You are on page 1of 28

ZEMİN MEKANİĞİ

Doç. Dr. Zeynal Abiddin ERGÜLER
E-mail: zerguler@yahoo.com Tel: +90 274 2652031-4160

Zeminlerin Sınıflandırılması Zemin Dokusu
Zeminlerin dokusu, tanelerin şekil ve göreceli boyları ile bunların zemin içindeki oranına veya dağılımına bağlıdır.
İri taneli zeminler: Çakıl Kum İnce taneli zeminler: Silt Kil

0.075 mm (Birleştirilmiş Zemin Sınıflama sistemi, USCS) 0.06 mm (BS) (Hong Kong)

Elek analizi

Hidrometre analizleri (Stokes yasası)

1

Zeminlerin dokusal ve diğer karakteristikleri

(Holtz and Kovacs, 1981)

Tane boyu

(Holtz and Kovacs, 1981)

2

. illit.075 0.Tane boyu USCS 75 60 4. Kil mineralleri Örneğin: Smektit.75 2.0 0. kaolinite vb.002 mm mm BS USCS: Birleştirilmiş Zemin Sınıflama Sistemi BS: İngiliz Standardı Not: Kil tane boyu Örneğin: Küçük bir kuvars parçası kil mineralleri ile aynı tane boyuna sahip olabilir.06 0. 3 .

06 mm (BS) (Hong Kong) Kil (Head. 1992) Elek analizi Hidrometre analizi 4 .Tane boyu dağılımı •Deney İri taneli zeminler: Çakıl Kum İnce taneli zeminler: Silt 0.075 mm (USCS) 0.

00 14 1.80 8 2.19 14 1.500 30 0.00 25 0.125 170 0.250 70 0.51 3/8" 9.300 60 0.40 10 2.80 2" 50.600 35 0.355 50 0.05 3/8" 9.354 44 0.Amerikan Elekleri İngiliz Elekleri Elek No.00 16 1.707 22 0.250 60 0.210 80 0.710 30 0.41 12 1.38 7 2.00 3/4" 19.297 52 0.125 120 0.420 36 0.40 16 1.088 170 0.10 3/4" 19.76 7 2.52 4 4. Çap (mm) 2" 50.149 100 0.180 100 0.83 6 2.075 %P = 100 x Elekten Geçen Miktar/ Tüm Örnek İyi derecelenmiş: İyi Boylanmış: 5 .420 45 0.00 8 2.20 18 1.590 25 0.76 4 4. Çap (mm) Elek No.210 72 0.177 85 0.500 40 0.10 1½" 38.074 200 0.150 120 0.80 1½" 38.090 200 0.

Tane boyu dağılımı A Logaritmik eksen Efektif Çap. Cc (ceofficient of curvature) Tane boyu dağılımı 6 .025 mm D30: D60: (Holtz and Kovacs. 1981) Bir önceki şekildeki “A” zeminine ait tane boyu dağılım grafiğinin tanımlanması Boylanma katsayısı. Cu (ceofficient of uniformity) Eğrilik katsayısı.D10: 0.

Değerlendirme kriteri Örnek: iyi derecelenmiş Soru: Aynı boydan tanelerden oluşan zeminin CU parametresi ne olur? Cevap Aynı boydan tanelerden oluşan zeminin CU parametresi Geçen D (mm) Tane boyu dağılımı 7 .

yol yapım çalışmalarının taban malzemesinde ve beton agregasının seçiminde kullanılmaktadır. Örnek Bir zeminden alınan 1245 g kütlesindeki kuru örnek eleme işleminden geçirilerek elek üstü kütleler aşağıdaki çizelgede sıralanmıştır. boylanma (Cu) ve eğrilik (Cc) katsayısını belirleyiniz. D10. efektif çapını. hidrolik iletkenlik ile ilişkisinden yararlanılabilinir (zeminlerin permeabilitesini belirler). (Hazen eşitliği). toprak set. – Drenaj filtrelerin tasarımında kullanılabilir. – Efektif tane boyu. Bu zemin örneğinin tane boyu dağılım eğrisini çizerek. İri taneli zeminler için tane boyu dağılımı çok önemlidir. – Dolgu barajları. – Dinamik kompaksiyon ve enjeksiyon sonuçlarının tahmin edilmesinde kullanılabilir. 8 .Tane boyu dağılımının mühendislik uygulamaları: – Zemin yapısının ve sınıflamasının belirlenmesinde kullanılır.

0 1240 99.177 55 100 0.8 1½" 38.297 101 60 0.088 200 0.38 10 2 14 1.6 1120 90.707 75 30 0.8 0 1½" 38.Elek No.41 51 16 1.3 105 8.5 9 .4 1199 96.149 42 120 0.354 50 0.9 1007 80.0 1245 100.21 80 0.25 70 0.7 693 55.25 76 70 0.1 324 26.354 98 50 0.59 83 35 0.83 8 2.125 35 170 0.76 7 2.1 3/4" 19 3/8" 9.5 40 0. Elek Çapı (mm) 2" 50.4 93 7.19 62 18 1 68 25 0.51 4 4.0 1245 100.2 400 32.42 45 0.9 205 16.6 1225 98.19 18 1 25 0.074 12 Elek No.41 16 1. Elek Çapı (mm) Elek Üstü g 2" 50.125 170 0.177 100 0.074 Elek Üstü g 0 0 0 5 15 26 34 45 51 62 68 75 83 88 94 98 101 76 64 55 42 35 23 12 Elekten Geçen Yüzdesi Geçen g P 1245 100.0 260 20.38 34 10 2 45 14 1.088 23 200 0.297 60 0.707 30 0.5 88 40 0.4 864 69.51 5 4 4.149 120 0.83 26 8 2.76 15 7 2.3 1165 93.7 599 48.9 939 75.59 35 0.42 94 45 0.5 163 13.0 1069 85.21 64 80 0.1 128 10.1 501 40.4 781 62.1 0 3/4" 19 0 3/8" 9.

14 Tane Şekli Zeminlerin mühendislik davranışı üzerinde tane boyu dağılımı kadar tane şeklinin de etkisi vardır.125= 4. D10= 0.Efektif Çap.İri taneli zeminlerin genellikle aşağıda verilen şekillere göre sınıflandırılmaktadır İri taneli zeminler: Yuvarlak Yarı-yuvarlak Yarı-köşeli Köşeli Taneli zeminlerin makaslama dayanımı için önemli Köşeli zemin taneleri ® yüksek sürtünme Yuvarlak zemin taneleri ® düşük sürtünme sağlarlar Kil taneleri yapraksı bir yapı gösterirler (Holtz ve Kovacs.125x0.282/(0.55/0. CU=D60/D10=0. CC=D302/(D10 x D60)=0. 1981) 10 .4 Eğrilik katsayısı.125 mm Boylanma katsayısı.55) =1.

Akışkan zemin-su karışımı Likit durum Likit limit. LL Su içeriğimde artış Plastik durum Plastik limit. bu etkilerin tanımlanması için referans indeks parametrelere ihtiyaç duyulmaktadır. SL Katı Kuru zemin 11 .Atterberg Limitleri ve Kıvam indeksleri Atterberg Limitleri İnce taneli zeminler için suyun varlığı zeminin mühendislik davranışını önemli oranda etkilemektedir. PL Yarı-katı Büzülme limiti. Belirli bir su içeriğindeki ince taneli toprak zeminin fiziksel durumu kıvamlılık olarak bilinir. Dolayısıyla.

1998) Likit limit. Casagrande bu deney üzerinde çalışarak.3) • Bu yöntem İngiltere Devlet Karayolları Kurumu (Transport and Road Research Laboratory) tarafından geliştirilmiştir.Zeminlerde su içeriği-hacimsel değişim arasındaki ilişki SL (Uzuner. LL (Liquid Limit) Casagrande Yöntemi (ASTM D4318-95a) Prof.lu (0. Atterberg limitleri deneyleri 40 no.425 mm) elek altına geçen malzeme kullanılarak gerçekleştirilir 12 .likit limit deney aletini geliştirmiştir. Konik Penetrometre Yöntemi (Cone Penetrometer Method) • (BS 1377: Part 2: 1990:4.

5 in) 25 düşüş sonrası. 1998 13 .7 mm) kapanmanın gerçekleştiği andaki su içeriğine likit limit denilir Likit limit değerinin hesaplanması w N Das.5 in (12. açılmış olan olukta 0. 1981) Kapanma aralığı = 12.7mm (0.Casagrande Yöntemi •Casagrande likit limit cihazı ve oluk açma bıçağının şematik görünümü N=25 düşüş (Holtz and Kovacs.

0.35 13.068 ile 0.48 26 14 .121 arasında değişir. • Bu akış eğrisi eğimi. Bu koşulda tanb 0. Zeminin likit limitini a) Grafik yöntemle b) 3 no.22 16.12 3 27 27. g Kuru zemin. En iyi sonuç.121) Sınırlamaları: tanb ampirik bir değerdir.2 19. N’nin 20 ile 30 arasında olduğu zaman elde edilir. N: oluğun kapandığı düşüş sayısı wn: tek nokta likit limit deneyi yapılmış örneğin su içeriği tan b: akma eğrisinin eğimi (0.1 alınabilir Örnek Kohezyonlu zemin örneğinde yapılmış likit deneyi sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir. 767 likit limit deney sonucunun istatistiksel analizi sonucu elde edilmiştir.45 4 40 32.Casagrande yöntemi Tek nokta likit limit deneyi • Sabit bir akış eğrisi kabul edilir.85 2 21 24. g 1 15 22.lu deneyin verisini kullanarak tek nokta limit yöntemine göre belirleyiniz Deney No Vuruş Sayısı Yaş zemin.

2 3 27 27. 20 mm lik batmaya karşılı gelen değer zeminin likit limiti (LL) değerini verir. g Kuru zemin. Belli kütledeki (80 g) konik uç 5 s süreyle kap içine doldurulmuş yaş zemine bırakılır. Batma miktarı mikrometre ile ölçüldükten sonra zemin su içeriği belirlenir . su içeriği penetrasyon ilişkisi çizilir.Çözüm Deney No Vuruş Sayısı Yaş zemin. w= 39.8. g Su içeriği % 1 15 22.4 2 21 24.85 61.12 50. 15 .2 19. Deney farklı su içeriklerine göre tekrarlanarak.45 39.35 13.22 16.1 Konik Penetrometre ile Likit limit tayini (Cone Penetrometer Method) •Cihaz (Head.9 a) LL = %42 b) N= 27.8 4 40 32. tanβ=0. 1992) Bu yöntem İngiltere Devlet Karayolları Kurumu (Transport and Road Research Laboratory) tarafından geliştirilmiştir.48 26 24.

1992) 16 .Bu yöntem birden fazla veriye dayanan yöntemdir Penetrasyon miktarı (mm) 20 mm LL Su içeriği. 1977 (Head. w% Karşılaştırma Casagrande ve konik penetrasyon yöntemleri arasındaki en iyi ilişki LL 100’ün altında olduğu zaman elde edilmektedir. Littleton and Farmilo.

zeminin plastik kıvamda olduğu durumdaki en düşük su içeriğini belirlemek için yapılır. 1998) 17 . SL Büzülme limiti: Zeminin hacminde meydana gelen değişmenin durduğu andaki su içeriği büzülme limiti olarak tanımlanır. zeminin plastik limiti olarak tanımlanır (Holtz and Kovacs.Plastik limit. Cam veya plastikten yapılmış düz bir yüzey üzerinde el ayasıyla veya parmaklarla muntazam bir şekilde yuvarlanan zemin örneğinin. su içeriğinden dolayı kırılıp çatlamaların meydana geldiği andaki su içeriği. 1981) ASTM D4318-95a. BS1377: Part 2:1990:5.PL Bu deney.3 Büzülme Limiti. SL (Das. 3 mm çapında ve yaklaşık 10 mm uzunluğundaki bir silindir şeklini kazandığında.

Örneğin başlangıçtaki hacmi: Vi Nemli örneğin kütlesi: M1 Kurutulmuş örneğin hacmi: Vf Kuru örneğin kütlesi: M2 (Das. 1998) Atterberg Limitleri için tipik değerler (Mitchell. 1993) 18 .

2001) Likitlik indeksi. PL A Büzülme limiti. kırılgan katı ve sıvı davranışlarından hangisi olacağı bilmemiz mümkün olmaktadır. Makaslamaya karşı plastik davranış gösterir LI >1 (C). LI Bu indeks ile elimizdeki örneğin plastik. Makaslamaya karşı kırılgan çatlak oluşturur 0<LI<1 (B). Makaslamaya karşı viskoz bir sıvı gibi davranır 19 . LL PI Plastik durum Yarı-katı durum B Plastik limit. SL Katı durum (Ulusay. LI <0 (A). PI Zeminin plastik davranış gösterdiği su içeriği aralığının tanımlanması için kullanılır PI = LL – PL İndeksler Likit durum C Likit limit.Plastisite indeksi.

CC Normal konsolide olmuş killerde. 1993 20 . A (Skempton.Kıvamlılık indeksi. sıkışma indeksi ile likit limit arasında aşağıdaki ilişki vardır.75 Normal killer (illit): 0. IC (Ulusay. Aktivite.25 Aktif killer (montmorillonit): A> 1. 2001) Sıkışma indeksi.25 Yüksek aktivite: üBüyük hacimsel artış su ile karşılaştığında üKurutulduğunda yüksek oranlarda büzülme meydana gelir Mitchell.75<A<1. 1953) Aktif olmayan killer (kaolinit) <0.

1953) Zemin Sınıflaması 21 .(Skempton.

Zemin sınıflamaları zeminleri belirli mühendislik davranışlarına göre sınıflara ayıran sistematik bir yöntem sağlar ve mühendisin diğer mühendislerin tecrübelerinden faydalanmasına yardımcı olur (Holtz and Kovacs. Mühendisler arasında iletişim sağlar İndeksler Tane Boyu Dağılımı Sınıflama sistemi . Amerikan Devlet Karayolu ve Ulaşım Ofisleri Derneği’nin sınıflama sistemi (American Association of State Highway and Transportation Officials System. Birleştirilmiş Zemin Sınıflama Sistemi (USCS) 4. 1981). PI Mühendislik parametrelerinin tahmin edilmesi Mühendislik amaçların elde edilmesi 22 . AASHTO) 1.Zemin sınıflaması konusunda aşağıda maddeler halinde verilen konulara değinilecektir: Amaç 2. Sınıflama sistemleri 3. (Dil) LL. Amaç Bir zeminin sınıflama sistemi mühendislerin arasındaki iletişim dilidir.

Casagrande (1948) tarafından geliştirilmiştir.Sınıflama sistemleri Jeoteknik uygulamalarında genellikle aşağıda verilen iki sınıflama sistemi kullanılmaktadır: 1. U. 1981). Casagrande. temellere ve diğer yapılara da uygulanmıştır (Holtz and Kovacs.S Bureau of Reclamation ve U.S. Amerikan Devlet Karayolu ve Ulaşım Ofisleri Derneği’nin sınıflama sistemi (American Association of State Highway and Transportation Officials System. Corps of Engineers tarafından 1952’de barajlara. Birleştirilmiş Zemin Sınıflama Sistemi (USCS) 2. Dört ana bölümden oluşur : (1) İri taneli (2) İnce taneli (3) Organik zemin (4) Turba (Peat) 23 . Prof. A. AASHTO) Birleştirilmiş Zemin Sınıflama Sistemi (USCS) Bu sistem ilk olarak II. Dünya savaşı sırasında. havaalanı yapımında kullanılmak üzere Prof.

4 4. Atterberg limitlerini kullanınız İri taneli zeminler: Çakıl Kum NO.075 mm No. kum.Tane boyu tanımlaması Zeminlerin tane büyüklüklerini ve toplam kütle içersindeki ağırlıkça miktarlarını yüzde olarak hesaplanıp tane büyüklüğü dağılımının ve çakıl. Atterberg limitleri •PL.0 mm No.75 mm NO.75 mm Kum Orta İnce Silt ve kil No.200 0.4 4.425 mm USCS bu kısım için tane boyu kullanmıyor.075 mm İnce taneli zeminler: Silt Kil •Tane boyu dağılımı •Cu •Cc Gerekli deneyler: 1.40 0. LL •Plastisite abağı LL>50 LL <50 24 .10 2. Elek analizi 2.200 0. silt ve kil yüzdesinin belirlenmesi amacıyla yapılır Çakıl İri kaya bloğu Blok İri 300 mm 75 mm 19 mm İnce İri No.

Simgeler Zemin simgeleri: G: Çakıl S: Kum M: Silt C: Kil O: Organik Pt: Turba (Peat) Örnek: SW: iyi derecelenmiş kum SC: Killi kum SM: Siltli kum MH: Elastik siltler Likit limit simgeleri: H: Yüksek LL (LL>50) L: Düşük LL (LL<50) Derecelenme simgeleri: W: İyi derecelenmiş P: Kötü derecelenmiş Plastisite abağı üU hattı bugüne kadar bulunabilmiş zeminlerin plastisite indeksinin ve likit limit koordinatlarının en üst aralığını göstermektedir. 1981) 25 . organik zeminleri organik olmayan zeminlerden ayırır L H Plastisite indeksi Likit limit (Holtz and Kovacs. üZeminin limit değerlerinin U hattının soluna düşmesi halinde deney sonuçları ve işlemler kontrol edilmelidir üBentonit gibi ileri derecede aktif bazı killer A hattı üstünde ve U hattına çok yakın bir yere düşebilir üA hattı genellikle killi zeminleri siltli zeminlerden.

<5 (tane boyu dağılımı) İri taneli zeminler Birleştirilmiş zemin sınıflaması ve plastisite abağı c <5 >12 GM c 0. PI >12 26 .075 mm İnce taneli zeminler LL.

aşağıda verilen tablodaki zeminleri USCS sistemine göre sınıflandırınız. 2001) >12 Uygulama USCS Tablosu ve Plastisite Grafiği’ni kullanarak.lu eleği geçen : %70 LL= 33 PI= 12 c <5 >12 GM c 200 no.7 1. kum-kil karışımı) (Ulusay.9 CU 5. No %P 26 100 65 26 76 100 71 99 15 96 200. A-hattı PI=0.9 20 71 CC 2.lu eleği geçen: %70 LL= 33 PI= 12 PI= 0.lu eleği geçen: %30 4 no.49 SC (Killi kum.9 2.lu eleği geçen: %30 4 no.<5 Örnek 200 no. Örnek No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 4. No %P 4 3 2 4 69 97 22 52 7 65 5.9 0.73(33-20)=9.2 3.8 4.3 70 57 32 39 42 18 43 15 30 17 14 12 27 42 2 22 28 6 LL % PL% PI % Sınıfı GW SP SW GP MH CH SM CL GW-GC CL-ML 27 .73(LL-20).

avanceon.com/blog/bid/75543/The-Stupid-Question-Buddy 28 .http://www.