕغ
nuÛÑ´s¡T∆\qT ¬>*|æ+#ês¡T. &Ûç©¢, sê»kÕúHé,
eT<Û´ä Á|ü<X˚ Ÿ\˝À _mdt|æ ã\+>± Oqï#√≥¢
Ä bÕغøÏ z≥T¢ >∑D˙j·T+>± ô|]>±sTT, ø=ìï
#√≥¢ Ä bÕغ nuÛÑ´s¡T∆\T d”≥T¢ ¬>\T#·Tø√>∑*
>±s¡T. ø±+^- _CÒ|”j˚T‘·s¡ ˝ÖøÏø£ |üøå±\T
mìïø£˝À¢ ˇø£ÿf…‘Æ ˚ Á|ü»\T Ä eT÷&√ Á|ü‘ê´
e÷ïj·÷ìπø $»j·T+ #˚≈£L]à ô|&É‘ês¡qï
yêdüyÔ êìï á |ò*ü ‘ê\T ‘Ó\T|ü⁄‘·THêïsTT.
n+<ä T ø£ H ˚ eT÷&√ Á|ü ‘ ê´e÷ïj· T +
n+fÒH˚ ø±+Á¬>dt, ;CÒ|” ≈£L≥eTT\≈£î ø£+|ü
s¡+ |ü⁄&ÉT‘√+~. _C…|æ, ø±+Á¬>dt ≈£L≥eTT\
Hêj· T ≈£ î \T ‘· è rj· T Á|ü ‘ ê´e÷ïj· ÷ ìøÏ
e´‹πsø£+>± Á|ü#ês¡+ #˚düTÔHêïs¡T. Ç{°e\
eTq sêh dü+<äsÙ¡ qø√dü+ e∫Ãq j·TT|æm

Hêj·T≈£î\T <˚X+¯ ˝À ‘·èrj·T Á|ü‘ê´e÷ïj·T+
˝Ò<äì |üì>∑≥Tº≈£îì Á|üø£≥q\T C≤Ø#˚j·T&É+
yÓqTø£ yê]øÏ <ëì|ü≥¢ Oqï uÛj
Ñ ÷· ˝Ò ø±s¡D+.
_C…|æ Hêj·T≈£î˝…’‘˚ ‘·èrj·T ≈£L≥$Tô|’ $wü
Á|ü#ês¡+ kÕ–düTÔHêïs¡T. _C…|æ, ø±+Á¬>dt
≈£L≥eTT\T ¬s+{ÏeT<Û˚´ n~Ûø±s¡ e÷]Œ&ç
e⁄+&Ü\ì Ä bÕغ\ Hêj·T≈£î\T ø√s¡T≈£î+≥T
Hêïs¡T. uÛ≤s¡‘· bÕ\ø£ esêZ\T ≈£L&Ü n<˚
ø√s¡ T ≈£ î +≥THêïsTT. m+<ä T ø£ + fÒ , Ä]ú ø £
$<ÛëHê\˝À s¬ +{Ïø° eT<Û´ä e´‘ê´dü+˝Ò<Tä ø£qTø£
á ¬s+&ÉT bÕغ\ Ä<Ûä«s¡´+˝Àì @ ≈£L≥$T
n~Ûø±s¡+˝À OHêï bÕ\ø£ esêZ\ Á|üjÓ÷»
Hê\T HÓs¡y˚s¡T‘êsTT. n˝≤π> uÛ≤s¡‘YqT nyÓT]
ø±≈£î pìj·TsY uÛ≤>∑kÕ«$T>± e÷πsà $wüjT· +
˝À ≈£L&Ü ¬s+&ÉT ≈£L≥eTT\ yÓ’K] ˇø£fÒ.
ø£qTø£H˚ bÕ\ø£esêZ\≈£î ¬s+{Ï|ü{≤¢ kÕqT
≈£L\‘˚. n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ eùdÔ á ¬s+&ÉT ≈£L≥
eTT˝À¢ @<√ ˇø£{Ï sêyê\ì Ä esêZ\T
ø√s¡T≈£î+≥THêïsTT.
yêeT|üøå±\ Á|üuÛ≤e+ e⁄qï eT÷&√
Á|ü‘ê´e÷ïj·T+ n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ sêe&É+ Ç≥T
<˚X+¯ ˝Àì bÕ\ø£esêZ\≈£L, n≥T nyÓT]ø±≈£î,
ãVüQfi¯C≤‹ dü+düú\≈£î Çwüº+ ˝Ò<äT. yêeT|üøå±
\ô|’ Ä<Ûës¡|&ü ¶É j·TT|æm Á|üuTÑÛ ‘·«+, yê{Ï ˇ‹Ô&ç
e\¢ >∑‘· Hê\T>∑Tqïπsfi¯ó>¢ ± ø=ìï Á|üC≤qT≈£L\
#·s¡´\T #˚|ü{≤º*‡ e∫Ã+~. Á>±MTD ObÕ~∏
Vü‰MT #·≥+º , –]»q bòÕs¬ düTº uÛ÷Ñ eTT\T #·≥+º ,
düe÷#ês¡ #·≥º+ e+{Ï Á|üC≤qT≈£L\ #·{≤º\T
yêeT|üøå±\ ˇ‹Ô&É e\¢H˚ neT˝À¢øÏ e#êÃsTT.
n˝≤π> nyÓT]ø± ìπs∆•+#˚ nH˚ø£ Vü‰ìø£s¡yÓTÆq
$<ÛëHê\T neT\T #˚j·T≈£î+&Ü yêeT|üøå±\T
n&ÉTø¶ √>∑*>±sTT. qes¡‘ï· ø£+ô|˙\ Á|üsTTy˚{°
ø£s¡D, ]f…Æ˝Ÿ s¡+>∑+˝ÀøÏ yê˝Ÿe÷sYº e+{Ï
nyÓT]ø± ãVüQfi¯C≤‹ ø£+ô|˙\ Á|üyX˚ +¯ , ô|H’ò ê
Hé‡ s¡+>∑+ |üP]Ô Á|üsTTy˚{°ø£s¡D e+{Ï
Vü‰ìø£sy¡ TÓ qÆ #·s´¡ \qT yêeT|üø±å \T n&ÉTø¶ √>∑*
>±sTT. yêeT|üøå±\ ˇ‹Ô&˚ ˝Ò≈£î+fÒ ábÕ{ÏøÏ
ñ<√´>∑T\ ô|q¸Hé ì<ÛTä \T kÕºøe˘ ÷¬sÿ≥¢ |ü‘q· +
˝À Vü≤]+#·T≈£îb˛j˚T$. eTq u≤´+øÏ+>∑T,
Çq÷´‡¬sHé‡\T Ç|üŒ{Ïπø |üP]Ô>± Á|üsTTy˚{°
ø£]+#·ã&˚$. n<˚ »]– O+fÒ Á|ü|ü+#· Ä]úø£
dü+øå√uÛ+Ñ ‘êøÏ&øç Ï eTq <˚X¯ Ä]úø£ e´edü≈ú L£ &Ü
nH˚ø£ Ç‘·s¡ <˚XÊ\ e÷~]>± ≈£î|üŒ≈£L˝Ò~.
Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+ eTq MT<ä $HêX¯q
ø£s¡yÓTÆq Ø‹˝À |ü&Éø£b˛e&ÜìøÏ ø±s¡D+
yêeT|üø±å \ ˇ‹Ô&q˚ ì Ç|ü&ÉT $X‚w¢ ≈ü î£ \+<äs÷¡
($T>∑‘ê 16e ù|J˝À)
6

e÷]ÿ
‡düTº + Á|ü‘˚´ø£+
á e÷dü

Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+
dü+øå√uÛ+Ñ sêh Ä]úø£ e´edüqú ÷, Á|üC≤˙ø±˙ï n‘·˝≤≈£î‘·\+ #˚d÷ü Ô ô|<ä› m‘·TqÔ ObÕ~∏
neø±XÊ\qT <Óã“rdüTHÔ êï yÓd’ t Á|üuTÑÛ ‘·«+ ìeTà≈£î ˙¬s‹Ôq≥T¢+~. ndü\T Ä]úø£ dü+øå√uÛ+Ñ
ˇø£≥T+<ä˙, <ëì Á|üu≤Û e+ sêh Á|ü»\ô|’ |ü&TÉ ‘√+<äqï düŒèùV≤ Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ Oqï≥T¢ ø£ì|æ+#·&+É
˝Ò<Tä . sêh+˝Àì $$<Ûä s¡+>±\ô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üu≤Û e+ >∑T]+∫ |üÁ‹ø£˝À¢ yês¡\Ô T edüTHÔ êïsTT.
Á|üuTÑÛ ‘·«+ Bìô|’ <äèwæº kÕ]+∫ düeTÁ>∑yTÓ qÆ düsπ « #˚sTTùdÔ dü+øå√uÛÑ Á|üu≤Û e+ sêh Á|ü»\ô|’ m˝≤
O+<√, m+‘· rÁe+>± O+<√ ns¡eú Te⁄‘T· +~. ø±ì mìïø£˝ y˚fi¯ z≥¢ düsπ «˝À ‘·\eTTqø£\e⁄‘T· qï
n~Ûø±s¡ |üøå±ìøÏ Á|ü»\ düeTdü´\ô|’ düπs«#˚j·T&ÜìøÏ e÷Á‘·+ ≈£î<äs¡&É+ ˝Ò<äT.

mdt. yÓ+ø£{Á ≤e⁄

nyÓT]ø±˝À ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆ Á|ü|ü+#êìï
eTT+#Ó‘·TÔ‘·Tqï Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ Á|üuÛ≤yê\
>∑T]+∫ Á|ü‹s√p |üÁ‹ø£˝À¢ yês¡Ô\T #·<äTe⁄
‘·THêï+. kÕºø˘e÷¬sÿ≥T¢ |ü&çb˛e&É+, Ä]úø±_Û
eè~∆ eT+<ä–+#·&É+‘√ |ü]ÁX¯eT\T eT÷‘·
|ü&É&É+, ìs¡T<√´>∑+ ô|s¡>∑&É+ yÓTT<ä˝…’q $wü
j·÷\T ì‘·´+ eTq≈£î MT&çj·÷ <ë«sê
‘Ó\TdüTHÔ êïsTT. ~yêfi≤rdüTqÔ ï kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢qT
ô|ø’ Ï ˝Ò|&ü +É ø√dü+, u≤´+≈£î\qT Áã‹øÏ+#·&+É
ø√dü+, bÕ]ÁXÊ$Tø£ y˚‘·Ô\≈£î Ädüsê Çe«&É+
ø√dü+ <˚X<¯ X˚ Ê\ Á|üuTÑÛ ‘ê«\T nH˚ø£ u…sTT\e⁄{Ÿ
bÕ´πøJ\T Á|üø£{ÏdüTÔHêïsTT. ø±ì yês¡Ô˝À¢>±ì,
MT&çj·÷ ø£<∏äHê˝À¢>±ì Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ e\¢
kÕe÷qT´ì Áã‘·T≈£îÿ m˝≤+{Ï <Óã“\T ‘·>T∑ \T
‘·THêïjÓ÷ #Ó|Œü &É+ ˝Ò<Tä . á dü+øå√uÛÑ Á|üu≤Û e+
eTq eTT+–≥≈£î e∫Ã+<Ó+‘·, Çø£ô|’ e#˚Ã
<Ó+‘·, <ëì ìyês¡D≈£î Á|üuÛÑT‘ê«\T rdüT≈£î+
≥Tqï #·s´¡ ˝Ò$T{Ï, rdüTø√yê*‡q C≤Á>∑‘˝Ô· $Ò T{Ï
nH˚ <ëìô|’ $düèÔ ‘·yTÓ qÆ #·sá »s¡>±*‡ O+&É>±
eTq MT&çj·÷ m+<äTø√ á n+XÊ\qT
|üP]Ô>± $düà]k˛Ô+~.
ø±ì Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ düTHêMT mø£ÿ&√ <ä÷s¡
rsê˝À¢ ˝Ò<äT. eTq rsêìøÏ e#˚Ãdæ+~.
eTq*ï ≈£L&Ü ‘ê≈£î‘√+~. OyÓ«‘·TqÔ ˝ÒdTü qÔ ï
dü+øå√uÛ|Ñ ⁄ü ≥\\T eTq rsêìï &Ûøû =≥º&ÜìøÏ
eT]+‘· y˚>+∑ >± eTT+<äTø=düTHÔ êïsTT. Ç|üŒ{Ïøπ
dü+øå√uÛÑ+˝À ∫≈£îÿ≈£îì OøÏÿ]_øÏÿs¡e⁄‘·Tqï
7

|ü]ÁX¯eT\qT, Ä]úø£ s¡+>±\q÷ |ü]o*ùdÔ
á $wüj·T+ eTq≈£î uÀ<Ûä|ü&ÉT‘·T+~.
sêh+˝À dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+
Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+ eTq sêh+˝À
Ç|üŒ{Ïπø nH˚ø£ y˚\ eT+~ì ìs¡T<√´>∑T\qT
#˚dæ+~. eT]ìï y˚\T, \ø£å\ eT+~ ObÕ~ÛøÏ
Á|üe÷<ä+ bı+∫ O+~. eTTK´+>± ‘=*<Óã“
ôdŒ≈£î´˝ÒwüHéô|’ Ä<Ûës¡|ü&ɶ ]j·T˝Ÿ mùdº{Ÿô|’
|ü&ç+~. <ë+‘√ uÛÑeq ìsêàD s¡+>∑+,
<ëìô|’ Ä<Ûës¡|ü&çq Ç‘·s¡ s¡+>±˝À¢ ObÕ~ÛøÏ
Á|üe÷<ä+ eTT+#·Tø=∫Ã+~. ¬s+&Ée <Óã“
◊{Ï, Ç‘·s¡ m>∑TeT‹ Ä<Ûës¡ |ü]ÁX¯eT\ô|’
|ü&ç+~. dü+øå√uÛÑ+ e\¢ &ÉãT“qï yêfi¯ó¢≈£L&Ü
#·÷dæ#·÷dæ Ks¡Tà #˚ùd |ü]dæú‘·T\T @s¡Œ&ɶ+‘√
≥÷]»+, ôVA≥fi¯ó,¢ cÕ|æ+>¥ e÷˝Ÿ‡, ã÷´{°
ôd\÷Hé‡ e+{Ï Ç‘·s¡ s¡+>±\ô|’ ≈£L&Ü Á|üuÛ≤
e+ |ü&ç nø£ÿ&Ü ObÕ~ÛøÏ >∑+&ç |ü&ÉT‘√+~.
|üs√ø£+å >± sêh+˝Àì nìï s¡+>±\÷ Bì
Á|üuÛ≤e+‘√ n‘·˝≤≈£î‘·\eTe⁄‘·THêïsTT.
&ÉãT“qï e÷sêE\T m˝≤¬>H’ ê ã‘·T≈£î‘ês¡T.
Oqï ObÕ~Û b˛‘˚, ¬sø£ÿ\ ø£wüº+ $TqVü‰ eTπs
Ä<Ûës¡+ ˝Òì ø£wüºJe⁄\ |ü]dæú‹ @$T{Ï?
◊{Ï s¡ + >∑ + ˝À ôV’ ≤ <ä s êu≤<é ˝ ÀH˚

<ë<ë|ü⁄ 10,000 eT+~øÏ O<ë«düq |ü*øÏ
q≥T¢ n+#·Hê. á s¡+>∑+˝À ø=‘·>Ô ± ]Á≈£L{Ÿ
yÓT+≥T¢ <ë<ë|ü⁄ Ä–b˛j·÷sTT. >∑‘·+˝À
ø±´+|üdt Ç+≥s¡÷«´˝À¢ ôd\ø˘º nsTTq yê]øÏ
≈£L&Ü ìj·÷eTø£ |æ\T|ü⁄\T sêe&É+ ˝Ò<äT.
á s¡+>∑+˝À Ç|üŒ{Ïπø O<√´>±\T #˚düTÔqï
yê]øÏ n\yÓqT‡\T ø£{Ÿ #˚düTÔHêïs¡T. ø±´+{ÏHé
n\yÓqT‡, kÕïø˘‡ e+{Ï$ ø£{Ÿ ne⁄‘·THêïsTT.
◊{Ï ø£+ô|˙\T O<√´>∑T\qT Ç+{ÏqT+&ç
rdüT≈£îe∫Ã, eT∞¢ Ç+{Ïe<ä› ~>∑u…fÒº+<äT≈£î
ø±´uŸ‡ ãTø˘ #˚dTü ≈£îHêïsTT. BìMT<ä Ä<Ûës¡|&ü ç
q>∑s¡+˝À nH˚ø£eT+~ u≤´+≈£î ˝ÀqT¢ ô|{Ϻ
eTØ ø±´uŸ‡ ø=ì ‹|ü‘·THêïs¡T. Ç|ü&ÉT
e÷+<ä´+ Á|üuÛ≤e+‘√ ø£+ô|˙\T ø±´uŸ‡
ø±\|ü]$T‹ ‘·–ZdüTHêïsTT. <ë+‘√ n≥T
O<√´>∑T\T &É÷´{°qT+&ç ~– nH˚ø£ >∑+≥\T
ø±´uŸ‡ ø√dü+ y˚∫ #·÷&Ü*‡ ek˛Ô+~. eTs√yÓ|’ ⁄ü
ø±´uŸ‡≈£î øÏsêsTT˝Òø¢ £ y˚˝≤~eT+~ ~yêfi≤ rùd
|ü]dæú‹ @s¡Œ&ç+~. eTq ◊{Ï s¡+>∑+ Á|ü<Ûë
q+>± nyÓT]ø± m>∑TeT‘·T\T MT<ä Ä<Ûës¡
|ü&ç+~. dü+øå√uÛÑ+ e\¢ nyÓT]ø±≈£î m>∑TeT‹
Äs¡¶s¡T¢ ‘·>∑TZ‘·THêïsTT. sêqTqï ø±\+˝À
dü+øå√uÛÑ+ eT]+‘· eTT<äTs¡T‘·T+<ä+≥THêïs¡T.

s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº)
sêh ø£$T{° düuTÑÛ ´\T.

Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+

e÷]ÿ ‡düTº

ªª

nbÕsYº yÓT+{Ÿ‡ ìsêàD≤\T düÔ+_Û+∫b˛j·÷sTT.
<ë+‘√ uÛeÑ q ìsêàD ø±]à≈î£ \T |ô <ä› dü+K´˝À |üqT\T
ø√˝ÀŒ‘·THêïs¡T. |Á dü Tü ‘Ô +· bÁ Õs¡+_Û+#·ã&çq >∑èVü≤düeTT
<ëj·÷\ ìsêàD≤ìï _\¶s¡T¢ ø=qkÕ–düTÔHêïs¡T. ø=‘·Ô
ìsêàD≤\T Ä–b˛j·÷sTT >∑qTø£ eTT+<äT eTT+<äT á
s¡+>∑+˝À ObÕ~ÛøÏ |ô <ä› <Óã“ ‘·–˝Ò neø±X¯+ O+~.

µµ

ø±ã{Ϻ á s¡+>∑+˝À ObÕ~Û neø±XÊ\T,
J‘·Hê‘ê\T eT]+‘· ‘·>π Z Á|üe÷<ä+ O+~.
n<˚ »]–‘˚ ◊{Ï #·~$q yês¡T M~∏q |ü&&É yÉ T˚
ø±≈£î+&Ü, yê]ô|’ Ä<Ûës¡|&ü ¶É nH˚ø£ edüT,Ô ùdyê
s¡+>±\T ≈£L&Ü <Óã“‹+{≤sTT.
dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+ n‘·´+‘· m≈£îÿe>±
Oqï~ ]j·T˝Ÿ mùdº{Ÿ s¡+>∑+ô|’q. ôV’≤<äsê
u≤<é˝ÀH˚ ø±≈£î+&Ü sêh+˝Àì <ë<ë|ü⁄ nìï
q>∑sê\T, |ü≥ºD≤˝À¢q÷ uÛÑ÷eTT\ <Ûäs¡\T
düú+_Û+∫b˛j·÷sTT. O≈£îÿ, dæyÓT+{Ÿ <Ûäs¡\T
n~Ûø+£ >± Oqï ø±\+˝À ≈£L&Ü ã÷yéTMT<ä
Oqï uÛÑeq ìsêàD s¡+>∑+ Ç|ü&ÉT yê{Ï
<Ûäs¡\T ‘·–ZHê eTT+<äT≈£î b˛e&É+ ˝Ò<äT.
ôV’≤<äsêu≤<é düMT|ü+˝Àì Á|ü>∑‹ q>∑sY,
ìC≤+ù|≥ #·T≥Tº|≥ü ¢ 4 \ø£\å #·<sä |¡ ⁄ü n&ÉT>∑T\
e+<ä˝≤~ nbÕsYº yÓT+{Ÿ‡ nqTeT‘·T˝§∫ÃHê
ìsêàD+ ÁbÕs¡+uÛ+Ñ ø±˝Ò<Tä . sê»<Ûëì q>∑s+¡
#·T≥Tº|üø£ÿ\, $XÊK, $»j·Tyê&É q>∑sê˝À¢
|ü]dæ‹ú n<˚ $<Û+ä >± O+~. <ë+‘√ uÛeÑ q
ìsêàD ø±]à≈£î\T ô|<ä› dü+K´˝À |üqT\T
ø√˝ÀŒ‘·THêïs¡T. >∑‘·+˝À ôV’≤<äsêu≤<é q>∑s¡+
˝À uÛeÑ q ìsêàD ø±]à≈£î\≈£î #˚‹ì+&Ü |üì
<=]πø~. ø±ì Ç|ü&ÉT eT<ë´Vü≤ï+ |üHÓï+&ÉT,
e+{Ï >∑+≥es¡≈î£ |üqT\ø√dü+ ≈£L©\T n&ܶ˝À¢
ì\ã&ç m<äTs¡T #·÷&Ü*‡ ek˛Ô+~. Ç+{À¢ì
Ád”Ô |ü⁄s¡TwüT˝À¢ mes√ ˇø£]øπ |üì<=s¡T≈£î‘√+~.
Á|üdTü ‘Ô +· ÁbÕs¡+_Û+#·ã&çq >∑èVü≤düeTT<ëj·÷\
ìsêàD≤ìï _\¶s¡T¢ ø=qkÕ–düTÔHêïs¡T. ø=‘·Ô
ìsêàD≤\T Ä–b˛j·÷sTT >∑qTø£ eTT+<äT
eTT+<äT á s¡+>∑+˝À ObÕ~ÛøÏ ô|<ä› <Óã“
‘·–˝Ò neø±X¯+ O+~.
uÛeÑ q ìsêàD s¡+>±ìøÏ nqTu+<Û+ä >±
Oqï #ê˝≤ s¡+>±˝À¢ ≈£L&Ü O‘·Œ‹Ô, ObÕ~Û
s¬ +&É÷ ‘·>T∑ ‘Z T· HêïsTT. Ç|üŒ{Ïøπ O≈£îÿ |ü]ÁX¯eT
u≤>± <Óã“‹+~. $XÊK O≈£îÿ bòÕ´ø£ºØ˝À

$»j·Tq>∑s+¡ , yÓT<äø,˘ KeTà+, ø£s÷¡ ï\T õ˝≤¢
˝À¢ì ô|òÁs√ n˝≤¢sTTdt ø£+ô|˙˝À¢ OŒ‘·Œ‹Ô
HêeTe÷Á‘·+>± »s¡>∑T‘√+~. ø=ìï eT÷dæ
y˚‘·≈£î <ä>∑Zs¡j·÷´sTT. ù|òø£sY ø£+ô|˙ ˝Ò Ä|òt
n+#· T q O+~. $»j· T q>∑ s ¡ + õ˝≤¢ ˝ À
ìsêàD+˝À Oqï 5 ô|Áò s√ n˝≤¢sTTdt ø£+ô|˙\T
ì*∫b˛j·÷sTT. õ+<ë˝Ÿ˝À 20 y˚\ ≥qTï\
ô|òÁs√ Áø√yéT ì\Te O+&çb˛sTT+~.
uÛÑeq ìsêàD s¡+>∑+ô|’ Ä<Ûës¡|ü&ɶ
s¡yêD≤, ø±«Ø, Ä{ÀyÓTTu…’˝Ÿ s¡+>±\ô|’ ≈£L&Ü

eTdüø£u≤]q ôV’≤f…ø˘ yÓ\T>∑T\T: Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ e\¢ Ç|üŒ{Ïπø ôV’≤<äsêu≤<é kÕ|òtºy˚sY
s¡+>∑+˝À <ë<ë|ü⁄ 10,000 eT+~ O<√´>±\T ø√˝ÀŒj·÷s¡T
>∑‘·+˝À s√E≈£î 11,500 ≥qTï\ Vü‰{Ÿ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+ |ü&ç+~. ø£+ø£s¡T <Ûäs¡ u≤>±
yÓT≥˝Ÿ O‘·Œ‘·Ôj˚T´~, Ç|ü&ÉT n~ 9500 ‘·–Z+∫q|üŒ{Ïø° ø±«Ø˝À¢ ì\«\T b˛>∑T|ü&ÉT
≥qTï\≈£î ‘·–bZ ˛sTT+~. d”˝º Ÿ yÓT˝Ÿº cÕ|ü⁄˝Àì ‘·THêïsTT. <ë+‘√ ø±«Ø j·T»e÷qT\T O‘·Œ‹Ô
3 ø£q«s¡ºs¡¢≈£î >±qT 2 e÷Á‘·y˚T Ç|ü&ÉT ‘·–ZdüTÔHêïs¡T. ≈£L©\T ObÕ~Û ø√˝ÀŒ‘·THêïs¡T.
q&ÉTdüTHÔ êïsTT. 6.5 ≥qTï\ O≈£îÿ neTTà&ÉTø±ø£ ø£ è cÕí õ ˝≤¢ ÇÁãV” ≤ + |ü ≥ ï+, ø=+&É | ü * ¢
>√&Íq¢˝À eT÷\T>∑T‘√+~. πs≥T u≤>± ÁbÕ+‘ê˝À¢ Áø£wsü \Y ˝À neTàø±\T 50 XÊ‘·+
‘·–Z+∫Hê neTTà&ÉT b˛e&É+ ˝Ò<äT. Bì |ü&çb˛e&É+‘√ ≈£L©\≈£î yês¡+˝À eT÷&ÉT
Á|üuÛ≤e+ ‘=\T‘· ø±+Á{≤≈£îº ø±]à≈£î\ô|’ s√E\T e÷Á‘·yT˚ |üì O+{À+~. Ç|üŒ{Ïøπ
|ü&ç+~. m>∑TeT‘·T\ e<ä› |üì#˚ùd ˝À&ç+>¥, dü+øå√uÛ+Ñ ˝À Oqï s¡yêD≤, Ä{ÀyÓTTu…˝’ Ÿ s¡+>±
nHé˝À&ç+>¥ ø±]à≈£î\≈£î |üP]Ô>± |üìb˛sTT+~. \T dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+‘√ ~yêfi≤ n+#·T≈£î
$T–*q ø±+Á{≤≈£îº ø±]à≈£î\ |üì~Hê\T #˚sêsTT. \ø£å˝≤~ eT+~ Á&Ó’es¡T¢, ø°¢qs¡T¢,
‘·>T∑ ‘Z T· HêïsTT. J‘ê\T Ä\dü´+>± ÇdüTHÔ êïs¡T. f…øï° wüjT· q¢≈î£ ObÕ~Û n+~düTqÔ ï á s¡+>∑+˝À
$XÊK O≈£îÿ |ü]dæ‹ú Ç˝≤ O+&É>± sêh+˝Àì e÷+<ä´+ eT]+‘· rÁeeTj˚T´ |ü]dæú‘·T\T
nH˚ø£ õ˝≤¢˝À¢ $T˙ O≈£îÿ ø£sêà>±sê\T ø£ì|ædTü HÔ êïsTT. eTùV≤+Á<ä n+&é eTùV≤+Á<ä‘√
eT÷‘·|&ü ç ø±]à≈£î\T O<√´>±\T ø√˝ÀŒj·÷s¡T. düVü‰ nH˚ø£ ø£+ô|˙˝À¢ ø=‘·Ô Á≥≈£îÿ\ O‘·Œ‹Ô
O≈£îÿ O‘·Œ‹Ô ‘·>&Z∑ +É ‘√ sêh+˝Àì nH˚ø£ ô|Áò s√ >∑D˙j·T+>± ‘·–+Z ~.
n˝≤¢sTTdt |ü]ÁX¯eT\T dü+øå√uÛÑ+˝À |ü&ܶsTT.
Á>±HÓ{’ Ÿ, f…ø‡˘ f…˝Æ Ÿ‡‘√ düV‰ü nH˚ø£ m>∑TeT‹
8

Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+

e÷]ÿ ‡düTº
Ä<Ûës¡ |ü]ÁX¯eT\T m>∑TeT‹ Äs¡s¶ T¡ ¢ ˝Òø£ u≤>±
<Óã“‹HêïsTT. á s¡+>∑+˝À Ç|üŒ{Ïøπ ø±]à≈£î\T
ô|<ä › m ‘· T Ô q O<√´>±\T ø√˝ÀŒ‘· T Hêïs¡ T ,
O<√´>±\T ø±bÕ&ÉT≈£îH˚yês¡T dü<äTbÕj·÷\T
ø√˝ÀŒ‘·THêïs¡T. ôV≤’ <äsêu≤<é #·T≥Tº|øü ÿ£ \ nH˚ø£
m>∑TeT‹ Ä<Ûës¡ |ü]ÁX¯eT\T eT÷‘·|ü&ܶsTT.
eT]ø=ìï eT÷‘·≈£î <ä>∑Zs¡>± OHêïsTT. #ê˝≤
bòÕ´ø£ºØ˝À¢ ø±]à≈£î\ |üì~Hê\T ‘·–Z+#·&É+,
J‘ê\≈£î ø√‘·ô|≥º&É+ #˚düTÔHêïs¡T. Á>±HÓ’{Ÿ
m>∑TeT‘·T\T u≤>± ‘·–bZ ˛e&É+‘√ Á|üø±X¯+,
KeTà+ ‘·~‘·s¡ õ˝≤¢˝À¢ e+<ä˝≤~ eT+~
ø±]à≈£î\T |üqT\T ø√˝ÀŒ‘·THêïs¡T. NeT≈£î]Ô˝À
nyÓT]ø±≈£î m>∑TeT‘·T\T s¡T. 40 ø√≥¢ y˚Ts¡
‘·>±ZsTT. ¬øm+_ Á>±HÓ’{Ÿ, b˛ø£s¡í, dü<äs¡Hé,
ô|s¡˝Ÿ Á>±HÓ’{Ÿ ø£+ô|˙\T 75 eT+~ ø±]à
≈£î\qT ‘=\–+#êsTT. ø=ìï ø£+ô|˙\T wæ|⁄üò \º T,
z{°\T s¡<äT› #˚XÊsTT.
nyÓT]ø±, j·T÷s¡|t\≈£î s=j·T´\ m>∑T
eT‘·T\T ì*∫b˛e&É+‘√ rs¡ÁbÕ+‘· eT‘·‡´
ø±s¡T\T <Óã“‹+≥THêïs¡T. $<˚XÊ\≈£î f…ø‡˘ f…˝Æ Ÿ‡
m>∑TeT‘·T\T ‘·>∑Z&É+‘√ ô|<ä› ô|<ä› CÖ[
ø£+ô|˙\T n+‘·s‘Z¡ · e÷¬s{Z Ÿy|’Ó ⁄ü #·÷düTHÔ êïsTT.
<ë+‘√ ∫qï |ü]ÁX¯eT˝À¢ O‘·Œ‹Ô ‘·–Z ObÕ~∏
eT+<ä–k˛Ô+~.
dü+øå√uÛÑ Á|üu≤Û e+ ôVA≥˝Ÿ, ≥÷]»+
|ü]ÁX¯eTô|’ ≈£L&Ü ô|<ä› m‘·TÔq |ü&ÉT‘√+~.
ô|<ä›ô|<ä› ôVA≥˝Ÿ‡˝À Ä≈£î´ô|˙‡ ‘·>∑TZ‘√+~.
$XÊK≈£L, ns¡≈î£ ˝Àj·T≈£L ≥÷]düT\º sêø£
50 XÊ‘·+ es¡≈£î ‘·–Z+~. Ç{°e\ yÓ\dæq
ô|<ä›ô|<ä› cÕ|æ+{Ÿ e÷˝Ÿ‡≈£î á |ü+&ÉT>∑\
d”»Hé˝À ≈£L&Ü neTàø±\T ‘·>±ZsTT. d”»Hé
nsTTb˛j·÷ø£ yê{Ï |ü]dæ‹ú @$T{À n>∑eT´
>√#·s¡+.
dü+øå√uÛÑ Á|üu≤Û e+ q>∑sê\T, |ü≥Dº ≤˝À¢H˚
ø±<äT e´ekÕj·T s¡+>±ìï ≈£L&Ü ‘ê≈£î‘√+~.
|òü*‘·+>± |üs√ø£å+>± |ü˝…¢\T ≈£L&Ü dü+øå√uÛÑ
uÛ≤sêìï yÓ÷j·÷*‡ ek˛Ô+~. m>∑TeT‘·T\T
‘·>∑Z&É+, m>∑TeT‹ Ä<Ûës¡ |ü]ÁX¯eT˝À¢ O‘·Œ‹Ô
eT+<ä–+#·&É+‘√ |ü‹Ô, dü÷u≤ãT˝Ÿ, C≤e÷
sTT˝Ÿ, #ÓsT¡ ≈£î, |üP\ ‘√≥\T yÓTT<ä˝q’… yêDÏ»´
|ü+≥\≈£î sπ ≥T¢ sêø£, ø=H˚yêfi¯ó¢ ˝Òø£ s¬ ‘’ ê+>∑+
rÁe dü+øå√uÛÑ+˝ÀøÏ HÓ≥ºã&ÉT‘√+~. Ç|üŒ{Ïπø
nH˚ ø £ e÷¬ s ÿ{Ÿ j· ÷s¡ T¶ ˝ À¢ |ü ‹ Ô ì\«\T
ù|s¡T≈£îb˛sTT <Ûäs¡ u≤>± ‘·–Z+~. $T–*q
yêDÏ»´ |ü+≥\ |ü]dæ‹ú ≈£L&Ü n˝≤π> O+~.
Bì Á|üuÛ≤e+‘√ Á>±MTD ÁbÕ+‘ê˝À¢
9

dü+øå√uÛÑ+ q>∑sê\T, |ü≥ºD≤˝H˚ ø±<äT e´ekÕj·T
s¡+>±ìï ≈£L&Ü ‘ê≈£î‘√+~. |òü*‘·+>± |ü˝…¢\T ≈£L&Ü
|üs√ø£å+>± dü+øå√uÛÑ uÛ≤sêìï yÓ÷j·÷*‡ ek˛Ô+~. m>∑TeT
‘·T\T ‘·>&Z∑ +É , m>∑TeT‹ Ä<Ûës¡ |ü]XÁ e¯ T˝À¢ O‘·Œ‹Ô eT+<ä–+#·
&É+‘√ |ü‹,Ô dü÷u≤ãT˝Ÿ, C≤e÷sTT˝Ÿ, #ÓsT¡ ≈£î, |üP\ ‘√≥\T
yÓTT<ä˝q’… yêDÏ»´ |ü+≥\≈£î sπ ≥T¢ sêø£, ø=H˚yêfi¯ó¢ ˝Òø£ s¬ ‘’ ê+>∑+
rÁe dü+øå√uÛ+Ñ ˝ÀøÏ HÓ≥㺠&ÉT‘√+~.

ªª

µµ

e´ekÕj·T ≈£L©\≈£î |üqT\T ‘·>±ZsTT. |ü+≥\
d”»Hé ù|s¡T‘√ sêh Á|üuÛÑT‘·«+ >∑‘· ø=~›
HÓ\\T>± Á>±MTD ObÕ~∏ Vü‰MT |ü<∏äø±ìï
ì*ù|dæ+~. eTs√yÓ|’ ⁄ü |ü≥Dº ≤˝À¢ uÛeÑ qìsêàD
|üqT\T, Ç‘·s¡ ObÕ~Û b˛e&É+‘√ e\dü
ø±]à≈£î\T ø=ìï #√≥¢ ‹]– Á>±e÷\≈£î
|üj·TqeTe⁄‘·Tqï≥T¢ ‘Ó\Tk˛Ô+~. <ë+‘√
Á>±MTD ÁbÕ+‘ê˝À¢ ≈£L&Ü ≈£L©\≈£î |üqT\T
‘·>∑TZ‘·THêïsTT. |üP]Ô>± |üqT\T ø√˝ÀŒ
ø£b˛sTTHê, ≈£L* ~Hê\ dü+K´ ‘·>∑TZ‘√+~.
düeTÁ>∑ düπs« #˚j·÷*
ô|’q #Ó|æŒqe˙ï bÕøÏåø£ düπs«˝ qT+&ç
ãj·T≥|ü&çq yêdüÔyê\T e÷Á‘·y˚T. dü+øå√uÛÑ
Á|üu≤Û e+ô|’ Ç+ø± ˝À‘Óq’ n<Û´ä j·Tq+ #˚j÷· *‡
O+~. yêdüÔyêìøÏ sêh Á|ü»\ dü+πøåeT+
>∑T]+∫ Ä˝À∫+#˚<˚ nsTT‘˚ á |üì Á|üuÛÑT
‘·«+ #˚j÷· *. ø±ì Ç|üŒ{Ïes¡≈î£ Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ
ndü\T Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ ˇø£≥T+<ä˙, <ëì
Á|üuÛ≤e+ sêh Á|ü»\ô|’ |ü&ÉT‘√+<äqï düŒèùV≤
Oqï≥T¢ ø£ì|æ+#·&É+ ˝Ò<äT.
ìC≤ìøÏ Á|üuÛÑT‘·« Ä]úø£ ìs¡«Vü≤Dô|’H˚
dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+ >∑D˙j·T+>± |ü&ç+~.
<ëì>∑T]+∫ e÷Á‘·y˚T Á|üuÛÑT‘·«+ ø£\es¡
|ü&ÉT‘·Tqï≥T¢ ø£ì|æk˛Ô+~. >∑‘· Hê\T>∑T
dü+e‘·‡sê\ ã÷yéT #·÷dæ sêh Á|üuÛÑT‘·«+
á @&Ü~ \ø£å ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\ ã&Ó®{Ÿ
‘·j÷· s¡T #˚d+æ ~. yêDÏ»´ |üqTï\ Ä<ëj·T+‘√
u≤≥T uÛÑ÷eTT\ ]õÁùdºwüHé #êØ®\T, Á|üuÛÑT‘·«
uÛ÷Ñ eTT\ neTàø±\T, eT<ä´+ neTàø±\ <ë«sê
ô|<ä› m‘·TÔq Ä<ëj·T+ edüTÔ+<äì ÄX¯\T
ô|≥Tº≈£î+~. ø±ì ]j·T˝Ÿ mùdº{Ÿ dü+øå√uÛÑ+‘√
]»ÁùdHº é Ä<ëj·T+ ‘·–+Z ~. s¡T.12000 ø√≥T¢
Bì<ë«sê edüTÔ+<äqT≈£î+fÒ Ç|üŒ{Ïes¡≈£î s¡T.
3000 ø√≥T¢ e÷Á‘·y˚T e∫Ã+<äì #ÓãT‘·T
Hêïs¡T. uÛÑ÷eTT\ neTàø±\qT+&ç ≈£L&Ü

nqT≈£îqï Ä<ëj·T+ sêe&É+ ˝Ò<äT. dü+øå√uÛÑ+
e\¢ |ü]ÁXÊ$Tø√‘·Œ‹Ô, yê´bÕs¡ yêDÏC≤´\T
‘·–‘Z ˚ eTT+<äTeTT+<äT sêh Á|üuTÑÛ ‘·« KC≤Hê≈£î
Ä<ëj·T+ eT]+‘· ‘·π>Z |ü]dæú‹ O+~.
ã&Ó®{Ÿ˝À ì<äT\≈£î ø£≥ø£≥˝≤&ÉT‘·T+&É>±
eTs√yÓ’|ü⁄ Á|üuÛÑT‘·«+ mìïø£\qT <äèwæº˝À
ô|≥Tº≈î£ ì nH˚ø£ ‘êsTT˝≤\T Á|üø{£ kÏ ˛Ô+~. M{Ï
|ò*ü ‘·+>± sêh+˝À n_Ûeè~∆ |üqT\T <ë<ë|ü⁄
düú+_Û+∫b˛j·÷sTT. ø±+Á{≤≈£ºs¡¢≈£î _\T¢\T
#Ó*+¢ #·øb£ ˛e&É+‘√ kÕ>∑T˙{Ï ÁbÕC…≈î£ º |üqT\‘√
düV‰ü nH˚ø£ |üqT\T ì*∫b˛e&Éy÷Ó , q‘·qÔ &Éøq£
kÕ>∑&ÉyÓ÷ »s¡T>∑T‘√+~.
C≤s¡$&ÉT#·T≈£îqï neø±X¯+
ìC≤ìøÏ >∑‘· Hê\Tπ>fi¯¢˝À sêÁcÕºìï
oÁ|òüT+>± n_Ûeè~∆ #˚j·T&ÜìøÏ e∫Ãq eT+∫
neø±XÊìï sêh Á|üuTÑÛ ‘·«+ ‘·q nHê˝À∫‘·
ìs¡íj·÷\T, n$˙‹‘√ C≤s¡$&ÉT∫ô|{Ϻ+~.
Hê\Tπ>fi¯ó¢>± sêh+ ¬s+&É+¬ø\ n_Ûeè~∆ì
#·÷dæ+~. Á|ü|ü+#· yê´|æ‘· Ä]úø±_Ûeè~∆,
<˚X¯+˝À dü÷∆\ C≤rjÓ÷‘·Œ‹Ô u≤>± ô|s¡>∑&É+
sêÁcÕº_Ûeè~∆øÏ <√Vü≤<ä|ü&ç+~. <ëìøÏ ‘√&ÉT
>∑‘· Hê\Tπ>fi¯ó>¢ ± yê‘êes¡D+ nqT≈£L*+∫
|ü+≥\T u≤>± |ü+&ÉT‘·THêïsTT. e´ekÕj·T
s¡+>∑+ kÕqT≈£L\+>± O+~. <ë+‘√ sêh
Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ Ä<ëj·T+ ≈£L&Ü u≤>± ô|]–+~.
]j·T˝Ÿ mùd{º Ÿ, uÛeÑ q ìsêàD≤\T, ◊{Ï ùde\T,
≥÷]»+ u≤>± n_Ûeè~∆ #Ó+<ä&É+‘√ sêh
Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ Ä<ëj·T+ Ç_“&ç eTT_“&ç
nsTT´+~. n+<äTπø Hê\Tπ>fi¯¢ ÁøÏ‘·+ s¡T.
40,000 ø√≥T¢qï sêh Á|üuTÑÛ ‘·« ã&Ó{® Ÿ Á|üdTü ‘Ô +·
\ø£å ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\T <ë{Ï+~. Á|üuÛÑT‘·«+
‘·q Ä<ëj·÷ìï, sêh+˝À @s¡Œ&çq kÕqT≈£L\
|ü]dæ‘ú T· \qT $y˚ø+£ ‘√ $ìjÓ÷–+∫ O+fÒ
sêh+ Ç‘·s¡ sêÁcÕº\qT $T+∫ n_Ûeè~∆
kÕ~Û+∫ O+&˚~. ø±ì rsê ø±+Á¬>dt Á|üuÛÑT‘·«

Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+

e÷]ÿ ‡düTº

á Hê\Tπ>fi¯¢ ø±\+˝À sêh+˝Àì >∑qT\ qT+&ç Kì
C≤\ m>∑TeT‘·T\ <ë«sê $|üØ‘·yÓTÆq ˝≤uÛ≤\T >∑&ç+#·
&Üìø°, |ü]ÁX¯eT\T ô|≥º&Üìø° eT+∫ neø±X¯+ e∫ÃHê
Á|üuÛÑT‘·«+ $ìjÓ÷–+#·Tø√˝Òø£b˛sTT+~. ◊s¡Hé, u≤ø£‡
sTT{Ÿ, >Á ±HÓ{’ Ÿ e+{Ïyê{Ï m>∑TeT‘·T\qT |Á sü TT y˚≥T yê´bÕ
s¡T\≈£î, Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ düìïVæ≤‘·+>± Oqïyê]øÏ ø±s¡T
#Íø£>± ø£≥ºu…≥º&É+‘√ Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ sêe\dæq ø√≥¢
Ä<ëj·T+ |üøÿ£ <ë] |ü{+ºÏ ~.

ªª

µµ

Á|üuÛÑT‘·«+
y˚T˝§ÿì ‘·>∑T
#·s´¡ \T
rdüTø√ø£b˛‘˚
M] Áã‘·T≈£î\
n+<Ûäø±s¡y˚T

bÕ\q eTT–+|ü⁄≈£î e∫Ãq H˚&ÉT |ü]o*ùdÔ
Hê\Tπ>fi¯¢ ÁøÏ‘·+ <˚X¯+˝Àì Ç‘·s¡ sêÁcÕº\‘√
b˛*ùdÔ sêh+ mø£ÿ&ÉT+<√ Ç|ü&É÷ nø£ÿ&˚
O+~.
»\j·T»„+, Ç+~s¡eTà Çfi¯ó¢ ‘êeTT
kÕ~Û + ∫q |ò ü T q$»j· ÷ \T>± Á|ü u Û Ñ T ‘· « +
#Ó|ü≈£î+≥÷ $∫Ã+~. ø±ì »\ j·T»„+
ù|s¡T‘√ Á|üuÛÑT‘·«+ á Hê\Tπ>fi¯¢ kÕ–+∫q
ÁbÕC…≈î£ \º ìsêàD |ü<‹∆ä uÛ$Ñ wü´‘·T˝Ô À sêÁcÕºìøÏ
ô|<ä› >∑T~ã+&É ‘·–*+#˚≥T¢+~. Oqï eqs¡T
\qT, ã&Ó{® Ÿ ì<ÛTä \qT ÁbÕ<ëe÷´\ Á|üø±s¡+
πø{≤sTT+∫ O+fÒ ábÕ{ÏøÏ sêh+˝Àì
yÓqTø£ã&çq ÁbÕ+‘ê˝À¢ ø=qïsTTHê kÕ>∑T˙{Ï
ÁbÕC…≈£îº\T ÁbÕs¡+_Û+#·ã&ç O+&˚$. á
ÁbÕ+‘ê˝À¢ e´ekÕjÓ÷‘·Œ‹Ô ô|s¡T>∑T<ä\≈£î
‘√&ÉŒ&ç O+&˚~. ø±ì Á|üuÛÑT‘·« ô|<ä›\≈£î
ø±+Á{≤≈£îº ø£$TwüHé\ <ë«sê &ÉãT“ <√#·Tø√
e&É+ô|’ Oqï ÁX¯<∆ä ì»+>± kÕ>∑T˙{Ï ÁbÕC…≈î£ \º

|ü]|üP]Ôô|’ ˝Ò<äT. n+<äTe\¢H˚ ÁbÕ<ëe÷´\T
˝Ò≈£î+&Ü 70øÏ ô|’>± kÕ>∑T˙{Ï ÁbÕC…≈£îº\T
ˇø£ÿkÕ]>± ÁbÕs¡+_Û+∫, Oqï ì<ÛTä \qT nìï
{Ïø° ø=~›ø=~›>± dü]› @ ÁbÕC…≈L£ º |üP]Ôø±≈£î+&Ü
#˚XÊs¡T. Á|ü‹ ÁbÕC…≈£îº≈£L ø=~›ø=~›>± ì<ÛäT\T
πø{≤sTT+#·&É+ e\¢ m≈£îÿe yÓTT‘·Ô+ ìs¡«Vü≤D
Ks¡TÃ\πø dü]b˛‘·T+~. ÁbÕC…≈£îº\ |ü]|üP]Ô
Ä\dü´+ ne&É+‘√ ìsêàD+ e´j·T+ ‘·&dç æ
yÓ÷ô|&Ée⁄‘√+~. Hê\Tπ>fi¯¢ ÁøÏ‘·+ \ø£å ø√≥¢
s¡÷bÕj·T\ n+#·Hê\‘√ ÁbÕs¡+_Û+#·ã&çq
ÁbÕC…≈î£ \º ìï{Ï e´j·T+ n+#·Hê H˚&TÉ s¬ +&ÉTqïs¡
\ø£å\ ø√≥¢sTT+<ä+≥THêïs¡T. Ç|üŒ{Ïes¡≈£î
Á|üuÛÑT‘·«+ düTe÷s¡T 40 ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\T
ÁbÕC…≈£îº\ ìsêàD≤ìøÏ πø{≤sTT+∫+~. á
&ÉãT“ sêh+˝Àì nìï ÁbÕC…≈î£ \º ≈£î ø=~›ø=~›>±
|ü+#·&É+‘√ n$˙‹|üs¡T\≈£î Ç#˚à ø£$Twüq¢πø
m≈£îÿe kıeTT´ b˛sTT+~. ÁbÕC…≈î£ \º T e÷Á‘·+
mø£ÿ$ nø£ÿ&˚ OHêïsTT. ÁbÕC…≈î£ º |üqT˝À¢ ≈£L&Ü

ø£$Twüq¢ ø√dü+ ø£≈î£ ÿ]Ô |üqT\T #˚jT· &É+‘√ #ê˝≤
&ÉãT“ eè<Ûë nsTT+~. ø=ìï #√≥¢ ÁbÕC…≈î£ \º ≈£î
nqTeT‘·T\T sêø£eTT+<˚ ø±\«\T ‘·yê«s¡T.
ø=ìï #√≥¢ ÁbÕC…≈£îº n+#ê\T $|üØ‘·+>±
ô|+∫ &ÉãT“ <√#·T≈£îHêïs¡T. O<ë Vü≤s¡D≈£î,
b˛\es¡+ ÁbÕC…≈î£ ≈º î£ nqTeT‘·T\T sêø£eTT+<˚
ø£ècÕíõ˝≤¢˝À nH˚ø£ #√≥¢ ø±\«\T ‘·e«ø£+
ÁbÕs¡ + _Û + ∫ ø£ $ Twü q T¢ ø=fÒ º X Ês¡ T . ø±ì
b˛\es¡+ ÁbÕC…≈£îº |üPs¡ÔsTT´ ø±\«˝À¢øÏ
˙s=#˚Ãdü]øÏ <äXÊu≤›\T |üfÒº≥T¢+~. n|üŒ{ÏøÏ
‘·$«q ø±\«\T |üP&çb˛‘êsTT. n+fÒ n|ü&ÉT
eT∞¢ ø±\«\T ‘·$«+#ê\qïe÷≥.
Ç+~s¡eTà Çfi¯¢ ìsêàD+ |ü]dæú‹ ≈£L&Ü
n<˚ $<Ûä+>± n|òüTÀ]k˛Ô+~. nsTT<˚fi¯¢˝À 80
\ø£å\ Çfi¯ó¢ nHêïs¡T. ø±ì á |ü<∏äø£+ |ü]dæú‹
|ü+#·bÕ+&Ée⁄\+fÒ eT+#·+ ø√fi¯˝¢ ≤ eTT>∑TsZ ì¡
¬s+&ÉT y˚fi¯ó¢ #·÷|æ+∫q #·+<ä+ nsTT+~.
Á|üuÛÑT‘·«+ ô|<ä› m‘·TÔq Ks¡TÃ #·÷|æk˛Ô+~.
ø±ìï |üPs¡sÔ TTq Çfi¯ó¢ #ê˝≤ dü«\Œ+. Ç+~s¡eTà
Çfi¯ó¢ ÁbÕs¡+_Û+∫q ≈£î≥T+u≤˝À¢ q÷{ÏøÏ 90
eT+~ n|ü\ bÕ˝…’Hês¡T. nsTTHê Çfi¯ó¢
e÷Á‘·+ |üP]Ôø±˝Ò<äT.
á Hê\Tπ>fi¯¢ ø±\+˝À sêh+˝Àì >∑qT\
qT+&ç KìC≤\ m>∑TeT‘·T\ <ë«sê $|üØ‘·
yÓTÆq ˝≤uÛ≤\T >∑&ç+#·&Üìø°, |ü]ÁX¯eT\T
ô|≥º&Üìø° eT+∫ neø±X¯+ e∫ÃHê Á|üuTÑÛ ‘·«+
$ìjÓ÷–+#·Tø√˝Òø£b˛sTT+~. ◊s¡Hé, u≤ø£‡
sTT{Ÿ, Á>±HÓ{’ Ÿ e+{Ïyê{Ï m>∑TeT‘·T\qT Á|üsTT
y˚≥T yê´bÕs¡T\≈£î, Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ düìïVæ≤‘·+>±
Oqïyê]øÏ ø±s¡ T #Íø£ > ± ø£ ≥ º u … ≥ º & É + ‘√
Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ sêe\dæq ø√≥¢ Ä<ëj·T+ |üø£ÿ
<ë] |ü{+ºÏ ~. á Á|üøè£ ‹ eqs¡T\qT O|üj÷Ó
–+#·T≈£îì sêh+˝À ˇø£ÿ |ü]ÁX¯eTqT ≈£L&Ü
Á|üuÛÑT‘·«+ HÓ\ø=\Œ˝Òø£b˛sTT+~. b˛˙ M{Ï
<ë«sê e#˚Ã Ä<ëj·T+‘√ eTÚ*ø£ dü<äTbÕ
j·÷\T n_Ûeè~∆ #˚dæ+<ë n+fÒ nB ˝Ò<äT.
sêh+˝Àì s√&ÉT¢ áHê&ÉT m|üŒ{Ïø£Hêï ≈£L&Ü
n<Ûë«qï+>± OHêïsTT. b˛s¡Tº\T, $e÷HêÁX¯
j·÷\T ô|<äm› ‘·TqÔ ì]àkÕÔeTì Á|üuTÑÛ ‘·«+ #˚dqæ
#ê˝≤#ê˝≤ yê>±› H ê\T, ÁbÕs¡ + _Û + ∫q
|ü<øä∏ ±\T ø±–‘ê\qT <ë{Ï ãj·T≥≈£î sê˝Ò<Tä .
n|ü&˚ n˝≤ O+fÒ Ç|ü&Ó˝≤?
sêh+˝À >∑‘· Hê\Tπ>fi¯ó>¢ ± @s¡Œ&çq nqT
≈£L\ yê‘êes¡D≤ìï O|üjÓ÷–+#·Tø√˝Òø£
b˛sTTq Á|üuTÑÛ ‘·«+, Á|üdTü ‘Ô · dü+øå√uÛÑ düeTj·T+˝À
Ä]úø±_Ûeè~∆ @+ kÕ~Û+#·>\∑ T‘·T+~? nqï~
10

Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+

e÷]ÿ ‡düTº
Á|üXï¯ . bÕ]ÁXÊ$Tø√‘·Œ‹Ô, yê´bÕsê\T, yêDÏ
C≤´\T ‘·>∑TZ‘·THêïsTT. m>∑TeT‘·T\T eT+<ä–
düTÔHêïsTT. Á|ü»˝À¢ì nìï ôdø£åq¢≈£î ObÕ~Û
‘·>∑TZ‘√+~. Ç~ eTT+<äTeTT+<äT eT]+‘·
e÷+<ë´ìøÏ ø±s¡DeTe⁄‘·T+~. ø±ã{Ϻ sêh
Ä<ëj·T+ ≈£L&Ü ‘·>T∑ ‘Z T· +~. n˝≤+{Ï dæ‹ú ˝À
»\j·T»„+ ù|s¡T‘√ ÁbÕs¡+_Û+∫q ÁbÕC…≈£îº
\ìï{Ï˙ |üP]Ô #˚j·T&É+ ø±<äTø£<ë yê{Ïì
n&ÉT>∑T eTT+<äTøπ sTT+#·&+É ≈£L&Ü Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ
ø£wüºeTe⁄‘·T+~. ô|’>± m‹Ôb˛‘·\ |ü<∏äø±\T
n~Ûø£ dü+K´˝À ÁbÕs¡+_Û+∫q+<äTq ùd<ä´+
Ks¡Tà $|üØ‘·+>± ô|s¡T>∑T‘·T+~. m‹Ô b˛‘·\
Äj·Tø£≥Tº˝À ¬s’‘·T≈£î e´ekÕj·T+ –≥Tºu≤≥T
ø±yê\+fÒ Á|üuTÑÛ ‘·«+ ô|<ä› m‘·TqÔ dü_‡&û*e«ø£
‘· | ü Œ <ä T . ã&Ó ® { Ÿ Ä<ëj· ÷ \T ‘· > ∑ T Z ‘ · T qï
|ü]dæú‘·T˝À¢ uÛ≤Ø ÁbÕC…≈£îº\T |üP]Ô#˚j·T&Üìø°,
Á|üuÛÑT‘·« |ü<∏äø±\T ìs¡«Væ≤+#·&Üìø° ì<ÛäT\T
#ê\e⁄. <ë+‘√ ÁbÕC…≈£îº\ ø±\|ü]$T‹
bı&ç–+#ê*‡ edüT+Ô ~. n<˚ #˚ùdÔ yê{Ï ìsêàD
e´j·T+ eT]+‘· ô|s¡T>∑T‘·T+~. Ä $<Ûä+>±
yÓ’mdt sê»X‚Ks¡ ¬s&ç¶ Á|üuÛÑT‘·«+ m+‘√ Äsꓤ
≥+>± ÁbÕs¡+_Û+∫q »\j·T»„+ <ëì n$y˚ø£
ìs¡j
í ÷· \T, n$˙‹ e\¢ eTq sêÁcÕºìøÏ ˇø£
ô|<ä› Ä]úø£ >∑T~ã+&É>± e÷s¡uÀ‘√+~.
πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·« yÓ’K] dü+øå√uÛ≤ìï
eT]+‘· ô|+#·T‘·T+~
H˚{Ï Á|ü|ü+#· Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ nyÓT]ø±
eTq≈£î Á|ükÕ~+∫q ªes¡+µ. ùd«#êäe÷¬sÿ{Ÿ
ù|s¡T‘√ nyÓT]ø± Á|ü|ü+#·+ô|’ s¡T~›q qj·÷`
O<ës¡yê<ä $<ÛëHê\ |òü*‘·+>± Ä]úø£ dü+øå√
uÛ+Ñ Ç+‘· rÁe+>± $s¡T#·T≈£î|ü&+ç ~. nyÓT]ø±
Ä<˚•‘· $<ÛëHê\T neT\T|ü]∫q, <ëìô|’
yêDÏ»´|üs+¡ >± Ä<Ûës¡|&ü qç <˚XÊ\ìï{Ï˙ á
dü+øå√uÛ+Ñ #·T≥TºeTT{Ï+º ~. ˇø£ s¡ø+£ >± uÛ≤s¡‘·
<˚XÊìøÏ dü+øå√uÛÑ+ #ê˝≤ ‘·≈£îÿe>± ‘êøÏ+~.
BìøÏ ø±s¡D+ yêeT|üø±å ˝Ò. nyÓT]ø±, Á|ü|+ü #·
u≤´+≈£î Á|üe∫+#˚ ùd«#êäe÷¬sÿ{Ÿ yê<ä
Á‘·jT· + `Á|ü<ëÛ ì eTH√àVü≤Hé dæ+>¥, Ä]úøe£ T+Á‹
(Ç{°e\ ôVAyéTXÊK≈£î e÷sês¡T), Á|üD≤[ø±
dü + |ò ü T + ObÕ<Û ä ´ ≈£ å î &É T e÷+f… ø ˘ dæ + >¥
nVüQy¢ ê*j·÷\T j·TT|æm˝À ø°\ø£ |ü<eä ⁄˝À¢
e⁄Hêï≈£L&Ü yêeT|üø±å \ ˇ‹Ô&ç e\¢ Á|üuTÑÛ ‘·«+
ø=ìï $HêX¯qø£s¡ $<ÛëHê\qT neT\T |üs#¡ ˝· øÒ £
b˛sTT+~. s¡÷bÕsTT |üP]Ô ø£q«s¡ºãT*{°
#˚jT· &É+, qes¡‘êï\qT Á|üsTTy˚{ø° ]£ +#·&+É ,
u≤´+≈£î\T, ;e÷ s¡+>±˝À¢øÏ $<˚o ô|≥Tºã&ÉT
11

ã&Ó{® Ÿ Ä<ëj·÷\T ‘·>T∑ ‘Z T· qï |ü]dæ‘ú T· ˝À¢ uÛ≤Ø bÁ ÕC…≈î£ \º T
|üP]Ô#˚j·T&Üìø°, Á|üuÛÑT‘·« |ü<∏äø±\T ìs¡«Væ≤+#·&Üìø°
ì<ÛäT\T #ê\e⁄. <ë+‘√ ÁbÕC…≈£îº\ ø±\|ü]$T‹ bı&ç–+
#ê*‡ edüT+Ô ~. n<˚ »]–‘˚ yê{Ï ìsêàD e´j·T+ eT]+‘·
ô|s¡T>∑T‘·T+~. Ä $<Ûä+>± yÓ’mdt sê»X‚Ks¡ ¬s&ç¶ Á|üuÛÑT‘·«+
m+‘√ Äsꓤ ≥+>± bÁ Õs¡+_Û+∫q »\j·T»„+ <ëì n$y˚ø£
ìs¡j
í ÷· \T, n$˙‹ e\¢ eTq sêÁcÕºìøÏ ˇø£ |ô <ä› Ä]úø£ >∑T~
ã+&É>± e÷s¡uÀ‘√+~.

ªª

µµ

ìsêàD s¡+>±ìøÏ >∑&TÉ ø¶ ±\+: Ä]úø£ e÷+<ä´+ ‘=*<Óã“ ]j·T˝Ÿmùd{º Ÿ s¡+>∑+ô|’ |ü&+ç ~
\qT $#·Ã\$&ç>± nqTeT‹+#·&É+, ∫\¢s¡
yê´bÕs¡+˝ÀøÏ yê˝Ÿe÷sYº e+{Ï $<˚o ãVüQfi¯
C≤‹ ø£+ô|˙\≈£î ÄVü‰«q+ |ü\ø£&É+...
yÓTT<ä˝q’… #·s´¡ \T #˚|{ü ≤º\ì Á|ü|+ü #· u≤´+≈£î
nqT#·s¡ Á‘·j·T+ nqT≈£îHêï ãj·T{ÏqT+&ç
Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ eT<ä‹› düTqÔ ï yêeT|üø±å \ ˇ‹Ô&eç \¢
Ä |üì#˚j·T˝Òø£b˛j·÷sTT. eTq <˚X¯+˝Àì
ô|ò’HêHé‡ s¡+>∑+ô|’ Á|üuÛÑ‘·« ìj·T+Á‘·D\T
ø=qkÕ>∑&ÜìøÏ ø±s¡D+ Ç<˚. ìj·T+Á‘·D ˝Òì
ùd«#êä e÷¬sÿ{Ÿ $<ÛëHê\ e\¢ n_Ûeè~∆
#Ó+~q <˚XÊ\ Ä]úøe£ ´edü\ú T ≈£î|üŒ≈£L*b˛>±
yê{Ï Á|üu≤Û e+ eTq <˚X+¯ MT<ä≈L£ &Ü |ü&+ç ~,
ø±ì ìj·T+Á‘·D\e\¢ yê{Ï˝≤ eTq Ä]úø£
e´edüú ≈£î|üŒ≈£L*b˛˝Ò<Tä . Ç<ä+‘ê yêeT|üø±å \
#·\y˚qì sê»ø°j·T $X‚¢wü≈£î\+‘ê áHê&ÉT
n+^ø£]düTÔHêïs¡T. ø±ì Ç<ä+‘ê ‘·eT |òüTq‘˚
nì Á|üuTÑÛ ‘·«+ #Ó|ü ≈£î+{À+~.
nsTT‘˚ ø±+Á¬>dt H˚‘·è‘·«+˝Àì j·TT|æm

Á|üuTÑÛ ‘·«+ >∑‘· nqTuÛyÑ ê\qT+&ç>±ì, Á|ü|+ü #·
dü+øå√uÛ+Ñ qT+&ç >±ì >∑TDbÕsƒê\T rdüT≈£îqï≥T¢
˝Ò<äT. Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+˝À ∫≈£îÿ≈£îqï Ä]úø£
e´edüqú T s¡ø+åÏ #˚+<äT≈£î #ÓH’ ê e÷~]>± Á|ü»\
ø=qT>√\T X¯øÏÔ ô|+#˚ #·s¡´\T #˚|ü≥º≈£î+&Ü
á $wüj·T+˝À ≈£L&Ü nyÓT]ø± e÷sêZH˚ï
nqTdü]k˛Ô+~. Ä]úø£ e´edüú˝À Á<äe´ #Ó˝≤
eTD° ô|+#˚+<äT≈£î ø=ìï #·s´¡ \T rdüTø√e&É+‘√
u≤≥T u≤´+ø£s¡¢q÷, ô|ò’HêHé‡ dü+düú\qT
dü+øå√uÛÑ+ qT+&ç s¡øÏå+#˚+<äT≈£î #ê˝≤ ∫qï
yÓ T T‘· Ô + ˝À dü T e÷s¡ T 400 ø√≥¢ &Ü\s¡ ¢
u…sTT\e⁄{Ÿ bÕ´πøõ Á|üø£{Ï+∫+~. nyÓT]ø±
n<Ûä´≈£åî&ÉT C≤]® ãTwt Á|üø£{Ï+∫q 70,000
ø√≥¢ &Ü\s¡¢ bÕ´πøõ e÷~]>±H˚ ÇB O+~.
dü+øå√uÛ+Ñ ˝À ∫‹øÏb˛sTTq kÕe÷qT´ì s¡ø+åÏ #˚+
<äT≈£î á u…sTT\e⁄{Ÿ bÕ´πøJ˝À¢ @ #·s¡´\÷
˝Òe⁄. ø±ì #Ó’Hê M{ÏøÏ _Ûqï+>± 50,000
ø√≥¢ &Ü\s¡¢ Ä]úø±_Ûeè~∆ bÕ´πøõ Á|üø{£ +Ï ∫+~.

e÷]ÿ ‡düTº

Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üuÛ≤e+

ªª

Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ uÛ≤sê\≈£î e´‹πsø£+>± Á|ü|ü+#· yê´|æ
‘·+>± XÁ Ê$Tø£ |Á »ü \T |ô <ä› m‘·TqÔ b˛sê{≤˝À¢øÏ edüTHÔ êïs¡T.
dü+øå√uÛ+Ñ eTT+<äTeTT+<äT eT]+‘· eTT<äT]‘˚ b˛sê{≤\T
≈£L&Ü eT]+‘· rÁeeTe⁄‘êsTT. eTq <˚X+¯ ˝À, eTq sêh+
˝À ≈£L&Ü dü+øå√uÛÑ+˝À ∫≈£îÿ≈£îqï Á|ü»\≈£î O|üX¯eTq+
ø£*–+#·&ÜìøÏ Á|üuÛÑT‘ê«\T eTT+<äT≈£î sêø£b˛‘˚ Á|üC≤
b˛sê{≤\qT m<äTs=ÿHê*‡ O+≥T+~.

µµ

á kıeTTàqT Á>±MTD ÁbÕ+‘ê˝À¢ ÁbÕ<∏$ä Tø£
dü<äTbÕj·÷\T düeT≈£Ls¡Ã&É+, yÓqTø£ã&çq
ÁbÕ+‘ê˝À¢ ÄdüT|üÁ‘·T\T, $<ë´\j·÷\ ìsêà
D+, uÛ÷Ñ ø£+|ü ÁbÕ+‘ê\qT |ü⁄q]ï]à+#·&+É ,
ôdq’ T‡ f…ø±ï\J s¡+>±\ n_Ûeè~∆ e+{Ï....
Á|ü»\≈£î ObÕ~Û #˚≈£Lπsà #·s¡´\≈£î Ks¡TÃ
#˚k˛Ô+~.
≈£î¢|üÔ+>± #ÓbÕŒ\+fÒ $<˚o ôdŒ≈£î´˝Ò{Ïyé
ô|ò’HêHé‡ ô|≥Tºã&ÉT\≈£î <˚oj·T e÷¬sÿ≥¢qT
‘Óse¡ &É+ e\¢H˚ eTq <˚X+¯ ˝ÀøÏ Ä]úø£ dü+øå√uÛ+Ñ
~>∑TeT‹ nsTT´+~. eTH√àVü≤Hé düsêÿs¡T Ä
$<Û+ä >± dü+øå√uÛ≤ìï ~>∑TeT‹ #˚dæ eTq Á|ü»\
HÓ‹Ôq s¡T~›+~. yêeT|üøå±\ ˇ‹Ô&çe\¢ dü+øå√
uÛÑ+ ~>∑TeT‹ ø=+‘·y˚Ts¡≈£î ‘·–Z+~. ø±ì
≈£îÁ≥|üP]‘· $Hê´kÕ\‘√ yêeT|üø±å \ eT<ä‘› T·
nedüs+¡ ˝Ò≈î£ +&Ü #˚dTü ≈£îqï eTH√àVü≤Hé dæ+>¥
Á|üuTÑÛ ‘·«+ Ç|ü&ÉT ùd«#êäe÷¬sÿ{Ÿ Ä]úø£ $<Ûë
Hê\qT j·T<Û˚#·Ã¤>± neT\T #˚j·T&ÜìøÏ
|üPqT≈£îqï~. Çq÷´‡¬sHé‡ s¡+>∑+˝À $<˚o
ô|≥Tº ã &É T \ XÊ‘êìï 26 qT+&ç 49øÏ
ô|+#·T‘·÷ bÕs¡¢yÓT+≥T˝À _\T¢ ÄyÓ÷~+|ü
CÒdTü ≈£îqï~. á $wüjT· +˝À j·TT|æmøÏ m˙¶m
eT<䛋∫Ã+~. bÕs¡¢yÓT+≥T˝À yêeT|üøå±\T
e÷Á‘·yT˚ _\T¢qT rÁe+>± e´‹πsøÏ+#êsTT.
Ç+ø± u≤´+≈£î˝À¢ø,° ô|H’ò êHé‡ s¡+>∑+˝Àø° $<˚o
ô|≥Tºã&ÉT\ sêø£qT >∑D˙j·T+>± ô|+#˚ _\T¢\T
Á|üuÛÑT‘·«+ e<ä› dæ<ä∆+>± OHêïsTT. n+fÒ
dü+øå√uÛ≤ìï eT]+‘·>± ~>∑TeT‹ #˚ùd $HêX¯
ø£s¡ $<ÛëHê\H˚ eTH√àVü≤Hé dæ+>¥ düsêÿs¡T
‘Ó*dæ‘*Ó d” #˚|≥ü uº À‘√+<äqïe÷≥.
πø+Á<ä+ u≤≥˝ÀH˚ eTq sêh Á|üuÛÑT‘·«+
≈£L&Ü q&ÉTk˛Ô+~. dü+øå√uÛÑ+ sêh Ä]úø£
e´edüqú ÷, Á|üC≤˙ø±˙ï n‘·˝≤≈£î‘·\+ #˚d÷ü Ô
ô|<ä› m‘·TqÔ ObÕ~∏ neø±XÊ\qT <Óã“rdüTHÔ êï
yÓ’dt Á|üuÛÑT‘·«+ ìeTà≈£î ˙¬s‹Ôq≥T¢+~. sêh+

˝Àì $$<Ûä s¡+>±\ô|’ Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ Á|üu≤Û e+
>∑T]+∫ |üÁ‹ø£˝À¢ yês¡Ô\T edüTÔHêïsTT.
Á|ü»\ô|’ Bì Á|üuÛ≤e+ >∑T]+∫ ≈£L&Ü
sêe\dæq‘·+>± ø±ø£b˛sTTHê n&ÉbÕ<ä&bÉ Õ
yês¡Ô\T edü÷ÔH˚ OHêïsTT. Á|ü»˝…qTï≈£îqï
Á|üuÛÑT‘·«+ Bìô|’ <äèwæº kÕ]+∫ düeTÁ>∑yÓTÆq
düsπ « #˚sTTùdÔ dü+øå√uÛÑ Á|üu≤Û e+ sêh Á|ü»\ô|’
m˝≤ O+<√, m+‘· rÁe+>± O+<√
ns¡úeTe⁄‘·T+~. ø±ì mìïø£˝ z≥¢ düπs«˝À
‘·\eTTqø£\e⁄‘·Tqï n~Ûø±s¡ |üøå±ìøÏ Á|ü»\
düeTdü´\ô|’ düsπ «#˚jT· &ÜìøÏ e÷Á‘·+ ≈£î<äs&¡ +É
˝Ò<äT. Á|üuÛÑT‘·«+ Ç|üŒ{Ϭø’Hê y˚T˝§ÿì dü+øå√uÛÑ
uÛ≤sêqTï+&ç Á|ü»\qT s¡øÏå+#·&ÜìøÏ ø=ìï
#·s¡´\T rdüTø√yê*. dü+øå√uÛ≤ìï |üP]Ô>±
Á|ü » \ô|’ HÓ f Ò º j · T ≈£ î +&Ü ‘· – q #· s ¡ ´ \T
rdüTø√yê*.
sêh Á|üuÛÑT‘·«+ rdüTø√e\dæq #·s¡´\T
|ü]ÁX¯eT˝À¢ ø±]à≈£î\ ‘=\–+|ü⁄ô|’ e÷s¡
{À]j·T+ $~Û+#ê*. ˝Ò-Ä|ò\t T nqTeT‹+
#·sê<äT. dü+øå√uÛ+Ñ ˝À |ü&¶É |ü]ÁX¯eT\T ø±]à≈£î
\qT ‘=\–+#·≈£î+&Ü yê{ÏøÏ Á|üuÛÑT‘·«y˚T
düVü‰j·T+ n+~+∫ Ä<äTø√yê*. πø+Á<ä
Á|üuÛÑT‘·«+ Ä]úø£ dü+düú\≈£L, |ü]ÁX¯eT\≈£L
Á|üø{£ +Ï ∫q s¡øDå£ bÕ´πøJøÏ Äj·÷ |ü]ÁX¯eT˝À¢
ø±]à≈£î\ O<√´>∑ uÛÑÁ<ä‘·≈£L *+≈£î ô|{≤º*.
C≤rj·T Á>±MTD ObÕ~Û Vü‰MT |ü<øä∏ ±ìï
‘·ø£åD+ nìï õ˝≤¢˝À¢ ÁbÕs¡+_Û+#ê*. á
|ü<∏äø±ìï eTTì‡|ü˝Ÿ |ü≥ºD≤\≈£î ≈£L&Ü
$düÔ]+∫, nø£ÿ&É |üqT\T ø√˝ÀŒ‘·Tqï ~qdü]
≈£L©\≈£î ObÕ~∏ Vü‰MT ø£*Œ+#ê*.
n~Ûø£ <Ûsä \¡ qT <äèwæ˝º À O+#·T≈£îì Á|üuTÑÛ
‘·« düØ«düT˝À¢ |üì#˚dTü qÔ ï n+>∑Hyé ê&û, Vü≤ÀyéT
>±sY¶\T, Á>±eTùde≈£î\T, ÄX¯, Ǭø|æ, j·÷ì
y˚T≥sY‡, Á>±eT B|æø£\T e+{Ïyê] ø£˙dü
y˚‘·Hê\T ô|+#ê*.

yêDÏ»´ |ü+≥\≈£î –≥Tºu≤≥T <Ûäs¡\T
\_Û+#˚≥T¢ #·s´¡ \T rdüTø√yê*. dü+øå√uÛ+Ñ e\¢
u≤´+≈£î\T ¬s’‘ê+>±ìøÏ s¡TD≤\T Çe«&É+
ì*ù|XÊsTT. Á|üuTÑÛ ‘·«+ ‘·øDå£ + CÀø£´+ #˚dTü ≈£îì
s¡TD≤\T Ç|æŒ+#ê*.
ô|<ä› m‘·TÔq ObÕ~Û ø£*Œ+#˚ ∫qï, eT<Ûä´
‘·sV¡ ‰ü |ü]ÁX¯eT\ s¡øDå£ ≈£î #·s´¡ \T rdüTø√yê*.
dü+øå√uÛ+Ñ e\¢ <Óã“‹H˚ |ü]ÁX¯eT\qT Ä<äTø√
e&ÜìøÏ sêh Á|üuÛÑT‘·«+ Á|ü‘˚´ø£ bÕ´πøõ
Á|üø£{Ï+#ê*. ∫qï |ü]ÁX¯eT\≈£î u≤´+≈£î\T
n|ü\T Çe«&É+ ˝Ò<äT. Á|üuÛÑT‘·«+ CÀø£´+
#˚ d ü T ≈£ î ì yê{Ï ø Ï s¡ T D≤\T dü ø ±\+˝À
n+~+#ê*.
πswüHé cÕ|ü⁄˝À¢ Ç#˚à _j·T´+ ø√{≤
#ê\&É+ ˝Ò<äT. πswüHé ø√{≤ yÓ+≥H˚ ô|+#ê*.
Ç‘·s¡ ì‘ê´edüs¡ edüTÔe⁄\qT πswüHé cÕ|ü⁄˝À¢
Çyê«*. Á>±MTD ù|<ä\≈£î Çfi¯¢ düú˝≤\T O∫
‘·+>± Çyê«*. >∑T˝≤_ s¡+>∑T ø±s¡T¶\ô|’
ì‘ê´edüsê\ düs|¡ süò ê |ü⁄q'ÁbÕs¡+_Û+#ê*.
Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+, n~Ûø£<Ûäs¡\T, Á|ü»\
Ä<ëj·÷\T |ü&bç ˛‘·Tqï <äècÕº´ ≈£î≥T+u≤\qT
>∑T\¢CÒdüTÔqï eT<ä´+ u…\Tº cÕ|ü⁄\qT eT÷dæ
y˚ùd+<äT≈£î Á|üuÛÑT‘·«+ yÓ+≥H˚ #·s¡´\T rdüT
ø√yê*.
b˛sê{≤\T ‘·|Œü e⁄
Á|üuÛÑT‘·«+ ‘·ø£åD+ ô|’ #·s¡´\T rdüT≈£î+fÒ
Á|ü»\≈£î ø=+‘·yT˚ s¡ø¬ H’ ê O|üXe¯ Tq+ \_ÛdTü +Ô ~.
Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ eTT~]q Á|ü‹ <˚X¯+˝Àq÷
Á|üdüTÔ‘·+ OyÓ«‘·TÔq ˝ÒdüTÔqï b˛sê{≤\T eTq
Á|üuTÑÛ ‘ê«\≈£î ø£qT$|ü ø£*–+#ê*. Ç+&=
˙wæj÷· ˝À Á|ü»\#˚‘· yêsê\ ‘·sã¡ &ç $e÷
HêÁX¯ j · T ÄÁø£ e TD, Á^dt ˝ À b˛©dü T \T,
Á|üuTÑÛ ‘·«+ô|’ Á|ü»\ ‹s¡T>∑Tu≤≥T Ä+<√fi¯q\T,
Ç≥©˝À ø±]à≈£î\ <˚Xy¯ ê´|æ‘· düyTÓ à, nyÓT]ø±
ø±]à≈£î\#˚‘· ∫ø±>√ $+&√dt &√sY‡ bòÕ´ø£ºØ
kÕ«BÛq+, ◊sê¢+&é, u…*®j·T+, ◊dt˝≤+&é\˝À
ô|<ä› m‘·TqÔ kÕ>∑T‘·Tqï Á|üC≤b˛sê{≤\T Çe˙ï
≈£L&Ü Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ uÛ≤sê\≈£î e´‹πsø£+>±
ÁXÊ$Tø£ Á|ü»\T ô|<ä› m‘·TÔq b˛sê{≤˝À¢øÏ
edüTÔHêïs¡qï <ëìøÏ ì<äs¡ÙHê\T. dü+øå√uÛÑ+
eTT+<äTeTT+<äT eT]+‘· eTT<äT]‘˚ b˛sê{≤\T
≈£L&Ü eT]+‘· rÁeeTe⁄‘êsTT. eTq <˚X+¯ ˝À,
eTq sêh+˝À ≈£L&Ü dü+øå√uÛÑ+˝À ∫≈£îÿ≈£îqï
Á|ü»\≈£î O|üX¯eTq+ ø£*–+#·&ÜìøÏ Á|üuÛÑT
‘ê«\T eTT+<äT≈£î sêø£b˛‘˚ Á|üC≤b˛sê{≤\qT
12345
12345
m<äTs=ÿHê*‡ O+≥T+~.
12345
12345
12345

12

e÷]ÿ
#·]Á‘·‡düTº |ü⁄≥\T

æ T· + sêheTVü‰düuÑÛ
ªª 1964 dæ|j

eTq <˚X¯+˝À {Ï.;. yê´~ÛÁ>∑düTÔ\T ø√{ÏøÏ ô|’>±H˚ OHêïs¡T.
|Á |ü +ü #·+ yÓTT‘·+Ô ˝À Oqï øπ düT˝À¢ 20 XÊ‘·+ eTq U≤‘ê˝ÀH˚!
Á|ü‹ s√p 5 y˚\ eT+~øÏ ø=‘·Ô>± yê´~Û k˛≈£î‘·Tqï~. Á|ü‹
dü+e‘·‡s¡+ 4 \ø£å\≈£î ô|’>± »q+ á yê´~Û‘√ #·ìb˛‘·T
Hêïs¡T. eT©º Á&É>¥ <∏Ós¡|”, &Ü{Ÿ‡ ˝≤+{Ï ø=‘·Ô eP´Vü‰\T mìï
e∫ÃHê á yê´~Û eT+<äT\≈£î ‘·≥Tº≈£îH˚ >∑TD≤ìï ô|+#·T≈£î+
{À+~. nìï eT+<äT\≈£L m<äTs¡T‹]π> πødüT\ dü+K´
Ä+<√fi¯qø£s+¡ >± |ô s¡T>∑T‘√+~.

Á|ü‹ì<ÛäT\ $X‚¢wüD

dæ|◊æ (m+) Ä+Á<Ûä Á|ü<X˚ Ÿ ‘=* sêh ø£$T{°`1964
≈£Ls¡TÃqï yê]˝À m&ÉeTqT+&ç ø¬ .m˝Ÿ. qs¡d+æ Vü≤+, <˚e⁄\|ü*¢ yÓ+ø£fXÒ «¯ s¡sêe⁄, O<äs› êE sêeT+, |ü⁄#·Ã\|ü*¢
düT+<äsj
¡ T· ´, >∑T+≥÷s¡T u≤|üqj·T´, Hê–¬s&ç,¶ ∫ÁsêeP] \ø°àå qs¡dj
ü T· ´, ì\T#·Tqï yê]˝À m&ÉeTqT+&ç ≈£î&çø,Ï ø=˝≤¢ yÓ+ø£jT· ´,
yÓ÷≥÷s¡T Vü≤qTeT+‘·sêe⁄,(ù|s¡T ‘Ó*j·T<äT) , ˝≤e⁄u≤\>∑+>±<Ûsä s¡ êe⁄, #·+Á&É |ü⁄˝≤¢s¬ &ç,¶ m+. z+ø±sY, eÁõy˚\T #Ó{,ºÏ
q+&É÷] Á|ükÕ<äsêe⁄, düqø± ãT∫Ãø√≥j·T´, HÓøÿ£ \|üP&ç sêe÷sêe⁄, e÷ìø=+&É düTu≤“sêe⁄, ∫e] es¡Tdü˝À m&ÉeTqT+&ç
&ç.$. düTu≤“sêe⁄, ø±H˚{Ï yÓ÷Vü≤qsêe⁄, Çq>∑+{Ï Hêsêj·TDsêe⁄, ;Û$T¬s&ç¶ q]Ù+Vü‰s¬ &ç,¶ |üs‡¡ dü‘´· Hêsêj·TD, sêeT*+>±#ê].

h ø£eT÷´ìdüTº O<ä´eT #·]Á‘·˝À
$»j·Tyê&É˝À »]–q dæ|j
æ T· + 10 e sêh
eTVü‰düuÛÑ\≈£î n‘·´+‘· ÁbÕ<Ûëq´‘· e⁄+~.
ø£eT÷´ìdüTºbÕغ N*ø£ nq+‘·s¡+ 1964
nø√ºãsY˝À »]–q yÓTT≥ºyTÓ <ä{Ï eTVü‰düuÑÛ Ç~.
e÷]ÿ‡düTº bÕغ>± @s¡Œ&çq ‘·sê«‘· »]–q
‘=* eTVü‰düuÛÑ≈£î Vü‰»¬s’q Á|ü‹ì<ÛäT\ ns¡Ω‘·
|üÁ‘ê\ Ä<Ûës¡+>± |ü]o*ùdÔ nH˚ø£ ÄdüøÏÔø£s¡
$wüj÷· \T $~Û‘e· Te⁄‘êsTT.
eTVü‰düuÛÑ≈£î 17 õ˝≤¢\ qT+&ç 374
eT+~ Á|ü‹ì<ÛäT\T Vü‰»s¡j·÷´s¡T. Hê{ÏøÏ
$»j·Tq>∑s¡+, Á|üø±X¯+ õ˝≤¢\T @s¡Œ&É˝Ò<äT.
ø£Ø+q>∑sY, yÓT<äø˘, ìC≤e÷u≤<é, s¡+>±¬s&ç¶
õ˝≤¢\ qT+&ç ÁbÕ‹ì<Ûä´+ ˝Ò<äT. Á|ü‹ì<ÛäT\
Vü‰»s¡T #·÷ùdÔ ø£ècÕí õ˝≤¢qT+&ç n‘·´~Ûø£+>±
73 eT+~ bÕ˝§ZHêïs¡T. 50 eT+~øÏ ô|’>±
Vü‰»¬s’q õ˝≤¢˝À¢ q˝§Z+&É, KeTà+ e⁄HêïsTT.
25 eT+~øÏ ô|’ã&ç Á|ü‹ì<ÛäT\T >∑T+≥÷s¡T,
13

C…. u≤ã÷sêe⁄
|ü•ÃeT>√<ëe], es¡+>∑˝Ÿ õ˝≤¢\ qT+&ç,
10eT+~ ô|’>± HÓ\÷¢s¡T, lø±≈£îfi¯+, ‘·÷s¡TŒ
>√<ëe] õ˝≤¢\ qT+&ç Vü‰»s¡j·÷´s¡T.
10˝À|ü⁄ Á|ü‹ì<ÛäT\T nq+‘·|ü⁄s¡+, $XÊK,
ø£&É|ü, ø£s¡÷ï\T, eTVü≤ã÷uŸq>∑sY, ∫‘·÷Ôs¡T,
ôV≤’ Á<ëu≤<é qT+&ç bÕ˝§ZHêïs¡T. n‹‘·≈î£ ÿe>±
Ä~˝≤u≤<é qT+&ç ˇø£ÿs¡T Vü‰»s¡j·÷´s¡T.
Á|ü‹ì<ÛTä \ Vü‰»s¡T $esê\qT |ü]o*ùdÔ
O<ä´eT ndüe÷q‘·\T düŒwüº+>± ø£q|ü&ÉT
‘· T HêïsTT. mì$T~ õ˝≤¢ ˝ À¢ 10˝À|ü ⁄
Á|ü‹ì<ÛäT\T e÷Á‘·y˚T bÕ˝§ZHêïs¡T. n+fÒ á
õ˝≤¢˝À¢ n‘·´~Ûø£uÛ≤>∑+ dæ|æ◊‘√H˚ e⁄+&ç
b˛sTT+<äH~˚ ns¡e∆ TÚ‘·Tqï~. n|üŒ{ÏqT+&ç á
O<ä´eT ndüe÷q‘·\T Ç|üŒ{Ïø° ø=qkÕ>∑T‘·÷H˚
e⁄HêïsTT. yÓ T T‘· Ô + Á|ü ‹ ì<Û ä T ˝À¢ ø£ è wü í ,

>∑T+≥÷s¡T, |ü•ÃeT >√<ëe], q˝§Z+&É, KeTà+
õ˝≤¢ \ qT+&˚ 70 XÊ‘· + eT+~ Vü ‰ »
s¡j÷· ´s¡T.
Á|ü‹ì<ÛäT\ ej·TdüT‡ $esê\qT |ü]
o*ùdÔ 224 eT+~ 40 dü+e‘·‡sê\ ˝À|ü⁄
yêπs e⁄Hêïs¡T. 60 XÊ‘·+ eT+~ j·TTe
Hêj·Tø£‘·«y˚T bÕ˝§Z+~. n+fÒ e÷]‡ÿdüTº
bÕغyÓ’|ü⁄ j·TTe≈£î\T e#êÃs¡T. 40-50
dü+e‘·‡sê\ eT<Ûä´ 121 eT+~ (32%)
e⁄Hêïs¡T. 60 dü+e‘·‡sê\ ô|’ã&ç πøe\+
eTT>∑TZπs e⁄Hêïs¡T. e÷]‡ÿdüTº O<ä´e÷\ yÓ’|ü⁄
j·TTe≈£î\T Äø£]¸‘·T˝…’ e⁄Hêïs¡˙, Hê{Ï
O<ä´e÷\≈£î Hêj·Tø£‘·«+ eVæ≤+#˚yês¡˙
ne>∑‘e· TÚ‘·Tqï~. ]$»ìC≤ìøÏ e´‹πsø£+>±
b˛sê&Ü\ì eTVü‰düuÛÑ |æ\T|ü⁄q+<äTø=ì

s¡#s· TT‘· ôV≤’ <äsêu≤<é˝À dæ|mæ + sêh ø±sê´\j·T
u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤düTÔHêïs¡T.

1964 dæ|j
æ T· + sêheTVü‰düuÑÛ $X‚w¢ Dü

e÷]ÿ ‡düTº

e÷]ÿ‡düTº bÕغ @s¡Œ&çq ‘·sê«‘· eTVü‰düuÛÑ »s¡T|ü⁄ø=ì
es¡kZ ÕeTs¡d´ü |ü+<∏ë qT+&ç es¡bZ ˛sê≥ e÷sêZìï m+#·Tø=ì
eTT+<äT≈£î kÕ–+~. á ø±\+˝À bÕغô|’ Á|üuÛÑT‘·« ìs¡“+<Ûä+
ô|]–+~. $düè‘· Á|üC≤˙ø±ìï ø£\dæ, O<ä´e÷\T q&ç|æ+#·
&ÜìøÏ Ä≥+ø£+ @s¡Œ&ç+~. ìs¡“+<Ûëìï m<äTs=ÿì j·TTe≈£î
\‘√ eTT+<äT≈£î ø£<äT\T‘·Tqï düeTj·T+˝ÀH˚ 1967˝À
q>∑˝® {’… Ÿ $∫Ãq¤ ï+ bÕغì <Óãr“ dæ+~.

ªª

µµ

j·TTe‘· j·÷e‘·÷Ô Á|ü»˝À¢øÏ yÓ[¢ bÕغì
ø±bÕ&ÉT≈£îqï~. ô|<äm› ‘·TqÔ Á|üC≤O<ä´e÷\qT
#˚|ü{Ϻ+~. ø=~›eT+~ d”ìj·Ts¡¢ nqTuÛÑe+,
j·TTeHêj·Tø£‘·«+ #=s¡e O<ä´eT yÓ\T¢e≈£î
<√Vü≤<ä|&ü +ç ~. Á|üuTÑÛ ‘·« ìs¡“+<Û+ä ø=qkÕ–Hê,
bÕغì Á|ü»˝À¢øÏ rdüTø¬ fi¯&¢ +É ˝Àq÷, ã˝Àù|‘·+

Ç<ä›s¡÷ 62 dü+e‘·‡sê\‘√ e⁄Hêïs¡T.
Á|ü‹ì<ÛäT˝À¢ |ü⁄#·Ã\|ü*¢ düT+<äs¡j·T´
n+<ä]ø£+f… eTT+<äT>±1930˝À bÕغ˝À
#˚sês¡T. 1941 qT+&ç 1955 dü+e‘·‡sê\
eT<Ûä´ bÕغ˝À 73 XÊ‘·+ eT+~ düuÛÑ´‘·«+
rdüT≈£îqï≥T¢ $esê\T ‘Ó\TŒ‘·THêïsTT. n+fÒ

ø=~›eT+~ yÓfi≤¢s¡T. lø±≈£îfi¯+˝À 93 XÊ‘·+,
HÓ\÷¢s¡T˝À 80 XÊ‘·+, ø£&É|ü˝À 71XÊ‘·+,
$XÊK˝À 57XÊ‘·+ >∑T+≥÷s¡T˝À 42 XÊ‘·+,
‘·÷s¡TŒ >√<ëe] qT+&ç 7XÊ‘·+, KeTà+qT+&ç
9XÊ‘·+ q>∑®˝…’{Ÿ\ yÓ’|ü⁄ eTfi≤¢s¡T. 5 õ˝≤¢˝À¢
50XÊ‘·+ ô|’>± Á|ü‹ì<ÛäT\T q>∑®˝…’{Ÿ O<ä´eT+
yÓ’|ü⁄ yÓfi≤¢s¡T.Á|üC≤O<ä´e÷ \‘√ eTT+<äT≈£î
kÕ>∑T‘·÷, bÕغì ø±bÕ&ÉT ≈£î+≥Tqï ‘·sT¡ D+˝À
q>∑®˝…’{Ÿ N*ø£ e\q e÷]ÿ‡düTº bÕغ˝Àì
j·TTeHêj·Tø£‘·«+ m≈£îÿe XÊ‘·+ q>∑®˝…’{Ÿ\
yÓ’|ü⁄ eTfi≤¢s¡T. bÕغ @s¡Œ&çq ø=~› ø±˝≤ìπø
ô|<ä<› ãÓ “ |ü&≥É +‘√ bÕغ ø√\Tø√e&ÜìøÏ #ê˝≤
düeTj·T+ |ü{Ϻ+~.
bÕغ $&ç∫ u…≥’ ≈£î yÓ[¢ ø=~›ø±\+ ‘·sê«‘·
|ü⁄qsê˝À∫+#·Tø=ì eTs¡\ dæ|æj·T+˝ÀøÏ
sêe&É+ ns¡T<äT>± e⁄+≥T+~. n˝≤ ‹]–
dæ|æj·T+˝ÀøÏ e∫Ãq yês¡T 9 õ˝≤¢˝À¢ 18

1964 bÕغ eTVü‰düuÛÑ≈£î Vü‰»¬s’q Á|ü‹ì<ÛäT\ ej·TdüT $esê\T
dü+e‘·‡s¡+
dü+K´
XÊ‘·+ %

20-29 eT<Û´ä
52
14

#˚jT· &É+˝Àq÷ $»j·Te+‘·eTj·÷´s¡T.
21 dü+e‘·‡sê\T e⁄qï $XÊK õ˝≤¢
Á|ü‹ì~Û n‹ ∫qïyês¡T. KeTà+ õ˝≤¢≈£î
#Ó+~q e{Ïøº =+&É C≤qj·T´ 63 dü+e‘·‡sê\
ej·TdüT‡ ‘√qT, ø£ècÕí˝À bÕ{Ïã+&É¢ C≤qøÏ
sêeTj·T´, nq+‘·|ü⁄s¡+˝À mdt >∑DÒ Hêj·Tø˘

eTVü‰düuÛÑ Á|ü‹ì<ÛäT\ es¡Z
es¡+Z
eT<Û´ä ‘·s>¡ ‹∑
eT<Û´ä ‘·s>¡ ‹∑ s¬ ‘’ T·
ù|<ä s¬ ‘’ T·
e´ekÕj·T ≈£L*
ø±]àø£es¡+Z
eè‘·T\Ô T, Ç‘·s¡
<Ûìä ø£s¬ ‘’ T·
<Ûìä ø£es¡+Z
uÛ÷Ñ kÕ«$T

dü+K´
110
14
88
37
40
14
32
7
32

30-39eT<Û´ä
172
46

40-49eT<Û´ä
121
32

kÕ«‘· + Á‘· ´ b˛sê≥+, O<ä ´ e÷\T
eTTeTàs¡ + >± kÕ>∑ T ‘· T qï ø±\+˝À
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ yÓ|’ ⁄ü Äø£]¸‘T· ˝…q’ j·TTe≈£î\
dü+K´ m≈£îÿe>±H˚ e⁄+~. 1960 ‘·sê«‘·
bÕغ˝À #˚]q yês¡T 8 eT+~ e⁄Hêïs¡T.
e÷]ÿ‡düTº bÕغ @s¡Œ&çq ‘·sê«‘·
eTVü‰düuÛÑ »s¡T|ü⁄ø=ì es¡ZkÕeTs¡dü´ |ü+<∏ë
bı+~ø£ qT+&ç es¡Zb˛sê≥ e÷sêZìï m+#·Tø=ì
T≈£î kÕ–+~. á ø±\+˝À bÕغô|’
XÊ‘·+ eTT+<ä
Á|üuÛÑT‘·« ìs¡“+ <Ûä+ ô|]–+~. $düè‘·
29 Á|ü C ≤˙ø±ìï ø£ \ dæ , O<ä ´ e÷\T
q&ç|æ+#·&ÜìøÏ Ä≥+ø£+ @s¡Œ &ç+~.
4
ìs¡ “ +<Û ë ìï m<ä T s=ÿì j· T Te≈£ î \‘√
24 eTT+<äT≈£î ø£<äT\T‘·Tqï düeTj·T+˝ÀH˚
10 1967˝À q>∑ ® ˝ … ’ { Ÿ $∫ä q ï+ bÕغ ì
<Óã“rdæ+~. n‹yê<ä <äT+<äT&ÉT≈£îyê<ä+,
11 ˇ+f…‘·TÔb˛ø£&É\T bÕغì Äe]+#êsTT.
1964 eTVü‰düuÛÑ˝À bÕ˝§Zqï Á|ü‹ì<ÛäT\T
4
q>∑˝® {’… Ÿ $∫äqï+˝À m˝≤ e´eVü≤]+#ês√
8
|ü]o*ùdÔ $$<Ûä õ˝≤¢˝À¢ O<ä´eT+ m˝≤+{Ï
1.8 |ü]dæ∆‹ m<äTs=ÿ+<äH˚~ $~‘·eTe⁄‘·T+~.
8.5 1967˝À q>∑®˝…’≥¢˝ÀøÏ 15 õ˝≤¢˝À¢ 110
(29%) eT+~ yÓfi≤¢sT¡ . Á|ü<ëÛ q Hêj·Tø£‘«· +

50-59eT<Û´ä
26
7

60 ô|q’
3
0.8

eT+~ e⁄Hêïs¡T. ø=~› eT+~ Hêj·Tø£‘·«
u≤<Ûä´‘·\T #˚|ü{Ϻq yês¡T ≈£L&Ü e⁄Hêïs¡T.
O<ëVü≤s¡D≈£î lø±≈£îfi¯+ õ˝≤¢˝À Hê&ÉT
j·TTe»q s¡+>±ìøÏ u≤<ÛäT´&ÉT>± |üì#˚dæq
ø±Áy˚T&é #Í<ä] ‘˚CÒX¯«s¡ sêe⁄ q>∑®˝…’{Ÿ
O<ä´eT+˝ÀøÏ yÓ[¢ ‹]– e#êÃs¡T.
eTVü‰düuÛÑ Á|ü‹ì<ÛäT˝À¢ ø=+‘·eT+~
‘·sê«‹ ø±\+˝À ‘·|ü⁄Œ&ÉT <Û√s¡DT\≈£î >∑T¬s’
bÕغì $∫äqï+#˚dæ ãj·T≥≈£î b˛j·÷s¡T. Ä
$esê\qT |ü]o*ùdÔ ø£ècÕí õ˝≤¢ Á|ü‹ì<ÛTä ˝À¢
17 eT+~ (23%), KeTà+˝À 14 eT+~
(24%), q˝§Z+&É˝À 13eT+~, |ü•ÃeT>√<ë

bÕغ˝À #˚]q dü+e‘·‡s¡+
dü+e‘·‡s¡+
30-40 eT<Û´ä
41-50 eT<Û´ä
51-55 eT<Û´ä
56-60 eT<Û´ä
61-64 eT<Û´ä

dü+K´ XÊ‘·+
42
11
187
50
85
23
52
14
8
2
14

e÷]ÿ 1964
‡düTº ‘=* sêh eTVü‰düu˝ÑÛ À bÕ˝§Zì H˚{øÏ ° e÷]ÿ‡düTº bÕغ˝À ø=qkÕ>∑T‘·Tqï Hêj·T≈£î\T

eT\T¢ dü«sê»´+

»ø±ÿ yÓ+ø£j·T´

#Í<ä] ‘˚CÒX¯«s¡sêe⁄ n\÷¢sT¡ dü‘´· Hêsêj·TD s¡TÁ<äsêE dü‘´· Hêsêj·TD dæ+Vü‰Á~ •yê¬s&ç¶

· T· ´ |üs¡‡ dü‘·´Hêsêj·TD
ø£{≤º yÓ+ø£≥qs¡‡j·T´ nH˚ï nqdü÷j·T ø=+Á&É>T∑ +≥ yÓ+ø£fXÒ «¯ s¡T¢ ‘·eq+ #Ó+#·#j
e]˝À 8 eT+~, es¡+>∑˝Ÿ˝À @&ÉT>∑Ts¡T
yÓfi≤¢s¡T.
eTVü ‰ dü u Û Ñ ˝ À bÕ˝§Z q ï 374
eT+~ Á|ü‹ì<ÛTä ˝À¢ ∫e]es¡≈î£ bÕغ˝À
168 eT+~ e⁄Hêïs¡T. $esê\T #·÷ùdÔ
34 eT+~ KeTà+ õ˝≤¢˝Àq÷, 30
eT+~ q˝§Z+&Éõ˝≤¢˝ÀqT e⁄Hêïs¡T. 5
õ˝≤¢˝À¢H˚ 130 eT+~ e⁄Hêïs¡T.
$$<Ûä ø±s¡D≤\ Ø‘ê´ bÕغ $&ç∫
yÓ[¢q yês¡T 206 eT+~ e⁄Hêïs¡T.
n+fÒ 55 XÊ‘·+ Á|ü‹ì<ÛTä \T bÕغì
$&ç∫ yÓfi≤¢s¡T. $esê\T ùdø£]+∫q
y˚Ts¡≈î£ Á|ü‹ì<ÛTä ˝À¢ 91 eT+~ Ç|üŒ{ÏøÏ
düJe+>± e⁄Hêïs¡T. n+fÒ Hê\T>∑T
e+‘· T \ Á|ü ‹ ì<Û ä T ˝À¢ ˇø£ e +‘· T
e÷Á‘· y ˚ T eTqeTT+<ä T e⁄Hêïs¡ T .
yê]˝À 47 eT+~ dæ|æj·T+˝ÀH˚
e⁄Hêïs¡T.
eTVü ‰ dü u Û Ñ Á|ü ‹ ì<Û ä T \
es¡Zbı+~ø£qT |ü]dæú‹ì |ü]o*ùdÔ
e´ekÕj·T≈£L©, ù|<äs¬ ‘’ T· , ø±]àø£es¡+Z
ø£ * |æ 165 eT+~ (44XÊ‘· + )
e⁄Hêïs¡ T . eT<Û ä ´ ‘· s ¡ > ∑ ‹ es¡ Z + ˝À
124eT+~ (33%) e⁄Hêïs¡ T .
#˚‹eè‘·TÔ˝À¢ 14 eT+~ e⁄Hêïs¡T.
uÛÑ÷kÕ«eT´ esêZìøÏ #Ó+~q yês¡T 32
eT+~, <Ûäìø£esêZìøÏ #Ó+~q yês¡T
39 eT+~ Vü ‰ »s¡ j · ÷ ´s¡ T . á
15

qÁsê sê|òüTe¬s&ç¶

1964 eTVü‰düuÑÛ Á|ü‹ì<ÛTä \ $esê\T
õ˝≤¢ù|s¡T

Á|ü‹ì<ÛTä \ 1967 q>∑˝® {’… Ÿ XÊ‘·+ ∫e]es¡≈î£
dü+K´ O<ä´eT+˝ÀøÏ % bÕغ˝À e⁄qïyês¡T
lø±≈£îfi¯+
14
13
93
1
$XÊK
7
4
57
1
‘·÷.>√<ëe]
14
5
37
6
|ü.>√<ëe]
33
5
15
20
ø£èwüí
73
17
23
25
>∑T+≥÷s¡T
43
18
42
21
HÓ\÷¢sT¡
15
12
80
3
∫‘·÷sÔ T¡
5
1
20
ø£&|É ü
7
5
71
1
ø£s÷¡ ï\T
7
2
33
4
nq+‘·|⁄ü s+¡
8
2
28
2
eT.q>∑sY
7
1
14
5
ôV’≤Á<ëu≤<é
4
3
Ä~˝≤u≤<é
1
es¡+>∑˝Ÿ
25
4
16
12
KeTà+
53
5
9
34
q˝§Z+&É
58
16
28
30
yÓTT‘·+Ô
374
110
29
68

XÊ‘·+
%
7
14
43
60
34
49
20
14
57
25
71
75
48
64
52
45

e÷]ÿ ‡düTº

1964
Hê{Ï H˚‘\· T
H˚{øÏ ° @Hê{Ïø°
dü÷Œ¤]Ô Á|ü<ë‘·\T
|ü⁄#·Ã\|ü*¢ düT+<äs¡j·T´

˝≤e⁄ u≤\>∑+>±<Ûäs¡sêe⁄ ø=s¡{≤\ dü‘·´Hêsêj·TD eT\T¢ yÓ+ø£≥q]Ù+Vü‰¬s&ç¶

esêZ\qT+&ç 28 XÊ‘·+ eT+~ e⁄Hêïs¡T.
uÛÑ÷kÕ«eT´, <Ûäìø£ esêZ\ qT+&ç e∫Ãq
Á|ü‹ì<ÛäT˝À¢ ø=~›eT+~ Hêj·Tø£‘·« kÕúHê˝À¢
e⁄+&ç, ‘ê´>±\≈£î dæ<ä∆yÓTÆ, ù|<ä\|üøå±q ì*∫
b˛sê&çq yês¡THêïs¡T.
1964˝À »]–q eTVü‰ düuÛÑ˝À
bÕ˝§Zì Ç|üŒ{Ïø° dæ|j
æ T· + bÕغ˝À Hêj·Tø£‘«·
kÕú H ê˝À¢ 12 eT+~ e⁄Hêï s¡ T . eT\T¢
dü«sê»´+ øπ +Á<ä ø£$T{° ˝Àq÷, HÓ\÷¢sT¡ õ˝≤¢
qT+&ç »ø±ÿ yÓ + ø£ j · T ´ sêh ø±s¡ ´ <ä ] Ù
es¡Z+˝Àq÷ ø=qkÕ>∑T ‘·THêïs¡T. #Í<ä]
‘˚CÒX¯«s¡ sêe⁄ lø±≈£îfi¯+ õ˝≤¢ ø±s¡´<ä]Ù>±
e⁄Hêïs¡T. |ü•ÃeT >√<ë e] õ˝≤¢ qT+&ç
n\÷¢ s ¡ T dü ‘ · ´ Hêï sêj· T D, s¡ T Á<ä s ê»

yÓ÷≥÷s¡T Vü≤qTeT+‘·sêe⁄

O<äs› êE sêeT+

dü‘·´Hêïsêj·TD, >∑T+≥÷s¡T õ˝≤¢ qT+&ç
dæ+Vü‰Á~ •yê¬s&ç¶, KeTà+ õ˝≤¢ qT+&ç ø£{≤º
yÓ+ø£≥qs¡‡j·T´ bÕغ sêh ø£$T{° düuTÑÛ ´ \T>±
e⁄Hêïs¡T. nH˚ï nqdü÷j·T eTVæ≤fi≤ dü+|òüT+
u≤<Û´ä ‘·˝À¢ e⁄Hêïs¡T. ø=+Á&É>T∑ +≥ yÓ+ø£fXÒ «¯ s¡T¢
ø£ + Á{À˝Ÿ ø£ $ Twü H é #Û Ó ’ s ¡ à Hé > ± ø=q
kÕ>∑T‘·THêïs¡T. Á|üø±X¯+ õ˝≤¢˝À ‘·eq+
#Ó+#·jT· ´ õ˝≤¢ bÕغ u≤<Û´ä ‘·˝À¢ |üì#˚dTü HÔ êïs¡T.
|üs‡¡ dü‘´· Hêïsêj·TD, qÁsê sê|òTü e¬s&ç¶ ejÓ÷
uÛ≤s¡+‘√ e⁄Hêï bÕغ ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ bÕ˝§Z+
≥THêïs¡T.
1964 eTVü‰düuÛÑ˝À |ü⁄#·Ã\|ü*¢ düT+<ä
s¡jT· ´, yÓ÷≥÷s¡T Vü≤qTeT+‘·sêe⁄, q+&É÷s¡T

sêh+˝À dæ|æ◊(m+) mìïø£\ m‘·TÔ>∑&É\T
(6e ù|J ‘·s¡TyêsTT)
n+^ø£]düTqÔ ï n+X¯+.
j·TT|”@ Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ ãj·T{ÏqT+&ç
eT<䛋#˚à Áø£eT+˝ÀH˚ Ç+‘·{Ï e‹Ô&ç ‘Ó∫Ã
<˚XÊìø°, Á|ü»\≈£L y˚T\T #˚dæq yêeT|üøå±\T
‘·èrj·T Á|ü‘ê´e÷ïj·T+ô|q’ sTT+ø± m≈£îÿe
Á|üu≤Û e+ #·÷|ü>\∑ T>∑T‘êsTT. n≥Te+{Ï ‘·èr
j·T Á|ü‘ê´e÷ïj·T+ n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ eùdÔ <˚XÊ

ìø°, Á|ü»\≈£L eT]+‘· ˝≤uÛ+Ñ #˚≈L£ s¡T‘·T+~.
dü]>±Z á ø±s¡D+ #˚‘·H˚ Á|üC≤e´‹πsø£yÓTÆq
_C…|æ, ø±+Á¬>dt bÕغ\T ‘·èrj·T mìïø£\
≈£L≥$Tì e´‹πsøÏdüTÔHêïsTT. bÕ\ø£ esêZ\
ø=eTTàø±ùd ø±s=Œπs{Ÿ MT&çj·÷ ≈£L&Ü
Ç+<äTe\¢H˚ ‘·èrj·T ≈£L≥$TøÏ e´‹πsø£+>±
Á|ü#ês¡+ #˚k˛Ô+~. M{Ï <äTÁwüŒ#êsêìøÏ
nyÓT]ø± ≈£îÁ≥\÷, <ëì nqT≈£L\ MT&çj÷·

q+&É÷] Á|ükÕ<äsêe⁄

>∑T+≥÷s¡T u≤|üqj·T´

¬ø.m˝Ÿ. q]Ù+Vü≤+

Á|ükÕ<äsêe⁄, ø=s¡{≤\ dü‘·´Hêsêj·TD, ˝≤e⁄
u≤\>∑+>±<Ûsä s¡ êe⁄, eT\T¢ yÓ+ø£≥ q]‡+Vü‰s¬ &ç,¶
O<äs› êE sêeT+, >∑T+≥÷s¡T u≤|üqj·T´, ø¬ m˝Ÿ
qs¡dæ+Vü≤+ e+{Ï ø£eT÷´ìdüTº jÓ÷<ÛäT\T
bÕ˝§ZHêïs¡T. yê¬ses¡÷ eTqeTT+<äT ˝Ò<äT.
yê] ‘ê´>∑|òü˝≤\T, ~XÊìπs∆X¯+, ø£s¡Ôe´+ eTq
eTT+<äTHêïsTT. Á|üuÛÑT‘·« ìs¡“+<Ûëìï, $∫ä
Hêï\qT m<äTs=ÿì bÕغì |ü⁄q]à+#·T≈£îHêï+.
Á|üdTü ‘Ô e· TTqï d”ìj·TsY Hêj·T≈£î\ nqTuÛyÑ ê\T
H˚{Ï O<ä´e÷ìøÏ yÓqTï<äqTï>± e⁄HêïsTT. yê]
ÄX¯j÷· \≈£î nqT>∑TD+>±H˚ bÕغì ã˝Àù|‘·+
#˚dæ, O<ä´e÷ìï eTT+<äT≈£î rdüT¬øfi≤¢*‡q
1234
u≤<Ûä´‘· á‘·s¡+ô|’ e⁄qï~.
1234
1234
1234
1234

Á|ü#ês¡+ ≈£L&Ü ‘√&Ó’HêsTT.
n+<äTe\¢ Ç|ü&ÉT ‘·èrj·T mìïø£\
≈£L≥$T @sêŒ≥T nH˚~ ø°\ø£yTÓ qÆ n+X¯+.
bÕغ O<ä´e÷ìï eT]+‘· eTT+<äT≈£î rdüT≈£î
b˛j˚T dü¬s’q m‘·TÔ>∑&É. mìï }–dü˝≤≥\T
e⁄Hêï ‘Ó\T>∑T <˚X¯+, nHêï&çm+¬ø, _md”Œ
e+{Ï bÕغ\qT düMTø£]+#˚ Á|üj·T‘·ï+ ≈£L&Ü
Ç+<äT˝À uÛ≤>∑yT˚ . Ç~ <˚Xy¯ ê´|æ‘· Á|üjT· ‘·ï+.
Ä+Á<Ûä Á|ü<˚XŸ˝À eTq mìïø£\ m‘·TÔ>∑&É\T,
mìïø£\ ø£èwæ ≈£L&Ü á <˚X¯ yê´|æ‘· Á|ü12345
jT· ‘·ï+
12345
˝À n+‘·sꓤ>∑y˚T.
12345
12345
12345

16

e÷]ÿ
$X‚¢w‡düTDº

ô|≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛÑ+:
e÷]ÿ‡düTº ne>±Vü≤q
n

yÓT]ø± Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ ‘Ós¡ MT<ä≈£î
e∫Ã+~ yÓTT<ä\T e÷]ÿ‡»+ >∑T]+∫q #·s¡Ã
≈£L&Ü $düèÔ‘·yÓTÆ+~. yÓTTqï{Ï es¡≈£î e÷sYÿ‡
nHêï, ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú˝À e#˚à #·Áø°j·T
dü+øå√uÛ≤\ >∑T]+∫ Äj·Tq ìsê∆sD¡ \Hêï
N‘·ÿ]+#·≈î£ qï ªªô|<ä\› Tµµ H˚&TÉ ‘êC≤ dü+øå√uÛ+Ñ
dü«s¡÷|ü dü«uÛ≤yê\T ‘Ó\TdüT≈£îH˚ Á|üjT· ‘·ï+˝À
Äj·Tq s¡#·q\H˚ Äã>± ‹s¡π>düTÔ Hêïs¡T.
Á|ü‘˚´øÏ+∫ e÷sYÿ‡ sêdæq ô|≥Tºã&ç Á>∑+<Ûä+
á ø±\+˝À n+#·Hê\≈£î $T+∫ Ä<äs¡D
bı+~q |ü⁄düøÔ +£ >± e÷]+~. \+&ÉHé qT+&ç
yÓ\Te&˚ ôdŒπøº≥sY |üÁ‹ø£ yÓTT<ä\T q÷´j·÷sYÿ
qT+&ç yÓ\Te&˚ yêwæ+>∑ºHé b˛dtº |üÁ‹ø£ es¡≈£î
dü+øå√uÛ≤\ >∑T]+∫q e÷sYÿ‡ ne>±Vü≤q eTs√
e÷s¡T s¡TEyÓ’+<äì nsTTwüº+ >±H˚ nsTTHê
n+^ø£]+#êsTT. 2008 Hê{ÏøÏ e÷sYÿ‡
ndü$Ô T+∫ 125 dü+e‘·‡sê\T ne⁄ ‘√+~.
Ç+‘·ø±\+ ‘·sê«‘· ≈£L&Ü Á|ü|ü+#·+ ˇø£
düeTdü´ |ü]cÕÿs¡+ ø√dü+ Äj·Tq s¡#·q\
yÓ+≥ |üs¡T¬>‘·Ô≥+ e÷sYÿ‡ s¡#·q\ yÓ’•cÕº´ìï,
e÷]ÿ‡»+ Á|ü‘˚´ø£‘·qT s¡TEe⁄ #˚k˛Ô+~.
18e X¯‘êã›+ ∫e]øÏ j·T÷s¡|t <˚XÊ\T
uÛÑ÷kÕ«eT´ e´edüú\ qT+&ç ô|≥Tºã&ç<ëØ
e´edüú\T>± eTfi≤¢sTT. Hê{Ï qT+&û 21e
X¯‘êã›+ es¡≈£î ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú nH˚ø£
dü+øå√uÛ≤\≈£î ˝ÀHÓ’+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú
H˚&ÉT eTq+ #·÷düTÔqï Ä<ÛäTìø£ s¡÷bÕìøÏ
#˚s¡Tø=qï ‘·sê«‘· á dü+øå√uÛ≤\ rÁe‘·,y˚>∑+
17

ø=+&É÷] Ms¡j·T
´
ô|]>±sTT. O<ëVü≤s¡D≈£î 1875 qT+&ç
1919 es¡≈£î Bs¡È ø±\ e÷+<ä´+ ( ˝≤+>¥
&çÁô|wüH)é Á|ü|+ü #· Ä]úø£ e´edüqú T #·T≥TºeTT&ç‘˚
<äXÊã›+ ≈£L&Ü >∑&Éeø£ eTT+<˚ 1929˝À
eTs√ e÷+<ä´+ ( Áπ>{Ÿ &çÁô|wüH)é yÓTT<ä˝+’… ~.
Hê{Ï qT+&ç H˚{Ï es¡≈£î dü+|üqï <˚XÊ˝À¢H˚
ø±ø£ es¡∆e÷q <˚XÊ˝À¢ ôd’‘·+ ô|≥Tºã&ç<ëØ
Ä]úø£ e´edüú\T }|ü⁄‘ê|ü⁄\≈£î ˝Àqe⁄
‘·THêïsTT. O‘êúq|ü‘H· ê\T #·$#·÷düTHÔ êïsTT.
¬ s +&√ Á|ü | ü + #· j· T T<ä ∆ + ‘· s ê«‘· Á|ü ‹
<äXÊã›+˝ÀqT ˇø£kÕ] Á|ü|ü+#· Ä]úø£ e´edüú
|”ø£˝À¢‘·T dü+øå√uÛ≤˝À¢ ≈£Ls¡T≈£îb˛sTT+~.
dü+øå√uÛ≤\T e∫Ãq|ü⁄Œ&É˝≤¢ ô|≥Tºã&ç<ëØ
e´edüú˝À O‘·Œ‹Ô kÕeTs¡ú´+ ô|<äÔm‘·TÔq
<Ûä«+dü+ ne⁄‘·÷ e∫Ã+~. n+<äTe\¢ ô|≥Tº
ã&ç<ëØ e´edüú˝À O‘·Œ‹Ô Áø£eT+, dü+|ü<ä
|ü+|æD°, n~Ûø√‘·Œ‹Ô, <√|æ&û e+{Ï #·\q
dü÷Á‘ê\T n<Ûä´j·Tq+ #˚ùd+<äT≈£î ns¡úXÊg
|æ‘êeTVüQ&Éì |æ\eã&ÉT‘·Tqï Ä&É+dæà{Ÿ
yÓTT<ä\T |ü\Te⁄s¡T y˚T<Ûëe⁄\T Á|üjT· ‹ï+#ês¡T.
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú #·\q dü÷Á‘ê\T
‘Ó\TdüT≈£îH˚+<äT≈£î e÷sYÿ‡≈£î |üPs¡«eTT, e÷sYÿ‡
‘·sê«‘· »]–q Á|üj·T‘êï\˙ï bÕøÏåø£+>±H˚
$T–*b˛j·÷sTT. e÷sYÿ‡ e÷Á‘·yT˚ á dü÷Á‘ê

ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú #·\q
dü÷Á‘ê\T ‘Ó\TdüT≈£îH˚+<äT≈£î
e÷sYÿ‡≈£î |üPs¡«eTT, e÷sYÿ‡
‘·sê«‘· »]–q Á|üjT· ‘êï\˙ï
bÕøÏøå +£ >±H˚ $T–*b˛j·÷sTT.
e÷sYÿ‡ e÷Á‘·yT˚ á dü÷Á‘ê\qT
|ü⁄Hê~ ˝À‘·T\‘√ düV‰ü Á|ü|+ü #·+
eTT+<äT+#ê&ÉT. ô|≥Tºã&ç<ëØ
e´edüú n+‘·s‘Z¡ · ìsêàD+,
ô|≥Tºã&ç n+‘·s‘Z¡ · ìsêàD+˝ÀH˚
dü+øå√uÛ≤\‘√ düV‰ü á e´edüú
q&Éør£ s¡T≈£î dü+ã+~Û+∫
|ü⁄Hê<äT\T OHêïj·Tì e÷sYÿ‡
Á|ü‹bÕ~+#ê&ÉT.
\qT |ü⁄Hê~ ˝À‘·T\‘√ düVü‰ Á|ü|ü+#·+
eTT+<äT+#ê&ÉT. ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú n+‘·s‘Z¡ ·
ìsêàD+, ô|≥Tºã&ç n+‘·s‘Z¡ · ìsêàD+˝ÀH˚
dü+øå√uÛ≤\‘√ düVü‰ á e´edüú q&Éø£rs¡T≈£î
dü+ã+~Û+∫ |ü⁄Hê<äT\T OHêïj·Tì e÷sYÿ‡
Á|ü‹bÕ~kÕÔ&ÉT. á Á|ü‹bÕ<äqqT n|üŒ{ÏøÏ
Á|ü|ü+#·+˝À Ä~Û|ü‘·´ Ä]úø£ e´edüú>± Oqï
Á_≥Hé Ä]úø£ e´edüú |ü]D≤eTÁø£e÷ìï $X‚w¢ +æ
#·≥+ <ë«sê ìsê∆]kÕÔ&ÉT. n+<äTe\¢H˚ ô|≥Tº
ã&ç<ëØ e´edüú m<äTs=ÿH˚ dü+øå√uÛ≤\ qT+&ç
ãj·T≥|ü&Ü\+fÒ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú qT+&ç
ãj·T≥|ü&É≥+ ‘·|üŒ eTs√ e÷s¡Z+ ˝Ò<äì
Äj·Tq n_ÛÁbÕj·T|ü&‘É ês¡T. á n_ÛÁbÕj·÷
\H˚ k˛wü*»+ s¡÷|ü+˝À dü÷Árø£]+∫ Á|ü|+ü
#êìøÏ n+~kÕÔsT¡ .
e÷sYÿ‡≈£î |üPs¡«|ü⁄ Ä]úø£ y˚‘·Ô\+<äs¡÷
Ä]úø£ e´edü˝ú À Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ m≥Te+{Ï CÀø£´+
O+&Ésê<äì Á|ü‹bÕ~kÕÔsT¡ . BH˚ï ˝ÒC≤ ô|sò TTsY
dæ<ë∆+‘·+ nì |æ\TdüTÔHêïs¡T. 1929 eTVü‰
e÷+<ä´+ es¡≈£î á $<ÛëHê˝Ò ô|≥Tºã&ç<ëØ
e´edü≈ú î£ e÷s¡<Z sä Ù¡ ø£ dü÷Á‘ê\T>± |üì #˚XÊsTT.
eTVü‰e÷+<ä´+ nqTuÛÑyê\ H˚|ü<∏ä´+ ˝À
ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ Á|üuÛÑT‘·« n»e÷
sTTw”˝ÀH˚ O+&Ü\ì ø°H‡é e+{Ï yês¡T Á|ü‹bÕ

s¡#·sTT‘· q÷´&Ûç©¢˝À Á|üC≤X¯øÏÔ e÷J $˝Òø£]

|ô ≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛ+Ñ : e÷]ÿ‡düTº ne>±Vü≤q

ªª

ªªnìï dü+øå√uÛ≤\≈£î eT÷\ø±s¡D+ $ìjÓ÷>∑<ës¡T\
X¯øÔÏ ≈£î∫+#·T≈£îb˛e≥y˚Tµµ nì |ô ≥Tºã&ç >Á +∑ <Û+ä (eT÷&√
dü+|ü⁄{Ï, ù|õ 615)˝À n+{≤&ÉT. Ç<˚ dü+|ü⁄{Ï˝À ì»
|ô ≥Tºã&ç, <Á eä ´ |ô ≥Tºã&ç nqï n<Ûë´j·T+˝À (30e n<Ûë´
j·T+) <Á eä ´ dü+øå√uÛ+Ñ ˝À‘·TbÕ‘·T\T >∑T]+∫ #·]+à #ê&ÉT
e÷sYÿ‡.

µµ

~kÕÔs¡T. ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆q+‘·s¡+
<ë<ë|ü⁄ 25 dü+e‘·‡sê\ bÕ≥T á $<ÛëHê\T
Ä<äs¡D bı+<ësTT. ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆
q+‘·s¡ Ä]úø£ sê»ø°j·T |ü]D≤e÷\ H˚|ü<∏ä´+
˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ <˚XÊ\T ì\ø£&>É ± n_Ûeè~∆ì
kÕ~Û+#êsTT. <ë+‘√ ø°Hé‡ $<ÛëHê\T ô|≥Tº
ã&ç<ëØ e´edüú≈£î n~Ûø±s¡ø£ yê´U≤´Hê\T>±
ì*#êsTT. á ¬s+&ÉT s¡ø±\ e÷s¡Z<äs¡Ùø£
dü÷Á‘ê\ ˙&Éq |ü⁄{Ϻô|]–q ô|≥Tºã&ç<ëØ
$<Ûëq+ dü+øå√uÛÑ+ qT+&ç e÷Á‘·+ ãj·T≥
|ü&É˝Òø£b˛sTT+~. >∑‘· j·÷uÛ…’@fi¯ó¢>± #Ó\T¢
u≤≥e⁄‘·÷ edüTÔqï á ¬s+&ÉT $X‚¢wüD\T
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú˝À dü+øå√uÛÑ ø±s¡D≤\T
$X‚¢wæ+#·≥+˝À $|òü\eTj·÷´j·Tì s¡TE
yÓ’+~. ‘êC≤ dü+øå√uÛ≤ìï á yÓ’|òü˝≤´ìï
s¡TEe⁄#˚ùd eTs√ dü+|òüT≥q e÷Á‘·y˚T. á
H˚|ü<∏ä´+˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú >∑T]+∫
e÷sYÿ‡ $X‚¢wüD\T πsU≤e÷Á‘·+>± ‘Ó\TdüT
ø=+<ë+.
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú
‘·q >=sTT´ ‘êH˚ ‘·e⁄«≈£î+≥T+~
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú eT÷˝≤\T, eTqT
>∑&É, |ü‘·q+ >∑T]+∫ XÊÁd”Ôj·T $X‚¢wüDqT
e÷sYÿ‡ e÷qyê[øÏ n+~+#ês¡T. e÷sYÿ‡≈£î
|üPs¡«+ ≈£L&Ü Ä&É+dæà‘Y yÓTT<ä\T ]ø±s√¶,
e÷\÷údt e+{Ï |ü\Te⁄s¡T Ä]úø£y˚‘·Ô\T á
e´edüú #·\q dü÷Á‘ê\qT n<Ûä´j·Tq+ #˚ùd
Á|üjT· ‘·ï+ #˚dHæ ê M] Á|üjT· ‘êï\˙ï bÕøÏøå +£ >±
$T–*b˛j·÷sTT. e÷sYÿ‡ n<äq|ü⁄ $\Te
dæ<ë∆+‘êìï ø£qT>=q≥+‘√ bÕ≥T ô|≥Tºã&ç<ëØ
e´edü ú ˝ À n<ä q |ü ⁄ $\Te O‘· Œ ‹Ô
ne⁄‘·Tqï+‘·ø±\+, ˝≤uÛ≤\T Ä]®düTÔ qï+‘·
ø±\+ e´edüú eTqT>∑&É ìø£s+¡ >± O+≥T+<äì,
ˇø£ k Õ] ˝≤uÛ ≤ \T |ü ‘ · q + ø±e≥+
ÁbÕs¡ + _Û + #· ≥ +‘√ e´edü ú eTqT>∑ & É
ˇ&ç<äT&ÉT≈£î\≈£î ˝Àqe⁄‘·T+<äì k˛<ëVü≤

s¡D+>± $e]+#ê&ÉT. ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú
˝À e÷Á‘·y˚T n<äq|ü⁄ $\Te O‘·Œ‹ÔøÏ
‘√&Ée⁄‘·T+<äì, á n<äq|ü⁄ $\TeqT <√|æ&û
#˚j·T≥+ <ë«sêH˚ ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT ‘·eT
e´edüúqT eTT+<äT≈£î rdüT¬øfi¯óÔ+{≤&ÉT. á
<√|æ&ûì |ü]s¡øÏå+#·Tø√e{≤ìøÏ ã÷s¡T®yê
bÕ\ø£ esêZ\T sêC≤´+>∑ j·T+Á‘·+ e+{Ï
kÕ<ÛäHê\ <ë«sê Á|üj·T‹ïkÕÔj·Tì #ÓbÕŒ&ÉT.
eTs√yÓ|’ ⁄ü n<äq|ü⁄ $\Te˝À eT]+‘· yÓTs¡T>¬ q’
yê{≤ ø√dü+ ø±]à≈£î\T kÕ–+#˚ b˛sê{≤\T
ì]›wºü <äX≈¯ î£ #˚sT¡ ≈£îqï ‘·sê«‘· $|üe¢ s¡÷|ü+
rdüT≈£î+{≤j·Tì, á $|üe¢ + <ë«sêH˚ ã÷s¡T®
yê es¡<Z √|æ&øû Ï dü«dæÔ #Ó|Œæ düe÷»+ k˛wü*»+
yÓ|’ ⁄ü |üjT· q+ ÁbÕs¡+_ÛdTü +Ô <äì ≈£L&Ü Äj·Tq
$X‚¢wæ+#ê&ÉT. n+<äTe\¢H˚ ô|≥Tºã&ç<ëØ
$<Ûëq+ ‘·q >=sTT´ì ‘êH˚ ‘·e⁄«≈£î+≥T+<äì
(ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüúqT ≈£Lø£{Ïy˚fi¯¢‘√
ô|ø£*+#˚ $|üy¢ êìøÏ s¡<käÛ Õs¡<TäÛ ˝…q’ ø±]à≈£î\T
e´edü˝ú À n+‘·sꓤ>+∑ >± Ä$s¡“$¤ +|ü#j
˚ T· ≥+
<ë«sê) e÷sYÿ‡ Á|üø≥£ qqT á ø√D+˝ÀH˚
ns¡ú+ #˚düTø√yê*‡ O+~. á dü÷Árø£s¡DqT
ìsê∆]+#˚ eTs√ n+X¯+ ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T |ü‘q· +
dæ<ë∆+‘·+.
ªªnìï dü+øå√uÛ≤\≈£î eT÷\ø±s¡D+
$ìjÓ÷>∑<ës¡T\ X¯øÏÔ ≈£î∫+#·T≈£îb˛e≥y˚Tµµ
nì ô|≥Tºã&ç Á>∑+<Û+ä (eT÷&√ dü+|ü⁄{Ï, ù|õ
615)˝À n+{≤&ÉT. Ç<˚ dü+|ü⁄{Ï˝À ì»
ô|≥Tºã&ç, Á<äe´ ô|≥Tºã&ç nqï n<Ûë´j·T+˝À
(30e n<Ûë´j·T+) Á<äe´ dü+øå√uÛÑ+ ˝À‘·T
bÕ‘·T\T >∑T]+∫ #·]ÃkÕÔ&TÉ e÷sYÿ‡. ô|≥Tºã&ç
Á>∑+<Û+ä yÓTT<ä{Ï dü+|ü⁄≥+˝À n<äq|ü⁄ $\Te
qT+&ç e#˚à ˝≤uÛÑ+ ô|≥Tºã&ç>± e÷s¡≥+,
á ô|≥Tºã&ç πø+ÁBø£è‘·eTj˚T´ rs¡T, <ëì
#ê]Á‘·ø£ dü«uÛ≤e+ >∑T]+∫ $X‚¢wæ+∫q
e÷sYÿ‡ ¬s+&√ dü+|ü⁄{≤˝À¢ ô|≥Tºã&ç<ëØ
Ä]ú ø £ e´edü ú m+<ä T ≈£ î dü + øå √ uÛ ≤ \≈£ î

e÷]ÿ ‡düTº
˝Àqe⁄‘·T+<√ $X‚¢wæ kÕÔ&ÉT. BH˚ï Äj·Tq
˝≤uÛ≤\πs≥T |ü‘·q+ dæ<ë∆+‘·+ (~∏j·TØ Ä|òt
bòÕ*+>¥ πs{Ÿ Ä|òt ÁbÕ|òæ{Ÿ) nì |æ\TkÕÔ&ÉT.
ˇø£kÕ] ô|<ä›yÓTT‘·Ô+ ˝À ô|≥Tºã&ç düeT≈£L]q
‘·sê«‘· ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+˝Àì n+‘·s‘Z¡ ·
\ø£Då ≤˝Ò O‘·Œ‹Ô |ü⁄qs¡T‘·Œ‹Ô Áø£e÷ìï eTT+<äT≈£î
rdüTø¬ fi¯‘¢ êj·Tì á Áø£eT+ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú
O‘êúq |ü‘H· ê\≈£î <ë]rdüT+Ô <äì n+{≤&ÉT.
á dü ÷ Á‘êìï eT]+‘· > ± $e]dü ÷ Ô
ªªô|≥Tºã&ç<ëØ O‘·Œ‹Ô $<Ûëq+‘√ bÕfÒ
O‘·Œ‹Ô˝À Ç$T&ç O+&˚ dæús¡ ô|≥Tºã&ç ≈£L&Ü
ø=+‘·y˚Ts¡≈£î n_Ûeè~∆ ne⁄‘·T+~. wüTe÷s¡T
ˇø£ <ä X Êã› ø±\+ bÕ≥T á n_Û e è~∆
ì]«|ò ü T ï+>± O+≥T+~. dæ ú s ¡ ô|≥Tº ã &ç
yÓTT‘·Ô+>± ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú eTqT>∑&ÉqT
ø=qkÕ–+#·{≤ìøÏ ø£èwæ #˚dü÷ÔH˚ eTs√ yÓ’|ü⁄q
O‘·Œ‹Ô kÕ<ÛHä ê\qT ìs¡+‘·s+¡ n_Ûeè~∆ #˚d÷ü Ô
b˛‘· T +~. ô|≥Tº ã &ç < ëØ Ä]ú ø £ e´edü ú
m<äT>∑T‘·Tqï+‘· ø±\+ O‘·Œ‹Ô kÕ<ÛäHê\
n_Ûeè~∆ Áø£eT+ ≈£L&Ü ø=qkÕ>∑T‘·÷ O+~.
∫es¡≈î£ á Á|üÁøÏjT· O‘·Œ‹Ô kÕ<ÛHä ê\ e÷s¡TŒ≈£î
<ë]rdüTÔ+~. ...dæús¡ ô|≥Tºã&ç ì]›wüº |ü]$T‹
˝À Oqï+‘· ø±\+ dü<sä T¡ bÕ]ÁXÊ$Tø£s+¡ >∑+˝À
≥s√ïes¡T¢ ì\ø£&>É ± O+{≤sTT. Ç<˚ dü+øå√uÛ≤
\≈£î eT÷\+ ne⁄‘·T+~µµ nì e÷sYÿ‡ (ô|≥Tº
ã&ç, s¬ +&√ dü+|ü⁄{Ï, ù|õ 264) ù|s=ÿHêï&ÉT.
n+‘˚ø±<äT, ‘·q ìsê∆sD¡ ≈£î eT÷&√ dü+|ü⁄≥+˝À
eT]+‘· |ü<Tä qT ô|&ÉT‘·÷.... O‘·Œ‹Ô Áø£eT+˝À
ô|≥Tºã&çøÏ ÁX¯eT $\Te ‘√&Ó’q|ü⁄Œ&˚ dü<äs¡T
düsT¡ ≈£î ˝≤uÛ≤\T ‘Ó∫à ô|&ÉT‘·T+~ nì #ÓbÕŒ&ÉT.
á n+XÊìï eT]+‘· ˝À‘·T>± $X‚¢wædü÷Ô
Äj·Tq, düs¡T≈£î $\Te˝À Ç$T&ç O+&˚ ô|≥Tº
ã&çì s¬ +&ÉT uÛ≤>±\T>± $uÛõÑ kÕÔsT¡ . yÓTT<ä{~Ï
dæsú ¡ ô|≥Tºã&ç. j·T+Á‘ê\T, eTT&çdsü T¡ ≈£î\T e+{Ï
yê{Ïø√dü+ ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT yÓ∫Ã+#˚ yÓTT‘·yÔ T˚
dæús¡ ô|≥Tºã&ç. ¬s+&√~ ndæús¡ ô|≥Tºã&ç. ÁX¯eT
X¯øìÔÏ ø=qT>√\T #˚jT· {≤ìøÏ ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT
yÓ∫Ã+#˚ yÓTT‘·Ôy˚T á ndæús¡ô|≥Tºã&ç. dæús¡
ô|≥Tºã&ç m+‘·y˚Ts¡ Ks¡Tà ne⁄‘·T+<√ n+‘·
y˚Ts¡ O‘·Œ‹Ô$\Te≈£î ‘√&Ée⁄‘·T+~. BH˚ï
Ä<ÛäTìø£ |ü]uÛ≤wü˝À ‘·s¡T>∑T<ä\ nì |æ\TdüTÔ
Hêïs¡T. ìC≤ìøÏ ô|≥Tºã&ç<ës¡T&çøÏ ã+>±s¡T
>∑T&ÉT¢ ô|fÒº ø√&ç ÁX¯eTX¯øÏÔô|’ yÓ∫Ã+#˚ ndæús¡
ô|≥Tºã&˚. O‘·Œ‹Ô $\Te˝À dæsú ¡ ô|≥Tºã&çø+£ fÒ
ndæús¡ ô|≥Tºã&ç yê{≤ n~Ûø£+>± Oqï+‘·
ø±\+ (kÕ<Ûä´yÓTÆq+‘·eT+~ ø±]à≈£î\≈£î |üì
ø£*Œ+#·≥+ <ë«sê yê]qT+&ç n<äq|ü⁄
$\TeqT <√|æ&û #˚düTÔqï+‘· ø±\+) ˝≤uÛ≤\
18

|ô ≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛ+Ñ : e÷]ÿ‡düTº ne>±Vü≤q

e÷]ÿ ‡düTº
πs≥T ô|s¡T>∑T‘·÷ b˛‘√+~. BH˚ï Äj·Tq
e÷≥˝À¢ ªªÁX¯eTX¯øÏÔ $\Te≈£î Á|üe÷D+>±
O+&Ü*‡q ndæ ú s ¡ ô |≥Tº ã &ç yê{≤
‘·>∑TZ‘·Tqïø=B›, Ç+ø± #ÓbÕŒ\+fÒ ndæús¡
ô|≥Tºã&ç ìwüŒ‹Ô e÷s¡T‘·Tqïø=B› (düs¡T≈£î
$\Te≈£î ‘√&ÉjT˚ ´) n<äq|ü⁄ $\Te ‘·–bZ ˛‘·÷
O+≥T+~. (e÷sYÿ‡ ‘·>T∑ ‘Z T· +~ nqï |ü<ëìøÏ
ã<äT\T Á|ü‹≈£L\+>± e÷s¡T‘·T+~ nqï
|ü<äã+<Ûëìï O|üjÓ÷–kÕÔ&ÉT. - ô|≥Tºã&ç
dü+|ü⁄≥+ 3, ù|õ 52) ‘·q |ü]XÀ<Ûqä \
kÕsê+XÊìï e÷sYÿ‡ ô|≥Tºã&ç Á>∑+<Ûä+˝Àì
13e n<Ûë´j·T+˝À á $<Û+ä >± ìøÏ|å +Ôü #˚d÷ü Ô
ªªô|≥Tºã&ç ìwüŒ‹Ô˝À e#˚à e÷s¡TŒ Ä]úø£
e´edüú˝À @<√ ˇø£ s¡+>±ìøÏ |ü]$T‘·yÓTÆ
O+&É<Tä . nìï ø°\ø£ O‘êŒ<äø£ s¡+>±˝À¢q÷
á |ü]D≤eT+ #√≥T#˚dTü ø=+≥T+~. ‘·<ë«sê
yÓTT‘·Ô+ düe÷»+˝À ô|≥Tºã&ç dü«uÛ≤yêìï
e÷πsÃdüTÔ+~. @ düe÷»+˝ÀHÓ’Hê yÓTT‘·Ô+
ô|≥Tºã&ç ìsêàD+˝À ndæsú ¡ ô|≥Tºã&çì $T+∫
ô|]–b˛‘·Tqï dæús¡ ô|≥Tºã&ç nìyês¡´+>±
kÕ<Ûës¡D ˝≤uÛ≤\ ô|s¡T>∑T<ä\ πs≥T |ü‘·HêìøÏ
<ë]rdüT+Ô ~. n<˚deü Tj·T+˝À ÁX¯eTX¯øÔÏ <√|æ&,û
<ëqTï+&ç O‘·Œ‹Ô nj˚T´ n<äq|ü⁄ $\Te
j· T <∏ ë ‘· < ∏ ä + >± O+{≤sTT. (ù|õ 208,
ô|≥Tºã&ç dü+|ü⁄{Ï 3 qT+&ç). ˝≤uÛ≤\ πs≥T
|ü‘·HêìøÏ ‘ê‘êÿ*ø£+>± Ç‘·s¡ ø±s¡D≤\T
≈£L&Ü <√Vü≤<ä+ #˚j·Te#·Ãì n+^ø£]dü÷Ô
e÷sYÿ‡ ªªô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú dü«uÛ≤yêìï,
\ø£Då ≤ìï nqTdü]+∫ dü>≥∑ T n<äq|ü⁄ $\Te
sπ ≥TqT ô|+#·T≈£îH˚ Áø£eT+˝À ô|≥ºã&ç<ëØe´edüú
˝≤uÛ≤\πs≥TqT ‘·–+Z #·T≈£î+≥÷ b˛‘·T+~µµ nì
#ÓbÕŒ&ÉT. Ä $<Û+ä >± ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T |ü‘q· +
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú n+‘·s¡Z‘· \ø£åDeTì
ìsê∆]kÕÔs¡T.
ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT ‘·q W<ës¡´+
#ê≥Tø√e{≤ìøÏ ô|≥Tºã&ç ô|{Ϻ O‘·Œ‹Ô #˚jT· &ÉT.
˝≤uÛ≤\T dü+bÕ~+#·{≤ìøÏ e÷Á‘·yT˚ O‘·Œ‹Ô
#˚kÕÔ&TÉ . n+<äTe\¢H˚ e÷sYÿ‡ ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT
kÕ–+#˚ O‘·Œ‹Ô kÕe÷õø£ nedüsê\‘√ ì$T
‘·Ô+ ˝Ò≈£î+&Ü O+≥T+<äì yê´U≤´ìkÕÔs¡T. @
düsT¡ ≈£î˝À m+‘· n<äq|ü⁄ $\Te ìøÏ|å yÔü TÓ Æ OHêï
n~ yêDÏ»´+˝À #˚‘·T\T e÷]q|ü⁄Œ&˚ á
$\Te≈£î s¡÷|ü+ edüTÔ+~. düs¡T≈£î˝À <ë–
Oqï n<äq|ü⁄ $\Te &ÉãT“ s¡÷|ü+˝À ‹]–
ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ç e<ä≈› î£ #˚sT¡ ‘·T+~. BH˚ï ˝≤uÛ+Ñ
n+{≤eTT. ˝≤uÛ≤\T ô|+#·T≈£îH˚ Á|üjT· ‘·ï+˝À
ndæ ú s ¡ ô|≥Tº ã &ç ˙ , <ë+‘√ bÕ≥T
19

ªª

|ô ≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT ‘·q W<ës¡´+ #ê≥Tø√e{≤ìøÏ
|ô ≥Tºã&ç |ô {Ϻ O‘·Œ‹Ô #˚jT· &ÉT. ˝≤uÛ≤\T dü+bÕ~+#·
{≤ìøÏ e÷Á‘y· T˚ O‘·Œ‹Ô #˚kÕÔ&TÉ . n+<äTe\¢H˚ e÷sYÿ‡
|ô ≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT kÕ–+#˚ O‘·Œ‹Ô kÕe÷õø£ nedüsê
\‘√ ì$T‘·Ô+ ˝Ò≈£î+&Ü O+≥T+<äì yê´U≤´ì+
#ê&ÉT.

µµ

1929 eTVü‰e÷+<ä´+ s√E˝À¢ >∑+õ øπ +Á<ë\ e<ä› (Á|ò” dü÷|t ôd+≥sY‡)
u≤s¡T\T r]q nyÓT]ø£qT¢
˝≤uÛ≤\πs≥Tq÷ ‘·–Z+#·T≈£î+≥÷b˛‘·T+~ Á|ü‘ê´e÷ïj·T e÷sêZ\≈£î bÕ\Œ&ÉT‘·T+~. á
ô|≥Tº ã &ç < ëØ $<Û ë q+. á Áø£ e T+˝À Á|üj·T‘êï\ |òü*‘·y˚T j·÷+Árø£s¡D, Ä<ÛäTì
O‘·Œ‹Ô˝À ÁX¯eTX¯øÏÔ $\Te ‘·–Z+#·{≤ìøÏ ø°sD¡ , O‘·Œ‹Ô˝À kÕ+πø‹ø£ |ü]C≤„q+ bÕÁ‘·
kÕ<Ûä´yÓTÆqìï Á|üj·T‘êï\T #˚kÕÔ&ÉT ô|≥Tºã&ç ô|s¡T>∑≥+. á $<Û+ä >± <√|æ&û sπ ≥Tô|+#·Tø=ì,
<ës¡T&ÉT. á Á|üjT· ‘êï\H˚ e÷sYÿ‡ ˝≤uÛ≤\πs≥T kÕ<Ûä´yÓTÆq+‘· m≈£îÿe>± n<äq|ü⁄ $\TeqT,
|ü‘H· êìï ì\Te]+#˚+<äT≈£î ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT ˝≤uÛ≤ìï dü«+‘·+ #˚dTü ≈£îH˚ Áø£eT+˝À XÊgkÕ+π
rdüT≈£îH˚ #·s¡´\T>± ( øö+≥sêøϺ+>¥ ÇqT¢Œ¤ ø‹ø£ |ü]C≤„q+ ô|≥Tºã&ç<ëØ es¡+Z #˚‹˝À
<√|æ&û kÕ<Ûqä +>± e÷s¡T‘·T+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ
jÓTHÓ‡dt) n_Ûe]íkÕÔsT¡ .
|üì>∑+≥\ |ü]~Û $dü]Ô +#·≥+ n≥T es¡Z+ #˚‹˝À Äj·TT<Ûä+>± e÷]q|ü⁄Œ&˚ Ç~
e+{Ï yê{Ï˝À ÁbÕ<Ûä$Tø£ #·s¡´. nsTT‘˚ Á|ü>‹∑ ìs√<Ûøä £ dü«uÛ≤e+ dü+‘·]+#·Tø=+≥T+~.
|üì>∑+≥\ |ü]~Û $dü]Ô +#·≥+ <ë«sê <√|æ&ìû á yÓTT‘·Ô+ Áø£eT+˝À ø±]à≈£î&ÉT e÷¬sÿ{Ÿ˝ÀøÏ
rÁe+ #˚ d ü T ø√e≥+, ˝≤uÛ ≤ \π s ≥TqT e#˚à düs¡T≈£î\T ø=qT>√\T #˚ùd X¯øÏÔì ø√˝ÀŒ
ì*|æO+#·Tø√e≥+ m\¢|⁄ü Œ&É÷ kÕ<Û´ä eTj˚T´~ ‘ê&ÉT. e÷¬sÿ{Ÿ $ìj·TeT kÕeTsê∆´ìøÏ $T+∫
ø±<äT. <ë+‘√ ˝≤uÛ≤\ πs≥T |ü‘·Hêìï O‘·Œ‹Ô ne⁄‘·Tqï düsT¡ ≈£î\T e÷¬sÿ{Ÿ˝À ≈£î|üŒ\T
ì\Te]+#·T≈£îH˚+<äT≈£î ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ |ü&‘É êsTT. Á|ü»\ $ìjÓ÷>∑+˝À O+&Ü*‡q

|ô ≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛ+Ñ : e÷]ÿ‡düTº ne>±Vü≤q
nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edü˝ú À ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T ìø£s+¡ >±, ì\ø£
&É>± @MT ˝Ò<Tä . 1870˝À 44 XÊ‘·+>± Oqï dü>≥∑ T ˝≤uÛ≤\
sπ ≥T 1929 Hê{ÏøÏ 19 XÊ‘êìøÏ |ü‘q· + nsTT´+~. |ô ≥Tº
ã&ç<ëØ $<ÛëHêìøÏ dü«s¡íj·TT>∑eTì Ä]úø£ y˚‘·Ô\+<äs¡÷
n+^ø£]düTqÔ ï 1945-1970 eT<Û´ä ø±\+˝Àq÷ nyÓT]ø±
Ä]úø£ e´edü˝ú À ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T 20 XÊ‘·+ qT+&ç 30 eT<Û´ä H˚
}–dü˝≤&ÉT‘·÷ e∫Ã+~.

ªª

µµ

düs¡T≈£î\T >√<ëeTT˝À¢ ≈£î≈£îÿ≈£îb˛‘êsTT. <Ûäq
s¡÷|ü+˝ÀqT, edüTÔ s¡÷|ü+˝ÀqT #·\q+
eT+~–düT+Ô ~. á eT+<ä–+|ü⁄ m≈£îÿe ø±\+
ø=qkÕ–‘˚ e÷+<ä´+>± e÷s¡T‘·T+~. eTØ
m≈£îÿe ø±\+ ø=qkÕ–‘˚ e´edüúH˚ ~yêfi≤
rsTT+#˚ dü+øå√uÛÑ+>± s¡÷bÕ+‘·s¡+ #Ó+<äT
‘·T+~. H˚&TÉ eTq+ #·÷düTqÔ ï |ü]D≤eT+ n<˚.
á dü÷Árø£sD¡ \qT e÷sYÿ‡ ‘·q |ü]XÀ<Ûqä \ô|’
sêdüT≈£îqï H√{Ÿ‡ Á>∑+Á&çdt˝À Á|ükÕÔ$dü÷Ô ªª @
s¡ø£+>± #·÷düT≈£îHêï ( ˝≤uÛ≤\ πs≥T |ü‘·q+)
Ä<ÛäTìø£ Ä]úø£ e´edüú˝À n‘·´+‘· eTTK´yÓTÆq
dü÷Á‘·+. n‘·´+‘· dü+øÏ¢wüºyÓTÆq dü+ã+<Ûë\T
ns¡+ú #˚dTü ø√e{≤ìøÏ nìyês¡´yÓTqÆ n+X¯+.
#ê]Á‘·ø+£ >± ≈£L&Ü Ç~ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú
˝À eTTK´ dü÷Á‘·+>± O+≥÷ e∫Ã+~. Ç+‘·
düT\uÛÑXË’*˝À eTq≈£î ø£ì|ædüTÔqï|üŒ{Ïø° á
dü÷Á‘êìï ns¡ú+ #˚düT≈£îì Äø£[+|ü⁄ #˚düTø√e
≥+˝À Ç|ü Œ {Ï e s¡ ≈ £ L $|ò ü \ + ne⁄‘· ÷
e#êÃeTT.µµ n+{≤&ÉT. Ä<ÛTä ìø£ ô|≥Tºã&ç<ëØ
$<Ûëq+ ‘ÓsM¡ T<ä≈î£ e∫Ãq Hê{Ï qT+&û á
dü÷Á‘·+ ‘·q |üì ‘êqT #˚dTü ≈£îb˛‘·T+<äqï
$wüjT· + Á|ü‘´˚ ø£+>± #·÷ùdÔ ‘·|Œü ns¡+ú ø±<äT.
á $<Ûä+>± ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú ø±]àø£es¡Z+
Ä$sꓤyêìøÏ <√Vü≤<ä+ #˚j·T≥y˚T ø±ø£
e´ekÕú>∑‘·+>± ‘·q X¯øÏÔì ‘êH˚ <Ûä«+dü+ #˚düT
≈£îH˚ \ø£åD≤\T dü+‘·]+#·Tø=+≥T+~. n+<äT
e\¢H˚ sê»ø°j·T+>±H˚ ø±ø£ Ä]úø£+>± ≈£L&Ü
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú ‘·q >=sTT´ì ‘êH˚
‘·e⁄«ø=+≥T+~.
düeTø±©q ô|≥Tºã&ç<ëØ
e´edü˝ú À ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T|ü‘q· +
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú˝À 18, 19, 20
X¯‘êu≤›˝À¢ ˝≤uÛ≤\πs≥T |ü‘·q+ dü÷Á‘·+
Ä#·s¡D≤‘·àø£ s¡÷|ü+˝À ø£ì|ædü÷ÔH˚ OHêïsTT.
Ä<ÛTä ìø£ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edü˝ú À ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T
|ü‘q· + ne⁄‘·÷ e∫Ãq |ò*ü ‘·yT˚ 1929 eTVü‰

e÷+<ä´+ nq≥+˝À m≥Te+{Ï dü+<˚V≤ü +
˝Ò<äT. nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú 1850 <äX¯ø£+
yÓTT<ä\Tø=ì |ü\T <äbÕò \T>± dü+øå√uÛÑ e\j·÷
˝À¢ ∫≈£ î ÿø=+~. ˇø£ e\j· T + qT+&ç
ãj·T≥|ü&ç |ü⁄+E≈£îH˚ Á|üjT· ‘·ï+ #˚ùd≥|üŒ{ÏøÏ
eTs√ dü+øå√uÛÑ e\j·T+ Ä]úø£ e´edüqú T n‘·˝≤
≈£ î ‘· \ + #˚ k ˛Ô + ~. n+<ä T e\¢ H ˚ eTVü ‰
e÷+<ë´ ìøÏ eTT+<äT yÓTT‘·+Ô >± ô|≥Tºã&ç<ëØ
Ä]úø£ e´edüú˝À Á|ü‘˚´øÏ+∫ nyÓT]ø± Ä]úø£
e´edüú˝À Oqï+‘· ˝≤uÛ≤\πs≥T ‘·sê«‘·
ø±\+˝À Ç+‘· es¡≈£î #˚s¡Tø√˝Òø£b˛sTT+<äì
|ü\T $X‚¢wüD\T ìsê∆]düTÔHêïsTT.
‘êC≤ dü+øå√uÛ≤ìøÏ, >∑‘· eT÷&ÉT
<äXÊu≤›\T>± Á|ü|ü+#· Ä]úø£ e´edüú˝À |ü\T
<Û√s¡DT\≈£î nyÓT]ø± πø+Á<ä+>± Oqï+<äTH˚
e÷sYÿ‡ Á|ü‹bÕ~+∫q ˝≤uÛ≤\πs≥T |ü‘q· +
dæ<ë∆+‘·+ yÓ\T>∑T˝À nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú
O‘êúq|ü‘·Hê\qT |ü]o*<ë›+. nyÓT]ø±
Ä]úø£ e´edü˝ú À ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T ìø£s+¡ >±, ì\ø£
&É>± @MT ˝Ò<äT. Ç+ø± $es¡+>± #Ó|ü⁄Œ
ø√yê\+fÒ 1870˝À 44 XÊ‘·+>± Oqï dü>≥∑ T
˝≤uÛ≤\ sπ ≥T 1929 Hê{ÏøÏ 19 XÊ‘êìøÏ
|ü‘·q+ nsTT´+~. ¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆
q+‘·s¡ ø±\+ Á|ü‘´˚ øÏ+∫ 1945-1970 eT<Û´ä
ø±\+ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<ÛëHêìøÏ dü«s¡j
í T· T>∑eTì
Ä]úø£ y˚‘\Ô· +<äs÷¡ n+^ø£]düTHÔ êïs¡T. n+‘·{Ï
dü«s¡íj·TT>∑+˝Àq÷ nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú˝À
˝≤uÛ≤\ πs≥T 20 XÊ‘·+ qT+&ç 30 eT<Ûä´H˚
}–dü˝≤&ÉT‘·÷ e∫Ã+~. n+fÒ 1929 Hê{Ï
eTVü‰ e÷+<ë´ìøÏ |üPs¡«|ü⁄ dæú‹ì ô|≥Tºã&ç
<ëØ e´edüú dü«s¡íj·TT>∑+˝À ôd’‘·+ #˚s¡Tø√˝Òø£
b˛sTT+<äqïe÷≥. dü÷ú\+>± #·÷dæq|ü⁄Œ&ÉT
1870-1890, 1902-1914, 19621978 eT<Ûä´ ø±˝≤˝À¢ ˝≤uÛ≤\πs≥T |ü‘·q+
ø£ì|æk˛Ô+~. á |ü‘H· êìøÏ @y√ u≤Vü≤´ ø±s¡
D≤\T OHêïj·Tì nqTø√e{≤ìøÏ M\T ˝Ò<Tä .

e÷]ÿ ‡düTº
m+<äTø£+fÒ á ø±\+˝À Á|üuÛÑT‘ê«\T e÷sê
sTT. Á|üuÛÑT‘ê«\‘√ bÕfÒ $<ÛëHê\T ≈£L&Ü
e÷sêsTT. kÕ+πø‹ø£ |ü]C≤„q+˝À }Væ≤+#·ì
Á|ü>‹∑ ø£ì|æ+∫+~. á e÷s¡TŒ\˙ï ˝≤uÛ≤\
πs≥T |ü‘·Hêìï e÷Á‘·+ ì\Te]+#·˝Òø£
b˛j·÷sTT.
˝≤uÛ≤\T πs≥T |ü‘·q+ rÁeyÓTÆ q|ü⁄Œ&ÉT
Ç~ dü+øå√uÛÑ+ s¡÷|ü⁄ rdüTø=+≥÷ e∫Ã+~.
Á|ü‹ dü+øå√uÛ+Ñ ‘·sê«‘· ô|<äm› ‘·TqÔ Á|üC≤ <Ûqä +
yÓ∫Ã+∫ O‘·Œ‹Ô s¡+>±ìï ‹]– |ü{≤º\MT<ä≈£î
‘˚yê*‡ e∫Ã+~. dü+øå√uÛ+Ñ ‘·sê«‹ ø±\+˝À
Ä]úø£ e´edüú˝À¢ Á|üuÛÑ‘·«+ CÀø£´+ ô|s¡T>∑T‘·÷
e∫Ã+~. á $wüj÷· H˚ï ÄyéTÁkÕº+>¥, Vü‰]düH,é
¬>’¢Hé\T ªª1945 ‘·sê«‹ ø±\+˝À ô|≥Tºã&ç
<ëØ $<Ûëq+µµ nqï |ü⁄düÔø£+˝À |ü⁄qs¡T<ëÈ
{ÏkÕÔs¡T. ‘·eT |ü⁄düÔø£+˝À Ms¡T ªªnyÓT]ø±˝À
¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+ ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆq ‘=*
s√E˝À¢ eTÚ*ø£ O‘·Œ‘·TÔ\ s¡+>∑+˝À ô|<ä›
m‘·TÔq ô|≥Tºã&ÉT\T ô|]>±sTT. á Áø£eT+
1941 Hê{ÏøÏ ‘êsêkÕúsTTøÏ #˚]+~. nsTTq|üŒ
{Ïø° ˝≤uÛ≤\ πs≥T e÷Á‘·+ 1929 |üPs¡«|ü⁄
kÕúsTTì #˚sT¡ ø√˝Òøb£ ˛sTT+~µµ nì ù|s=ÿHêïs¡T.
ˇø£ÿ nyÓT]ø±˝ÀH˚ ø±<äT yÓTT‘·Ô+>± H˚&ÉT
dü+|üqï <˚XÊ\ì y˚{ÏHÓ’‘˚ |æ\TdüTÔHêïs√ Ä
õ`8 <˚XÊ\ìï+{Ï˝ÀqT ¬s+&√ Á|ü|ü+#·
j·TT<ä∆+ ‘·sê«‘· Á|ü‘˚´øÏ+∫ 1960 <äX¯ø£+
qT+&ç ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T |ü‘q· + ø=qkÕ>∑T‘√+~.
#·eTTs¡Tdü+øå√uÛÑ+, ‘·<äqs¡+ &Ü\sY n+‘·sê®
rj·T ÁbÕe÷DÏø£ ø£s¬ ˙‡>± s¡÷bÕ+‘·s+¡ #Ó~q
H˚|ü<∏ä´+˝À 80 <äX¯ø£+˝À ø=+‘· y˚Ts¡ ˝≤uÛ≤\
sπ ≥T ø√\T≈£îHêï s¬ +&√ Á|ü|+ü #· j·TT<ë∆q+‘·s+¡
kÕúsTTøÏ #˚s¡Tø√˝Ò<äT. O<ëVü≤s¡D≈£î nyÓT]ø±
Ä]úø£ e´edüú˝À ÁbÕ<Ûëq´‘·s¡+>∑+>± #Ó|üŒã&˚
|ü]ÁX¯eT˝À¢ ˝≤uÛ≤\ πs≥T 1948-57 eT<Ûä´
ø±\+˝À 43 XÊ‘·+>± O+&É>± 19581967 <äX¯ø£+˝À 39 XÊ‘êìøÏ, 1968-77
<äX¯ø£+ Hê{ÏøÏ 30 XÊ‘êìøÏ, 1977-87
<äX¯ø±ìøÏ 22 XÊ‘êìøÏ |ü&çb˛sTT+~. Ç<˚
ø±\+˝À ÁX¯eTX¯øÏÔô|’ yÓ∫Ã+#˚ ô|≥Tºã&ç˝À
<ë<ë|ü⁄ 50 XÊ‘·+ |ü‘q· + ≈£L&Ü ø£ì|æ+
#·≥+ >∑eTHês¡Ω+. 1948-65 eT<Û´ä ø±\+˝À
ˇø£ >∑+≥ |üì #˚dqæ ø±]à≈£î&çøÏ 2.55 &Ü\s¡T¢
#Ó*¢ùdÔ 1982-97 Hê{ÏøÏ á yÓTT‘·Ô+ 1.01øÏ
|ü&çb˛sTT+~.
dü+|üqï <˚XÊ\ìï+{Ï˝Àq÷ ≈£î&çm&É+>±
˝≤uÛ≤\Tπs≥T |ü‘·q+ ø=qkÕ>∑T‘·÷ Oqï
$wüj÷· ìï dü«j·T+>± ˇÇdæ&ç ìs¡«Væ≤+∫q
20

|ô ≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛ+Ñ : e÷]ÿ‡düTº ne>±Vü≤q

e÷]ÿ ‡düTº
n<Ûä´j·Tq+ yÓ\¢&çk˛Ô+~. ªª1960-1982
eT<Ûä´ ø±\+˝À dü÷ú\+>± ˇÇdæ&ç <˚XÊ˝À¢
˝≤uÛ≤\ πs≥T |ü&çb˛‘·÷ e∫Ã+~. yÓTT‘·Ô+
˝≤uÛ≤˝À¢ $$<Ûä <˚XÊ\ yê{≤ ≈£L&Ü ‘·–+Z ~.
1970 Hê{ÏøÏ á |ü]D≤eT+ Ä]úø£ e´edüú˝À¢
kÕ<Ûës¡D n+X¯+>± e÷]+~. BìøÏ ‘√&ÉT
Ä]úø±_Ûeè~∆ sπ ≥T¢ eT+<ä–+#·≥+, |ü]ÁX¯eT˝À¢
O‘êŒ<äø£ kÕeTsêú´ìï |üP]Ô>± $ìjÓ÷–+#·T
≈£ î H˚ X¯ ø Ï Ô ˝Ò ø £ b ˛e≥+ ≈£ L &Ü kÕ<Û ä s ¡ D
n+X¯+>± e÷]+~. #·eTTs¡T dü+øå√uÛÑ+
H˚|<ü ´ä∏ +˝À ˇÇdæ&ç düu´ÑÛ <˚XÊ˝À¢ Á<äy√´\“D≤ìï
ìj· T +Á‹+#· { ≤ìøÏ #˚ | ü { Ï º q #· s ¡ ´ \T
‘· < ä q +‘· s ¡ + Á|ü | ü + #· Ä]ú ø £ e´edü ú ˝ À
#√≥T#˚dTü ≈£îqï e÷+<ä´+‘√ á ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T
|ü‘·q+ eT]+‘· y˚>∑e+‘·+ nsTT´+~.
ô|≥Tºã&ç<ëØ <˚XÊ˝À¢ O‘êŒ<äø£ kÕeTsê∆´ìï
dü+|üPs¡í+>± $ìjÓ÷–+#·Tø√˝Òì |ü]dæú‹
e∫Ã+~. ‘·s¡‘·eT kÕúsTT˝À¢ ìs¡T<√´ >∑+
ô|]–+~. ( nyÓT]ø±˝À 79 \ø£\å eT+~
ìs¡T<√´>∑T\T ø±>±, »bÕHé˝À 11 \ø£\å eT+~,
»s¡à˙˝À 11 \ø£å\ eT+~, Á_≥Hé˝À 13
\ø£\å eT+~, Ç≥©˝À 11 \ø£\å eT+~ á
ø±\+˝À O<√´>±\T ø√˝ÀŒj·÷s¡T.) 1982
‘·sê«‘· ≈£L&Ü ø=ìï <˚XÊ˝À¢ Ä]úø£ e´edüú\T
‹]– |ü{≤º\MT~øÏ møÏÿHê Äj·÷ <˚XÊ\ Ä]úø£
e´edüú˝À¢ ˝≤uÛ≤\πs≥T ô|+#˚ kÕeTs¡ú´+
e÷Á‘·+ |ü<äTqT ø√˝ÀŒsTT+~. u…s¡ïsY ìs¡«
Væ≤+∫q ˇø£ n<Û´ä j·Tq+˝À s¬ +&√ Á|ü|+ü #·
j·TT<ë∆q+‘·s¡ ø±˝≤ìï s¬ +&ÉT>± $uÛõÑ +∫ á
s¬ +&ÉT ø±˝≤˝À¢ ô|≥Tºã&ç<ëØ <˚XÊ˝À¢ ˝≤uÛ≤\
sπ ≥T |ü‘H· êìï $e]kÕÔ&TÉ . Äj·Tq n<Û´ä j·Tq+
Á|üø±s¡+ ˝≤uÛ≤\πs≥T |ü‘q· + $esê\T Ç˝≤
OHêïsTT.
<˚X+¯ 1950-1970 1970-1993
nyÓT]ø± 24.3 XÊ‘·+ 14.5 XÊ‘·+
»s¡à˙ 23.1
10.9
»bÕHé 40.4
20.4
õ7
26.2
15.7
ô|’ |ü{Ϻø£ >±˙, n+‘·≈£î eTT+<äT $$<Ûä
dü « ‘· + Á‘· n<Û ä ´ j· T Hê\ qT+&ç ù|s=ÿqï
$esê\T >±˙ ˝≤uÛ≤\πs≥T|ü‘q· + #ê]Á‘·ø£
dü‘·´eTqï $wüj·÷ìï |ü⁄qs¡T<ëÈ{ÏdüTÔHêïsTT.
n+<ä T e\¢ H ˚ ˝≤uÛ ≤ \T π s ≥T |ü ‘ · q +
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú eTÚ*ø£ \ø£åD+>±
O+≥T+<äì, á $wüjT· + #ê]Á‘·+>± s¡TEe⁄
nsTT´+<äì e÷sYÿ‡ n+{≤&ÉT. á $es¡D\
Ä<Ûës¡+>± ˇø£ ìsê∆s¡D≈£î eTq+ sêe#·TÃ.
21

ìs¡+‘·s+¡ |ü‘q· eTe⁄‘·Tqï ˝≤uÛ≤\ sπ ≥TqT #·÷dü÷Ô |ô ≥Tº
ã&ç<ëØ e´edüú #˚‘·T\T eTT&ÉT#·T≈£î ≈£Ls√Ã<äT. á |ü‘·Hêìï
ì\Te]+#·{≤ìøÏ |ü\T Á|üj·T‘êï\T #˚|ü&ÉT‘·T+~. X¯eTX¯øÏÔ
<√|æ&ûì rÁe‘·s¡+ #˚j·T≥+, ì»y˚‘·Hê\T ‘·–Z+#·≥+, dæús¡
ô|≥Tºã&ç (eTT&ç düs¡T≈£î\T, j·T+Á‘· kÕe÷Á–) #Íø£>± dü+bÕ
~+#˚ |Á j
ü T· ‘·ï+˝À $<˚o e÷¬sÿ≥T¢ ø=\¢>=≥º{+, wù sY e÷¬sÿ{Ÿ
|ô ≥Tºã&çì |ô +#·T≈£î+≥÷ b˛e≥+ e+{Ï |ü\T #·s´¡ \≈£î bÕ\Œ
&É≥+ á |Á j
ü T· ‘êï˝À¢ uÛ≤>∑eTì e÷sYÿ‡ $e]+#ê&ÉT.

ªª

¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆q+‘·s¡+ <ë<ë|ü⁄
bÕ‹π ø fi¯ ¢ b Õ≥T ô|≥Tº ã &ç < ëØ e´edü ú ≈ £ î
dü«s¡íj·TT>∑+>± O+~. nsTTq|üŒ{Ïø° á
ø±\+˝ÀH˚ á e´edüú ‘·q düVü≤»\ø£åD+>±
˝≤uÛ≤\πs≥T |ü‘q· + ø=qkÕ–dü÷Ô e∫Ã+~.
1972-74˝À Á|ü|ü+#· Ä]úø£ e´edüú m<äT
s=ÿqï á kÕs¡«Á‹ø£ dü+øå√uÛÑ+ ˝≤uÛ≤\πs≥T
|ü‘·q+ |üs¡´ekÕq+>± ‘·˝…‹Ôq dü+øå√uÛÑy˚T
nì ô|q’ ù|s=ÿqï $esê\T ìsê∆]düTHÔ êïsTT.
˝≤uÛ≤\ πs≥T |ü‘·Hêìï ì\Te]+#˚+<äT≈£î
‘ÓsM¡ T<ä≈î£ e∫Ãqy˚ Á|ü|+ü Nø£sD¡ , düs∞¡ ø£sD¡
$<ÛëHê\T. 1972 Hê{Ï dü+øå√uÛÑ+ á $<Ûë
Hê\ Ä>∑eTHêìøÏ e÷s¡+Z düT>∑eTeT+ #˚d+æ ~.
düs∞¡ ø£sD¡ , Á|ü|+ü Nø£sD¡ , Áô|y’ {˚ ø° s£ D¡ >∑T]+∫
Á|ü‘˚´ø£+>± |ü]#·j·T+ #˚j·÷*‡q nedüs¡+
˝Ò<äT.
˝≤uÛ≤\πs≥T |ü‘·Hêìï
ì\Te]+#˚ #·s´¡ \T
ìs¡+‘·s+¡ |ü‘q· + ne⁄‘·Tqï ˝≤uÛ≤\
sπ ≥TqT #·÷dü÷Ô ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú #˚‘T· \T
eTT&ÉT#·T≈£î ≈£Ls√Ã<äT. á |ü‘·Hêìï ì\Te
]+#·{≤ìøÏ |ü\T Á|üj·T‘êï\T#˚|ü&ÉT‘·T+~.
n≥Te+{Ï Á|üj·T‘êï˝Ò ÁX¯eTX¯øÏÔ <√|æ&ûì
rÁe‘·s+¡ #˚jT· ≥+, ì»y˚‘H· ê\T ‘·–+Z #·≥+,
dæús¡ ô|≥Tºã&ç (eTT&ç düs¡T≈£î\T, j·T+Á‘·
kÕe÷Á–) #Íø£>± dü+bÕ~+#˚ Á|üjT· ‘·ï+˝À
$<˚o e÷¬sÿ≥T¢ ø=\¢>=≥º{+, ùwsYe÷¬sÿ{Ÿ
ô|≥Tºã&çì ô|+#·T≈£î+≥÷ b˛e≥+ e+{Ï
|ü\T #·s¡´\≈£î bÕ\Œ&É≥+ nì e÷sYÿ‡
ô|≥Tºã&ç Á>∑+<Ûä+ eT÷&√ dü+|ü⁄≥+˝À
‘·s¡ÿã<ä∆+>± $e]kÕÔ&ÉT. 19e X¯‘êã›+˝À
»]–q eTÚ*ø£ Ä$wüÿs¡D\T, XÊgkÕ+πø‹ø£
|ü⁄s√_Ûeè~∆ ˇø£sø¡ +£ >± #·÷ùdÔ e÷qyê[ y˚T<∏√
Á|ü>∑‹øÏ ì<äs¡Ùq+ nsTT‘˚ eTs√ s¡ø£+>±
#·÷dæq|ü⁄Œ&ÉT á Ä$wüÿs¡D\T ÁX¯eTX¯øÔÏ <√|æ&û
rÁe‘· ô|+#˚+<äT≈£î ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ç #˚‹˝À

µµ

kÕ<ÛäHê \T>± e÷sêj·Tqï~ ø£fi¯¢eTT+<äT
ø£ì|ædüTÔqï dü‘·´+. ìCy˚‘·Hê\T ‘·–Z+#·≥+
>∑T]Ô+∫ Á|ü‘˚´ø£+>± $e]+#·Tø√yê*‡q
nedüs¡+ ˝Ò<äqT≈£î+≥THêïqT. ‘=*<äX¯˝À
ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ Á|ü‘·´ø£å+>± y˚‘·Hê˝À¢
ø√‘· $~Û+#˚ dæ‹ú O+&˚~. Ç|ü⁄Œ&ÉT á |ü]dæ‹ú
kÕ<Û ä ´ +ø±ø£ b˛e#· T Ã. ø±˙ Ä<Û ä T ìø£
ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ #˚‘·T˝À¢ Á<äy√´\“D+
(<Û ä s ¡ \ ô|+|ü ⁄ ) dü + |ü < ä |ü ⁄ q'|ü + |æ D ° ø Ï
kÕ<Ûäq+>± O+≥÷ ek˛Ô+~. <Ûäs¡\ ô|+|ü⁄
e\¢
ø±]à≈£ î \
ì»y˚ ‘ · H ê\T
~>∑C≤]b˛‘·THêïj·Tì n+‘·sê®rj·T ø±]àø£
dü+düú yÓTT<ä\T |ü\T |ü]XÀ<Ûäq\T s¡TEe⁄
#˚dTü HÔ êïsTT. dü÷{Ï>± #ÓbÕŒ\+fÒ ô|s¡T>∑T‘·Tqï
Á<äy√´\“D≤ìï nqT>∑TD+>± y˚‘H· ê\T ô|s#·ø£
b˛e≥+ <ë«sê Ä<Û ä T ìø£ ô|≥Tº ã &ç < ëØ
$<Û ë q+ ì»y˚ ‘ · H ê˝À¢ ø√‘· ô |&É T ‘√+~.
dæús¡ô|≥Tºã&ç ø±s¡T#Íø£>± eTT&çeqs¡T\T
dü + bÕ~+#· T ≈£ î H˚ Á|ü Á øÏ j · T e\dü y ê<ä +
s¡÷|ü+˝À ¬s+&ÉTe+<ä\ @fi¯¢ #·]Á‘·qT eTq
eTT+<äT+∫+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú |ü]D≤
eT+˝À ìs¡T<√´>∑+ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüúqT
ì*|æ O+#˚ ]»s¡T« ôd’q´+>± e÷s¡T‘·T+<äqï
dü÷Á‘·+ ì‘·´J$‘êqTuÛÑey˚T. ªªÁ<äe´ dü+øå√
uÛ≤ìï m<äTs=ÿ+≥Tqï ø£+ô|˙\T, ì<ÛTä \ düeTdü´
m<äTs=ÿ+≥Tqï ø£+ô|˙\T $$<Ûä s¡÷bÕ˝À¢
O‘êŒ<äø£ e´j·T+ ‘·–+Z #·T≈£îH˚+<äT≈£î Á|üjT· ‹ï
düTHÔ êïsTT. y˚‘H· ê˝À¢ ø√‘·, ø±]à≈£î\ >¬ +{Ïy‘˚ ,·
Ç‘·s¡ ø£+ô|˙\‘√ $©Hê\T n+<äT˝À ø=ìï
s¡÷bÕ\T. á $<Û+ä >± Á|ü‹ ø£+ô|˙ ‘·qqT
‘êqT dü+øå√uÛ+Ñ qT+&ç ø±bÕ&ÉT≈£îH˚ Á|üjT· ‘·ï+
˝À yÓTT‘·Ô+>± nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüúqT
e÷+<ä´+˝ÀøÏ HÓ&TÉ ‘·THêïsTT. ø±]à≈£î\T M~Ûq
|ü&É≥+ <ë«sê, ì»y˚‘·Hê\T ‘·>∑Z≥+ <ë«sê
m+‘·yT˚ s¡ qwübº ˛‘ês√, n+‘· y˚Ts¡ e÷¬sÿ{Ÿ˝À
&çe÷+&é ‘·–Zb˛‘·T+~. Ç~ yÓTT‘·Ô+>± O‘·Œ‹Ô

|ô ≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛ+Ñ : e÷]ÿ‡düTº ne>±Vü≤q

e÷]ÿ ‡düTº

Á|ü|ü+Nø£s¡D nH˚~ ˝≤uÛ≤\ πs≥T ì\Te]+#˚ #·s¡´˝À¢
‘êC≤ #·s´¡ . á |Á j
ü T· ‘·ï+˝À nìï <˚XÊ\ >∑T‘·Ô |ô ≥Tºã&ç<ës¡T\T
@ø£eTe⁄‘·THêïs¡T. n+<äTe\¢H˚ <˚XÊ\T e÷]Hê, Á|üuÛÑT‘ê«\T
e÷]Hê |Á |ü +ü Nø£sD¡ $<ÛëHê\T e÷Á‘+· e÷s¡≥+ ˝Ò<Tä . 1972
Hê{Ï dü+øå√uÛ+Ñ qT+&ç ãj·T≥ |ü&{É ≤ìøÏ nyÓT]ø± H˚‘è· ‘·«+˝À
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú |ü\T#·s¡´\T #˚|ü{Ϻ+~. kÕÁe÷»´yê<ä
|Á |ü +ü Nø£sD¡ qT y˚>e∑ +‘·+ #˚jT· ≥+ ˇø£f‘Æ… ˚ s¬ +&√~ <ëìøÏ
nedüsy¡ TÓ qÆ Ä]úø£ #·{Á ≤ìï @sêŒ≥T #˚jT· ≥+.

ªª

‘·s¡T>∑T<ä\≈£î <ë]rdüTÔ+~.(u…Hé d”ºesYyÓTHé,
_õHÓdtMø˘, qe+ãs¡T 25, 2008). ˝≤uÛ≤\
πs≥T ì\T|ü⁄≈£îH˚ Áø£eT+˝À ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T
n~ m|üŒ{Ïø|£ ⁄ü Œ&ÉT eT]+‘· ‘êC≤|üsá ã&çq
O‘· Œ ‘· T Ô \ T e÷¬ s ÿ{Ÿ ˝ ÀøÏ ‘Ó d ü T Ô + {≤s¡ T .
O<ëVü≤s¡D≈£î H√øÏj÷· ôd˝Ÿb˛ò q¢H˚ rdüT≈£î+fÒ
yÓTT<ä{À¢ e∫Ãq ôd˝Ÿbò˛Hé yÓ÷&Éfi¯¢≈£î Ç|ü⁄Œ&ÉT
edüTqÔ ï yÓ÷&Éfi≈¢¯ î£ dü+ã+<Ûyä T˚ ˝Ò<Tä . Á|ü‹ ø=‘·Ô
yÓ÷&É˝Ÿ˝À @<√ ˇø£ ∫Hêï ∫‘·ø£ e÷s¡TŒ\T
#˚jT· ≥+ <ë«sê e÷¬sÿ{Ÿ˝À &çe÷+&é ì*|æ
O+#·T≈£îH˚+<äT≈£î Á|üj·T‹ïdüTÔHêïs¡T. Çe˙ï
Á|ü<ëÛ q+>± $ìj·TeT edü÷‘Ô Œ· ‹Ôs+¡ >∑˝À »s¡>∑
≥+ >∑eTHês¡Ω+. Çø£, ø±s¡T#Íø£>± es¡∆ e÷q
<˚XÊ\ eqs¡T\T, e÷¬sÿ≥T¢ ø=\¢>=≥º{≤ìøÏ,kÕºø˘
e÷¬sÿ{Ÿ ô|≥Tºã&ÉT\T≈£î, ˝≤uÛ≤\ πs≥T |ü‘·Hê
ìøÏ, Á|ü|ü+Nø£s¡D ‘êC≤ <äX¯≈£î eT<Ûä´ Oqï
dü+ã+<Ûëìï ‘Ó\TdüT≈£îH˚+<äT≈£î Á|üjT· ‹ï<ë›+.
$düè‘Ô · Á|ü|+ü #·+, |üsd¡ Œü s¡+ Ä<Ûë]‘·yTÓ qÆ
Á|ü|+ü #·+˝À $<˚o yêDÏ»´+ nìyês¡´yÓTqÆ
uÛ≤>∑+. e\düyê<ä #·]Á‘· j·÷e‘·÷Ô $<˚o
yêDÏ»´+ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ n_Ûeè~∆øÏ
O|üjÓ÷>∑|ü&çq rs¡TqT $e]+#˚ #·]Á‘˚.
nsTTq|üŒ{Ïø° Çø£ÿ&É dü+<äsꓤqTkÕs¡+ ¬s+&ÉT
$wüj÷· \T Á|ükÕÔ$kÕÔqT. $<˚o yêDÏ»´+˝À
¬s+&ÉT n+XÊ\T OHêïsTT. yÓTT<ä{Ï~, ô|’q
#Ó|⁄ü Œ≈£îqï≥T¢ e÷‘·è<˚X+¯ ˝À O‘êŒ<äø£ e´j·T+
‘·–+Z #·{≤ìøÏ, ô|≥Tºã&ç n+>∑ìsêàD+˝Àì dæsÔ ¡
ô|≥Tºã&ç e´j·T+ ‘·–+Z #·Tø√yêìøÏ $<˚XÊ\
qT+&ç ø±s¡T#Íø£>± eTT&çdüs¡T≈£î\T ~>∑TeT‹
#˚dTü ø√e≥+ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ nìyês¡´|ü⁄
nedüsê˝À¢ ˇø£{.Ï eTq<˚X+¯ ˝À <ë<ëu≤sTT
HÍs√J e+{Ï yê] s¡#·q\T, 1857 Á|ü<∏äeT
kÕ«‘·+Á‘· dü+Á>±eT+ H˚|ü<∏ä´+˝À uÛ≤s¡‘·<˚X¯
|ü]D≤e÷\ô|’ e÷sYÿ‡, @+¬>˝Ÿ‡ sêdæq yê´kÕ
˝À¢ á |ü]D≤e÷ìï $e]+#·{≤ìøÏ nedüs¡

µµ

yÓTqÆ düe÷#ês¡+ |ü⁄wüÿ\+>± O+~. O‘·Œ‹ÔøÏ
dü«<˚X¯+˝À e÷¬sÿ{Ÿ Oqï+‘·ø±\+ Ç‘·s¡
<˚XÊ\qT+&ç ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T ô|+#·Tø√e{≤ìøÏ
nedüs¡yÓTÆq dü<äs¡T e÷¬sÿ{Ÿ˝Àì &çe÷+&éqT
|üP]+#·Tø√e{≤ìøÏ Ç‘·s¡ <˚XÊ\ qT+&ç
eTT&çdsü T¡ ≈£î\T ~>∑TeT‹ #˚dTü ≈£îH˚ ô|≥Tºã&ç<ëØ
$<Ûëq+, ˇø£kÕ] dü«<˚X¯+˝À e÷¬sÿ{Ÿ (
e´ekÕú>‘∑ · \ø£Då yÓTqÆ ô|s¡T>∑T‘·Tqï Ä]úø£ ndü
e÷q‘·\ ø±s¡D+>±) neø±XÊ\T ≈£î~+#·T≈£î
b˛sTTq|ü⁄Œ&ÉT b˛>∑T|ü&¶É O‘·Œ‘·T\Ô T neTTàø√e
{≤ìøÏ $<˚o yêDÏ»´+ yÓ|’ ⁄ü <äèwæº eT[¢kÕÔsTT.
ádæ º + &ç j · ÷ ø£ + ô|˙ #· ] Á‘· Ç+<ä T ≈£ î
ì<äs¡Ùq+.
Çø£ÿ&É eTq+ ‘Ó\TdüTø√yê*‡q n+X¯y˚T
$T≥+fÒ kÕÁe÷»´yê<ä Á|ü|+ü Nø£sD¡ j·TT>∑+
˝À $<˚o yêDÏC≤´ìøÏ ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T |ü‘H· êìøÏ
eT<Ûä´ Oqï dü+ã+<Ûä+. ô|’q #Ó|ü⁄Œø=qï≥T¢
O‘·Œ‹Ô nsTTq düs¡T≈£î˝À b˛>∑T|ü&ɶ n<äq|ü⁄
$\Te e÷¬sÿ{Ÿ ˝≤yê<˚M\ <ë«sêH˚ ˝≤uÛ+Ñ
>± e÷s¡T‘·T+~. á e÷¬sÿ{Ÿ ˝≤yê<˚M\T
»s¡>±\+fÒ Á|ü»\≈£î ø=qT>√\T X¯øÔÏ O+&Ü*.
ø±˙ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ ‘·q W<ësê´ìï
#ê≥Tø√e{≤ìøÏ (Á|ü»\≈£î nedüs¡yÓTÆq
düsT¡ ≈£î\T, edüTeÔ ⁄\T düsd¡ yü TÓ qÆ <Ûsä \¡ ≈£î n+<äT
u≤≥T˝ÀøÏ ‘˚e≥+ <ë«sê) O‘·Œ‹Ô #˚jT· ≥+
˝Ò<ìä , øπ e\+ ˝≤uÛ+Ñ ø√düyT˚ O‘·Œ‹Ô #˚dTü +Ô <äì
≈£L&Ü Á|ükÕÔ$+#·T≈£îHêïeTT. n≥Te+{Ï ˝≤uÛ+Ñ
ìø£s¡+>± ì\ø£&É>± O+&Ü\Hêï, ô|s¡T>∑T‘·÷
O+&Ü\Hêï O‘·Œ‹Ô nsTTq düs¡T≈£î\T ì\«
O+fÒ ≈£î<äs<¡ Tä . á düsT¡ ≈£î\T mø£ÿ&√ ˇø£#√≥
neTTà&ÉTb˛yê*. @<√ ˇø£ s¡÷|ü+˝À neTTà&ÉT
b˛yê*. ø±ì O‘·Œ‹Ô b˛>∑T|ü&j
˚ T· &É+‘√ u≤≥T
ô|q’ ù|s=ÿqï #·s´¡ \ <ë«sê ù|<ä]ø±˙ï sê•
b˛dü T Ô + ~ ô|≥Tº ã &ç < ëØ $<Û ë q+.$<˚ o
e÷¬sÿ≥¢ô|’ ô|‘·ÔHêìøÏ Hê&ÉT e\düyê<ä+

kÕ<ÛäqyÓTÆ‘˚ H˚&ÉT qj·÷ e\düyê<ä+ kÕ<Ûäq
eTe⁄‘√+~. Hê&É÷ H˚&÷É ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú
Á|üjÓ÷»q+ ˇø£ÿfÒ. ‘·q <√|æ&ûì j·T<Û˚#·Ã>±
kÕ–+#·Tø√e≥+, ˝≤uÛ≤\T <ä+&ÉT ø√e≥+,
˝≤uÛ≤\ |ü‘·Hêìï ì\Te]+#·T ø√e≥+,
dü+øå√uÛ≤ìï yêsTT<ë y˚j·T≥+. n+<äTe\¢H˚
á Á|ü|ü+Nø£s¡DqT eTT+<äT≈£î rdüT¬øfi¯¢{≤ìøÏ
Á|ü|ü+#· ô|≥Tºã&ç<ëØ $<ÛëHêìøÏ, e´edüú≈£î
ÁbÕ‹q<Û ä ´ + eVæ ≤ dü T Ô q ï ø° \ ø£ X¯ ≈ £ î Ô \ T
kÕeT<ëquÒ < Û ä
<ä + &√bÕj· ÷ \T
O|üjÓ÷–düTÔHêïsTT. n+<äTø£H˚ Ç~ ◊∫ÛÃø£
Á|ü | ü + Nø£ s ¡ D ø±<ä T kÕÁe÷»´yê<ä
Á|ü|+ü Nø£sD¡ , <ä+&É˙‹, <äeTq˙‹ Ä<Ûës¡+>±
kÕ>∑T‘·Tqï Á|ü|ü+Nø£s¡D nì |æ\TdüTÔHêïeTT.
Ç≥Te+{Ï Á|ü|+ü Nø£sD¡ <ë«sê n+‘·sê®rj·T+
#˚j·Tã&ɶ Á<äe´ ô|≥Tºã&ç ‘·q ˝≤uÛ≤\ πs≥T
ì*|æ O+#·Tø√e{≤ìøÏ, kÕ<Ûä´yÓTÆ‘˚ ô|+#·T
ø√e{≤ìøÏ Á|üj·T‘·ï+ #˚k˛Ô+~. n+<äTe\¢H˚
Á|ü|+ü Nø£sD¡ $<ÛëHê\T neT\T »]–q Á|ü‹
<˚X+¯ ˝Àq÷ ù|<ä]ø£+ ô|]–+~. <˚oj·T+>±
|ü]ÁX¯eT\T eT÷‘·|&ü ܶsTT. O‘êŒ<äø£ kÕeTs¡´ú +
Vü≤]+#·T≈£îb˛sTT+~.
Á|ü | ü + Nø£ s ¡ D nH˚ ~ ˝≤uÛ ≤ \ π s ≥T
ì\Te]+#˚ #·s¡´˝À¢ ‘êC≤ #·s¡´>± eTq+
ìsê∆]+#·T ø√e#·TÃ.á Á|üj·T‘·ï+˝À nìï
<˚XÊ\ >∑T‘·Ô ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T @ø£eTe⁄
‘·THêïs¡T. n+<äT e\¢H˚ <˚XÊ\T e÷]Hê,
Á|üuÛÑT‘ê«\T e÷]Hê Á|ü|ü+Nø£s¡D $<ÛëHê\T
e÷Á‘·+ e÷s¡≥+ ˝Ò<Tä . 1972 Hê{Ï dü+øå√uÛ+Ñ
qT+&ç ãj·T≥ |ü&{É ≤ìøÏ nyÓT]ø± H˚‘è· ‘·«+˝À
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú |ü\T #·s¡´\T #˚|ü{Ϻ+~.
kÕÁe÷»´yê<ä Á|ü|ü+Nø£s¡DqT y˚>∑e+‘·+
#˚jT· ≥+ ˇø£f‘Æ… ˚ s¬ +&√~ <ëìøÏ nedüsy¡ TÓ qÆ
Ä]úø£ #·Á{≤ìï @sêŒ≥T #˚jT· ≥+. n≥Te+{Ï
#·Á{≤ìï @sêŒ≥T #˚j·T≥+˝À &Ü\sYqT
n+‘·sê®rj·T ÁbÕe÷DÏø£ Á<äe´+>± e÷s¡Ã≥+
ø°\ø£ bÕÁ‘· b˛wæ+∫+~. H˚&TÉ eTq+ #·÷düTqÔ ï
Á|ü|ü+Nø£s¡D≈£î &Ü\sY ÁbÕe÷DÏø£ ø£¬s˙‡>±
e÷s¡≥y˚T |ü⁄Hê~>± O+~. á e÷s¡TŒ\‘√
n+‘·sê®rj·T yêDÏ»´+ 80 <äX¯ø£+ ‘·sê«‘·
ˇø£ÿkÕ]>± |ü⁄+Eø=+~. 1970 Hê{ÏøÏ
n+‘·sê®rj·T yêDÏ»´+˝À eè~∆ sπ ≥T 10.9
XÊ‘·+>± O+fÒ 80 <äX¯ø£+ Hê{ÏøÏ 19.8
XÊ‘êìøÏ ô|]–+~. n+‘·sê®rj·T yêDÏ »´+
e\¢ nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú≈£î 1970˝À 33
X¯‘·ø√{Ï (_*j·THé) &Ü\s¡¢ Ä<ëj·T+ eùdÔ
80˝À Ç~ 156 X¯‘·ø√{Ï &Ü\s¡¢≈£î ô|]–+~.
22

|ô ≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛ+Ñ : e÷]ÿ‡düTº ne>±Vü≤q

e÷]ÿ ‡düTº
@ø£è<Ûäèe Á|ü|ü+Nø£s¡D e\¢ nyÓT]ø±
Ä]úø£ e´edüú ô|<ä›m‘·TÔq ˝≤uÛÑ|ü&ç+<äì
yêwæ+>∑ºHé≈£î #Ó+~q |”≥s¡‡Hé Äs¡úXÊg
n<Û´ä j·Tq dü+düú n+#·Hê˝À yÓ\&¢ +’Ó ~.ªªÁ|ü|+ü #·
yê´|ü+Ô >± neT\T »s¡T>∑T‘·Tqï Á|ü|+ü Nø£sD¡ ,
yêDÏ»´ düs¡∞ø£s¡ D, Áô|’y˚{°ø£s¡D e+{Ï
$<ÛëHê\ e\¢ nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú≈£î @{≤
yÓsTT´ _*j·THé &Ü\s¡¢ Ä<ëj·T+ ek˛Ô+~.
n+fÒ dü>≥∑ Tq Á|ü‹ nyÓT]ø± bÂs¡T&çø° 3300
&Ü\s¡¢ y˚Ts¡ Ä<ëj·T+ ek˛Ô+~. nì Ä dü+düú
n+#·Hê y˚d+æ ~. >∑‘· eT÷&ÉT <äXÊu≤›˝À¢ e∫Ãq
kÕπø+‹ø£ |ü]C≤„q+ n_Ûeè~∆ ø±s¡D+>±
O‘êŒ<äø‘£ · ô|s¡>≥∑ + e\¢ n<äq+>± eTs√
6000 X¯‘·ø√{Ï &Ü\s¡¢ (s¡T.1,61,700) y˚Ts¡
nyÓ T ]ø± Ä]ú ø £ e´edü ú ≈ £ î Á|ü j Ó ÷ »q+
#˚≈L£ ]+<äì |”≥s¡‡Hé dü+düú ìs¡«Væ≤+∫q eTs√
n<Ûä´j·Tq+ yÓ\¢&ç+∫+~. yêDÏ»´ Á|ü|ü+N
ø£sD¡ , <ëì yÓqï+{Ï O‘êŒ<äø£ s¡+>∑+˝À e∫Ãq
kÕ+πø‹ø£ e÷s¡TŒ\ e\¢ dü>∑≥T nyÓT]ø±
ø±]à≈£î\ O‘êŒ<äø£‘· 1995-2005 eT<Ûä´
¬s{Ϻ+ô|’+~. Á|ü|ü+Nø£s¡D nyÓT]ø ±Ä]úø£
e´edüqú T |ü⁄qs¡TJ®$+|ü#j
˚ T· {≤ìøÏ kÕ<Ûqä +>±
e÷s¡≥+‘√ ◊m+m|òt, Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î\
<ë«sê $$<Ûä <˚XÊ˝À¢ á $<ÛëHê\ neT\TqT
eTT+<äT≈£î rdüT¬øfi‚¢+<äT≈£î nyÓT]ø± q&ÉT+
ø£{Ϻ+~. 90 <äX¯ø£+˝À Á|ü|ü+Nø£s¡D y˚>∑e+
‘·+ ø±e≥+ Bì |üs´¡ ekÕqy˚T. eTs√yÓ|’ ⁄ü q
Á|ü|ü+Nø£s¡D Ä<ëj·T πø+ÁBø£s¡D≈£î ≈£L&Ü
<ë]rdæ+~. yÓTT‘·+Ô »HêuÛ≤˝Àì 1 XÊ‘·+
»HêuÛ≤ yÓTT‘·Ô+ õ&ç|æ˝À 28.1 XÊ‘·+ô|’
ô|‘·qÔ + ø£*– O+&É>± Ä<ëj·÷˝À¢ ø±]à≈£î\
yê{≤ 1929 Hê{Ïø+£ fÒ ~>∑C≤]b˛sTT+<äì
dü<sä T¡ n<Û´ä j·Tq+˝À Á|ükÕÔ$kÕÔsT¡ . ø¬ HÓï‘Y m|òt
ôdÿyé, e÷<∏ä÷´ C… kÕ¢≥sY sêdæq ô|’ yê´dü+˝À
1995-2005 <äX¯ø£+˝À nyÓT]ø± Ä]úø±_Û
eè~∆ |ò˝ü ≤\˙ï |ü]$T‘· »HêuÛ≤≈£î e÷Á‘·yT˚
dü«+‘·+ nj·÷´j·Tì 96 XÊ‘·+ »HêuÛ≤ Ä
|òü˝≤\≈£î <ä÷s¡+ nsTT´+<äì ù|s=ÿHêïs¡T.
Á|ü|+ü Nø£sD¡ <ë«sê nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüqú T
ø±bÕ&˚+<äT≈£î »]–q Á|üjÓ÷>±\ |òü*‘·y˚T
1994 Hê{Ï yÓTøχø√ Ä]úø£ e´edüú |ü‘·q+,
1997 Äπ>ïj·T Ädæj÷· <˚XÊ\T ≈£î|üŒ≈£L\≥+,
2000-2001 eT<Ûä´ |ü\T ˝≤{ÏHé nyÓT]ø±
<˚XÊ\ |ü‘q· + nqï $wüj÷· ìï eT]Ãb˛sê<äT.
n+‘·sê®rj·T e÷¬sÿ{Ÿ @sêŒ≥T ˝Ò<ë
Á|ü|+ü Nø£sD¡ n+fÒ es¡e∆ ÷q <˚XÊ\ qT+&ç
dü+|üqï <˚XÊ\≈£î ô|<ä›m‘·TÔq ˝≤uÛ≤\ s¡÷|ü+
23

ªª

|Á |ü +ü #· Ä]úø£ dæ<ë∆+‘· #·]‘Á ˝· À øπ e\+ e÷sYÿ‡ #Ó|Œæ q
e÷≥\T, ìsê∆]+∫q dü÷rÁ ø£sD¡ \T e÷Á‘y· T˚ 150 dü+e‘·‡
sê\T>± bı\T¢b˛≈£î+&Ü ì»eTe⁄‘·THêïsTT. n+<äT e\¢H˚ á
e´edüú˝Àì <äTs¡¢ø£åD≤\qT e<äT\T≈£îì ø£&ç–q eTT‘·´+˝≤>±
düeTø±©q düe÷»+ ãj·T≥≈£î sêyê\+fÒ ô|≥Tº ã&ç<ëØ
e´edüú qT+&ç ãj·T≥|ü&ç k˛wü*»+ ~X¯>± |Á j
ü ÷· DÏ+ #·≥+
‘·|üŒ eTs√ <ä>∑Z] <ë] ˝Ò<äT.

µµ

˝À ô|≥Tºã&ÉT\T ‘·s*¡ +#·≥+, dü+|üqï <˚XÊ\
ô|≥Tºã&ç düMTø£sD¡ Á|üjT· ‘êï\≈£î nes√<Ûë\T
‘=\–+#·≥y˚T. á Á|üj·T‘êï\qT eTT+<äT≈£î
rdüT¬øfi‚¢ kÕ<Ûäq+ kÕÁe÷»´yê<ä+. n+‘·sê®
rj·T yêDÏ»´+ n+fÒ <˚X¯ <˚XÊ˝À¢ O‘·Œ‹Ô
ne⁄‘·Tqï düs¡T≈£î˝À¢ì n<äq|ü⁄ $\TeqT,
˝≤uÛ≤\qT ˇø£ÿ#√{ÏøÏ #˚πsà kÕ<Ûäqy˚T. BìøÏ
>±qT kÕÁe÷»´yê<ä+ nìï neø±XÊ\q÷
O|üj÷Ó –+#·Tø=+≥T+~. n~ Äj·TT<Û√‘·Œ‹Ô
ø±e#·TÃ. ‹s¡T>∑Tu≤≥T¢ Áb˛‘·‡Væ≤+#·+≥
ø±e#·TÃ. á Á|üÁøÏjT· ≈£î n&ÉT|¶ &ü ˚ Á|üuTÑÛ ‘ê«\qT
e÷s¡Ã≥+ ø±e#·TÃ. Á|üø£è‹eqs¡T\ ø£u≤®
ø±e#·TÃ. j·TT<ë∆\T ø±e#·TÃ. Á|ü|+ü #· yêDÏ»´
dü+düú ˝≤+{Ï ˇ|üŒ+<ë\T ø±e#·TÃ. dü+kÕú>‘∑ ·
düs¡T›u≤≥T¢ e+{Ï dü+düÿs¡D\T ø±e#·TÃ.
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú˝À¢ ‘·˝…‘·TÔ‘·Tqï #·Áø°j·T
dü+øå√uÛ≤\qT n~Û>$∑ T+#·{≤ìøÏ ô|≥Tºã&ç<ëØ
$<ÛëHê\T |ü<˚ |ü<˚ m‘·TÔ>∑&É\T e÷s¡Tdü÷Ô
O+{≤sTT. Á|ü|ü+Nø£s¡D n≥Te+{Ï m‘·TÔ
>∑&É˝À¢ˇø£{Ï. ◊‘˚ @ ˇø£ÿ m‘·TÔ>∑&Ü ô|≥Tºã&ç

<ëØ e´edü˝ú À ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T |ü‘H· êìï XÊX¯«
‘·+>± ì\Te]+#·˝Ò<äqï~ >∑‘· ◊<äT <äXÊ
u≤›\ #·]Á‘· s¡TEe⁄#˚düTÔqï $wüj·T+. Á|ü‘˚´
øÏ+∫ Á|ü|+ü Nø£sD¡ $<ÛëHê\T $X¯«yê´ |üyÔ TÓ qÆ
eT÷&ÉT <äXÊu≤›\ ‘·sê«‘· ≈£L&Ü ô|≥Tºã&ç<ëØ
e´edüú ‘·q düV≤ü », $HêX¯øs£ ¡ \ø£Då yÓTqÆ ˝≤uÛ≤\
sπ ≥T |ü‘H· êìï ì\Te]+#·T ø√e≥+˝À $|ò\ü +
nsTT´+~. á yÓ|’ \üò ´+ |üs´¡ ekÕqy˚T ‘êC≤>±
Á|ü|+ü #· Ä]úø£ e´edüú m<äTs=ÿ+≥Tqï dü+øå√uÛ+Ñ
nq≥+˝À dü+<˚V≤ü + ˝Ò<Tä . á $es¡D\˙ï
ˇø£ $wüj·÷ìï $düŒwüº+>± s¡TEe⁄ #˚düTÔHêï
sTT. Á|ü|ü+#· Ä]úø£ dæ<ë∆+‘· #·]Á‘·˝À πøe\+
e÷sYÿ‡ #Ó|Œæ q e÷≥\T, ìsê∆]+∫q dü÷Árø£s¡
D\T e÷Á‘·yT˚ 150 dü+e‘·‡sê\T>± bı\T¢b˛
≈£î+&Ü neT\T »s¡T>∑T‘·THêïsTT. n+<äTe\¢H˚
á e´edüú˝Àì <äTs¡¢ø£åD≤\qT e<äT\T≈£îì
ø£&ç–q eTT‘·´+˝≤>± düeTø±©q düe÷»+
ãj·T≥≈£î sêyê\+fÒ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú
qT+&ç ãj·T≥|ü&ç k˛wü*»+ ~X¯>± Á|üj12345
÷· DÏ+
12345
12345
#·≥+ ‘·|üŒ eTs√ <ä>∑Z] <ë] ˝Ò<äT. 12345
12345

e÷]ÿ ‡düTº

bÕsƒ¡+

eT‘·+ >∑T]+∫ e÷sYÿ‡ #Ó|æŒ+~
dü]>±ZH˚ ns¡ú+ #˚düT≈£î+≥THêïe÷?
k˛wü*düTº e÷s¡TŒø√dü+ $|üe¢ + kÕ~Û+#·&ÜìøÏ ã<äT\T eT<Û´ä ˝À á kÕe÷õø£
dü+düÿs¡D\ø√dü+ b˛sê≥+ <˚ìø° nH˚ yê<äq #˚ùdyêfi¯Sfl OHêïs¡T. ÇB bıs¡u≤≥T
<Û√s¡D.Ò nsTT‘˚˚ á |ü+<∏ë˝À e÷Á‘·yT˚ |üì#˚ùdÔ ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ rÁe
dü+øå√uÛ≤ìøÏ ˝ÀqsTTq|ü⁄Œ&ÉT ≈£L&Ü Á|üC≤sêX¯ó\qT b˛sê{≤\≈£î, k˛wü*düTº \øå±´\≈£î
nqT>∑TD+>± ø£<*ä +#·˝ìÒ <äTdæ‹ú m<äTs¡e⁄‘·T+~. ˝…ììdüTº ‘·sV¡ ‰ü $|üe¢ ø£s¡
|ü]dæ‘ú T· \T HÓ\ø=Hêï #˚w\ºü T&ç– #·÷dü÷Ô O+&É&+É ‘·|Œü , ø±s¡´s¡+>∑+˝ÀøÏ ~π>
|ü]dæ‹ú O+&É<Tä . <äøDåÏ nyÓT]ø± <˚XÊ\˝À >∑‘+· ˝À »]–+~ Ç<˚.

ªªeT

‘·|&” qÉ n+‘ê ì» J$‘·+˝Àì
|”&HÉ .˚ n<˚deü Tj·T+˝À ì» J$‘·+˝Àì |”&É
q≈£î n~ ìs¡dqü . eT‘·+ nH˚~ nD∫y˚jT· ã&˚
J$ jÓTTø£ÿ ì≥÷ºsT¡ Œ. n~ Vü≤è<äjT· + ˝Òì
Á|ü|ü+#·+˝À Vü≤è<äj·T+ ˝≤+{Ï~. dü÷Œ]Ô ˝Òì
|ü]dæú‘·T\˝À dü÷Œ]Ô ì#˚Ã~. ø±ãfÒº n~
Á|ü»\bÕ*≥ eT‘·TÔeT+<äTµµ ` ø±sY¢ e÷sYÿ‡
ôV≤¬>˝Ÿ s¡#·q ª|òæ˝≤dü|ò” Ä|òt ¬s’{ŸµqT
$eT]Ùdü÷Ô ($X‚¢wædü÷Ô) e÷sYÿ‡ 1844˝À ˇø£
s¡#·q #˚kÕs¡T. <ëìøÏ eTT+<äTe÷≥ sêdü÷Ô
Äj·Tq eT‘·+ >∑T]+∫ ô|’$<Ûä+>± #ÓbÕŒs¡T.
ø±˙ <äTs¡<äèwüºeXÊ‘·÷Ô ô|’ yÓTT‘·Ô+ ù|sê
˝À+∫ $T>∑‘ê n+‘ê e~˝Òd,æ ªeT‘·+ Á|ü»\
bÕ*≥ eT‘·TeÔ T+<äTµ nì e÷Á‘·yT˚ Á|ü#ês¡+
˝ÀøÏ sêe≥+ e\¢, <ëì ns¡úy˚T |üP]Ô>±
e÷]b˛‘√+~. eT‘·TeÔ T+<äT n+fÒ n~ Á|ü»\
bÕ*{Ï #Ó&ÉT$wüj·T+>±, Á|ü»\≈£î Vü‰ì#˚ùd
$wüjT· +>± #Ó|Œü ≥+ »s¡T>∑T‘√+~. m+<äTe\¢
q+fÒ kÕsêsTT, eT‘·TÔeT+<äT Ç˝≤+{Ïe˙ï
Á|ü»\ X¯Á‘·Te⁄\T>± eTq≈£î ‘Ó\TdüT. ì»y˚T,
Äs√>±´ìøÏ n$ X¯Á‘·Te⁄˝Ò. dü+<˚Vü≤+˝Ò<äT.
nsTT‘˚ eT‘·TÔeT+<äTø=ø£ >∑TDeTT+~. ‘ê‘êÿ
*ø£+>± HÓ’Hê yêdüÔyê\qT eT]∫b˛j˚T≥T¢
#˚dTü +Ô ~. eTìwæì ÁuÛeÑ T˝ÀøÏ rdüT≈£î yÓfi‘¯ T· +~.

‘·$TàH˚ì Ms¡uÛÑÁ<ä+
ø£èÁ‹eT Äq+<ëìï düèwæºdüTÔ+~. uÛÑj·÷\qT
<ä÷s¡+ #˚düTÔ+~. u≤<Ûä\qT eT]|ædüTÔ+~.
yêdüÔe+˝À eTìwæøÏ n+<äTu≤≥T˝À ˝Òì
düTU≤\qT n‘·ìøÏ }Vü≤˝À¢ ø£*ŒdüT+Ô ~. dü]>±Z
eT‘·+ ≈£L&Ü eTìwæøÏ n<˚ $<Ûä+>± ñ
|üø]£ düT+Ô ~. á ns¡+ú ˝À eT‘·+ Á|ü»\bÕ*≥
eT‘·TÔeT+<˚.
<√|æ&û düe÷»+ Á≈£Ls¡yTÓ qÆ ~. ˇø£
yÓ|’ ⁄ü düø\£ uÛÀ>±\‘√ ø=+<äsT¡ ≈£î\T≈£î‘·T+fÒ,
n‘·´~Û≈£î\T n+‘·T˝Òì <ë]Á<ä+‘√ ≈£î$T*
b˛‘·T+{≤s¡T. Äø£*, nHês√>±´\÷, Äs¡ÔHê
<ë\÷ düs«¡ kÕe÷q´+. á ≈£îfi¯ó¢ düe÷»+˝À
‘êHÓ˝≤ J$+#ê˝À, m+<äT≈£î J$+#ê˝À
eTìwæøÏ ns¡ú+ø±<äT. ìs¡T‘ê‡Vü≤|ü&É‘ê&ÉT.
ì]¢|üÔ‘·≈£î ˝ÀHÍ‘ê&ÉT. ìdü‡Vü‰j·TT&Í‘ê&ÉT.
z<ëπsÃyê&ÉT+&É&TÉ . ˙ Áã‘·T≈£î≈£î ns¡eú TT+~.
˙e⁄ kÕ~Û+#ê*‡+~ #ê˝≤ñ+~ nì dü÷Œ]Ô
ì#˚à ‘√{Ïyê&É÷ ñ+&É&TÉ . düe÷»eT÷ Ä
dü÷Œ]Ôìe«<äT. mes¡T, me]ø° |ü≥ºs¡T.
me&Ó˝≤b˛sTTHê |ü{+ºÏ #·T≈£îH˚ Hê<ÛTä &ÉT+&É&TÉ .
Bq+‘·{øÏ ° ø±s¡D≤˝Ò$T{À ≈£L&Ü ‘Ó*j·Tø£

ìdü‡Vü‰j·Tdæú‹˝À, nìï$<ë˝≤ nD∫y˚‘·≈£î
>∑Ts¡j˚T´ eTìwæjÓTTø£ÿ ªì≥÷ºπsŒ eT‘·+µ.
Vü≤è<äj·T+˝Òì Á|ü|ü+#·+˝À eTìwæøÏ eT‘·+
ªz<ës¡TŒµì∫Ã Ä ˝À≥T rs¡TdüT+Ô ~. uÛ$Ñ wü´‘·TôÔ |’
ÄX¯˝Ò≈£î+&Ü ì]¢|üÔ‘·≈£î >∑Ts¡j˚T´ eTìwæøÏ
ã‘·T≈£îô|’ ªÄX¯µ $T–˝ÒÃ~ eT‘·+. nsTT‘˚
eT‘·Ø‘ê´≈£L&Ü |”&qÉ , á‹u≤<Û\ä T ñ+{≤sTT.
n$ yêdüeÔ +˝À ñqïyê{Ï Á|ü‹_+u≤˝Ò‘|· Œü
y˚sT¡ >±<äT. á ns¡+ú ˝À eT‘·+ >∑T]+∫ e÷sYÿ‡
#ÓbÕŒ&ÉT. n+fÒ eT‘·+ jÓTTø£ÿ e÷qMj·Tø√D+
>∑T]+∫ #ÓbÕŒs¡T. eTìwæøÏ n~ |üs√ø£å+>±
#˚ùd y˚T\T >∑T]+∫ Ä $<Ûä+>± Äj·Tq
yê´U≤´ì+#ês¡T ‘·|üŒ e´‹πsø£ø√D+ qT+&ç
ø±<äH˚ $wüjT· + eTq+ Á>∑V≤æ +#ê*.
Çø£ÿ&√düeTdü´ eTT+<äTø=düTÔ+~. |”&ç‘·T
\≈£î+&˚ eT‘· qeTàø±\ e\¢, |”&ç+#˚yêfi¯ó¢
Ç+ø± düT\uÛÑ+>± <√|æ&û kÕ–+#·{≤ìøÏ
neø±XÊ\T @s¡Œ&ÉT‘·THêïsTT >∑<ë? ne⁄qT.
eT‘êìï bÕ\ø£esêZ\T, <√|æ&û esêZ\T ‘·eT
Á|üj÷Ó »Hê\ø√dü+ ñ|üj÷Ó –+#·T≈£î+{≤sTT.
eT‘·+ Ä s¡ø+£ >± yê]øÏ ñ|üj÷Ó >∑|&ü TÉ ‘·T+~.

s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ e÷]ÿ‡düTº πø+Á<ä ø£$T{°
düuÛÑT´\T, KeTà+ XÊdüq düuÛÑT´\T. KeTà+˝À bÕغ düº&û
dü]ÿ˝Ÿ #·sá \ Ä<Ûës¡+>± á yê´dü+ sêXÊs¡T.
24

eT‘·+ >∑T]+∫ e÷sYÿ‡

e÷]ÿ ‡düTº
Ç~ eT‘êì≈£îqï eTs√ ø√D+. n+<äTøπ ˝…ìHé
Ç˝≤ n+{≤&ÉT.... ªªnìïs¡ø±\T>± nD∫y˚‘·
\≈£L, yÓ*ø° >∑Tsö‘·Tqï Á|ü»\qT eT‘·+ nH˚~
n<Ûë´‹àø£+>± nD∫y˚dTü +Ô ~. Á|üøè£ ‹X¯≈î£ \Ô ≈£î
uÛÑj·T|ü&ç <˚e⁄&çøÏ <ëk˛Vü≤eTsTTq≥T¢>±H˚,
düe÷»+˝Àì nD∫y˚‘≈· î£ , <√|æ&øû Ï ‘·≥Tºø√˝Òø£
|üs¡˝Àø±ìøÏ (#·ìb˛sTTq ‘·sê«‘· <=]πø
düTU≤\≈£î) <ëk˛Vü≤eTe⁄‘ê&ÉT. n‘·ìøÏ á
˝Àø£+˝À m<äTs¡jT˚ ´ u≤<Û\ä ìï+{Ï˙ uÛ]Ñ +#ê
\˙, zs¡TÃø√yê\˙ eT‘·+ H˚sT¡ Œ‘·T+~. |üs˝¡ À
ø£+˝À <=]πø Äq+<ä+ |ü]cÕÿs¡+>± z<ës¡T
düTÔ+~. Ç‘·s¡T\ ÁX¯eTô|’ Ä<Ûës¡|ü&ç ã‹πø
<√|æ&û>±fi¯¢+<ä]˙ eT‘·+ <Ûäs¡àø£s¡Ô\T>± #·÷|ü⁄
‘·T+~. yê]øÏ #ê˝≤ #Íø£>± dü«sêZìøÏ {Ϭø≥¢
ìdüTÔ+~. (˝…ìHé`k˛wü*»+, eT‘·+ 1905)
ø±˙ Çø£ÿ&É eTq+ ns¡+ú #˚dTü ø√yê*‡+~
eT‘·+ nH˚~ e÷qe⁄&çøÏ ãj·T≥ ñqï ˇø£
dü«‘·+Á‘· X¯øÏÔ ø±<äT. e÷qe⁄ ì˝ÀH˚ ñqï
#Ó’‘·q´+. n~ düe÷C≤ìï q&çù| #√<Ûäø£X¯øÏÔ
ø±<äT. n+fÒ eT‘êìï ã{Ϻ düe÷»+ q&Ée<äT.
@ dü e ÷C≤ìø£ s TTHê #√<ä ø £ X ¯ ø Ï Ô ñ‘· Œ ‹Ô
$<Ûëqy˚T. <√|æ&û ñ‘·Œ‹Ô $<Ûëq+ neø±X¯+
ñqï #√≥˝≤¢ ‘·q <√|æ&ûøÏ (ø£‹ÔøÏ ‘˚HÓ
|üPdæq≥T¢) eT‘·+ s¡+>∑T y˚düTÔ+~. n+<äT
e\¢ eTq >=+‘·T q]πø~ ø£‘Ô˚ (<√|æ&j
û T˚ )>±ì,
‘˚HÓ (eT‘·+) ø±<äT. eT‘·+ nH˚~ ˇø£ uÛ≤eq,
#Ó’‘·q´+ e÷Á‘·y˚T. á eT‘· #Ó’‘·q´+ düe÷
»+˝Àì |ü]dæ‘ú T· \qT+&˚ e∫Ã+~.
ªªe÷qe⁄\ #Ó‘’ q· ´+ yê] ñìøÏì ìs¡í
sTT+#·<Tä . <ëìøÏ _Ûqï+>± e÷qe⁄\ kÕe÷
õø£ ñìπø yê] #Ó’‘·Hê´ìï ìs¡ísTTdüTÔ+~µµ `
ø±sYe¢ ÷sYÿ‡
dü e ÷»+˝À <√|æ & û , |” & É q ø=q
kÕ>∑T‘·THêïsTT. yê{Ïì ìsê≥+ø£+>± kÕ–+
#·≥+ <√|æ&û esêZ\ \ø£å´+. <ëìøÏ @e÷s¡Z+
ñ|ü j Ó ÷ >∑ + >± ø£ q |ü & ç ‘ ˚ <ëìì ñ
|ü j Ó ÷ –+#· T ≈£ î +{≤s¡ T . eT‘· + Á|ü » \ô|’
ô|<ä›Á|üuÛ≤e+ y˚j·T>∑\ neø±X¯+ ø£q|ü&ç+~
ø±ã{Ï º ÄesêZ \ T <ëìì ñ|ü j Ó ÷ –+#· T
≈£îHêïsTT. #·<äTe⁄≈£î Ä \ø£åD+ ˝Ò<äT>±ã{Ϻ
<ëìì ñ|üjÓ÷–+#·Tø√˝Ò<äT. (#·<äTe⁄qT
bÕ\ø£esêZ\T ñ|üjÓ÷–+#·T≈£îqï rs¡T y˚πs
ñ+~) n+<äTe\¢ eT‘·+ e\¢ <√|æ&û sê˝Ò<äT.
<√|æ&û ñ+&É≥+e˝Ò,¢ <ëìì ø±bÕ&ÉT≈£îH˚ uÛÖ‹ø£
nedüs¡+˝À+#˚, eT‘·+˝ÀøÏ Ä n+XÊ\T
(<√|æ & û ì ø±bÕ&˚ bÕ\ø£ e s¡ Z uÛ ≤ yê\T)
C§|æŒ+#·ã&ܶsTT. uÛÖ‹ø£ |ü]dæú‹˝À+#˚
25

ªª

n+<äTe\¢ <˚e⁄&ÉT, eT‘·+, ÁbÕs¡úq\T, qeTàø±\T
e¬>s’ ê n+XÊ\qT dü÷{Ï>±, ø£]qƒ +>± $eT]Ù+#·≥+
#ê˝≤ >=|üŒ e÷]ÿ‡düTº \ø£åDeTqTø√e≥+ m+‘·
bıs¡bÕ{À eTq+ ns¡+› #˚dTü ø√yê*. n$ @s¡Œ&É{≤ìøÏ
<ë]rdæq |ü]dæ‘ú T· \ô|’ b˛sê&Ü*. Ç|üŒ{Ïø° eT‘·u≤Û e
q\T ã\+>± ø=qkÕ>∑{≤ìøÏ uÛÖ‹ø£ |ü⁄Hê~ @$T{À
eTq+ ns¡+› #˚dTü ø√yê*.

µµ

uÛ≤yê\T ñ<ä“$¤ +#êsTT ‘·|Œü , uÛ≤yê\T uÛÖ‹ø£
|ü]dæú‹ì düèwæº+#·˝Ò<äT.
n+<ä T e\¢ eT‘êìï ‘=\–+
#ê\+fÒ, eT‘êìï düèwæº+∫q |ü]dæú‘·T\qT
‘=\–+#ê*. dü e ÷»+˝Àì <√|æ & û ì
e´‹πsøÏ+∫ b˛sê&É≈£î+&Ü, <ëì Á|ü‹_+
ãyÓTÆq, eT‘·+ô|’ b˛sê≥+ dü]ø±<äT. eTq
eTTK+ eTT]øÏ>± ñ+fÒ n<ë›ìï dü]CÒj·T
ã÷qTø√e≥+ n$y˚ø+£ . (n<ä+› ˝Àì ˝ÀbÕ\T
≈£L&Ü eTq eTT]øÏì eT]ø±düÔ m≈£îÿy√,
‘·≈£îÿy√>± #·÷|æ+#·e#·Tà ). eTq eTTK+
ø£&ÉTø√ÿe≥y˚T <ëìøÏ dü¬s’q |ü]cÕÿs¡+.
n+<ä T π ø e÷]ÿ‡»+ eT‘· + ô|’ dü ÷ {Ï > ±
<ë&ç#j
˚ T· <äT. #˚ùdÔ ñ|üj÷Ó >∑+ ø£+fÒ e´‹πsø£
|ò*ü ‘ê˝Ò m≈£îÿe>± ekÕÔsTT. n˝≤ <ë&ç#d˚ qæ
ª&É÷]+>¥µ qT $eT]Ùdü÷Ô m+¬>˝Ÿ‡ Ç˝≤
n+{≤&ÉT.. ªªá &É÷]+>¥ eT‘·+ ‘·q+‘·≥
‘êqT #·ìb˛j˚T es¡≈î£ y˚∫ ñ+&É&TÉ . Äj·Tq
eT‘·+ô|’ dü÷{Ï>± <ë&ç#j
˚ T· ≥+ <ë«sê <ëìøÏ

neTs¡ ‘ · « + ø£ * Œ+#· < ä * #ê&É T . ‘· < ë«sê
<ëìøÏ + ø£ m≈£ î ÿeø±\+ J$‘êìï Çe«
<ä*#ê&ÉTµµ (` Áô|&É]ø˘ m+¬>˝Ÿ‡, j·÷+{°
&É÷]+>¥ )
eT‘êìï s¡<Tä › #˚j÷· \+fÒ @+ #˚j÷· ˝À
e÷sYÿ‡ ‘·q e÷≥˝À¢ Ç+ø± düTuÛÀ<äø+£ >± Ç˝≤
#ÓbÕŒs¡T.... ªªÁuÛÑe÷‘·àø£ Äq+<ä+>± ñqï
eT‘·+ s¡<Tä #› j
˚ T· ã&Ü\+fÒ, ì»yÓTqÆ Äq+<ä+
kÕ~Û + #· ã &Ü*. |ü ] dæ ú ‘ · T \ô|’ ÁuÛ Ñ e T\T
‘=\>±\+fÒ, ÁuÛÑeT\T ‘=\π> |ü]dæú‘·T\T
sêyê*. eT‘· + ô|’ $eTs¡ Ù n+fÒ ns¡ ú +
BHêedü˝ú À ñqï e÷qe⁄ì #·T≥÷º Äe]+∫
ñqï ˇø£ ÄXÊøÏs¡D+ô|’ $eTs¡Ù e÷Á‘·y˚Tµµ `
ø±sYe¢ ÷sYÿ‡
n+<äTe\¢ <˚e⁄&ÉT, eT‘·+, ÁbÕs¡úq\T,
qeTàø±\T e¬ > ’ s ê n+XÊ\qT dü ÷ {Ï > ±,
ø£]qƒ +>± $eT]Ù+#·≥+ #ê˝≤ >=|üŒ e÷]ÿ‡düTº
\ø£åDeTqTø√e≥+ m+‘· bıs¡bÕ{À eTq+
ns¡+› #˚dTü ø√yê*. n$ @s¡Œ&É{≤ìøÏ <ë]rdæq
|ü]dæ‘ú T· \ô|’ b˛sê&Ü*. Ç|üŒ{Ïø° eT‘·u≤Û eq\T
ã\+>± ø=qkÕ>∑{≤ìøÏ uÛÖ‹ø£ |ü⁄Hê~ @$T{À
eTq+ ns¡›+ #˚düTø√yê*.
Ä~eTdüe÷» ø±\+˝À Á|üøè£ ‹ X¯≈î£ \Ô
#·s¡´\T, |òüT≥q\T Hê{Ï e÷qe⁄ìøÏ ns¡ú+
ø±˝Ò<äT. ns¡ú+ ø±ì Á|ü‹$wüj·÷˙ï ªnr‘·
X¯øÏÔµ øÏ ÄbÕ~+#ê&ÉT. <˚e⁄&çøÏ, eT‘êìøÏ
eT÷\+ nø£ÿ&É @s¡Œ&ç+~. eT] á s√Eq
ns¡+ú ø±ì $wüj÷· \T ˝Òyê? ‘·|Œü ≈£î+&Ü ñ
HêïsTT. ÄHê{Ï‘√ b˛*ùdÔ, #ê˝≤ Á|üø£è‹
$wüj·÷\T e÷qe⁄\≈£î ns¡úeTj·÷´sTT.
(Á|üøè£ ‹˝À Ç+ø± ns¡+ú ø±ì~ #ê˝≤ñ+~).
nsTT‘˚ kÕe÷õø£ $wüj·÷\T ÄHê{Ïø£+fÒ
m+‘√ dü+øÏ¢wüº+>± e÷sêsTT. Á|üø£è‹ ø£+fÒ
≈£ L &Ü áHê&É T e÷qe⁄\qT kÕe÷õø£
$wüj·÷˝Ò XÊdædüTÔHêïsTT. yê] J$‘ê\qT
n<äT|ü⁄ #˚dTü HÔ êïsTT.

e÷]ÿ ‡düTº

eT‘·+ >∑T]+∫ e÷sYÿ‡

ªª

|òæõ≈£î‡˝À eTVü‰|ü+&ç‘·T&Ó’q ˇø£ ôd’+{ÏdüTº≈£î düe÷»+˝À
ìs¡T<√´>±ìøÏ eT÷\ø±s¡D y˚T$T{À ‘Ó*j·÷\H˚ s¡÷˝Ò+ ˝Ò<Tä .
á $wüj÷· \T ns¡+ú ø±yê\+fÒ, á $wüj÷· \T ns¡eú Tj˚T´
dô q’ T‡˝À |ü+&ç‘T· &Ó’ ñ+&Ü*. n+fÒ kÕe÷õø£ XÊÁkÕÔ\T ‘Ó*dæ
ñ+&Ü*. ‘·‘·«XÊÁdüÔ+ ‘Ó*dæ ñ+&Ü*. Ç$ ‘Ó*j·Tø£, ˝Òø£
dü+|üPs¡+í >± ‘Ó*j·Tø£ e÷Á‘y· T˚ ª$<ë´e+‘·T\Tµ ≈£L&Ü ‹s¡T|ü‹
>∑T+&É¢‘√ <äs¡Ùq$TdüTÔ+{≤s¡T.
‘·eTqT n<äT|ü⁄ #˚dTü qÔ ï Ä ªX¯≈î£ ˝Ô $Ò T{Àµ,
@ ª|ü]dæ‹ú µ øÏ @~ ø±s¡DyÓ÷ n‘·´~Ûø£ Á|üC≤
kÕe÷Hê´ìøÏ n+‘·Tã≥º≈î£ +&Ü ñ+~. m|ü⁄Œ&ÉT
|üì <=s¡T≈£î+<√, m|ü⁄Œ&ÉT <=s¡ø<£ √, m+<äT≈£î
<=s¡ø<£ √, ø±s¡Dy˚T$T{À |üì yê]øÏ ‘Ó*j·T<äT.
<Ûäs¡\T m|ü⁄Œ&ÉT ô|s¡T>∑T‘êjÓ÷, m+<äT≈£î
ô|s¡T>∑T‘êjÓ÷ $ìjÓ÷>∑<ës¡T\≈£î ‘Ó*j·T<äT.
ñqï≥T¢ + &ç ñ<√´>±\T }&ç b ˛e{≤ìøÏ
ø±s¡Dy˚T$T{À ‘êC≤ ìs¡T<√´–øÏ ‘Ó*j·T<äT.
ø=+<äs¡T ne÷+‘·+>± Ädæú|üs¡T\T m˝≤
ne⁄‘ês√, Ä n<äèwü+º ‘·eTHÓ+<äT≈£î e]+#·<√
ø£ \ \Je⁄\ ‘· \ +|ü ⁄ ≈£ î sê<ä T . n+‘· > ±
Áù|$T+∫q j·TTe≈£î&ÉT, ˇø£ÿkÕ]>± øÏs√dæH‘é √
‘· > ∑ ˝ Ò ù d ø£ ] ƒ H ê‘· T à&Ó ˝ ≤ ne⁄‘ê&√ ˇø£
ø£Hê´eTDÏøÏ ndü˝Ò ns¡ú+ø±<äT. ùwsYe÷¬sÿ{Ÿ
m|ü⁄Œ&ÉT ≈£î|üŒ≈£L\T‘·T+<√, ÄdüTÔ˝…+‘·>±
‹s¡ > ∑ ã &É ‘ êjÓ ÷ me]ø° ns¡ ú + ø±<ä T .
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú düèwæº+#˚ ;ÛuÛÑ‘·‡+
n+‘êÇ+‘ê ø±<äT. ã+&ÉT¢ z&É\e⁄‘êsTT.
z&É \ T ã+&É ¢ e ⁄‘êsTT. n˙ï ˝≤≥Ø
ã‘·T≈£î\T>± e÷s¡‘êsTT. á |ü]dæú‘·T\≈£î
ø±s¡D≤˝Ò$T{À n‘·´~Û≈£î\≈£î n+‘·Tã≥ºe⁄.
M≥ìï+{Ï˙ ªn<äèwüº+µ nH√, nr‘·X¯≈£îÔ\T,
<˚e⁄&ÉT nH√ nqTø√e≥+ $TqVü‰ m≈£îÿe

µµ

eT+~øÏ e÷sêZ+‘·s¡+ ø£ì|æ+#·<äT. á
|ü]dæ‘ú T· \qT ns¡+ú #˚dTü ø√e{≤ìøÏ, #·<Tä e⁄≈£î
≈£L&Ü dü+ã+<Û+ä ˝Ò<Tä . ˝…øÿ£ ˝À¢ eTVü‰|ü+&ç‘T·
&Éj˚T´yê&çøÏ, ùwsY e÷¬sÿ{Ÿ ˇ&ç<äT&ÉT≈£î\T
‘Ó\TdüT≈£îH˚ neø±X¯+ ñ+<ë? |òæõ≈£î‡˝À
eTVü‰|ü+&ç‘T· &Óq’ ˇø£ ôd+’ {ÏdTü ≈º î£ düe÷»+˝À
ìs¡ T <√´>±ìøÏ eT÷\ø±s¡ D y˚ T $T{À
‘Ó*j·÷\H˚ s¡÷˝Ò+ ˝Ò<äT. á $wüj·÷\T
ns¡ú+ ø±yê\+fÒ, á $wüj·÷\T ns¡úeTj˚T´
ôdq’ T‡˝À |ü+&ç‘T· &Ó’ ñ+&Ü*. n+fÒ kÕe÷õø£
XÊÁkÕÔ\T ‘Ó*dæ ñ+&Ü*. ‘·‘·«XÊÁdüÔ+ ‘Ó*dæ
ñ+&Ü*. Ç$ ‘Ó*j·Tø£, ˝Òø£ dü+|üPs¡í+>±
‘Ó*j·Tø£ e÷Á‘·y˚T ª$<ë´e+‘·T\Tµ ≈£L&Ü
‹s¡T|ü‹ >∑T+&É¢‘√ <äs¡Ùq$TdüTÔ+{≤s¡T.
ø±ã{Ϻ áHê&ÉT ô|≥Tºã&ç<ëØ e÷j·TqT,
ns¡ú+ #˚düTø√˝Òø£b˛e≥y˚T H˚{Ï eT‘êìøÏ
|ü⁄Hê~>± ñ+~. á <√|æ&û düe÷» bıs¡\T
e*∫ <ëì ã+&Üs¡+ ãj·T≥ô|≥º≥+,
e÷qe⁄˝…<äTs=ÿ+≥Tqï düø£\ düeTdü´\
|ü]cÕÿs¡ kÕ<∏äqø√dü+, ìs¡+‘·s¡ es¡Zb˛sê
{≤\T ìs¡«Væ≤+#·≥+ #˚j÷· *. n+‹eT+>±
es¡Zs¡Væ≤‘· düe÷C≤ìï ì]à+#ê*. düø£\
kÂU≤´\qT e÷qe C≤‹øÏ n+<äTu≤≥T˝ÀøÏ
‘˚yê*. n|ü⁄Œ&ÉT e÷Á‘·y˚T e÷qeC≤‹øÏ

ªe÷]ÿ‡düTµº ô|’
MT n_ÛbÁ Õj·÷\T ‘Ó\|ü+&ç!
ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£ô|’Hê, |üÁ‹ø£˝Àì ì]úwüº yê´kÕ\ô|’Hê
MT n_ÛÁbÕj·÷\q÷, dü÷#·q\q÷ ÄVü‰«ìdüTHÔ êï+. Äj·÷ yê´kÕ\ô|’ MTs¡T
#·]Ã+#ê*‡q n+XÊ\THêï, n<äq|ü⁄ düe÷#ês¡eTTHêï ≈£î¢|üÔ+>± sêdæ |ü+|ü+&ç
MT ˝ÒK\T n+<ë*‡q ∫s¡THêe÷!
m&ç≥sY,
ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£
Á|üC≤X¯øÏÔ Áô|dt, >∑es¡ïs¡Tù|≥, $»j·Tyê&É-2

eT‘·+ jÓTTø£ÿ nedüs¡+ ñ+&É<äT (<√|æ&ûøÏ
kÕ<Û ä q +>± yê&É T ≈£ î H˚ nedü s ¡ + bÕ\ø£
esêZ\≈£î>±˙, ÁuÛeÑ T˝À Äq+<ä+ bı+<ë*‡q
nedüs¡+ Á|ü»\≈£î>±˙ ñ+&É<äT). n|ü⁄&ÉT
<ëq+‘·≥<˚ n+‘·sêúq eTe⁄‘·T+~.
eT‘· + y˚ s ¡ T . eT‘√Hêà<ä + y˚ s ¡ T .
eT‘√Hêà<ä+ eT‘·+ qT+&ç |ü⁄{Ϻ+~ ø±<äT.
m+<äTø£+fÒ ñHêà<äeT‘·+ nH˚<˚B ˝Ò<äT.
eT‘√Hêà<ä+ H˚{Ï ≈£îfi¯ó¢sê»ø°j·÷\qT+&ç
|ü⁄{Ï+º ~. eT‘· qeTàø±\qT ‘·eT es¡bZ Õ\q≈£î
kÕ<Ûqä +>± yê&ÉT≈£îqï bÕ\≈£î˝Ò, $$<Ûä eT‘ê\
eT<ä´ ñHêà<ëìï, s¡ø£ÔbÕ‘êìï düèwæº+∫ ‘·eT
<√|æ&ìû düTdæsú +¡ #˚dTü ø√ pdüTHÔ êïs¡T.
bÕ\ø£esêZ\T eT‘êìï m+<äT ø√düyÓTÆ‘˚
yê&É T ≈£ î +≥THêïjÓ ÷ , n+<ä T ø√dü y ˚ T
eT‘√Hêà<ëìï düèwædº Tü HÔ êïsTT. <√|æ&øû Ï ø±s¡D+
‘·qKs¡à nì nqT≈£îH˚≥T¢>± eT‘·+ #˚ùd,Ô <ëìô|’
‹s¡ > ∑ ã &˚ ª◊ø£ ´ ‘· µ ˝Ò ≈ £ î +&Ü #˚ d ü T Ô + ~
eT‘√Hêà<ä+. düs¡«eT‘ê\yês¡÷, nìï≈£î˝≤\
yês¡÷ <√|æ&ûøÏ >∑Ts¡e⁄‘·THêïs¡T. yê]˝À
◊ø£´‘·˝Ò≈£î+&Ü #˚düTÔ+~ eT‘√Hêà<ä+. n˝≤
◊ø£´‘· ˝Ò≈£î+&Ü #˚j·T≥y˚T bÕ\ø£esêZ\≈£î
nedüs¡+. Á_{ÏwtbÕ\≈£î\T #˚dæ+~ n<˚. H˚{Ï
bÕ\≈£î\T #˚düTÔqï~ n<˚.
áHê&ÉT <˚X¯+˝À ñ<ës¡yê<ä Ä]úø£
$<ëHê\ |ò*ü ‘·+>± <Ûsä \¡ T ô|s¡T>∑T ‘·THêïsTT.
ñbÕ~ ‘·>T∑ ‘Z √+~. nyÓT]ø£Hé Ä]úø£ dü+øå√uÛ+Ñ
nìï <˚XÊ\˝À rÁeÁ|üuÛ≤e+ #·÷|ü⁄‘√+~.
eTq<˚X¯+ô|’≈£L&Ü <ëì Á|üuÛ≤e+ Ç|ü⁄&ç|ü⁄&˚
m≈£ î ÿee⁄‘√+~. y˚ \ eT+~ ñ<√´>±\T
ø√˝ÀŒ‘·THêïs¡T. ø±˙ á dü+øå√uÛÑ uÛ≤sê\qT
≈£L&Ü bÕ\ø£esêZ\T Á|ü»\ô|’H˚ HÓ≥ºpdüTÔ
HêïsTT. nsTTHê Á|ü»\ø£<˚MT |ü≥º≈£î+&Ü
|ü<∏äø±\T |üqTï‘·THêïsTT. eTT+u…’ <ë&ÉT\‘√
düVü‰, Ç{°e\ <˚X¯+˝Àì eTVü‰q>∑sê˝À¢q÷,
nH˚ø£ ÁbÕ+‘ê˝À¢q÷ dü+uÛÑ$+∫q u≤+ãT
ù|\Tfi¯ó,¢ f…Ás¡]düT<º ë&ÉT\T, eT‘√Hêà<ä #·s´¡ \T
Á|ü»\ <äèwæºì eT[¢düTÔ HêïsTT. nHÓ’ø£´‘·qT
düèwædº Tü HÔ êïsTT. ø=+<äsT¡ ø=ìï eT‘ê\ô|q’ , ø=ìï
ôdø£¸q¢ Á|ü»\ô|’q <˚«cÕìï s¡–*+#·≥+ø√dü+
á |òTü ≥q\T yê&ÉTø√ pdüTHÔ êïs¡T.
eT‘·+ qT+&ç $&ÉBdæ eT‘√Hêà<ä+,
f…Ás¡]C≤\≈£î e´‹πsø£+>± b˛sê&Ü*. yê{ÏøÏ
ÁbÕ‹|ü~ø£>± ñqï <√|æ&ìû , kÕÁe÷»´yê<ëìï
Á|ü»\ eTT+<äT m+&É>∑{≤º*. áHê&ÉT ˝ÖøÏø£
X¯≈£îÔ\, <˚X¯uÛÑ≈£îÔ\ ‘·ø£åD ø£s¡Ôe´+ n<˚12345
.
12345
12345
12345
12345

26

e÷]ÿ
‡düTº
ôd$THêsY

düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ëìï n&ÉTø¶ √yê*
q÷‘·q Á|ü|+ü #· düe÷#ês¡ e´edüú @sêŒfÒ Ç|ü&ÉT Á|ü|+ü #·+ eTT+<äTqï Á|ü‘ê´e÷ïj·T+.
uÛ≤>∑kÕ«eTT\ Á|üjÓ÷»Hê\ìï{Ï˙ Hê´j·TyÓTÆq, düe÷q‘·«+‘√ ≈£L&çq ÁbÕ‹|ü~ø£ô|’
Á|ü‹_+_+#·{≤ìøÏ Ç~ Vü‰MT ÇdüTÔ+~. Á|ü‹ <˚X¯+ jÓTTø£ÿ <˚oj·T dü+düÿè‹ì
ø±bÕ&ÉTø√e{≤ì≈£Lÿ&Ü Vü‰MT \_ÛdTü +Ô ~. Á|ü‹bÕ~‘· e´edü≈ú î£ nqT≈£L\+>± Á|ü|+ü #· <˚XÊ\
n_ÛÁbÕj·÷ìï düMTø£]+#·≥+˝À uÛ≤s¡‘<· X˚ +¯ #=s¡e rdüT≈£îì eTT+<äTì*ùd,Ô á dü÷Á‘ê\
ÁbÕ‹|ü~ø£ô|’ düV≤ü ø±s¡+ kÕ<Û´ä eTe⁄‘·T+~. |üsd¡ Œü s¡ ne>±Vü≤q‘√ ≈£L&çq Äs√>∑´Á|ü<yä TÓ qÆ
sê»ø°jT· yê‘êes¡D+‘√ ≈£L&çq qeX¯ø+£ Ä$sꓤÄyêìøÏ n<˚ Hê+~ ne⁄‘·T+~.

uÛ≤

s¡‘· Á|üuTÑÛ ‘·«+ #˚|{ü qºÏ Á|ü|+ü Nø£sD¡
$<ÛëHêìøÏ nqT>∑TD+>±H˚ MT&çj÷· s¡+>∑+˝À
≈£L&Ü $<˚o X¯≈î£ \Ô Á|üyX˚ ÊìøÏ <ë«sê\T ‘ÓsT¡
k˛Ô+~.
m\Áø±ºìø˘ MT&çj÷· ˝ÀøÏ $<˚o ô|≥Tºã&ÉT
\ Á|üyX˚ ÊìøÏ neø±X¯+ ø£*Œ+∫q ‘·sê« ‘·,
Á|æ+{Ÿ MT&çj·÷˝Àø° (|üÁ‹ø£\T, e÷´>∑C…’qT¢
e¬>s’ ê) n<˚$<Û+ä >± neø±X¯+ ø£*Œ+#ê\ì
ìs¡sí TT+#ês¡T. Á|æ+{Ÿ MT&çj÷· ˝ÀøÏ 26 XÊ‘·+
<ëø± $<˚o Á|ü‘´· ø£å ô|≥Tºã&ÉT\qT nqTeT‹+
#ê\ì yêCŸù|sTT Á|üuÛÑT‘·«+ ìs¡ísTT+∫+~.
uÛ≤s¡‘·<˚X¯|ü⁄ Á|æ+{Ÿ MT&çj·÷˝À $<˚o ô|≥Tº
ã&ÉT\qT >∑{>ºÏ ± e´‹πsøÏd÷ü Ô HÓÁVüA Á|üuTÑÛ ‘·«+
1955˝À rdüT≈£îqï ìs¡j
í ÷· ìï ø±kÕÔ yêCŸù|sTT
Á|üuÛÑT‘·«+ e÷]à y˚dæ+~. á e÷s¡TŒ ˇø£
rsêàq+˝À »]–q e÷eT÷\T e÷s¡TŒø±<äT.
bÕ‘· Äs√>∑´ø£s¡ kÕ+Á|ü<ëj·÷ìï yÓq≈£îÿ
HÓ{Ϻy˚ùd ≈£î‘·+Á‘·+‘√ ≈£L&çq ìs¡íj·T+ n~.
1990 qT+N á Á|üjT· ‘·ï+ ø£ì|æd÷ü HÔ ˚ O+~.
1990 <äX¯ø£+ ¬s+&Ée ns¡úuÛ≤>∑+˝À n~
eT]+‘· }|ü+<äT≈£î+~. bÕ]ÁXÊ$Tø£, e´e
kÕj·T s¡+>±\T s¬ +&ç+{Ï˝Àq÷ ãVüQfi¯C≤‹
ô|≥Tºã&ÉT\ Á|üy˚XÊìøÏ <ë«sê\T ‘Ó]#ês¡T.
πø+Á<ä+˝À n~Ûø±s¡+ eTTe«HÓï\qT+∫ ø±cÕ
j·÷ìøÏ, Ä ‘·sê«‘· ø±cÕj·T+ qT+∫ ‹]–
eTTe«HÓï\≈£L e÷]Hê á |ü]D≤eT+ eT]+‘·
y˚>∑+ |ü⁄+E≈£î+~. düs¡∞ø£s¡D, Á|üsTTy˚{°
ø£sD¡ , Á|ü|+ü Nø£sD¡ e+{Ï $HêX¯øs£ ¡ $<ÛëHê\
|üs¡´ekÕq+>± e´ekÕj·Ts¡+>∑+˝À uÛ≤Ø
dü+K´˝À Ä‘·àVü≤‘·´\T, bÕ]ÁXÊ$Tø£ s¡+>∑+˝À
27

mHé. sêyéT
uÛ≤ØkÕúsTT˝À O<√´>∑T\≈£î O<ë«düq, uÛ≤ØkÕú
sTT˝À |ü]ÁX¯eT\ eT÷dæy‘˚ \· T, »q kÕe÷
q´+ eT]+‘·>± <ë]Á<ä´+ bÕ\e≥+ »]–+
~. á |üPs¡«s¡+>∑+˝À _C…|æ Hêj·T≈£îsê\T
düTkÕàdü«sêCŸ MT&çj÷· ˝À $<˚o ô|≥Tºã&ÉT\≈£î
neø±X¯$Te«&É+ >∑T]+∫ e÷{≤¢&TÉ ‘·÷ á
n+X¯+ô|’ ªª#·s¡Ã m+‘√ düeTT∫‘·yÓTÆq~µ nì
ù|s=ÿHêïs¡T. ÄyÓT <äèwæº˝À á #·s¡´ m|üŒ{Ï
ø£|ü⁄Œ&ÉT nqTdü]+#·ã&ÉT‘·Tqï $<ÛëHê\
|üs¡+|üs¡˝À ˇø£ *+≈£î e÷Á‘·y˚T. mHé.&ç.m.
u≤≥˝ÀH˚ j·TT.|æ.m ≈£L&Ü n<˚ $<ÛëHêìï
nqTdü]+∫+~. $<˚o Ä]úø£ X¯≈î£ \Ô T ìπs•› +∫q
wüs¡‘·T\≈£î nqT>∑TD+>±H˚ πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·«+
á #·s¡´\qT #˚|ü{Ϻ+~. n+<äTe\¢ e÷]q
Ä]úø£ |üPs¡«s¡+>∑+˝À Ç~ düVü≤»yÓTÆq<˚.
ø±ì, uÛ≤s¡‘·<˚X¯ Á|ü»\≈£î e÷Á‘·+
Ç+<äT˝À ùV≤‘·Tã<ä∆‘· @e÷Á‘·+ ø£ì|æ+#·&É+
˝Ò<Tä . $<˚o Á|ü‘´· ø£å ô|≥Tºã&çì nqTeT‹+#ê
\ì πø+Á<ä eT+Á‹es¡Z+ rdüT≈£îqï ìs¡íj·÷ìï
MT&çj·÷ dü+düú\÷, sê»ø°j·TbÕغ\÷ ì•
‘·+>± K+&ç+#êsTT. Á|üuÛÑT‘·« ìs¡íj·T+ C≤r
j·T Á|üjÓ÷»Hê\≈£î rÁeyÓTÆq $|òü÷‘·+ ø£*
–+#˚ #·s´¡ nì $eT]Ù+#êsTT. á ìs¡j
í T· +,
kÕÁe÷»´yê<ä X¯≈£îÔ\≈£î |üP]Ô>± <ëk˛Vü≤+
nq≥+>±H˚ yês¡T |ü]>∑DÏ+#ês¡T.
yêsêÔ|Áü ‹ø±s¡+>±ìøÏ eP´Vü‰‘·àø£ ÁbÕ<Ûë

q´‘· e⁄+~. n+<ä T e\¢ H ˚ kÕ«‘· + Á‘· ´ +
e∫Ãq|üŒ{ÏqT+N á s¡+>∑+˝À Á|üy•˚ +#·{≤
ìøÏ $<˚oj·TT\≈£î neø±X¯+ Çe«≈£î+&Ü
Á|üuÛÑT‘ê«\T n&ÉT¶≈£î+≥÷ e#êÃsTT. eTq
düe÷»+˝À yêsêÔ |üÁ‹ø£\≈£î $•wüºyÓTÆq
>∑T]Ô+|ü⁄, >ös¡e+ Oqï $wüj·T+ eTq+<ä]ø°
‘Ó\TdüT. Á|üC≤_ÛÁbÕj·÷ìï @$<Ûä+>±HÓ’Hê
eT\#·>∑*π> kÕ<Ûäq+ n~. @$<Ûä+>± eT\#·
≥yÓTHÆ ê, n~ C≤rj·T Á|üj÷Ó »Hê\≈£î nqT>∑T
D+>±H˚ »s¡>±*. á $wüjT· +˝À m\¢|⁄ü Œ&É÷
eTq+ á n+XÊìπø ÁbÕ<Ûëq´‘· Çe«≥+
»s¡T>∑T‘·÷ e∫Ã+~. Ç+<äT˝À $<˚o X¯≈î£ \Ô ≈£î
uÛ≤>∑kÕ«eT´+ Çe«&É+ n+fÒ-uÛ≤s¡‘<· X˚ ¯ düyTÓ øÆ ´£
‘·qT, kÕ«‘·+Á‘ê´ìï, kÕs¡«uÛÖe÷~Ûø±sêìï
<Óã“ø=≥º&ÜìøÏ kÕ<Ûäq+>± kÕ«s¡ú|üs¡X¯≈£îÔ\T
<ëìï O|üj÷Ó >∑ô|≥Tº≈î£ H˚ neø±X¯+ Çe«&ÉyT˚
ne⁄‘·T+~.
eTq C≤rj·T Á|üC≤_ÛÁbÕj·÷ìï eT*#˚
neø±X¯ + $<˚ o j· T T\≈£ î Çe«≈£ L &É < ä H ˚
<äèw溑√H˚ HÓÁVüA Á|üuÛÑT‘·«+ ìs¡íj·T+ rdüT
≈£î+~. á <äèw摺 √ |ü]o*+∫q|ü⁄Œ&ÉT $<˚o
Á|ü‘·´ø£å ô|≥Tºã&ÉT\ Á|üy˚XÊìøÏ nqTeT‹+#ê
\qï πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·« ìs¡íj·T+ m+‘·e÷Á‘·+
ùV≤‘·Tã<ä∆yÓTÆq~ ø±<äT. ndüeT+»düyÓTÆq~.
yÓTT‘·+Ô >± sê»ø°jT· s¡+>∑+ j·÷e‘·÷Ô á
#·s´¡ qT rÁe+>± e´‹πsøÏ+∫+~. _.C….|æ.˝À

s¡#·sTT‘· Á|üU≤´‘· bÕÁ‹πøj·TT\T, Væ≤+<ä÷ ~q |üÁ‹ø£ m{Ï≥sY. Ç{°e\
‹s¡Teq+‘·|ü⁄s¡+˝À »]–q MT&çj·÷ esYÿcÕ|ü⁄˝À Äj·Tq Á|üy˚X¯ô|{Ϻq
|üÁ‘·+ dü+øÏåbÕÔqTyê<ä+ á yê´dü+.

e÷]ÿ ‡düTº

düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ëìï n&ÉTø¶ √yê*

ªª

ÇHé|òüπsàwüHé f…ø±ï\Jô|’ ìj·T$T+#·ã&çq bÕs¡¢yÓT+≥Ø
ø£$T{° $<˚o Á|ü‘·´ø£å ô|≥Tºã&ÉT\≈£î |ü#·ÃC…+&Ü }|ü⁄‘·T+<äì
m˙¶m |Á uü TÑÛ ‘·«+ n+#·Hê y˚d+æ ~. ø±ì <ëì }Vü≤\T ‘·\øÏ+
<äT\T #˚dü÷Ô Á|æ+{ŸMT&çj·÷˝À $<˚o Á|ü‘·´ø£å ô|≥Tºã&ÉT\qT
bÕs¡¢yÓT+≥Ø ø£$T{° ‹s¡düÿ]+∫+~. <ë+‘√ yêCŸù|sTT
Á|üuÛÑT‘·«+ bÕs¡¢yÓT+≥Ø ø£$T{° ìs¡íj·÷ìï ãT≥º<ëK\T #˚dæ
$<˚o X¯≈£îÔ\≈£î nqT≈£L\+>± ì*∫+~. Ç~ e+#·q ø±ø£
eTπseTe⁄‘·T+~?

µµ

ˇø£ ôdø£åqT, Ĭsôd‡dt ≈£L&Ü <ëìï e´‹πs
øÏ+#êsTT. ‘·èDeT÷˝Ÿ ø±+Á¬>dte+{Ï mHé.&ç.m.
$TÁ‘·|üøå±\T ≈£L&Ü <ëìï n&ÉT¶≈£îH˚+<äT≈£î
Á|üj·T‹ï+#êsTT. ø±+Á¬>dtqT+∫ yêeT|üøå±\
es¡≈£î yÓTT‘·Ô+>± Á|ü‹|üø£å+ j·÷e‘·÷Ô <ëìï
e´‹πsøÏ+∫+~. nsTTq|üŒ{Ïø°, yê»bÕjYT
Á|üuÛÑT‘·«+ e÷Á‘·+ $<˚o ô|≥Tºã&ç<ës¡T\
|üøå±H˚ ì\ã&ç+~.
yÓTT<ä{À¢ á Á|ü‹bÕ<äq e∫Ãq|ü⁄Œ&ÉT,
ÇHé|òüπsàwüHé f…ø±ï\Jô|’ ìj·T$T+#·ã&çq
bÕs¡¢yÓT+≥Ø ø£$T{° dæbòÕs¡T‡\ y˚Ts¡≈£î
q&ÉT#·Tø√yê\ì mHé.&ç.m. Á|üuTÑÛ ‘·«+ ìs¡j
í T· +
rdüT≈£î+~. $<˚o Á|ü‘´· ø£å ô|≥Tºã&ÉT\qT nqTeT
‹+#·&ÜìøÏ bÕs¡¢yÓT+≥Ø ø£$T{° |ü#·ÃC…+&Ü
}|ü⁄‘·T+<äì m˙¶m Á|üuÛÑT‘·«+ n+#·Hê
y˚d+æ ~. ø±ì <ëì }Vü≤\T ‘·\øÏ+<äT\T #˚d÷ü Ô
Á|æ+{ŸMT&çj÷· ˝À $<˚o Á|ü‘´· ø£å ô|≥Tºã&ÉT\qT
nqTeT‹+#ê\qï Á|ü‹bÕ<äqqT bÕs¡y¢ TÓ +≥Ø
ø£$T{° ‹s¡dÿü ]+∫+~. <ë+‘√ yêCŸù|sTT
Á|üuÛÑT‘·«+ bÕs¡¢yÓT+≥Ø ø£$T{° ìs¡íj·÷ìï
ãT≥º<ëK\T #˚d+æ ~. $<˚o X¯≈î£ \Ô ≈£î nqT≈£L
\+>±H˚ ì*∫+~. Ç~ e+#·q ø±ø£ eTπseTe⁄
‘·T+~?
C≤rj·T Á|üC≤_ÛÁbÕj·T+ $<˚o Á|ü‘·´ø£å
ô|≥Tºã&ÉT\≈£î e´‹πsø£+>± O+~. á düeTdü´
˝À‘·T bÕ‘·T\ìï{Ï˙ |ü]o*+∫q bÕs¡y¢ TÓ +≥Ø
ø£$T{°, <ëìï e´‹πsøÏ+∫+~. MT&çj·÷≈£î
dü+ã+~Û+∫q m&ç≥sY‡ –˝Ÿ¶ á #·s´¡ \qT ìsêø£
]+∫+~. nsTTq|üŒ{Ïø° yê»ù|sTT Á|üuTÑÛ ‘·«+ô|’
Çy˚M |üì#˚jT· ˝Ò<Tä . Á|æ+≥TMT&çj÷· ˝À $<˚o
ô|≥Tº ã &É T \≈£ î neø±X¯ + Çe«≈£ L &É < ä ì
1955˝À πø+Á<ä eT+Á‹es¡Z+ ÄyÓ÷~+∫q
rsêàHêìï ‹s¡><∑ √&É{≤ìπø yêCŸù|sTT Á|üuTÑÛ
‘·«+ ìs¡ísTT+#·T≈£î+~.
n+‘ê düC≤e⁄>±H˚ e⁄qï<äH˚~ Á|üuÛÑT‘·«
yê<äq. ‘êeTT ø=ìï eTT+<äT C≤Á>∑‘·Ô #·s¡´\T

#˚|ü{Ϻq≥T¢ ≈£L&Ü Á|üuÛÑT‘·«+ #ÓãT‘√+~.
yêsêÔ|üÁ‹ø£\ø£ô|’ j·÷»e÷q´ u≤<Ûä´‘·\qT
$<˚oj·TT\ #˚‘·T˝À¢ ô|≥º≥+ô|’ ìùw<Ûä+,
<˚X¯+˝À ìedædüTÔqï uÛ≤s¡rj·TT\ #˚‘·T˝À¢
e÷Á‘·y˚T j·÷»e÷q´ u≤<Ûä´‘·\T, dü+bÕ<äø£
u≤<Û´ä ‘·\÷ O+&Ü\˙, dü+bÕ<äøe£ s¡Z dæã“+~
˝Àq÷ &Ós¬’ ø£sº ¢¡ uÀs¡T˝¶ Àq÷ Hê\T–+≥ eT÷&ÉT
e+‘·T\ kÕúHê˝À¢ uÛ≤s¡rj·TT˝Ò e⁄+&Ü\˙
ø=ìï ìj·Te÷\T ô|{Ïqº ≥T¢ n~ #Ó|Œæ +~.
nsTT‘˚, ô|≥Tºã&ÉT\‘√bÕ≥T, ô|≥Tºã&ç
ô|{Ïqº yê] Á|üjTÓ »Hê\÷ yÓqï+fÒ e⁄+{≤j·TH˚
$wüj·T+ n+<ä]ø° ‘Ó\TdüT. O‘·Œ‘·TÔ\T, ‘·eT
Á|üjÓ÷»Hê\≈£î nqT>∑TD+>± e⁄+&˚≥T¢
#·÷#·Tø√>∑\ dæ‹ú ˝À ô|≥Tºã&ç ô|{Ïqº yês¡T+{≤
s¡HB˚ n+<ä]ø° ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ jÓTTø£ÿ
eTÚ*ø£ ‘ê‹«ø£ <Û√s¡DÏ. Á|üuÛÑT‘·«+ #ÓãT‘·Tqï
s¡ø£åD\T n˝≤ e⁄+&É>±H˚, 26 XÊ‘·+ y˚Ts¡≈£î
ô|≥Tºã&ÉT\T ô|{Ϻq $<˚o |üÁ‹ø±~Û|ü‘·T\T
á yêsêÔ|üÁ‹ø£\ô|’ nbÕs¡yÓTÆq Á|üuÛ≤e+
#·÷|ü>∑\T>∑T‘ês¡T. Á|üC≤_ÛÁbÕj·÷ìï eTq
C≤rj·T Á|üjTÓ »Hê\≈£î e´‹πsø£+>± eT[fl+#˚
|ü]dæú‹ @s¡Œ&É&Üìø£~ <ë]rdüTÔ+~.
C≤rj·T uÛÑÁ<ä‘·≈£î n+<äTe\¢ $|òü÷‘·+
ø£\T>∑T‘·T+~. Á|üC≤kÕ«eT´ dæús¡‘ê«ìï ã\V”≤
q|üsT¡ düT+Ô ~. C≤rj·T Á|üjTÓ »Hê\qT, Äø±+ø£å
\qT @e÷Á‘·+ |ü{Ϻ+#·Tø√≈£î+&Ü, Á|üuÛÑT‘·«+
‘êqT #˚j·T<ä\#·T≈£îqï<˚ #˚k˛Ô+~. Á|üC≤_Û
ÁbÕj·÷ìï eT*#˚ s¡+>∑+˝ÀøÏ HêHês¡ø±\jÓTÆ q
n+‘·sê®rj·T kÕ«s¡ú Á|üjÓT»q|üs¡ X¯≈£îÔ\
Á|üyX˚ ÊìøÏ <ë«sê\T ‘Óse¡ {≤ìπø |üPqT≈£î+~.
uÛ≤s¡‘<· X˚ Êìï ndæsú |¡ sü #¡ {· ≤ìøÏ sπ sTT+ãefi¯S¢
|üì#˚düTÔqï X¯≈£îÔ\≈£î ø°\ø£yÓTÆq á s¡+>±ìï
ˇ|üŒ#ÓãT‘√+~.
Á|üuTÑÛ ‘·« ìs¡j
í ÷· ìøÏ yÓqTø£ s¬ +&ÉT n+XÊ
\T ø£ì|ædüTÔHêïsTT. (1) $<˚o dü+düú\qT+&ç
n+‘·ø+£ ‘·≈L£ ô|s¡T>∑T‘·Tqï ˇ‹Ô&øç Ï ‘·\ ˇ–Z,

$T>∑‘ê $~Û-ìùw<Ûë\q÷ ‘=\–+#˚ neø±
X¯+ e⁄+~. (2) C≤rj·T |üÁ‹ø±s¡+>∑+, Ç{°
e*ø±\+˝À Á|üuÛÑT‘·« Ä]úø£ $<ÛëHê\e\¢
ø£*π> $HêX¯ø£s¡ Á|üuÛ≤yê\qT yÓ\T>∑T˝ÀøÏ
‘˚e&É+ HÓeTàHÓeTà~>± yÓTT<ä˝{… +ºÏ ~. n˝≤+{Ï
C≤rj·T |üÁ‹ø±s¡+>∑ |”ø£ qT\e÷\ì Á|üuTÑÛ ‘·«+
‘·\b˛k˛Ô+~. $<˚o yêsêÔ|Áü ‹ø£\qT nqTeT
‹+#˚≥¢sTT‘˚, yêπs ndü˝…’q j·T»e÷qT\T>±,
q÷‘·q $<ÛëHêìøÏ nqT>∑TDyÓTÆq <Û√s¡DÏ˝ÀH˚
|üÁ‹ø£\T q&ÉTkÕÔsTT.
düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´ yê<ä|ü⁄ nÁ>±dü
q+˝À e⁄qï nyÓT]ø± e´eVü≤]+#˚ rs¡T
y˚sπ >± O+~. >∑‘+· ˝À nsTT‘˚ ‘·eT≈£î Çwü+º ˝Òì
yês¡\Ô T sê≈£î+&Ü H√s¡T H=πøÿùdyêfi¯ó.¢ Ç|ü⁄Œ&ÉT
n˝≤ ø±<äT. u≤Vü‰≥+>±q÷, Á|ü#÷ q¤ ï+>±q÷
ˇ‹Ô&ç ‘Ód÷ü Ô ‘·eT≈£î nqT≈£L\+>± eT\T#·T≈£î
H˚+<äT≈£î ìs¡+‘·s¡ Á|üj·T‘·ï+ kÕ–+#·≥y˚T
nyÓT]ø± |ü<ä∆‹. Á|æ+{Ÿ MT&çj·÷, m\Áø±ºìø˘
MT&çj·÷ ¬s+&É÷ ≈£L&Ü, ‘Ó*dæø±ì, ‘·eT≈£î
‘Ó*j·T≈£î+&Ü>±ì ‘·eT<ë]ø=#˚Ã≥T¢ ˇ‹Ô&ç
‘ÓkÕÔs¡T.
‘·eT ‘ê‹«ø£ ∫+‘·qqT, ‘·eT sê»ø°jT· ,
Ä]úø£, kÕ+düÿè‹ø£ Ä~Û|ü‘ê´ìï Ç‘·s¡T\ô|’
s¡T<ë›\H˚ Á|üã\yÓTÆq ø±+ø£å Ä+<√fi¯qø£s¡
kÕúsTTøÏ #˚s¡T≈£î+~. á $<ÛäyÓTÆq düe÷#ês¡
kÕÁe÷»´yê<ä+‘√H˚ eT÷&Ée düVü≤ÁkÕ_›
yÓTT<ä\sTT´+~. ‘·èrj·T Á|ü|ü+#·<˚XÊ\ C≤r
j·T‘ê uÛ≤yê\qT, kÕ+düÿè‹ø£ Á|ü‘˚´ø£‘·q÷
s¡÷|ü⁄e÷≥|ü≥y˚T <ëì |üì.
(_) Ä<ÛäTìø£ Á|ü|ü+#·+˝À MT&çj·÷>∑T‘·Ôdü+düú\#˚ q&É|üã&˚ ã&Ü yêDÏ»´+>±
‘·j·÷¬s’+~.
nyÓT]ø±˝À e´ekÕú|æ‘·yÓTÆq MT&çj·÷
yê´bÕs¡ dü+düú\T Äs¡T 2000 dü+e‘·‡s¡+˝À
˝≤uÛ≤˝À¢ ø=‘·Ô ]ø±s¡T¶\T düèwæº+#êsTT.
1. mzm˝Ÿ- f…ÆyéT yês¡ïsY - 16,500ø√≥T¢
2) k˛˙
- 5,800 ø√≥T¢
3) ej·÷ ø±sYï
- 5000 ø√≥T¢
4) yê˝Ÿº &çd”ï
- 2,500 ø√≥T¢
5) q÷´dt ø±s=ŒπswüHé - 3,800 ø√≥T¢
6) u…¬sº˝ŸdüàHé
- 1,300 ø√≥T¢
1997˝À 2,400 ø√≥¢ ˝≤uÛÑ+ >∑&ç+∫q
f…ÆyéT yês¡ïsY 2000 dü+e‘·‡s¡+˝À 16,500
ø√≥¢ ˝≤uÛÑ+ Ä]®+∫+~. Ç|ü⁄Œ&ÉT Ä ø£+ô|˙
m.z.m˝Ÿ.˝À $©qyÓTÆ+~.
1980˝À Á|ü|ü+#· yêDÏ»´+˝À 18
XÊ‘·+ ø£eT÷´ìπøwüHé s¡+>±ì<˚- 35 y˚\
ø√≥¢ nyÓT]ø£Hé &Ü\s¡T¢. 1986˝À n~ ˇø£
28

düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ëìï n&ÉTø¶ √yê*

e÷]ÿ ‡düTº
\øå± ns¡y’Ó y˚\ ø√≥¢≈î£ #˚]+~. á eT<Û´ä ø±\+
˝À ◊s√bÕ qT+∫ {° M ø±s¡ ´ Áø£ e ÷\
m>∑TeT‘·T\T 225 XÊ‘·+ y˚Ts¡≈£î ô|]>±sTT.
1981˝À 101 ø√≥T¢>± e⁄qï Vü‰*e⁄&é yÓTT‘·+Ô
Ä<ëj·T+-1991˝À 220≈£î #˚]+~.
ªªÁ|ü»\T ‘·eT dü+düÿè‹ì ø±<äqT≈£îqï
|ü⁄Œ&ÉT C≤‹ eTqT>∑&É kÕ>∑<Tä µµ nì dü•Ã<ëq+<ä
yê‘ê‡j·TqHé ˇø£ dü+<äs¡“¤+˝À ù|s=ÿHêïs¡T.
ôV≤s√¬ø¢{Ïdt, k˛Áø£{°dt e+{Ï nCÒj·TT˝…’q
O<ä∆+&ÉT\Tqï|üŒ{Ïø°, Á^düT <˚X¯|ü⁄ eTVü≤Àqï‘·
dü+düÿè‹ n+‘·]+∫+~. düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´
yê<ëìøÏ Á|ü<ëÛ q Á|ü‹ì~Û nyÓT]ø± Ä•+#·T
‘·Tqï<˚$T≥+fÒ-Á|ü»\≈£î-yê] kÕ+düÿè‹ø£
yês¡dü‘ê«ìøÏ eT<Ûä´q>∑\ nqTã+<Ûë\qT
‘Ó+∫y˚jT· &ÜìøÏ neø±X¯+ ø£*Œ+#ê\H˚<.˚
kÕ+düÿè‹ø£ yês¡d‘ü ê«ìï ø±bÕ&ÉTø√e\
dæq ÄeX¯´ø£‘·qT ˝…ìHé u≤>± >∑T]Ô+∫
e´eVü≤]+#ês¡T. n+<äTe\¢H˚ Äj·Tq ‘·q
ø±Áy˚T&釽À ˇø£]‘√ e÷{≤¢&TÉ ‘·÷, eTj·Tø√˝Ÿdÿ”
s¡#q· \ |üsH¡ƒ êìπø |ü]$T‘·+ ø±y=<ä˙› , |ü⁄wæÿHé
s¡#·q\qT ≈£L&Ü #·<äyê\˙ ø√sês¡T. á
<äèø√ÿD≤ìøÏ ˝…ìHé m+‘·{Ï ÁbÕ<Ûëq´‘· Ç#êÃs√
ns¡ ú + #˚ d ü T ø√e&ÜìøÏ á O<ëVü ≤ s¡ D
‘√&ÉŒ&ÉT‘·T+~. kÕ+düÿè‹ø£ yês¡d‘ü ê«ìø° Á|ü»
\≈£L eT<Û´ä >∑\ nqTã+<Ûëìï ‘·T+∫ y˚jT· &Ü
ìøÏ, nyÓT]ø£Hé düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ä+ ‘·q
X¯øj
ÔÏ T· T≈£î\Ô ìï{Ï˙ ˇ&ç¶ Á|üjT· ‹ïdüT+Ô ~.
düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ä+ á |üìì
m˝≤ #˚j·T>∑\T>∑T‘·T+~? ˝≤{ÏHé nyÓT]ø±
<˚Xd¯ Tü &Ô eÓ s¬ H’ ê Ábı<äTH› ï˚ yêsêÔ |üÁ‹ø£˝À #·~y˚
Á|ü‹ |ü~ yêsêÔ ø£<∏äHê˝À¢ mì$T~, ‘·eT
K+&ÜìøÏ dü+ã+~Û+∫q düeTdü´\‘√ m˝≤+{Ï
dü+ã+<Û+ä ˝Òìy˚ nsTT e⁄+{≤sTT. n˝≤+{Ï~
Á|ü‹ |ü~ yêsêÔ ø£<Hä∏ ê˝À¢ Äs¡T @.|æ., j·TT.|æ.
◊. sêsTT≥sY‡ ˝Ò<ë @C…HÓ‡ ÁbòÕHé‡ Áô|ôd‡
(Çe˙ï yês¡\Ô +~+#˚ kÕÁe÷»´yê<ä dü+dü˝ú )Ò
yê{Ï˝À @<√ ˇø£ dü+düú n+<äCdÒ qæ y˚. ˝≤{ÏHé
nyÓT]ø± <˚XÊ\yês¡T kÕj·T+Á‘·+ y˚fi¯˝À¢
{Ï.$.˝À¢ #·÷ùd~ ≈£L&Ü n<˚ <ëe÷cÕ˝À
n+~+#˚ yês¡Ô\H˚. n$ $<˚XÊ\qT+∫
n+~+#· ã&çqy˚. ø=‘·>Ô ± kÕ«‘·+Á‘·´+ bı+~q
Ädæj÷· , ÄÁ|òøæ ± <˚XÊ˝À¢q÷ n<˚ |ü]dæ‹ú .
Á|ü|+ü #· »HêuÛ≤˝À n‘·´~Ûø£ dü+U≤´≈£î\T
ìedæ+#˚~ Ädæj÷· , ÄÁ|òøæ ±, ˝≤{ÏHé nyÓT]ø±
<˚XÊ˝À¢. nsTT‘˚ Ä <˚XÊ\ìï{Ïø° n_Ûeè~∆
#Ó+~q ô|≥Tºã&ç<ëØ <˚XÊ\qT+∫ #˚πs
düe÷#ês¡ Á|üyêVü≤+, ndü+U≤´≈£î\T ìedæ+#˚
<˚XÊ\qT+∫ yê]øÏ #˚sπ düe÷#êsêìøÏ e+<ä
29

ªª

eTq |Á »ü \ C≤‹ eT÷˝≤\qT ‘Ó+∫ y˚jT· &Üìπø
düe÷#ês¡ <ë&ç O<˚›•+#·ã&ç+~. eTq dü+düÿè‹
eT÷˝≤\H˚ ‘·T+∫ y˚jT· &É+, eTq |Á »ü \T m˝≤+{Ï C≤‹
eT÷˝≤\÷, kÕ+düÿè‹ø£ |üPs¡« s¡+>∑eT÷ ˝Òì yês¡T>±
‘·j÷· s¡jT˚ ´≥T¢ #˚jT· ≥+ »s¡T>∑T‘·T+~.

µµ

s¬ ≥T¢>± e⁄+≥Tqï<äì ˇø£ n+#·HêqT ã{Ϻ
‘Ó\Tk˛Ô+~. n‘·´~Ûø£ »HêuÛ≤ ìedæ+#˚
Ädæj·÷, ÄÁ|òæø±, ˝≤{ÏHé nyÓT]ø± <˚XÊ˝À¢
|üÁ‹ø£\T, πs&çjÓ÷, f…*$»Hé, Ä e÷≥ø=ùdÔ
dæìe÷ |ü]ÁX¯eT düsTT‘·+ yÓTT‘·+Ô >± bÕXÊÑ·´
Á|ü#êsêìøÏ ã+B\sTT e⁄HêïsTT. Á|ü|ü+#·
eT+‘·{≤ >∑\ á |ü]dæú‘·T\≈£î uÛ≤s¡‘·<˚X¯+
≈£L&Ü $TqVü‰sTT+|ü⁄ ø±<äT. bÕXÊÑ·´
<˚XÊ\qT+∫ m≈£îÿô|≥ºã&çq kÕ+düÿè‹ø£ <ë&ç
jÓTTø£ÿ ‘êøÏ&ç ô|]π>ø=B›, eTq+ á |ü]dæ‹ú ì
eT]+‘· u≤>± ns¡ú+ #˚düT≈£î+{≤+. eTq
Á|ü»\ C≤‹ eT÷˝≤\qT ‘Ó+∫ y˚jT· &Üìπø
Ä <ë&ç O<˚›•+#·ã&ç+~. eTq dü+düÿè‹
eT÷˝≤\H˚ ‘·T+∫y˚j·T&É+, eTq Á|ü»\T
m˝≤+{Ï C≤‹ eT÷˝≤\÷, kÕ+düÿè‹ø£ |üPs¡«
s¡+>∑eT÷ ˝Òì yês¡T>± ‘·j·÷s¡j˚T´≥T¢
#˚j·T≥+ »s¡T>∑T‘·T+~.
düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ä+, ‘·q $düsÔ D¡
ø±+ø£qå T ø£|Œæ |ü⁄#T· Ã≈£îH˚+<äT≈£î ˇø£ eTTdüT>∑T>±,
‘·q ‘ê‹«ø£ ∫+‘·qq÷, ‘·q dü+düÿè‹˙ n&É+¶
ô|≥Tº≈£î+≥T+~. e+<ä dü+e‘·‡sê\ ÁøÏ‘·+,
ÄÁ|òæø± K+&É+ q&çu§&ÉT¶q>∑\ ˇø£ Á|ü<˚XÊìï
düTHêj·÷dü+>± ‘·eT nBÛq+˝ÀøÏ ‘Ó#T· Ãø√>∑*
>±eTqï yês¡Ô ‘·q≈£î #˚]q|ü⁄Œ&ÉT u…*®j·T+
sêE H√{ÏqT+∫ yÓ\Te&çq yêø±´\T yê]
HÓ’C≤ìøÏ n<ä›+ |ü&ÉT‘·THêïsTT. Ä Á|ü<˚X¯+˝À
n|üŒ{Ï es¡≈£L n\eTT≈£îì Oqï Nø£{Ï
‘=\–b˛sTT, yÓ\T>∑T\T Á|üd]ü +#˚ X¯ø+£ Äs¡+
uÛ+Ñ ne⁄‘·T+<äì nHêï&Üj·Tq. ÄÁ|òøæ ± K+&Ü
ìøÏ m˝≤+{Ï yÓ\T>∑TqT ‘Ó∫Ãô|{≤ºs√ n+<ä]ø°
‘Ó\TdüT. ÄÁ|òæø±˝À ù|<ä]ø£+, ìs¡ø£åsêdü´‘·,
Ä]úø£ yÓqTø£u≤≥T‘·q+ nH˚ø£ <äXÊu≤›\bÕ≥T
ì*∫ e⁄+&˚≥T¢ #˚dæ+~ Ä yÓ\Tπ>.
Ä ‘·sV¡ ‰ü e\kÕ~Û|‘ü ´· + ø=‘·Ô s¡÷bÕìï
dü+‘·]+#·T≈£î+~. düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ä+
<ëH˚ï Á|ü‹bÕ~k˛Ô+~. ‘·q≈£î nqT≈£L\yÓTqÆ

|ü]dæú‹ì kÕ~Û+#·T≈£îH˚+<äT≈£î>±qT, X¯øÏÔe+‘·
yÓTÆq, ôd’<ë∆+‹ø£ Äj·TT<Ûä+>± düe÷#êsêìï
O|üjÓT>∑ô|≥Tºø√e≥+ »s¡T>∑T‘·T+~. Á|ü|ü+#·
|ü]D≤e÷\ô|’ ‘·eT dü«+‘· n_ÛÁbÕj·÷\q÷,
‘·q dü«+‘· Ä<äsêÙ\q÷, $\Te\q÷ Ç‘·s¡
ÁbÕ+‘ê˝À¢ì Á|ü»\MT<ä s¡T<ä&› +É »s¡T>∑T‘√+~.
C≤rj·T $yÓ÷#·q Áø£e÷ìï eT+<ä–+|ü
CÒj·T&Üìø°, ‘·<ë«sê ‘·eT Ä]úø£ Ä~Û|ü‘ê´ìï
|ü{Ïwüº|üs¡T#·T≈£îH˚+<äT≈£L nqT≈£L\ yê‘êes¡
D≤ìï @s¡Œs¡#·T≈£îH˚+<äT≈£î e⁄<˚›•+∫ã&çq<˚
Ç<ä+‘ê.
Á|ü|+ü #êìøÏ düe÷#ês¡+ n+<äCùÒ d kÕ<Ûä
Hê\T ndü+U≤´ø£+. Á|ü<ëÛ qyÓTqÆ yêsêÔd+ü dü\ú T
(q÷´dt mC…˙‡\T)-150 OHêïsTT. πs&çjÓ÷,
{°M ùdºwüqT¢ 1.20 \ø£å\THêïsTT. yêsêÔ
|üÁ‹ø£\T 25 y˚\T. ne˙ï ø£*|æ 99 ø√≥¢
Á|ü‘T· \qT n#·TÃ y˚dTü +Ô {≤sTT.
düe÷#ês¡+ô|’ ìj·T+Á‘·D m˝≤ kÕ>∑T
‘·T+~? düe÷#êsêìï m˝≤ O‘·Œ‹Ô #˚kÕÔsT¡ ?
m˝≤ |ü+|æD° #˚kÕÔs¡T? nH˚ n+XÊ\ô|’
Á|ü|+ü #· Á|üC≤_ÛÁbÕj·T+ ÄdüøÔÏ ø£*– O+&É&+É
düV≤ü »+. Á|üdTü ‘Ô +· ô|≥Tºã&ç<ëØ Á|ü|+ü #·+˝À
yÓ\Te&ÉT‘·Tqï Á|ü#·Ts¡D˝À¢ 75 XÊ‘·+ nyÓT]ø±, »bÕHé, nH˚ø£ Ç‘·s¡ bÕXÊÑ·´ ◊s√
bÕ <˚XÊ\ n»e÷sTTw” ÁøÏ+<ä q&ÉTdüTÔHêïsTT.
$C≤„q düs¡«dü«+ (mHéôd’ø√¢|”&çj·÷), ]|òü¬sHé‡
|ü⁄düøÔ ±\ Á|ü#T· s¡Dô|H’ ê yê{Ï n»e÷sTTw”jT˚
kÕ>∑T‘√+~. nH˚ø£ es¡eú ÷q <˚XÊ\ nqTuÛÑ
yê\≈£î, #·]Á‘·≈£î uÛ≤wü´+ #Óù|Œ |üì˝À n$
$eø£å #·÷|ü⁄‘·T+{≤sTT. ø=ìï dü+<äsꓤ˝À¢
O<˚›X¯´|üPs¡«ø£+>±H˚ eÁø°ø£]+∫ #·÷|ü⁄‘êsTT.
ªkÕ+düÿè‹ø£ |ü]ÁX¯eTµ ô|’ $T>∑‘ê yê{Ï‘√
bÕ≥T, e÷q÷´˝Ÿ‡, bÕsƒ¡´Á>∑+<∏ë\T, ø±\Œìø£
kÕVæ≤‘·´+ Á|ü#·Ts¡D ≈£L&Ü ªkÕ+düÿè‹ø£
|ü]ÁX¯eTµ >∑T‘êÔ~Û|ü‘·´+ ÁøÏ+<äπø edüTÔ+~.
yê{Ï<ë«sêH˚ bÕXÊÑ·´<˚XÊ\T ‘·eT uÛ≤wü\qT,

e÷]ÿ ‡düTº

düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ëìï n&ÉTø¶ √yê*

ªª

Væ≤+dü, j·TT<ë∆\T e÷qe HÓ’»+˝À n+‘·Ø¢q+>±
e⁄+&˚ düVü≤» \ø£åD≤˝Òqqï uÛ≤yêìï yê´|æÔ #˚ùd $<Ûä+>±
yês¡Ô\qT eT\#·≥+ á ø£+ô|˙\T #˚düTÔqï |üì. j·TT<ä∆
|Á #
ü ês¡+, Äj·TT<Ûë\ neTàø+£ #Ó≥|º {ü ≤º\T y˚dTü ø=ì kÕ>∑T
‘·T+{≤sTT. Ädæj÷· , ÄÁ|øæò ±, ˝≤{ÏHé nyÓT]ø± <˚XÊ\ |Á »ü \
Ä˝À#·q\qT |Á uü ≤Û $‘·+ #˚jT· ≥y˚T yê{Ï \ø£´å +.

µµ
‘·eT Jeq $<ÛëHê\qT, kÕe÷õø£ $\Te
\qT, $ìjÓ÷>∑+ rs¡T‘ÓqTï\q÷ es¡eú ÷q
<˚XÊ\ô|’ s¡T<ä›≥+ »s¡T>∑T‘√+~. es¡úe÷q
<˚XÊ\≈£î #Ó+~q C≤rj·T düe÷#ês¡+dü+dü\ú T
ø=~›>± e⁄HêïsTT ø±ì n$ n+~+#˚ düe÷#ê
sêìï ‘·eT Á|üjÓ÷»Hê\≈£î nqT>∑TD+>±
e&Éb˛‘·≈£î >∑T]#˚j·T&É+, ôdHê‡sY #˚j·T≥+,
‹s¡>∑sêj·T&É+ »s¡T>∑T‘√+~.
n<˚ düeTj·T+˝À, düe÷#ês¡s¡+>∑+˝À
ãVüQfi¯C≤‹ MT&çj÷· ø±s=Œπswüqq¢ T e´ekÕú
|æ+#·&ÉeT÷ »s¡T>∑T‘√+~.
nyÓT]ø£Hé kÕe÷õø£ XÊgy˚‘·Ô ôV≤s¡“sYº
◊.dæÿ\¢sY ‘·q Á>∑+<∏+ä ªª~ yÓT+Æ &é y˚TH˚»sY‡µµ˝À
@eTì #ÓbÕŒs√ #·÷&É+&ç. ªª<äTs¡THÓq’ á yêDÏ
»´ kÕÁe÷C≤´\T Á|ü|+ü #· e÷¬sÿ{ŸqT ‘·eT≈£î
#˚‘H· q’Ó +‘· kÕqT≈£L\+>± r]Ã~<äT≈› î£ +{≤sTT.
nsTT‘˚ Äj·÷ <˚XÊ˝À¢>\∑ ìj·TeT ìã+<Ûqä
\≈£î ˝Àã&˚ Ä |üì #˚jT· e\dæ e⁄+≥T+~.
n$ nìï#√{≤¢ ˇπø yÓ÷düsÔ T¡ >± e⁄+&Ée⁄. ‘·s#¡ T·
n$ HêeTe÷Á‘·+>±H˚ e⁄+≥T+{≤sTT. Äj·÷
ÁbÕ+‘ê\ Ä]úø±_Ûeè~∆ kÕúsTTì ã{Ϻ ≈£L&Ü
e⁄+{≤sTT. Á|ü|ü+#·yê´|üÔ+>± e÷¬sÿ≥T¢
dü+bÕ~+#·&É+, düTHêj·÷dü+>± ˝≤uÛ≤\T
Ä]®+#·&+É yê{Ï \øå±´\T. yê{Ïì kÕ~Û+#·≥+
ø√düeTì, Äj·÷ <˚XÊ˝À¢ ‘·eT Á|ü|+ü Nø£è‘·
yêDÏ » ´ yê‘êes¡ D + |ü P ]Ô > ± ô|’ # ˚ s TT
kÕ~Û+#·&ÜìøÏ Ä≥+ø£+>± e⁄qï kÕ+düÿè‹ø£,
düe÷#ês¡ e´edü˝ú À¢ Á|ü‹ ˇø£ÿ<ë˙ï Á|üu≤Û $‘·+
#ÓjT· ´{≤ìøÏ, kÕ<Û´ä yÓT‘Æ ˚ Ä~Û|‘ü ´· + kÕ~Û+#·{≤
ìø° Á|üjT· ‹ï+#·≥+ ‘·|Œü ìdüse¡ ⁄‘·T+~. Ç<˚B
‘ê‘êÿ*ø£yÓTÆq nedüs¡+ ø±<äT. e÷¬sÿ{Ÿ
e´edüú˝À qT+∫, Ä e´edüú ‘·qjÓTTø£ÿ ÁbÕ<Ûë
e÷´\÷, Çe«pù| edü‘T· \÷, $~Û+#·<\ä #˚
Ä+ø£å\÷ yÓTT<ä˝…’q yê{ÏqT+∫ O<䓤$+#˚
XÊX¯«‘· nedüs+¡ n~.
Á|ü d ü T Ô ‘ · + , Ä $<Û ä y Ó T Æ q q\uÛ … ’ ◊ <ä T

K+&Ü+‘·s¡ yêDÏ»´dü+düú\T πs&çjÓ÷, f…*
$»Hé, Á|æ+{Ÿ MT&çj·÷, {°M Á|ükÕsê\qT
n+~+#˚ O|üÁ>∑Vü‰\T yÓTT<ä˝…’q yê{Ïô|’
Ä~Û|‘ü ´· + ø£*– e⁄HêïsTT. Ä yêDÏ»´ dü+dü\ú T
Á|ü#·Ts¡D dü+düú\q÷, πs&çjÓ÷, f…*$»Hé
πø+Á<ë\q÷ ø=ìy˚kÕÔsTT. Ç+<äT˝À 25
ø£+ô|˙˝À¢ nyÓT]ø± ô|≥Tºã&˚ Ä~Ûø£´‘êkÕú
q+˝À e⁄+~. BH˚ï eTs√ $<Ûä+>± #Ó|ü⁄Œø√yê
\+fÒ.. ‘·èrj·T Á|ü|ü+#· <˚XÊ\ düe÷#ês¡
Á|ükÕs¡ e´edüqú T nyÓT]ø±j˚T ‘·q #Ó|⁄ü Œ#˚‘˝· À¢
e⁄+#·Tø=ì q&ç|kæ ˛Ô+~
á >∑T‘·Ô yê´bÕs¡ dü+düú\T, nyÓT]ø±≈£î
#Ó+~q $T*≥Ø bÕ]ÁXÊ$Tø£ düeTT<ëj·÷
\qã&˚ - ◊._.m+., ˝…dæº+>¥ ôV’≤dt, yÓdüºsYï
m˝…ÁøϺø˘ ø£+ô|˙\≈£î #Ó+~ OHêïsTT, ˝Ò<ë
yê{Ï‘√ düìïVæ≤‘· dü+ã+<Ûë\T ø£*– OHêïsTT.
|ü•ÃeT »s¡à˙øÏ #Ó+~q d”yÓTHé‡, ÁbòÕHé‡≈£î
#Ó+~q e÷Á‘ê ≈£L&Ü »q u≤VüQfi¯´|ü⁄ MT&ç
j·÷ô|’ Ä~Û|ü‘·´+ #·˝≤sTT+#˚ Á|üj·T‘·ï+˝À
e⁄HêïsTT. Á|ü#êsê˙ï - $T*≥Ø O‘·Œ‹Ô˙
$T[‘·+ #˚j·T{≤ìøÏ, |”&Éq, <äTsêÁø£eTD,
<√|æ&û j·T+Á‘ê+>∑+˝À ˇø£ uÛ≤>∑+>± e⁄+&˚≥T¢
#˚jT· &Üìø° »s¡T>∑T‘·Tqï Á|üjT· ‘·ï+ eTq ø£fifl¯
m<äT≥ ø£q|ü&TÉ ‘√+~.
OHêà<ä|üP]‘·yÓTÆq, |üP]Ô>± nuÛ≤+&Ü
\‘√ ≈£L&çq Á|ü#ês¡+‘√ }<äs>¡ ={Ϻ ‘·èrj·T
Á|ü|ü+#· <˚XÊ˝À¢ ˇø£<ëìøÏ e´‹πsø£+>±
eTs=ø£{Ï ‘·\|ü&≥˚ T¢>± $<˚«cÕ\qT s¡>\∑ Ã≥+
ˇø£yÓ’|ü⁄qT+∫ kÕ–dü÷Ô, ‘·<ë«sê |üs¡düŒs¡
dü+ã+<Ûë\T <Óã“‹qï <˚XÊ\≈£î Äj·TT<Ûë\qT,
yê{Ï‘√ Á|üj÷Ó –+#˚ eT+<äT>∑T+&ÉT kÕe÷Á–ì
neTTàø√e≥+ Ç+ø=ø£ yÓ|’ ⁄ü Hê @ø£ø±\+˝À
kÕ–+#·≥y˚T á ≈£L≥$T $~Û $<Ûëq+. nDT
|üØø£å\ |üs¡+|üs¡ $wüj·T+˝À, uÛ≤s¡‘·-bÕøÏ
kÕÔHé <˚XÊ\eT<Ûä´ OÁ~ø£Ô‘· ‘·˝…‹Ô |üs¡düŒs¡+
‘·\|ü&˚ |ü]dæú‹ @s¡Œ&çq|ü⁄Œ&ÉT ˝≤uÛÑ|ü&ç+~

|ü•ÃeT<˚XÊ\ dü+düú˝Ò. yês¡Ô\qT, j·TT<ä∆
kÕe÷Á–ì ¬s+&ç{° $Áø£sTT+#·Tø√&ÜìøÏ á
ø£+ô|˙˝Ò $$<Ûä s¡+>±˝À¢ OÁ~ø£Ô‘·\T düèwæº+#˚
yês¡Ô*kÕÔsTT. j·TT<ä∆ yê‘êes¡D+ ‘·˝…‘·Ô>±H˚
Çs¡ T |ü ø £ ø å ± \≈£ L Äj· T T<Û ä kÕe÷Á–ì
neTTà≈£î+{≤sTT.
Væ≤+dü, j·TT<ë∆\T e÷qe HÓ»’ +˝À n+‘·
Ø¢q+>± e⁄+&˚ düV≤ü » \ø£Då ≤˝Òqqï uÛ≤yêìï
yê´|æÔ #˚ùd $<Ûä+>± yês¡Ô\qT eT\#·≥+ á
ø£+ô|˙\T #˚düTÔqï |üì. j·TT<ä∆ Á|ü#ês¡+,
Äj·TT<Ûë\ neTàø£+ #Ó≥º|ü{≤º\T y˚düTø=ì
kÕ>∑T‘·T+{≤sTT. Ädæj·÷, ÄÁ|òæø±, ˝≤{ÏHé
nyÓT]ø± <˚XÊ\ Á|ü»\ Ä˝À#·q\qT Á|üu≤Û
$‘·+ #˚j·T≥y˚T yê{Ï \ø£å´+. <ëìï kÕ~Û+#·
≥+ø√dü+, eT+∫ì-#Ó&ÉT>±, #Ó&ÉTqT-eT+∫
>±qT, Á|ü>∑‹ì-Á|ü>∑‹ ìs√<Ûäø£+>±, Á|ü>∑‹
ìs√<Ûäø£‘·qT - Á|ü>∑‹>±qT ∫Á‹+#·≥+
»s¡T>∑T‘√+~. n+<äTø=s¡≈£î dü]ø=‘·Ô |ü<äC≤
˝≤ìøÏ s¡÷|üø\£ Œq #˚dTü HÔ êïs¡T. O<ëVü≤s¡D≈£î,
m˝Ÿ kÕ˝…«&ÜsY≈î£ e´‹πsø£+>± edüTqÔ ï ø£<Hä∏ ê˝À¢
ø£ì|æ+#˚ |ü<ë\ nsêú˝Ò y˚sT¡ >± e⁄+≥THêïsTT.
<˚Xu¯ ≈ÑÛ î£ \Ô qT ªf…Ás¡]düT\º Tµ>± ù|s=ÿ+≥THêïs¡T.
$yÓ ÷ #· q b˛sê{≤ìï ªk˛<ä s ¡ Á|ü » \ô|’
j·TT<ä∆+µ>± O<äVü≤]düTÔHêïs¡T. Vü≤+‘·≈£î\qT
ªkÕe÷õø£ ã\>∑+ª nì n+≥THêïs¡T. bòÕdædTü º
\qT Á|üuÛÑT‘·«+>± ù|s=ÿ+≥THêïs¡T. nyÓT]ø£Hé
ô|‘· Ô + <ës¡ ¢ q T ªdü \ Vü ‰ <ës¡ T \Tª nì
n+≥THêïs¡T. Çsêø˘ô|’ j·TT<ë∆ìï $yÓ÷#·q
b˛sê≥+>± ∫Á‹+#·#·÷düTÔHêïs¡T. nyÓT]ø£Hé
kÕÁe÷»´yê<ä Á|üjÓT»Hê\≈£î nqTe⁄>±
e⁄+&˚≥T¢, Á|ü»\ Ä˝À#·q\qT eT\#·{≤ìøÏ
e÷sêZ ì ï dü T >∑ e Tq+ #˚ j · T {≤ìø° á
Á|ü # êsêìï O|ü j Ó ÷ >∑ ô |≥Tº ≈ £ î +≥THêïs¡ T .
Çsêø˘ô|’ j·TT<ä∆+ $wüj·T+˝À ≈£L&Ü nyÓT]ø±
kÕ–+∫q Á|ü#ês¡+˝À Ç<˚ $<Ûyä TÓ qÆ eÁø°øs£ D¡
»]–+~. |ü<ë\ nsêú\qT ‘ês¡Te÷s¡T
#˚XÊs¡T. n‘·´+‘· <äTs¡<èä wüøº s£ y¡ TÓ qÆ <˚$T≥+fÒ,
Çsêø° yêsêÔ |üÁ‹ø£\T düsTT‘·+ nyÓT]ø±
düe÷#ês¡ dü+düú\T n+<äCÒdæq Ç˝≤+{Ï
yês¡\Ô H˚ Á|ü#T· ]+#êsTT. nyÓT]ø± yêsêÔ dü+düú
\T, ˝≤{ÏHé nyÓT]ø± |üÁ‹ø±s¡+>∑+˝À ªªnqTe÷
HêdüŒ<ä |ü<ä∆‘·T\qT Á|üy˚X¯ô|{≤ºj·Tì ªª˝≤{ÏHé
nyÓT]ø± ø£eT÷´ì»+ |ü≥¢ e´‹πsø£‘·ªª nH˚
‘·q Á>∑+<∏ä+˝À, >±«{Ïe÷˝≤ e÷J n<Ûä´≈£åî&ÉT
EyêHé CÀdt n¬syÓ˝À ù|s=ÿHêïs¡T.
á |ü<ä∆‘·T˝Ò$T≥+fÒ, ‘·|ü⁄Œ&ÉT yês¡Ô\qT
düèwæº+#·&É+ yê{ÏH˚ j·T<ës¡ú yês¡Ô\T>±
n+~+#·≥+. ‘·˝≤‘√ø£ ˝Ò≈î£ +&Ü ø£‹]Ô +#·&+É
30

düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ëìï n&ÉTø¶ √yê*

e÷]ÿ ‡düTº
<ë«sê yês¡\Ô qT eÁø°ø]£ +#·&+É . nuÛ≤+&Ü\≈£î
>∑T¬s’q u≤~Û‘·T\T düe÷<Ûëq+ #Ó|ü⁄Œ≈£îH˚ ne
ø±X¯+ Çe«≈£î+&É≥+. dü+ã+<Û+ä ˝Òì n+XÊ\
qT yês¡\Ô ≈£î CÀ&ç+#·&+É . yês¡j
Ô TÓ Tø£ÿ Á|üu≤Û e+
X¯Sq´eTj˚T´es¡≈î£ C≤|ü´+#˚dæ Á|ü#T· ]+#·≥+.
yês¡\Ô ≈£î ‘·eT ∫‘·+Ô e∫Ãq uÛ≤wü´+ #Ó|Œü ≥+.
yêDÏ»´ Á|üø≥£ q\T m≈£îÿe>± e∫Ãq+<äTe\¢
düú˝≤uÛ≤e+ @s¡Œ&ç+<äqï kÕ≈£î‘√ eTTK´yÓTÆq
yês¡Ô\qT Á|ü#·T]+#·≈£î+&Ü ãT≥º<ëK\T
#˚jT· ≥+. ø=ìï ø=ìï ø£<Hä∏ ê\ Á|ü#T· s¡DqT
ìùw~Û+#·≥+. ø£≥Tºø<£ \ä∏ ‘√ ≈£L&çq Á|üø≥£ q\T
‘·j÷· s¡T#˚dæ me]ù|s¡TH√ Á|ü#T· ]+#·&+É . @<√
ˇø£ |ü<ëìï ø=fÒwqü ˝¢ À ô|{Ï.º Ä |ü<+ä Ä
e´øÏÔ H√{ÏqT+∫ e∫Ã+<˚qqï n_ÛÁbÕj·T+
ø£\T>∑Cj
Ò T· &É+. ø£<qä∏ + Á|ükÕÔeH˚ ˝Òì ôV≤&ç+¶ >∑T
ô|≥º&É+... yÓTT<ä˝…’q |ü<ä∆‘·T\T nqTdü]+#·
ã&ÉT‘·THêïsTT.
1982˝À Ç+>∑¢+&ÉT≈£L, n¬s®+{°Hê≈£L
eT<Û´ä ‘·˝‹… qÔ dü+|òTü s¡¸D dü+<äs“¡ +¤ ˝Àq÷ n<˚
ø£ì|æ+∫+~. Á_{°wt kÕÁe÷»´yê<ä <äTsêÁø£
eTD <ë&çì düe´yÓTÆq, Hê´j·TyÓTÆq #·s¡´>±
nyÓT]ø£Hé yêsêÔdü+düú\T n_Ûe]í+#êsTT.
1982˝À ˝…ãHêHéô|’ ÇÁC≤sTT˝Ÿ <äTsêÁø£eTD
dü+<äs“¡ +¤ ˝Àq÷ Ç˝≤H˚ »]–+~. ÇÁC≤jÓT˝ŸqT
düeT]ú+#˚ $<Ûä+>± yêsêÔ ø£<∏äHê\T e#êÃsTT.
Çsêø˘ j·TT<ä∆ düeTj·T+˝À m+ã&Ó&é »s¡ï*»+
nH˚ |ü<ä+ yê&ÉTø£˝ÀøÏ e∫Ã+~. <äTsêÁø£eTD
ã\>±˝À¢ n+‘·sꓤ>+∑ >± bÕÁ‹πøj·TT\T |ü+ù|
yêsêÔ ø£<∏äHê\≈£î e]Ô+#˚ |ü<ä+ n~. <äTsêÁø£
eTD <ës¡T\T Ä<˚•+∫q $<Ûä+>±H˚ yê]
yês¡Ô\T+{≤sTT. uÛÑj·TyÓTs¡T>∑ì |üÁ‹ø± s¡#·q
jÓTTø£ÿ eT÷\ dü÷Á‘ê\H˚ n|üV‰ü dü´+ #˚ùd~>±
e⁄+~.
Ädæj÷· , ÄÁ|òøæ ±, ˝≤{ÏHé nyÓT]ø± <˚XÊ\T
#ê˝≤yê{Ï˝À $<ä´, XÊÁd”j
Ô T· $C≤„q+, dü+düÿè‹
ì$T‘·+Ô Äj·÷ <˚XÊ\ ã&Ó≥® ˝¢ À m+‘· øπ {≤
sTT+|ü⁄\T #˚kÕÔs√ n+<äT˝À dü>∑≥Tq 30
XÊ‘êìøÏ düe÷qyÓTqÆ yÓTT‘êÔìï n&É«s¡sº TTõ+>¥
Ks¡TÃ\≈£î $ìjÓ÷–kÕÔs¡T. á <˚XÊ˝À¢,
Á|ü>‹∑ o\ |üÁ‹ø£\T düsTT‘·+, Ä]úø£ nedüsê\
Ø‘ê´ bÕXÊÑ·´<˚XÊ\ n&É«s¡ºsTTEyÓT+≥¢qT
ù|J\≈£î ù|J\T Á|ü#T· ]+#·≥+ »s¡T>∑T‘√+~.
á ‘·s¡Vü‰ n&É«s¡ºsTTõ+>¥ e\q, Äq
yêsTTr>± edüTÔqï kÕ+düÿè‹ø£ $\Te\qT
$&ÉHê&É{≤ìøÏ, bÕXÊÑ·T´\ $ìeTj·T<Û√s¡DT
\qT eTq Á|ü»\ HÓ‹qÔ s¡T<ä{› ≤ìø° Áb˛‘·‡
Væ≤+#·≥+ »s¡T>∑T‘√+~.
yê{Ïqìï{Ï˙ $X‚w¢ +æ ∫q MT<ä≥ düŒwüº
31

ªª

bÕXÊÑ·´<˚XÊ\ Á|ü#êsêìø° ì]›wüºyÓTÆq Á|ü‘˚´
ø£‘\· Tqï C≤rj·T dü+düÿè‘·T\≈£L bıdü><∑ Tä . á
|Á #
ü ês¡+ Äj·÷ <˚XÊ˝À¢ |òTü s¡¸D\T ‘Ó∫|ôà &ÉT‘·T+~.
Oqï‘·esêZ\ yê]˝À $#·\à $&ç‘H· êìï |ô +bı+
~k˛Ô+~. yê] Ä˝À#·Hê düs[¡ ì uÁ wÑÛ Tü º |ü{dºÏ Tü +Ô ~.

eTe⁄‘·Tqï~ @$T≥+fÒ-es¡úe÷q <˚XÊ˝À¢
|üì#˚düTÔqï K+&Ü+‘·s¡ ø£+ô|˙\ ‘·eT Ä]úø£
X¯øÏÔ k˛úeT‘·\‘√ Á|üe÷<äø£s¡yÓTÆq kÕe÷õø£
s¡T>∑à‘·qT oÁ|òüT>∑‹q yê´|æÔ #˚düTÔHêïsTT.
˝≤uÛ≤s¡®H˚ |üs¡e÷e~Û>± >∑\ X¯≈£îÔ\T Á|ü#ês¡+
#˚dTü qÔ ï Ø‹˝À $ìjÓ÷>∑+ ô|+#·≥eTH˚<˚ á
s¡T>∑à‘·.
bÕXÊÑ·´ <˚XÊ\T ‘·j÷· s¡T#˚dqæ düe÷
#ês¡+, n&É«s¡ºsTTõ+>¥, $H√<ä ø±s¡´Áø£e÷\T
Áb˛‘·‡Væ≤+#˚ $ìeTj·T kÕe÷õø£ $\Te\T,
uÛ≤yê\÷- dü«‘·+Á‘· <˚XÊ\ es¡eÔ ÷q \øå±´\î,
n+‹eT >∑e÷´\î... s¬ +{Ïø° $s¡T<äy∆ TÓ qÆ $>±H˚
e⁄+{≤sTT.
bÕXÊÑ·´<˚XÊ\ Á|ü#êsêìø° ì]›wüºyÓTÆq
Á|ü‘˚´ø£‘·\Tqï C≤rj·T dü+düÿè‘·T\≈£L bıdü
>∑<äT. á Á|ü#ês¡+ Äj·÷ <˚XÊ˝À¢ |òüTs¡¸D\T
‘Ó∫Ãô|&ÉT‘·T+~. Oqï‘·esêZ\ yê]˝À $#·Ã\
$&ç‘H· êìï ô|+bı+~k˛Ô+~. yê] Ä˝À#·Hê
düs[¡ ì ÁuÛwÑ Tü º |ü{dºÏ Tü +Ô ~. »q kÕe÷q´+ qT+∫
yê]ì y˚sT¡ #˚dTü +Ô ~. Ädæj÷· , ÄÁ|òøæ ±, ˝≤{ÏHé
nyÓT]ø± <˚XÊ\ kÕe÷õø£,sê»ø°jT· , kÕ+düÿè
‹ø£ yêdüyÔ ê˝À¢ø,Ï O<˚X› ´¯ |üPs¡«ø£+>±H˚ bÕXÊÑ·´
dü+düÿè‹ì Á|üyX˚ ô¯ |&ÉT‘·T+~. |üs´¡ ekÕq+>±,
‘Ó>∑\ eT<Ûä´ yÓ’wüe÷´\T @s¡Œ&ÉT‘êsTT. >∑T‘·Ô
ô|≥Tºã&ç jÓTTø£ÿ nedüsê\≈£î ‘·>ì∑ ≥T¢ kÕeT÷
Væ≤ø£ dü+düÿè‹ nqã&˚~ s¡÷|ü⁄~<äT≈› î£ +≥T+~.
á$<ÛäyÓTÆq bÕXÊÑ·´ kÕ+düÿè‹ø£ <ë&ç,
eTq ì]›wºü kÕ+düÿè‹ø£ Á|ü‘´˚ ø£‘\· qT ø±bÕ&ÉT
ø√e{≤ìøÏ nes√<Ûä+>± ‘·j·÷s¡e⁄‘·T+~.
düTÁ|üd<æ ∆ä bÕÁ‹πøj·TT&ÉT ~Héøs£ sY êe⁄ eT+πøø£sY
#ÓãT‘·Tqï≥T¢>±, K+&Ü+‘·s¡ yêDÏ»´dü+dü\ú T,
‘êeTT #˚|ü{Ϻq #·s¡´\ $wüj·T+˝À ‘·eT≈£î
neø±X¯ $ T∫Ãq <˚ X ÊìøÏ > ±˙, Á|ü | ü + #·
Á|üC≤_ÛÁbÕj·÷ìøÏ>±˙ kÕe÷õø£+>± ˝Ò<ë
#·≥º|üs¡+>± u≤<Ûä´‘· eVæ≤+#·uÀ<äT.
O|üÁ>∑V≤ü f…*ø£eT÷´ìπøwüHé n+<äTu≤≥T

µµ

˝ÀøÏ sêe&É+‘√, á kÕ+düÿè‹ø£ <ë&ç eT]+‘·
}|ü⁄ n+<äT≈£î+~. {Ï.$. Á|ükÕsê\ ø√dü+
yêDÏ»´|üs¡+>± O|üjÓ÷>∑ô|≥Tº≈£îH˚ ì$T‘·Ô+
@Hê&√ 1960e <ä X ¯ ø £ + eT<Û ä ´ ˝ÀH˚ ,
ô|≥Tºã&ç<ëØ <˚XÊ\T, es¡eú ÷q <˚XÊ\T yÓTT‘·+Ô
‘=+uÛ’… ø£*dæ Oqï n+‘·]ø£å f…* ø£eT÷´ìπøwüq¢
K+&Ü+‘·s¡ ø±s=ŒπswüHé ªÇ+f…˝ŸXÊ{Ÿµ kÕú|+æ #·
ã&ç+~. Ç+<äT˝À n‘·´~Ûø+£ >± yê{≤\T ø£*–
j·TTqï~ nyÓT]ø£Hé ø£+ô|˙ ªø±yéTXÊ{Ÿµ.
düVü≤»+>±H˚ á e´edüúqT nyÓT]ø±qT+∫
|üì#˚dTü +Ô &˚ >∑T‘·Ô ô|≥Tºã&ç<ëØ dü+dü\ú Á|üj÷Ó »
Hê\≈£î nqT>∑TD+>±H˚ O|üj÷Ó >∑ô|≥Tºø√e≥y˚T
»s¡T>∑T‘√+~.
nyÓT]ø£Hé {Ï.$. ø±s¡´Áø£e÷\qT Ç|ü⁄Œ&ÉT
Ç‘·s¡ <˚XÊ˝À¢ì 13 ø√≥¢ 50 \ø£å\ eT+~
MøÏådüTÔHêïs¡T. es¡úe÷q <˚XÊ\ Ä#êsê\|ü≥¢,
kÕ+Á|ü<ëj·÷\|ü≥,¢ C≤rj·T ÁbÕ<Ûëq´‘· >∑\
Á|üeTTKT\|ü≥¢ n˝≤H˚ á <˚XÊ\ kÕ+düÿè‹ø£
Äø±+ø£ å \ T yÓ T T<ä ˝ … ’ q y˚ { Ï | ü ≥ ¢ q ÷ á
ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ m˝≤+{Ï >ös¡eeT÷ ø£ì|æ+#·<Tä .
nsTTq|üŒ{Ïø° á <˚XÊ\˙ï Ä ø±s¡´Áø£e÷\≈£î
#·+<ë<ës¡T\T>±H˚ e⁄HêïsTT! á $<Ûä+>±
nyÓT]ø°ø£s¡D |üs¡´ekÕq+>± Væ≤+dü|ü≥¢,
Á≈£Ls¡‘·«+ |ü≥¢ Äsê<ÛäHêuÛ≤e+, ôd’<ë∆+‹ø£,
Ä<Ûë´‹àø£ $\Te|ü≥¢ #·T\ø£quÛ≤e+, C≤‹|üs¡
yÓTÆq ndüVü≤quÛ≤e+ j·TTe‘·s¡+˝À ‘·\¬ø≈£îÿ
‘·THêïsTT. Ç<ä+‘ê ≈£L&Ü, ns¡úe+‘·yÓTÆq
dü+düÿè‹øÏ n+{Ïô|≥Tº≈î£ ì Oqï düe÷C≤\ô|’
e÷qdæø£ j·TT<ä∆+‘√ ‘·\|ü&É≥y˚T ne⁄‘·T+~.
n+‘˚ø±<äT Á|ü»\ dü+düÿèr dü+Á|ü<ëj·÷\qT
‘·T&ç∫ô|≥º≥y˚T á <ë&çjÓTTø£ÿ \ø£å´+.
‘·èrj·T Á|ü|ü+#· <˚XÊ\ eT<Ûä´ $XÊ\
ÁbÕ‹|ü~ø£ô|’ düV≤ü ø±sêìï ô|+bı+~+#·≥+
<ë«sêH˚ á <äTsêàsêZìï n&ÉT¶ø√e≥+ kÕ<Ûä´
eTe⁄‘·T+~. eTq C≤‹jÓTTø£ÿ eT÷˝≤\ Á|ü‘´˚ ø£
($T>∑‘ê 34e ù|J˝À)

‡düTº
=∞iO`« L^èŒ$`«áÈ~\å e÷]ÿ
∞ÅÏ

‘·èrj·T mìïø\£ |Á ‘ü ê´e÷ïj÷· ìπø
eT+∫ neø±XÊ\T
sêuÀj˚T mìïø£\˝À ø±+Á¬>dt, _C…|\” ≈£î
e´‹πsø£+>± |üì#˚j÷· \ì OuÛj
Ñ T· ø£eT÷´ìdüTº
bÕغ\T #ÓãT‘·THêïsTT. ˇø£y˚fi¯ πø+Á<ä+˝À @
bÕغø°, ˝Òø£ ≈£L≥$Tø° yÓTC≤غ sêø£b˛‘˚
yêeT|üøå±\T me]øÏ eT<䛋kÕÔsTT?
qπs+Á<,ä
ôV’≤<äsêu≤<é
á }Vü‰»ì‘·yÓTÆq düeTdü´≈£î sTT|ü⁄Œ&˚
|ü]cÕÿsê\T Ä˝À∫+#ê*‡q nedüs+¡ ˝Ò<Tä .
mìïø£˝À¢ |òü*‘ê\T Á|üC≤_ÛÁbÕj·T+ y˚Ts¡≈£î
e⁄+{≤sTT. mìïø£\ Hê{ÏøÏ nH˚ø£ |ü]D≤e÷\T
»s¡>e∑ #·TÃ. n$ ‘·èrj·T mìïø£\ Á|ü‘ê´e÷ï
j·÷ìøÏ kÕqT≈£L\+>± e⁄+&Ée#·TÃ. n+<äTøπ
mìïø£\ b˛sê{+˝ÀøÏ ~>∑T‘·÷ nìï s¡ø±\
neø±XÊ\qT sTT|ü⁄Œ&˚ Ä˝À∫+#·Tø√e&É+,
|ü]cÕÿsê\qT sTT|ü⁄Œ&˚ ìs¡ísTT+#·Tø√e&É+
mìïø£\ b˛sê≥+ düTì•‘·+>± ìs¡«Væ≤+#·
&ÜìøÏ Ä≥+ø£eTe⁄‘·T+~. <˚X¯+˝Àì Á|üdüTÔ‘·
|ü]dæú‘·T\qT |ü]o*ùdÔ ‘·èrj·T mìïø£\
Á|ü‘ê´e÷ïj·÷ìøÏ eT+∫ neø±XÊ\T ø£ìŒdüTÔ
HêïsTT. á eT<Ûä´ »]–q ◊<äT sêÁcÕº\
nôd+;¢ mìïø£˝À¢ ø±+Á¬>dt, _CÒ|”\≈£î n$
nqT≈£îqï≥T¢>± |òü*‘ê\T sê˝Ò<äT. ø±+Á¬>dt,
_CÒ|” j˚T‘·s¡ bÕغ\≈£î, X¯≈î£ \Ô ≈£î >∑D˙j·TyÓTqÆ
z≥T¢ e#êÃsTT. Á|ü»\ <äèwæº˝À |ü&É>∑*Zq ˇø£
Á|ü‘ê´e÷ïj·T+ ˝Òq+<äTH˚ >∑‘·´+‘·s¡+ ˝Òø£
Ä s¬ +{Ï˝À @<√ ˇø£<ëìøÏ z≥T y˚j÷· *‡
e∫Ã+~. ø±+Á¬>dt, _CÒ|” j˚T‘·s¡ ˝ÖøÏø£
bÕغ\T ã\yÓTÆq ˇø£ ≈£L≥$T>± Ä$s¡“¤$+#˚
neø±XÊ\T ô|]>±sTT. yêeT|üøå±\T, ‘Ó\T>∑T
<˚X+¯ , nHêï &çm+¬ø, »q‘ê <äfiŸ (ôd≈£î´\sY)\T
sTT|üŒ{Ïøπ ‘·èrj·T mìïø£\ Á|ü‘ê´e÷ïj·T+
ìsêàD+ ˇø£ $<Ûëq+>± Á|üø{£ +Ï #êsTT. _md”Œ
≈£L&Ü kÕqT≈£L\+>± düŒ+~+∫+~. eT]ø=ìï
bÕغ\T ≈£L&Ü mìïø£\≈£îeTT+<äT, mìïø£\
‘·sê«‘· Á|ü‘ê´e÷ïj·T+ yÓ|’ ⁄ü ≈£î yÓTTπ>Z neø±X¯+
e⁄+~. sêqTqï mìïø£˝À¢ Á|ü‘ê´e÷ïj·T+
ø√s¡Tø=H˚ bÕغ\T eT+∫ |òü*‘ê\qT kÕ~ÛùdÔ
m˙¶jT˚ , j·T÷|”@ ≈£L≥$T˝Àì nìï bÕغ\÷

yê{Ï‘√ $&É>=≥Tºø=ì ãj·T≥|ü&‘É êsTT. n+<äTøπ
mìïø£\ b˛sê≥+ #ê˝≤ ø°\ø£+>± uÛ≤$düTÔ
Hêï+. _CÒ|”, ø±+Á¬>dt j˚T‘·s¡ ˝ÖøÏø£ bÕغ\T
mø£ÿ&É e⁄Hêï eT+∫ $»j·÷\T kÕ~Û+#˚≥Tº>±
Á|ü»\qT düMTø£]+#˚+<äT≈£î Á|üjT· ‹ïdüTHÔ êï+.
á ø£èwæ »j·TÁ|ü<äyÓTÆ‘˚ mìïø£˝ ‘·sê«‘·
ø±+Á¬>dt >∑T]+∫ Ä˝À∫+#ê*‡q |ü]dæ‹ú ‘·˝…
‘·Ô<äT.
ø±Áy˚T&é sê|òüTe⁄\T>±]øÏ, eTT+ãsTT˝À
qe+ãs¡T 26e ‘˚Bq »]–q OÁ>∑yê<ä <ë&ç
πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·«, b˛©dt, ì|òü÷e´edüú\ yÓ’|òü
˝≤´ìï #·÷|æ+~. >∑‘· m˙¶m Vü≤j·÷+˝Àq÷
OÁ>∑yê<ä <ë&ÉT\T »]>±sTT. Á|üuÛÑT‘ê«\
$<ÛëHê\ ø±s¡D+>±H˚ Ç˝≤+{Ï$ »s¡T>∑T‘·THêï
j·TqT≈£î+≥THêïqT. OÁ>∑yê<ä\T m+<äT≈£î
<ë&ÉT\T #˚düTÔHêïs¡T? yêfi¯¢ dæ<ëú+‘·+, \ø£å´+
@$T{Ï?
e+‘ê\ Vü≤sπ +Á<<ä ëdt, $<ë´]ú
ns¡≈î£ , $XÊK õ˝≤¢
ñÁ>∑yê<ä+ @ s¡÷|ü+˝À e⁄Hêï Á|üe÷<ä
ø£sy¡ TÓ +Æ ~. qwüøº s£ y¡ TÓ +Æ ~. ne÷j·T≈£î\ ÁbÕD≤
\qT ã*>=q&É+, ÄdüT\Ô qT <Û«ä +dü+ #˚jT· &É+,
uÛÑjÓ÷‘ꌑ·+ düèwæº+∫ Á|ü»˝À¢ nuÛÑÁ<ä‘ê
uÛ≤yêìï ô|+#·&É+ <ë«sê ñÁ>∑yê<äT\T @
dæ<ë∆+‘ê\T #Ó|æŒHê Á|üC≤ X¯Á‘·Te⁄\T>±H˚
e´eVü≤]kÕÔs¡T. eT‘·+, ÁbÕ+‘·+, uÛ≤wü,
$|ü¢e+, ‘Ó>∑ ` @ ù|s¡T‘√ ñÁ>∑yê<äT\T ‘·eT
#·s¡´\qT düeT]ú+#·T≈£îHêï yê]øÏ Á|üC≤ã\+
düeT≈£Ls¡<äT. »s¡T>∑T‘·Tqï nHê´j·÷\qT,
nDÏ∫y˚‘·qT m<äT]+#·&ÜìøÏ Væ≤+kÕ‘·àø£
#·s¡´\≈£î bÕ\Œ&ÉT‘·Tqï≥Tº #Ó|æŒHê yê]
b˛sê≥ |ü<ä∆‹ nDÏ∫y˚‘·qT, nHê´j·÷ìï
ìs¡÷à*+#·&ÜìøÏ, $XÊ\ eT<ä‘› T· qT ≈£L&É>≥∑ º
&ÜìøÏ ‘√&ÉŒ&É<äT. n+<äTπø dæ|æ◊(m+) ñ
Á>∑yê<ëìï rÁe+>± e´‹πsøÏdüTÔqï~. yÓTÆHêغ
eT‘√Hêà<ä+ qT+&ç |ü⁄{Ïqº ñÁ>∑yê<ëìï >±˙,
yÓTC≤غ eT‘√Hêà<ä+ qT+&ç |ü⁄{qºÏ ñÁ>∑yê<ëìï
>±˙ m<äT]+∫ dæ|æ◊(m+) <˚X¯+˝À b˛sê&ÉT
‘·Tqï~.

dü+<˚V‰ü \T
düe÷<ÛëHê\T
` _.$.sê|òTü e⁄\T
eTq <˚X+¯ ˝À ñÁ>∑yê<ä ãè+<ë\qT |üdæ
>∑{Ϻ yês¡T Äø£dæàø£+>± #˚dæq <ë&ÉT\qT
ìs√~Û + #· & É + ˝À Á|ü u Û Ñ T ‘· « j· T +Á‘ê+>∑ +
$|òü\eTe⁄‘·Tqï<äH˚ <ëì˝À dü+<˚Vü≤+˝Ò<äT.
>∑÷&ÛÜ#ê] dü+düú\ eT<Ûä´ düeTq«j·T+ ˝Òø£b˛
e&É+, ì|òü÷ yÓ’|òü\´+, s¡ø£åD ã\>±\≈£î ‘·–q
•ø£åD ˝Òø£b˛e&É+, yÓTT<ä\>∑T nH˚ø£ n+XÊ\T
ñÁ>∑yê<äT\qT m<äTs√ÿe&É+˝À Ä≥+ø£+>±
e⁄HêïsTT. nsTT‘˚, ñÁ>∑yê<ëìï |ü]bÕ\Hê
#·s¡´\ <ë«sêH˚ z&ç+#·˝Ò+. Á|ü»\ qT+&ç
ˇ+≥] #˚j÷· *. yê]øÏ Á|ü»\ qT+&ç kÕqT
uÛ÷Ñ ‹ e#˚Ã+<äT≈£î neø±X¯+ ˝Ò≈î£ +&Ü Á|üuTÑÛ ‘·«
$<ÛëHê\T e⁄+&Ü*. >∑‘+· ˝À m˙¶jT˚ >±˙,
Á|üdüTÔ‘·+ j·TT|”@ >±˙ ñÁ>∑yê<äT\T Á|ü»\qT
¬s#·Ã>=fÒº+<äT≈£î ‘√&ÉŒ&˚ Vü‰ìø£s¡ $<ÛëHê\qT
nqTdü]düTHÔ êïsTT. Á|ü|+ü #·+˝À nyÓT]ø±, ÇÁC≤
sTT˝Ÿ\T n‹ ô|<ä› ñÁ>∑yê<äT\T>± e´eVü≤]
düTÔHêïsTT. bÕ\d”ÔHê Á|ü»\qT ÇÁC≤sTT˝Ÿ\T
øÏsê‘·ø+£ >± nDÏ∫y˚dTü qÔ ï~. &çôd+ãsY 27,28
‘˚B\˝À >±C≤ô|’ $e÷q <ë&ÉT\ #˚dæ neTj·T
≈£î˝…’q bÕ\d”ÔHê Á|ü»\qT ÇÁC≤sTT˝Ÿ Vü≤‘·´#˚
dæ+~. <ëìøÏ Á|ürø±s¡+>± Vü≤e÷dt $T*f…+≥T¢
sê¬ø{Ÿ\qT ñ|üj÷Ó –+#ês¡T. nyÓT]ø± Çsêø˘ô|’
◊<˚fi¯¢≈£î qT+&ç <äTsêÁø£eTD #˚düTÔqï~. \ø£å\
eT+~ ne÷j·T≈£î\qT bı≥ºqu…≥Tº≈î£ +≥Tqï~.
Ä|òüÈìkÕúHé˝À Hê{À ≈£L≥$T n<˚ |üì #˚düTÔ
qï~. ÇsêHéqT nyÓT]ø± u…~]dü÷HÔ ˚ e⁄qï~.
C≤]®j·÷qT Áb˛‘·‡Væ≤+∫ n+‘·s¡T´<ë∆ìøÏ
|ü⁄]>=\TŒ‘·Tqï~. ≈£L´u≤ô|’ nyÓT]ø± ◊<äT
<äXÊu≤∆\ qT+&ç Ä]úø£ ~>∑“+<Ûäq+ neT\T
#˚düTÔqï~. nyÓT]ø±, ÇÁC≤sTT˝Ÿ <äTX¯Ãs¡´\qT
Á|ü|ü+#·eT+‘ê K+&çdüTÔHêï, n$ yÓq≈£îÿ
‘·>∑Z&É+˝Ò<äT. á |ü]dæú‘·T˝À¢ nH˚ø£ <˚XÊ˝À¢ì
nH˚ø£ eT+~ j·TTe≈£î\T, Á|ü»\T Ä‘êàVüQ‹
<äfi≤\T>± @s¡Œ&ç ñÁ>∑yê<ä <ë&ÉT\≈£î bÕ\Œ&ÉT
‘·THêïs¡T. Á|ü|+ü #· Á|üC≤_ÛÁbÕj·÷ìï |ü]>∑Dq
˝ÀøÏ rdüTø√≈£î+&Ü eTq bÕ\≈£î\T (m˙¶j˚T`
j·TT|”@) nyÓT]ø±‘√ ªªeP´Vü‰‘·àø£ uÛ≤>∑kÕ«
e÷´ìøϵµ dæ<ä∆eTj·÷´s¡T. n©q $<˚XÊ+>∑
32

e÷]ÿ
º nyÓT]ø±≈£î e+‘· bÕ&ÉT
$<Û
ëHêìï‡düTe~*
‘·Tqï~. ÇÁC≤sTT˝Ÿ‘√ ôdì’ ø£ düV≤ü ø±s¡+ kÕúsTTøÏ
b˛sTT+~. Á|ü|ü+#·+˝À nyÓT]ø±, ÇÁC≤sTT˝Ÿ
\qT ‘·eT X¯Á‘·Te⁄\T>± Á|ü‹|òTü {Ï+∫ b˛sê&ÉT
‘·Tqï Á|ü»\T >∑‘+· ˝À ‘·eT $TÁ‘·Tì>± uÛ≤$+
∫q uÛ≤s¡‘<· X˚ Êìï sTT|ü⁄Œ&ÉT X¯Á‘·Te⁄>± uÛ≤$+#˚
|ü]dæ‹ú @s¡Œ&ç+~. á $<˚XÊ+>∑ $<ÛëHêìï
düe]+#·Tø√≈£î+&Ü ñÁ>∑yê<äT\qT ˇ+≥]#˚dæ
Á|ü|+ü #· Á|üC≤_ÛÁbÕj·÷ìï eTq≈£î kÕqT≈£L
\+>± dü+|üPs¡í+>± e÷s¡TÃø√e&É+ kÕ<Ûä´+
ø±<äT. n˝≤π> <˚X¯+˝À bı&É#·÷|ü⁄‘·Tqï ñ
Á>∑yê<äT\≈£î ≈£L&Ü |ü⁄Hê<äT\T ˝Ò≈î£ +&Ü #˚j÷·
\+fÒ »eT÷à`ø±oàsY sêh+˝Àì düeTdü´\qT
|ü]wüÿ]+#˚+<äT≈£î, ˝ÖøÏø£ $<ÛëHêìï |ü{Ïwüº+
#˚ùd+<äT≈£î, –]»qT\T, sTT‘·s¡ Á|ü»\
|ü]dæú‘·T\qT yÓTs¡T>∑T#˚ùd+<äT≈£î, Á>±MTD
ÁbÕ+‘ê˝À¢ ndüe÷q‘·\qT, kÕe÷õø£ $eø£qå T
‘·–+Z #˚+<äT≈£î nedüsy¡ TÓ qÆ uÛ÷Ñ dü+düÿs¡D\qT
neT\T#˚ùd+<äT≈£î ‘·–q #·s´¡ \T rdüTø√yê*.
á $<Ûëq|üs¡yÓTÆq #·s¡´\qT neT\T#˚dü÷Ô
yê{ÏøÏ |ü]bÕ\Hê|üs¡yÓTÆq düeTs¡ú‘·qT CÀ&çùdÔ
ø=+‘·y˚Ts¡≈£î ñÁ>∑yê<ä Á|üe÷<ëìï m<äTs√ÿ
e#·TÃqT.
ìj·T+Á‘·D ˝Òì ùd«#êä e÷¬sÿ≥Tº ô|≥Tº
ã&ç<ëØ $<Ûëq+ e\¢ m+‘· qwü+º »s¡T>∑T
‘√+<√ Ç|ü&ÉT #·÷düTHÔ êïeTT. #·]Á‘· >∑eTq+
˝À ø£eT÷´ì»+ e∫Ãq|ü&ÉT n|ü&ÉT e÷¬sÿ
{Ï+>¥ ìj·T+Á‘·D m˝≤ O+≥T+~? $e]+
#·>\∑ s¡T.
Ç*|æfi¢¯ dü÷s¡´Hêsêj·TD,
;ÛeTqyê] |
ù ≥,
$»j·Tyê&É`9
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüúqT @ s¡ø£+>±
ìs¡«Væ≤+#ê* nH˚ n+X¯+ô|’ dü÷\ú +>± s¬ +&ÉT
s¡ø±\ Ä˝À#·q\T e⁄HêïsTT. <ëì˝À yÓTT<ä{~Ï
sTT|ü⁄Œ&ÉT neT\T»s¡T>∑T‘·÷ e⁄qï ùd«#êä
e÷¬sÿ{Ÿ $<Ûëq+. Á|üuÛÑT‘·« Á|üy˚Tj·T+>±˙,
ìj·T+Á‘·D>±˙ @e÷Á‘·+ ˝Ò≈î£ +&Ü n<äèX¯´
e÷¬sÿ{Ÿ X¯≈£îÔ˝Ò e´edüúqT ìj·T+Á‘·D #˚kÕÔ
j·Tqï~ á $<Ûëq+˝Àì ø°\ø±+X¯+. ìsê|ò÷ü
≥+>± ô|≥Tºã&ç<ëØ X¯≈£îÔ\T, <√|æ&û X¯≈£îÔ\T
<√#·Tø√e&ÜìøÏ neø±X¯+ e⁄+&É≥y˚T á
$<Ûëq+ kÕsê+X¯+. nsTT‘˚ á $X¯è+K\
<√|æ&û $<Ûëq+, ô|≥Tºã&ç<ëØ $<ÛëHêìøÏ
Á|üe÷<ä+ ‘Ó∫Ãô|fÒº neø±X¯+ e⁄+~. Ç|ü⁄Œ&ÉT
nyÓT]ø±˝À e∫Ãq dü+øå√uÛÑ+ n≥Te+{Ï
|ü]dæú‹H˚ ‘Ó*j·TCÒdüTÔqï~.
ùd«#êä e÷¬sÿ{Ÿ $<Ûëq+e\q e#˚Ã
33

ªe÷]ÿ‡düTºµ≈£î
MT dü+<˚V‰ü \T sêj·T+&ç!
ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£˝À dæ|æ◊(m+) sêh ø±s¡´<ä]Ù _$
sê|òüTe⁄\T Á|ü‹HÓ˝≤ bÕsƒ¡≈£î\ dü+<˚Vü‰\≈£î düe÷<ÛëHê*düTÔqï dü+>∑‹ MT≈£î
‘Ó\TdüT. Á|üdüTÔ‘· n+‘·sê®rj·T, C≤rj·T, sêh sê»ø°j·T |ü]D≤e÷\ô|’ MT
dü+<˚Vü‰\qT ìeè‹Ô #˚düT≈£îH˚+<äT≈£î Á|üX¯ï\qT sêdæ |ü+|ü+&ç! Á|ü‹HÓ˝≤
20e ‘˚B˝À|ü⁄ MT Á|üX¯ï\T e÷≈£î #˚]‘˚ ‘·<äT|ü] dü+∫ø£˝À sê|òüTe⁄\T
düe÷<ÛëHê\T \_ÛkÕÔsTT.
MT Á|üX¯ï\T n+<ë*‡q ∫s¡THêe÷!
m&ç≥sY,
ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£,
Á|üC≤X¯øÏÔ Áô|dt, >∑es¡ïs¡Tù|≥, $»j·Tyê&É-2
Á|üe÷<ë\qT ìs√~Û+∫ e´edüú |ü‘·HêìøÏ
<ë]rj·T≈£î+&Ü ø±bÕ&ÉTø=H˚ $<Ûëq+ ¬s+&É
e~. á $<ÛëHêìøÏ ªªø°H釵µ nH˚ Ä]úø£ y˚‘·Ô
Á|üeTTK Á|ü‹ì~Û. Á|üuÛÑT‘·« n»e÷sTTw”,
ìj·T+Á‘·D ÁøÏ+<ä ô|≥Tºã&ç<ëØ e÷¬sÿ{Ÿ\T
|üì#˚j·÷*. e´edüú ìã+<Ûäq\≈£î ˝Àã&ç
|üì#˚ùd≥≥T¢>± Á|üuÛÑT‘·« CÀø£´+ e⁄+&Ü*
nqï~ á Ä˝À#·Hê kÕsê+X¯+. Á|üdüTÔ‘·
dü+øå√uÛÑ+ qT+&ç ãj·T≥|ü&É{≤ìøÏ nH˚ø£
<˚XÊ˝À¢ì Á|üuÛÑT‘ê«\T CÀø£´+ #˚düT≈£î+≥T
HêïsTT. ìyês¡D\T $~ÛdTü HÔ êïsTT. u…sTT\e⁄{Ÿ
bÕ´πøJ\T, u≤´+≈£î\ C≤rsT÷ø£sD¡ , ñbÕ~Û
ø£\ŒHê |üqT\ ÁbÕs¡+uÛÑ+ e+{Ï Á|üuÛÑT‘·«
#·s¡´\T Á|üuÛÑT‘·« bÕÁ‘·qT $kÕÔs¡+>± Ä]úø£
ìs¡«Vü≤D˝À ô|+#·T‘êsTT.
ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ ≈£L*b˛sTT k˛wü
*»+ eùdÔ e÷¬sÿ{Ÿ, Á|üuÛÑT‘·«+ jÓTTø£ÿ
dü+ã+<Ûë\T >∑TD≤‘·àø£+>± e÷s¡‘êsTT.
e÷¬sÿ{Ÿ Á|üy˚Tj·T+ e⁄qï|üŒ{Ïø° n~ |üP]Ô
Á|üuTÑÛ ‘·« n»e÷sTTw”˝À q&Éyê*‡e⁄+≥T+~.
Áø£yT˚ D≤ k˛wü*»+ ã\|ü&,ç ø£eT÷´ìdüTº e´edüú
˝ÀøÏ e÷πs dæú‹ e#˚Ãdü]øÏ ùd«#êä e÷¬sÿ{Ÿ
e´edüú <ë<ë|ü⁄ ˝Ò≈£î+&Ü b˛‘·T+~. nsTT‘˚
Ä kÕúsTT e#˚Ã<ëø± e÷¬sÿ{Ÿ X¯≈£îÔ\ jÓTTø£ÿ
Á|üyT˚ j·T+ ø=+‘·yT˚ s¡≈î£ e⁄+&Ü*‡e⁄+≥T+~.
nsTT‘˚ n~ |üP]Ô ìj·T+Á‘·D˝À e⁄+≥T+~.
Áø£yT˚ D≤ e÷¬sÿ{Ÿ kÕúq+˝À Á|üD≤[ø± |ü<‹∆ä
n_Ûeè~∆ ne⁄‘·T+~. k˛wü*»+˝À e÷¬sÿ{Ÿ
|ü<ä∆‹, Á|üD≤[ø± |ü<ä∆‹ ¬s+&É÷ Á|üuÛÑT‘·«
CÀø£´+‘√, düeTq«j·T+‘√ |üì#˚kÕÔsTT. k˛wü
*düTº e´edüú n_Ûeè~∆ |ü<∏ä+˝À |ü]D≤eT+
#Ó+<˚ø=B› e÷¬sÿ{Ÿ Á|üy˚Tj·T+ ‘·>∑TZ‘·÷ Á|üD≤

[ø± Á|üy˚Tj·T+ ô|s¡T>∑T‘·÷ e⁄+≥T+~.
yêeT|üøå£ bÕغ\˝À ø£fi≤s¡+>∑+ ìsêàD+
ˇø£ ø°\ø£yTÓ qÆ n+X¯+>± e⁄+≥T+~. Ç|üŒ{Ï
es¡≈î£ á <˚X+¯ ˝À>±˙ sêh+˝À >±˙ yêeT|üøå£
bÕغ\Tìs¡«Væ≤+∫q b˛sê{≤\T, O<ä´e÷\qT
ø£fi≤s¡+>±ìï $TqVü‰sTT+∫ #·÷&É˝+Ò . ø£eT÷´
ìdüTº bÕغ\˙ï ≈£L&Ü á s¡+>±ìøÏ, á s¡+>∑+
˝À ø£èwæ #˚dTü qÔ ï ø±s¡´ø£s\Ô¡ ≈£î n+‘·{Ï ÁbÕ<Ûëq´
‘·qT, >∑T]Ô+|ü⁄qT sTTkÕÔsTT. ø±˙, eTq
bÕغ˝Àe÷Á‘·+ á s¡+>±ìøÏ, á s¡+>∑+˝À
|üì#˚dTü qÔ ï ø±´&És≈Y î£ ‘·–q neø±XÊ\T, >∑T]Ô+
|ü⁄ e⁄+&É<ìä Ç‘·s¡ yêeT|üøå£ ø£fi≤s¡+>∑+˝ÀqT,
»qs¡˝Ÿ ø£fi≤s¡+>∑+˝ÀqT ˇø£ ã\yÓTÆq n_Û
ÁbÕj·T+, #·sá e⁄+~. BìøÏ MT düe÷<Ûëq+
@$T{Ï?
eT‘·‡´–],
ôV’≤<äsêu≤<é
uÛ≤eC≤\ s¡+>∑+˝À es¡Zb˛sê{≤ìøÏ
eTq≈£îqï Á|ü<ÛëqyÓTÆq kÕ<Ûäq+ Á|üC≤Hê≥´
eT+&É*. ø±˙ Ä#·sD¡ ˝À mìïø£\ dü+<äs“¡ +¤ ˝À
‘·|Œü $T–*q ø±\+˝À á dü+|òTü + ÁbÕ<Ûëq´
‘·qT >∑T]Ô+#·&É+ ø±˙, <ëì n_Ûeè~∆øÏ ‘·–q
ÁX¯<ä∆ ô|≥º&É+ ø±˙ »s¡>∑&É+˝Ò<äT. m+<äTø£ì?
ø£+bÕ{Ï lqT, dü÷sê´ù|≥
ø£ e T÷´ìdü T º ñ<ä ´ eT+˝À, Á|ü C ≤ ñ
<ä´e÷\˝À kÕVæ≤‘·´, kÕ+düÿè‹ø£, ø£fi≤ s¡+>±
\≈£ î #ê˝≤ ÁbÕ<Û ë q´‘· e⁄qï~. Bì˝À
dü + <˚ V ü ≤ +˝Ò < ä T . C≤rjÓ ÷ <Û ä ´ eT+˝À á
s¡+>±\T ìs¡«Væ≤+∫q bÕÁ‘· eTq+<ä]ø°
‘Ó\TdüT. Ç+ø± yÓqøÏÿb˛sTT <˚X¯+˝À »]–q
nH˚ø£ ñ<ä´e÷\T #·÷dæHê á s¡+>±\
ÁbÕeTTK´‘·qT eTq+ #·÷&Ée#·TÃ. ˇø£ÿ

ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+˝ÀH˚ ø±≈£î+&Ü @ ñ
<ä´eT+˝ÀHÓH’ ê yê{Ï bÕÁ‘·qT eTq+ >∑eTì+#·
e#·TÃ. nsTT‘˚ ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ Á|ü‘˚´
ø£+>± #Ó’‘·q´|üPs¡«ø£+>± á s¡+>±\≈£î
ÁbÕ<Ûëq´‘·ì∫Ã+~. Áb˛‘·‡Væ≤+∫+~. n_Ûeè~∆
#˚d+æ ~. >∑‘+· ˝Àq÷, sTT|ü⁄Œ&É÷ ≈£L&Ü á
ø£èwæ˝À e´‘ê´düy˚TMT˝Ò<äT.
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ, Á|üC≤s¡+>±\T ìs¡«
Væ≤+#˚ ø±s¡´Áø£e÷˝À¢, b˛sê{≤˝À¢, ñ<ä´e÷˝À¢
‘·øDå£ Á|ü#ês¡+ ø√dü+ ø£fi≤ s¡÷bÕ\qT sTT‘·sT¡
\ø£Hêï m≈£îÿe>±, $]$>± $ìjÓ÷–kÕÔsTT.
nsTT‘˚ á ø£fi≤ s¡÷bÕ\T ‘·øDå£ Á|ü#ês¡+
ø√dü+ nsTTq|üŒ{Ïø° yê{Ï kÕúsTT, HêD´‘·,
Á|üuÛ≤e+ #ê˝≤ |ü]$T‘·+>± e⁄+≥T+~.
yÓTT‘·Ô+ ø£fi≤ s¡+>±ìøÏ á ø£èùw |üP]Ô Á|ü‹
_+uÛÑ+>± eTq+ #·÷&É˝Ò+. #·÷&É≈£L&É<äT.
yÓTT‘·+Ô Á|üC≤˙ø£+˝Àì ø£fi≤_ÛsT¡ ∫ì ñ‘˚»Ô |üsπ Ã
|ü<ä∆‹˝À ˇø£ nuÛÑT´<äj·T ø£fi≤ s¡+>∑+ Á|ü#ês¡
kÕúsTTì <ë{Ï ñqï‘·kÕúsTTøÏ n_Ûeè~∆ #Ó+<ë*.
Ä s¡øy£ TÓ qÆ ø£èwæ eTq sêh+˝À »s¡T>∑T‘·Tqï~.
‘·–q+‘·, nedüs¡yÓTÆq+‘· »s¡T>∑T‘·Tqï<ë?
˝Ò<ë? nH˚ n+X¯+ Ä˝À∫+#·Tø√e#·TÃ. ø±˙
ndü\T »s¡>&∑ +É ˝Ò<ìä nqTø√≈£L&É<Tä . ø£eT÷´
ìdüTº ñ<ä´eT+ ‘·q s√EyêØ Á|ü#ês¡ nedü
sê\πø ø£fi≤s¡+>±ìï $ìjÓ÷–+#·T≈£î+≥÷
$T>∑‘ê n+X¯+ MT<ä nÁX¯<∆ä #·÷|ü⁄‘·Tqï<äqï
uÛ ≤ eq ì»+ ø±<ä T . nsTT‘˚ sêh+˝À

nuÛÑT´<äj·T ø£fi≤s¡+>∑+ Á|ü»\qT Á|üuÛ≤$‘·+
#˚j·T>∑˝ÒZ kÕúsTT˝À ˝Ò<äH˚~ yêdüÔe+. BìøÏ
nH˚ø£ ø±s¡D≤\T e⁄HêïsTT. ø£eT÷´ìdüTº ñ
<ä´eT+˝À e∫Ãq N*ø£\T ø£fi≤s¡+>∑+˝À
≈£L&Ü Á|ü‹_+_Û+#êsTT. Ä s¡+>±ìï ã\
V” ≤ q+ #˚ X ÊsTT. eTTK´+>± n‹yê<ä
<äT+<äT&ÉT≈£î yê<ä+ ø£fi≤s¡+>±ìï rÁe+>±H˚
<Óã“rdæ+~. Ç|ü⁄Œ&ÉT $ìeTj·Tyê<ä+,
yê´bÕs¡ <Û √ s¡ D Ï Á|ü y ˚ • +∫ ø£ fi ≤s¡ + >∑ +
nuÛTÑ ´<äjT· e÷sêZìï |ü≥≈º î£ +&Ü Ä≥+ø£ |üsT¡
düTHÔ êïsTT. á <Û√s¡DT\ Á|üu≤Û e+ nuÛTÑ ´<äjT·
kÕ+dü ÿ è‹ø£ ø£ fi ≤ø±s¡ T \ MT<ä ≈£ L &Ü
|ü&ÉT‘·Tqï~. nsTTHê, ˇø£ $XÊ\yÓTÆq
nuÛTÑ ´<äjT· yÓTqÆ kÕ+düÿè‹ø£ ñ<ä´eT+ n_Ûeè~∆
nj˚T´ neø±XÊ\T s√Es√Eø° yÓTs¡T>∑e⁄
‘·THêïsTT. Á|üj·T‘êï\T ≈£L&Ü ÁbÕs¡+uÛÑeT
j·÷´sTT. uÛÑ$wü´‘Y˝À |òü*‘ê\T kÕ~Û+#·
>∑\+. Ç|ü⁄Œ&ÉT ø±yê*‡+~ dü+≈£î∫‘· <äèø£Œ
<∏ëìï $&ÉHê&ç $XÊ\ ◊ø£´‘· ø√dü+ |üì#˚jT·
&É+. Á|ü|ü+Nø£s¡D, eT‘√Hêà<ä+, ñÁ>∑yê<ä+
e+{Ï Á|üe÷<äø£s¡ <Û√s¡DT\qT e´‹πsøÏ+#˚
kÕ+düÿè‹ø£ X¯≈î£ \Ô ìï+{Ï˙ yê{ÏeT<Û´ä mìï
uÒ<ëÛ \Tqï|üŒ{Ïø° $XÊ\ ◊ø£´‘·qT, _Ûqï‘ê«ìï
>ös¡$+#·T≈£î+≥÷ ø£*dæ |üì#˚ùd düVü≤è<들
yêìï n_Ûeè~∆ #˚j·T&É+ Á|üdüTÔ‘· ‘·s¡TD+˝À
ø°\ø£+. ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ á Á|üÁøÏj·T≈£î
<√Vü≤<ä|ü&Ü*.

düe÷#ês¡ kÕÁe÷»´yê<ëìï n&ÉT¶ø√yê*

(31e ù|J ‘·s¡TyêsTT)
‘·qT ø±bÕ&ÉTø√e≥+, |ü{Ïwüº|üs¡T#·Tø√e&É+
<ë«sêH˚ á <ë&çì n&ÉTø¶ √>∑\T>∑T‘ê+. e÷y√
ùd≥T+>¥ e÷≥\T á dü+<äs¡“¤+>± Á|ü‘˚´ø£
ÁbÕ<Ûëq´‘· eVæ≤+#·T‘êsTT. ªªC≤rj·Tyê~$
ø±ø£b˛‘˚, n+‘·sê®rj·T yê~$ ø±C≤\e⁄µµ
nì e÷y√ ù|s=ÿHêïs¡ T . Á|ü ü » \
Ä˝À#·Hêdüs¡[ì ‘·eT≈£î nqT≈£L\+>±
eT\#·Tø√e&É+, kÕ+düÿè‹ø£ #=s¡u≤≥T,
kÕÁe÷»´yê<äT\ $<˚XÊ+>∑ $<Ûëq+˝À
Á|ü<ëÛ qyÓTqÆ kÕ<ÛHä ê\T>± e⁄|üj÷Ó –+#·≥+
n~Ûø£eTe⁄‘·Tqï á s√E˝À¢, eTq˝≤+{Ï
<˚XÊ\T ‘·eT kÕ+düÿè‹ø£ yês¡dü‘ê«ìï
ø±bÕ&É T ø√e≥+ <ë«sêH˚ <ëìï
n&ÉTø¶ √>∑\T>∑T‘êsTT.
á |üPs¡«s¡+>∑+˝ÀH˚, q÷‘·q
n+‘·sê®rj·T düe÷#ês¡ e´edüú HÓ\ø=˝≤Œ\H˚
Ä˝À#·q≈£î eT]+‘· ÁbÕ<Ûëq´‘· @s¡Œ&ÉT‘√+~.
dü e ÷#ês¡
kÕÁe÷»´yê<ëìøÏ
Á|ü‘ê´e÷ïj·T+>±, ‘·èrj·T Á|ü|+ü #· <˚XÊ\

#=s¡e‘√ Äj·÷ X¯≈î£ \Ô |ü⁄qsπ ø°øs£ D¡ »s¡>±\qï
uÛ≤eq n~.
q÷‘·q Á|ü|+ü #· düe÷#ês¡ e´edüú
@sêŒfÒ Ç|ü&ÉT Á|ü|ü+#·+ eTT+<äTqï
Á|ü ‘ ê´e÷ïj· T +.
uÛ ≤ >∑ k Õ«eTT\
Á|üj÷Ó »Hê\ìï{Ï˙ Hê´j·TyÓTqÆ , düe÷q‘·«+‘√
≈£L&çq ÁbÕ‹|ü~ø£ô|’ Á|ü‹_+_+#·{≤ìøÏ Ç~
Vü‰MT ÇdüTÔ+~. Á|ü‹ <˚X¯+ jÓTTø£ÿ <˚oj·T
dü+düÿè‹ì ø±bÕ&ÉTø√e{≤ì≈£Lÿ&Ü Vü‰MT
\_ÛdTü +Ô ~. Á|ü‹bÕ~‘· e´edü≈ú î£ nqT≈£L\+>±
Á|ü | ü + #· <˚ X Ê\ n_Û Á bÕj· ÷ ìï
düMTø£]+#·≥+˝À uÛ≤s¡‘<· X˚ +¯ #=s¡e rdüT≈£îì
eTT+<äT ì*ùd,Ô á dü÷Á‘ê\ ÁbÕ‹|ü~ø£ô|’
dü V ü ≤ ø±s¡ + kÕ<Û ä ´ eTe⁄‘· T +~. |ü s ¡ d ü Œ s¡
ne>±Vü ≤ q‘√ ≈£ L &ç q Äs√>∑ ´ Á|ü < ä y Ó T Æ q
sê»ø°jT· yê‘êes¡D+˝À ≈£L&çq qe X¯ø+£
Ä$sꓤÄyêìøÏ n<˚ Hê+~ ne⁄‘·T+~.
(nqTyê<ä+: yêdæ¬s&ç¶) 12345
12345
12345
12345
12345

MT sê»ø°jT· ne>±Vü≤qe÷]ÿ
ø√dü‡d+üT...º
uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº)
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ ø£$T{° Á|ü#·Ts¡D\T
(1) 19e eTVü‰düuÛÑ sê»ø°j·T rsêàq+
ù|J\T :56 yÓ\ : s¡T. 8/-

(2) dü«j·T+ düVü‰j·Tø£ ãè+<ë\T : bÕغ yÓ’K]
ù|J\T :20 yÓ\ : s¡T. 4/(3) πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·«+˝À #˚πs n+X¯+ô|’ bÕغ 16e
eTVü‰düuÛÑ
ù|J\T :20 yÓ\ : s¡T.3/-

(4) yêeT|üø£å Á|üuÛÑT‘ê«\T
nqTuÛÑyê\T, Á|üdüTÔ‘· |ü]dæú‘·T˝À¢ yê{Ï bÕÁ‘·
uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düT)º 19e eTVü‰düuÑÛ
ù|J\T :24 yÓ\ : s¡T.3/-

(5) ◊ø£´ dü+|òüT≥q m‘·TÔ>∑&É\T - düMTø£å
bÕغ 17e eTVü‰düuÑÛ sê»ø°jT· ìsêàD ìy˚~ø£ qT+&ç
ù|J\T : 24 yÓ\ : s¡T. 3/-

(6) $<ë´]ú s¡+>∑+ : $<Ûëq+ - ø£s¡Ôyê´\T
(2007 e÷]à 31- @Á|˝æ Ÿ 2 øπ +Á<ä ø£$T{° düe÷y˚XÊ˝À¢
ÄyÓ÷~+∫q~)
ù|J\T : 32 yÓ\ : s¡T. 5/-

(7) e´ekÕj·T dü+øå√uÛÑ+- |ü]cÕÿs¡ e÷s¡Z+
ù|J\T :28 yÓ\ : s¡T. 5/-

(8) nDT ˇ|üŒ+<ä+, n~Ûø£ <Ûäs¡\T
ù|J\T :32 yÓ\ : s¡T.2/(9) BHêedü˝ú À |ü≥Dº Á|»ü \T - b˛sê{≤˝Ò
|ü]cÕÿs¡+
ù|J\T :16 yÓ\ : s¡T.1/-

(10) <äTs¡“¤s¡ <ë]Á<ä´+˝À ndü+|òüT{Ï‘· ø±]à≈£î\T
ù|J\T :16 yÓ\ : s¡T.1/-

(11) Á>±MTD ObÕ~Û Vü‰MT |ü<∏äø±ìï |ü{Ïwüº+>±
neT\T #Ój÷· ´*
ù|J\T :16 yÓ\ : s¡T.1/-

(12) n≥M Vü≤≈£îÿ\ #·≥º+ neT\T≈£î
O<ä´$T+#ê*
ù|J\T :16 yÓ\ : s¡T.1/-

(13) ìs¡+‘·s¡ b˛sê≥ dü÷Œ]Ô y˚T&˚
ù|J\T :32 yÓ\ : s¡T. 7/-

(14) ø£ècÕí >√<ëe] uÒdæHé >±´dt
sêh |Á j
ü ÷Ó »Hê\≈£î #˚≥T ‘Ó#Ã˚ |Á uü TÑÛ ‘·« $<ÛëHê\T
ù|J\T : 32 yÓ\ : s¡T. 3/-

(15) Øf…Æ˝Ÿ <äTø±D≤\ô|’ ø±s=Œπs{Ÿ <ë&ç
ù|J\T : 32 yÓ\ : s¡T. 3/-

(16) uÛ÷Ñ b˛sê≥+

dæ|◊æ (m+) Ä+Á<|ÁäÛ <ü X˚ Ÿ ø£$T{°
|Á ‘ü T· \≈£î

Á|üC≤X¯øÏÔ ãTø˘Vü≤Ödt
1-1-187/1/2, ∫ø£ÿ&É|ü*¢

1234
1234
1234
1234
1234

34

e÷]ÿ
bÕÁ{‡düTº dÏ t \TeTT+u≤
(2e |ù J qT+&ç)
‘Ó#˚Ã+ <äT≈£î \TeTT+u≤ $»„|æÔy˚Ts¡≈£î 1960
p˝…’˝À ◊ø£´sê»´dü$T‹ XÊ+‹ ùdq\T
s¡+>∑+˝ÀøÏ ~>±sTT. bıs¡T>∑TqTqï yÓTTsêø√
Á|ü u Û Ñ T ‘· « + ÄÁ|ò æ ø ± kÂÁuÛ ≤ ‘· è ‘ê«ìï,
dü+|ò”TuÛ≤yêìï eT]Ãb˛sTT ‹s¡T>∑Tu≤≥TqT
Áb˛‘·‡Væ≤düTÔqï ø£+{≤+>± <äfi≤\≈£î, u…*®j·T+
<äfi≤\≈£î u≤dü≥ >± ì*#êsTT. ˇø£sø¡ +£ >±
#ÓbÕŒ\+fÒ ø±+>√ kÕ«‘·+Á‘·´+ ej·TdüT‡
Ĭsï\T¢ $T+#·≈e£ TT+<˚ Kì»dü+|ü<ôä |’ ô|‘·qÔ +
ø√˝ÀŒ‘êeTqï uÛÑj·T+ ‘√ dü+|üqï<˚XÊ\T
n+‘· s ¡ T ´<ë∆ ì øÏ Ä»´+ b˛XÊsTT. á
u…~]+|ü⁄\≈£î yÓs¡eì \TeTT+u≤ bÕ\Hê
s¡+>∑+˝À $|ü¢yê‘·àø£ e÷s¡TŒ\≈£î |ü⁄Hê<äT\T
y˚XÊs¡T. $<ë´, yÓ’<ä´ s¡+>±˝À¢ |ü\T #·s¡´\T
#˚ | ü ≥ º ≥ +‘√ bÕ≥T Ä]ú ø £ , sê»ø° j · T
Á|üC≤kÕ«e÷´ìï HÓ\ø=˝ÒŒ ~X¯>± |ü\T #·s´¡ \T
#˚|{ü ≤º&TÉ . $<˚o $<Ûëq+˝À ≈£L&Ü eTÚ*ø£
e÷s¡TŒ\T ‘Ó∫à nìï ÄÁ|òøæ ± <˚XÊ\‘√q÷,
k˛wü*düTº <˚XÊ\‘√q÷ <Í‘·´ dü+ã+<Ûë\T
HÓ\ø=˝≤Œ&ÉT.
eTs√yÓ|’ ⁄ü q Kì»dü+|ü<ä ìøÏ|å yÔü TÓ qÆ eTs√
sêh+ ªø£kÕsTTµ ≈£L&Ü ‘êeTT ø±+>√ qT+&ç
y˚s¡T|ü&ÉT‘·Tqï≥T¢ Á|üø£{Ï+#·Tø=+~. <˚XÊìï
ndæsú |¡ sü á ≥y˚T ø±ø£ |ü•ÃeT<˚XÊ\T \TeTT+u≤
e´‹πsø£ O<ä´e÷ìøÏ ‘Ósr¡ XÊsTT. \TeTT+u≤
qT |ü<äM#·T´‘·Tì #˚ùd+<äT≈£î nyÓT]ø± >∑÷&ÛÉ
#ê] dü+düú |ü<∏äø£+ y˚dæ+~. \TeTT+u≤qT
Á|ü<ÛëqeT+Á‹ |ü<ä$ qT+&ç ‘=\–+#ê
*‡+~>± n<Û´ä ≈£îå &ÉT ø£kÕãTe⁄ô|’ |ü•ÃeT <˚XÊ\T
ˇ‹Ô&ç ‘Ó#êÃsTT. ø£kÕãTe⁄ Ä ˇ‹Ôfi¯¢≈£î
‘·˝§>±Z&ÉT. \TeTT+u≤qT |ü<äM#·T´‘·T&çì
#˚dTü qÔ ï≥T¢ Á|üø{£ +Ï #ê&ÉT. ø±˙ ø±+>√ bÕs¡y¢ TÓ +{Ÿ
e÷Á‘·+ n<Ûä´≈£åî&ç Ä»„\≈£î ‘·˝§>∑Z{≤ìøÏ
düùd$Tsê n+~. nsTT‘˚ $yÓ÷#·H√<ä´eT+˝À
$$<Ûä bÕغ\T, ‘Ó>∑\T, Á|ü‹ì<ÛäT\ eT<Ûä´
kÕ~Û+∫q sê»ø°jT· ◊ø£´‘· dü+|üqï <˚XÊ\
≈£îÁ≥\≈£î ã˝…+’ ~. sê»ø°jT· ndæsú ‘¡ ≈· î£ C≤rj·T
kÕúsTT˝À |ü⁄Hê<äT\T|ü&ܶsTT. dæ◊m n+&É‘√
ø=~›s√E\πø ø£\ï˝Ÿ CÀôd|òt yÓTTãT≥T H˚‘·è
‘·«+˝À ôd’ìø£ ‹s¡T>∑Tu≤≥T »]–+~. ‹s¡T>∑T
u≤≥T≈£î bÕ\Œ&çq yÓTTãT≥T ‘·qqT ‘êH˚
Á|ü<ëÛ ì>± Á|üø{£ +Ï #·T≈£îHêï&ÉT. Á|ür|ò÷ü ‘· X¯≈î£ \Ô
#˚‘·T˝À¢øÏ Á|üuÛÑT‘·«+ e∫Ã+~. \TeTT+u≤qT
n¬sdüTº #˚XÊs¡T. nsTT‘˚ düìïVæ≤‘·T\T, $TÁ‘·T\T
düVü≤ø±s¡+‘√ Äj·Tq ‘·|æŒ+#·T≈£îì, n|üŒ{ÏøÏ
Ç+ø± $|ü¢e ¬>]˝≤¢ ÄBÛq+˝À Oqï kÕº˙¢
35

dæ◊m ≈£îÁ≥|üP]‘· Vü≤‘·´≈£î >∑T]ø±ø£eTT+<äT 1960˝À ø±+>√ ]|ü_ø¢ ˘ n<Û´ä ≈£îå &ÉT>± \TeTT+u≤

$˝Ò¢≈£î Á|üj·÷D+ kÕ–+#ê&ÉT. sêÁ‘·+‘ê
Á|üj÷· D+ kÕ–+∫q \TeTT+u≤ eT÷&√ q~
<ëfÒ+<äT≈£î dæ<ä∆eTe⁄‘·T+&É>± Äj·Tq C…’\T
qT+&ç ‘·|Œæ +#·T≈£îqï yês¡Ô ãj·T≥≈£î bıøÏÿ+~.
\TeTT+u≤qT |ü{ºÏ ã+~Û+#˚+<äT≈£î, ˝Ò<ë Vü≤‘·
e÷πsÃ+<äT≈£î Á|üuÛÑT‘·«+ e<ä› mìï kÕ<ÛäHê\T
HêïjÓ÷ nìï+{Ï˙ Á|üj÷Ó –+#ês¡T. ∫es¡≈î£
$e÷Hê\ <ë«sê >±*+|ü⁄ yÓTT<ä\Tô|{≤ºs¡T.
kÕº˙¢$˝≤¢ yÓfi‚¢ <ë]˝À eT÷&√ q~ Äe*
ˇ&ÉT¶≈£î #˚s¡T≈£îqï \TeTT+u≤ áe* ˇ&ÉT¶q
Oqï $TÁ‘·T\qT rdüT≈£îsêe{≤ìøÏ |ü&eÉ qT
yÓq≈£îÿ|ü+bÕ&ÉT. ø±˙ Ä |ü&eÉ ˝À >¬ ]˝≤¢ôdì’ ø£
$TÁ‘·T\Tsê˝Ò<äT. yÓTTãT≥T ôd’q´+ e∫Ã+~.
\TeTT+u≤qT #·T{ϺeTT{Ϻ+~. ã÷≥Tø±fi¯ó¢,
‘·TbÕøÏ eT&ÉeT\T \TeTT+u≤ X¯Øs¡+ô|’
ôd’«s¡$Vü‰s¡+ #˚XÊsTT. sêÁ‹øÏ sêÁ‹ \TeTT+
u≤qT ˇø£ ÁbÕ+‘·+ qT+&ç eTs√ ÁbÕ+‘êìøÏ
e÷s¡Tdü÷Ô Væ≤+dæd÷ü HÔ ˚ e#êÃs¡T. #ê˝≤ s√E\
es¡≈£î \TeTT+u≤qT @ C…’˝À¢ O+#ês¡qï
$wüj·T+ ≈£L&Ü ãj·T{ÏøÏ #Ó|üŒ{≤ìøÏ uÛÑj·T|ü
&ç+~ Á|ür|òü÷‘· Á|üuÛÑT‘·«+. \TeTT+u≤qT
∫e]kÕ] $e÷q+˝ÀøÏ møÏÿ+∫ rdüTø¬ [¢q
C…’\T n~Ûø±] Ä ‘·s¡Tyê‘· yê+>∑÷à\+
Çdü÷,Ô ªª\TeTT+u≤qT m+‘·>± ∫‘·øu£ ≤ <ës¡+
fÒ Äj·Tq <ë<ë|ü⁄ #·ìb˛j·÷&ÉH˚ #ÓbıŒ#·TÃ.
Äj·Tq E≥Tº |”øÏ Äj·Tq #˚‘H· ˚ ‹ì|æ+#ês¡Tµµ
nì #ÓbÕŒ&ÉT. ∫Á‘·V≤æ +dü\ nq+‘·s+¡ Je#·Ã¤
e+˝≤ e÷]q \TeTT+u≤qT Äj·Tq ã<ä›

e´‹πs≈£î˝…’q ø£{≤+>± n~Ûø±s¡T\≈£î n+<ä#˚
XÊs¡T. ø£{≤+>± <äfi≤\‘√ ø£\dæ |üì #˚dæq
»s¡àHé ôd’ìø±~Ûø±] 1961 »qe] 17q
Ç∫Ãq yê+>∑÷à\+˝À ªªø±+>√ Á|æjT· ‘·eT H˚‘,·
ø±+>√ Á|ü»\ eTT<äT›_&ɶ, n~«rj·TyÓTÆq
b˛sê≥jÓ÷<ÛäT&ÉT nsTTq \TeTT+u≤qT <ës¡T
D+>± ø±*Ã #·+bÕs¡Tµµ nì Á|üø{£ +Ï #ê&ÉT.
ø=~› dü+e‘·‡sê\ ‘·sê«‘· nyÓT]ø± >∑÷&Û#É ê]
dü+düú ` dæ◊m dü«j·T+>± \TeTT+u≤ Vü≤‘·´≈£î
|ü<øä∏ +£ |üìï+<äqï yêdüeÔ + yÓ\T>∑T #·÷dæ+~.
á $wüj·T+ ‘Ó\TdüT≈£îqï ø±+>√ yêdüT\T
|ü>‘∑ √ s¡–*b˛j·÷s¡T. $#ês¡+‘√ ≈£î+–b˛
j·÷s¡T. ªª\TeTT+u≤ ø±]Ãq Á|ü‹ s¡ø|Ô£ ⁄ü u§≥Tº≈L£
ˇø√ÿ ‘·\µµ nqï ìHê<ä+‘√ >¬ ]˝≤¢ <äfi≤\T
Á|ü‹q ã÷HêsTT. \TeTT+u≤ Vü≤‘·´ ø±+>√
C≤rjÓ÷<ä´e÷ìï q÷‘·q •Ksê\≈£î #˚]Ã+~.
‘·sê«‹ ø±\+˝À \TeTT+u≤ C≤„|øü £ ∫Vü≤ï+>±
ø±+>√ sê»<Ûëì øÏq¸cÕ˝À n<äT“¤‘· düèà‹
∫Vü‰ïìï ì]à+#ês¡T. n|üŒ{Ï k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´
Á|ü u Û Ñ T ‘· « + \TeTT+u≤ dü è à‹ ∫Vü ≤ ï+>±,
XÊ+‹,ùdïVü≤+ kÕú|qü \ø£´å +>± e÷k˛ÿ˝À
ˇø£ $X¯«$<ë´\j·÷H˚ï kÕú|+æ ∫+~. n<˚ H˚&TÉ
eTq≈£î <äs¡Ùq+ Ç#˚à bÕÁ{Ïdt \TeTT+u≤
$X¯«$<ë´\j·T+.
(eT÷\+ m+mdt –˝Ÿ:
‘Ó\T>∑Tùd‘· ¬ø. Ms¡j·T´)
12345
12345
12345
12345
12345

e÷]ÿ‡»+:
düeTÁ>∑+>± Á>∑Væ≤ùdÔ XÊÁdüÔ+,
˝Ò≈£î+fÒ ‘·|æŒ<ä+

e÷]ÿ ‡düTº

e÷sYÿ‡`@+¬>˝Ÿ‡, eTTK´+>± ˝…ìHé #Ó|æŒ+~ q÷{ÏøÏ q÷s¡TbÕfi¯ó¢ ì»+ nì Á|üdüTÔ‘· ô|≥Tºã&ç<ëØ Ä]úø£, kÕe÷õø£, sê»ø°j·T
dü+øå√uÛÑ+ eTs√kÕ] s¡TEe⁄ #˚k˛Ô+~. <˚X¯ <˚XÊ˝À¢ H˚&ÉT e÷]ÿ‡düTº Á>∑+<∏ë\qT eT∞¢ #·<äe&É+ ÁbÕs¡+_Û+#ês¡+fÒH˚ Äj·Tq ù|s¡T
#Ó]ù|j·T&Üqø°, Äj·Tq uÛ≤yê\T ‘·T&ç#˚j·T&Üìø° »]–q Á|üj·T‘êï˝ÒM |òü*+#·˝Ò<äì ns¡úeTe⁄‘√+~.
nsTT‘˚ Ç|üŒ{Ïø° e÷]ÿ‡»+ >∑T]+∫q $T&ç$T&ç C≤„q+‘√ $T&çd|æ &ü y˚ ês¡THêïs¡qï dü+>∑‹ eT]∫b˛˝Ò+. e÷]ÿ‡C≤ìøÏ dü+ã+~Û+∫q
Çø£ÿ&√ eTTø±ÿ, nø£ÿ&√ yêø£´+ #·~$ yê<äq≈£î ~π>yês¡T H˚{Ïø° OHêïs¡T. yêfi¯¢ <äèwæº˝À e÷]ÿ‡»+ nH˚~ >∑‘· X¯‘êu≤›ìøÏ #Ó+~q
bÕ‘·∫+‘·ø±j·T |ü#·Ã&ç. e÷sYÿ‡ s¡#·q\T #˚dæq ˇø£{Ïqïs¡ X¯‘êã›+˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú #ê˝≤ e÷]b˛sTT+<ä˙, Ç|ü&ÉT »s¡>∑T‘·Tqï
#ê˝≤ |ü]D≤e÷\T e÷sYÿ‡ ø±\+˝À ˝Òe˙, n+<äTe\¢ e÷]ÿ‡»+ H˚{Ï ø±˝≤ìøÏ |üìøÏsê<ä˙ Ms¡T yê~düTÔ+{≤s¡T. Ç+ø√yÓ’|ü⁄ ø£fi¯ó¢
$Ts¡T$T≥T¢ >=*ù| ô|≥Tºã&ç<ëØ n_Ûeè~∆ì #·÷dæ Ç+ø£ $|ü¢yê‘·àø£ e÷s¡TŒ\ nedüs¡+ ˝Ò<ä˙, e÷qe düe÷»+˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ e´eùdú
n‘·´+‘· $»j·Te+‘·yÓTÆq <äX¯ n˙ #Óù|Œyês¡T eT]ø=+<äs¡T.
Ç≥Te+{Ï yê] yê<äq\ìï{Ï˙ Á|üdTü ‘Ô +· Á|ü|+ü #·yê´|æ‘· ô|≥Tºã&ç<ëØ dü+øå√uÛ+Ñ ø={Ϻ bÕπsdüTqÔ ï~. ø±ì, e÷]ÿ‡»+ >=|üŒ<äHêìï
>∑T]+∫ dü+‘·è|æÔ #Ó+<ä&É+‘√ dü]b˛<äT, e÷]ÿ‡»+ jÓTTø£ÿ eTÚ*ø£ dü‘ê´\qT, yê{Ï Ä#·s¡D jÓ÷>∑´‘·q÷ eTq+ ìs¡¢ø£å´+ #˚j·T≈£L&É<äT.
yÓTT<ä{~Ï , e÷]ÿ‡»+ yÓqTø£qTqï ‘ê‹«ø£ n+X¯+`>∑‹‘ê]ÿø£ #ê]Á‘·ø£ uÛÖ‹ø£yê<ä+. á Á|üøè£ ‹ (Á>∑V‰ü \T, yê{Ï˝Àì Je⁄\‘√
düVü‰) e÷s¡TŒ\ yÓqTø£qTqï dü÷Á‘ê\qT e÷sYÿ‡, eTq #·T≥÷º Oqï Á|ü|ü+#· yêdüÔ$ø£‘· Ä<Ûës¡+>± s¡÷bı+~+#ê&ÉT. á dü÷Á‘ê˝˙ï
>∑‹‘·sÿ¡ +˝À OHêïsTT. >∑‹ ‘ê]ÿø£ uÛÖ‹ø£yê<ëìï e÷qe düe÷C≤ìøÏ e]Ô+|ü⁄ CÒùdÔ n<˚ #ê]Á‘·ø£ uÛÖ‹ø£yê<ä+. e÷qe düe÷»+˝À
ìs¡+‘·s¡+ dü+uÛÑ$düTÔqï e÷s¡TŒ\qT eTq+ dü¬s’q Ø‹˝À $X‚¢wæ+#ê\Hêï, ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú˝À ìØí‘· ø±\e´e<ÛäT˝À¢ dü+øå√uÛ≤\T
m+<äT≈£î ekÕÔjÓ÷ ‘Ó\TdüTø√yê\Hêï #ê]Á‘· uÛÖ‹ø£yê<ëìï ns¡ú+ #˚düT≈£îì e]Ô+|ü CÒj·T&É+ nedüs¡+. Á|ü|ü+#· yê´|æ‘·+>± n+‹eT+>±
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú kÕúq+˝À k˛wü*»+ m+<äT≈£î e∫à rs¡T‘·T+<√ ≈£L&Ü eTq≈£î #ê]Á‘·ø£ uÛÖ‹ø£yê<ä+ #ÓãT‘·T+~.
¬s+&√~, e÷]ÿ‡düTº sê»ø°j·T Äs¡úXÊÁdüÔ+. düe÷»+˝Àì |ü]D≤e÷‘·àø£, $|ü¢yê‘·àø£ e÷s¡TŒ\qT ns¡ú+ #˚düTø√&ÜìøÏ Ç~
‘√&ÉŒ&ÉT‘·T+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ O‘·Œ‹Ô˝À düs¡T≈£î\ O‘·Œ‹Ô Á|ü<Ûëq \ø£å´+ n˙, O‘·Œ‹Ô kÕ<ÛäHê\ô|’ Á|üsTTy˚≥T j·÷»e÷q´+, O‘·Œ‹Ô jÓTTø£ÿ
kÕe÷õø£ \ø£åD+ M{ÏeT<Ûä´H˚ ô|≥Tºã&ç<ëØ <√|æ&û kÕs¡+ <ë>∑T+<ä˙, ø±]à≈£î\ ÁX¯eTX¯øÏÔ qT+&ç ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT n<äq|ü⁄ $\TeqT
(nH˚ø£ s¡÷bÕ˝À¢) <√#·T≈£î+{≤&É˙, Bì |òü*‘·+>±H˚ ø±˝≤qT>∑‘·+>± n~Ûø√‘·Œ‹Ô dü+øå√uÛ≤\T @s¡Œ&É‘êj·T˙ á dæ<ë∆+‘·+ <ë«sê eTq+
ns¡∆+ #˚düT≈£î+{≤+. e÷sYÿ‡ ô|≥Tºã&ç Á>∑+<∏ä+ sêdæq ‘·s¡Tyê‘· 150 @fi¯¢ ø±\+˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú˝À nH˚ø£ e÷s¡TŒ˝§#êÃj·Tqï~
yêdüÔe+. ô|≥Tºã&ç>∑T‘êÔ~Û|ü‘·´+, Á|ü|ü+Nø£s¡D, e\dü yê<ä+ e+{Ïe˙ï e#êÃsTT. yê{ÏqT+&ç C≤rj·T $eTTøÏÔ b˛sê{≤\T, Ç+ø± nH˚ø£
b˛sê{≤\T n_Ûeè~∆#+Ó <ësTT. n+‘˚ø±<äT á ø±\+˝À nH˚ø£ eT+~ Á|ü»\ Jeq Á|üe÷D≤\T >∑D˙j·T+>± ô|]>±sTT. n<˚ düeTj·T+˝À
ù|<ä]ø£+, ìsêÁX¯j·T+, ìs¡T<√´>∑+, n$<ä´, nHês√>±´\T ≈£L&Ü u≤>± ô|]>±j·Tqï~ yêdüÔe+. ô|≥Tºã&ç<ëØ <√|æ&û, |”&É\q e\¢
<Ûäì≈£î\T eT]+‘· <Ûäì≈£î\Tø±>±, ù|<ä\T eT]+‘· ù|<ä˝…’Hês¡T.
Çø£ eT÷&√ $wüjT· +, es¡Z b˛sê≥+. e÷qe düe÷»+˝À es¡bZ ˛sê≥y˚T e÷s¡TŒ≈£î #√<äø£ X¯ø.ÔÏ ô|≥Tºã&ç<ëØ düe÷»+˝À
ô|≥Tºã&ç<ëØ es¡Z+, ø±]àø£es¡Z+ eT<Ûä´ $s¡T<ä∆yÓTÆq Á|üjÓ÷»Hê\qT+&ç es¡Zb˛sê≥+ O<䓤$düTÔ+~. Ç‘·s¡ ‘·s¡>∑‘·T\T n+fÒ `∫qï ¬s’‘·T\T,
∫qï yê´bÕs¡T\T, y˚T<Ûëe⁄\÷ dü+K´˝À ‘·≈î£ ÿe>± O+{≤s¡T. n+‘·>± e´ed”øú è£ ‘·+ ø±s¡T. ø±ì Ms¡+‘ê ã&Ü ø±s=Œπswüq‘¢ √ $uÛ~Ò düT+Ô {≤s¡T.
e÷]ÿ‡C≤ìøÏ dü+ã+~Û+∫q á n+XÊ\ìï{Ï˙ ø£*|æ rdüTø√yê*. n$ ˇø£<ëì‘√ ˇø£{Ï $&çe&ç O+&Ée⁄. n˝≤ $&ÉBj·T&ÜìøÏ
Á|üj·T‹ïùdÔ nìyês¡´+>± ‘·|ü≥&ÉT>∑T≈£î <ë]rdüTÔ+~. nsTT‘˚ e÷]ÿ‡C≤ìøÏ dü+ã+~Û+∫ Ç+ø± nH˚ø£ \ø£åD≤\÷, e]Ô+#˚ n+XÊ\÷
OHêïsTT. e÷sYÿ‡ˆ`@+¬>˝Ÿ‡ düeTÁ>∑ s¡#·q\T 50 dü+|ü⁄{≤\T, nH˚ø£ s¡+>±\qT düèõkÕÔsTT. e÷]ÿ‡C≤ìï düeTÁ>∑+>± ns¡ú+ #˚düTø√≈£î+&Ü
<ëìï ns¡ø=s¡>± eTTø£ÿeTTø£ÿ\T>± #·<ä$ n<˚ e÷]ÿ‡»+ nqTø√e&É+ ‘·|ü˝À¢ ¬ø˝≤¢ n‹ ô|<ä› ‘·|æŒ<ä+ ne⁄‘·T+~.
(ÄÁùdº*j·÷ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ |üÁ‹ø£ ª>±]¶j·THéµ nø√ºãsY 22, 2008 Hê&ÉT sêdæq dü+bÕ<äø°j·T+)
Marxistu, monthly organ of Communist Party of India (Marxist) A.P . State Committee.
Printer & Publisher B.V. Raghavulu. RNI Reg.No. APTEL/2006/17554. Vol.3, No.9, January 2009

36

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful