PRAKTIKAL 1 EKOSISTEM TANAH - BIOTA TANAH DAN JARINGAN MAKANAN

Tujuan

:

Untuk mengenal pasti jenis dan bilangan makrofauna yang ditemui di dalam jenis tanah yang berbeza.

Teori

:

Kehidupan terdiri daripada dua komponen iaitu komponen abiotik dan biotik. Komponen abiotik merangkumi benda-benda yang tidak hidup seperti air, tanah, kelembapan udara dan cahaya matahari manakala komponen biotik pula terdiri daripada benda hidup seperti haiwan, tumbuhan dan manusia. Interaksi antara komponen biotik dengan abiotik ini membentuk satu jaringan ekosistem. Dengan adanya interaksi-interaksi tersebut, suatu ekosistem dapat mempertahankan

keseimbangannya.

Spesis ialah kumpulan organisma semula jadi yang berpotensi untuk saling membiak antara satu sama lain bagi menghasilkan zuriat yang subur. Populasi pula membawa maksud kumpulan individu daripada jenis yang sama yang menduduki sesuatu kawasan pada sesuatu ketika. Komuniti pula dua atau lebih populasi daripada dua organisma berbeza yang hidup dan mampu menyesuaikan diri dengan persekitaran. Ekosistem ialah kitaran bahan yang menghubungkan organisma dalam satu komuniti dengan komuniti yang lain dan juga dengan persekitaran. Biosfera pula keseluruhan zon bumi, air dan atmosfera yang wujudnya hidupan. Kesemua ini saling bergantung dan bersandaran antara satu sama lain bagi memastikan ekosistem alam sentiasa seimbang dan dapat memenuhi keperluan organisma yang ada di muka bumi. Saling kebergantungan ini contohnya persaingan, pemangsaan dan hubungan parasitperumah. Selain itu, biota ini juga turut saling bertindak dengan persekitaran fizikal dan kimia di sekeliling.

teknik mengumpul makrofauna Bahan dan radas : Sampel tanah Larutan formalin Corong tulgren Kaki retort Bikar Lampu Corong turas Kain kasa Piring petri Forseps Kanta pembesar Mikroskop .Hipotesis: Lapisan horizon O tanah mempunyai bilangan makrofauna yang banyak.Bilangan dan jenis makrofauna .Jenis tanah . Pembolehubah : Dimanipulasi Bergerak balas Dimalarkan .Suhu persekitaran.

6. 4. 5. 7. 2. Spesimen hidup di atas tanah turut diperhatikan dan dicatat di dalam Jadual 2. Tanah dimasukkan ke dalam saluran Tulgren seperti gambar Rajah 1. Sampel yang diambil telah dimasukkan ke dalam beg plastik dan diikat. Bikar yang mengandungi etanol telah dikeluarkan dan makrofauna yang terperangkap diambil dan ciri-cirinya direkodkan dalam Jadual 3. Tanah daripada lokasi yang sama dicampur bersama sepenuhnya.Prosedur : Rajah 1 Rajah 2 1. Tanah telah dimasukkan ke dalam Saluran Baermann seperti dalam Rajah 2 dan dibiarkan selama tiga hari. Dua sampel tanah iaitu Horizon O dan Horizon A daripada dua kawasan yang berlainan telah diambil. kawasan yang mempunyai tumbuhtumbuhan asli dan spesis pokok-pokok yang berbeza. 3. Tanah tersebut telah dibiarkan selama tiga hari. Beg plastik itu dilabel dengan maklumat tempat tanah itu diambil. 8. Jenis tanah dan ciri-ciri tempat pengambilan tanah direkodkan di dalam Jadual 1. . Tanah itu telah diambil di kawasan berumput.

11. Pemerhatian direkodkan dalam Jadual 5. Pemerhatian telah direkodkan dalam Jadual 4.9. Selepas tiga hari. 10. Organisma tersebut dikumpulkan mengikut kriteria tersendiri. Keputusan daripada jadual tersebut digunakan untuk mengira kumpulan per liter tanah dan leaf litter serta bilangan individu daripada setiap kumpulan leaf litters. Daripada beg plastic. 13. 14. Jenis lokasi Ciri-ciri Lokasi Lokasi 1 Lokasi 2 Jenis tumbuhan Pokok rambutan Pokok mangga Warna tanah Coklat muda Coklat Kekeringan/kelembapan Kering Sedikit lembap Kepadatan tanah Kurang padat Kepadatan sederhana Tekstur tanah Tanah pamah Tanah pamah Jadual 1 . sampel tanah horizon O dan horizon A yang diukur jumlahnya telah diperhatikan di bawah mikroskop atau kanta pembesar. Fauna yang dapat dijumpa telah diasingkan ke dalam piring petri yang bersih untuk dikenalpasti. 15. saluran Baermann dibersihkan menggunakan jarum dan makrofauna kecil yang terperangkap di dalam bikar air diperhatikan dengan menggunakan mikroskop. 12. Keputusan : i. Sebuah bikar yang mengandungi air diletakkan di bawah saluran tersebut.

Makrofauna yang diperhatikan di Lokasi 1 dan Lokasi 2 . Kumpulan Bilangan @ lokasi 1 Bilangan @ lokasi 2 Makrofauna Besar Cacing 1 1 Siput babi 0 2 Lipan 1 0 Ulat gonggok 0 1 Makrofauna Kecil Semut merah 5 0 Semut hitam 2 5 Kutu tanah 3 3 Jadual 2 .ii.

iii. Organisma yang ditemui di dalam kedua-dua jenis tanah Bilangan Kumpulan Makrofauna Cacing 2 Semut merah 1 Semut hitam 1 Kutu tanah 2 Siput babi 1 Jadual 3 iv. Pemerhatian melalui mikroskop Mikrofauna Kumpulan Nematod .

Kriteria makrofauna Lokasi 1 Makrofauna Lokasi 2 Bilangan kumpulan per liter tanah 4 5 Bilangan kumpulan cacing per liter tanah 1 1 Bilangan kumpulan semut per liter tanah 7 5 Bilangan kumpulan kutu tanah per liter tanah 3 3 Bilangan kumpulan siput babi per liter tanah 0 2 Bilangan kumpulan lipan per liter tanah 1 0 Bilangan kumpulan ulat gonggok per liter tanah 0 1 Jadual 5 Perbincangan : 1. Bagaimanakah kepelbagaian (bilangan kumpulan dan bilangan individu) makrofauna yang ditemui pada tanah daripada kedua-dua lokasi berbeza? Cadangkan mengapa adanya perbezaan tersebut? Apakah parameter tanah yang boleh diguna untuk menjelaskan perbezaan tersebut.Jadual 4 v. .

Jenis organisma Ciri dan peranan organisma kepada tanah . begitu juga dengan haiwan lain yang menghuni di kawasan ini seperti burung. habitat pohon bakau adalah kawasan air pasang surut dan sebagainya. Contohnya. Jelaskan peranan makrofauna di dalam tanah.. Daripada keputusan yang diperolehi. habitat paus adalah di dalam laut. bertindak sebagai pengurai. 2. habitat monyet dan harimau adalah hutan. Istilah habitat dapat juga digunakan untuk menunjukkan tempat sekelompok organisma dari berbagai spesies yang membentuk suatu komuniti. habitat buaya adalah perairan payau. Dalam ekosistem ini lantai tanah ditutupi dengan dedaun ranting dan pokok-pokok mati yang membuatkan permukaan tanah di kawasan ini lembut. di mana ia membina sarang pada pokok-pokok dan memperolehi banyak makanan di lantai tanah.Habitat adalah tempat suatu makhluk hidup. membantu meningkatkan aktiviti biologi dan meningkatkan kesuburan tanah serta kestabilan struktur tanah dalam kawasan tersebut. Pokok-pokok di sini hidup dengan subur. tanah dari Lokasi 2 mengandungi lebih makrofauna apabila dibandingkan dengan sampel tanah yang lain. Tanah Lokasi 2 diambil dari kawasan bawah pokok mangga yang sedikit lembap. Makrofauna dan mendapan organik dapat membantu mencegah hakisan tanah. Makrofauna berfungsi sebagai sebuah komuniti di dalam tanah yang membantu menyeimbangkan sifat fizikal tanah.

Aktinomisit   Penting dalam proses pereputan sisa organik. Bakteria  Terlibat di dalam proses pereputan sisa organik Penting dalam membantu peredaran karbon. nitrogen. Membawa tanah dari satu lapisan ke lapisan lain. fosforus dan sulfur di dalam tanah. Membaiki pengudaraan dan saliran tanah melalui lubang yang digalinya. Najisnya mengandungi kalsium yang menyuburkan tanah. Penting dalam pereputan bahan organik : bersimbiosis dengan akar tumbuhan Kulat   CacingTanah   Mencampurkan hasil reputan daun di atas tanah. Nematod  Membantu pereputan bahan organik Alga  Menggunakan cahaya matahari untuk menjalankan fotosintesis .

labelkan jenis biota (contoh : kulat. nematod). Berdasarkan rantai makanan yang disediakan. apa yang dilakukan oleh mereka dan jelaskan bagaimana tenaga mengalir. Apa yang berlaku kepada tenaga dan nutrien apabila organisma di bahagian atas mati? Organisma-organisma individu dari kompnen biosis berkemandiri sama ada dengan menghasilkan makanan sendiri ataupun dengan memakan organisma lain. dimana ia bermula dan berakhir (contoh : di bahagian atas rantai makanan). Kesemua ekosistem mempunyai tiga kumpulan nutrisi iaitu pengeluar.3. Tumbuhan hijau dapat menghasilkan makanan sendiri melalui proses fotosintesis kerana adanya pigmen klorofil yang dapat memerangkap tenaga dari matahari. Makanan yang dihasilkan ini digunakan oleh tumbuhan untuk terus hidup dan juga membekalkan makanan kepada organisma lain apabila organisma itu memakan tumbuhan. Rantai makanan adalah satu siri organisma dalam suatu . pengguna dan pengurai.

Dengan itu. Tumbuhan hijau menggunakan cahaya matahari untuk mensintesiskan karbohidrat dan protein melalui fotosintesis. Pengeluar biasanya menduduki aras trof yang pertama. tumbuhan berperanan sebagai pengeluar atau organisma autotrof. Perpindahan tenaga di dalam ekosistem boleh dikesan dari satu aras kepada aras yang lain. Detritivor hidup dalam mana-mana tanah yang mempunyai komponen organik. Jika organisma dibahagian atas iaitu burung dan tikus telah mati. Berdasarkan rajah di atas. Namun begitu. Setiap organisma masing-masing menjadi pemangsa dan mangsa kepada organisma sebelum dan selepasnya. hampir 85% tenaga akan hilang kepada persekitaran sebagai haba. Dalam sebarang komuniti.ekosistem yang dihubungkan kepada organisma yang lain melalui pemindahan atau pengaliran tenaga. . tenaga dan nutrien akan hilang dan tidak dapat disalurkan lagi melalui rantai makanan tersebut. Detritivor pula merupakan heterotrof yang mengambil zat makanan dengan memakan detritus. mereka telah menyumbang kepada penguraian dan kitaran zat makanan. Di sini. ulat akan memainkan peranan penting mereka sebagai pengurai semulajadi. Tenaga tersebut semakin berkurangan kerana ia bergerak dari satu fasa ke fasa yang lain dan akhirnya akan hilang sebagai haba dan perlu diganti oleh tenaga daripada matahari. dan juga hidup dalam ekosistem marin di mana mereka dinamakan kesalingbolehtukaran dengan penghantar bawahan. setiap pengguna biasanya mempunyai pelbagai pilihan makanan dan pengguna itu juga mungkin dimakan oleh pelbagai pemangsa (pengguna) yang lain. Jaringan makanan pula merupakan interaksi makanan yang kompleks yang terdiri daripada beberapa rantai makanan.

Apakah kumpulan organisma yang membentuk mesofauna? Apakah kumpulan organisma yang membentuk mikrofauna? Apakah fungsi utama kedua-dua kumpulan ini? Mikrofauna adalah haiwan kecil dan organisma uniselular yang hanya boleh dilihat melalui mikroskop. Terangkan bagaimana biota tanah menyumbang kepada fungsi tanah di dalam ekosistem. Terangkan bagaimana pengurusan tanah dapat mengekalkan kesihatan tanah. Mikrofauna boleh ditemui di seluruh duni. Kebanyakkan mikrofauna dipanggil ‘cryptozoa’. Kawalan biologi merujuk kepada penggunaan sesuatu organisma untuk mengawal pembiakan atau populasi organisma lain yang mendatangkan kerosakkan. Salah satu cara untuk mengurangkan bilangan perosak dalam ladang secara semulajadi adalah melalui kawalan biologi. Fungsi utama keduadua organisma ini adalah untuk mengurai kebanyakkan benda hidup secara semula jadi. manakala mesofauna pula berukuran diantara 0. 6. haiwan yang tidak dapat digambarkan oleh sains. Jaringan makanan dapat menunjukkan kerumitan biologi. begitu juga dengan mesofauna seperti cacing tanah.1mm dan 2mm.1mm. Kebiasaanya mikrofauna berukuran lebih kecil daripada 0. dan juga kesihatan tanah. Apakah kawalan ekosistem yang dilakukan? . arthropods dan nematode yang besar. 5.4. Kesihatan tanah bergantung kepada jaringan makanan yang menunjukkan kerumitan biologi.

Kesimpulan : Terdapat pelbagai jenis makrofauna di dalam tanah. Biota tanah ini memainkan peranan utama di semua peringkat dalam makanan mikro web di mana tenaga dipindahkan dari satu organisma yang lain dan sebagai nutrien akibat dikitar semula melalui persekitaran tanah.Biota tanah menyumbang kepada kesihatan tanah. Tanah yang mengandungi kandungan oksigen yang tinggi adalah yang terbaik untuk proses pertanian. . Lokasi 2 mempunyai lebih banyak bilangan makrofauna berbanding dengan Lokasi 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful