You are on page 1of 21

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

Σεμινάριο Επιμόρφωσης και Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

«Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα»

Ονοματεπώνυμο: ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΦΙΑ
Τμήμα: ΞΑΝΘΗΣ 2

ΜΑΙΟΣ 2010

1

Περιεχόμενα:
Περίληψη…………………………………………………………………..σελ. 3
Εισαγωγή:…………………………………………...……………

σελ. 4

Κυρίως Θέμα:…………………………………………………………...
Η ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
1. Ορισμός της ένταξης

σελ. 5-6

2. Οι μορφές και οι συνέπειες της ένταξης

σελ. 7-8

3. Η Ειδική αγωγή στην Ελλάδα την περίοδο από το 1900-1950

σελ. 8-11

4. Η Ειδική αγωγή στην Ελλάδα την περίοδο 1950-1970

σελ. 11-14

5.Η Ειδική αγωγή στην Ελλάδα μετά το 1970

σελ. 14-16

6. Η σημερινή πραγματικότητα στην Ελλάδα και οι προοπτικές

σελ. 17-19

Συμπεράσματα:…………………………………………………… …….σελ.20

2

Έτσι. Βασικός παράγοντας που συνέβαλε στη αποδοχή της θέσης αυτής είναι οι νομοθετικές ρυθμίσεις. Στην συνέχεια στα επόμενα τρία κεφάλαια θα ασχοληθούμε με την ιστορία της ειδικής αγωγής από το 1950 έως και σήμερα και θα δούμε τα διαφορετικά στάδια από τα οποία πέρασε. Για να κατανοήσουμε λοιπόν αυτή την πορεία της ειδικής αγωγής είναι απαραίτητο να αρχίζουμε με τον ορισμό της ένταξης και τις συνέπειες της στα δυο πρώτα κεφαλαία ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε την διαδικασία κοινωνικής ενσωμάτωσης αυτών των παιδιών. κατοχυρώνοντας τα εκπαιδευτικά δικαιώματα όλων των παιδιών. Βέβαια η μετάβαση από το ειδικό σχολείο στα σχολεία της ένταξης δεν έγινε χωρίς επικρίσεις και αντιδράσεις με κύριο επιχείρημα την αποτελεσματικότητά του. η διαφορετικότητα άρχισε να γίνεται αποδεκτή στην κοινωνική συνείδηση και να αίρονται οι προκαταλήψεις του παρελθόντος.Βιβλιογραφία:…… ………………………………………………………σελ 21 Περίληψη Η πορεία της ειδικής αγωγής στην Ελλάδα μετρά μόλις λίγες δεκαετίες καθώς μέχρι και το 1950 στον τομέα αυτό η απουσία του κρατικού τομέα είναι παντελής. 3 . Ωστόσο κατά τη διάρκεια του 20ου αι. Στόχος μας είναι η κοινή συνειδητοποίηση ότι τα άτομα με αναπηρία αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της κοινωνίας. Και στο τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας μας θα επικεντρωθούμε στην αποτίμηση της σημερινής πραγματικότητας και στις πιθανές προοπτικές της ειδικής αγωγής. σταδιακά αναπροσαρμόσθηκε ο χώρος της ειδικής αγωγής προς την κατεύθυνση της ένταξης.

Θα λέγαμε μάλιστα ότι οι αλλαγές στην εκπαίδευση των μαθητών με ειδικές ανάγκες δε συνδέονται τόσο με τις ειδικές εκπαιδευτικές τους ανάγκες όσο με κοινωνικούς. νομοθετικούς και θρησκευτικούς παράγοντες. πόσο οι γονείς εμπλέκονται στη διαδικασία. ποιος διδάσκει στα σχολεία. Η έρευνα αυτού του θέματος είναι πολύ χρήσιμη γιατί μπορούμε να δούμε τις αλλαγές στις κοινωνικές αντιλήψεις για τους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες και την εκπαίδευσή τους μέσα από την ιστορία της ειδικής 4 . Αν μελετήσει κανείς την ιστορία της Ειδικής Αγωγής θα παρατηρήσει ότι στην ουσία είναι μια μελέτη της ιστορίας των κοινωνικών αλλαγών και των επιπτώσεων αυτών στις στάσεις. τι προοπτικές και εφόδια δίνονται στους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες και τι εγγυήσεις για την οικονομική και κοινωνική τους σταθερότητα κ.κ. πώς εκπαιδεύεται και πότε εκπαιδεύεται. μπορούσαν να συνοψιστούν στα εξής α) το στάδιο της απόρριψης και της κακομεταχείρισης. στην αντιμετώπιση. Αυτοί καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό και το πόσο διαφέρει η ειδική από τη γενική εκπαίδευση.ο. πολιτικούς. της προστασίας και της ξεχωριστής εκπαίδευσης και γ) το σημερινό στάδιο της διεκδίκησης ίσων ευκαιριών εκπαίδευσης. της περίθαλψης.Εισαγωγή Ο τρόπος που η κοινωνία αντιμετωπίζει τα παιδιά και την εκπαίδευσή τους είναι συνήθως ενδεικτικός του επιπέδου ανάπτυξής της. Οι ίδιοι παράγοντες καθορίζουν ακόμα και την ανάπτυξη της έρευνας και την παραγωγή και εφαρμογή νέας γνώσης στο γνωστικό αντικείμενο της Ειδικής Αγωγής. οικονομικούς. β) το στάδιο του οίκτου. συνεκπαίδευσης και ισότιμης συμμετοχής των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες στην κοινωνία. Αυτοί οι παράγοντες καθορίζουν ποιος εκπαιδεύεται. στην εκπαίδευση και την κοινωνική συμμετοχή των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες.

Λέγεται αλλιώς συμπεριληπτική εκπαίδευση ή 1 Αθηνά Ζώνιου Σιδέρη. φτάσαμε στη σημερινή πραγματικότητα της αναγνώρισης και του σεβασμού της διαφορετικότητας.php? op=modload&name=News&file=article&sid=321&.specialeducation. διαθέσιμο στην ηλ. 1 Στην Ελλάδα. άμεσα προσβάσιμο στις 19/05/10 5 .αγωγής.gr/modules.α. Πρόσφατα εμφανίστηκε ένας όρος. φύλλο κ. φυλή. «inclusive» εκπαίδευση. ΚΥΡΙΩΣ ΘΕΜΑ Η ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1. για να περιγράψει την εκπαίδευση που λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες και τη διαφορετικότητα όλων. της συνεκπαίδευσης όλων των μαθητών στην ίδια τάξη ανεξάρτητα από ιδιαιτερότητες και των διεκδικήσεων των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες για κοινωνική συμμετοχή. γενικεύσεις και λανθασμένοι διαχωρισμοί σε σχέση με την αναπηρία που οφείλονται στην έλλειψη ενημέρωσης και κατάρτισης των παιδαγωγών τόσο της γενικής όσο και της ειδικής αγωγής. Ωστόσο. Η έννοια που δόθηκε αρχικά ήταν αυτή της ενσωμάτωσης και του μη διαχωρισμού μαθητών στο σχολικό σύστημα που ανήκαν σε άλλη θρησκεία. Στα πρώτα στάδια η νέα εκπαιδευτική πολιτική δεν συνοδευόταν από τον κατάλληλο κοινωνικό σχεδιασμό με στόχο την αλληλοαποδοχή έχοντας ως αποτέλεσμα οι ανάπηροι μαθητές να βρίσκονται στις γενικές τάξεις χωρίς καμία υποστήριξη. Αργότερα ο όρος χρησιμοποιήθηκε στην ειδική αγωγή λόγω της ιστορικής εξέλιξης και του γενικότερου αναθεωρητικού πνεύματος στην μεταπολεμική Ευρώπη. εθνική μειονότητα. Από την πλήρη απόρριψη και τη φιλανθρωπική απομόνωση και εκπαίδευση των μαθητών με ειδικές ανάγκες σε ιδρύματα και άσυλα. Ορισμός της ένταξης Ο όρος ένταξη αποτελεί δάνειο από την επιστήμη της εξελικτικής ψυχολογίας στην επιστήμη της παιδαγωγικής και αναφέρεται αρχικά στην επιλογή των μαθητών στο σχολικό περιβάλλον. Ένταξη ατόμων με ειδικές ανάγκες και αναλυτικά προγράμματα. για να γίνει αυτό έπρεπε να αρθούν προκαταλήψεις. διεύθυνση http://www. ο όρος ένταξη προσέλαβε με το πέρασμα του χρόνου την έννοια του μη διαχωρισμού αναπήρων και παιδιών στο πλαίσιο της εκπαίδευσης.

Ελληνικά Γράμματα. 2 2. η ένταξη δεν αποτελεί τον στόχο αλλά ένα δίαυλο για την πραγματοποίηση ενός καλύτερου σχολείου για όλους. με κοινά οφέλη για ανάπηρα και μη άτομα. σ. Οι μορφές και οι συνέπειες της ένταξης Η ένταξη των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στη γενική εκπαίδευση διαχωρίζεται σε τρία επίπεδα : α) απλή φυσική συνύπαρξη χωρίς κοινωνικές σχέσεις. μέσω της ένταξης. Ένταξη: Ουτοπία ή Πραγματικότητα. Ό όρος αυτός επίσης περιλαμβάνει και την πολιτική παράμετρο της ένταξης καθώς απαιτείται ένας διευρυμένος προγραμματισμός με στόχο την ωρίμανση της κοινωνίας ως προς την αποδοχή των ατόμων με αναπηρία. γ)ένταξη στα πλαίσια του σχολικού συστήματος και συμμετοχή του παιδιού με αναπηρία σε όλες τις δραστηριότητες και διαδικασίες μάθησης της τάξης.σ.” εκδ. 38-39 3Στο ίδιο. μείωση του αισθήματος του αποκλεισμού καθώς όλοι οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες έχουν την ευκαιρία φοίτησης στο γενικό σχολείο και τέλος αποτελεσματικότερη εφαρμογή της συνεκπαίδευσης με τη συμβολή των γονέων των παιδιών με και χωρίς ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Παράλληλα η μορφή της ένταξης χωρίζεται σε επιμέρους μορφές και εφαρμόζεται στο σχολικό περιβάλλον ως εξής : α) «κανονική» τάξη χωρίς ειδικό παιδαγωγό. γ) «κανονική» τάξη με προσωρινό βοηθητικό μάθημα. 2000. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πλειονότητα των παιδιών εμπίπτουν στο επίπεδο φυσικής και κοινωνικής ενσωμάτωσης και όχι σε επίπεδο μαθησιακού προγράμματος.3 Αναλυτικότερα. στ) τάξη ένταξης με σύστημα συνδιδασκαλίας και ζ) ειδικό εκπαιδευτικό πλαίσιο. ανάπτυξη της αποδοχής της διαφορετικότητας των άλλων παιδιών και απόκτηση κοινωνικής ευαισθησίας. Αθήνα. συνεργασία εκπαιδευτικών ειδικής και γενικής αγωγής προς όφελος όλων των παιδιών. β)κοινωνική ένταξη που προϋποθέτει κοινωνικές σχέσεις παιδιών με αναπηρία και μη. 76-77 6 . δ) «κανονική» τάξη με περιοδεύον σύστημα διδασκαλίας. τα οφέλη συνοψίζονται ως εξής : ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων μεταξύ των μαθητών με και χωρίς ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. . β) «κανονική» τάξη με ειδικό παιδαγωγό. Σχετικές έρευνες σε 2Αθηνά Ζώνιου-Σιδέρη. σ. ε) «κανονική» τάξη με επιπλέον χώρο παροχής υποστήριξης.ακόμη εκπαίδευση του μη αποκλεισμού».σ. Σύμφωνα με τα νέα επιστημονικά δεδομένα.

χρήσιμα σε κάθε περίπτωση. με την κατάργηση των ειδικών σχολικών μονάδων και την λειτουργία μόνο γενικών τάξεων δεν λαμβάνονται υπόψη περιπτώσεις παιδιών με σοβαρές δυσκολίες ενώ δεν έχουν ακόμη γίνει οι απαραίτητες υλικοτεχνικές τροποποιήσεις οι οποίες θα καθιστούσαν δυνατή την προσβασιμότητά των σχολικών μονάδων από όλους τους μαθητές. σ.σχολεία τα οποία είναι δομημένα με βάση τις αρχές της ένταξης. Μέσα από τη συμμετοχή σε όλες τις δραστηριότητες της εκπαιδευτικής διαδικασίας αυξάνεται ο βαθμός της συναίσθησης. Ένα εξίσου σοβαρό επιχείρημα δίνει έμφαση στη δυσκολία συντονισμού του ρυθμού μάθησης λαμβάνοντας υπόψη τον αργό ρυθμό μάθησης των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.Polloway E. Patton J. ας μη ξεχνάμε ότι οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και οι γονείς τους δεν έχουν το δικαίωμα της επιλογής ως προς το ποια σχολική μονάδα θα φοιτήσουν τα παιδιά τους. σ.4 Από την άλλη πλευρά. τα επιχειρήματα κατά της ένταξης επικεντρώνονται κυρίως στο αίσθημα της απόρριψης και του στιγματισμού που βιώνουν τα παιδιά με ειδικές μαθησιακές ανάγκες καθώς προτιμούν να συναναστρέφονται με παιδιά με αντίστοιχες ιδιαιτερότητες. & C. στο γενικό ή στο ειδικό σχολείο. «Special Needs in Inclusive Settings». ωστόσο τίθενται στο περιθώριο από τους συνομηλίκους τους ή το εκπαιδευτικό προσωπικό λόγω της διαφορετικότητας τους. Εξάλλου. Επιπρόσθετα. δηλ. Ακόμη. . της κοινωνικής ευαισθησίας και της υποστηρικτικότητας.σ. η κατάρτιση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών της ειδικής αγωγής αποδεικνύεται μάλλον ελλιπής και ανεπαρκής ως προς την αποτελεσματική ακαδημαϊκή και κοινωνική ανάπτυξη όλων των παιδιών. απέδειξαν ότι μειώνεται ο στιγματισμός των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες με αποτέλεσμα την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης τους. σε επίπεδο εκπαιδευτικού προσωπικού τα κέρδη είναι πολλαπλά καθώς μέσα από την κοινή προσπάθεια και συστηματική συνεργασία για τη στήριξη όλων των μαθητών οι εκπαιδευτικοί κομίζουν γνώσεις και εφόδια. Τέλος. ενώ τα πλεονεκτήματα μέσα από την συνεχή αλληλεπίδραση επεκτείνονται ακόμη και στους μαθητές χωρίς εκπαιδευτικές ανάγκες. ό.5 4 Smith T. Επιβάλλεται βέβαια να λάβουμε υπόψη μας το γεγονός ότι αν και οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μπορεί τυπικά να φοιτούν σε γενικές τάξεις. Dowdy .σ .46-53 7 .π. .77-78 5 Αθήνα Ζώνιου-Σιδέρη Ένταξη: Ουτοπία ή Πραγματικότητα.

Η απουσία του κρατικού τομέα. το επίπεδο των επιστημών. εκδ. Ένα μοναδικό στο είδος του στα Βαλκάνια είναι το “ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΩΦΑΛΑΛΩΝ-ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗΣ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ”. 2002. Δημιουργεί το ελληνικό αλφάβητο τυφλών με πρότυπο το γαλλικό BRAILLE. το κοινωνικό κλίμα. η έλλειψη έρευνας. Το 1923 η φιλανθρωπική οργάνωση “NEAR EAST RELIEF” ιδρύει το πρώτο σχολείο κωφών που μεταφέρεται αργότερα στη Σύρο. Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα την περίοδο από το 1900-1950 Από το 1900 μέχρι και το 1950 δεν υπάρχει μια συστηματική ανάπτυξη και δεν έχουν εφαρμοστεί προγράμματα στον τομέα της ειδικής αγωγής. η πολιτική αστάθεια. είχαν σαν αποτέλεσμα τη στασιμότητα. Στέλλεται η εκπαιδευτικός Ειρήνη Λασκαράτου στην Ευρώπη και ενημερώνεται στην εκπαίδευση τυφλών. σελ. αποσπασματικές και τις περισσότερες φορές ατομικές προσπάθειες αρχίζουν να διαφαίνονται από την πρώτη δεκαετία του 1900. η αλλαγή κυβερνήσεων που σήμαινε πάντα και αλλαγή προγραμμάτων.6 Το 1939 στη Φιλοθέη ο σύλλογος: “ΦΙΛΟΙ ΤΩΝ ΤΥΦΛΩΝ” ιδρύει τη Σχολή Τυφλών Κοριτσιών. Το 1910 σε τυφλολογικό συνέδριο της Βιέννης βραβεύονται τα χειροτεχνήματα των μαθητών της. αλλά κλείνει το 1932. Το 1905 ιδρύεται στην Καλλιθέα το σωματείο “ΟΙΚΟΣ ΤΥΦΛΩΝ”. Λειτουργεί προβληματικά με ελλείψεις ειδικευμένου προσωπικού μέχρι το 1938. Μια ίδια σχολή με το όνομα “ΗΛΙΟΣ” λειτουργεί στην Θεσσαλονίκη. που ιδρύεται το 1936 στους Αμπελοκήπους. 276 8 . Το Σχολείο διαθέτει οικοτροφείο και εργαστήρι υφαντικής και πλεκτικής.3. Αργότερα το σχολείο κλείνει και μέχρι το 1982 λειτουργεί στις εγκαταστάσεις του σωματείου με την κάλυψη της Αρχιεπισκοπικής Αθηνών. Τυπωθήτω. Επιστρέφει το 1906 και ανοίγει το πρώτο σχολείο τυφλών στην Καλλιθέα. Μόλις όμως εκλείπουν οι ιδρυτές σταματούν και αυτές. Μεμονωμένες. «Από το σχολείο του διαχωρισμού σ’ ένα σχολείο για όλους». Το κτίριο κτίστηκε με 6 Σ. Σούλης. Την ίδια εποχή στη Αθήνα με κρατική φροντίδα ανοίγει σχολείο κωφών με το όνομα “ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΚΩΦΑΛΑΛΩΝ”. που προσφέρει περισσότερο κοινωνική προστασία σε μικρά τυφλά κορίτσια.

Στασινός « Η Ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα. Γόντικα προβλεπόταν η υποχρεωτική φοίτηση και των δύο φύλων όλων των Ελλήνων στα δημοτικά σχολεία εκτός από τους «πνευματικώς νοσούντες για τους οποίους λαμβάνονταν ειδική μέριμνα για αυτή την κατηγορία ατόμων σε ειδική τάξη ή ειδικό σχολείο. Αθήνα. Με την δημιουργική της φαντασία κάνει προτάσεις να ιδρυθούν συμβουλευτικοί σταθμοί. με εκπαιδευτικά νομοσχέδια του Ι.1143/1981). Πριν το 1950 αναπτύχθηκαν τα Δικαστήρια Ανηλίκων και η Εταιρία Προστασίας Ανηλίκων. διευθύντρια του σχολείου. με νόμο του Κ. στα 1929 . Κράτος και ιδιωτική πρωτοβουλία(1906-1989)». θεσμοί και πρακτικές. Αργότερα. Η ανάγκη και ο φόβος από την παρουσία πολλών παιδιών ανάμεσα στους εγκληματίες οδήγησε το κράτος να λάβει τα μέτρα του νωρίς.1991. Αντιλήψεις. Έπρεπε. Το 1937 ιδρύθηκε το «Πρότυπον Ειδικόν Σχολείον Αθηνών» για «ανώμαλους και καθυστερημένους παίδες». ειδικά σχολεία σε μεγάλες πόλεις. Αρμόδιο Υπουργείο για την προστασία και την εκπαίδευση των παραμπτωματικών παιδιών ήταν το Υπουργείο Δικαιοσύνης μέχρι το 1972. (Κατά το διάστημα 19261931 το ποσοστό των παιδιών που καταδικάζονταν για εγκλήματα ανερχόταν στο 9%). εφαρμόζει πρωτοποριακές τακτικές και πρακτικές για την αγωγή αυτών των παιδιών που φοιτούν στο σχολείο. Στη συνέχεια ιδρύθηκαν Αναμορφωτικά Καταστήματα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (Ν. Η παιδαγωγός Ρόζα Ιμβριώτη. λοιπόν. Έκτοτε ορίστηκε το Υπουργείο Παιδείας ως φορέας εκπαίδευσης των παιδιών αυτών (Ν. Για τα αγόρια ηλικίας 7-12 ετών ιδρύθηκε το 1918 στον Κορυδαλλό το Αναμορφωτήριο Κατάστημα Αρρένων. Σπηλιόπουλου. σσ.Gutenberg. εκδ. Από εκείνη την εποχή η εκπαίδευση του κωφού παιδιού μπαίνει σε σωστές ψυχολογικές και παιδαγωγικές βάσεις. οικοτροφεία και να διδάσκεται το μάθημα της θεραπευτικής αγωγής στις Παιδαγωγικές Ακαδημίες. Τσιριμώκου που αφορούν την εκπαίδευσή τους και τον χαρακτηρισμό τους ως «πνευματικώς υπολοιπόμενους». για την προστασία τους και την προστασία της κοινωνίας να κλειστούν σε κάποια αναμορφωτικά ιδρύματα. την γενική και επαγγελματική μόρφωση των παραπτωματικών κοριτσιών. Προτείνει να σταλούν δάσκαλοι στο 7 Δημήτρης Π. με σκοπό την επαναδιαπαιδαγώγηση. Το πρώτο Αναμορφωτήριο θηλέων. που δέχονται παιδιά πάνω από δώδεκα ετών.Αγγλικές και Γαλλικές προδιαγραφές με δαπάνη το Χαρ. για ηλικίες 8-16 ετών ιδρύθηκε το 1917.7 Ωστόσο για πρώτη φορά το επίσημο ελληνικό κράτος το 1913 αναφέρεται στα άτομα που χρήζουν ειδικής αγωγής. 40-41 9 .2729/1940).

Στασινός. «Οι ανάπηροι και η εκπαίδευση τους» εκδ. η ομαλοποίηση δεν λάμβανε υπόψη την ατομικότητα και την διαφορετικότητα των ατόμων.10 8 Αθήνα Ζώνιου-Σιδέρη . Ελληνικά Γράμματα.9 4.εξωτερικό για εξειδίκευση στην ειδική αγωγή. 10 9 Στο ίδιο. Με τον ίδιο νόμο το «Συμβούλιο προστασίας τυφλών» εντασσόταν στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας . την άποψη δηλαδή. ρυθμίστηκε το εννοιολογικό περιεχόμενο της τύφλωσης. γυμναστές στην θεραπευτική γυμναστική και δάσκαλοι στην λογοθεραπεία. ότι τα παιδιά με ιδιαιτερότητες πρέπει να τοποθετούνται σε κανονικό σχολικό περιβάλλον μαζί με τους συνομηλίκους τους και να ενσωματώνονται στο ευρύτερο κοινωνικό γίγνεσθαι. θεσπίστηκε η δημιουργία ενός γενικού μητρώου τυφλών στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας. Γεωργακόπουλος θέσπισε νόμο για την ίδρυση ειδικού σχολείου στην Αθήνα και σε άλλα μέρη της Ελλάδας καθώς και τη δυνατότητα δημιουργίας «ειδικών τάξεων» σε «τακτικά σχολεία». χρήζουν ξεχωριστής εκπαίδευσης στο ειδικό σχολείο. παγιώνοντας την αντίληψη ότι τα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. ο δάσκαλος Αχιλλέας Διαμανταράς είχε ασχοληθεί με τη θεραπεία του λόγου και το 19351937 ο Σωκράτης Καρανδινός δίδαξε αγωγή του λόγου στο Μαράσλειο. αλλά οι εκπαιδευτικοί που πρωτοστάτησαν σ’ αυτές εξορίστηκαν σαν αντιφρονούντες. Το 1951 με νόμο. Η Ειδική αγωγή στην Ελλάδα την περίοδο 1950-1970 Η περίοδος αυτή της «ιδρυματοποίησης» διήρκησε ως τα μέσα του 20ου αι.8 Ο υπουργός παιδείας Κ. 11 10 Δημήτρης Π. Πριν και κατά το έτος 1905. σελ. για αγωγή του λόγου ως επιστήμης.π. η υποχρεωτική φοίτηση των τυφλών παιδιών σε ειδικά σχολεία και η παροχή οικονομικής ενίσχυσης προς αυτά. 143 10 . Η εκπαιδευτική αυτή αντίληψη που επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και τις αντίστοιχες νομοθετικές ρυθμίσεις άλλαξαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 με την υιοθέτηση της «ομαλοποίησης». Βέβαια. ο. Δυστυχώς το ξέσπασμα του πολέμου. οι περιπέτειες της χώρας μας στη διάρκειά του και ο εμφύλιος πόλεμος όχι μόνο ανέστειλαν τις προσπάθειες. Αθήνα. σελ. 1996. Ο Κώστας Καλατζής ήταν στην Ελλάδα ο πρώτος άνθρωπος που έθεσε τα θεμέλια μιας σωστής προσπάθειας. να εξειδικευθούν ψυχίατροι στην θεραπευτική αγωγή. κατά την δεκαετία του 50. σελ.

το 1962 του Ειδικού σχολείου Κωφαλάλων Σερρών και του Σχολείου Κωφαλάλων Βόλου. ενώ η πολιτεία καθυστερεί στην κίνηση για συστηματική εκπαίδευση ατόμων με ειδικές ανάγκες. η ΕΛΕΠΑΑΠ είχε την ευθύνη της μέριμνας για τη διαμονή στην Αθήνα των παιδιών με κινητικά προβλήματα που προέρχονταν από την ελληνική επαρχία και για το σκοπό αυτό συνεργάστηκε με το ΠΙΚΠΑ. 136-138 11 . Το 1959 11Δημήτρης Π.12 Στο επίπεδο της κινητικής αναπηρίας σημαντική υπήρξε η συνδρομή της Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας και Αποκαταστάσεως Αναπήρων (ΕΛΕΠΑΑΠ). το 1958 του Εθνικού Ιδρύματος Προστασίας Κωφαλάλων Θεσσαλονίκης. παρείχαν στους τροφίμους τους στοιχειώδη εκπαίδευση και βασική επαγγελματική κατάρτιση στα εργαστήρια που διέθεταν. είναι η αρχή της ίσης μεταχείρισης των ατόμων. Παράλληλα ιδρύθηκαν και δύο σχολεία για ενήλικες κωφούς. η αρχή που διέπει τις νομοθετικές ρυθμίσεις του επίσημου ελληνικού κράτους και τη στάση των ιδιωτών. σ. ανεξαρτήτως της φυσικής ή νοητικής τους κατάστασης. το Νυχτερινόν Σχολείον Αθηνών και το Νυχτερινόν Σχολείον Πατρών. Το 1958 ξεκίνησε στα πλαίσια της ΕΛΕΠΑΑΠ το Τμήμα Ψυχοπαιδαγωγικής Έρευνας. που αναγνώριζαν τα ιδιωτικά ειδικά σχολεία ως ισότιμα προς τα αντίστοιχα δημόσια. Το 1952 η ΕΛΕΠΑΑΠ ίδρυσε Ειδικό Νηπιαγωγείο για παιδιά με κινητικά προβλήματα και εγκεφαλική παράλυση. Ακολουθώντας την ιδιωτική πρωτοβουλία και το ελληνικό κράτος με τη σειρά του ωθείται το 1956 στην δημιουργία του Ειδικού σχολείου Κωφαλάλων Αρρένων Πατρών.π. 11 Στην κατεύθυνση αυτή. Η ιδιωτική πρωτοβουλία επηρέασε σημαντικά τη θέσπιση νομοσχεδίων. 133-136 12 Στο ίδιο. μπορεί να παρατηρήσει κανείς ότι όλα τα κρατικά ιδρύματα και σχολεία που λειτούργησαν σε αυτή την περίοδο είχαν τη μορφή οικοτροφείου αν και. Επίσης. Συγκεκριμένα. ο. Το 1969 ιδρύθηκαν το Σχολείον Κωφαλάλων Καστελλίου Κρήτης.Είναι φανερό ότι κατά την περίοδο 1950-1970 δραστηριοποιείται περισσότερο η ιδιωτική πρωτοβουλία. του Ειδικού σχολείου Κωφαλάλων θηλέων Πατρών. Στα πλαίσια του πνεύματος της «ιδρυματοποίησης» της εποχής. σσ. το Σχολείον Κωφαλάλων Σερρών αλλά και το Ειδικόν Δημοτικόν Σχολείον Κωφαλάλων το 1971.σ. αξίζει να σημειωθεί το 1956 η ίδρυση του Πρότυπου Ειδικού Εκπαιδευτηρίου Κωφών και Βαρήκοων παιδιών Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως στην Καλλιθέα και το 1970 του Ειδικού σχολείου κωφών και βαρήκοων που ανήκε στο Σύλλογο Πρόνοιας Κωφαλάλων Ελλάδος. Στασινός.

προσβάσιμο στις 19/05/10 14 Διαθέσιμο στην ηλ.specialeducation.sch. Το 1957 ιδρύθηκε και η Ελληνική Εταιρεία Ψυχικής Υγιεινής και Νευροψυχιατρικής του Παιδιού όπου παρέρχονταν εκπαίδευση και θεραπεία προς τα παιδιά με νοητική καθυστέρηση Ταυτόχρονα. Μέσα στο ΠΙΚΠΑ λειτουργούσε Ειδικό νηπιαγωγείο και Ειδικό Δημοτικό σχολείο με παράλληλη παροχή εργοθεραπείας. διεύθυνση http://kday.art. με νόμο του 1965 αναγνωρίστηκε από το ΥΠΕΠΘ το ιδιωτικό γυμνάσιο κωφών και βαρήκοων που ιδρύθηκε από το Πρότυπο Ειδικό Εκπαιδευτήριο ως ισότιμο με τα αντίστοιχα γυμνάσια προέβλεπε την ίδρυση και λειτουργίας ιδιωτικού λυκείου για κωφά και βαρήκοα παιδιά από το Πρότυπο Ειδικό Εκπαιδευτήριο. διαθέσιμο στην ηλ. Αξίζει να αναφερθεί και το δημόσιο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο για παιδιά με κινητική προβλήματα και το Ειδικό Δημόσιο Νηπιαγωγείο. φυσικοθεραπείας. 14 Το 1954 ιδρύεται το Δημοτικόν Σχολείον Σχολής Τυφλών Βορείου Ελλάδος για τυφλά παιδιά κανονικής και «μη κανονικής» νοημοσύνης.gr/index.php?op=modload&name=News&file=article&sid=430. νοσηλευτικής κ. Παπαθεμελής. Ειδική αγωγή και εκπαίδευση – Κοινωνική ευθύνη. άμεσα προσβάσιμο στις 19/05/10 12 . Το 1969 ιδρύθηκε το πρώτο παράρτημα της ΕΛΕΠΑΑΠ στη Θεσσαλονίκη και περιλάμβανε Τμήμα Θεραπείας Λόγου και Τμήμα Ψυχοπαιδαγωγικής έρευνας.gr/modules.13 Αξιόλογη εκτιμάται επίσης και η συμβολή του Πατριωτικού Ιδρύματος Κοινωνικής Πρόνοιας και Αντιλήψεως (ΠΙΚΠΑ) για την προστασία και εκπαίδευση ατόμων με κινητική προβλήματα.php? option=com_content&task=view&id=76&Itemid=50. στα πλαίσια της οποίας ίδρυσε το 1956 το Κέντρο Αποκαταστάσεως Αναπήρων Παίδων Βούλας (ΚΑΑΠΒ) στην Αθήνα. με σκοπό την εκπαίδευσή τους και την επαγγελματική τους αποκατάσταση και ακολουθούν στην ίδια περίπου χρονική περίοδο και δύο ειδικές σχολές τυφλών στην Πάτρα και στο Ηράκλειο της Κρήτης. Αξίζει να αναφερθεί επίσης το Εθνικόν Ίδρυμα Αποκαταστάσεως Αναπήρων (ΕΙΑΑ) που ιδρύθηκε στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ΄60 στην Αθήνα.ίδρυσε το μονοτάξιο β΄ Ειδικό Σχολείο για παιδιά με εγκεφαλική παράλυση και το 1961 ίδρυσε Τμήμα Θεραπείας Λόγου. για παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας με εγκεφαλική παράλυση. το Κέντρον Εκπαιδεύσεως Σπαστικών Παιδιών που ιδρύθηκε με ιδιωτική πρωτοβουλία το 1967 στην Αθήνα. διεύθυνση http://www. Με διάταγμα του 1956 αναγνωρίζονται τα ιδιωτικά σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για κωφά και βαρήκοα παιδιά ως ισότιμα με τα δημόσια.α. για εφήβους με κινητικά προβλήματα. Επίσης. Το 1960 13 Γ.

το Ψυχολογικόν Κέντρον Βορείου Ελλάδος. Επίσης. Το κύριο όμως αρνητικό σημείο του νόμου αυτού ήταν ότι συνέτεινε στον διαχωρισμό των «αποκλινόντων» από τα «φυσιολογικά» παιδιά και στην απομόνωση των πρώτων μέσα στο γενικό σχολείο. ιδρύεται και το Τμήμα Ειδικής Αγωγής του Νευροψυχιατρικού Νοσοκομείου Παίδων Νταού Πεντέλης.fa3.ιδρύεται η «Παιδονευροψυχιατρική Κλινική Ιατρού Παλαιολόγου» για παιδιά με προβληματική συμπεριφορά και νευροψυχιατρικές νόσους. Κατά τη δεκαετία του εβδομήντα ένα πολύ σημαντικό βήμα υπήρξε η κατοχύρωση των δικαιωμάτων του μειονεκτικού παιδιού με το Σύνταγμα του 1974. Καρδαράκος. το Πρότυπον Ειδικόν Σχολείον «η Αγία Φιλοθέη». εφήβους και ενήλικους με ψυχωτικά προβλήματα. το Ίδρυμα Προστασίας Απροσάρμοστων Παιδιών «η Θεοτόκος» . Αργότερα αρχίζει να αναπτύσσεται συστηματικά ο χώρος της ειδικής εκπαίδευσης με την συγκρότηση της Επιτροπής Θεμάτων Ειδικής Αγωγής με την ψήφιση του νόμου 1143/81 ο οποίος εγκαινιάζει μια σειρά νομοθετικών ρυθμίσεων της Ειδικής Αγωγής στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. διεύθυνση 16 Δ.15 5. Η ειδική αγωγή στην Ελλάδα μετά το 1970 Στη δεκαετία το ‘70 το Υπουργείο Παιδείας ενεργοποιείται περισσότερο στην κατεύθυνση της αγωγής των ατόμων με Ειδικές Ανάγκες. ορίζεται υποχρεωτική η φοίτηση 6-17 ετών και μεταβιβάζεται στο Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων η ευθύνη των ατόμων με αναπηρία. το Θεραπευτήριον Ψυχικώς Ανωμάλων Παίδων. διεύθυνση http://www.16 15 Στην ίδια ηλ. Με το νόμο αυτό προσδιορίζεται η έννοια «αποκλίνοντα άτομα». Το 1964 ιδρύθηκε το Ψυχολογικόν Κέντρον Βορείου Ελλάδος στο Ρετζίκι Θεσσαλονίκης και το 1971 το Ίδρυμα Απροσάρμοστων Παιδιών «Σικιαριδιον» στην Αττική.htm. Το 1964 δημιουργείται το Κέντρον Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών για παιδιά. άμεσα προσβάσιμο στις 19/05/10 13 . Ένας επιπλέον λόγος για τον οποίο ο νόμος αυτός είναι αναποτελεσματικός είναι ότι η θεσμοθέτηση αυτή αποσκοπούσε στην εναρμόνιση της χώρας με τα δεδομένα άλλων χωρών αλλά και την έκφραση του κλίματος της εποχής για μια γενικότερη ισονομία και ισότητα.gr/eidiki_agogi/17-istoriki-diadromi-after-70-today. Η επιστημονική προσέγγιση γίνεται εντονότερη. διαθέσιμο στην ηλ. Ιστορική αναδρομή της ειδικής αγωγής στην Ελλάδα μετά το 1970.

σ. τα μέσα μαζικής ενημέρωσης συμβάλλουν.σ 48-49 14 . απαλείφεται ο όρος «αποκλίνοντα» παιδιά και αντικαθίσταται από τον όρο «άτομα με ειδικές ανάγκες».Κ. για να γίνει φιλολαϊκός. Οι σύλλογοι γονέων πολλαπλασιάζονται.Α. Στασινός. Αθήνα. όμως. Πολυχρονοπούλου «Παιδιά και έφηβοι με ειδικές ανάγκες και δυνατότητες. υιοθετείται ο θεσμός της ένταξης με την ίδρυση και λειτουργία των πρώτων ειδικών τάξεων μέσα στα γενικά σχολεία. Στα αρνητικά σημεία εντάσσεται και η έλλειψη πρόνοιας για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε θέματα ένταξης. 17 Το 1985 με νέο νόμο προωθείται η κατάργηση των διακρίσεων σε βάρος των ατόμων με αναπηρία και η σχολική κοινωνική ένταξη. το 1975 κατοχυρώνεται το δικαίωμα εκπαίδευσης των ατόμων με ειδικές ανάγκες. η κοινή γνώμη ευαισθητοποιείται. ο κρατικός φορέας γίνεται πιο ορατός. για την Ειδική Εκπαίδευση. Σύγχρονες τάσεις εκπαίδευσης και ειδικής υποστήριξης» τ. 18 Από το 1990 η Ειδική Αγωγή φαίνεται ότι μπαίνει σε μια καινούρια εποχή έντονων διεκδικήσεων για ριζοσπαστικές αλλαγές.1143. βοηθάει για ανταλλαγή ιδεών και εφαρμογή προγραμμάτων. αλλά και υλικοτεχνικών υποδομών. εισάγεται ο θεσμός του ψυχολόγου και των ειδικών υποστηρικτικών υπηρεσιών. είχε υπογράψει την ίδρυση Του Γραφείου Ειδικής Εκπαίδευσης. Το 1974 γίνεται το πρώτο σχέδιο αναλυτικού προγράμματος για ειδικά σχολεία.Πιο συγκεκριμένα το 1972 και 1973 ιδρύονται τα πρώτα Ειδικά Σχολεία για παιδιά με νοητική καθυστέρηση που χαρακτηρίζονται ως ασκήσιμα. χωρίς να κινδυνεύει με ανατροπή του καθεστώτος από την εκπαίδευση ατόμων με νοητική καθυστέρηση. 236 18 Ζ. σελ. Μετά το 1981 νέα σχολεία ιδρύονται και από το 1984 εφαρμόζεται ο θεσμός της ειδικής τάξης στα κανονικά σχολεία. ό. τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην 17 Δημήτρης Π. επεκτείνεται η εκπαίδευση των δασκάλων στην ειδική αγωγή από ένα σε δύο έτη. 2001. η ειδική αγωγή ενσωματώνεται στο νομικό πλαίσιο του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος.π. Το Γραφείο Ειδικής Εκπαίδευσης μετατρέπεται σε τμήμα Ειδικής Αγωγής και το 1976 γίνεται διεύθυνση Ε. Ο δικτάτορας Παπαδόπουλος από το 1969. Α΄. η επίδραση της Ευρώπης με την παρουσία της Ε. Ατραπός. Το 1974 και στη δεκαετία του 80 τα πράγματα βελτιώνονται. Στην πράξη. το Μαράσλειο Διδασκαλείο εκπαιδεύει δασκάλους για την Ειδική Αγωγή. δεν υπήρξε ο παράλληλος σχεδιασμός και συστηματικός προγραμματισμός στην κατεύθυνση της αλληλοαποδοχής και ενημέρωση της κοινής γνώμης με στόχο την αποτελεσματικότερη εφαρμογή του νόμου. εκδ.Ο. Το 1981 ψηφίζεται στη Βουλή ο ν.

που δεν τους επιτρέπουν να ακολουθήσουν το ρυθμό και τον τρόπο της σχολικής εκπαίδευσης των άλλων παιδιών». αντιθέτως παραμένουν στάσιμα. Λαμπροπούλου. ενώ λείπει ο διάλογος για το θέμα της συνεκπαίδευσης.php?op=modload&name=News&file=article&sid=309 προσβάσιμο στις 19/05/10 20 Στην ίδια ηλ. αλλά και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων γεννήθηκαν οι όροι ενσωμάτωση και ένταξη. Υπουργεία.19 Στα επόμενα χρόνια ολοένα και περισσότερο άρχισε να ωριμάζει στην κοινή γνώμη η άποψη ότι τα παιδιά με αναπηρία μέσα στα πλαίσια του ειδικού σχολείου δεν παρουσιάζουν βελτίωση. Παράλληλα οι ελλείψεις και τα κενά που δημιούργησε το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο καθιστούσε επιτακτική την ανάγκη ενός νέου σχεδίου νόμου με τίτλο « Ειδική εκπαίδευση. ειδικές τάξεις και τμήματα εκπαίδευσης δασκάλων Ειδικής Αγωγής. Η αναπηρία επαναπροσδιορίζεται ως κοινωνικός ρατσισμός και κοινωνική αδικία. αισθητηριακές και ψυχοπνευματικές αναπηρίες ή μαθησιακές δυσκολίες. θεσμοθετείται η λειτουργία των «Κέντρων Διάγνωσης. Αξιολόγησης και Υποστήριξης» (ΚΔΑΥ) στην 19 Β. Ειδική αγωγή στην Ελλάδα. Αγωγή ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες». την οποία οι ανάπηροι δεν είναι διατεθειμένοι να δεχτούν. διαθέσιμο στην ηλ. αλλά από την κοινωνική αντίδραση προς τους ανάπηρους. ορίζεται η δωρεάν ειδική εκπαίδευση από το κράτος. Έχει γίνει πλέον κατανοητό από όλους ότι το πρόβλημα των αναπήρων δεν πηγάζει από τους φυσικούς ή τους νοητικούς τους περιορισμούς.20 Σύμφωνα με το νέο νόμο επαναπροδριορίζεται ο όρος «άτομα με ειδικές ανάγκες» ως «άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες». ιδρύεται τμήμα ειδικής αγωγής στο Παιδαγωγικό ινστιτούτο. το οποίο ψηφίστηκε το 2000. σχολεία. Οι οργανώσεις των αναπήρων αποκτούν ιδιαίτερη κινητικότητα παγκοσμίως. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το παρακάτω απόσπασμα από τον Οδηγό Σπουδών του Παιδαγωγικού Τμήματος Ειδικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας: «Αποστολή του Τμήματος είναι η κατάρτιση ειδικών επιστημόνων που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση των ατόμων με εκ γενετής ή επίκτητες. μόνιμες ή παροδικές σωματικές. Τα ειδικά σχολεία λειτουργούν με τον ίδιο περίπου τρόπο όπως παλιά. Το παθολογικό μοντέλο της αναπηρίας έχει ακόμα έντονη την παρουσία του σε ολόκληρο το χώρο που περιλαμβάνει.specialeducation.κοινωνία. Ιδρύονται ειδικές τάξεις και ακόμα ειδικά προπτυχιακά τμήματα εκπαίδευσης δασκάλων.gr/modules. Μέσα από έντονες συζητήσεις στη εκπαιδευτική κοινότητα και επικρίσεις για την αναποτελεσματικότητα του ειδικού σχολείου. διεύθυνση http://www. διεύθυνση 15 .

3. Τέλος εισάγεται η χρήση νέων τεχνολογιών στα πλαίσια της εκπαίδευσης των παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Σε περιφερειακό επίπεδο αρμοδιότητες παρέχονται στις κατά τόπους Νομαρχίες.Θ.htm.2000.έδρα κάθε νομού. Την 21 Διαθέσιμο στην ηλ. Στην προς τα κάτω διαστρωμάτωση της πυραμίδας έπονται οι Διευθύνσεις και τα Τμήματα με ανάλογο διοικητικό έργο. Σύμφωνα με τις αρχές αυτές προωθείται ο σεβασμός των δικαιωμάτων των αναπήρων παιδιών και τίθεται ως στόχος η σχολική. Μολονότι η χώρα μας.Π. Στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας του συστήματος είναι ο Υπουργός με άμεσο συνεργάτη του τον Υφυπουργό και συμβουλευτικό εκπαιδευτικό οργανισμό το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. άμεσα προσβάσιμο στις 19/05/10 22 Ν. είναι χωρισμένη σε περιφέρειες και νομούς. στις οποίες προίσταται ο Διευθυντής με τον Υποδιευθυντή. διεύθυνση http://www. για διοικητικούς λόγους. οι σχολικές μονάδες. στις εκπαιδευτικές Διευθύνσεις με τα Γραφεία των εκπαιδευτικών προϊσταμένων.2817/ 14. Επίσης. Μπορεί.21 Στην ίδια σύγχρονή αντίληψη της ένταξης κινούνται και οι γενικές αρχές δεοντολογίας του προσωπικού που υπηρετεί στις μονάδες ειδικής αγωγής (ΣΜΕΑ) της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. κέντρο λήψεως αποφάσεων παραμένει το ΥΠ. επιμηκύνεται ο χρόνος φοίτησης των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στις σχολικές μονάδες και θεσμοθετείται η κατάρτιση εξατομικευμένων προγραμμάτων για τα παιδιά αυτά. να ειπωθεί με ασφάλεια ότι ο νόμος 2817/2000 είναι αυτός που προώθησε ουσιαστικά την ιδέα ενός «σχολείου για όλους» αλλά εμπεριείχε και αρνητικά στοιχεία όπως η υπερσυγκέντρωση των ΚΔΑΥ στα μεγάλα αστικά κέντρα.22 6.fa3.gr/eidiki_agogi/21-KDAY-1-11. Η σημερινή πραγματικότητα και οι προοπτικές Το εκπαιδευτικό μας σύστημα στην ειδική αγωγή θεωρείται ακόμη συγκεντρωτικό με τάσεις αποσυγκέντρωσης. λοιπόν.Ε. Τέλος το εκπαιδευτικό έργο εκτελούν βάσει νόμων και εγκυκλίων του Υπουργείου. «Περί ισότητας και αλληλοαποδοχής των ατόμων με ειδικές ανάγκες» 16 . με κύριο όργανο για τις σχολικές αποφάσεις το Σύλλογο διδασκόντων και συμβουλευτικό όργανο το Σχολικό Συμβούλιο στο οποίο συμμετέχει και το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων. κοινωνική και επαγγελματική ένταξη τους.

όπως έχει τονισθεί. που κατά τη γνώμη μας. οι οποίες. . Πέρα. ό. 46-53 17 . δεν μπορεί παρά να περιλαμβάνει ουσιαστικές παρεμβάσεις στα επίπεδα: Εκπαίδευση. είναι πραγματικότητα ότι η ειδική αγωγή έχει αντιμετωπιστεί αποσπασματικά και όχι στα πλαίσια ενός ευρύτερου σχεδιασμού εκπαιδευτικής δράσης.” ο. Στην ίδια κατεύθυνση τα αναπηρικά κινήματα αλλά και οι οργανώσεις των γονέων διαφαίνονται όλο και πιο δυναμικά και διεκδικητικά προτάσσοντας πειστικά επιχειρήματα υπέρ της ένταξης των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο γενικό σχολείο. υλικοτεχνικής προγραμμάτων. η μελέτη και ο αναπροσδιορισμός των αντικειμενικών και υποκειμενικών συνθηκών. από τα προβλήματα που δυσχεραίνουν την πραγματοποίηση της ενσωμάτωσης. κατάρτισης υποδομής.επιστημονική. σήμερα υπάρχουν θετικά δείγματα σε επίπεδο σχεδιασμού. Βέβαια. αλλά μαζί με το κύριο ρεύμα των μαθητών μας. σσ.π. παιδαγωγική και διδακτική καθοδήγηση στους διδάσκοντες ασκούν οι Σχολικοί Σύμβουλοι. Ένταξη: Ουτοπία ή Πραγματικότητα. όμως. Κύριος στόχος των παρεμβάσεων αυτών πρέπει να είναι ο έλεγχος. των εφαρμογής εξειδικευμένων ειδικών εκπαιδευτικών αλλά εκπαιδευτικών και παράλληλη ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών της γενικής εκπαίδευσης. Καρδαράκος. αλλά και κοινωνική ένταξη των παιδιών αυτών. προσδιορίζουν τον βαθμό και την ποιότητα της κοινωνικής ενσωμάτωσης των ατόμων με ειδικές ανάγκες Είναι απαραίτητο να γίνει πρώτα μια συνολική διεπιστημονική μελέτη του τομέα 23 Δ. εγγυάται την διαμόρφωση των προϋποθέσεων που απαιτούνται για την κοινωνική ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Απασχόληση. Ειδική αγωγή στην Ελλάδα. Εξάλλου. η ίδια η εκπαιδευτική εμπειρία έχει αποδείξει σθεναρά τα μεγάλα οφέλη που μπορεί να προσφέρει μέσα από την αλληλεπίδραση ανάμεσα στους ανάπηρους και μη μαθητές.24 'Ένα γενικό πλαίσιο. διεύθυνση 24 Αθηνά Ζώνιου-Σιδέρη. που έκδηλα είναι ο καλύτερος δρόμος για τη σχολική.23 Η ιδανική.π. Κοινωνική αντίληψη. στην ίδια ηλ. Η ανάπτυξη του πνεύματος της ενσωμάτωσης είναι το κύριο μέλημα. πάντως λύση είναι η ενσωμάτωση που οδηγεί στην εκπαίδευση των παιδιών με Ειδικές Ανάγκες όχι σε απομονωμένα σχολικά περιβάλλοντα. Κρίνεται σκόπιμη λοιπόν για την επίτευξη της ένταξης η ολιστική αντιμετώπιση της εκπαιδευτικής πολιτικής σε ένα κοινό σχεδιασμό που περιλαμβάνει όλους τους τομείς της εκπαίδευσης.

τα άτομα με ειδικές ανάγκες να καθίστανται αυτοδύναμα και αυτόνομα. καθώς και τις στρατηγικές που πρέπει να χρησιμοποιηθούν για τη μετατροπή της φιλοσοφίας και των στόχων σε προγράμματα δράσης και έπειτα πρέπει να αναπτυχθεί με τους ταχύτερους δυνατούς ρυθμούς η επαγγελματικής εκπαίδευση κατάρτιση. η καταγραφή και κωδικοποίηση των επαγγελμάτων που κρίνονται κατάλληλα για άτομα με ειδικές ανάγκες διαφόρων κατηγοριών και τέλος η εκπαίδευση ατόμων που θα φροντίζουν για την τοποθέτηση όσων έχουν σοβαρές δυσκολίες σε θέσεις εργασίας και την υποστήριξή τους για όσο χρόνο χρειάζεται. σελ. ώστε η εκπαίδευση να οδηγεί στην απασχόληση. η ρεαλιστική ρύθμιση του ασφαλιστικού ζητήματος.«εκπαίδευση» και ο καθορισμός ενός πλαισίου το οποίο θα περιλαμβάνει την πολιτική. Κάθε τι που γίνεται στο επίπεδο της εκπαίδευσης και της επαγγελματικής αποκατάστασης πρέπει να αποβλέπει τελικά. οδηγεί σε εφ΄ όρου ζωής προστασία και εξάρτηση των παιδιών τους.25 Ορισμένες κινήσεις που βοηθούν στην ενσωμάτωση των ατόμων με ειδικές ανάγκες είναι η δημιουργία και επιχορήγηση θέσεων εργασίας. η διαμόρφωση προϋποθέσεων για απασχόληση ατόμων με σοβαρά προβλήματα και ανικανότητες σε ειδικά εργαστήρια προστατευμένης εργασίας. 54 26 Στο ίδιο. τους στόχους και τις προτεραιότητες σε βραχυπρόθεσμη. οι διάφορες εργονομικές διευθετήσεις. 55 18 .26 25 Στο ίδιο. χωρίς άλλα μέτρα σαν αυτά που αναφέρονται παραπάνω. μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βάση. μετά από προσεκτική μελέτη και σχεδιασμό. σελ. Δεν είναι τυχαίο ότι οι γονείς εκφράζουν διαρκώς την αγωνία τους μήπως η επιδοματική πολιτική.

Μέχρι τις αρχές του αιώνα μας βασικός σκοπός στις προσπάθειες που γίνονται για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι η προστασία του ατόμου με ειδικές ανάγκες από την κοινωνία. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Χρέος όλων αποτελεί η διασφάλιση της ποιότητας των παρεχόμενων εκπαιδευτικών υπηρεσιών. έτσι ώστε να ανταποκριθούμε επάξια στις προκλήσεις της ένταξης. να αλλάξει και ο σκοπός της εκπαίδευσης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα. εκτός από τη γενική αλλαγή στη θέση του προβλήματος. Τα μέσα και ο σκοπός της εκπαίδευσής για κάθε εποχή και κάθε κοινωνία καθορίζονται από τις αντιλήψεις που επικρατούν και από τον τρόπο που αντιμετωπίζει η κοινωνία το πρόβλημα του ατόμου με ειδικές ανάγκες στη γενική του μορφή. Το ειδικό σχολείο εγκαταλείπει όλο και περισσότερο τον αρχικό του σκοπό και προσανατολίζεται στην προετοιμασία του ατόμου με ειδικές ανάγκες για τη ζωή. Γι' αυτό αποκόπτεται από αυτή και απομακρύνεται σε ιδρύματα.Συμπεράσματα Η εκπαίδευση του παιδιού με ειδικές ανάγκες αντιμετωπίζεται συστηματικά από τις αρχές του 18ου αιώνα. Αντίθετα την κάνει περισσότερο προβληματική. με παράλληλη εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων. που από ανθρωπιστικό γίνεται εκπαιδευτικό κοινωνικό. ασυλικής. των μεθόδων και των μέσων εκπαίδευσης. Παράλληλα άρχισε να γίνεται κατανοητό ότι η απομάκρυνση των παιδιών με ειδικές ανάγκες από την κοινωνία δεν εξυπηρετεί την ένταξή τους αργότερα σ' αυτή. με αποτέλεσμα την βελτίωση των προγραμμάτων. Ότι η εκπαίδευση παίζει σπουδαίο ρόλο για την επιτυχία του σκοπού δεν υπάρχει καμία αμφιβολία. Τα αποτελέσματα των ερευνών που έγιναν με σκοπό να μελετηθούν οι δυνατότητες της ειδικής αγωγής για την επαγγελματική αποκατάσταση του ατόμου με ειδικές ανάγκες είναι ενθαρρυντικά. κυρίως μορφής. Η παραδοχή του ρόλου της εκπαίδευσης ώθησε τους ειδικούς να μελετήσουν το πρόβλημα περισσότερο από την εκπαιδευτική του πλευρά. 19 . Στο γεγονός αυτό οφείλεται και η διαφορετική αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού που παρατηρούμε στην ιστορική του εξέλιξη.

specialeducation. «Special Needs in Inclusive Setting • Σούλης Σ. & C.php? op=modload&name=News&file=article&sid=321& • Καρδαράκος Δ. «Από το σχολείο του διαχωρισμού σ’ ένα σχολείο για όλους». Patton J. Α΄. Αθήνα. «Παιδιά και έφηβοι με ειδικές ανάγκες και δυνατότητες. Ειδική αγωγή στην Ελλάδα.Gutenberg. Αντιλήψεις. 1996 • Smith T.Βιβλιογραφία • Ζώνιου-Σιδέρη Α. διαθέσιμο στην ηλ. Ελληνικά Γράμματα.fa3.specialeducation. Αθήνα. Τυπωθήτω. εκδ.php? op=modload&name=News&file=article&sid=309 20 .” εκδ. «Περί ισότητας και αλληλοαποδοχής των ατόμων με ειδικές ανάγκες» Ηλεκτρονικές πηγές διαθέσιμες στις 19/05/10 • Ζώνιου Σιδέρη Α.. Σύγχρονες τάσεις εκπαίδευσης και ειδικής υποστήριξης» τ. • Στασινός Δ. « Η Ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα. διεύθυνση http://www. εκδ. Κράτος και ιδιωτική πρωτοβουλία(1906-1989)». Ένταξη: Ουτοπία ή Πραγματικότητα. διαθέσιμο στην ηλ.Polloway E.. διαθέσιμο στην ηλ.. θεσμοί και πρακτικές. Ένταξη ατόμων με ειδικές ανάγκες και αναλυτικά προγράμματα. διεύθυνση http://www. . Dowdy . 2000 • Ζώνιου-Σιδέρη Α. «Οι ανάπηροι και η εκπαίδευση τους» εκδ. διεύθυνση http://www. 1991 • Πολυχρονοπούλου Ζ.. Ατραπός..2817/ 14..gr/modules. • Λαμπροπούλου Β. Αθήνα. Ελληνικά Γράμματα.3.gr/modules. εκδ. Αθήνα.gr/eidiki_agogi/17-istorikidiadromi-after-70-today.htm. 2001 • Ν. Ιστορική αναδρομή της ειδικής αγωγής στην Ελλάδα μετά το 1970.2000.

php? option=com_content&task=view&id=76&Itemid=50 21 . διεύθυνση http://www. • http://kday. Ειδική αγωγή και εκπαίδευση – Κοινωνική ευθύνη..• Παπαθεμελής Γ.art. διαθέσιμο στην ηλ.sch.gr/index.gr/modules.php? op=modload&name=News&file=article&sid=430.specialeducation.