MAKEDONSKI JAZIK

ZA PETTO ODDELENIE DEVETGODI[NO OSNOVNO OBRAZOVANIE

Автори: Љубица Севдинска Весна Настоска Рецензенти: Проф. д-р Благица Петковска претседател Митра Цилевска проф. по македонски јазик Билјана Герас проф. по македонски јазик Лектор: Љубица Севдинска Илустратори: Симон Калајџиев Марко Манев Компјутерска обработка: Владимир Младеновски Издавач: Министерство за образование и наука за Република Македонија Печати: Графички центар дооел, Скопје Тираж: 15.500 Со решение на Министерот за образование и наука на Република Македонија бр.22-2431/1 од 26.04.2010 година се одобрува употребата на овој учебник CIP - Каталогизација во публикација Национална и универзитетска библиотека “Св.Климент Охридски” , Скопје 373.3.016:811.163.3 (075.2) СЕВДИНСКА, Љубица Македонски јазик за петто одделение : деветгодишно основно образование / Љубица Севдинска, Весна Настоска . - Скопје : Министерство за образование и наука на Република Македонија, 2010. - 177 стр. : илустр. во боја ; 24 см ISBN 978-608-006-8 1. Настоска, Весна [автор] COBISS.MK-ID 84091146

SRE]NO, DRAG U^ENIKU!
Pomina u{te edno mirno i spokojno leto vo koe u`iva{e. Stigna na pettata pateka od tvojot nagoren od kon uspehot, kon tvojata sre}na idnina {to ti ja posakuvame site. Stigna na patekata dolga devet meseci! Nie ti posakuvame i ovaa pateka da ja izodi{ lesno, zanimlivo i uspe{no. Se potrudivme so ovoj u~ebnik da ti go ovozmo`ime toa. Odbravme sodr`ini {to }e go privle~at tvoeto vnimanie i {to }e ja pottiknat tvojata tvore~ka mo}. Nie vo nego te naso~uvame i pottiknuvame, a od tebe o~ekuvame da razmisluva{, da donesuva{ samostojno svoi zaklu~oci, da sozdava{, da otkriva{, da istra`uva{... Da predlaga{, da gi sogleduva{ pri~inite i posledicite, da bara{ re{enija za problemite... A najmnogu od s¢, od tebe se bara da bide{ uporen. Samo taka }e go postigne{ ona {to e tvoja cel. I nikoga{ ne zaboravaj deka sorabotkata so tvojot u~itel i tvoite sou~enici e eden od va`nite uslovi za uspeh.

Avtorite

4 .

za site nas. toj mesec ~udesen. Pa i koga detstvoto }e ostane zad vas i damna pre~ekoren u~ili{ten prag znajte toj septemvri }e ostane v spomen i }e vi bide beskrajno drag! Gligor Popovski 5 . Septemvri namamuva spomeni dragi. I vo denot koga so nasmev na lice brzate site na prviot ~as.^EKORAM GORDO NA PATEKATA DOLGA DEVET MESECI Kako se ~uvstvuva{e pred da trgne{ na u~ili{te na prviot u~ili{ten den? Zo{to? SEPTEMVRISKI NAPEVI Koga septemvri pred pragot u~ili{ten }e ve sretne. znajte deka bezbroj tatkovci i majki ~ekorat v misli i ve sledat vas. zanesuva v detstvo ko najubav son. Ne plamnuva samo vo detskite gradi vozbuda silna od prviot yvon. Septemvri e radost i mil traen spomen za mene. Septemvri }e znae da se pogri`i za sekoe dete i bezbroj novi drugarstva da splete! Septemvri. za tebe. so radost }e ve pozlati i lice }e vi svetne. zlaten ne zna~i samo prv u~eben ~as.

Od odgovorite napravete zaedni~ki plan na tablata koj }e go prepi{e{ vo tetratkata. 6 . Za svojata strofa nacrtaj slika. Za {to se zboruva vo pesnata? Poetski sliki: 1. [to plete septemvri? 2. ]e recitirate vo grupi.RAZMISLI I ODGOVORI Zo{to septemvri lice }e vi svetne? Kako septemvri plete drugarstva? Na kogo mu e traen spomen? ^ii spomeni budi? Koga vie so radost }e se se}avate na septemvri? Koe ~uvstvo najsilno go po~uvstvuva vo prviot del od pesnata? A vo vtoriot? PLAN NA PESNATA Koga }e gi odgovori{ pra{awata }e dobie{ plan na pesnata. Na {to vie }e imate spomen? Poraka: Koi godini najmnogu se pametat? Osnovno ~uvstvo: ([to ~uvstvuva{ na prviot u~ili{ten den?) NAU^I DOMA Sekoj od vas treba da nau~i po edna strofa kako {to }e ve opredeli u~itelot. [to namamuva septemvri? 3.

odr`uvawe na vrska. kako komuniciraat me|u sebe gluvonemite deca na prvata slika? Kako toa go pravat decata od vtorata slika? [to misli{. so pomo{ na povozrasnite. Lu|eto me|u sebe op{tat. Jazikot e prirodno sredstvo za me|usebno razbirawe. Objasnete ja gornata misla za jazikot so pomo{ na tvojot u~itel. koi deca polesno }e se razberat .jazikot. 7 . komuniciraat so najsovr{enoto sredstvo .JAZIKOT KAKO NAJSOVR[ENO SREDSTVO ZA OP[TEWE RAZGOVARAJTE SO DRUGAR^ETO Kako op{tat. Porazgovarajte so drugar~eto vo koj slu~aj mo`e jazikot da bide poostar od sabjata (sabja .od prvata ili od vtorata slika? Zo{to taka misli{? Mo`e{ li ti da gi razbere{ gluvonemite deca? Na koj na~in ti komunicira{ so tvoeto drugar~e? DOSETI SE I ZAPI[I VO TETRATKATA ZAPOMNI Koj jazik se vika maj~in jazik? Zo{to? Koj e tvojot maj~in jazik? Koj stranski jazik ti go izu~uva{ vo u~ili{teto? Koj drug stranski jazik si go slu{al i bi sakal da go izu~uva{? Pronajdi na Internet. Narodot rekol deka jazikot e poostar od sabjata. kontakt so nekogo. kolku jazici se zboruvaat vo svetot.vid oru`je vo forma na zakriven no`). VE@BI OP[TEWE . Pronajdi u{te edna narodna pogovorka za jazikot i objasni kako ja razbira{.

Taa e tatkovina mila za site lu|e {to `iveat vo nea i vo nejziniot pregrab na{le zakrila. me|usebnoto po~ituvawe.kakvo bilo raspolo`enieto me|u narodot. A kako se saka tatkovinata? Se razbira.koj bil prviot pretsedatel na Republika Makedonija? Mo`e{ da koristi{ i dopolnitelna literatura. Denes nad Makedonija gree sonceto na slobodata. I ne znam koga e poubava. pa na zapad kon Albanija pozdrav ispra}a. so predanost iskrena i ~esna. MOJATA TATKOVINA Na{ata tatkovina e smestena vo Evropa. so pro{etka niz nea ~esta. na zapad mladi visoki planini te zagradile. tolerancija. Istoriskata prikazna za tvoeto vekovno postoewe na site generacii Vardar bez prestan im ja raska`uva. Topol nasmev kon jug na Grcija £ pra}a. razbirawe..ISTRA@I PRED ^ASOT Porazgovaraj so povozrasnite za 8 Septemvri 1991 godina.koga gi objavile rezultatite.staro. a za odredeni periodi od tvojot `ivot i do den-dene{en se rasta`uva. krajezerski predeli i mesta. Qiqana Atanasova 8 . Na istok stari gramadni planini te {titat. ramni~arski. mnogu patnici se zanele od ubavinite krasni i stanale nejzini obo`avateli strasni. . . Neka ti gi ka`at svoite se}avawa: . Na svojot severen sosed Srbija se nasmevnuva i kon Kosovo poglednuva.zo{to se glasalo.. Republika Makedonija se vika. Mnogu pati{ta niz nea vodat.koj ja so~inuval prvata vlada. Vo centarot na Balkanot na{ata zemja gi rasposlala ubavinite svoi. so u~ewe. .. vo proletnite ili vo esenskite boi! Na istok na svojata sosetka Bugarija £ podava raka. Prekrasna si tatkovino mila.kako se glasalo. so igra. koga makedonskiot narod preku glasawe se izjasni za samostojna i nezavisna Republika Makedonija. so zelena {amija od gusti raznovidni {umi kako da se zabradile. ima prekrasna lika. so ime drevno . . na Balkanskiot Poluostrov. A kako se vozvi{uva tatkovinata? So zapoznavawe na prekrasnite planinski. Gordo se vee makedonskoto crveno zname so `olti son~evi zraci dodeka zvukot na dr`avnata himna se razleva niz celiot svet kako prijaten miris na proleten cvet.. sred Balkanot gnezdo {to si svila. so rabota. a i so drugite da se dru`i saka. sonceto na mirot. so pesna . . Tivko {umolat gorite i `uborat potocite.

Izrabotete pano so najinteresnite i najubavite odgovori. SOZDAVAJ Onaka kako {to zboruvate vo va{eto mesto. rodninite. Kako se saka tatkovinata? A kako se vozvi{uva? Kakvo sonce gree nad Makedonija? INTERVJU . so rezultatite od istra`uvaweto.ISTA QUBOV. nastavnicite. roditelite.PANO Napravete intervju so sou~enicite.ISTRA@UVAWE . Mo`ete da si gi razmenite so tvorbi na deca od drugo mesto i preku niv da se zapoznaete so toa mesto. Pro~itaj go toj del od rimuvaniot raskaz. Proektot naslovete go RAZLI^NI GENERACII . Makedonija. 9 . ilustrirajte go i izlo`ete go na vidno mesto vo u~ili{teto.ZA TATKOVINATA Objasni ja mestopol`bata na R. Postavete im go pra{aweto: [to zna~i za vas tatkovinata? Nivnite odgovori mo`ete da gi zapi{ete ili da gi snimite. napi{i pesna od pet stiha (petostih) so naslov Mojot roden kraj. Kako taa se odnesuva kon sosedite? Kakvi planini ja {titat Makedonija? Koj go raska`uva nejzinoto vekovno postoewe? Komu toj mu raska`uva? Pro~itaj go delot vo koj se zboruva za dr`avnite simboli. Obidi se vo niv da gi iska`e{ negovite ubavini i tvoite ~uvstva. Pro~itajte gi va{ite tvorbi. Mo`ete da rabotite na kompjuter. sosedite. Taka }e sozdadete novi prijatelstva. ]e vidite kako razmisluvaat razli~ni generacii. Od ova napravete istra`uvawe: Koj kako razmisluva za tatkovinata spored vozrasta? Sredete gi podatocite i napravete tabeli.

Of.A ti. I toa so kakvo zadovolstvo. Vedna{ {tom }e vleze vo u~ilnicata.spiska klupata.Da. dovikuvaweto. A ova! Videte! Stra{no. A {to e najstra{no. A od mene se {iri takva rea {to site gi zatvoraat nosiwata. is~krtani. Fiu. Ne se doseti deka utrovo me|u site onie raboti {to gi stavi vo mene. kako da ne postojam. toj }e gi izvadi site drebolii od mene.Jas. }e me {utne so nogata i . .Lele.dofrli u~eni~kata ~anta.Jas!? Jas sum u~ili{nata ~anta... Jas se gordeam so nego! .Ili pak da bidam nekakva si kozmeti~ka torbi~ka prepolna so parfemi i pudri! 10 . . . tuku{to mi vre`a: Ognen i Marija! Kako bo`em toj da gi ~ita porakite na klupata! E. pa nema ni{to poubavo od detskata pesna! Ne bi mo`ela da izdr`am da bidam ispolneta so nekakvi kancelariski materijali! . . . . onaa znae{ . kako po nekoe pravilo nekoj stapnuva na mene.. me kr{at na par~enca.... edna{ zasekoga{! .. mi gi izramni u{ite klapu{i i so gumi~ka me izle~i od ~krtanicite. toa ne e ni{to. se preobrazuvam vo strela i zapo~nuva vistinska vojna.se po`ali Mitevata ~anta... Poznatata Ognenova ~anta.I jas! I jas isto bi si zaminala. Martin me spasi od negri`a.. ~isti. zar nema da se po`ali{?! -re~e kredata. sega navistina mi e dovolno! Sakam. draga moja. A ti. toa navistina boli! Nemoj! Te molam. Jas ve}e edna nedela imam damki od jogurt na sebe i. pa jas nemam na {to da se po`alam. ne! Prestani! .Koj veli fiu? . Mite me frli na klupata onamu kaj igrali{teto i se vturna da igra fudbal.Yvrrr! . vistina li e? A }e saka{ li ti da mu ka`e{ na Martin da gi izbri{e i ovie stra{ni grafiti? Bidej}i koga podobro }e razmislam.Of. .. A site onie vqubenici vo fudbalot edvaj do~ekaa. Od ranite. ^ija ~anta e naj~ista? Zo{to? [TO LI ZBORUVAAT? . ispolepeni so gumi za xvakawe? Pogledni ja tvojata u~ili{na ~anta i opi{i ja vo detali. ples i flup! . Go mrazam odmorot bidej}i koga }e zayvoni. detskite razgovori? . sakam da si zaminam ottuka. A koga }e padnam na podot.BIDI ISKREN Kakvi se klupite vo tvojata u~ilnica: novi. kredi~ke slatka.. ta gi ispofrlija site ~anti edna vrz druga na mene .. Mo`e{ da zamisli{ {to se slu~i? . go pikna i jogurtot.se pofali Martinovata ~anta. koja si pak ti? . Ednostavno }e zaboravi na mene. kade da odam? Vo nekoja kancelarija? ]e mi bide zdodevno! Vo nekoja gostilnica? ]e se umirisam! Vo bolnica? ]e izgledam `alno! [to ima podobro od detskata smea. imalo kraj! Ne im e dovolno da me ~krtaat po grbot i {to sum seta so ispolepeni gumi za xvakawe .Eh.. istata sudbina me ~eka i doma...

Zamislete samo.Ne ~krtajte! .Ne vre`uvajte gi vrz nas qubovnite poplaki! Pa i onie drugite! .Delete ja radosta so nas! . sakajte n¢ kako {to nie ve sakame vas! Sne`ana Kirini} AJDE DA RAZGOVARAME I vam. vo nekoj kroja~ki du}an da gi ozna~uvam sekoga{ istite kroevi! . . za u~ili{niot pribor? Razgovarajte za ova na ~asot! 11 .Ne lepete gumi za xvakawe po nas! . mo`ebi. vredi li da se uni{tuvaat predmetite? Kolku i na koj na~in vie se gri`ite za klupite.Ne tepajte se so nas i ne frlajte n¢ kade bilo! .Ednostavno. vi se slu~uva ponekoga{ da zalepite po nekoja guma za xvakawe na klupata? Se razbira deka toa ne e vo red. stol~iwata. Zo{to? Razgovarajte so svojata nastavni~ka kako treba da se odr`uva inventarot na u~ili{teto? Koj obi~no ja pla}a napravenata {teta? U~enicite!? Ako e taka.dofrli kredata.. kredite.Vsu{nost. nie site si go sakame u~ili{teto i im prepora~uvame na u~enicite: .

I u~ili{nata ~anta saka da si zamine. [ESTA GRUPA: Izjasni se dali si ZA ili PROTIV uni{tuvawe na predmetite {to ni slu`at. Izlo`ete {to ste napi{ale. TRETA GRUPA: Na kakvi razmisluvawa te naveduva predmetot koj izbravte da go opi{uvate? ^ETVRTA GRUPA: Obidete se da odredite kako i od {to e sostaven toj predmet. 1. Podelete se na {est grupi i sekoja grupa neka ispolni po edna od postavenite zada~i. 3. Pi{uvaj vo tvojata tetratka. Na panoto vo u~ilnicata izlo`ete go vaka va{iot trud: 12 . Razmenete si gi tetratkite so drugar~eto pred tebe i pro~itaj gi negovite pra{awa. Kredata go mrazi odmorot bidej}i toga{ ja kr{at na par~enca. 5. PRVA GRUPA: Opi{ete ja bojata. Diskutirajte za izlo`enoto. [EST GRUPI . Martinovata ~anta se gordee so Martin. Pi{uvajte so flomaster vo bojata na zadadenata zada~a. formata i goleminata na predmetot {to ste go odbrale. Ognen vre`al imiwa na klupata. Nabrojte nekolku premeti od koi se razlikuva. Mitevata ~anta smrdi na skisnat jogurt. PETTA GRUPA: Napi{i kako i za {to se koristi predmetot {to go izbravte da go opi{uvate. 4. Odbrani go tvoeto mislewe. Tie gi sakaat decata i gi molat za qubov. 2.EDNO CELO Odberete eden od izma~enite predmeti koj vi ostavi najgolem vpe~atok. 6. VTORA GRUPA: Napravete sporedba na {to e sli~en toj predmet.POSTAVI PRA[AWE Na dadenive odgovori postavi pra{awe.

koja e porakata {to ti ja ispra}a. Dopi{i vo tvojata tetratka {to pove}e primeri na koi }e se seti{. Razgovarajte za sekoja slika: {to razbira{ od nea. lu|eto mo`e da se razbiraat: so sliki. Ti na tvoeto drugar~e obidi se so gestovi i mimiki da mu pretstavi{ eden predmet od u~ilnicata ili od bliskata okolina. a slu`at za ispra}awe poraki na lu|eto. so mimiki i gestovi (pantomima) i sl. a ti pogoduvaj. so zvu~ni i svetlosni signali. Tvoeto drugar~e treba da go pogodi predmetot.SIGNALI I SIMBOLI (ZNACI) KAKO SREDSTVO ZA OP[TEWE Sekoja slika ima svoja poraka i svoe zna~ewe. 13 . VKLU^I SE VO IGRATA ZAPOMNI Pokraj jazikot kako osnovno sredstvo za op{tewe. Organizirajte igra so pantomima vo parovi. so dvi`ewa. Potoa smenete si gi ulogite: tvoeto drugar~e neka opi{uva predmet so gestovi i mimiki.

gorski. Afion. son~evina belee. jagniwa.POVRZI I NAPI[I Vo tvojata tetratka vo sredinata na stranicata napi{i go zborot TATKOVINA. Vol~e Naum~eski 14 . makedonski. so iljada leta. so iljada leta. Niz tvoite vodi. gorski. tatkovino moja! Kolku biseri niz Vardar se ronat! Belini ~isti ko detski solzi. a misli{ deka mo`at da se povrzat so nego. kolku prikazni ti. cve}iwa v boi. Vo ne`ni struni {arplaninski svirki poslani pesni slavei gi leat. belini ~isti ko detski solzi. Kolku si li~na. SON^EVINA Kolku biseri niz Vardar se ronat. pamuk. Okolu nego napi{i gi site zborovi na koi }e se seti{. bo`ur. Vardaru. Makedonski. do Egej gi vodi{. ve~ernici lirski. so vekovi yvonat. so vekovi yvonat. na maj~in jazik. Na maj~in jazik. nosi{. igrivi pesni.

bo`ur . patriot . struni . naj~esto crveni. predmet. film?. VE@BAJ IZRAZNO RECITIRAWE Doma ~itaj ja glasno pesnata i nau~i ja napamet. U^AM ZA VIDOT NA PESNATA [to po~uvstvuva koga ja slu{na pesnata? Nabroj nekolku ~uvstva. basna. voshit od nejzinite ubavini. `elba pove}e da nau~am za nea.`icite na site `i~eni muzi~ki instrumenti. Obidi se! Zo{to ne mo`e{? LIRSKA PESNA e onaa pesna vo koja poetot gi izleal svoite ~uvstva {to mu gi predizvikala nekoja li~nost. OTKRIJ JA SON^EVINATA OD PESNATA Za kogo pee poetot vo ovaa pesna? Komu mu se obra}a? Koi ubavini od tatkovinata gi otkriva poetot? Nabroj gi! Koi se tie biseri {to se ronat niz Vardar na maj~in. Na sledniot ~as recitiraj ja izrazno. Koe ~uvstvo {to go predizvika kaj tebe ovaa pesna e najsilno: qubov kon tatkovinata. Samiot se uveri deka lirskite pesni ne mo`e da se preraska`uvaat.. Izberete najdobar recitator. Vo niv nema slu~ki i nastani. Ima golemi cvetovi. drama. makedonski jazik? Kolku e star makedonskiot jazik? Najdi go odgovorot vo strofata {to se povtoruva. Preku recitiraweto poka`i deka ja saka{ tvojata tatkovina i deka se gordee{ so nea. Na koj den mo`e{ da ja recitira{ pesnata pred pogolema publika? DOSETI SE . prikazna. nitu likovi . a da odgovara na sodr`inata? JAZI^NA ZADA^A Izvle~i gi site pridavki od pesnata i zapi{i gi vo tvojata tetratka.vid na cve}e koe cveta vo maj. Negovite ~uvstva se prenesuvaat i na ~itatelot.ZNA^EWE NA ZBOROVITE son~evina .nositeli na dejstvoto.svetlinata i toplinata od sonceto. 15 . gordost so mojata tatkovina? Lirskite pesni vo koi osnovno ~uvstvo e qubovta kon svojata tatkovina se vikaat PATRIOTSKI PESNI. pojava. nastan. Mo`e{ li da ja preraska`e{ ovaa pesna kako {to preraska`uva{ raskaz.onoj {to ja saka mnogu svojata tatkovina.ODBERI DRUG NASLOV Koj naslov mo`e{ da £ go dade{ na pesnava namesto †Son~evina#.

I drugi gra|ani po sli~ni neprijatnosti ja do`ivuvaat istata sudbina.RAZMISLI . duri i da go opcue. kafeani i domovi po~naa da se slu~uvaat neobi~ni ne{ta. Zatoa grupa ugledni gra|ani na ~elo so ministerot za kultura se upatija kon mestoto kade {to be{e zakopana vre}ata so lo{i zborovi. E. za `al.. Lo{ zbor. odneseni nadvor od gradot i zakopani dlaboko pod zemja. ne mo`e. No. Tie se xarat levo-desno ne znaej}i {to da pravat so nevoljata {to go snajde.RAZMENI GO MISLEWETO Objasni ja pogovorkata: Ubaviot zbor `elezni vrati otvora. ubavi zborovi lo{i zborovi Koi . Go nabraa seto cve}e. eden den so ukaz na najumniot gra|anin. ne umee. Tamu ne mo`ea da se snajdat bidej}i mestoto na zakopuvaweto na vre}ata ne be{e obele`ano. Taka {to gradot \uture leka-poleka se pretvora vo `iveali{te na prili~no nervozni gra|ani so zacrveneti lica.. Bog da ~uva.Manijaku! Gra|anite voop{to ne se navredija. na primer: . Van~o Polazarevski 16 . Vo tetratkata nacrtaj vakva tabela i popolni ja spored baraweto. eden gospodin potturnat od nevnimatelniot velosipedist se vcrvuva vo liceto i saka da mu se iznarazvika. temjanu{ki. od poznati pri~ini. Sporedi ja so tabelata na tvoeto drugar~e. sekoj skinat cvet reagira{e so glasen izvik. Zatoa {to po negovite ulici. ^ovekot celiot zacrvenet. no kako? Ne znae. za da mo`at da se iznaslu{aat lo{i zborovi i radosni {to povtorno gi imaat. zumbuli. taka si e toa so nekoi vidovi lo{otija. potoa da se zamolat za pro{ka i nekako da se ubedat da se vratat nazad. Se nema{e kade. Neobi~no be{e toa {to naokolu bea izniknale bezbroj prekrasni cve}iwa.Neranimajko eden! . Ima{e tamu narcisi.Stoko! . teteravej}i se. vo gradot. ne znae {to da pravi so sebe. radosta im be{e kusotrajna. igrali{ta.vol{ebni” zborovi treba postojano da gi upotrebuva{? LO[I ZBOROVI Vo `ivopisnoto grat~e \uture. Naprotiv od radost po~naa da potskoknuvaat i taka so potskoknuvawe prodol`ija da berat cve}iwa. jagliki. parkovi. Za da ne se vratat so prazni race gra|anite gi zasukaa rakavite i po~naa da go berat cve}eto. si go prodol`uva patot i dolgo vreme vo liceto e takov. Lu|eto od gradot \uture se izraduvaa. crven kako bulka.Idiotu! .. se vratija vo gradot. Na primer. No. nema ni za lek. Mora{e pod itno lo{ite zborovi da se pobaraat. lo{ite zborovi bea piknati vo edna golema plasti~na kesa.

DA RAZGOVARAME [to misli{ kade se nao|a gradot \uture? Zo{to lo{ite zborovi bile zakopani pod zemja? Kakvi stanale lu|eto otkako gi zakopale lo{ite zborovi? [to re{ile uglednite gra|ani? [to gi iznenadilo koga pristignale na opredelenoto mesto? Zo{to tie so radost gi berele cve}iwata? VE@BAJ IZRAZNO ^ITAWE ^itajte go raskazot izrazno eden po drug. Vnimavajte na to~noto ~itawe. 17 . po nekolku re~enici. bojata na glasot pri ~itaweto i na va{eto dr`ewe.

Obidi se na interesen na~in da gi raska`e{ tvoite razmisluvawa. Stavi se vo negova uloga i raska`i go raskazot kako ti da si del od nego. Osnovna tema }e ti bidat ubavite zborovi i nivnata upotreba. Koi zborovi trebalo da gi upotrebuvaat? Koja e porakata na pisatelot {to ti ja ispra}a preku ovoj interesen raskaz? VE@BA ZA RASKA@UVAWE Zamisli si deka si eden od spomenatite likovi od raskazot. Otkako }e zavr{ite so raska`uvawe pro~itajte {to ste napi{ale. mestoto. Na liv~iwata napi{ete gi slednive ulogi: najumniot gra|anin.NAJDI RE[ENIE Razmisli i predlo`i kako mo`ele lu|eto od gradot da si go re{at problemot. Trudi se tekstot da bide interesen. nastanot izmisli gi sam. a s¢ drugo: likovite. So {to? [to trebalo da napravat koga }e napravele nekoja gre{ka. vremeto. ministerot za kultura. SPOREDI I PRETPOSTAVI Sporedi gi lo{ite zborovi od raskazot so onie koi sekojdnevno gi slu{a{. kakvo }e ni bide toga{ odnesuvaweto? ]e ima li golema razlika od sega{novo govorewe? Zo{to? DOMA[NA ZADA^A Obidi se da sostavi{ tekst po analogija (po sli~nost) na dene{niov. razgovori. potturnatiot gospodin. ~uvstva. zumbul. [to misli{. nesekojdneven. Koi se pogrdi? Koi lo{i zborovi si gi ka`al? Koga si gi upotrebil? Kako }e se ~uvstvuva{ ako nekoj te opomene deka toa {to si go ka`al ne e kulturno i ubavo? Zo{to ne treba da ka`uva{ takvi grdi zborovi? Pretpostavi deka i nie mo`eme da gi zakopame lo{ite zborovi. 18 . jaglika. velosipedistot. cve}iwata: narcis. Za da vi bide pointeresno napi{ete gi ulogite na liv~iwa i sekoj u~enik neka si izvle~e uloga. temjanu{ka.

... [to zabele`uva{? Koga ti treperea glasnite `ici? Ako pri izgovorot na soglaskite treperat glasnite `ici... ZVU^NI soglaski BEZVU^NI soglaski B P V F G K D T \ ] @ [ Z S Y C X ^ H PROVERI SE Od zborovite vo slednava re~enica podredi gi soglaskite po zvu~nost: Deneska nau~iv za podelbata na soglaskite po zvu~nost..... Pri izgovorot na . . Bezvu~ni soglaski se: .... K..... Ako ne treperat pri izgovorot na odredeni soglaski. Potoa izgovaraj gi soglaskite Z....... i . vozdu{nata struja slobodno izleguva niz usnata praznina.... ...... X... S i [... tie se zvu~ni.. tie se bezvu~ni... ZAKLU^I VOO^I Po~uvstvuvaj i ti {to se slu~uva so glasnite `ici pri izgovorot na odredeni soglaski. B. Zvu~ni soglaski se: .. . Pri izgovorot na samoglaskite . F.. vozdu{nata struja naiduva na prepreki vo ustata (zabite.... D...ZVU^NI I BEZVU^NI SOGLASKI POTSETI SE Glasovite se delat na ... i ..... jazikot... ZABELE@I Koi soglaski se izostaveni od ovaa podelba? 19 . nepceto.. Stavi go pokazalecot na grklanot (vo nego se nao|aat glasnite `ici) i izgovaraj gi soglaskite P. usnite)....... ne naiduva na prepreki........ ......... @...

Sekoj den i sekogo potka`uva vaka: . Pa re~ete sega . Mo`ebi i me|u vas ima vakov Sa{o. Sowa za raka me {tipna! Tetratkata Ver~e sega mi ja pipna! U~itelke. Marko prepka mi stava! U~itelke. Vnimavajte na tonot na glasot.ISKA@I SE Kolku drugari ima Sa{o? Zo{to? Zo{to decata imale maka od nego? Kakva ocenka po drugarstvo bi mu stavile? Sa{kovite potka`uvawa pro~itajte gi {tafetno po eden stih. 20 . drugar treba da e. Vesna kon mene se vedne! U~itelke.. Pece me udri po glava! U~itelke. Toj samiot }e se prepoznae i }e se zasrami. taka . me gree! I s¢ taka Sa{o potka`uva. Cveta so moliv me bocna! A na odmor v~era Dragan~o me klocna! U~itelke. cimka: U~itelke. Vera vezden mi se smee! Sonceto.. u~itelke.. ama za drugarstvo toj nej}e da znae. Site deca od nego si imame maka. mi pre~i. u~itelke.RAZMISLI .U~itelke.. Ko~o na stol~e mi sedna! U~itelke.RAZMENI GO MISLEWETO [to zna~i zborot tu`ibaba? Poznava{ li nekoe takvo dete? [to pravi toa? Za {to te potka`ale tebe na u~itelot? Se zasrami li? POTKA@UVALO Sa{o so nas u~i. ova .kako nekoj mo`e nego da go saka?! Bistrica Mirkulovska VOO^I .

pla~e.RAZMISLI Za {to stanuva zbor vo pesnata? [to saka da ni pora~a poetesata? Koi zborovi se rimuvaat? Opi{i go Sa{o. }e gi oceni i }e go ka`e svoeto mislewe za niv. dosaden e. Dovr{i kako {to }e odlu~i{: ]e go smeni{ Sa{o ili toj }e te smeni tebe? ]e stane dobar ili }e ostane potka`uvalo? [to }e se slu~i so tebe? Va{ite trudovi }e gi pregleda u~itelot. Postojano potka`uva. nikoj ne go saka i nikoj ne se dru`i so nego. da go zasakaat. cimoli. da se dru`i so site. TVORI Zamisli deka Sa{o e tvoj sou~enik. a nekoi deca namerno go zadevaat za da go nerviraat. ni{to ne mu e pogodeno. 21 . Na odmorite stoi sam. Po edna takva slu~ka tebe ti stanuva `al i saka{ da mu pomogne{ da go smeni svoeto odnesuvawe. ]e uspee{ li vo toa? Kako? A ako ne uspee{ {to }e se slu~i? Napi{i sostav so naslov †Mojot drugar Sa{o# i vo nego pi{uvaj za gornite zamisli. osamen e.

na ste`nata granka tri skokotki se smeat! Stojan Tarapuza ZNA^EWE NA ZBOROVITE Skokotka . vtorata e .kru{a so~na. Napi{i nekolku stiha so koi }e go iska`e{ svojot voshit od esenta. }e potskoknam.Koja boja te potsetuva na esenta? Zo{to? ESEN E Esen e. }e gi skinam. `olti znamiwa se veat.od son~evi zraci vrela.od smeata }e £ gi kradam! Esen e. vo ustata }e gi sadam . . . Koga vetrot }e go {inam. RAZMISLI I ODGOVORI Zo{to prvata strofa se povtoruva kako posledna? [to se postignuva so povtoruvaweto? @OLTITE ZNAMIWA NA ESENTA Koj e najsilniot vpe~atok na poetot od esenta? Koi se tie `olti znamiwa {to se veat? Gi gleda{ li ti? Kade? Objasni zo{to kru{ite se skokotki? Te skokotkaat li tebe koga }e gi zdogleda{ na granka? Zo{to? 22 SRABOTI Nacrtaj ja poetskata slika {to ti ostavi najsilen vpe~atok. tretata e . `olti znamiwa se veat.~uvstvo predizvikano so dopir na ko`ata {to predizvikuva smea.kru{a zrela. na ste`nata granka tri skokotki se smeat! Prvata e kru{a dro~na.

.samo }e mu dojde! No. u~enici. ^ekaa da vidat {to }e storam jas. ¥ blagodaram za jabolkata.. se ~uvstvuvam nebare vrz e` sedam....i~ da si nema{ maka! ^ovek. Ne do~ekav "kutrata# taa ni da se dore~e..Ajde.... ovaa najnova esen..RAZMENI GO MISLEWETO Kako ja izrazuva{ svojata simpatija kon nekogo? Kako se odnesuva{ koga vo oddelenieto }e ja vidi{ tvojata simpatija? [TO NI DONESE ESENTA Sre}ata ako te saka . . Procenkata na nastavni~kata ne £ be{e to~na.. neka bide taka..re~e . Sigurno se bea dogovorile taka. edna pogovorka i vaka n¢ u~i: . Izjavuvam pred site i toa . Vidot mi se zasenuva. Nastavni~kata ja stavi pred mene da sedi. Kolku }e bide bogata Esenva e najubava. kreva raka. [to i da storam. Nikoj da {u{ne. darovita e i li~na. veruvajte. ni{to ne mi vredi.Ajde junaci .re~e . Od mojata do nejzinata klupa ima sal dve-tri pedi! Denes pravevme pismena ve`ba na tema "[to ni donese esenta#.koga sum zaquben vo Elena do u{ite! Mnogu mi do{lo mene plodovite na esenta da gi opi{uvam. za duwite i kru{ite. Nastavni~kata sigurno misle{e na: jabolkata.. Kako "{pirtosan# sum.koj saka pismenata da ja pro~ita? Nikoj vo oddelenieto ne krena raka. kaj li ne }e pojde.. Koga zavr{iv so pi{uvaweto. no koga ve}e me prozva.. da pu{ti glas. No ona {to si e negovo . baraj}i ne{to.. a od mene kako planinski potok pesna za Elena prote~e.}e zavr{i ~asot!. morav da po~nam.. Toga{ nastavni~kata go potkrena glasot: . [tom nekoj ne saka. u{te letoska na edno ubavo devoj~e jas bev sosem svesen! mene mi e sli~na. non-stop imam trema!..bez `al: site plodovi na esenta nejze bi £ gi dal! Kiro Donev 23 .... No.. ^inam Vasko. grozjeto i kru{ite i ba{ £ e gajle na {to mislam jas ..Od toa {to se pla{i{ najmnogu .ZNAEWETO ME VODI NAPRED RAZMISLI . zdivot mi se zema. dojde vo moeto oddelenie da u~i! I ajde da ve pra{am: dali treba da se raduvam ili da se pla{am?! Oti koga tolku blisku do mene ja gledam. no sal vo toa devoj~e vquben sum do u{ite.. sal kako produp~en balon po~nav da se "izdi{uvam#. . nastavni~kata nekako kako da poita..toa }e ti se slu~i!# Elena {to ja zapoznav letoska vo Ohrid. eve. kalinkite. ne rekov ni{to.

Ako vo va{eto u~ili{te go imate instalirano obrazovniot softver Tul Kid. VE@BAJ DOBRO ^ITAWE Pro~itaj go raskazot vo sebe i zamisli si kako treba da go ~ita{ glasno. Pro~itaj go pred tvoite drugar~iwa. [to ti e sme{no vo ovoj raskaz? Kako bi se odnesuval ti da si na mestoto od Vasko Pikasko? [to bi napravil? POTRUDI SE DOMA Sostavi pesna za tvojata simpatija. vo edna od igrite ima bele`nik na koj mo`ete da gi zapi{ete va{ite najubavi pesni. Vo ovaa rabota neka vi pomogne va{iot u~itel.DA RAZGOVARAME Koj do{ol vo oddelenieto na Vasko Pikasko? Kako se ~uvstvuval dodeka ja gledal Elena? Koja bila temata na pismenata ve`ba? [to napi{al Vasko? SOGLEDAJ I ZAKLU^I [to go pravi ovoj raskaz interesen? Pronajdi desetina rimi od prozniot del na raskazot i zapi{i gi vo tetratkata. Napi{i gi rimite od poetskiot del na raskazot. Odberete najdobar ~ita~. Ukrasete gi stranicite i napravete va{ oddelenski spomenar. 24 .

FILM

TEATARSKA PRETSTAVA
TEATAR ZA DECA I MLADINCI

Ma~orot v ~izmi Film za p~elata Hari Poter i polukrvniot princ

Devoj~eto so kibrit~iwata Malata Sirena Vasilisa Prekrasna

Vi davame naslovi na nekolku ponovi filmovi i teatarski pretstavi koi se najgledani vo posledno vreme. 1. Podelete se na dve grupi: grupa FILM i grupa TEATAR. Ednata grupa neka odbere film, a vtorata grupa neka odbere koja teatarska pretstava }e ja prosledi. Sekoj ~len od grupata }e dobie zadol`enie na {to posebno da obrne vnimanie pri sledeweto, bidej}i za toa }e treba da raboti. Dokolku za nekoi raboti ne mo`ete soodvetno da se iska`ete, pobarajte pomo{ od u~itelot ili koristete enciklopedii. 2. Plan za rabota: - preraska`i go nastanot; - napi{i gi likovite (glavni i sporedni i akterite {to gi tolkuvaat); - opi{i gi glavnite likovi; - napi{i {to ti ostavi golem vpe~atok od dekorot i nacrtaj nekoj element od nego koj najmnogu ti se dopadna; - objasni kako be{e ureden prostorot; koi predmeti gi zabele`a na nea; zo{to se menuva{e scenata (predmetite) vo tekot na dejstvoto? [to zabele`a: odgovara{e li seto toa so sodr`inata, dejstvoto i likovite? Objasni gi tvoite vpe~atoci za toa; - napi{i za oblekata na artistite: dali odgovara{e na dejstvoto i likovite? Iznesi gi tvoite vpe~atoci za kostimite; - iska`i gi svoite vpe~atoci za muzikata (na {to pottiknuva, kako ja do`ivea, koj ja napi{al, koj ja ispolnuva); - ilustriraj gi najinteresnite sceni; - nacrtaj gi glavnite likovi; - napi{i gi site u~esnici koi u~estvuvale vo realizacijata: re`iser, scenarist, scenograf, kostimograf, kompozitor; - napi{i komentar (kritika) za prosledenoto. 3. Koga }e zavr{ite so rabota poka`ete (prezentirajte) {to ste srabotile. Napravete kniga na va{ata grupa so va{ite tvorbi. 4. Po prezentacijata razgovarajte so podatoci (diskutirajte) za da gi odbranite va{ite stavovi dali ste ZA ili PROTIV filmot ili teatarot.
25

RAZMISLI - RAZMENI GO MISLEWETO Kakvi ~itateli na knigi postojat? Koj e najgolemiot ~itatel vo tvoeto oddelenie? Za kakov ~itatel ti se smeta{?

^UDEN ^ITATEL
Na edna gluv~e{ka selska svadba eden gradski glu{ec, gost, se falel deka toj vo gradot nikoga{ ne dr`i post. Nautro jadam - rekol toj po ~etiri ma~ki vo boja. na ru~ek po dva slona, edna zebra i tri noja. Nave~er, za lesno da spijam, jadam samo po eden kit, redovno si jadam i pijam i postojano sum sit! Zinale gostite od ~udo: Zarem e mo`no, la`e{?! Seto toa kade go nao|a{ mo`e{ li da ni ka`e{? O, vedna{, - gostinot rekol, sukaj}i go mustakot siv rezervi si imam so toni, }e imam duri sum `iv! Jas `iveam vo biblioteka me|u kni`i{ta red! I si jadam od ona {to e najslatko na ovoj svet! Kiro Donev

26

RAZGOVARAME ZA PESNATA Mu veruva{ li na poetot za s¢ {to napi{al vo ovaa pesna? Zo{to? Zo{to Glu{ecot e ~uden ~itatel? Kako "~ital# vo bibliotekata?

EDNA POINAKVA PESNA [to te iznasmea vo ovaa pesna? Si zamisluva{ li Glu{ec kako jade Slon? Kako }e izgleda Glu{ecot po dva izedeni Slona?!? Kako gi jadel ma~kite - negovite smrtni neprijateli? Mu veruva{ li na poetot? Zo{to? Zo{to e poinakva ovaa pesna od site drugi vo tvojov u~ebnik?

IZRAZI GO HUMOROT HUMORISTI^NA PESNA Nacrtaj edna slika od pesnata koja{to najmnogu te nasmea. Raska`i edno tvoe do`ivuvawe vo koe }e vnese{ humor i vedrina. Nasmej gi tvoite roditeli i drugar~iwa. Ovaa pesna e polna so humor. Toj kako da izvira od nea. Te smee, te razveseluva, te pravi vedar i raspolo`en.

DOMA[NA ZADA^A Obidi se i ti da napi{e{ humoristi~na pesna. Naslovot i temata opredeli gi sam. Pro~itaj im ja na tvoite roditeli i tvoite drugar~iwa.

27

Napravi grozd od zborovi za poimot MOITE PRAVA.RAZMISLI . OD DOKUMENTOT (DEKLARACIJATA) ZA PRAVATA NA DECATA Deteto ima pravo na qubov Site deca se ednakvi Pravo na redovna i zdrava hrana Deteto ima pravo da odi na u~ili{te Pravo na zdravstvena za{tita Pravo na igra Ne smee da se tera da raboti Ne smee da bide maltretirano Deteto ne smee da bide `rtva na nasilstvo i vojna Deteto ne smee da bide seksualno maltretirano Deteto ima pravo da go iska`e svoeto mislewe Deteto ima pravo da ja izbere svojata religija 28 . Razgovaraj za niv so drugar~eto od tvojata klupa.RAZMENI GO MISLEWETO Porazgovaraj so roditelite za tvoite prava.

Mo`ete da pobarate pomo{ od va{ata lokalna (mesna) TV stanica da vi pozajmi dokumentaren film. Napravete oddelenska izlo`ba. Vo tvojata tetratka napi{i kako mo`e{ da mu pomogne{ na devoj~e ili mom~e so posebni potrebi. Podgotvi se za usno iska`uvawe. ZAPOMNI Svetskiot den na deteto e na 6 Oktomvri. Koi prava ti bea nepoznati? Porazgovaraj so drugar~eto za pravata na decata. Deklaracija e dokument vo koj ne{to javno se ka`uva. Na SOS telefonot (HRABAR TELEFON) za deca i mladinci 0800 12 222 se prijavuva maltretiraweto i zapostavuvaweto na decata.Deteto mo`e da se dru`i so kogo saka Deteto ima pravo na informacii Posebna za{tita im treba na decata bez roditeli Posebna za{tita im treba na decata begalci Posebna za{tita im treba na decata so posebni potrebi Posebna za{tita im treba na decata koi se vo konflikt so zakonot DA RAZGOVARAME Pro~itajte gi naglas izvadocite od Deklaracijata za pravata na decata. Navedi nekoja od obvrskite. 29 POTRUDI SE Prosledete nekoj dokumentaren film za toj problem. Koi obvrski gi ima{ vo semejstvoto? TVORI Izberi edna od re~enicite za pravata na deteto i ilustriraj ja. a prvata sedmica od toj mesec e Detska nedela i prva~iwata stanuvaat ~lenovi na Detskata organizacija. No. . deteto ima i obvrski. Kako bi mu pomognal na nekoe dete na koe mu se skrateni negovite prava? Dosega zboruvavte za pravata na deteto.

izlezi. jas mislam. mol~eweto e zlato! Risto Dav~evski IZVLE^I POUKA Za koi lu|e se veli deka samo grakaat kako ~avki? Koi lu|e se pretstaveni preku `elkata. ako saka{ malku ugled i po~it. @elki{te! . Zapi{i ja dobro vo tetratkata i pro~itaj ja pred drugar~iwata. ti pak da si jade{ so raka!# Miho Atanasovski RAZMISLI . Vrano.se podbi edna Vrana Ti {to go vle~e{ toj samar so maka. izvle~i pouka vo koi slu~ai mol~eweto e zlato.ZAKLU^I Od kogo si ja slu{nal pogovorkata me~ka od planina ne se u~i? Komu mu bila upatena? Vo koja situacija? (Mo`ebi i tebe nekoj taka ti rekol?) Zaklu~i koi lu|e gi narekuvame "me~ki#. kulturno da se odnesuva{ sakam decata so la`ica neka jadat. grakaj kako jas {to grakam! Za onie ko mene . 30 .GOLEMI POUKI OD MALITE PRIKAZNI MOL^EWETO E ZLATO Ej. ME^KATA GO U^I ME^ETO Me~kata go u~i me~eto vaka: "Na gosti la`ica ako ti dadat.vozvrati @elkata {to ja pikaat glavata vo vratot. no i za tie {to znaat sal da grakaat. so koi osobini? Koi se tie {to se podzaskrivaat? Otkako }e podiskutirate na ~asot za stihuvanata basna.

So edninska forma tie ozna~uvaat mno`estvo. roj... klas.ZBIRNI IMENKI ZABELE@I So koj element od matematika }e gi povrze{ trite elipsi? Na {to ti li~at? ZAPOMNI Zbirnite imenkite ozna~uvaat mno`estvo od isti predmeti koi pretstavuvaat celost. zatoa {to ovie imenki obrazuvaat mno`ina: pet jata. grupa. ~inovni{tvo (kolektiv od ~inovnici). narod. svet. mebel. Ne se zbirni imenki: jato. naselenie. u~itelstvo. zbir: selanstvo. 31 . dve stada.. sve{tenstvo. I ova e va`no da go znae{: Zbirnite imenki ne obrazuvaat mno`ina! ZADA^A Obrazuvaj tri re~enici vo koi }e upotrebi{ nekoi od zbirnite imenki dadeni pogore.. mnogu roevi. glutnica. stado. stoka.

osoznavaj. pa Tatkovinata pomila }e ti biva. I s¢ {to }e vidi{ okoto go vpiva. Ivanka Manasijevi} 32 . zapoznavaj. Rodinata n¢ kani da gi poka`e svoite strani. znaewe zbogatuvaj.Vo koi gradovi i sela si bil? Koi mesta si gi posetil vo zima? Kakvi bea tie? Na koe ezero si letuval? PATUVAJ Patuvaj. I poliwa. kraj poliwa {iroki `itni. na patot {to te ~eka. esen zima. nivi rodni privle~ni vo leto. kristalna belina }e te obzeme cel. }e ti se ~ini od bajka e del. Vo prolet patuvaj po mirisni dolini kitni. ]e sretne{ i reka. Vo zima }e patuva{ po tepih bel. I kraj ezero }e sopre{ i taa ubavina da ja vidi{. da ja dopre{.

OBJASNI Na koj vid pesni im pripa|a ovaa pesna spored na~inot na koj e predadena sodr`inata? [to predizvika taa? Kakvi ~uvstva? Spored osnovnoto ~uvstvo (qubov kon tatkovinata) kakva e ovaa pesna? Vo koja strofa e opi{ana zimskata ubavina? Pro~itaj ja.Proletni pejza`i . Kade treba da patuva{ naprolet? [to u{te }e te sretne po patot ako patuva{ vo prolet? Opi{i ja ezerskata ubavina.tretata strofa so rakopisni kirilski bukvi.Zimska bajka . . .Polni o~i qubov. Objasni zo{to si nacrtal taka. So {to te pleni? [to misli{: ima li poubava tatkovina od tvojata? Zo{to misli{ taka? TVORI Vo tvojata tetratka pretstavi ja so slika edna od dadenive misli: . 33 . .Rodinata n¢ kani na patuvawe.{estata i sedmata strofa so rakopisni latinski bukvi. .prvata i vtorata strofa so pe~atni kirilski bukvi. Prepi{uvaj vaka: .Ezerska ubavina .RAZMISLI . U~itelot }e ja oceni tvojata rabota i sigurno }e te pofali. VE@BAJ UBAVO PI[UVAWE Vo tetratkata prepi{i ja pesnata najubavo {to mo`e{.~etvrtata i pettata strofa so pe~atni latinski bukvi.

ZAKLU^I I DOPOLNI VO TETRATKATA Najtopla e maj~inata pregratka. napi{i ja prisvojnata pridavka {to }e ja obrazuva{ od nea: a) (U~ili{te) zada~a ja napi{av bez niedna gre{ka. 10 izvle~i gi site prisvojni pridavki zaedno so imenkata koja{to ja pojasnuvaat. ]e izmislam u{te dve. Pridavkite se zborovi {to ozna~uvaat kakvo e ne{to. DOMA[NA ZADA^A Od raskazot †[to li zboruvaat# na str. Prisvojnite pridavki ozna~uvaat______________________. Po ~ii ulici ima bu~ava? .u~ili{niot. Izmisli pet re~enici vo koi }e upotrebi{ prisvojni pridavki i zapi{i gi vo tetratkata. g) (Soba) temperatura vo na{ata u~ilnica iznesuva 22 stepeni. b) Vo (grad) park ima mnogu {eta~i. ]e gi otkrijam pridavkite vo slednava re~enica: Vo u~ili{niot dvor na drvenata klupa sedea nekolku veseli deca. ^ii vrvovi se beleat? _________. ^ija pregratka e najtopla? . 34 .PRISVOJNI PRIDAVKI POTSETI SE Prepi{i gi re~enicite vo tetratkata i dopolni {to treba. ^ij dvor e {irok? .gradski. v) Najmnogu gi sakam (baba) kola~iwa. PROVERI SE Na mestoto od sekoja imenka vo zagrada. Opisna pridavka e: ____. SOGLEDAJ.maj~ina. Se beleat planinskite vrvovi. Po gradskite ulici ima golema bu~ava. ______ i _______. U~ili{niot dvor e {irok.

se vikaat BROJNI PRIDAVKI. Zaklu~i sam zo{to ovie pridavki se vikaat brojni: pet . upotrebi ja vo re~enica. {esnaeset. ~etvrto . treto .BROJNI PRIDAVKI ODGOVORI NA PRA[AWATA Kolku doma{ni `ivotni ima na slikata? Koe e po red ma~eto? A petleto? Koe `ivotin~e e prvo? Vo koe oddelenie u~i{? ZAKLU^I I ZAPOMNI Zborovite {to gi napi{a: vtoro. petta.desetti. UTVRDI Napi{i vo tetratkata od koi vidovi zborovi se obrazuvaat brojnite pridavki i {to ozna~uvaat. desetta.treta..tret. desetto ..treti ~etiri . treto i petto.~etvrti. petto .~etvrti deset . ~etvrta. kako i zborot prvo.. sedumdeset i sto. trieset i pet. Obrazuvaj brojni pridavki od broevite: osum..petti.. Mila otsustvuva{e na . Desettiot rodenden }e go proslavam doma. dvaeset. ~as. Sekoja brojna pridavka {to ja obrazuva. V godina }e bidam vo {esto oddelenie..petti tri . DOMA[NA ZADA^A Napi{i pet re~enici vo koi }e upotrebi{ po edna ili pove}e brojni pridavki. 35 .desetti.

lele. provikna. jas }e dojdam. {to }e vidi.Kade si. Epska narodna pesna 36 . na negovata verna dru`ina: . \or|i Sugare: od site strani \or|i sardisan. Sega za skoro. site so kusi manliheri. glasoj `alosni.PODGOTVI SE ZA ^ASOT Kolku godini Makedonija bila pod tursko ropstvo? Kakov bil `ivotot na lu|eto vo toa vreme? Doznaj koi bile komitite? ZAPLAKALO E MARIOVO ZA \OR\I SUGARE Zaplakalo e Mariovo. bog da ubie {piunite Paralovci. samiot krvta si ja prolea. site so nagant revolveri. od du{manite da n¢ kurtuli{? Togaj izvikna \or|i Sugare.Slu{am ve narod. pu{ki askerski. zaplakalo. zo{to se kamen te{ko najduva! Zgrmea pu{ki. `iv na du{mani ne se predade. slu{am vi glasoj. ako ti saka{ za da kurtuli{. Kolku mi trgna \or|i Sugare da odi vo toa selo Paralovo. \or|i. narod poroben. seta dru`ina mu ja ubija! Togaj izvadi nagant revolver \or|i Sugare. od Demir Hisarskite planini: . manliheri. poroben. slu{aj poslu{aj. sega da dojdi{. prelaga. naka~i gore kaj ~ukarite. . koga }e vidi. provikna. so trieset odbrani mom~iwa. \or|ija {to mi go predadoa. lele pusii. kaj manastirot. }e pristignam.Klavajte guwi pusii. naka~i gore kaj ~ukarite. ako da saka{ ti da kurtuli{. bre \or|i. lele. Togaj se \or|i izlaga. \or|i Sugare. . da dojdi{. krvavi. za toj mi \or|i. Togaj izvikna \or|i Sugare. lele prolea.Slu{aj.

]e se iznenadi{ kolku ednostavno se preraska`uva. Koga }e zavr{i{ so preraska`uvawe. manliheri . sardisan . a koja te tera da raska`uva{. Nau~ete ja muzikata i ispejte ja pesnata na ~asot po Muzi~ko obrazovanie. Pronajdete ja ili pobarajte da vi ja ispee nekoj od povozrasnite.vid kusi pu{ki. Diskutirajte za va{ite tabeli.zaseda. 37 . NA ^ASOT PO MUZI^KO OBRAZOVANIE Ovaa pesna se pee i mnogu e slu{ana. obidi se da ja ilustrira{ pesnata. kurtuli{ .mesto na planinata polno so kamewa.vojska. NAPRAVI RAZLIKA Pro~itaj ja pesnata "Son~evina# na str. Objasni koja pesna kaj tebe pobuduva ~uvstva. 14. Vo tetratkata napravi vakva tabela i zapi{i gi site misli {to }e ti dojdat na um dodeka gi ~ita{ dvete pesni.ODGOVORI Za koj junak se pee vo pesnava? Zo{to vo makedonskite epski narodni pesni naj~esto se pee za makite i stradawata na na{iot narod pod turskoto ropstvo? Od koe mesto go povikale \or|i Sugare da im dojde napomo{? Vo koe selo oti{ol? Koj go predal? [to se slu~ilo so negovata dru`ina? [to napravil \or|i? Zo{to junakot si ja proleal svojata krv? Zo{to zaplakalo Mariovo? Kakva e zagubata na Mariovo? ZNA^EWE NA ZBOROVITE OD TURSKIOT JAZIK du{mani . ~ukari . pusija .vid pi{tol.neprijateli. vojnik. Za pomo{ mo`ete da se obratite i vo va{eto lokalno (mesno) radio da vi ja snimi pesnata.spasi{. lirska epska EPSKA PESNA Vo epskite pesni se raska`uva za podvizi na nekoi junaci ili za slu~ki i nastani od minatoto na narodot. asker . nagan revolver .opkolen. PRODOL@I DOMA Obidi se da ja preraska`e{ pesnata.RAZMISLI . a vie snimete go.

Tamu. Pla~e{e cela ve~er. a zad agolot pred nea stoeja dve mangup~iwa.£ velea knigite zagri`eno. taa im se obrati nata`eno i im re~e deka zaminuva od bibliotekata. duri nikoj i ja nema{e prelistano. NESRE]NATA KNIGA Vo golemata i prostrana biblioteka ima{e mnogu knigi..Ti sigurno si nekoj 38 . Sekoj den koga }e minea decata. Vo nea decata doa|aa ~esto i so posebno zadovolstvo gi razgleduvaa knigite.ja pra{uvaa knigite.im odgovori razo~arano.Jas sum Baks. . zo{to? Kade. Edna ve~er se rasplaka.Ne odi nadvor sama. Mnogu se ispla{i i migum se doseti kako da se spasi. Mo`e{ da se izgubi{! Ostani tuka so nas. No nesre}nata kniga cvrsto be{e re{ena da zamine. a toj e Maks . No denovite minuvaa. Samo edna kniga vo toj raft nema{e sre}a. pobezbedno e . .No. spored misleweto na decata.A koja si ti grda knigo? Knigata zaneme od strav. mo`ebi nekoj }e me odbere#.Odam da pobaram nekoj koj }e saka da me pro~ita . Koga ~ista~ot zamavna so metlata. pa prijde poblizu. No decata i ponatamu minuvaa kraj nea kako da ne postoi. A nadvor!? Nadvor nabrzo £ se zakani edna metla. si pomisluva{e: †Utre e nov den. re~isi do rabot na raftot. No samo okolu eden raft so knigi postojano ima{e turkanica. Utredenta koga drugite knigi ve}e bea vrateni i staveni do nea. a ne pak da ja ima pro~itano.re~e ednoto od niv. a pro~itanite gi vra}aa nazad vo bibliotekata. .Vo koja biblioteka ~lenuva{? Kolku knigi ima{ dosega pro~itano? Potseti se: Od 15 oktomvri do 15 noemvri e Mesec na knigata. Nea nikoj ne ja bara{e. . . ^ista~ot se zbuni. bea najinteresnite knigi. Vo eden mig si pomisli deka mo`ebi decata ne mo`at da ja zabele`at. pa i toj se pokloni i zamina ostavaj}i ja knigata na trotoarot. Nesre}nata kniga prodol`i ponatamu. . Se lizna niz raftot i izleze nadvor. a nea nikoj ne ja poglednuva{e.. knigata mu se nasmevna i dvapati mu se pokloni. kade zaminuva{? . Odbranite knigi gi zemaa za doma da gi pro~itaat.

Saka{e da £ gi istrga listovite naedna{. Devoj~eto gi pro~ita prvite dve prikazni i vozbudeno re~e: ...]e ti stane jasno ako pro~ita{ barem dve prikazni .tivko re~e knigata.£ odgovori Maks i ja zgrap~i.Nie ne sakame da ~itame. koj vikna po nego: . ova.Ne ba{. knigata trgna po druga ulica. Maks go svrte prviot list i tokmu koga saka{e da go skine.Jas? Ne.Ti blagodaram na iskrenosta! No te molam ka`i mi dali bi sakala da me zeme{ v race i malku da me razgleda{? Vo mene ima tolku mnogu prikazni. Neodgovornost 2. Koga malku se oporavi od {okot.Zo{to site tvoi prikazni imaat ist naslov: Neodgovornost 1. Knigata ja pozdravi i ja zapra{a: . pa Baks go prekori: .dodade Baks. Neodgovornost 3 i taka redum? .i ponatamu uporno pra{uva{e knigata.Luta sum na devoj~eto {to zaboravilo da gi poleva cve}iwata. no od tvoite listovi mo`eme da napravime ubavi top~iwa so koi }e gi zadevame devoj~iwata i }e im gi frlame v kosi . Luta sum mu i 39 .£ odgovori knigata. kini list po list! Nesre}nata kniga premre od strav. Tie se nasmeaja glasno i £ rekoa: .Budala eden. Sigurno nekoja }e ti se dopadne .. za ple}ite go fati eden seriozen i vidno naluten ~ovek.Mi go uni{tivte velosipedot! Sega }e ve odvedam kaj roditelite! Knigata ispadna od negovite race. . ja prelista i ja zapra{a: . jas. pa tie ovenale. misle{e deka £ do{ol krajot i deka naskoro }e bide rastrgnata. Devoj~eto ja zede. nosam prikazni za vas .£ odgovori devoj~eto. a naslovot Neodgovornost navistina e bez vrska .Dali ti se dopa|am? Dali sum ubava? . Koricite ti se sivi. Tamu sretna edno devoj~ence koe gi vade{e cve}iwata.. . a mom~iwata se dadoa v beg bez zdiv.uli~en bezdomnik . no ne mo`e{e.

na mom~eto koe mnogu sakalo da mu kupat ku~e, a koga mu minal merakot prestanalo da se gri`i za nego. Sega gledam deka neodgovornosta e dobar naslov za tie dve prikazni. ]e odam vo dvorot da gi pro~itame prikaznite zaedno so drugite deca. Devoj~eto ja zede knigata i so nea mina niz nekolku dvorovi. Potoa sedna vo parkot. Mnogu deca so interes ja ~itaa knigata. Taa kru`e{e po celata naselba. A potoa nekoj se doseti deka treba da ja vrati vo bibliotekata. Tamu ja stavija na raftot od koj neodamna be{e izbegala. No pove}e ne be{e nesre}na bidej}i decata so zadovolstvo ja pozajmuvaa i ja ~itaa. [tefanija Naxen

RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Zo{to samo edna kniga bila nesre}na od raftot? So koja cel nesre}nata kniga pobegnala nadvor? So kogo s¢ se sretnala nadvor? [to do`iveala? Koj e prviot ~ita~ na nesre}nata kniga? Objasni zo{to knigata ne bila ve}e osamena i nesre}na.

PREDLO@I PLAN Pro~itaj go raskazot vo sebe i podeli go na pet logi~ki celini. Napravi plan so: tema, glavni misli, ideja, vreme i mesto na nastanot. Idejata }e ja otkrie{ vo ~etvrtata i pettata celina. Pro~itajte gi planovite i odberete go najdobriot. Nagradete go so rakopleskawe.

RAZMISLI I BIDI ISKREN Ti se slu~ilo li i tebe da presudi{ za nekoja kniga spored naslovot i izgledot na koricite? Koja kniga e taa?

40

GI PROVERUVAM I GI UTVRDUVAM STEKNATITE ZNAEWA

JAZIKOT e osnovno sredstvo za komunicirawe me|u lu|eto. Maj~iniot jazik za sekoj ~ovek e najubaviot i najzvu~niot jazik vo svetot. So nego najlesno i najubavo gi izrazuvame na{ite ~uvstva i misli. JAZIKOT za sekoj narod pretstavuva najva`en beleg za raspoznavawe. KRSTE PETKOV MISIRKOV i BLA@E KONESKI se osnovopolo`nici na makedonskiot standarden jazik. ]e ja zapametam mislata na Krste Misirkov: "Jazikot na eden narod e negovo duhovno nasledstvo i bogatstvo#. DOPOLNITELNI SREDSTVA ZA RAZBIRAWE (za ispra}awe poraki) se: slikite, zvu~nite signali, razni utvrdeni znaci i simboli, mimiki i gestovi (pantomima). SOGLASKITE se delat na zvu~ni i bezvu~ni. Od slednava re~enica vo mojata tetratka }e gi grupiram soglaskite spored zvu~nosta: Jas nikoga{ nema da se otka`am od mojot maj~in jazik. a) Zvu~ni soglaski se: ____; b) Bezvu~ni soglaski se: _____. ZBIRNITE IMENKI ozna~uvaat ime na mno`estvo od ist vid predmeti ili su{testva. Tie imaat samo edninska forma. PRISVOJNITE PRIDAVKI ozna~uvaat ~ie e ne{toto. Od slednava re~enica }e gi prepi{am samo prisvojnite pridavki: Vo blizina na selskite grobi{ta se nao|a{e dedovata vodenica niz koja pominuvaa site planinski potoci. Od imenkite: zima, u~ili{te, ulica, soobra}aj }e obrazuvam prisvojna pridavka i sekoja od niv }e ja upotrebam vo re~enica. BROJNITE PRIDAVKI se obrazuvaat od broevite i go ozna~uvaat redot na predmetite i su{testvata. Na slednive pra{awa }e odgovoram usno: Prepoznaj ja brojnata pridavka vo slednava re~enica: Za desetina dena }e go proslavam desettiot rodenden. Koja brojna pridavka ne e pravilno napi{ana: petti, {estti, devetti? Od slednive broevi }e obrazuvam brojni pridavki i }e gi zapi{am vo tetratkata: 99, 128, 235.

41

LIRSKA PESNA - gi sodr`i silnite ~uvstva na poetot. Vo nea toj ne ni go raska`uva nastanot, do`ivuvaweto, tuku samo gi prenesuva negovite ~uvstva {to mu gi predizvikal toj nastan, slu~ka ili nekoja li~nost. PATRIOTSKA PESNA - vid lirska pesna vo koja poetot e pottiknat od ubavinite i istorijata na svojata tatkovina. Osnovnoto ~uvstvo vo nea e qubovta kon tatkovinata - patriotskoto ~uvstvo. EPSKA PESNA - nasproti lirskite pesni stojat epskite. Vo niv se pee za nastani, slu~ki, podvizi na junaci. Spored toa, vo niv ima dejstvo i likovi - nositeli na dejstvoto. Se raska`uvaat kako prikazna. Me|u slednive izvadoci od dve narodni pesni }e prepoznam koi stihovi pripa|aat na lirskata, a koi na epskata pesna i usno }e objasnam spored {to gi prepoznav: Se pro~ulo dete Tatuli~e, Razvivaj {umo zelena, se pro~ulo na Demir Kapija, otvori senki {iroki, kaj zaprelo drumoi, klisuri, }e mine Del~ev Vojvoda ta ne dava pile da preleta. So negovata dru`ina. Me|u slednive dve strofi }e opredelam koja strofa e izvle~ena od patriotska pesna: Nigde na svetov pod vi{no nebo, Ej, {to mi e mila proletta Pod zlaten son~ev sjaj, so toa pole {iroko, Tolku ubava zemja nema so toa nebo visoko, Ko mojot roden kraj! So `itata oroseni, So trevite nekoseni. (Van~o Nikoleski) (Lazo Karovski) BASNA - I minatite u~ebni godini i ovaa pro~ita mnogu basni. I u{te mnogu }e pro~ita{ i od niv mnogu }e nau~i{. Vo niv zboruvaat `ivotnite, no ti ve}e znae{ deka preku niv basnopisecot gi kritikuva lu|eto za nivnite nedostatoci i negativnite karakterni osobini. Pro~itaj pove}e basni za vreme na zimskoit odmor. Onaa {to najmnogu }e ti se dopadne, obraboti ja vo tvojata tetratka spored nasokite {to }e si gi izbere{ kaj nekoja od basnite vo tvojot u~ebnik.

42

Tebe i mama mnogu ve saka. Bidi sigurna deka `elbata }e ti bide ispolneta. Zatoa sakam vedna{ da mi javi{ vo pismoto: {to saka{ da ti ispratam? Pobaraj ne{to najubavo. Devoj~eto nestrplivo go otvori pismoto i glasno po~na da go ~ita: Mila moja Vesna. Gri`ite neka ni ostanat nam: mene i na mama.KA@I Ima{ li nekoi rodnini ili prijateli koi `iveat vo stranstvo? Kolku ~esto se slu{ate po telefon? Kolku ~esto se gledate? Se dopi{uvate li? Mo`ebi se dopi{uvate preku kompjuter? Kako? TATKOVOTO PISMO Nekoj zayvoni na vratata od Vesna. Po{tarot £ podade pismo i si zamina. veruvam. Zne{e deka tatko £ im pi{uva. Nema da ti go ka`am pred vreme. A devoj~eto vedna{ go prepozna pismoto. ti ima{ nekoja `elba za koja ne znam. sega kaj vas e prolet. Ti si dete i ne znae{ za pati{tata na `ivotot. pokraj nego. Zasega toa neka bide moja tajna. Znam. Kolku sme podaleku od ona {to ni e najdrago. Na tebe i na mama. TATO 43 . A za drugo. Odgovorot o~ekuvam navreme da go dobijam. Samo taka jas i mama }e bideme u{te pogordi i posre}ni so tebe. Toj be{e daleku. Edno devoj~e kako tebe. Naskoro so ne{to }e te iznenadam. Koga }e bide{ golema. mnogu daleku od Vesna i od semejstvoto. nemoj da se gri`i{. A iznenaduvaweto neka pri~eka tokmu do rodendenot. mora da bide poslu{no. A zo{to? Kako? Dolga prikazna. I treba da u~i{. I postojano misli na svojata mala }erki~ka. tolku toa ni e pomilo i poblisko. A zaedno so proletta doa|a i tvojot rodenden. No. za qubov na svoite roditeli. neli? Siguren sum deka poradi ni{to ne ja zagri`uva{ majka ti. podobro }e gi doznae{ rabotite.ISTRA@UVAM I DOZNAVAM DOZNAJ . Tato ne zaborava. Ti si poslu{na.

nekolku solzi mi se rastrkalaa po liceto. sedna na masata i zborovite za odgovor na tatkovoto pismo sami potekoa: Mil moj tato.govorot na pisatelot. pokraj onoj podarok {to za mojot rodenden go podgotvuva{ kako iznenaduvawe. }e go napi{am odgovorot. Prva gi re{iv zada~ite vo oddelenieto. [totuku go dobiv tvoeto pismo. sega. ostanuva u{te da ti ja ka`am mojata `elba: sakam ti da mi se vrati{ i da bideme site zaedno! Te saka tvojata }erka VESNA Utredenta devoj~eto otide vo po{tata. E. tato. Eden u~enik neka go pro~ita cel raskaz so potrebnoto menuvawe na glasot. Tamu pismoto ramnodu{no go primija i go stavija vo mno{tvoto pratki. A za mojata poslu{nost. tret . Nikoj ne znae{e kolku golema `elba se krie{e vo nego. Nie sme dobri. Nikoj ne zne{e deka zaedno so nego otpatuvaa i nekolku solzi~ki. Redovno u~am. ne bev hrabra. drug tatkovoto pismo. mil moj tato. Organizirajte natprevar za najdobro ~itawe. Deneska me pofali nastavni~kata na ~asot po matematika. I u{te istiot ~as zede list. Zamisli so kakov ton bi gi ~ital zborovite na pisatelot. No. I bez da sakam. Ne znae{. a so kakov tatkovoto i Vesninoto pismo. Trojca u~enici neka go ~itaat raskazot: eden . A pred malku se vrativ od u~ili{te. kolku radost mi pri~ini tvoeto pismo.Vesna nekolkupati go prepro~ita pismoto. Zatoa posakav vedna{ da ti napi{am odgovor.Vesninoto pismo. Dodeka da si dojde mama od rabota. 44 . najdobro mama neka ti ka`e. dodeka go ~itav. Ako saka ne{to da dopolni vo pismoto. Gorjan Petrevski RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Koj e glaven lik na raskazot? Od kogo Vesna dobila pismo? Kade bil tatko £? [to misli{ zo{to oti{ol v tu|ina? So {to }e se gordee tatko £ na Vesna? [to posakala Vesna za rodenden? [to otpatuvalo zaedno so pismoto? VE@BI ZA IZRAZNO ^ITAWE Pro~itaj go raskazot vo sebe. priznavam. Vo pismata ima mnogu ~uvstva koi treba da gi prenese{ preku ~itaweto. plikot }e bide otvoren.

45 . drugite vo tabela neka zabele`uvaat kakov e jazikot na srabotenoto. prijatel. nepoznato drugar~e). ubavo.naslov ( Drago drugar~e.tretata neka napi{e tekst vo koj }e opi{e do`ivuvawe od nekoj nastan. slu~kata..kraj (Dava{ svoe mislewe i pra}a{ pozdrav..sodr`ina (Ja objasnuva{ vesta. Napi{i {to bi sakal da se slu~i ponatamu i kakov kraj da ima: sre}en ili ta`en. Pismoto ima: . Najdobra }e bide onaa grupa za koja ste dale najdobro mislewe. zalepi po{tenska marka i isprati go. Sostavi pismo do kogo saka{ (rodnini. prezentiraweto. Pro~itaj ja doma{nata rabota na sledniot ~as.. sodr`inata. GRUPNA RABOTA Podelete se vo ~etiri grupi: .vtorata neka napi{e izvestuvawe za nekoja skore{na poseta. . vo tvojata tetratka ili na list odgovori na slednive pra{awa: Ime _______________________ Datum ___________________ Dali sum zadovolen od svojata rabota? Dali toa e najdobroto {to mo`ev da go napravam? Dali koristev razli~ni idei? Mi treba li pomo{? Mo`am li podobro da srabotam? ]e im go poka`am li srabotenoto na drugi? DOMA[NA RABOTA Obidi se da go prodol`i{ raskazot. Pi{uvaj ~itko.) . Koga }e dobie{ odgovor. prodol`i da se dopi{uva{.~etvrtata op{irno neka ja preraska`e poslednata lektira.) Ne zaboravi da go napi{e{ mestoto i datumot na pi{uvaweto.SOSTAVI Potseti se kako se pi{uva pismo. adresiraj go. formata na obra}aweto. Mila mamo.prvata grupa neka napi{e pismo.POTSETI SE . Odberete koj }e ja prezentira rabotata na va{ata grupa. stavi go vo kovert. napi{i go na ubava hartija.) . dol`inata na tekstot. Zdravo Vesna.voved (Zo{to im pi{uva{ pismo?) . . . so jasni re~enici. SAMOOCENUVAWE Otkako }e zavr{ite so grupnata rabota. Dodeka edna grupa prezentira.

i taa se nasmevna.Ajde da bideme drugarki. .re~e nastavni~kata. Na golemiot odmor Angela £ prijde na Ana i £ podade raka. Ana radosno se soglasi. no i toa niv. Po ~asovite. Se vika Petar.Pa. Ja pra{aa kade `ivee. Kiril Temkov POTRUDI SE DA RAZGOVARAME Kako ja prifatile Ana vo oddelenieto? So kogo se zbli`ila Ana? [to si ka`ale za semejstvata? [to se dogovorile devoj~iwata? Razmisli i napravi vakov presek za Ana i Angela. mo`ete zaedno da doa|ate na u~ili{te . Se pozdravija gledaj}i se v o~i. Ja ka`a adresata. a nastavni~kata mu re~e da sedne na edno prazno mesto vo sredniot red. nastavni~kata im predlo`i da si odat doma zaedno. ANA ANGELA zaedni~ki osobini 46 . . Potoa razgovaraa za obi~ni ne{ta .Da £ posakame dobredojde na Ana .kade u~ela dosega Ana. Ana re~e deka ima majka. NOVI DRUGARKI Vo klasot pristigna novo devoj~e. . re~e Angela na polovina pat kon doma. Go donese i go pretstavi direktorkata.Zna~i.izvika Angela i potskokna od radost. So taga ka`a deka e bolen i odi so paterici. Zabele`a deka devoj~iwata se zbli`ile i £ be{e milo. Ana stana i se pokloni. Decata go zagleduvaa.Imate li nov u~enik vo oddelenieto? Ako imate iska`i se kako go prifativte. koga se doselile i kogo ima doma. A ako nemate ka`i kako bi se odnesuval ako dojde nov sou~enik. . Site se nasmeaja.re~e nastavni~kata. . baba i postar brat. tamu `iveam jas. Angela re~e deka taa ima malo brat~e Nikola.

ne se karate. . duri sekoj den. Nikoj ne treba da se saka samo sebesi.oddelenieto. u~ete i igrajte si zaedno.odite zaedno na pro{etki. Na koja vozrast se tvoite drugari: kolku tebe. .KAKOV DRUGAR SI? Dali tvoite odnosi kon drugarite se vakvi: .me|usebno si pomagate. a toa nema da vi bide prijatno.od drugo oddelenie. . Bidete prijatel so drugite deca. .si igrate zaedno.od drugiot kraj na gradot. . . 47 .od zgradata vo koja `ivee{ ili od maaloto. .se raduvate koga ste zaedno. .bliski ste. razgovarajte. postari ili pomladi od tebe? [to pravite koga ste zaedno? Za {to razgovara{ so drugarite? Komu od niv mu gi doveruva{ svoite problemi? Kako ti pomagaat drugarite? DECA.se gledate mnogu ~esto. Drugar e onoj kogo go ~uvstvuva{ blizok i so kogo se raduva{ da bide{ zaedno. vie ste vistinski drugari.si pozajmuvate pari. ]e ostanete bez niv. pomagajte si edni na drugi. RAZMISLI I ODGOVORI Koi se tvoite drugari od: . . Ako za s¢ si odgovoril potvrdno. ^UVAJTE SI GI DRUGARSTVATA! Ne karajte se so drugarite i ne pravete im lo{o. Spodeluvajte gi ~uvstvata so drugarite. .

zlobi. Decata vo svetot Da ne znaat za taga Sekoj da se pra{uva [to li be{e laga? Zar e te{ko da si ~esen I da mine{ `ivot lesen. Sekoj da e vesel: Da nema ~ovek ta`en. Koi lu|e se rakuvaat vaka? AJDE DA SE SAKAME Zar ne e dobra `elba Vo svetot da nema delba.MOJATA ASOCIJACIJA Zapi{i vo tetratkata na {to te potsetuvaat (asociraat) ovie dve stisnati dlanki. Bolki. maki i tegobi? Ka`ete mi sega ajde Ima li od toa fajde? Tome Smolarski 48 . ^ovek na ~ovek Da si podade raka. ^ovek so ~ovek Da se saka.. Zo{to ni se kavgi. Pojakiot pred poslabiot Da ne se pravi va`en..

SPLOTENOST.. Napravi vakva tabela vo tetratkata i popolni ja spored barawata: GRDI I LO[I ZBOROVI UBAVI I TOPLI ZBOROVI Na krajot pod zborovite nacrtaj ne{to {to }e odgovara na grdite i ne{to {to }e odgovara na ubavite zborovi. 49 . Primer: delba . Otkri ja taa razlika i iznesi go svoeto mislewe.. ZAMENI Pokraj sekoj grd zbor napi{i so golemi bukvi drug zbor so sprotivno zna~ewe. grdi zborovi.IZVLE^I OD PESNATA I ZAPI[I Izvle~i od pesnata tri poraki na poetot koi spored tebe se najva`ni. sepak. RAZMISLI I ODGOVORI Kako bi mo`el ti da pridonese{ da se zaboravat grdite zborovi. ta`en . topol zbor. me|u niv ima razlika. a da zavladeat samo ubavite? [to misli{. No.. mil. ~eka li poetot odgovor na site postaveni pra{awa vo pesnata? Zo{to taka misli{? Kakva poraka ni ispra}a poetot preku ovaa pesna? NAPRAVI SPOREDBA I vo raskazot "Lo{i zborovi# na stranica 16 se zboruva za lo{i.

Mo`ebi utre. vo slu~aj da snema struja. .mi vrati... . Veli deka pred sto godini na nego javal i GOCE DEL^EV! . Ene gi i SPOMENKA i HAJDI.. .. saka{ li da pojdeme? . . . mavtaj}i so nekakov buket vo rakata. a do nedela }e trae! Poveli..Ajde sega ne mi raska`uvaj [E]ERNA PRIKAZNA. Ako saka{.. se znae.A od kade ti e kowov. .. ]e gi stigneme duri idnata godina! Kiro Donev 50 .[to ti e toa? .se soglasiv.Od Saemot na knigata.mi li~i{ na MALIOT PRINC.ja pra{av.Odli~no! . ~esen zbor! A toj: . tie se {estooddelenci.]e gi zasadam vo dvorot na Saemot. .. pak .Se dogovoriv so PIPI DOLGIOT ^ORAP da pojdeme na rodenden kaj TARO OD ZEMJATA NA PLANINITE..mu rekov ..Da im se pridru`ime! .Od kade ti se? . pa da im sveti na posetitelite! Samo {to izlegovme od dvorot.Ostavi gi.ja pra{av.Otvoren e od v~era. Lele. tuku ka`uvaj: doa|a{ so mene na Saemot ili ne? .Doa|a{ ili ne? . kolku brzaat.Sega ti .Koi lektiri gi ima{ pro~itano dosega? Koja ti be{e najinteresna? Ste go posetile li nekoga{ Saemot na knigata? [to ti ostavi silen vpe~atok od taa poseta? VO LAVIRINTOT OD LEKTIRI Denes baba mi doma donese dve YVEZDENI PERNI^IWA.. Ta neli e praznik na knigata?! .pojdi so ORHAN..mi podvikna toj. no ne mo`am . Samo {to sakav da go pobaram.rekov.mi re~e..Znam. ete ti go PINOKIO javnat vrz crn at so BELA GRIVA. PINOKIO? .mu velam .Lele. ...MASLINOVI GRAN^IWA! ..Po~na Saemot na knigata. .Mi go pozajmi ITAR PEJO.mi raska`uva{ EPSKI NARODNI PRIKAZNI. gi vidovme ROBINZON KRUSO i BELOTO CIGAN^E kako brzaat kon Saemot.. . .Jas }e go zemam ZLATNOTO FENER^E NA LETOTO. neli? . ti zedov i edna MODRI^KA TETRATKA za da si gi bele`i{ vo nea NARODNITE PRIKAZNI OD BALKANSKITE NARODI {to }e ti gi raska`uva dedo ti.. toj ve}e sigurno gi ima ras~isteno PAJA@INITE NA KLIMENTINA. . Vedna{ £ se javiv na MERI POPINS.

a dosega ne si gi pro~ital. Vodi si dnevnik na pro~itani knigi. 51 . Koja od spomenatite lektiri ja nema{ pro~itano? Pozajmi gi od va{ata u~ili{na biblioteka knigite koi se spomnuvaat vo tekstot. Nacrtaj gi likovite koi se spomnuvaat vo nego. ZA LEKTIRITE Koi lektiri se spomnuvaat vo raskazot? Koja od pro~itanite lektiri najmnogu te voodu{evi? Objasni zo{to.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Za {to se zboruva vo raskazot? Kakov e ovoj raskaz spored na~inot na koj e predadena sodr`inata? [to te nasmea? Objasni go naslovot na raskazot. Napravete izlo`ba od va{ite crte`i. IZRAZI SE SO CRTE@ Obidi se da pretstavi{ so crte` del od raskazot koj ti e najinteresen.

pa saka{ toj podatok da go zapomni{: .. Vrtej}i se na site strani i vnimavaj}i da ne me zabele`i nekoj. zna~i eden den pred testiraweto. Toga{ jas se setiv {to da napravam. Bev re{en da dobijam najvisoka ocenka vo oddelenieto. prevrtuvav. KAKVA BESRAMNOST Nekolku dena pred da pravime testovi vo u~ili{teto. ostanav v~udoviden.. a {to e negovo! Ete taka ti e toa koga nekoj so lo{i naviki }e po~ne da {ara po tu|i knigi. I posledniot den. {to me interesira{e i za koe{to mislev deka }e mi bide va`no za testovite.go potcrtuva{ vo knigata.go prepi{uva{ vo tetratka. vnesuvaj}i si svoi. . knigite ne smeeja da se iznesuvaat nadvor od bibliotekata. dojdov vo bibliotekata so mal notes vo xebot i pak ja pobarav istata taa kniga {to ja ~itav pred toa i vo koja{to bev na{ol i bev potcrtal tolku mnogu novi raboti. go utvrduvav nau~enoto. {to ne znaev {to e moe. pa }e ti gi rasipe planovite i seto toa {to so maka i trud si go srabotil pred nego! Toa be{e stra{no za mene! Kakva nerazbranost?! Kakva nekultura?! Kolina Kuba 52 . edna od druga podobri. No. no nikako ne mo`ev da se snajdam. No.ja fotokopira{ stranicata. . so moliv go podvlekuvav na stranicite od knigite seto ona {to mi se dopa|a{e.PORAZGOVARAJ SO DRUGAR^ETO Kako treba da se odnesuva{ kon knigite. pa pojdov duri i vo bibliotekata za da najdam i nau~am nekoi novi raboti od knigite. Go povtoruvav gradivoto. Nekoj ja zel po mene i tolku gi be{e ispo~krtal site moi zabele{ki. dobro se podgotviv. bidej}i od sekoja kniga postoe{e samo po eden primerok. osobeno kon onie koi ne se tvoi? [to pravi{ ako vo nekoja kniga si sretnal ne{to interesno. Gledav vo listovite.

DA RAZGOVARAME Koi knigi gi koristi{ koga se podgotvuva{ za test? Koristi{ li dopolnitelna literatura so pove}e podatoci? Kako }e postapi{ ako ti treba knigata a ne smee{ da ja iznese{ od bibliotekata? [to misli{: dali na{iov junak e vo pravo koga gi kritikuva drugite za ona {to mu go napravile? Zo{to taka misli{? Koj e besramen, nekulturen i nerazbran?

POTSETI SE I ODGOVORI [to e biblioteka? Vo koja biblioteka ~lenuva{? Za kakvi drugi biblioteki si slu{nal? [to s¢ mo`e{ da pozajmi{ od biblioteka? Objasni go na~inot na pozajmuvawe na knigi, vesnici i spisanija.

POTRUDI SE I DOZNAJ Postojat sovremeni biblioteki koi se narekuvaat mediateki. Potrudi se i doznaj s¢ {to mo`e{ za niv. Novootkrienite podatoci prezentiraj gi pred drugar~iwata.

DOMA[NA ZADA^A Vo tetratkata za doma{na rabota raska`i go tekstot vo prvo lice ednina, odnosno kako tebe da ti se slu~ilo seto toa. Izrazi se ubavo i op{irno. Pro~itaj im na doma{nite {to si napi{al.

53

PELISTERSKI O^I
Bitola e grad {to se prostira od dvete strani na rekata Dragor, koja {umoli me|u visokite yidani bregovi. Nad gradot vo dale~inata str~i vo nebesnata sinevina gol, so granitni steni, prepa{en preku sredinata so postojano zeleniot pojas na borovi gori - Pelister. Pelister ima tri vrvovi i stoi kako ve~en stra`ar vo rodnata Pelagonija... Na Pelister postojat i dve planinski ezera, poznati pod imeto Pelisterski o~i. Za ovie ezera ima legenda {to se raska`uva vo gradot pod Pelister... Se slu~ilo mnogu odamna. Bratot i sestrata, Jorgo i Flora, pasele ovci na padinite na Baba Planina. Jorgo i Flora bile sre}ni so svoeto stado. Eden den, brat~eto Jorgo se zagubilo vo planinata, a sestra mu Flora go barala na site strani. Solzi i samo solzi. Pla~elo devoj~eto na glas, a od o~ite kako dve izvor~iwa £ te~ele bistri, nevini detski solzi. Od solzite na Flora vo dvata kratera, oddale~eni nekolku stotina ~ekori eden od drug, se sozdale ubavite planinski ezera - Pelisterski o~i. Nesre}nata Flora, postojano pla~ela. Od golemata taga po brata si, taa umrela. Pred da izdivne rekla: - Ezerce milo, ubavo, ako nekoga{ go vidi{ mojot brat, re~i mu da se izmie od bistrata planinska voda, od moite solzi, za da go pomiluvam! Apostol Pop Jovanovski

54

IZBERI EDNA OD ZADA^ITE I IZVR[I JA:

PRO^ITAJ I KA@I Za ~ie nastanuvawe se zboruva vo tekstot {to go slu{navte? Kade se nao|aat planinskite ezera Pelisterski o~i? Od {to nastanale ezerata spored tekstot? A spored naukata? Koi bile Jorgo i Flora? [to se slu~ilo so Jorgo? A so Flora? [to mu rekla Flora na ezerceto?

RAZMISLI I ODGOVORI Zo{to umrela Flora? [to gi povrzuvalo Jorgo i Flora? [to ~uvstvuva{ ti za tvojot brat ili sestra?

Prika`i so slika

Nabroj gi tvoite ~uvstva

ISKA@I SE SPORED BARAWATA Pro~itaj ja legendata nekolku pati. Vo tvojata tetratka nacrtaj vakva tabela i iska`i se spored barawata: - nacrtaj slika za tekstot; - navedi gi ~uvstvata {to kaj tebe gi predizvika ovoj tekst; - privedi gi zvucite {to gi sretna vo tekstot; - povrzi go tekstot so slu~ka od svojot `ivot.

Privedi gi zvucite od tekstot

Vrska so mojot `ivot...

ZNA^EWE NA ZBOROVITE Legenda (predanie) - e tekst vo koj se raska`uva kako nastanalo nekoe mesto, nekoe ezero, reka ili kako ne{to go dobilo svoeto ime.

ISTRA@UVAJ Podelete se vo nekolku grupi i istra`uvajte dali postoi nekoja legenda povrzana so tvoeto mesto. Odredete: 1. Koj }e istra`uva? 2. Kako }e istra`uvate (}e razgovarate so postarite, }e ~itate, ...)? 3. Odredete kolku dolgo }e istra`uvate. 4. Kako }e go pretstavite svojot trud (so pi{uvawe, so crtawe, so snimeni iskazi, so pravewe poster)? 5. [to }e napravite so gotoviot trud (}e go objavite vo u~ili{niot vesnik, }e go pratite vo nekoe detsko spisanie, }e go raska`ete vo radioemisija)? Najdobrata grupa nagradete ja so pofalni zborovi i nasmevki.
55

Radovan Pavlovski DA RAZGOVARAME ZA PESNATA Za koi znaci se zboruva vo pesnata? Spored tebe. od studeno na toplo. Koga Minusko se sanka zavitkan vo {al? Zo{to Plusko na vrvot od `iviniot stolb e vo letna mai~ka? Od koi zemji se plusovcite koi mnogu treba da skoknat od toplo kon studeno? A od kade doa|aat minusovcite? Pro~itaj gi stihovite vo koi Plusko i Minusko poka`uvaat temperatura na vremeto. Ako ne zaigraat zaedno site devoj~iwa i deca }e nema ni igra ni pesna. minus plus plus minus.ili 3+? Zo{to misli{ taka? Pro~itaj gi stihovite vo koi znacite se odnesuvaat na ocenkite. a so koj odzemawe? Kakvo vreme n¢ o~ekuva ako se o~ekuvaat temperaturi od -3o? A kakvo od + 35o? PLUSKO I MINUSKO Zo{to ~etvorka da se lizga kon trojka koga plus trojka i plus ~etvorka nadvi{uvaat odli~na petka. 56 . za da se vidi koj pove}e }e skokne od toplo na studeno.So koj znak se obele`uva matemati~kata operacija sobirawe. Plusko pak vo letna mai~ka od vrvot na `iviniot stolb po Minuska vika da se soberat site plusovci i site minusovci od razni skali i stepeni. koja ocenka e podobra 4. Minusko zavitkan vo {al se sanka na minus pod nula.

[to misli{. Pronajdi gi rimuvanite zborovi. Ilustriraj go onoj del koj tebe ti e najinteresen. DOMA[NA RABOTA Prepi{i ja pesnata so latinski bukvi.SOGLEDAJ Pesnata nema strofi. mo`ete da se obratite vo najbliskata meteorolo{ka stanica ili da gi pra{ate povozrasnite od vas. Kade u{te ti bi stavil interpunkciski znaci? Koi znaci ti bi gi stavil? Po {to gi razlikuva{ i gi razdeluva{ slikite edna od druga? Objasni gi poslednite ~etiri stiha. DOZNAJ Potrudi se i doznaj koja bila najniskata i najvisokata temperatura izmerena dosega vo tvoeto mesto. 57 . Kolku sliki mo`e{ da nacrta{ za sodr`inata na pesnata? Vo pesnata ima samo dva interpunkciski znaka. Koga bila izmerena taa temperatura? Za da dobiete to~na informacija. na mirot vo svetot? OBIDI SE Obidi se planot na pesnata da go pretstavi{ so sliki namesto so zborovi: Za {to se zboruva vo pesnata: Poetski sliki: Poraka: Odberete najinteresno nacrtan plan. Donesi svoj zaklu~ok vo vrska so toa. na drugarstvoto. na {to se odnesuvaat: na u~ili{teto.

. ZAKLU^I I PRIMENI GO NAU^ENOTO Onaa ptica izleta od na{ata jabolknica. Toj ~ovek ~ita.. 2. _____ esen be{e mnogu plodna. a koga e li~na zamenka.. Decata gi sakaat ______ jabolka. Zamenkite so koi gi poso~uvame su{testvata i predmetite se vikaat . .Toj vo ovaa re~enica e pokazna zamenka. Tie deca se vistinski drugari. Objasni koga zamenkite TOJ. 58 .. sliki. MA[KI ROD OVOJ ONOJ TOJ OVIE @ENSKI ROD OVAA ONAA TAA ONIE SREDEN ROD OVA ONA TOA TIE PRIMENI GO NAU^ENOTO Pri prepi{uvaweto na re~enicite vpi{i ja soodvetnata pokazna zamenka pred sekoja imenka: 1.. SOGLEDAJ JA RAZLIKATA Toj ~ita. Ovie ptici gi spasiv od studot i gladot. Razgledaj ja tabelava vo koja se dadeni site pokazni zamenki: EDNINA MNO@INA ZA SITE RODOVI Onoj sun|er e na{. 3. kniga e mnogu interesna. TIE vo re~enicata e pokazna....POKAZNI ZAMENKI POTSETI SE [to ozna~uvaat zamenkite? Nabroj gi li~nite zamenki. VOO^I... Baba mi go splete _____ {al. . TAA. 4.... . TOA.Toj vo ovaa re~enica e li~na zamenka. So zamenkite onaa i ovie se poka`uva na pticite. _____ ~ovek e mojot ~i~ko.... David gi nacrta . Zo{to se vikaat li~ni? Napi{i edna re~enica vo koja }e ja upotrebi{ li~nata zamenka tie..

zna~i se menuvaat po broj (ednina i mno`ina) i po lice (prvo. ISPRAVI GI GRE[KITE Prepi{i go pravilno sledniov tekst: Mojot najdobar drugar se vikaat Darko. taa. Jas mnogu go saka{. (Koga ni objasnuva u~itelot?) Go pra{uvame_________ za ona {to ne go razbirame. treto). Ka`i mu na drugar~eto do tebe. vo momentot dodeka zboruvame za nego. dadena vo tabelata. (Koga u~ime?) Jas vnimatelno ____. ednina i mno`ina. ([to pravam jas sega?) U~itelot ni objasnuva jasno i razbirlivo. 3 lice toj. toa CRTA 3 lice . ZAPOMNI Glagolite ja menuvaat svojata forma. Nie na ovoj ~as u~ime za sega{no vreme.SEGA[NO VREME POTSETI SE {to si nau~il za glagolite vo treto i ~etvrto oddelenie. Sekoga{ mi pomagam koga mi e potrebna pomo{. So nego redovno odat na ko{arka.vie CRTATE VE@BI Izmenuvaj go glagolot sviri vo site lica.tie CRTAAT 59 .nie CRTAME 2 lice . Nie dvajcata mnogu go saka sportot. EDNINA 1 lice . VOO^I So koi vidovi zborovi e napravena zbrkata vo ovoj tekst? Vo {to ja sogleduva{ gre{kata kaj glagolite? Vo koe vreme se vr{i dejstvoto ozna~eno so site glagoli vo tekstot? PREPI[I I DOPOLNI VO TVOJATA TETRATKA Sega{no vreme ozna~uva dejstvo {to se vr{i ____. Toj se mnogu dobar i dru`equbiv. Zabele`i ja promenata na glagolite vo sega{no vreme po lice i po broj.ti CRTA[ MNO@INA 1 lice .jas CRTAM 2 lice . vtoro. Sostavi tri re~enici so glagoli vo sega{no vreme.

g) sakav. ama i golemo koli~estvo na vitamini da ni podarat. Potrudi se vo nego site glagoli da ti bidat vo sega{no vreme. odi. b) igra. peat. bere. . v) mo`am. vikate. Site znaeme deka za podobruvawe na krvta. krevam.tvoite slobodni aktivnosti i legnuvawe. spie{e.vra}aweto doma. v) mirisa. sledi go sledniov plan: . saka. Ne se vo ednina: a) broime. BRZ KVIZ Vo sega{no vreme se: a) igraa. b) se krie. vo ednina i mno`ina. . vozi. dru`eweto so doma{nite. DOMA[NA ZADA^A Napi{i kratok sostav vo koj }e go opi{e{ tvojot raboten den. sadi. 60 . yida. borovinkite. pa|a. u~at. . Za da bide{ uspe{en vo toa.podgotovka na zada~ite za naredniot den. formiraj re~enica. znaeme. spijat. odite. So sekoj od slednive glagoli: izmisluva. jadam. Potrudi se glagolite da bidat vo razli~ni lica. dojde. slu{aat. Site se vo mno`ina: a) u~i.od prirodata dar. lie. jadev.UTVRDI GO NAU^ENOTO Izvle~i gi glagolite od sega{no vreme od sledniov tekst i napi{i gi vo tetratkata: Osven drvjata.utrinskite podgotovki za na u~ili{te. b) spieme. malinite i kapinite se "car# . vo {umite ima i mnogu {umski plodovi koi dobro mo`at da n¢ zasladat.u~ili{nite ~asovi i drugite aktivnosti vo nego. }e nosi. se smeam. ru~ekot. stoi{. ka~uva. .

Sinko..ja pra{uva{e toj. .Koga }e ima povod . ~ekaj}i go Ognen pubertetot..U{te malku . a taa mu vele{e: ... so u~itelot ili da pro~ita{ vo nekoja od mnogute enciklopedii.. I najposle eden den majka mu mu re~e: . Ognen so nestrplivost ~eka{e da mu dojde pubertetot. ne e u{te dojden . po izvesno vreme nestrplivo Ognen }e ja pra{a{e: . . detstvo. pomina skoro cela godina. deneska }e 61 .. i toga{ Ognen leta{e od radost i postojano okolu tortata se vrtka{e: za mig }e go izlapa{e par~eto {to majka mu }e mu go otse~e{e. . Vie ste sega na preminot me|u detstvoto i mladosta. PUBERTET Ognen.. Postojano saka{e majka mu da mu pravi torta. ..Ne.Koga }e ima povod? . mo`e{ da porazgovara{ so roditelite. I pak. A so toa zavr{ija i tortite. Koga porasna. Potrudi se i doznaj: Kako se vika periodot vo koj vleguvate? So koi promeni treba da se sretnete? Za da doznae{. . na rodendenite {to gi slave{e..Dojde li pubertetot? .. najmnogu ja saka{e tortata. zrelost i starost.PODGOTVI SE PRED ^ASOT Site nie pominuvame niz nekolku periodi vo `ivotot: ra|awe. od site slatki.Dojde li pubertetot .? Taa }e go zagleda{e i }e mu re~e{e: . a gi sobira{e i par~iwata {to }e preostanea od negovite drugari.mu odgovara{e taa. Po~nuvate da ~uvstvuvate i da zabele`uvate odredeni promeni kaj sebe i kaj drugite. I taka. Koga be{e pomal.mu vele{e majka mu.. ^eka{e taka so meseci i odvreme-navreme ja pra{uva{e majka si: .U{te ne . koga zavr{i osmo oddelenie. Ognen sega postojano ja pra{uva{e majka mu koga povtorno }e mu napravi torta. majka mu mu prave{e torta. mladost. majka mu prestana da mu go slavi rodendenot.Koga }e ti dojde pubertetot ..

Otkako se zasiti jadej}i od tortata.ti napravam torta .. . go pogali po glavata i so prstot mu go dopre mozol~eto {to mu be{e izlezeno na ~eloto: . Go pipka{e so prstot crvenoto mozol~e izbieno na ko`ata kako zrno le}a... Ognen se razveseli.. poleka.mu re~e..[to e toa pubertet? Taa se nasmevna.I jas go imam . Ja pra{a majka si: . Ognen se za~udi. sinko.. ova e.. Pubertet . Str~na na ogledaloto da si go vidi pubertetot..Eve. . [to e za tebe pubertet? Objasni kako ti go razbira{ pubertetot? 62 . Jadea i site negovi doma i go slavea pubertetot na Ognen. Sedna na masata i jade{e lakomo od tortata.. kako da pofa}aa ne`ni. Ja najde i £ go poka`a mozol~eto na ~eloto i £ re~e: . ne`no. Ima{e slu{nato za toj zbor. . Taa go pogledna i se nasmevna: . {totuku rascuteni cvet~iwa.Vidi . si gi pofa}aa mozol~iwata.. Najubaviot plan zapi{ete go na tablata. Si gi pipkaa so prstite. kako mala jagotka. Jovan Strezovski VOO^I I ODGOVORI Koj e glaven lik vo raskazot? [to sakal najmnogu Ognen? Koga prestanale da mu go slavat rodendenot? Koga }e ja dobie slednata torta? Kolku vreme ~ekal da dojde pubertetot? Po {to majka mu go prepoznala pubertetot? Komu mu go poka`al pubertetot? SOSTAVI PLAN NA RASKAZOT Pro~itaj go raskazot.. BIDI ISKREN So kogo si razgovaral za tvoite promeni? Se srami{ li da razgovara{ so nekogo za pubertetot? Zo{to? Si go zabele`al li pubertetot na tvoeto lice? A kaj drugite? Za Ognen i Mara pubertet se mozol~iwata koi im izbile na liceto. no ne znae{e {to vsu{nost toa zna~i. no i qubopitno ja pogledna majka si. se javi .mu re~e i mu go poka`a mozol~eto na obrav~eto koe be{e izlezeno kako cvet~e.Eve. podeli go na logi~ki celini i sostavi plan. Ognen so vozbuda istr~a oddoma i otide da ja pobara svojata soklasni~ka Mara so koja se dru`e{e i so koja {etaa po korzo.... pubertet . Go pofa}a{e i s¢ pove}e se vozbuduva{e. .Ti dojde pubertetot.

na teatar. Obidi se da raska`e{ sme{na slu~ka (od u~ili{teto. kukla. Zamisli si deka si lekar. [to mo`e da ti se slu~i? [to mo`e{ da do`ivee{? So kogo bi se zdru`il? Raska`i prikazna za toa. Vie nema da znaete koj }e raska`uva. nivnite ~uvstva. 63 . pilot. Mo`e{ da dodade{ i ne{to izmisleno (imiwa na likovite. misli i razgovori. sportist . na lekar ili od drugo mesto). Dodeka tie govorat. Prethodno napravi plan ili skica po koja }e raska`uva{! Sigurno si bil svedok ili u~esnik vo nekoja sme{na slu~ka. Pro~itajte {to ste napi{ale. artist. koj }e preraska`uva.). Odberi nekoja od ponudenite profesii ili nekoja druga {to tebe ti se dopa|a i raska`i nekoe interesno do`ivuvawe povrzano so nea.. Eden u~enik neka ja raska`e. Prikaznata treba da ima voved. a drug neka ja preraska`e skaznata. na pazar. zagubena igra~ka.. Pro~itajte ja skaznata "Devoj~eto i dvanaesette meseci# na str. Razmisli za {to se zboruva vo niv. so neobi~en tek na nastanot koj treba da iznenadi. Potrudi se da sostavi{ interesna prikazna i da ja raska`e{ vo tetratkata.. zaplet i rasplet.VE@BI ZA RASKA@UVAWE Vnimatelno nabquduvaj ja nizata od sliki. opisi .. Zamisli si deka si: cvet. Raska`uvaweto treba da bide sme{no. samovila. 67. a toa }e go postigne{ so neobi~ni sporedbi. od doma. Toa najdobro }e go postigne{ ako se {eguva{ na svoja smetka. a koj preraska`uval. vie bele`ete gi razlikite koi ste gi voo~ile vo na~inot na nivnoto interpretirawe i spored niv }e opredelite koj raska`uval.. do`dovna kapka. rosa.. kniga.

minister ili sudija. KAMENOT [TO ZBORUVA . eden po drug. a raska`uva~ot ja prodol`uva prikaznata. RASIPAN TELEFON Pet u~enika izleguvaat od u~ilnicata. [to }e bide ako taa slika o`ivee? [to }e raska`uvaat nejzinite likovi? VE@BI NIZ IGRI PRIKAZNA SO PRE^KI Se igra taka {to eden ja zapo~nuva prikaznata. Zamisli deka vleguva{ vo nea. tie {to se nadvor. Eden izleguva nadvor i mu ja {epka prikaznata na eden od petminata. so nekolku re~enici. "Jas vo vladata#. zapo~nuva prikazna. Ocenete koj }e raska`e najsli~no so originalot. no raska`uvaweto da ima smisla.Nekolku minuti nabquduvaj ja slikata bez da trepne{. {to dopira{. Drug }e prodol`i. no taka {to vo slednata re~enica go vklopuva dadeniot zbor. mo`ete da sostavite va{a prikazna. 64 . {to ~uvstvuva{. MINISTEROT. {to ima tamu. drug dodava zbor. eden po eden vleguvaat vnatre i ja raska`uvaat svojata verzija na prikaznata. Naslovot na tvojot sostav mo`e da bide: "Jas vo parlamentot#. ja do`ivuva{. raska`uva{ za nea. Temata odberete ja sami. Zamisli deka si pratenik. "Jas vo sudot#.. Drugite slu{aat kratka prikazna. Raska`i kako e vo toj prostor. Potoa. JAS. Toj mu ja {epka na sledniot itn.PRIKAZNA [TAFETA Eden u~enik. Raska`i nekoja slu~ka od tvoeto rabotno mesto ili {to raboti{.. Taka.

no s¢ mi se ~ini deka me bockaat so nekakvi ostri igli~ki. Nikoga{ ne bile poubavi i po~isti {umata i poleto! Od najmale~kata suva trevka do najgolemoto po~ituvano drvo . {to mi gi podari ubaviot Mrasko. za{to tie mi prika`uvaat meki pesni~ki i topli prikazni za cve}iwa i peperutki.prosto da se zadu{am! Zar ima nekoj pobel. So Mese~inata cela no} se smeeme vo igrata na zaja~iwata. [umskoto poto~e ne`no se lizga pod moite stakleni ~evli~ki. Esenskiot `olt kilim od sronatite krevki lisja go pretvoriv vo topol i bel kako mleko ko`uv. Gi toplam nikulcite na poseanite esenski `ita. Crnite ugari po poleto me skokotkaat so prstite od grutkite i zatoa ne mo`am ramno da gi pokrijam. po~ist i posre}en od mene na ovoj ubav. Mi doa|a da zapla~am za sneveselenoto oko na srnata i nevnimatelnoto igrawe na sojkata niz moite beli venci po grankite. Najmek sum vo livadite. Moeto spokojstvo go naru{uva samo palaviot vetar. {irok svet?# Jordan Dobreski 65 .PODARI QUBOV PORAZGOVARAJ SO DRUGAR^ETO Zo{to go saka{ snegot? Koi sne`ni igri ti se omileni? SNEG Snegot {to padna vo {umata i poleto. za da ne mo`e palaviot Severko da im vleze vo toplite sobi. Ta`en sum koga vie volkot na padinata ili koga }e me isprska smrtno pogodenata diva sviwa od lovecot.. ]e mu tekne i. od rit~iwata me sobira i me frla vo dol~iwata . {epoti: "Se raduvam {to sre}no se rodiv i {to nosam meko ime SNEG..s¢ e ukraseno so beli svetulki {to svetat pod srame`livoto Sonce.. Stanovite na {umskite `ivotni im gi zaviv so beli ~ar{afi. {to gi topli nozete na najmnogubrojnite {umski `iteli drvjata.. Zelenite borovi i elki gi napraviv princovi od prekrasnite beli skazni i ne mrdnuvaat za da ne me sronat.

66 JAZI^NA VE@BA Vo vakva tabela {to }e ja nacrta{ vo tvojata tetratka vnesi gi site pridavki od raskazot. Pi{uvaj po ovoj plan: . zabranetite igri na decata . No ima i nekolku pri~ini poradi koi e nesre}en. Pronajdi gi vo tekstot i zapi{i gi vo tetratkata vo vakva tabela.PRONAJDI GI PRI^INITE Snegot vo {umata e sre}en. razbu{aveni kosi.prokolnat od vozrasnite i devoj~iwata (skr{eni prozorci. . Za toa ima mnogu pri~ini. OPI[I Zamisli si deka si ti sneg vo nekoj grad. turnati kapi. .moite ~uvstva. Opi{i kako se ~uvstvuva{ od tvojata gradska sostojba.natrupan i izvalkan po trotoarite. SNEGOT E SRE]EN SNEGOT E NESRE]EN NAPRAVI SPOREDBA Kakov e snegot vo gradot? Zo{to ne e sre}en? Kade ti bi mo`el slobodno da u`iva{ vo sne`nite igri? Objasni zo{to. Opisni pridavki Prisvojni pridavki . voznemireni patnici vo avtobusite).raska{aven so sol po ulicite.sobran vo kamioni. .

MINATO VREME Podvle~i gi glagolite vo sledniov izvadok od romanot za deca "Pipi Dolgiot ^orap# od Astrid Lindgren: Na periferijata od Maliot Grad se prostira{e stara. Nema{e roditeli...nie u~evme 2 lice . v) Vie u~ite redovno... Pokraj sekoj glagol napi{i koe vreme go ozna~uva. Si ja pro~ital li knigata za Pipi Dolgiot ^orap? Vo koe vreme `iveela Pipi vo Maliot Grad? Kolku godini imala? Koe vreme go ozna~uvaat glagolite od tekstot i pra{awata? PREPI[I VO TETRATKA I DOPOLNI V~era kaj nas dojdoa mnogu gosti. nau~iv. crta{.. zapu{tena gradina. broi. kupuva.. Taa ima{e devet godini i vo ku}ata `ivee{e sama.. Vo dvorot napravivme Sne{ko.vie u~evte 3 lice .. IZBERI SI ZADA^A Napi{i tri re~enici vo koi }e upotrebi{ glagoli vo minato vreme.. spijat. koe lice i broj.tie u~ea Spored gorniot primer usno izmenuvaj gi glagolite: ~ita.. zboruvavte.toj.. PROMENA NA GLAGOLOT PO LICE I BROJ Ednina 1 lice .jas u~ev 2 lice ..... MINATO VREME dojdoa vleze napravivme Minato vreme ozna~uva dejstvo {to se . Prepi{i gi slednive glagoli (sekoj glagol vo eden red): igraa.. vo .. nosam... ~itame.. U~itelkata vleze v u~ilnica.ti u~e{e 3 lice . b) Decata spijat. kupivme. 67 . toa u~e{e Mno`ina 1 lice . Prepi{i gi slednive re~enici taka {to glagolite od sega{no vreme }e gi preobrazi{ vo minato vreme: a) Baba plete kapa.. pee.. taa. Vo gradinata ima{e ku}a vo koja `ivee{e Pipi Dolgiot ^orap.

vedna{ ja otvorila ustata i ja pra{ala: . ~umo. a pokraj nea stoela nejzinata pastorka. Belki }e se vrati{ i ti so zlatna usta. Koj mesec ne go saka{? Zo{to? Koj mesec spored tebe e najdare`liv? [to daruva toj? A koj e najskr`av? Zo{to? Pro~itaj mu na drugar~eto {to si napi{al. }erkata i pastorkata. Razmenete gi mislewata. zlatno devoj~e . sega ti po voda.rekla babata.RAZMISLI . so }erka si. Utreve~erta pak si sedele vo dvorot majkata. ~edo.Dobrove~er. Koga se stemnilo. treti stari. Koga stignalo do nego.Nema lo{ mesec vo godinata! .. Devoj~eto.Pojdi. da donese{ od izvorot voda.RAZMENI GO MISLEWETO Koj mesec tebe ti e omilen? Objasni zo{to. Koga stignala.Odi. im pri{lo i tivko im reklo: . dobri lu|e! Starata baba se namurtila. a nejze jad ja fatilo koga videla deka pri sekoj zbor od ustata £ pa|a po edna zlatna para. site naredeni vo krug na edno trkalo.odgovorilo devoj~eto . gleda ~udo: pak okolu izvorot sedele 68 . majkata £ rekla na }erkata: . . Devoj~eto se vratilo so vodata kaj ma{teata. Ajde ka`i.Da si blagosloveno i od sekoj zbor od ustata da ti pa|a po eden zlatnik. Tuka bila i edna baba. a koi lo{i vo godinata? . majkata £ rekla na pastorkata: . edni visoki. ta da ne se vrati{! Devoj~eto poslu{no zelo dve stomni i trgnalo vo no}ta kon izvorot. oble~ena ubavo. ta`na.Zlatna babo . ispla{eno i so trepet.Aj napolni voda i odi si. dvanaesette meseci.Nie sme. ]erkata gi zela dvete stomni i po{la vo no}ta kon izvorot.site meseci se od ubavi poubavi.. Koga se stemnilo. slabi~ka i partalava. DEVOJ^ETO I DVANAESETTE MESECI Edna ve~er si sedela vo dvorot edna majka. devoj~e. gleda ~udo: okolu izvorot sedele edinaeset ma`i. drugi niski. koi meseci se poubavi.

dvanaesette meseci. zlobno devoj~e . Koi slu~ki se fantasti~ni. besna. Majkata. odnosno ne se slu~uvaat vo stvarnosta? 69 . A zlatnoto devoj~e. Ispla{ena. izbezumena. so trista umi{ta! .Na sekoj zbor od ustata da ti izleguvaat zmiul~iwa! Koga }erkata se vratila doma. Nabroj gi osobinite na glavniot lik. . ja pra{ala: .mu rekla babata. }erkata se stapisala ta ne rekla ni dobrove~er.Nie sme. se zasipalo vo blesokot na iljadnicite zlatnici {to mu pa|ale od ustata. a drugata ja kaznile? Zo{to prikaznava ja narekuvame bajka? Seti se na nekoja bajka {to si ja ~ital od Bra}ata Grim ili Hans Kristijan Andersen.Pa i malite deca znaat koi meseci se polo{i odgovorilo devoj~eto. a Marta e najluda. VOO^I Koi likovi vo ovaa bajka se nestvarni? Koj e glaven lik vo bajkata? Opi{i go negoviot nadvore{en izgled.Aj napolni voda i odi si. Ajde ka`i. a koi lo{i vo godinata? . koi meseci se poubavi. od {to ja molelo so milni zborovi. po~nala da vika i da ja tepa svojata pastorka. naredeni vo krug na edno trkalo.od ustata po~nale da £ izleguvaat zmiul~iwa. Narodna prikazna RAZGOVARAME ZA BAJKATA [to e neobi~no vo ovaa bajka? Kako se pretstaveni mesecite? Dvete sestri mnogu se razlikuvale me|u sebe: kakva bila ednata. devoj~e.Edna{ januari i fevruari se najlo{i. edno prozboruvawe . a kakva drugata? Zo{to mesecite ednata ja nagradile. Toga{ otvorila usta babata. Objasni so svoi zborovi {to e bajka. .edinaesette ma`i i edna baba.

Melegari 70 . I za da mu doka`e kolku e mre`ata meka.Blaze si ti koga ima{ tolku meka i udobna postela.RAZMENI GO MISLEWETO Razgovaraj so drugar~eto kako ja razbira{ pogovorkata So itrina mo`e{ da ulovi{ i lav. Legnal na nea. Komarecot zaboravil deka ne treba da se veruva vo s¢ {to nekoj }e ka`e.RAZMISLI . Na komarecot mu bilo krivo {to ne smee da se otpu{ti za{to taka bi padnal.Vistina e . gi zatvoril o~ite i zaspal. Vo blizinata na mestoto kade {to spiel komarecot se doselil pajak. {tom se pojavila prvata son~eva svetlina. KOMARECOT I PAJAKOT Komarecot cela no} letal naokolu baraj}i `rtvi za da gi bocne i da se napie krv. A jas pak vezden kle~am na yidov i vnimavam da ne padnam. nekolku pati skoknal po nea. i isplel tenka gusta mre`a. gi sklopil krilcata. Otkako mre`ata bila gotova. Vistina li e deka tvojata mre`a e tolku meka {to na nea mo`e{ najdobro da se odmori{? . Od dolgoto letawe go bolele krilcata. Koga videl kolku udobno si spie pajakot na svojata mre`a. toj se vratil vo najtemniot agol od ku}ata i se pritail na yidot za da go prespie denot i da se odmori. go bolela i {mukalkata i se ~uvstvuval premoren. pajakot legnal na edniot kraj i ~ekal.Dojdi i samiot uveri se kolku e meka. mu rekol: . A pajakot go zavitkal vo svilenite ni{ki i potoa go izel. preku celiot agol. Gi optegnal svoite ni{ki od yid do yid. A i jas ubavo }e te pokrijam so moive ni{ki i }e te zani{am za da zaspie{ pobrzo. a so sila ne mo`e{ ni {tur~e. . Vzori. Umorno se proyevnal i se spu{til na mre`ata. Lekoverniot komarec im poveruval na slatkite zborovi na pajakot.potvrdil pajakot.

iako znae{ deka toa ne e taka? Kako se po~uvstvuva potoa? Kakvo mislewe ima{ za lu|eto koi namerno ja iskrivuvaat vistinata? Kako se odrazuva toa na lu|eto na koi se odnesuva lagata? ISKA@I SE SPORED BARAWATA Napravi vakva tabela vo tetratkata i popolni ja. Privedi gi zvucite od tekstot Vrska so mojot `ivot.. PRODOL@I DOMA Op{irno preraska`i ja basnata. 71 .. OD @IVOTOT Zo{to ne treba da veruva{ vo s¢ {to nekoj }e ti ka`e? Ti se slu~ilo li da poveruva{ vo nekoja laga za svojot drugar. Mo`e{ da dodade{ i novi likovi. Prika`i so slika Nabroj gi tvoite ~uvstva TVORI Obidi se da sostavi{ sostav po pogovorkata LESNO E DA SE KUPI KAPA. Objasni {to si napi{al. AMA NE I UM.DA RAZGOVARAME Za {to zboruva basnata? Koi likovi gi zapozna? Kakov e Komarecot? A Pajakot? Koja e porakata na basnata? Ka`i so svoi zborovi {to e basna.

sre}ata?! Vo toa pari~e. kako iskri i se izvi{uva plamenot na badnikovoto gran~e. kostenite. seta radost vo godinata i napredokot vo domot i rodot vo poleto i vo tetratkite .glav~e do glav~e.petkite. Sre}ata me pliska{e kako palavo bran~e dodeka gledav so zanes kako gori. I ~ekav. ~inev. zelnikot so praz i sarmata gri`livo naredena . jas sekoga{ izbrzuvav pred dada i bate im go ~estitav praznikot im baknuvav raka na dedo i baba. ~ekav so trepet ne {to }e mi donese Dedo Mraz vo vre}ata. urmite. vrz elkata. toa pari~e od Badnik }e ni gi re{i problemite }e ni gi izramni smetkite. I dodeka site si ~estitaa i mojata mudrost ja falea vo mene site svetulki na radosta se palea. grav~eto-tav~e. ^inev. vo dvorot i odeknuva{e zborot: "Vajstina se rodi!# Makedonka Jan~evska 72 .Napravi grozd od zborovi na temata Bo`i}. tuku komu }e mu padne pari~eto vo lep~eto . na mama i tate. e sobrana seta ubavina. I dodeka vetrot gi sipe{e {tedro snegulkite i dodeka tie neumorno vo dvorot se plastea moite detski `elbi rastea i dozvoluvav sre}ata so topla raka po yvezdeni pateki da me vodi s¢ dodeka ne go ~uev vosklikot na dedo: "Hristos se rodi!# Toga{ rascvetuva{e neboto nad mene i yvezdi se ronea vo sobata. NO] KOGA PA\AA YVEZDITE Ve~erta otkako mama }e go prinese{e kravaj~eto so pari~e. eh. orevite.

. Prika`i so slika Nabroj gi tvoite ~uvstva ISKA@I SE Pro~itajte ja pesnata nekolkupati izrazno. ~uvstva. zvuci.DA RAZGOVARAME ZA PESNATA Za koj praznik se pee vo pesnata? [to ima postaveno na trpezata? Kako poetesata im go ~estitala praznikot na postarite? [to ~ekala so trepet? Zo{to? [to ka`uval dedoto potoa? Kade si gi slu{nal tie zborovi? Koe e osnovnoto ~uvstvo vo pesnata? Zabele`uva{ deka stihovite ne se grupirani vo strofi. Obidi se vo vakva tabela da go prenese{ ona {to go po~uvstvuva: Privedi gi zvucite od tekstot Vrska so mojot `ivot. Taa izobiluva so mnogu sliki.. 73 . Donesi svoj zaklu~ok. boi.

trpezata. Kolede daj mi babo kola~e. kako cve}e vo gradina. medenica. Nau~i ja i ovaa: Koledica. i po nea Vasilica. Vo dene{novo moderno vreme Bo`i}na ~estitka mo`e{ da prati{ preku SMS-poraka od mobilen telefon ili preku e-mail. No ne zaboravaj da ja spodeli{ radosta so onie {to go nemaat toa . NAU^I I UPOTREBI Sigurno znae{ koledarski pesni~ki koi gi pee{ koga odi{ na Kolede.so decata bez roditeli. obi~aite {to se neguvaat kaj vas. Vnimavaj tvojot trud da ima voveden del. Nivnata sodr`ina e porazli~na od novogodi{nite.VE@BA ZA PISMENO IZRAZUVAWE Vo tvojata tetratka raska`i nekoj nastan {to si go do`iveal za vreme na badnikovata ve~era ili za Bo`i}. Osven za Nova godina ~estitki se pra}aat i za Bo`i}. Pri toa vnimatelno opi{i go tvojot sve~eno ukrasen dom. Pokani nekoe tvoe drugar~e od druga veroispovest da bide tvoj gostin.babo. edna{ mi e vo godina. Kolede. SPODELI JA RADOSTA Bo`i}nite praznici nosat golema radost vo sekoe semejstvo. nekoja kniga ili igra~ka od pove}eto {to gi ima{ i podari gi vo domot za deca bez roditeli. 74 . veselata atmosfera. glaven del (nastanot) i zavr{en del (poukata). Podgotvi edna kutija so site ubavi raboti {to gi napravila tvojata majka.

Skopje RAZMENETE GO MISLEWETO Kako ja do`ivuvaat i ja razbiraat qubovta va{ite drugar~iwa? Zo{to Iva pora~uva da ja neguvate qubovta? Kako se neguva? Kako se podaruva qubovta? Kakva imenka e zborot qubov? Mo`e li taa da se podari vo ubavo spakuvan paket? Vo {to ja zabele`uva{ qubovta na crte`ot na va{eto drugar~e? Pretpostavi {to bi mo`elo da ima vo kutijata so crvena pandelka..DECATA PODARUVAAT NAJISKRENA QUBOV Andrej Mukaetov 5-2 odd. OU "Petar Pop Arsov#. Mo`ebi vo nea se krie qubovta? 75 .

Goce utre _____________ film.. Moite drugari }e igraat ko{arka.tie }e igraat Spored gorniot primer usno izmenuvaj gi glagolite: ~ita. ({to pravi?) 3. SOGLEDAJ. toa }e igra Mno`ina 1 lice . VE@BI Izmenuvaj go glagolot tr~a vo idno vreme.ednina i mno`ina. Utreve~er ti }e zaspie{ rano. Goce i Jana igraat na selskoto igrali{te. Glagolot e vo ______ vreme. 70 prepi{i gi prvite tri re~enici taka {to vremeto na glagolot }e go promeni{ vo idno.. Doseti se koe zbor~e treba da go dodade{ pred sekoj glagol za da bide vo idno vreme? Prepi{i gi re~enicite. vo site lica . ({to prave{e?) 2.IDNO VREME PREPI[I gi i DOPOLNI gi re~enicite 1.ti }e igra{ 3 lice .. pee.. Sno{ti Goce ____________ film. Koga }e se vr{i dejstvoto iska`ano so glagolite vo re~enicite? Koe zbor~e go zabele`uva{ vo site glagoli? Zapi{i dobro vo tetratkata kakvo dejstvo ozna~uva idno vreme i po koe zbor~e mnogu lesno }e go prepoznava{. ZABELE@I JA PROMENATA NA GLAGOLOT PO LICE I BROJ Ednina 1 lice . ZAKLU^I I ODGOVORI NA PRA[AWATA (vo tetratkata) IDNO VREME V sabota }e odam kaj baba i dedo. Glagolot e vo idno vreme..jas }e igram 2 lice . Od basnata "Komarecot i pajakot# na str. no pritoa dodaj go zbor~eto {to }e go promeni glagolot od .toj.vie }e igrate 3 lice . Nie sekoj den odime zaedno na u~ili{te..nie }e igrame 2 lice .. taa. 76 . kupuva. Goce ____________ film. vo idno vreme: Mojot dedo odgleduva najubavi jabolka i slivi. ({to }e pravi?) vo tetratkata Glagolot e vo ______ vreme. broi. Ova leto }e odime na more.

Sum go pogodil tatka si. . [tom go vide tatka si kako go dr`i okoto so raka. po-da-ro-kot e ubav.. Tie gi ga|aat i minuva~ite na ulicata. mo.i po~na 77 . pobegna kako strela. Rakata mu ostana podadena napred i stoe{e taka nasolzen bez da re~e nitu zbor. grankite na drvjata. Grutkata neo~ekuvano go pogodi. Dolgite ulici na gradot. . Zaludno potr~a edno mom~e po nego. pristigna i Zani. gradinite. I [presa stoe{e kako skameneta so drugoto paket~e v race.. pokrivite na ku}ite i s¢ naokolu be{e oble~eno vo belo.Edno lo{o dete me pogodi so grutka sneg dodeka se vozev so avtobus .mu re~e tatkoto dr`ej}i se za okoto. Zad nego odat mnogu avtobusi.Prosti mi.. . Niz ulicite. I od drugata strana na patot se protega dolga kolona avtomobili.. Lipaj}i re~e: . Pristignuva eden crven avtomobil i pominuva bavno niz glavnata ulica. Majka mu se dobli`i da go te{i: . No Zani ne prestanuva{e da pla~e.. no ne uspea ni{to da izusti. Zani trgna kon tatka si i vo momentot koga ja podade rakata da go zeme podarokot po~naa da mu se trkalaat solzi po liceto... Dodeka razgovaraa.NEZASLU@ENIOT PODAROK Be{e toa eden den pred Nova godina.Tato. Jas ne go zaslu`uvam podarokot. Ima i takvi deca . Nema{e hrabrost da go pogledne v lice.No koe be{e toa dete? . ^ovekot {to go pogodi grutkata sneg sleze na tretata postojka. tate.. Ne go sakam.Sine.re~e tatkoto razluten. no zastana skameneta: tatko £ be{e mnogu seriozen i so raka go dr`e{e okoto. potr~a da go pregrne.{ne ubav. Toa be{e tatkoto na Zani.Ne pla~i. .Podarokot. Ne go zaslu`uvam. Edniot od niv frla edna grutka kon prozorecot na gradskoto vozilo. Dvete paket~iwa daj £ gi na [presa! Jas te pogodiv so grutkata sneg. Ja otvori ednata kutija i od nea izvadi edna male~ka harmonika.Ne znam. Mu padnaa paket~iwata i toj ofna bolno.zapra{a majka £ na [presa. Grupa de~iwa se zatskrile zad edna zgrada i se ga|aat so grutki sneg. prodavnicite i pred {arenite izlozi be{e prepolno so lu|e. Majka mu be{e iznenadena oti ne mo`e{e da sfati zo{to Zani namesto da se raduva pla~e.. Kraj prozorecot {to ne se zatvora{e dobro stoe{e eden ma` so dve paket~iwa v race. Voza~ot go zapre avtobusot.. . Dr`ej}i go ednoto oko so raka stigna doma neraspolo`en. Toj den ne zamina na u~ili{te za{to u~itelkata poradi ka{laweto go ima{e oslobodeno od nastavata. Snegot pa|a{e tiho dodeka belite snegulki prilegaa na beli peperutki. zo{to go dr`i{ okoto so raka? . Go gleda{e tatka si vo nozete. jas sum lo{! . se stapisa. Tatkoto mnogu se iznenadi od negovoto odnesuvawe. Deteto potr~a i pobegna kon zgradite od sosednata ulica. Saka{e ne{to da ka`e. Bez prestan doa|aat i zaminuvaat od gradot. zo{to pla~e{? Zarem ne ti se dopa|a podarokot? . Pred ku}ata go pre~ekaa soprugata i }erka mu [presa. sine. zo{to si zbunet? Dojdi kaj tato da ti go dadam novogodi{noto podaro~e . Koga go vide [presa tatka si.. Gradskite avtomobili zaminuvaat i doa|aat od razli~ni pravci.£ re~e tatko £ odej}i kon ogledaloto za da go vidi povredenoto oko..re~e pla~ej}i.

Zine. Sega mu stana polesno. Tatko mu vozdivna dlaboko i mu se obrati na sinot: . nemoj da pla~e{ i ova neka ti bide prv i posleden pat. Fejzi Bojku 78 . sine! Kolku pati sum ti rekol: Ne odnesuvaj se kako uli~ar i kako lo{o dete. No podobro {to me udri mene otkolku nekoj drug. No. Ete {to mo`e da stori dete koe ne razmisluva dobro: za malku }e go ostave{e so edno oko sopstveniot tatko. dve nedeli ne ja dopre so race.u{te poneute{no da pla~e. Po izvesno vreme se nau~i da sviri mnogu pesni i melodii. Site ja doznaa gre{kata na Zani.male~kata harmonika. Podocna namesto da frla grutki sneg. ja zema{e harmonikata i se u~e{e da sviri. se potsetuva{e na gre{kata {to ja be{e storil toj den koga go dobi podarokot i koga iskreno se pokaja za storenata gre{ka. Prestani. Zani go zede novogodi{niot podarok . nitu narednata. no samo {to }e ja zeme{e harmonikata v race. nitu taa no}.

Naredniot ~as ~itajte gi sostavite i diskutirajte za niv.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Objasni zo{to raskazot nosi vakov naslov. Ako saka{. Kako se izvini? Daj mu naslov na sostavot "Se pokajav za storenata gre{ka#. majkata i sestrata se likovi vo ovoj raskaz. ni sozdava slika za sodr`inata. Zani. mestoto na nastanot. . ZAPOMNI: Tatkoto. 79 . So takov govor sekoga{ n¢ zapoznava so likovite. Istaknete gi na vidno mesto vo u~ilnicata. .Pro~itaj {to veli tatkoto. PRIDR@UVAJTE SE ZA PRAVILATA! SOZDAVAJ DOMA Raska`i edno tvoe sli~no do`ivuvawe koga si se pokajal za gre{kata.Pro~itaj go govorot na pisatelot. daj mu drug naslov. pred kolku postojki? Koj e odgovoren za negovoto otsustvo od domot? Kolku i vozrasnite {to pominuvale pokraj niv snosat del od vinata za opasnata igra na decata? BONTON NA PARALELKATA Napi{ete pet pravila za igrata so sne`ni topki. Ako ve}e bil bolen. zo{to bil nadvor i oti{ol tolku daleku od ku}ata? Zaklu~i: kade go udril so sneg tatko mu. vremeto koga se slu~il nastanot. Koga i kade se odigral nastanot vo ovoj raskaz? Kakva golema gre{ka napravil Zani? Zo{to pla~el Zani i ne sakal da go zeme podarokot od tatko mu? [to ~uvstvuval? ODBRANI GO SVOJOT STAV Organizirajte razgovor (diskusija) vo koja }e utvrdite dali samo Zani e vinoven za negovata lo{a postapka. Ona {to tie go govorat se vika govor na likovite. Toa se vika govor na pisatelot. A {to veli Zani? Na po~etokot na raskazot pisatelot ja opi{uva prednovogodi{nata atmosfera vo gradot.

ako sekoj den so zloto se borime. ako vo gradite sili smogneme da se prifatime. ako se sjatime. Gligor Popovski 80 . ako razbirawe gradime i {irime. barem malku stvorime. ako gi rascvetame ku}ite. ]e ni bide sre}na i vesela ako znaeme veselo da zapeeme. ako dobro gi razbistrime glavite. gradinite i ako gi vselime vo niv dobrinite.RAZMENI GO MISLEWETO SO DRUGAR^ETO Kakva promena o~ekuva{ da ti se slu~i vo Novata godina? Koj treba da ja napravi taa promena vo tvojot `ivot? Od kogo o~ekuva{ da ti donese petki? SRE]NA NOVA ]e ni bide sre}na i bogata ako dobro gi zasukame rakavite. ako barem ne{to. ako se zbli`ime. ako umeeme da se nasmeeme. ]e ni bide sre}na i mirna ako skaranite mirno gi smirime. ako na ~ovek ~ove~ki mu prijdeme ako umeeme lu|e da bideme. {to proa|a. da si pomogneme. ]e ni bide sre}na sekoja Nova godina {to ja ~ekame i {to doa|a ako sme zadovolni od Starata {to ja ispra}ame. ]e ni bide sre}na i dobra ako za dobro so dobro vratime.

1. napi{i go i objasni zo{to ti ne bi mo`el da go ispolni{. Neka ve potsetuva sekoj den na va{ite obvrski. Napi{ete gi na pogolem hamer {to }e go istaknete na vidno mesto vo u~ilnicata. stana popameten i zatoa poetot ti se obra}a na poinakov na~in. 3. Kolku uslovi poetot iznel vo pesnata za da ni bide sre}na i bogata novata godina? Spored koj zbor gi prepozna? 2.PRONAJDI VO PESNATA Vo ovaa pesna go nema Dedo Mraz {to ti gi ispolnuva{e `elbite dodeka ti be{e mal. Ako ti se ~ini deka nekoj uslov ti ne mo`e{ da go ispolni{. Koj e najva`niot uslov spored tebe za da bideme uspe{ni? Prepi{i go stihot so koj{to }e go potkrepi{ tvoeto mislewe. Odgovorite zapi{uvaj gi vo tetratkata. Ti ve}e porasna.SRABOTI SAMOSTOJNO . Odbetere pet najva`ni uslovi {to treba da gi ostvarite vo novata godina za da vi bide uspe{na. SORABOTUVAJ Nau~i ja napamet strofata {to }e si ja izbere{ i recitirajte ja pesnata {tafetno (neka zapo~ne drugar~eto {to ja nau~ilo prvata strofa). ^itaj ja pesnata strofa po strofa i otkrivaj {to treba da napravi{ za da ti bide sre}na godinata nova. Objasni so svoi zborovi kako go razbira{ stihot "ako umeeme lu|e da bideme#? Kako se odnesuvaat vistinskite lu|e? 4. 81 .

Zabele`i sli~nosti me|u razli~ni pojavi Tablata i televizorot se razli~ni predmeti. Zabele`i gi detalite i opi{i {to si videl. sli~nost so drugi predmeti). Opi{ete ja slikata. ne ~ekaj u~itelot da ti postavuva pra{awa. goleminata. Koga }e zavr{i{ nacrtaj go predmetot. no sepak razli~ni. Sledi go slobodniot tek na mislite. goleminata. Seto toa opi{i go pismeno. detali. istura. kape) i duva veter (sviri. Koristi drugi zborovi namesto vrne do`d (romori. nosi. No imaat i sli~nosti. 1. 2. Voo~i gi detalite i opi{i gi. Vnimavajte na redot na opi{uvaweto. bojata. se luti. OPI[UVAWE PROSTOR Zamisli deka stoi{ kraj prozorec i ja nabquduva{ tvojata ulica. sipe. za {to slu`i.Rabotete vo grupi. 3. Razgovarajte za likovite i nastanot koj se nasetuva. zaviva. . miluva. zdivuva. re`e. kako igra so drugi `ivotni. Opi{i {to gleda{ niz prozorecot.VE@BI ZA OPI[UVAWE SLIKA Nabquduvaj ja vnimatelno slikata. DO@IVUVAWE Mo`e{ da opi{e{ tvoe do`ivuvawe ili na nekoj lik od tvojata omilena lektira. urla. se~e. kako jade. bojata. OMILENO @IVOTNO Nabquduvaj go tvoeto omileno `ivotno i zabele`i go negoviot izgled. a potoa vodete polemika: sekoja grupa neka gi brani svoite stavovi. OPI[UVAWE NA POJAVI Nabquduvaj koga vrne do`d i duva veter. Tie se sli~ni. formata. koja mu e namenata. PREDMET Podelete se na tri grupi i rabotete ja zada~ata. kam{ikuva). 82 . izgledot na oddelnite delovi od teloto. se gali. spie. lie. kako reagira koga }e te vidi. Zabele`i razlika pome|u sli~nite predmeti Ova se stolici. kakvo e koga e gladno. dvi`ewata. Opi{i predmet (materijalot od koj e napraven.

Vo slednive re~enici }e gi podvle~am samo pokaznite zamenki: (Vnimavaj na li~nite zamenki!) 1. tie se delat na ___________ i bezvu~ni. V~era se vozev so onaa sanka. prisvojna pridavka e ______________.TEST .JAZIK (Raboti vo tetratkata!) 1. brojna pridavka e _____________. Vo re~enicata: Nova godina e prviot zimski praznik na koj najmnogu mu se raduvam opisna pridavka e _____________. 5. Spored toa dali glasnite `ici treperat ili ne treperat pri izgovorot na soglaskite. 4. Od slednive re~enici glagolite }e gi grupiram spored vremeto: Celo vreme mislev kako }e go preplivam Vardar. 6. 3. 5. 2. Sonceto yirna od zad oblacite i povtorno se skri. Tie napravija najgolem sne{ko. Toj nikako ne saka{e da dojde kaj nas. Od broevite 4 i 5 }e obrazuvam brojni pridavki: ____________ i ____________. MINATO VREME SEGA[NO VREME IDNO VREME 7. Poglednete go onoj ~ovek! 83 . 4. 2. Toa dete e najdobroto vo na{eto oddelenie. Se vle~ka{ kako da }e odi{ na svadba. Vo slednava re~enica }e gi podvle~am zbirnite imenki: Na saemot za mebel ima{e mnogu qubopiten svet. Pre~krtaj gi dvete soglaski koi ne pripa|aat vo slednava niza: G @ M V D P X B \ Y 3.

Edna lastovica ne pravi prolet.Ako baba la`e. 4. Okolu tebe bezbroj predmeti. PRONAJDI 3.Baraj za da najde{. Opisna pridavka ___________. od {to se?. vezat. onoj.kus raskaz: drugari.prag.. vo minatoto i vo idnina. Za sekoja pogovorka porazgovaraj so tvoite roditeli. babi. osma. Prisvojna pridavka _______. 1. Ne{to ~uvstvuva{.VE@BI ZA ZIMSKIOT RASPUST (Raboti vo tetratkata!) SOSTAVI 1. rabotime sekoga{ .yvon. }e jademe. nie im ka`uvame na site {to te znaat i se vikame _________. vrap~e. GRUPIRAJ . Nie sme mnogu vredni. sram. visoka. zamisluva{. skopsko. kaewe.bide. volneni.. Zbor so sprotivno zna~ewe: 10.. solzi. pak . park. 2. Livada _____________ 6. Minato vreme ______________. sneg. 2. 2. 2. 84 . ________________.Dvapati meri. Ku}a _____________ 9. trap ne la`e. . Pokazni zamenki ___________. lu|e. . Bolest _________ 11. dve sre}i grabi. Pat ______________ 8. Za da ti objasnime tuka sme nie _______________. 4. mrazulec. Zbor so isto ili sli~no zna~ewe: 5. . leka meka. edna{ se~i. A kakvi se. po kolku jabolka jade{ i po kolku ~asa u~i{ dnevno. Sega{no vreme _____________.. Kolku godini ima{. Od dadenive rimuvani parovi sostavi kusa pesni~ka za zimskiot odmor: ide . Apstraktni imenki _________. 1. pi{uvaa.Lete laduva . elki. tropaj za da ti otvorat. `ivotni. sonce. TOLKUVAJ PREPOZNAJ Koj vid zborovi ti se pretstavuvaat? 1. Idno vreme ________________. le~ewe. sanka . Materijalna pridavka ______. Nie ti go ka`uvame nivnoto ime. igra. radost. Od dadenive zborovi . skr{eno krilce. . kolkavi se. analiza. otide.zime gladuva.Koj rano rani. radost. _____________ 3. Ovie.sega. Vo mno`ina se _____________ Star __________ _______________________________. ~ii se. No} _________ 12. sakaj za da ti dadat. Brojna pridavka __________. son . a potoa napi{i vo tetratkata kako ja razbira{: ..Danka. let. Op{ti imenki ______________.

Kade raboti tvojata majka? [to raboti? Kako im pominuva denot na nevrabotenite `eni?

PRIJATELOT SO PARI NE SE KUPUVA

MRZLIVATA SOPRUGA
Si bila edna mrzliva `ena. Ma`ot £ posakal ko{ula za da se promeni, a taa ne mu davala. - Oti vaka, `eno, ne mi dava{ ko{ula za da se promenam? - £ rekol ma`ot. - Vo{kite }e me izedat. - More, ami kaj da najdam, ma`u, - mu rekla - koga nemam ni za tebe ni za mene. - Ami zo{to da nema{, mori `eno? Kako imaat site `eni, taka da ima{ i ti. - Dejdi ma`u, dejdi doma}ine, ami zo{to si budala? More, ami kaj imam vreme jas da ti tkaam platno, tiki da go belam, ta posle ko{ula da ti {ijam. Ami koj den da rabotam, i jas ne znam. Seki den rabota imam; sekoj ponedelnik mesam posen zelnik, vtornik - pototolnik, sreda }e ja vrzam za greda, ~etvrtok nevrtok, petok - mioglaec, sabota }e odam na pazar, vo nedela }e sedam na porta. Eve bre, doma}ine, ovie se dnite, ka`i sega vo koj den da tkaam platno za da ti napravam ko{ula, ta koga nemam prazen den; saka{ - nej}e{, bez ko{ula }e si odi{. Makedonska narodna prikazna RAZMISLI - ODGOVORI [to pravela od ponedelnik do nedela mrzlivata `ena? Pro~itaj glasno! Kolku dena imala vistinska rabota? A drugite so {to gi ispolnuvala? [to misli{ za nejzinoto opravduvawe? Poznava{ nekoja `ena kako mrzlivata sopruga? Kakvo mislewe ima{ za nea? Koi lu|e gi ismeva narodniot raska`uva~ preku ovaa prikazna?

ZNA^EWE NA ZBOROVITE OD NARODNIOT JAZIK dejdi - ej; tiki - zna~i; nevrtok - den koga ne se vrti vreteno, ne se prede; mioglaec den koga se mie glavata.

IZRAZI SE PISMENO Zamisli deka si ma`ot na mrzlivata sopruga i preraska`i ja narodnata prikazna. Potrudi se na humoristi~en na~in da si go pretstavi{ `ivotot so takva `ena. Pro~itaj {to si napi{al i nasmej gi drugar~iwata.
85

Porazgovaraj so drugar~eto do tebe {to znae{ za muslimanskiot praznik Bajram.

NASEKADE PRAZNIK
Vo ovie bajramski migovi Se nasmevnuva liceto na muslimanot, Denes ima praznik islamskiot svet ^itaat Kuran i u~at ezani. So gordost go isprativme Ramazanot poln so izobilstva So ibadet i zikr kon Boga Pominuvaat denovite od godinata. Seta priroda na nejzin na~in Go vozvi{uva vistinskiot bog Mese~inata sveti, Sonceto sjae, Slavi zemjata, slavi i neboto. Vo sekoja muslimanska ku}a Se pru`a sofrata na Bajramot Bratot go pozdravuva svojot brat Sre}en Bajram, za mnogu godini. Narodna pesna

Zna~ewe na zborovite {to se upotrebuvaat vo muslimanskata religija Kuran - svetoto pismo kaj muslimanite. (Biblijata za hristijanite.) Ramazan - period od eden mesec pred praznikot Bajram vo kogo sekoj musliman treba da se odnesuva spored bo`jite pravila: da se vozdr`uva od lo{i postapki, od hrana i voda od zori do zajdisonce. ezan - povikot za molitva {to se slu{a od xamijata; ibadet - postapki na lu|eto spored bo`jite zakoni; zikr - obra}awe kon Bog, molitva.

86

PRO^ITAJ, RAZMISLI, ODGOVORI So koe ~uvstvo e ispolnet sekoj musliman? [to go ispolnuva so golema radost negovoto srce? Kako se slavi praznikot Bajram? Objasni kako go razbira{ stihot "slavi zemjata, slavi i neboto#.

SPOREDI Napravi sporedba so prazni~nata atmosfera opi{ana vo ovaa pesna i pesnata "No} koga pa|aa yvezdite# na str. 72. Nacrtaj vakva tabela vo tvojata tetratka. Vo levata kolona se dadeni op{tite pravila pri proslavata na dvata Bajrama. Vo sekoja kolona vnesi go ona {to e isto ili razli~no pri proslavata na bo`i}nite praznici. Na krajot napravi sporedba i zaklu~i: [to e isto, a {to razli~no pri proslavata na najgolemite praznici kaj hristijanite i muslimanite. PRAVILA ZA PROSLAVA NA BAJRAM KAJ MUSLIMANITE
Sekoj musliman se podgotvuva {to podobro da go pre~eka Bajram spored svoite mo`nosti. Nave~er na Bajram xamiite se osvetleni so mnogu svetilki. Vo xamija sekoj odi ~ist i oble~en vo prazni~ni ali{ta. Po vra}aweto od xamija sekoj sekomu mu go ~estita Bajram. Na praznikot se podgotvuva bogat semeen ru~ek. Za vreme na trite prazni~ni dena se posetuvaat rodninite i prijatelite. Sekoj musliman dava svoj prilog za siromasite za da mo`at i tie dostojno da go proslavat praznikot. 87

PRAVILA ZA PROSLAVA NA BO@I] KAJ HRISTIJANITE

Na pojasot mu svetkala kako zmija ostrata sabja. samo nemoj edno da zaboravi{! Od levata strana na bujnata i penliva reka Vardar e staroto skopsko Kale... s¢ ubavo vidi i razgledaj. Vremeto. Deneska gi nema visokite kuli. go grizelo i go ronelo Kaleto.POTSETI SE Veruvame deka dosega si go pro~ital romanot za deca "Goce Del~ev# od Van~o Nikoleski.pak ja posetuvaat crkvata. A narod: ma`i. [to znae{ za Goce Del~ev? Zapi{i so dve re~enici. SE POJAVIL ^UDEN ^OVEK Ako te nanese patot kon staro Skopje.. starci so bastuni . deca. so svoite ve~ni zabi. Do Kaleto e crkvata Sveti Spas. Nekoga{ tuka imalo visoki i golemi kuli. mladi nevesti. podgrbaveni babi~ki. Ti {to misli{? [to e toa {to gi vle~e srcata na lu|eto da odat vo crkvata? Kakva e taa vol{ebna sila {to gi privlekla lu|eto? 88 . Vo nea lu|eto ne palat od vosok `olti sve}i.. go nema stra`arot so ostrata sabja i bojnoto kopje. Kulite bile opa{ani so debeli i jaki yidovi. Na `eleznite porti od kulite stoel stroen i ubav stra`ar. popovite ne ~itaat molitvi od crnite is~adeni debeli knigi. Vo racete dr`el bojno dolgo kopje. `eni.

. No.sitni 89 ... Do nego e i negovata pu{ka. zo{to go prave{e. .vid kusa pu{ka zgovorna dru`ina ... }e razbere{ od ovaa kniga.. du{ata na Vnatre{nata makedonska revolucioinerna organizacija.. so niv patuva{e. posteli senka debela.turski pari potera . da go fatat ili ubijat. ni{to ne pomognalo: ne pomognale ni poterite. Koj }e go pra{a{e koja e negovata majka. ete. @enata mi e pu{kata maliherka. Kako toa toj go prave{e. so niv pu{e{e tutun. A Turcite? Tie na site strani ispra}aa poteri i tokmu nego go baraa! Go baraa pod drvo i pod kamen.... Toj vele{e: . teror pu{ka maliherka ... A pak toj. makedonski legendaren vojvoda. toj }e odgovara{e: .organizirana akcija da se pronajde nekoj drobni .slo`na dru`ina liri .. ni naredbite.Pa{ite go slu{aa.. Za toj ~uden ~ovek ja napi{av ovaa kniga. So Turcite kafe pie{e..nasilstvo.Koj }e go fati `iv ili }e go ubie. izre`an so razni {ari. Rod i rodnina mi e zgovorna dru`ina.Sultanot vo Carigrad be{e zagri`en. Toj vojvodata im pora~uva{e na pa{ite: Mirno da miruvaat i zulum da ne ~inat.Mojata majka e zemjata makedonska. [irum turskoto carstvo se be{e prenesla novinata: "Se pojavi ~uden ~ovek!# A koj be{e toj ~uden ~ovek? Toj be{e Goce Del~ev. VAN~O NIKOLESKI (Izvadok od romanot za deca "Goce Del~ev#) ZNA^EWE NA ZBOROVITE zulum . }e mu dadam iljada zlatni liri. goro zelena.Tuka... pu{ka maliherka.... prigotvi voda studena!# I gorata go slu{a{e... srede vo crkvata. ni ucenata vo zlatni liri.. a decata mi se drobnite fi{eci. le`i eden vojvoda. pak gajle nema{e. vojvoda nad site vojvodi.. Toj vojvoda £ pora~uval na gorata: "Goro le. Sultanot izdal stroga naredba do celata vojska i policija: "@iv da se fati ili da se ubie!# Na site strani po nego bile organizirani poteri.. vo oreov sandak..

# ZAPOMNI: Roman e golemo literaturno delo vo koe se raska`uvaat i se opi{uvaat nastani koi opfa}aat podolg vremenski period. Rod i rodnina mi e zgovorna dru`ina. Na ~asot po Muzi~ko obrazovanie ispejte edna narodna pesna za Goce Del~ev. opi{ani se istoriski nastani i zna~ajni li~nosti od istorijata na eden narod. 90 . Vo nekoi romani. Posetete ja crkvata Sveti Spas vo Skopje vo ~ij dvor e negoviot grob.# Objasni kako ja razbira{ mislata na pisatelot: "Vremeto so svoite ve~ni zabi go grizelo i go ronelo Kaleto. a glavnite likovi se deca. Koi romani za deca dosega si gi pro~ital? [to ti bilo najinteresno vo niv? So koi likovi si se sretnal vo niv? DODATNI ZADA^I Prosledete nekoj dokumentaren film za Goce Del~ev i nau~ete pove}e za nego.. @enata mi e pu{kata maliherka. kakov {to e i romanot za deca "Goce Del~ev#. Pronajdete legendi ili narodni pesni vo koi makedonskiot narod so golema qubov i po~it go za~uval likot i deloto na Goce Del~ev. No tie se opi{ani na jazik i na~in razbirliv za decata. a decata mi se drobnite fi{eci. Vo romanot se sretnuvaat mnogu likovi.ZADLABO^I SE Za kogo Goce bil ~uden ~ovek? Zo{to bil ~uden? [to pretstavuval za makedonskiot narod? Objasni kako ja razbira{ negovata misla: "Mojata majka e zemjata makedonska.. Romanite za deca naj~esto obrabotuvaat temi od `ivotot na decata.. Postojat romani za deca i romani za vozrasni..

gi poleavme cve}iwata. Dame ~ita kniga. go sobravme |ubreto i zadovolni si otidovme doma. Na{ata u~itelka vleze vo u~ilnicata. 1. PRODOL@I DOMA Od slednive prosti re~enici obrazuvaj slo`eni taka {to }e dodade{ po eden glagol. Po kolku glagoli ima vo sekoja re~enica? Podvle~i gi! Zaklu~i Prosta re~enica e onaa vo koja ima samo eden _____________ PROVERI SE Grupiraj gi prostite i slo`enite re~enici od sledniov izvadok od raskazot "Prijatelstvo# od Zdravko Omerza: Jumbo be{e golem slon. 4. ___ Nena pravi sok za da gi poslu`i drugarkite. Napi{i vo tetratkata po dve prosti i slo`eni re~enici. @ivee{e vo zoolo{ka gradina. 4. ja srediv dnevnata soba. Sekoj den kaj Jumbo doa|a{e eden ma~or. Dame ~ita. Taka zapo~na nivnoto prijatelstvo. Sledi go prviot primer. SLO@ENA RE^ENICA 1. 2. 2. Podvle~i gi i prebroj gi glagolite vo sekoja re~enica! Slo`ena re~enica e onaa vo koja ima dva ili pove}e ____________. Majka mi se vrati od rabota. Drugarite odat zaedno na pro{etka. Vo na{eto semejstvo site redovno ~itaat knigi i vesnici. 91 . Nena pravi sok. Koga se vrativ od u~ili{te. 3. Slonot ~estopati so surlata go kreva{e visoko i go stave{e na svojot grb. Utrovo stanav rano. Stanav.VIDOVI RE^ENICI SPORED SOSTAVOT Prepi{i i sraboti vo tetratkata: PROSTA RE^ENICA 1. Site zasadivme po edno drvce. se podgotviv i otidov na u~ili{te. iako negoviot tatko `iveel slobodno vo Afrika. 3. 2. Se vrte{e i {eta{e okolu negovite noze. 3.

i drugi ~lenovi {to go pojasnuvaat dejstvoto na glagolot. (Za niv pove}e }e u~i{ vo pogornite oddelenija!) 92 . 4. 5. Sowa mnogu ~ita knigi. U~enikot u~i. ..Kolku ~ita? . 2.. 2.. Odgovori na slednive pra{awa vo tetratkata: .Od koj ~len na re~enicata doznava{ kako u~i u~enikot? . Nie }e u~ime.. Pticata veselo pee na granka.. ZAPOMNI I PREPI[I (vo tetratkata) 1.. Decata spijat vo toplite kreveti.Kako pee pticata? Kade pee? . 2. Prostata re~enica mo`e da bide iska`ana samo so . 3. SOGLEDAJ Od kolku ~lena se sostaveni re~enicite vo levata kolona? Od kolku vo desnata? Kako se vikaat glavnite ~lenovi vo re~enicata? Osven podmet i prirok. Sowa ~ita... U~enikot redovno u~i. PROSTA RE^ENICA SO PODMET. Nie }e u~ime popladne. Pticata pee.[to ~ita Sowa? . Prostata re~enica mo`e da bide iska`ana so podmet. Decata spijat. 4.PROSTA RE^ENICA PROSTA RE^ENICA SAMO SO PODMET I PRIROK 1.Koga }e u~ime? ZAKLU^I. 3. 5.. vo re~enicite od desnata kolona ima i drugi ~lenovi na re~enicata od koi doznavame pove}e za glagolskoto dejstvo.. PRIROK I NEOPHODNI RE^ENI^NI ^LENOVI 1.. i prirok..

3. (Kade igraat?) Nie _____ sakame _____. Decata igraat. 5. 93 . za koli~ina). Na drvoto pticata napravi gnezdo.PROVERI GO NAU^ENOTO Pro{iri gi slednive prosti re~enici iska`ani samo so podmet i prirok. Taka }e gi dobie{ neophodnite ~lenovi vo re~enicata {to }e ti pojasnat vo kakva okolnost se vr{i glagolskoto dejstvo ili koj ({to) go trpi glagolskoto dejstvo. 3. 2. (Koga i {to sakame?) PREPI[I I POVRZI Veterot duva Bebeto spie Goran tr~a Tawa vleze U~enicite sadat v u~ilnica. 2. vo krevet~eto. cve}iwa. Jana pi{uva. Dopolni ja sekoja re~enica so odgovorot na pra{aweto {to ti e postaveno kraj nea. 4. 1. 1. za mesto. cela no}. Tie veselo skokaa okolu nea. Pri prepi{uvaweto vo sekoja re~enica dodaj po eden ili pove}e neophodni ~lenovi na re~enicata koi go pojasnuvaat dejstvoto na glagolot (za vreme. Tie sre}no rastea vo svojot dom. (Pi{uvaj vo tetratkata!) Milica plete _____. Potoa podvle~i gi site neophodni ~lenovi na re~enicata {to go pojasnuvaat prirokot. za na~in. PRODOL@I DOMA Prepi{i gi prvite pet re~enici od izvadokot "Se pojavil ~uden ~ovek# na stranica 88. (Jana pi{uva pismo na dedo £). (Kako pravi?) Decata igraat _______. Toga{ pod drvoto naide ma~ka so tri ma~iwa. Prepi{i gi slednive prosti re~enici i podvle~i gi neophodnite ~lenovi na re~enicata {to go pojasnuvaat prirokot. 4. Vo nego izvede tri pilenca. po ku~eto. Ma~orot dreme. ([to plete?) Majka mi ______ pravi kola~iwa.ODBERI SI ZADA^A . Yidarot yida.

HARI POTER I ODAJATA NA TAJNITE . . mnogu pove}e od na{ite sposobnosti. Vi prepora~uvam da odite dolu na gozbata. Hari go svrte vo rakata me~ot na koj bleskaa rubinite.samo zatoa {to jas go zamoliv da ne me pra}a kaj Sliterinite. A vie sekako znaete zo{to taka napravil. .Gonagal. da ni se vrati na{iot lovo~uvar. Na{iot sopstven izbor.Ako ba{ sakate dokaz deka navistina pripa|ate na Grifindorite. a potoa porazgovaraj za toa so drugarot do tebe.Slu{ajte.To~no .Sega vi e najva`no da se najadete i da se naspiete. a jas }e napi{am pismo za Azkaban.Taka izgleda.. Hari. .. Hari. Dumbledor se navedna nad stolot za pi{uvawe na profesorkata Mek. {e{irot ve smestil me|u Grifindorite. . .Toga{ jas navistina treba{e da bidam me|u Sliterinite? ..dodade. re{itelnosta. go pro~ita izgraviranoto ime i prezime: Godrik Grifindor.re~e Hari o~ajni~ki gledaj}i go Dumbledor vo o~i. Rouling (Izvadok od romanot "Hari Poter i odajata na tajnite#) 94 ..Pa sepak. . . .Toj me smesti me|u Grifindorite . snaodlivosta. Hari zaprepasten sede{e vo foteljata.pra{a Hari iznenaden. mo`el da go izvle~e toj me~ od {e{irot Hari. mnogu redok dar. poznatata negri`a za pravilata . pod dr{kata. go dofati krvaviot srebren me~ i mu go podade na Hari.RAZMENI GO MISLEWETO Naviva{ li za nekoj klub? Za koj? Kakov e toj klub: sportski. Potoa. Oddelenskiot {e{ir predosetil sliterinska mo} vo mene. pa me . Negoviot sopstven.RAZMISLI . .Smestil kaj Grifindor . Nekako brzo gi tro{ime. muzi~ki ili nekakov drug klub? Po {to se razlikuva klubot za koj naviva{ od drugite klubovi? Razmisli.mirno re~e Dumbledor.Samo vistinskiot Grifindor. Za moment dvajcata zamol~ea. . Vie slu~ajno imate mnogu osobini koi Salazar Sliterin najmnogu gi cenel kaj u~enicite koi sam gi odbiral.potvrdi Dumbledor .odgovori Hari so skr{en glas .. Moram da sostavam oglas za Dnevniot prorok za nov profesor za Odbrana od temnite sili. a musta}ite povtorno mu zatreperija.Voldemort mi prenel ne{to svoe? ..Po toa vie mnogu se razlikuvate od Tom Ridli. Potoa Dumbledor otvori edna fioka od stolot i izvadi pero i mastilo za pi{uvawe. najdobro poka`uva {to sme. neli? Xoan K. vi predlagam ova podobro da go razgledate.

[to misli{. im pomagam na ostanatite vo pi{uvawe i govorewe Negativno se tepam so site mamam na karti. kostimite i efektite koi gi pravat interesni vakvite filmovi. Razmisli kako gi koristi{ niv.DA RAZGOVARAME Hogvarts e u~ili{te za vol{ebnici. prosledete gi i razgovarajte za sodr`inata. Potrudi se i doznaj gi naslovite na site prodol`enija na knigite i na filmovite. Vo tvojata tetratka napravi lista na svoite sposobnosti. im se smeam na drugite koga gi ~itaat svoite trudovi ili koga zboruvaat PRONAJDI Za avanturite na Hari Poter pisatelkata ima napi{ano sedum prodol`enija. Zo{to oddelenskiot {e{ir go smestil Hari me|u Grifindorite? [to misli za toa profesorot Dumbledor? Hari zboruva so skr{en glas kako da go pogodil grom. odreduva dali nekoj }e pripa|a na Grifindorite ili na Sliterinite. najmnogu se cenat. go zbunuvam prodava~ot na pazar im upa|am na drugite vo zbor. Pronajdete go vo tekstot delot od koj doznavame koi osobini na u~enicite. im pomagam na drugite gi ureduvam yidniot i oddelenskiot vesnik. Ne zaboravaj prethodno da porazgovara{ za likovite. ili si gledal nekoj od filmovite. scenografijata. kako se ~uvstvuva onoj koj taka zboruva? SOZDAVAJ So drugarot odglumi go razgovorot me|u profesorot Dumbledor i Hari Poter. koj sekoj u~enik }e go stavi na glavata. Pozajmete gi filmovite so Hari Poter. od koi za pet ima snimeno filmovi. Najdi nekoja od niv. Mo`ebi nekoja od knigite si ja pro~ital. 95 . Porazgovarajte za sekoja osobina. pro~itaj ja i pozajmi mu ja tvoeto drugar~e i toa da ja pro~ita. pripadnici na Sliterinite. Oddelenskiot {e{ir. Na primer: Moite sposobnosti posilen sum od drugite brzo i to~no smetam lesno se izrazuvam Pozitivno gi {titam poslabite baram pove}e zada~i.

. za sekoj strav i jas se pra{am! So noga ve}e }e go tresnam. se tresam. zna~i i toj. na kapa i dali samo za ru~ek lapa dve ku}i. i zo{to se stegam. Pra{aj me od {to se pla{i toj? Kaj e . Tome Arsovski 96 .. so grozni zabi i stra{ni o~i? Ima li broj na ~evli. pravo. OD [TO SE PLA[I STRAVOT Se pla{am od mrak. ru~aj!# I }e ja spra{tam. park i eden most? Dali e junak? Dali e prost? Mi veli Bo{ko: "^ekaj vaka. ko vlakno od rakavot }e go stresnam. se yveram i zo{to sekoga{ i pak i pak . pa }e mu ka`am: "Odi. od stravot se pla{am i s¢ se pra{am na koj li znak kade da begam.RAZMISLI Od {to ili od kogo se pla{i{ ti? Razmenete gi svoite razmisluvawa so tvoeto drugar~e.go slu{a{? So zabi {traka! Pa {tom se krie od site na{i. bre. }e mu ja letnam za sekoj slu~aj. od nas se pla{i!# Otsega ~ekoram sigurno. bre.so Bo{ko se meram? A koj e stravot? I {to e toj? Yver li so brada.

Najdi gi stihovite vo koi opi{uva {to mu se slu~uva koga se pla{i! [to misli{ ti za Bo{ko. Sporedi go deteto od prvata strofa i istoto dete od poslednata strofa. 97 . Pro~itaj ja ~etvrtata strofa i objasni kakva promena nastanala kaj pla{livoto dete.RAZGOVARAME ZA PESNATA Vo prvata strofa edno dete ka`uva deka se pla{i od mrakot i od stravot. deteto so koe se meri pla{liviot "junak#? Pro~itaj ja tretata strofa za da go oformi{ svoeto mislewe za Bo{ko. Kako saka{ da izgleda{ ti: kako prviot ili kako vtoriot lik? Zo{to? IZRAZI SE Vo tvojata tetratka napi{i gi svoite stravovi i objasni kako mo`e{ da go sovlada{ sekoj strav! Razgovarajte so drugar~eto i zaedni~ki barajte re{enie. Kakva promena nastanala kaj nego? [to misli{ ti .koj mu pomognal da ne se pla{i pove}e? KREIRAJ Nacrtaj go likot na ispla{enoto dete spored opisot vo prvata strofa i likot na istoto dete spored opisot vo ~etvrtata strofa.

Fevruari od narodot dobil u{te dve imiwa: maliot i kusiot Zaklu~i zo{to se vika se~ko. po~nuva da pla~e.nie sme koki~iwa. Sne{ko pla~e. beli yvon~iwa niknale na bregot! Yvonat. ne e sosem taka! Jas li sum vinoven {ti mi odredile da `iveam tokmu vo ona vreme koga po zemjata {etaat vetri{ta i viulici? No jas po malku podmirisnuvam i na prolet. vo tekstov go sretna i narodnoto ime za nego .fevruari za sebe veli deka e najmaloto dete na majkata . toj se~ko sum jas. najmaloto od dvanaesette deca na majkata . peat veselo . Zo{to pla~e Sne{ko koga }e ja slu{ne pesni~kata na Se~ko za koki~iwata? Zo{to se raduvaat decata? Zo{to vtoriot mesec od godinata .. a glej. a decata se raduvaat! Vidoe Podgorec RAZGOVARAME ZA TEKSTOT Od koj del od pesni~kata ti otkriva{ zo{to fevruari po malku podmirisuva na prolet? Objasni zo{to. ]e vi ispeam edna pesni~ka i vie sami }e se setite: ^udno ~udo. April nosi. a zo{to kusiot i maliot? IZRAZI SE Nau~i ja napamet vtorata pesni~ka od tekstot i na naredniot ~as recitiraj ja pred tvoite drugar~iwa. se~liv. apliv. de~iwa u{te stoi snegot. Ne vi objasnuvam zo{to i kako. Maj prodava.. Mnogumina mislat deka sum lo{. momi~iwa. Zar e vistina toa? Ah.# Ete.. 98 . radost sme za site mom~iwa. Sekoe drugar~e nagradi go so aplauz.se~ko.FEVRUARI Ja znaete li narodnata pesni~ka {to po~nuva vaka: †Se~ko se~e.godina. fevruari.godina? [to se slu~uva na Zemjata koga vladee fevruari? Kakvo e toga{ vremeto? Pokraj internacionalnoto ime fevruari.. ne. [tom Sne{ko }e ja slu{ne ovaa pesna. Marta dere.

) DAN^O: Mamo. zaboraviv. majkata i tatkoto (Vo kujna majkata prigotvuva jadewe. DAN^O: Izvini...RAZGOVARAJTE Stavete gi racete pred sebe i poglednete dali se ~isti. gladen sum. mamo. Daj mi da jadam! 99 . ja ostava ~antata so knigi i vika na set glas.. i . ne e ubavo tolku silno da vika{. Kolku pati dnevo gi mie{ racete? Koga? Zo{to treba redovno da gi mie{ racete? Koi zarazni bolesti se dobivaat poradi ne~istotija? ^ISTOTATA E POLOVINA ZDRAVJE Lica: u~enikot Dan~o. Dan~o vleguva celiot zazbivtan. Stomakot mi stanal kako re{eto.. daj mi da jadam! MAJKATA: Prvin treba da re~e{ dobar den kako sekoe dobro dete . koj }e misli na dobar den.

ni{to ne mi pre~i {to sum malku ne~ist vo racete. pa potoa sedni da jade{. a jas za malku }e jadev so ne~isti race. (Tatkoto i majkata po~nuvaat da jadat. Tie ja prenele bolesta i `olticata se ra{irila kaj mnogumina.. sine. Toj e lekar. u~ili{teto e zatvoreno. Ru~ekot e ve}e gotov. (Dan~o za toa vreme sednuva na masata. preku zaraznite mikrobi i bacili.MAJKATA: Eh. mo`e i vaka da jadam. I toa poradi ne~istotijata na oddelni u~enici. (Tatkoto se vra}a i sednuva na masata za jadewe. ]e vi raska`am s¢. ne ~ini taka.. samo prvin da gi izmijam racete. sine.}e moram da se izmijam. a u~enicite se primeni v bolnica. TATKOTO: Taka treba. (Vo me|uvreme vleguva tatkoto. dragi roditeli. (kon majka si) Mamo. tate. (stanuva brgu od stol~eto) Odam da gi izmijam ubavo racete. nikoga{ pove}e nema da bidam ne~ist. sine. i zapomni dobro deka ~istotata e polovina zdravje. siot prav go sobrav na nozete i racete. jadi. mamo. {to se imam skarano so sapunot i so vodata i ne sakam so o~i da gi vidam . A denes na natprevarot dvapati mi stavija sopka.) DAN^O (ispla{eno): [to veli{. a pak tie mikrobi i bacili }e gi lapnam kako ~okolada. DAN^O: Imate pravo. MAJKATA: Site bolesti se dobivaat preku ne~istotijata. a Dan~o sedi zamislen na masata. }e ti se oladi jadeweto! DAN^O: Lele.) DAN^O (kon publikata): Za tate ne e ~udo {to ja pretpo~ita ~istotata. ne si fudbaler i ne znae{ kolku sum izmoren. {to ima novo? TATKOTO: Lo{i raboti. DAN^O: Jas sum tolku gladen {to bi izel i slon.. Dan~o sine. (odi da se izmie.) Nenad Xambazov DA SE POTSETIME Zo{to ovoj tekst e dramski? Spored {to vedna{ go prepozna? 100 .) MAJKATA: Kako e v bolnica.) TATKOTO (kon majkata i Dan~o): Deneska v bolnica primivme mnogu deca.) MAJKATA: Ajde. Vo edno u~ili{te se pojavila `oltica. poradi ne~istotijata se pojavila `oltica? TATKOTO: Da.. MAJKATA: Toga{ prvin izmij se. DAN^O: Ti. (Majkata za toa vreme ja postavuva masata i im stava vo ~iniite od jadeweto. A jas se pra{uvam zo{to treba sekoga{ da bidam ~ist? I vaka ni{to ne mi fali. gi pozdravuva i ja ostava ko`nata lekarska ~anta. DAN^O (za sebe): Ete ti sega! Jas.

Obidi se da napravi{ plan no taka {to za naslov na sekoj del }e upotrebi{ samo pridavka i imenka. Pro~itaj go tekstot vo sebe i podeli go na celini. Potrudete se verno da gi prenesete likovite. [to napravil tatkoto koga vlegol doma? [to im raska`al? Zo{to se zamislil Dan~o? [to napravil? Objasni kako ja razbira{ mislata †^istotata e polovina zdravje#. IZRAZI SE PISMENO DOMA Raska`ete go dramskiot tekst spored dadeniov plan: 1.DA RAZGOVARAME Koi lica (ulogi) gi sretna vo tekstot? [to pobaral Dan~o od majka mu? Kakov se vratil od u~ili{te? So kogo bil skaran? [to misli{ . PREDLO@I PLAN I dramskiot tekst mo`e da se podeli na raska`uva~ki celini. Vsu{nost promenata na scenite ti gi poka`uva celinite. Bolnite u~enici 3. Odberete u~enik koj }e gi ~ita objasnuvawata na pisatelot i koj }e vi ja nagovesti sekoja sledna scena. VE@BAJ DRAMSKO ^ITAWE Podelete se po lica (ulogi) i dramatizirajte go tekstot. Ispla{eniot mrzlivko 101 . Valkaniot Dan~o 2.zo{to? Pro~itaj go delot kade {to objasnuva za kavgata so sapunot.

v) vo koja ima eden prirok. Prva grupa: Vtora grupa: Kako kukavicite koristat Kako lu|eto im pomagaat na pticite? drugi roditeli? za da ja skrie izmamata. v) Denes sum sre}en.SLO@ENA RE^ENICA POTSETI SE I PREPOZNAJ Koi re~enici se prosti? A koi slo`eni? Prepoznaj koi od dadenive pogovorki se iska`ani so slo`eni re~enici. `enkata vadi edno od jajcata vo lu|eto im davaat hrana na pticite. b) Sa{o jade jabolko. v) Nie redovno slu{ame rok. PRIMENI GO NAU^ENOTO Prepi{i gi re~enicite. Koja re~enica ne e prosta? a) Site izlegoa nadvor. Frli zad tebe za da najde{ pred tebe. BRZ KVIZ Koja re~enica e prosta? a) vo koja ima dva zbora. dve sre}i grabi. Legna i zaspa. S¢ {to leta ne se jade. go snesuva jajceto vo tu|oto gnezdo. gnezdoto. b) vo koja ima eden podmet. Vo niv so moliv~e podvle~i gi glagolite: Dobriot zbor `elezni vrati otvora. Koj rano rani. Kaj {to motika ne kopa. 102 . Slo`ena e? a) Nau~iv. b) Izlegov da se pro{etam. pa izlegov. Jazikot se~e poostro od sabjata. Do sekoja re~enica napi{i kakva e po sostav i usno obrazlo`i spored {to go donese zaklu~okot. Marija so penkala vo razli~ni boi gi zapi{uva vo svojot telefonski imenik broevite na site sou~enici. i formiraat dru{tva za za{tita. SOSTAVI Od trite prosti re~enici sostavi vo tvojata tetratka edna slo`ena re~enica. im pravat ku}i~ki za prezimuvawe. grozje ne se ra|a.

Izmorenoto mom~e cvrsto zaspa. ~oveku.RAZMENI GO MISLEWETO Nekoj ti ukral ne{to. negoviot broj e A 3733 . .A imate li pari? .Ah.RAZMISLI . [to }e £ ka`e na baba mu? Na majka mu? Sepak pristignuva pomo{: zapoznava mom~iwa so koi organizira potera po kradecot. [to }e napravi{? EMIL I DETEKTIVITE Emil. razbravte li? .re~e Gustav.A za kakvi n¢ smetate? . ama }e mu ja svarime ~orbata . ama i parite. .Ama toa da ostane me|u nas.vikna Profesorot so prekor vo glasot. Se somneva{ vo nekogo. *** Avtomobilot trgna preku ulicata i zabrza po drugiot avtomobil. patuva so voz kaj svojata baba vo Berlin da £ odnese pari koi £ se potrebni za `iveewe.odgovori voza~ot i zapra{a: .[to se slu~ilo? . Koga se razbudi go nema{e gospodinot. 103 . tie vleguvaat vo slednoto. toj ne{to ni drpna.pra{a voza~ot. Koga toj }e vleze vo taksi. .promrmori ~ovekot. Vo kupeto se zapoznava so eden gospodin so tvrd {e{ir. .Vnimavaj.go predupredi Emil. sinot na siroma{nata frizerka Ti{bajn. de .De.Kako sakate . .

Toga{ izlegoa i drugite.re~e Gustav. . . .Vi treba li pomo{? Te{ko li be{e dosega? . Nie stra`arime vo dvorot pozadi kinoto. . se str~a vo kafeanata i mu se javi na maliot Dinstag. A da. Koga }e dobieme zada~a da pi{uvame sostav. . Nekolku lu|e zastanaa na trotoarot. I tie }e zastanat. ama }e doznaeme. ne. Emil plati. . zdravo! .Ajde. pa preku plo{tadot. po nego! .Vo koja soba e? .pra{a Profesorot.[to se slu~ilo? .Ne. Profesorot gi povede svoite lu|e niz vratata koja vode{e vo golem dvor zad kinoto.re~e Krumbigl. sigurno e na{. plati i is~ezna vo hotelot. Kradecot zede taksi. ~oveku! Toga{ Mitncvaj postariot zema pari~ka. kaj leviot izlez. .re~e Profesorot i pogledna kon taksimetarot. . . Zede soba i sega e gore. nikoj...Kolku bi sakal da sum so vas.Ovoj dvor e pogoden za sledewe. [to sakav. .Se razbira. . Prviot avtomobil zastana pred hotelot Krajd.pro{epoti Gustav i mom~iwata se strkalaa po podot eden preku drug kako zelki.ako hotelot ima dva izleza }e ni kidne.Ne znaeme. . .Gustav is~ezna.Vo red . Ve}e be{e osum ~asot. . .Ovoj e na{ .promrmori voza~ot.Vi posakuvam uspeh. . .Otsednal vo hotelov.re~e Emil. Se ka~i vo liftot.]e bide sre}a ako kradecot ostane vo hotelot .Samo vozewevo da ne trae predolgo .Ovaa {ega ve}e ~ini osumnaeset feninzi. Voza~ot se svrte. sfati i se nasmea. Da pobudali ~ovek. Sigurno yirka pod krevetot za da ne go sledi nekoj. prijateli.Dali e Krumbigl na stra`a? .Ne mu se dobli`uvaj premnogu na kradecot .Ne. Taka odea po ulicata. . ^ovekot so tvrdiot {e{ir izleze. se vrtea po avtomobilot i £ se smeeja na sme{nata dru`ina. ^ovekot e vo hotelot Krajd. lozinka Emil! Mitncvaj go zatvori telefonot i se vrati vo dvorot na dol`nost.. Ako ne ni izbega preku pokrivot.Vo Luterovata ulica sveti crvenoto svetlo! Mora vedna{ da zastaneme. Drug izlez nema. . Vozeweto brzo zavr{i. Nikoj ne mo`e{e da zabele`i deka edniot avtomobil e poln.Kleknete! . Mom~iwata dobro se sokrija. i s¢ po nego dodeka ne izleze. Erih Kestner (Izvadok od romanot "Emil i detektivite#) 104 .Gustav. Dinstag? Lozinka Emil! Ovde e Mitncvaj senior. }e pi{uvam za ova. . Dvata avtomobila zastanaa ~ekaj}i da se zapali zelenoto svetlo na semaforot. Profesorot otide da ja proveri stra`ata.Alo. nie isto.pra{a Profesorot.Ti se javi li nekoj drug? .vikna nervozno Profesorot .

Lu|eto £ se smeat na sme{nata dru`ina. . .Mitncvaj mu telefonira na Dinstag. 105 . dijalog ili monolog? ZAMISLI I DOVR[I Ti se dopa|a li ovaa sodr`ina? Zamisli {to }e bide ponatamu? Raska`i {to }e se slu~i. DOZNAJ POVE]E Ako saka{ da doznae{ {to navistina se slu~ilo. Doka`i go toa so primeri od izvadokot. VE@BA ZA PRERASKA@UVAWE Op{irno preraska`i ja sodr`inata ili fabulata na izvadokot spored potsetnicive koi nie ti gi nudime: . Otkako }e gi islu{ate site.Taksito zastanuva i kradecot odi vo hotel. . ]e ti se dopadne.Emil gi gubi parite vo vozot.DA RAZGOVARAME Koi likovi u~estvuvaat vo poterata? Po {to go prepoznavaat kradecot? Poterata {to ja organizirale mom~iwata li~i na potera vo nekoj film.Mitncvaj se vra}a kaj dru`inata. Napi{i mu pismo na tvojot prijatel i opi{i mu ja najinteresnata slu~ka. . .Gustav go sledi kradecot vo hotel. SOZDAVAJ Zamisli deka ti si glavniot lik. Mo`ete da smislite razli~ni prodol`etoci. odberete najinteresno raska`uvawe. [to zna~i toa deka mom~iwata }e mu svarat ~orba na kradecot? Koja e temata na ovoj izvadok? [to preovladuva vo tekstov: opis.Mom~iwata go sledat taksito vo koe e kradecot. pobaraj go romanot "Emil i detektivite# od Erih Kestner i pro~itaj go. . Razmeni ja tetratkata so drugarot do tebe i pro~itajte {to ste napi{ale.

mravkata nad pragot yirna i na {tur~eto mu re~e: . ti letovo kaj gi mina dnite? . Ako si vo mo`nost donesi ja knigata so basni na u~ili{te i porazgovaraj so drugar~eto za basnata.Prijatele.PRETHODNI AKTIVNOSTI Pronajdi ja basnata "[turecot i mravkite# od Lafonten i potseti se na nejzinata sodr`ina. . odi igraj sega.[tom si peel i si svirel sred letnata `ega. gi veselev site! . magla nosi. peev. .Vo poleto svirev. [TURECOT I MRAVKITE Niz poleto celo leto {tur~o pesna {ire{e od utrina do ve~er pee{e i svire{e. stomakov me boli! Duva veter. No. Kaj mravkata doma pojde . Se upla{i {tur~o toga{. te~e.prijatelka svoja stara. Razgledajte gi ilustraciite. Gligor Popovski 106 .Ti se molam. do`d istura. s¢ popari luta slana i zaduva veter besen.Daj mi malku `itni zrna. nabrgu vo poleto se naseli esen. prijatelke. veselniku. {tur~o mravkata ja moli. sakan moj. pa poita spas da bara.

Vo nea preku likovi na `ivotni. Kakvi lu|e se pretstaveni preku [turecot? Poznava{ takvi? Zo{to Mravkata go izbrkala [turecot? Kakvi lu|e se pretstaveni preku nejziniot lik? Koj lik pove}e ti se dopa|a? Zo{to? IZVLE^I POUKA Sekoja basna ima pouka. Pro~itaj ja strofata koja ti ostavi najsilen vpe~atok. Lesing. xabe ne sedi. Xabe raboti. Miho Atanasovski. POTSETI SE Koj lete laduva. Lafonten. Basnata e neguvana od site narodi. Pro~itaj im ja na tvoite roditeli i slu{ni go nivnoto mislewe. Krilov i Fedar. Kiro Donev. b) Mravkata go primila veselnikot vo svojot dom. Od makedonskite basnopisci najpoznati se: Bo{ko Sma}oski. SOZDAVAJ Napravi izmena na basnata. Aleksandar Kujunxiski. [to te pou~uva tebe ovaa basna? Koja od dadenive pogovorki najmnogu odgovara na basnava: [to si poseal. Spored izbraniot predlog napi{i nova basna. Tolstoj. Van~o Polazarevski i drugi. zime gladuva. Basnata e kusa kni`evna tvorba napi{ana vo proza ili vo stihovi. a potoa obidi se da ja pretstavi{ so slika. 107 . toa }e `nee{. Risto Dav~evski. VOO^I I ISKA@I SE Kolku strofi ima basnata? Pro~itaj gi rimuvanite zborovi. Mo`e{ da izbere{ eden od predlozite koj nie ti gi nudime ili sozdaj nov po tvoja zamisla: a) [turecot svirel ama i vredno rabotel. Najpoznati basnopisci se: Ezop. rastenija ili predmeti se ismejuvaat ~ove~kite mani ili karakterni nedostatoci. Bidej}i basnite se kusi. izrazuvaweto vo niv naj~esto e vo dijalog.SOGLEDAJ Kako e napi{ana basnata? Koja forma na basni pove}e ti se dopadna? Objasni zo{to. Obidi se vo stihovi.

blok broj 5. Na{ata ku}a e yidana so betonski blokovi. Ka`i nekolku primeri. ZAPOMNI Vo na{iot jazik eden ist zbor mo`e da se upotrebi so razli~ni zna~ewa. Tvojata glava e polna so znaewe. Tatko mi e glava na semejstvoto. Napi{i gi site zna~ewa na zborot krilo za koi }e se seti{. 108 . V~era si kupiv blok broj 5. Ver~e `ivee vo zgrada 1. Ja pro~itav prvata glava od lektirata. Goran s¢ u{te lipa. Vo sreda imame blok-~asovi.ISTI ZBOROVI SO RAZLI^NO ZNA^EWE PRO^ITAJ VNIMATELNO I VOO^I POTSETI SE Vo ~etvrto oddelenie nau~i deka za eden poim mo`e da se upotrebat pove}e razli~ni zborovi. za crtawe del od zgrada grade`en materijal dva spoeni ~asa del od teloto del od kniga najodgovorniot ~len na semejstvoto BLOK GLAVA PRIMENI GO NAU^ENOTO Daj mu ime na sekoj poim od slikite i upotrebi gi vo re~enici vo koi }e imaat razli~no zna~ewe: Objasni go zna~eweto na zborot lipa vo dvete re~enici: Goran pie ~aj od lipa.

ma{tenica. ti kadija. me pobutna. GO OTKRIVAM HUMOROT VO PESNATA Pretpostavi vo koe vreme e sozdadena ovaa narodna pesna.MOJOT SIGUREN OD KINISALA MOMA @ELKA Kinisala moma `elka da mi odi na orawe da mi odi na orawe. dali sudijata donel pravilna presuda? Objasni zo{to taka misli{.MOJOT USPEH . mi otide kaj sudija: Oj sudija. Ja presretna e`e mom~e. mi isturi sladok ru~ek topenica. se zadeva. da mi nosi sladok ru~ek. {to £ veli kadijata: Toj e mom~e se zadeva. toj ja butna. topenica. Pro~itaj gi stihovite {to najmnogu te nasmeaja. £ isturi sladok ru~ek. kadija. sladok ru~ek topenica. ja pobutna. ma{tenica. ma{tenica. topenica. Kakva presuda }e donese{? Obrazlo`i ja tvojata presuda. Opi{i ja taa slika kako si ja pretstavuva{. sedi doma! Makedonska narodna pesna ISTRA@I GO ZNA^EWETO NA ZBOROVITE Zaedno so drugar~eto objasnete go zna~eweto na slednive zborovi: kinisala. sladok ru~ek topenica. [to £ veli sudijata. me presrete e`e mom~e toj me butna. Zamisli deka sega i ti si sudija. Pobarajte pomo{ i od va{ata u~itelka. pravo sudi: Jas si odev na orawe i si nosev sladok ru~ek. Ti si moma. Se naluti `elka moma. [to te nasmea vo pesnata? Opi{i so svoi zborovi. OCENI I PRESUDI [to misli{ ti. krivo sedi. ZAKLU^I I POVRZI Na koj vid pesni pripa|a ovaa pesna spored na~inot na koj{to e predadena sodr`inata? So koja druga pesna od ovoj u~ebnik }e ja povrze{? Zo{to? 109 .

Navistina na{ava majka e najmo}na.. A }e gi ispla{i{ i pilencata! Nema da te pu{tam da se iska~i{ do gnezdoto. . Vo nego izvede tri pilenca. .. Barem ne dodeka se mali.#. Rastr~uvaa niz trevite. .Bez nea }e umreme od glad. ^IJA MAJKA E NAJGOLEMA Na drvoto pticata napravi gnezdo. mo`e{ da se povredi{. slu{a{e i se sme{ka{e.. . .Nemoj. . Znam deka nikoga{ nema da n¢ ostavi sami. †Koj i da e drug na mestoto od pilencata i ma~iwata. dete moe. . . Toga{ pod drvoto naide ma~ka so tri ma~iwa.I kolku se gri`i za nas za da n¢ nahrani.Slezi dolu.Nikoj ne e posilen od nea! . Prepi{i ja od drugar~eto mislata {to ti se dopadna. Tie veselo skokaa okolu nea. . Drvoto slu{a{e.se javi vtoroto.OD DOMA[NATA RABOTA Pro~itaj mu gi na drugar~eto pette misli za majkata.Kolku e golema na{ava majka! . .. si pomisli drvoto. Ne saka{e da gi pu{ti sami ma~iwata. Edno od niv posaka duri i da se iska~i na drvoto. Ma~kata ode{e napred i vnimava{e na sekoja opasnost. Gi gonea peperugite.Ima pravo drvoto.re~e prvoto. . Taa e edinstvena na svetot. A i ova drvo e na{ za{titnik.Taa od ni{to i od nikogo ne se pla{i.. istoto }e si go misli za svojata majka.. .I jas se ~uvstvuvam bezbedno kraj nea! .Na{ava majka nikoj ne mo`e da ja pobedi! .re~e edno od niv.Koj bi mo`el da ja pobedi!? .. ne bidi palavo.go predupredi drvoto..se oglasi tretoto..Kako majka mi nema niedna druga..# Gorjan Petrevski 110 ....se pridru`i vtoroto.. .. ne ostana dol`no i tretoto.prifati majkata. Tie sre}no rastea vo svojot dom. .. †Majkite se silni zatoa {to za{tituvaat so svojata qubov. .

Taa e edinstvena na svetot!# [to misli{. Bidi siguren deka taa }e bide mnogu sre}na i tvojot podarok }e go ~uva kako najdrag od site ostanati. Na mesto crta stavaj navodnici. Napi{i go posledniot razgovor so tvojata majka. No vnimavaj na crtata so koja e oddelen govorot na pisatelot. Odberi go na~inot i povodot za da £ go predade{ tvojot podarok.. Ne zaboravaj na pravopisnite znaci kaj direktniot govor. 111 . koe dete bi reklo vaka za svojata majka? Objasni ja mislata na drvoto: "Majkite se silni zatoa {to za{tituvaat so svojata qubov# PRAVOPISNA VE@BA Pronajdi gi vo raskazot i prepi{i gi vo tvojata tetratka direktniot govor na pilencata i ma~iwata.. ODBERI I ISKA@I SE Napi{i pesna za tvojata majka. Nacrtaj go nejziniot portret.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Zo{to se sre}ni trite pilenca vo gnezdoto na drvoto? Kako se gri`i za niv nivnata majka? A kako ma~kata se gri`i za svoite ma~iwa? Kako drvoto poka`uva gri`a i za pilencata i za ma~iwata? RAZMISLI I ODGOVORI "Kako majka mi nema niedna druga. Napi{i £ pismo vo koe }e ja iska`e{ tvojata qubov kon nea. a pod nego nekolku ubavi misli za nea vo koi }e ja iska`e{ tvojata qubov kon nea.

Pokraj sekoja imenka dopi{i u{te po dve nejzini formi so koi }e ozna~i{ ne`en odnos kon niv ili deka se mali.. PRIMENI GO NAU^ENOTO Vo tetratkata odgovori na sledniva barawa: 1. muvi{te.. ~uvstvuvam ....______..._____. ________ vetar . lep~e.______.. Koga gi izgovaram zborovite: ra~i{te.. ~uvstvuvam . ra~ence ku}i~ka ra~i{te ku}i{te nose..______.. cvet~e. nosi{te. ku}i{te. treva ... trev~e drvo .._______. ________ 112 .. ________ cvet .. ma~ence nosi{te ma~i{te PREPI[I I DOPOLNI Zborovite vo leviot pravoagolnik ozna~uvaat ime na ne{to malo ili milo Zborovite od desniot pravoagolnik ozna~uvaat ime na ne{to _____________ Usno dovr{i gi re~enicite: Koga gi izgovaram zborovite: detence. ma`i{te.... soncence.______. ________ sonce . nosule ma~e...trevi~ka.. klupi{te..MALO I GOLEMO MALO GOLEMO ra~e.._____..... _______ grnec . _______ ~e{ma . _______ kamen .. mami~ka..

o~i{ta.2. uli~ka. no`i{te. Se podgotvuva{e da se isturi (oblak) (sonce) golem do`d. Pre~krtaj gi zborovite koi ne pripa|aat vo dadenite grupi zborovi. stap. kow . ZGOLEMENO topka._______ metla . pa moravme da mu ja letneme doma. Napi{i tri re~enici vo koi }e upotrebi{ nekoi od zborovite {to gi napi{a pogore. na neboto se pojavi edno golemo i temno _______________ . ezerce. zaj~i{te. Samo {to stignavme. Pokraj sekoja imenka napi{i ja nejzinata forma {to ozna~uva ne{to golemo ili grdo. prst. srce.______ rid . glava o~iwa.______ grad . e`i{te. Se dogovorivme da svrtime po edno _______________ vo parkot dodeka ne n¢ zafatil do`dot. u~ilnica. (veter) 113 . riba.______ drvo . nokti{te.______ ku~e .______ Prodol`i doma vo tetratkata za doma{na rabota: 1. SMALENO kap~e. No nie ne sakavme vedna{ da se vratime. e`e. Vo sledniov tekst na mestoto od praznite linii napi{i gi imenkite {to ozna~uvaat ne{to smaleno ili zgolemeno._____ tava . fustan~e. 3. slon ververi~ka.______ baba . Go pokri toploto ____________ . osi{te. No zaduva edno (krug) stra{no ______________ . 2. gumi~ka. Jas i moeto __________ Ive otidovme vo na{eto malo ___________ da vozime so (brat) (park) na{ite velosipedi. gumi{te.

nitu pak dobro osmislenite eko-paroli. a vo na{ata gradina se zagleduvaat site lu|e {to po ulicata minat. mnogu mi se dopa|a tvoevo cve}e. kade {to }e stasame go frlame. ama za `al. E. ova postojano se povtoruva! Ne vredat ni{to na{ite eko-patroli.Iva. Gledam rascvetalo. majka mi so qubov odgleduva raznovidni cve}iwa vo dvorot i mnogu gi saka.Ete i jas se ~udam. . no i tvoeto cve}e ne e podaleku. pogledni! Zar ova ne e grda slika i sram za sekoj od nas? A za zagaduvaweto zboruvame re~isi sekoj ~as. ama naokolu niz trevata nasekade ima{e smet. toa e nesovesna rabota i ~ove~ka sramota! 114 . . Taka vo kontejnerite za stara hartija se{to mo`e da se najde. site nie se pravime kako da ne znaeme kade da gi stavime. no koga se razvrtea so pogledite naokolu.Da.nalikuvaat na pisti. Ako nekoj skine cvet od gradinata. a ulicite po koi "sletuvaat# najlon }esiwa . i jas se soglasuvam so tvoeto tvrdewe i mislam deka svojot odnos sprema prirodata treba da go smeni celata na{a nacija. ostanaa bez zbor. No. Mnogu od frlenite predmeti mo`at da se prenamenat ili za recikla`a da se namenat. Pred nekoj den so u~itelkite napravivme akcija i go is~istivme u~ili{niot dvor. Od domovite i vizbite s¢ {to e nepotrebno go isfrlame.Navistina e ubavo. Se gleda deka go neguvala ve{ta raka! . neli? Kako mo`e{e za dva-tri dena olku otpad povtorno vo nego da se vseli? .[to zna~i zborot ekologija? [to e toa ekolo{ka svest? Ima{ li ti ekolo{ka svest? EKO-AKCIJA Iva i Sveto se upatija kon u~ili{teto nosej}i po edno cve}e vo saksija. Sekoe dete vo rakata nose{e saksija so nekakov cvet.Sveto. prolet e ve}e! se raduva{e Sveto na prekrasniot violetov cvet od jaglikata. .To~no. . samo ne hartija. o~igledno £ e maka. Gledam deka re~isi site dvorovi ni se solidno uredeni i ~isti. Mislam deka sekoj treba da razvie ekolo{ka svest i za~uvuvaweto na `ivotnata sredina da mu pretstavuva zadovolstvo i ~est. Veli deka cve}iwata se ukras na prirodata i ne treba da se kinat. So toa sakaa da pridonesat za uspe{nosta na martovskata u~ili{na eko-akcija. Taka so razgovor pristignaa vo u~ili{niot dvor.

Sekoj treba da razviva ekolo{ka svest. da se `ivee vo otpad ne e zdravo. 1. Za nekolku ~asa zaedno otpadocite gi sobraa. trevata ja iskosija i so voda ja narosija. gi zasadija cve}iwata pokraj patekata od po~etok do kraj. 115 . Qiqana Atanasova DA RAZGOVARAME Zo{to Iva i Sveto nosele cve}e? Kakva grda slika gi pre~ekala vo dvorot na u~ili{teto? Zo{to imalo mnogu otpad i pokraj toa {to dvorot bil is~isten pred nekoj den? Koj im pomagal vo sabotnata akcija na u~enicite? Kako izgledal u~ili{niot dvor po akcijata? NAU^IV ZA EKOLOGIJATA Pro~itaj go vnimatelno razgovorot me|u Iva i Sveto i zapi{i pet raboti {to gi nau~i za ekologijata i ekolo{kata svest.promrmore Sveto pomirisuvaj}i go cvetot. Po~naa da doa|aat i mnogu roditeli za{to be{e sabota. IZVESTUVAWE Napi{i izvestuvawe kako go obele`avte vo tvoeto u~ili{te Denot na ekologijata. Posledicite od zagaduvaweto na planetata Zemja za celiot `iv svet se katastrofalno te{ki. ^itaj vo sebe i zamisli si kako so glasot }e gi pretstavi{ Iva i Sveto. toa go znaeja site vo u~ili{teto i ve}e ima{e plan za rabota. Odedna{ siot prostor dobi prekrasen sjaj. ^itajte po ulogi. 2. Decata pak. Odberete i ~ita~ za govorot na pisatelot. Podelete go na delovi.. No. Nasekade se slu{a{e vesela pesna i smea. Ubav proleten miris ja zameni neprijatnata rea. (Prodol`i sam!) VE@BAJ DOBRO ^ITAWE Pro~itajte go tekstot redosledno. Ova sigurno i na drugo mesto ste go pro~itale.I {to vredi sevo ova cve}e {to denes go nosime ako trevata ne ja is~istime i ne ja iskosime!? . Neli e poubavo vaka? A da vi ka`am pravo. Ne~istata okolina e sram za sekoj poedinec. Zapomnete i ne pravete gi istite gre{ki.

DIREKTEN I INDIREKTEN GOVOR DIREKTEN GOVOR 1. Kire re~e: †Site dojdoa navreme#. 116 . PRIMENI GO NAU^ENOTO Slednive re~enici napi{ani vo direkten govor preobrazi gi vo indirekten: †Ovaa e mojata topka#. odam na plivawe#. Pritoa vnimavaj na interpunkciskite znaci: dvete to~ki i navodnicite: U~itelkata n¢ pra{a koja ideja najmnogu ni se dopadna. Site radosno izvikaa: †Utre }e odime na teatar!# Koga tu|ite misli gi prenesuvame so svoi zborovi. mi re~e Goce. Razgledaj gi re~enicite vo dvete koloni i razmenete si gi mislewata so drugar~eto od klupata za slednive pra{awa: Koja e razlikata me|u re~enicite od levata i desnata kolona? (Zabele`i dali ima razlika vo sodr`inata na re~enicite!) ^ii zborovi se napi{ani vo navodnici? Kako se iska`ani istite misli vo re~enicite od desnata kolona? Zo{to nema vo niv navodnici? ZAKLU^I I PREPI[I (vo tetratkata) To~noto naveduvawe na tu|ite misli se vika _______ govor. Dame ja pra{a Temjana vo kolku ~asot }e odi na trening. te gleda u~itelkata!# INDIREKTEN GOVOR 1. Nina tivko mi {epna: †Vnimavaj. 2. Mama me pra{a dali ja ~itam knigata. Mama me pra{a: †Ja ~ita{ li knigata?# 2. Kire re~e deka site do{le navreme. toga{ upotrebuvame indirekten govor. Bate re~e: †Mamo. 3. Site radosno izvikaa deka utre }e odat na teatar. Jas zasrameno rekov deka napraviv golema gre{ka. Indirektniot govor vo slednive re~enici pretvori go vo direkten. 3. Nina tivko mi {epna da vnimavam za{to me gleda u~itelkata.me predupredi u~itelkata. †Vnimavaj na interpunkciskite znaci!# .

Neka ti poslu`at gornite primeri. IMA MNOGU POLEN# Direkten govor: Zborovi na raska`uva~ot: "UBAV E OVOJ CVET. Direkten govor: "UBAV E OVOJ CVET# Zborovi na raska`uva~ot: RE^E P^ELI^KATA Direkten govor: "IMA MNOGU POLEN#.RE^E P^ELI^KATA. Prepi{i go sledniov tekst i stavi gi soodvetnite interpunkciski znaci: Damjan ja pra{a Temjana Vo kolku }e odi{ na trening Vo pet ~asot i petnaeset minuti mu odgovori taa Mene }e me nosi tatko mi so avtomobilot re~e Damjan mo`e da dojde{ so nas. Preobrazi ja ovaa re~enica od indirekten vo direkten govor. IMA MNOGU POLEN# . SOGLEDAJ. PRIMENUVAJ Direktniot govor vo re~enicata mo`e da se napi{e na tri na~ini: Zborovi na raska`uva~ot: P^ELI^KATA RE^E: Direkten govor: "UBAV E OVOJ CVET. ZAPOMNI. Nastavni~kata n¢ pra{a koja ideja najmnogu ni se dopadna. CRTA I NAVODNICI POTSETI SE Kako se vika to~noto naveduvawe na tu|ite zborovi? Koj govor e indirekten? SRABOTI SAMOSTOJNO So moliv~e stavi gi interpunkciskite znaci vo slednava re~enica za da go obele`i{ direktniot govor: Maja mi predlo`i Popladne dojdi kaj nas. dvete to~ki i crtata (tire).INTERPUNKCISKI ZNACI KAJ DIREKTNIOT GOVOR: DVE TO^KI. izvi~nik ili tri to~ki. a potoa se zatvoraat navodnicite. 117 . a potoa to~kata. Koga re~enicata zavr{uva so to~ka. - PRIMENI GO NAU^ENOTO NAU^I POVE]E Na krajot od re~enicata vo direktniot govor prvo se pi{uva pra{alnik. Primeni gi trite na~ini. se pi{uvaat prvo navodnicite. Vnimavaj na navodnicite.

Brojot na ~lenovite treba da bide neparen. Pet~lenata dru`ina od petto-4 be{e vedna{ sostavena.bliznaci Kirko i Spirko.Kolku vapsani jajca iskr{i? . i bra}ata .ne izdr`a qubopitniot Bla{ko. . Vo slu~aj koga za ne{to se glasa.Mame{e so drveno jajce? .U`iva{e li vo kr{eweto? .Zo{to tokmu pet? ]e pobrza da pra{a Bla{ko.. Tri sprema dva za ova ili za toa.BIDI ISKREN Potseti se na minatiot Veligden i iskreno ka`i mu na drugar~eto do tebe: . 118 .Ne pra{uvam tuku }e odgovaram za petka! . Vlatko... koi se nerazdelni.. Mi{e kako soset~e na Bla{ko.Sekoja u~ili{na dru`ina e sostavena od pet ~lena! . .Komu mu prizna deka ima{ drveno jajce? [ESTIOT ^LEN Vlatko od petto-4 re~e: . Bla{ko kako negov prv drugar.

^uk-~uk. va`no e da se u~estvuva. nekoi se oblo`uvaat.Kirko i Spirko.No. tie se posledni! . Bla{ko? . brat~e! .se po{eguva qubopitnikot.. Pobednikot od ovoj duel. za koe veruva{e deka ima najcvrsta lu{pa {to }e im odolee na site udari. Mi{e zamavnuva. samo da pobedam#. Site napregnato o~ekuvaat. rizikuvaj}i da bide diskvalifikuvan. .Nema nagradi. Se sramam {to voop{to go ponesov ova drveno jajce. Mi{e. . Vo ~etvrtok na vtoriot odmor. Se premisluva. mu ostavil kru`no kapa~e vrz koe treba da ~ukne jajceto od Qup~o. Kako da se bori so sebesi. nabli`uva praznikot Veligden! Predlagam da organizirame edno veselo natkr{uvawe na vapcani veligdenski jajca. nikoj od oko ne bi otkril deka e drveno.. U~enicite aplaudiraa. Po~na veligdenskoto natkr{uvawe! U~estvuvaa samo petmina natprevaruva~i. a ozgora..Dru`ino. toa ne bi bilo fer.se soglasi Spirko. Ne e ~esno.Ajde! [ampionot ne se pla{i od nikogo! . Sekomu po drugarsko par~ence! Velko Nedelkovski 119 . dozvoleni se site boi i {ari. se dava sekomu po par~ence. .re~e Kirko. ~uk-~uk! "Oooo!# vikna Il~o od publikata. koga mu prijde Qup~o.Kraj~e od mojata v~era{na kifla so marmalad! . Odberete si edno jajce. no ne sakam taka. Pobednikot }e dobie . "Uh. ozgora i strani~no..Dali mo`e i jas da u~estvuvam? . . Site o~ekuvaat. "Istovremeno puknaa dvete jajca!# . se nadeva{e toj. Go dr`i jajceto vo dlankata. i go spu{ti vo nea drvenoto jajce. Bliznakot Spirko se vooru`a so edno {ilesto zeleno jajce. ronej}i par~enca lu{pi od svoeto raspukano crveno jajce. mo`e{ da nabquduva{ od publikata. Bliznakot Kirko ponese krupno jajce od misirka.{to }e dobie. Be{e crveno vapcano.gi najavi Vlatko. Lesno }e pobedev. . sega se natkr{uva so Bla{ko. Site da vidat! Qup~o otide do kantata za otpadoci. Duri i pobednikot Spirko. vo agolot na u~ilnicata. i ~udo! Koko{kinoto jajce se poka`a pocvrsto! Spirko tuku{to se podgotvuva{e da se proglasi sebesi za "veligdenski vitez#. A Vlatko se dobli`i do Qup~o i toplo mu re~e: .Ne.Ti si {estiot ~len na na{ata dru`ina! Bravo i zdravo! Se rakuvaa. drugite se publika. Qup~o. No. a potoa seriozno dodade: .mu odgovori Vlatko. samo na{ata petorka! .ko~operno re~e Spirko. pra{a: .Eden proleten den Vlatko gi potseti: . ]e se kr{ime po principot "podobriot e sleden!# Iskr{enite jajca se lupat na lice mesto.. Qup~o se dvoumi. sega }e go frlam.Misirkino jajce. takvo imam! . se posoluvaat.. koj go prislu{nuva{e nivniot razgovor. me|u palecot i pokazalecot. Osamna dolgoo~ekuvaniot ~etvrtok.Ne mo`am da bidam izmamnik! Imam drveno jajce.Ne mi pre~i. da ka`e ili da premol~i. Iskr{enite veligdenski jajca bea vkusna oddelenska u`inka. ^uk-~uk! Prvo pukna jajceto vo rakata na Vlatko.Mo`e li i jas da se natprevaruvam? Imam edno crveno vapcano jajce. Sepak se re{i da ka`e: .

Odgovorite na pra{awata }e ti pomognat vo sostavuvaweto na planot: Tema: (Za {to ili za kogo se zboruva vo raskazot?) Glavni misli: 1. Pi{uvaj na latinica! POTRUDETE SE Podelete se vo grupi po trojca. Zo{to Qup~o stanal {estiot ~len na dru`inata? Vreme na nastanot: (Koga se slu~ila slu~kata?) Mesto na nastanot: (Kade se slu~il nastanot?) Poraka: ([to treba da ima vo srcata na site lu|e?) PRONAJDI I PREPI[I Prepi{i go delot od poslednata celina vo koj e opi{ana vnatre{nata borba na Qup~o i negovoto priznanie. [to se dogovorile da organiziraat za Veligden? 3. [to sostavile u~enicite od petto-4? 2. izreka _______________________________________________________ (Se objasnuva najva`noto od raskazot.) Eden zbor ___________________________________________________________ (Najva`niot zbor od raskazot {to ja objasnuva sodr`inata. Sostavi plan po redosledot koj ti go nudime. Kako te~ele podgotovkite za natprevarot? 4. Mo`ete da pi{uvate na listovi koi potoa }e gi istaknete na panoto vo u~ilnicata. Koj pobedil? 5.SOSTAVI PLAN NA RASKAZOT Pro~itajte go raskazot i podelete go na pet logi~ki (raska`uva~ki) celini. Pro~itajte go raskazot vnimatelno i potrudete se zaedni~ki vo tetratkite da napravite vakov prikaz na ovoj raskaz. Re~enica _____________________________________________________________ (Za {to se zboruva vo tekstot?) Misla. Prepi{i go delot od poslednata celina vo koj e opi{an voshitot na Qup~evite sou~enici za negovata postapka.) Boja ________________________________________________________________ (So koja boja }e gi pretstavi{ ~uvstvata od raskazot?) Dopolni: Edna od najdobrite raboti vo raskazot e ________________________ ([to sfatil glavniot lik?) 120 .) Simbol ili slika (Pretstavi ja sodr`inata vo edna slika.

a selanecot bil gladen. Tamu videl nasobrani lu|e od seloto koi go zafatile seto mesto okolu ogni{teto. {to sedele kraj ogni{teto.Ami. Toga{ itriot selanec si sednal na toplo mesto kraj ogni{teto i po~nal da si go jade nara~aniot grav. Ako ne veruvate pojdete so meanxijata i }e se uverite. daj mi edna porcija grav. pa re{il da ru~a vo meana i da se stopli.E. Go vrzal magareto pred meanata i vlegol. moevo magare jade grav. Na patot na{ol edna meana koja se nao|ala vo nekoe pogolemo selo. badijalxii. Selanecot smislil {ega so koja }e gi natera selanite. gi naostrile u{ite i nekoj od niv mu rekol: . Nasobranite selani. Makedonska narodna prikazna DA RAZGOVARAME ZA PRIKAZNATA [to pobaral itriot selanec od meanxijata? Zo{to? [to misli{: te{ko mu bilo da gi naditri selanite? Zo{to misli{ taka? Ova e makedonska narodna prikazna. Po {to go prepoznava{ negoviot lik? Kogo naj~esto go naditruval? MAGARETO [TO JADELO GRAV Vo eden zimski den nekoj selanec se vra}al od pazar v selo i bil re~isi premrznat od studot. a druga porcija odnesi mu na moeto magare {to e vrzano nadvor pred meanata.Pro~itaj nekoj raskaz za Itar Pejo.Meanxi. So nekolku re~enici dopolni go krajot na prikaznata. Meanxijata mu donesol edna porcija grav i trgnal da mu nosi porcija grav i na magareto. Trgnale po nego site selani i go oslobodile mestoto okolu ogni{teto. Bilo ve}e pladne. 121 . magare }e jadelo grav?! . PROSLEDI DOMA Na nekolku nacionalni televizii se emituvaat makedonski narodni prikazni. Stoej}i do vratata mu viknal na meanxijata glasno: . Prosledete dve od razli~ni televizii i raska`ete gi vo va{ite tetratki za doma{na rabota. da izlezat nadvor. Objasni so svoi zborovi {to znae{ za makedonskite narodni prikazni? IZRAZI SE PISMENO Stavi se vo uloga na itriot selanec i preraska`i ja prikaznata interesno i sme{no za da go privle~e{ vnimanieto na slu{atelite. Pro~itajte gi pred drugar~iwata.

ispla{en. .. Toa se ptici .. Zo{to gi frla? Zo{to ni pravi |ubre? 122 . prave{e ptici od hartija.. Ne se toa kni`i{ta.. lu|eto se iska~ija vo stanot na Qup~o.RAZMISLI . i niz koj prozorec. i tie po~naa da vikaat po Qup~o gledaj}i go kako dr`i v raka nekolku napraveni ptici za da gi frli niz prozorecot. i ako trgnat po tvojot primer. Lekarot gi pogledna razlutenite lu|e i im re~e: . gledaj}i od koj kat izletuvaat pticite..RAZMENI GO MISLEWETO Poznava{ li nekoe dete invalid? Se dru`i{ li so nego? Invalidite se ograni~eni vo dvi`eweto.. Od daleku zali~uvaa na vistinski beli i {areni ptici.. pa|aa i vo dvorot od zgradata i na ulicata i na pokrivite od poniskite ku}i i na avtomobilite parkirani na parkirali{teto kraj zgradata i na drvjata vo dvorot i park~eto.Neka se {to sakaat .. Qup~o `ivee{e na desettiot kat od visokata kula i pticite od hartija dolgo vreme kru`ea niz vozduhot dodeka se spu{tea i zaprea na zemjata. im otvori lekarot koj vo toj moment be{e dojden kaj Qup~o da napravi vizita i da mu gi dade potrebnite lekovi.. tropnaa na vratata. I eden den. }e dojde{e do prozorecot. }e n¢ zatrupaat so knixi{ta. .vikaa lu|eto. }e stane{e od krevetot. Pticite gi krie{e zad grbot. Qup~o. ti li si toj {to gi frla{ ovie kni`i{ta. vo zavisnost od hartijata {to ja ima{e. Pticite koi bea i golemi i mali. potpiraj}i se na patericite..A. go otvora{e prozorecot i gi frla{e nadvor. Dali mestoto kade {to `ivee{ e prilagodeno za invalidizirani lica? Porazgovaraj za toa so parot od klupata..Smirete se . nafrla edno ~udo ptici. Poleka.. . KOPNE@ Qup~o. se sobira{e vo krevetot. Za ovie meseci otkako le`i bolen i ne mo`e da odi podaleku od sobata. {to ni pravi{ |ubre po katovite i dvorot? [to |avol te tera ova da go pravi{? Ako te vidat i drugite deca.

.im re~e lekarot. Lu|eto pro{epotija: .. Lu|eto go gledaa lekarot skameneti.. ..gi uspokojuva{e lekarot. navistina li~ea na vistinski ptici.. Raska`i go raskazot od toa stojali{te. se javuva kaj niv fantazija da imaat krilja. Da ne go vidime pove}e.vikaa lu|eto.go gledaa lu|eto lekarot.. Razbirate. So so`aliv pogled go gledaa Qup~a koj zad grb gi dr`e{e pticite kako najskapo ne{to na svetot.Preku pticite se zamisluva sebe si kako leta. nemi.@alime ....Deteto e vo takva situacija {to taa negova `elba e i pove}e od toa . Pro~itaj {to si napi{al.... ... .. TVORI Zamisli deka si eden od lu|eto koi naluteno vlegle kaj Qup~o.. . . da letaat kako ptica . Prikovano e da le`i v krevet . nazade~ki. Pri raska`uvaweto iska`i gi emociite..Ama kakva `elba! . Naslovot neka bide "KAKO SE POSRAMOTIV#.. Kaj takvi bolni se javuva `elba da ja nadminat bolesta . Da. se povlekoa.... Objasni go zborot kopne` so svoi zborovi onaka kako {to ti go sfa}a{.. Prepi{i gi vo tvojata tetratka..^ekajte da vi objasnam .[to ni e nam gajle . Najubaviot trud nagradete go so rakopleskawe.Kakva situacija.Deteto ima paraliza . . kopne` . Preku ovie ptici {to gi frla.. so smireni zborovi im re~e: . PRO^ITAJ I PREPI[I Pro~itaj gi zborovite na lekarot so koi toj im se obratil na lu|eto... A toj poleka.... Jovan Strezovski DA RAZGOVARAME Za {to kopneel bolniot Qup~o? Od koja bolest boleduva? Preku koja edinstvena negova igra go izrazuval negoviot kopne`? Komu mu pre~ele pticite od hartija? Kako izreagirale? Kako se ~uvstvuval Qup~o koga lu|eto do{le vo negoviot dom? Kako se ~uvstvuvale lu|eto otkako razbrale kakov problem imal Qup~o? OBJASNI Objasni kako ja sfa}a{ `elbata na Qup~o da pu{ta ptici od hartija. . 123 . kako ne{to {to e del od nego. .i poleka. . Kopne` . kakov kopne` . Pticite {to prodol`ija da pa|aat na drvjata vo dvorot. A koga ne mo`at.@elbata go tera toa da go pravi .

brda. Objasni koi sposobnosti i ve{tini na pticata go voshituvaat poetot. sin. Crven. den v sjaj Od slamka i od kal da svie gnezdo . potoci beskone~no? Vo polskoto u~ili{te u~ela vredno. `olt cvet po cvet Vrednata p~ela gi posetuva v let Od kade gi znae pati{tata na ovoj svet Nadolnici. mesec. RAZGOVARAME ZA LIRSKATA PESNA Komu mu se voshituva poetot vo ovaa pesna? Pro~itaj ja prvata strofa. ugornici.Porazgovaraj so drugar~eto za insektite i pticite. Pajakot. |er|ef -trkalezna ramka na koja se raspnuva platnoto {to se veze.raj ^edoto da go podgotvi za let vo svojot roden kraj Od kade nau~ila ovaa ptica tolku `edno? Vo polskoto u~ili{te u~ela vredno. koj gi u~i taka ve{to i ume{no da opstojuvaat vo sredinata? 124 . [to ti e posebno interesno vo nivnoto odnesuvawe? POLSKO U^ILI[TE Godi{no vreme. [to znae da pravi p~elata? A pajakot? [to sporedil poetot so kineska tantela? RAZMISLI I OBJASNI Postoi li polsko u~ili{te vo koe pticite i insektite go u~at toa {to mnogu ve{to go pravat? Navistina.spremata {to ja donesuva nevestata kaj ma`ot. male~ka buba~ka so gordost sjae Na }erka si ~eiz da tkae Ovaa kineska tantela {to ja znae Na koj |er|ef go vezela ve{to? Vo polskoto u~ili{te u~ela vredno. Ali Akba{ GO ZBOGATUVAM RE^NIKOT ~eiz . violetov.

~asot na pretstavata) KADE . muzej. RABOTI PO SLEDNIOV PLAN Koga }e se vrati{ v u~ili{te. Slu{aj ja muzikata i sledi gi dvi`ewata na baletskite umetnici koi }e te vodat vo nastanite.IZVESTUVAWE POTSETI SE Minatata godina u~e{e za izvestuvawe i sigurno si napi{al izvestuvawe za posetena teatarska pretstava. dekorot. institucija) KAKO . Toa e eden od najubavite baleti za deca koj pleni so igrata. eko-akcii. literaturni ~itawa i sli~no). za {to }e izvestuvate?) KOGA . POSETETE Organizirajte se i posetete ja baletskata pretstava "Doktor Ofboli# vo Makedonskata opera i balet vo Skopje. Nemate mo`nost da posetite teatarska pretstava vo tvoeto mesto na `iveewe ili vo najbliskiot grad kade {to ima teatar? Napi{i izvestuvawe za koja bilo posetena institucija vo tvoeto mesto na `iveewe (lokalna TV ili radiostanica. sredi gi vpe~atocite i napi{i izvestuvawe po sledniov plan: KOJ . Razgovarajte za toa.(vremeto na trgnuvaweto. I vo tvoeto u~ili{te se slu~uvaat interesni nastani (priredbi. mesna zaednica. obidete se da najdete TV-snimka na ovaa pretstava.iska`i gi svoite li~ni vpe~atoci od pretstavata ZAKLU^OK Najinteresnite izve{tai pro~itajte gi preku razglasnata stanica vo va{eto u~ili{te. kako se oble~eni baletskite umetnici (kostimografijata). Zapamete gi likovite. muzej. Gledajte ja zaedno i u`ivajte.([to da prosledite. fabrika).(Koj trgna za Skopje? So {to trgna?) [TO .grad. Pri kupuvawe na biletot sekoj }e dobie flaer na koj se ispe~ateni najva`nite podatoci za baletot. ili vo nekoe detsko spisanie.ekskurzii. muzikata i sodr`inata. pratete gi do va{iot lokalen (mesen) vesnik koj ima rubrika za deca. kviz-natprevari. izlo`bi. 125 . Ako ne ste vo mo`nost da ja izvedete ovaa poseta. Dodeka ja sledi{ pretstavata vnimatelno nabquduvaj kako e uredena scenata. op{tina. sportski natprevari.(mestoto na posetata . redakcija na vesnik. Pro~itaj go i so~uvaj go. izlo`ba ili nekoe slu~uvawe vo u~ili{teto.

podmet e ______. Prosta re~enica e ______________.golema tvorba vo proza so pove}e likovi i pove}e slu~ki i nastani.i toga{ koristime posebni formi na zborovite. Odgovorite na slednite pra{awa }e gi zapi{uvam vo tetratkata.vo nea ima dva i pove}e glagoli. odnosno sostavena e od dve i pove}e prosti re~enici. 126 .e govorot od drugo lice prenesen so svoi zborovi. DETSKI ROMAN . ROMAN . Vo nego ni{to ne dodavame i ne odzemame.e govorot od drugo lice prenesen onaka kako {to e izgovoren. gi odgledale i esenta site si zaminale. podmet e ______. ISTI ZBOROVI. prirok e ______.glavnite likovi se deca i temata e od detskiot `ivot. NO SO RAZLI^NO ZNA^EWE . INDIREKTEN GOVOR . prirok i dodatoci na podmetot i prirokot. ]e gi prepi{am dvete imenki so koi e ozna~eno ne{to malo i milo.vo nea ima samo eden glagol. Napravile lastovi~kite proletta gnezdo pod streata na edna selska ku}a. Slo`ena re~enica e _____________. dodatoci na prirokot se _______________. NE[TO E MALI ILI GOLEMO . SLO@ENA RE^ENICA . PROSTATA RE^ENICA mo`e da bide iska`ana: a) samo od podmet i prirok i b) od podmet.GI PROVERUVAM I GI UTVRDUVAM ZNAEWATA PROSTA RE^ENICA . Im se izvele de~iwa. Od niv }e izvedam novi zborovi koi istite ne{ta }e gi ozna~at kako mnogu golemi. DIREKTEN GOVOR . No ima isklu~oci. priroci se __________.vo na{iot jazik eden ist zbor vo dve re~enici mo`e da ima razli~no zna~ewe. [to e imenkata gnezdo vo slednava re~enica vo sporedba so imenkata gnezdo vo gorenavedenata re~enica? Imaat li isto zna~ewe? Nivnata ku}a be{e gnezdo na peja~i.

@ilavo. "Dali ja saka{?# . Vistinska carica vo carstvoto bilno! Kako jaglika ja znaeme site. Napi{i gi i drugite imiwa za nego. Objasni go so svoi zborovi.ako nekoj me pra{a.lastar~e.DOSETI SE IDNINATA NA PLANETATA ZAVISI I OD MENE Koi proletni cve}iwa gi znae{? Nabrojuvajte so drugar~eto i zapi{uvajte gi imiwata vo tetratkata. Kako `olto buket~e od trevjeto blika. dokolku gi ima. Koj znae pove}e imiwa? CARICA . 127 .JAGLIKA Taa ja kiti planinata naprolet. ZADA^I Nau~i ja pesnata napamet i recitiraj ja izrazno. No i ova neka ne ve ~udi: i petoprst taa se vika. Gran~e . So kruna: grst cvetni liv~iwa na vrvot. Pod koe drugo ime e poznata kaj narodot? Spored {to taa go dobila toa ime? Zaklu~i od poslednata strofa kolku poetot ja saka i ceni jaglikata. kako da mu ka`am kolku ja cenam? Ne samo so dva prsta na rakata krenati za nea e malku i pet prsti ako krenam! Aleksandar Kujunxiski RAZGOVARAME ZA PESNATA [to dozna ti od pesnata za proletnoto cve}e jaglika? Si videl li ti vo priroda jaglika? Vo koja strofa poetot dava opis na jaglikata. Opi{i edno proletno cve}e {to e karakteristi~no za tvojot kraj. silno.

rasturaj s¢ dokraj. Kakvi pejza`i i zelenila vo boja. Ete. Svesti si se na vreme. a ako ne{to ne ti e jasno zamoli si go kompjuterot. nivite. a vide auspuh xitni mu se. Patem potseti se na na{ite najgolemi uspesi: uni{tuvawe na potocite. natepaj se ~ist vozduh i posle izlezi na u{te po~ist vozduh i mavaj. ezerata. ajde. budi vo ~oveka `elba za karanica i tepa~ka. Rafinerija za nafta. planinite. Krv do kolena. Cementarnica. ^eli~i si go zdravjeto i stanuvaj telo za dvaeset i prviot vek.. S¢ ne{to im fali. pa da se vidi! [to ima da se vidi! Pa onie koga yirkaat od vozot.. {to i da bilo. ^ist vozduh e polovina vojna.DI[EWE NA AUSPUH Eden tip. ~oveku. nekoja hemiska industrija. taka so siva {apka i debela siva cigara vo racete mi se iznarazvika za ni{to. saksiite i ona pod noktite. Dodeka se snajdov u{ite mi bea polni so vakvi re~enici: Kakvi ~isti vozdusi i drugi trakatanci?! Toa e nazadno.? Malku im e prvata i poslednata stanica. ajde! [to ima da se vidi i do`ivee.. rodninite i prijatelite vo blizina na @elezarnica. Toj samo ja zovriva krvta.. poglednete vo istorijata vo vremeto na toj ~ist vozduh. Navreme. nenasitni edni. moriwata. Promoviraweto na Negovoto Veli~estvo SMOG Siviot vo vrvno bo`estvo e vo tek. S¢ e videno i fino opi{ano vo knigi. grabni go za da ne ti go grabnat i di{i. I u`ivaj.. A jas znam im fali samo malku brzina za da vlezat ve}e edna{ vo dvaeset i prviot vek. rekite. a ne pak od avtomobilot. oti posle }e bide docna. Van~o Polazarevski 128 . A ~istiot vozduh?! Ofkame nebare nekoj se ofajdil od nego. Ne izleguvaj od liftot. Da se vidi. vojna do vojna. Zatoa. Neka pe{a~at potencijalnite samoubijci. zaostanato kako `elka vo trka-zbrka na pet iljadi. Nemale druga rabota.. s¢ }e ti objasni. Preseli gi roditelite.

16. MO@AM SAM DA NAPRAVAM MO@AM ZAEDNO SO DRUGITE 129 . napi{i gi razmisluvawata za tvoite postapki so koi bi mo`el da pridonese{ za za~uvuvawe na ~ista i zdrava okolina.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Veruvame deka pravilno ja razbra porakata na ovoj raskaz. [to zabele`uva{? [to e zaedni~ko vo dvata raskazi? PREDVIDI [to mo`e da £ se slu~i na na{ava planeta ako i ponatamu ne vodime gri`a za okolinata vo koja `iveeme i prirodata {to ne opkru`uva. Ka`i kako ja razbra? [to ni pora~uva pisatelot preku nego? Koga e napi{an ovoj raskaz? Nabroj gi site negativni pojavi {to gi kritikuva pisatelot? Koj e vinoven za s¢ {to e uni{teno. [TO MO@AM JAS Vo vakva tabela {to }e ja nacrta{ vo tvojata tetratka. zagadeno i nepravilno izgradeno na na{ava planeta? Potseti se na raskazot †Lo{i zborovi# od istiot avtor na str.

Za~udeniot princ zastanal i se zagledal vo nea. Koga porasnal. Vo raka mu ostanala nejzinata rakavica koja edvaj ja navlekol na maliot prst. Pred nego se pojavila samovilata. Princot se izraduval i srceto mu zaigralo. ama ne dojdov da zaigram vo oroto bidej}i sum olku male~ka.RAZMENI GO MISLEWETO Kakva sodr`ina o~ekuva{ vo bajka so naslov "Malata samovila#? Pro~itaj ja bajkata po delovi. Dolgo se {etale po mese~inata i razgovarale. Odel po belata mese~ina i ja baral malata samovila. Ve~erta zaigrale oro najli~nite devojki i samo vo nego gledale. Prvo pro~itaj go prviot del.RAZMISLI . Bila mnogu mala. Mese~inata svetela kako den. Taa se izmolknala i is~eznala. na sjajnava mese~ina koja za mene e son~ev sjaj. MALATA SAMOVILA Si bile kral i kralica i imale sin edinec. Koga izlegol na livadata zdogledal mala samovila oble~ena vo sjaen fustan izvezen so zlato. dlaboko ti se poklonuvam. srebro. site lu|e od kralstvoto go proslavuvale negovoto polnoletstvo. Voop{to ne se ispla{il od ovaa no}na pojava. PAUZA [to misli{ deka }e se slu~i? So koi dokazi raspolaga{? Slednata no} povtorno oti{ol tamu. Nea nikade ja nemalo. Princot se za~udil 130 . Taa mnogu mu se dopadnala na princot. Na polno} gostite se razoti{le. zastani i predvidi go tekot na dejstvoto. Nata`en se vratil vo zamokot i nikomu ne ka`al ni{to. Zamisleniot princ poleka se {etal po mekata trevi~ka. skapoceni kamewa i iljadnici sve}i. Na`alen. Na princot ne mu se spielo i oti{ol vo lipovata {umi~ka. ja izvadil rakavi~kata od pazuvite i ja baknal. a na glavata £ bleskala kruna ukrasena so skapoceni kamewa. a taa progovorila so yvonliv glas: . 1. Zamocite blesnale od zlato.Moj ubav princu! I jas bev povikana na tvojata proslava. tuku £ pri{ol i ja fatil za rakata. Zatoa sega. Dolgata kosa £ bila spu{tena na ple}ite.

Princot ne ni zabele`al deka taa se smalila.Mil moj . . .rekol princot. a toj podglednuval vo nea. PAUZA [to misli{ deka }e se slu~i? So koi dokazi raspolaga{? [to navistina se slu~ilo? . pogledni fustanot mi e predolg! . Po tri dena napravile svadba.viknala princezata. Sekoja no} se sostanuvale na nivnoto mesto. Toga{ po~inal stariot kral. . @iveele sre}no sedum godini. So o~ite postojano go sledela princot.rekla taa . Koga povorkata trgnala kon grobi{tata. mrtovecot go ~uvale najubavite `eni od zemjata. Koga stasale pod starata lipa. Naredeni pokraj sandakot.}e bidam tvoja ako me saka{ samo mene.vikal princot bez razmisluvawe . Vo mislite mu se vgnezdila malata samovila i s¢ pove}e se zaqubuval vo nea. veselo go do~ekala i zagukala: 2. Preku den princot bil ta`en.koga zabele`al deka taa raste dodeka zboruva so nego. Princot se o`enil so devojkata. Site se voshituvale na ubavinata na samovilata. mila moja! Jas ne mo`am da `iveam bez tebe.Zemi ja i ~uvaj ja kako amanet . Ti mora{ da bide{ moja kralica. osvetlena so polna mese~ina.rekla i is~eznala. 131 . a rakavi~kata £ bila pretesna. . PAUZA [to misli{ deka }e se slu~i? So koi dokazi raspolaga{? [to navistina se slu~ilo? .Jas }e doa|am s¢ dodeka ima mese~ina. . Odedna{ `ena mu se sopnala na fustanot i za malku }e padnela. Na devettata no}. So nea ni tri dena ne `iveel sre}no. A taa sekoja no} s¢ pove}e rastela. tri pati poglednal vo devojkata dr`ej}i ja svojata `ena za raka. a drugite nema ni da gi poglednam.]e ja nosam na srceto . Koga go zakopale kralot.Zasekoga{. taa potpolno is~eznala. ubavicata pominala pokraj nego.Dobro! No zapameti {to ti velam: }e bidam tvoja samo dodeka go dr`i{ dadeniot zbor. zasekoga{! .A ne. Me|u niv bila i edna devojka so crvena kosa i crni o~i. Toj go zabele`al toa.Au. Koga se razdelile bila dvapati pogolema. Ne videl deka `ena mu e s¢ pomala. .i samo tebe. 3.

razmenete gi odgovorite. Raspravaj za svoite tvrdewa. a taa nikoga{ ne se vratila. Duri sega videl {to napravil. Vo slednite 7-8 minuti vo va{ata grupa napravete popis na site dokazi za va{eto opredeluvawe. ja izbrkal. Pla~el i vozdivnuval za malata samovila. Porazenata grupa neka £ ~estita na pobedni~kata taka {to }e £ go podari stripot. Slovene~ka narodna bajka DA RAZGOVARAME Gre{e{e li vo predviduvaweto na tekot na slu~uvawata? Zo{to? Koga pogodi {to }e se slu~i? [to gi popre~uva{e tvoite predviduvawa? SOZDAJ Na slednoto pra{awe odgovori taka {to }e najde{ dve tvrdewa koi odat vo prilog na potvrdniot odgovor DA i dve tvrdewa koi odat vo prilog na odre~niot odgovor NE: Dali malata samovila dobro postapila {to pove}e ne se vratila? Nactraj vakva tabela vo tvojata tetratka i zapi{i gi tvoite tvrdewa. razgovarajte i povtorno pro{iri ja tvojata tabela. go navreduvala. Potrudete se da gi odbranite svoite ubeduvawa. Vie sega raspravavte. Koga mu zdodealo. ja vikal i ja ~ekal svojata samovila. Sekoja no} sedel pod starata lipa. ^ekaj}i ostarel. Grupirajte se vo grupi po ~etvorica. Bidi vo onaa grupa ( DA ili NE) za koja si se opredelil. Koga ne £ ja ispolnuval `elbata pla~ela. DA NE Dopolni ja tabelata so tvrdewata na drugar~eto od tvojata klupa. Otkako }e se opredeli{ za grupata koja odgovara na tvoite stavovi zaedni~kite tvrdewa zapi{ete gi vo edna pogolema tabela i raspravajte (polemizirajte) so drugata grupa. 132 . se karala so nego.Postojano barala ne{to. go smeni li svoeto? Objasni go odgovorot. Ilustrirajte gi va{ite tvrdewa vo forma na strip i demonstrirajte go. Koga gi slu{na tu|ite mislewa.

momini solzi. April e najgolemiot prijatel na bosonogoto detstvo. April e najveseliot proleten svira~. Opi{i ja slikata predadena so ~etvrtata re~enica. Prepi{i ja i namesto trite to~ki dopi{i u{te nekolku vidovi cve}iwa {to cvetaat vo april. April e p~elar i cve}ar. Pred golemata armija od jasmin.Napi{i {to te raduva vo april? Pro~itaj mu na drugar~eto. I pretposlednata re~enica pisatelot ja zavr{il so pravopisniot znak tri to~ki. April e najgolemiot la`go na svetot (no samo eden den!) .. Vidoe Podgorec VOO^I. ~ekori najvisokata topola so zeleno zname vo racete. DOPOLNI Prepi{i gi vo tetratkata {este re~enici vo koi pisatelot mesecot april go prika`al kako li~nost so razni profesii i osobini. Zapi{i go vo tetratkata.Pogledni nagore. APRIL April e mlad kowanik {to galopira niz zeleni livadi. Pronajdi ja re~enicata vo koja pisatelot gi nabrojuva aprilskite cve}iwa. ov~ar i ora~. ov~ar i ora~? Objasni ja poslednata misla. April e {aren proleten avtobus za koj ne se potrebni asfaltirani i poplo~eni pati{ta. cve}ar. Toj doa|a od topliot jug i donesuva lisja i cve}iwa. jagliki. April e mlada nasmeana prodava~ka na cve}iwa. ne e ni son! A po tebe yvoni vedra smea: †Apri-li-li-li!# Vo april cvetovite slavat pobeda. Toa zna~i deka mislata ne e dovr{ena. OBJASNI I OPI[I Zo{to pisatelot go narekuva mesecot april: p~elar.. ODBERI DRUG NASLOV Razmisli kakov drug naslov mo`e{ da £ dade{ na ovaa prekrasna literaturna tvorba. Odberete nekolku najubavi naslovi 133 . Koja ti ostavi najsilen vpe~atok? Objasni zo{to. leta slon! Ne e izmislica. rozi. ptici i p~eli. Ju`niot vetar so vla`na krpa gi bri{e damkite od sinoto lice na neboto nasmevkata Aprilova da bide po{iroka.. Dovr{i ja taka {to }e nabroi{ u{te nekolku zanimawa na mesecot april. sinoli~ki.. no ne uspeal da gi nabroi site. PREPI[I.

sela. sela. Najvkusno e bitolskoto mleko. NARODI. GRADOVI. NIVNI @ITELI. SELA. oblasti @ITELI na gradovi. KONTINENTI @ITELI na dr`avi i kontinenti NARODI GRADOVI sela. Na evropskiot kontinent `iveat razni narodi. narodi.GOLEMA BUKVA PRI PI[UVAWE IMIWA NA DR@AVI. gradovi. kontinenti. oblasti Makedonija Amerika Evropa Makedonci Amerikanci Evropeec Evropejci Srbi Aziec Azijka Azijci Afrikanec Afrikanka ^esi Srbija Makedonec Makedonka Makedonci Albanec Albanka Albanci Francuzin Francuzinka Francuzi Srbin Srbinka Srbi Kinez Kineska Kinezi Bugarin Bugarka Bugari ^eh ^ehinka ^esi Ohrid Ki~evo Ko~ani Debar Mariovo (oblast) Male{evo (oblast) Laktiwe (selo) Azija Afrika ^e{ka i ^ehija ohri|anec ohri|anka ohri|ani ki~evec ki~evka ki~evci ko~anec ko~anka ko~anci debranec debranka debrani Mariovec Mariovka Mariovci Male{evec Male{evka Male{evci laktinec laktinka laktinci ZAPOMNI Prisvojnite pridavki izvedeni od ovie imenki se pi{uvaat so mala po~etna bukva. PRODOL@I Napi{i vo tvojata tetratka pove}e re~enici vo koi }e upotrebi{ nekoi imiwa na dr`avi. Vo mariovskite sela ima malku lu|e. `iteli na gradovi. Najmnogu kupuvam makedonski proizvodi. Site balkanski narodi se na{i prijateli. 134 . OBLASTI I NIVNITE @ITELI DR@AVI.

8 Mart. 11 Oktomvri. Mala Bogorodica. Prvi maj. Sveti Nikola. sledniot zbor zapo~nuva so golema bukva. 2 Avgust. 135 . Badnik. Toga{ sme doma ili odime nekade zaedno. Golema Bogorodica. Ilinden.. Sveti \or|ija. Pro~ka.. ZABELE@I ZAKLU^I SAM ^ii imiwa se napi{ani so zadebeleni bukvi? Koj zbor e so golema po~etna bukva vo imiwata na praznicite napi{ani so cifra? Kako poinaku mo`e da se napi{at tie praznici? Napi{i gi: Prvi maj. so golema bukva se pi{uva samo prviot zbor: Nova godina. toga{ dvata zbora se pi{uvaat so golema bukva: Sveti Nikola. i ostanatite praznici od gorniot tekst Ako prviot del od imeto na praznikot e napi{an so cifra. kolku se raduvam na praznicite. 23 Oktomvri. \ur|ovden. Baba s¢ u{te ja ~uva mojata ~estitka za 8 Mart na vitrinata i na site ja poka`uva.GOLEMA BUKVA PRI PI[UVAWE NA PRAZNICI ^IE IME E NAPI[ANO SO BROJ (CIFRA) Praznici. Eh. 8 Septemvri. Kaj niv odime i za drugite dr`avni praznici: 2 Avgust. a potoa da odime zaedno na selo. Ponekoga{ ostanuvaat i za Nova godina. Bajram. Bo`ik (Bo`i}). Osmi septemvri. No ako vtoriot zbor e sopstvena imenka. Za 1 Maj bevme vo poseta na baba i dedo na selo. A jas tolku sakam da ostanat i za Badnik i Bo`ik. Edinaesetti oktomvri.. praznici!. Pet neka bidat imiwa na praznici so cifri. Toga{ sum najsre}en. 11 Oktomvri. PRIMENI Napi{i deset re~enici vo koi }e gi upotrebi{ imiwata na deset praznici. Vasilica itn. Ako imeto na praznikot e sostaveno od dva zbora. A baba i dedo zadol`itelno ni doa|aat za na{ata doma{na slava. 8 Septemvri. POTSETI SE Imiwata na praznicite se pi{uvaat so golema po~etna bukva: Veligden. Sveta Petka. 1 Maj.

Mo`e! . I navistina dojde. no ima{e golovi so vistinski stativi i pre~ka. mojot sin ve}e se zadol`uva! .Da. Tokmu poradi toa. .Mnogu si voobrazen. klinci! Imate vie xeparlak da go platite prozorecot! Rade be{e neprijatno iznenaden. Ve}e utredenta polovina od petto-4 Bane Golgeterot go oslovuvaa so "Bane Pla{livecot#! Toj dva dena se koleba{e {to da stori. taa poleta visoko. no mu dade pogolema suma pari. bie kon protivni~kiot golman.se nasmevna tatko mu..Doa|am..Va{iot top~ija go skr{i prozorecot na vtoriot kat! . na vtoriot odmor mu prijde sou~enikot Rade so predlog: .ispla{eno civna edno od decata.Napi{i vo tetratkata koga ti bilo najte{ko po nekoja napravena gre{ka. ne vi e ramen stadion! Samo {to po~na natprevarot. nabrzo povede so tri sprema nula. GOLGETER Bane Ivanovski od petto-4 ima dve prezimiwa: Bane Ivanovski-Golgeterot! Da e nekoj grd prekar.O. naedna{! Imam eden dolg! . Ja pronajde poljankata. `iveam vo druga naselba! ^ao. Rade e presre}en. visoko. a sega molskavi~no }e si odam! . .Tato. . Bane zabele`a: . i se slu{na edno prodol`itelno "cangrrr#! . a dve no}i spie{e so nespokojni soni{ta.snaodlivo re~e Bane. sigurno bi negoduval. sakam da razgovarame kako ma`i! Mi treba xeparlakot za cela nedela. kakov bil ovoj Bane?! Fudbalska yvezda. doa|a{ ili ne? . Igrali{teto be{e obi~na poljanka. kako da nastapuva{ za "Lacio#! . a Bane dribla. No. pa na poljankata me|u novogradbite odr`uvame turnir vo mal fudbal. O. so noga i so glava. a izbega kako obi~en pla{livec! [epotot pote~e od edno do drugo detsko uvo. ovoj go do`ivuva pove}e kako sportska titula. Zatoa {to najdobro se snao|a pred golot na protivni~kata ekipa. po negova zasluga. Na tretiot den mu re~e na svojot tatko: .Seriozno.Bane. centrira. {to mi e gri`a! Mene duri ne me ni poznavaat. Bane gi poka`a svoite golgeterski kvaliteti. Ekipata vo koja gostuva{e. Pro~itaj mu na drugar~eto.Za edno ~okolado so le{nik na poluvremeto! .se smurti Rade. ona so ~okoladoto be{e {ega.se soglasi Bane. dali bi nastapil za na{ata u~ili{na reprezentacija? Proletta podrani.Vas neka ve obvinat za {tetata. So niv Bane otide vo naselbata na Rade. 136 . . Ostana so podzinata usta. sekoga{ koga igra fudbal. No koga silovito ja udri topkata od eden sloboden udar. Nepogre{livo postignuva golovi od najrazli~ni pozicii.U{te da kupite fudbalska mre`a zad golot. Ti bi bil na{eto tajno zasiluvawe! .

Pokraj imeto sekoj neka se nacrta sebesi vo onaa aktivnost {to ja saka najmnogu. Se ~uvstvuva{e lesno i poletno. Raska`i {to ti se slu~uva{e narednite dva dena otkako pobegna od nastanot.. mom~ence! No jas ve}e go zameniv prozorecot! Ti prostiv. re~e: . Na pr. Ah. balerina. ko{arkar. peja~/ka. Opi{i gi tvoite nemirni no}i poradi ne~istata sovest i kako go podnesuva{e noviot prekar "Bane Pla{livecot#.. Povrzi ja tvojata odluka da ja plati{ {tetata so ovaa izreka: NAJDOBAR LEK ZA SMIRUVAWE E ^ISTATA SOVEST.Gleda{e nagore i odredi kade be{e skr{eniot prozorec. IZRAZI SE PISMENO Ti si Bane. toj u~eni~ki {epot kolku e brz! Ve}e utredenta celo petto-4 pak mu ja vrati sportskata titula: Bane Golgeterot! Velko Nedelkovski RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Kade se slu~il glavniot nastan vo ovoj raskaz? Koj e glavniot lik vo nego? Po {to e poznat me|u svoite sou~enici? Kako postapil Bane koga nenamerno go skr{il prozorecot? Zo{to ne ja opravduva{ negovata postapka? No kako se ~uvstvuval otkako pobegnal kako kukavica? Kako ja ispravil svojata gre{ka? Zo{to sega te voodu{evi Bane? PRERASKA@I PO PLANOT Napravi plan na raskazot. crta~. Sega se kae. NA ^ASOT PO TEHNI^KO OBRAZOVANIE Napravete edno golemo pano na koe }e gi vnesete va{ite imiwa i sekoj neka si napi{e vo koi slobodni aktivnosti u~estvuva vo u~ili{teto i nadvor od nego. Mu padna tovar od grbot. Srame`livo ka`a koj e i {to stori pred nekolku dena.Toa e ~esno... Se iska~i i zayvoni. Istaknete go panoto na vidno mesto vo u~ilnicata. 137 .: kako fudbaler. se izvinuva i dojden e da ja plati {tetata! ^ovekot {to izleze pred vrata. Bane go ostavi kovertot so parite nazemi i so tr~awe se spu{ti po skalite. a potoa preraska`i go usno. karatist/ka. vi prostiv.

so "?# tvrdewata za koi ne si siguren. naukata se trudi da go osoznae toj pat na oblikuvaweto na Zemjata i postanokot na `iviot svet na nea. i s¢ pogolemoto iskoristuvawe na fosilnoto gorivo od dlabo~inata na Zemjata. Brziot razvoj na industrijata i s¢ pogolemata potreba za energija se pri~ina za ispu{tawe na pogolemi koli~ini na otrovni smesi vo atmosferata.DEN NA PLANETATA ZEMJA [to s¢ pominala planetata Zemja od po~etokot do denes vo tekot na nejzinoto geolo{ko minato i vo postanuvaweto na `ivotot na nea. tuku i nejzinata atmosfera i vnatre{nost. no i pokraj golemiot trud na nau~nicite golema temnina pokriva dobar del od toj nau~en pat.RAZMISLI . Zapi{ete gi va{ite mislewa vo vakva tabela: Pro~itaj go tekstot"22 April . a so "-# ona {to ti otkriva nekoi novi i nepoznati fakti.RAZMENI GO MISLEWETO Napi{i {to znae{ za zagaduvaweto na na{ata ZNAM SAKAM DA ZNAM planeta? Razmeni go misleweto so tvoite drugar~iwa. vo golem del s¢ u{te e nepoznato. Kon krajot na 19 i vo tekot na 20 vek Zemjata pominuva sosema podrugo iskustvo vo svojot razvoen pat. Toa zna~i da se otka138 . Navistina. Dr`avite vo koi s¢ u{te se so~uvani pra{umite voobi~aeno se siroma{ni dr`avi. 22 APRIL . Napi{i {to u{te bi sakal da doznae{ i porazgovaraj so drugar~iwata.da gi za~uvaat tie pra{umi bidej}i tie se belite drobovi na na{ata planeta.Den na planetata Zemja#. Neo~ekuvani i neprirodni promeni ja zafatija ne samo povr{inata na na{ata Zemja. Procesot na civilizaciskiot napredok prosto gi "smete# pra{umite. A sega pred tie siroma{ni dr`avi se postavuva te{ka zada~a . no taka {to pri ~itaweto so znakot "+# }e gi odbele`i{ tvrdewata koi ti se poznati.

Vakvi emisii naj~esto ima na programite Discovery chanel. Najinteresnite podatoci fotokopirajte gi i za~uvajte gi. Ne zaboravete deka plakatot treba da bide interesen. National geographic. im nudat nekakva pomo{ na siroma{nite dr`avi da go za~uvaat ona {to e kaj niv oddamna uni{teno. Iskoristete gi podatocite od dokumentarnite emisii i od enciklopediite. Me|utoa edno e sigurno. Vodi bele{ki za toa {to si go gledal ili snimi ja emisijata za da ja gledata zaedno na u~ili{te. najgolemite zagaduvawa koi gi uni{tuvaat na{ite {umi doa|aat od na{ite sosedni zemji koi imaa porazviena industrija. te{ko e da se ka`e. Ante Pelivan DA RAZGOVARAME NAU^IV S¢ ona {to si go ozna~il so znakot "-# napi{i go vo vakva tabela: Sporedi ja tvojata tabela so tabelata na drugarot do tebe. Dosta podatoci mo`ete da najdete i vo sovremenite enciklopedii koi obiluvaat so fakti i fotografii. Vo isto vreme razni zdru`enija za za{tita na prirodata koi se formirani od bogatite dr`avi. A kade e vsu{nost vistinata. 139 . na primer vo za{titata na mo~uri{tata. Kade e vo seto toa na{ata tatkovina? Po tvrdewata na na{ite stru~waci za na{ite {umi na primer. [to bi mo`el ~ovekot da napravi za spas na planetata Zemja? Iska`i go svoeto mislewe vo sostav koj }e go napi{e{ doma. Bogatite dr`avi nastojuvaat po niski ceni da gi otkupat drvata od posiroma{nite za da si gi za~uvaat {umite vo nivnite dr`avi koi nemilosrdno re~isi gi uni{tile. Me|utoa vo tie odnosi se slu~uvaat nekoi zanimlivi pojavi. Mo`e{ da pobara{ mislewe od vozrasnite i da sporedi{ kako razmisluvaat dve generacii. SOZDAVAJ Napravete EKO-plakat koj }e gi pottikne i drugite da razmisluvaat za Zemjata. Ne{to sli~no se slu~uva i vo drugi oblasti.`at od materijalnata korist koja ja nosi iskoristuvaweto na pra{umite. Postavi pra{awa na koi saka{ da dobie{ odgovor. POTRUDI SE I DOZNAJ Prosledi na TV dokumentarna emisija za zagaduvaweto na planetata Zemja. mo`e da se zaklu~i deka tie se prirodni i vo nekoi delovi sli~ni na prvobitnite golemi pra{umi. moriwata. Od druga strana postojano se slu{aat kritiki od razni organizacii deka na{ite {umi neracionalno se iskoristuvaat. Razovarajte so nastavnikot za delovite koi ste gi ozna~ile so "?#.

Toa be{e naj~udnoto devoj~e koe Anika i Tomi nekoga{ go be{e videle. kakov e nekoj koj se vika Pipi Dolgiot ^orap? PIPI DOLGIOT ^ORAP Vo zapu{tenata ku}a na krajot od gradot se doseli neobi~no devetgodi{no devoj~e po ime Pipi Dolgiot ^orap. No sepak. Anika i Tomi bea kaj svojata baba. zastana. Ima{e {iroka usta so zdravi. Za ~as. Niv £ gi kupil tatko £ u{te vo Ju`na Amerika. Toa be{e Pipi Dolgiot ^orap. Na krajot Tomi prozbore: 140 . Taa im raska`uva{e za svojot `ivot. Kako samo }e se iznenadat koga }e doznaat deka prikaznite na Pipi se vistinski. koja trgnala na svojata utrinska pro{etka. Koga stigna do Tomi i Anika. posebno za tatko £. oble~eno vo modri pantaloni i `olto kaput~e. Tomi i Anika gledaa vo nea. "normalni# i "ubavo vospitani deca#. na Anika i Tomi. Eve. eve ja . a drugiot crn. Be{e modar.RAZMISLI . Decata se gledaa i mol~ea.se vra}a{e. beli zabi. i zatoa £ bea golemi.RAZMENI GO MISLEWETO Znae{ li kako si go dobil svoeto ime? Ti se slu~ilo li da go proceni{ nekogo samo po negovoto ime? [to misli{. I fustanot £ be{e ~uden. tenki noze navlekla dolgi ~orapi i toa edniot kafeav. so kowot i majmun~eto. Ima{e i crni ~evli koi bea dvapati podolgi od nejzinite stapala. Majmun~eto be{e od vidot nare~en morska ma~ka. a so drugata po kolovozot. ama ovoj pat odej}i nanazad. naj~udno im be{e majmun~eto koe sede{e na rameto na ova neobi~no devoj~e. @ivee{e bez roditeli. *** Vo toj mig se otvori vratata na "Pipinovec# i ottamu istr~a malo devoj~e. a takvi neobi~ni prikazni Anika i Tomi nikoga{ ne slu{nale. Zatoa smetaa deka Pipi Dolgiot ^orap izmisluva i la`e. Pipi nikoga{ ne saka{e da obue drugi ~evli. Pipi se klate{e po ulicata odej}i so ednata noga po trotoarot. Na svoite dolgi. za da ne £ se smalat koga }e porasne. a ovde-onde vmetnala i par~iwa od crven tekstil. Pipi sama si go so{ila. za da ne mora da se vrti koga }e se vra}a doma. so slameno {e{ir~e na glavata. Vo sosednata ku}a `iveeja sestrata i bratot Anika i Tomi. Nosot £ li~e{e na kompir i celiot be{e i{aran so damki od sonceto. kakva be{e: Nejzinata kosa ima{e boja na morkov i £ be{e spletena vo dve cvrsti pletenki koi £ stoeja pravo otstrana. a koga se vratija se iznenadija kako izgleda nivnata nova sosetka.

. . .pra{a Pipi.vikna Tomi. Na terasata stoe{e kow. 141 .A zo{to da ne pojaduvate kaj mene? .prifati Tomi. .Da.re~e ta`no.Sekako deka sum bila. ima{ pravo. da. neli? .A od kade znae{? .Sekako! . vo Egipet site lu|e odat taka i nikomu toa ne mu se ~ini ~udno. Pa {to mo`e{ da o~ekuva{ od dete ~ija majka e angel. Sum ja propatuvala celata Zemjina topka i sum videla mnogu po~udni raboti.Zo{to ode{e nanazad? . a vo sobata ne mi se dopa|a.razmisluva{e Pipi. sega la`e{! . la`eweto e mnogu grdo . Tamu la`at po cel den.pra{a Tomi.Ne e ubavo da la`e{ . [to bi rekol ako po~nam da odam na race kako {to odat lu|eto vo Indokina. . a tatko kral na domorodci koj cel `ivot plovel po moriwata? Postojano da ja ka`uva vistinata? Vo Turakalama nema nitu eden koj ja zboruva vistinata.Najprvo moram da ve zapoznaam so Nilson . mi se slu~uva toa da go zaboravam.Zo{to go ~uva{ kowot na terasata? .Eh.Pa zarem nie ne `iveeme vo slobodna zemja? Zarem ~ovek ne mo`e da odi onaka kako {to saka? Da znae{.re~e Pipi u{te pota`no. bidej}i predolgo sum `iveela tamu. . . .pra{a Pipi.Da ne si bila vo Egipet? . Odea po patekata pokraj koja se izdignuvaa stari stebla obrasnati so mov. Pa sepak.prodol`i Tomi. mo`eme da staneme prijateli. morate da mi prostite. la`am . Zatoa.Ama znae{. Vlegoa vo gradinata na vilata "Pipinovec# . .re~e Pipi. .vo kujnata mi pre~i.Pa zo{to da ne! . Pipi se zamisli za moment.Ajde! . .re~e Anika. . ..Zo{to odev nanazad? . ako ponekoga{ izla`am.E.re~e Tomi i si pomisli deka ovoj den nema da bide eden od onie dosadni denovi. Majmun~eto go simna {e{irot i se pozdravi kako {to treba.Da. . .

Obidete se taa sredba da ja izvedete vo va{eto oddelenie. Potrudete se i pobarajte go vo videoteka.otse~no odgovori Pipi. 142 .Tomi i Anika vlegoa vo ku}ata. Potrudete se da gi imitirate nivnite izrazi na licata i na~inot na govorewe. zar ne? Na Tomi i Anika ne im be{e ba{ jasno. .Pa koj ti ka`uva koga mora{ da odi{ na spiewe?. Pla{livo se vrtea okolu sebe. pa potoa malku postrogo.Nikako. No be{e o~igledno deka vo ku}ata go nema tatkoto. Najprvin toa si go ka`uvam normalno. .Da.pra{a Anika. [to e neobi~no vo nejziniot izgled i odnesuvawe? Mo`e li navistina devetgodi{no devoj~e da `ivee bez roditeli? Vo {to bi sakal da bide{ sli~en na Pipi Dolgiot ^orap? [to u{te bi sakal da znae{ za nea? Koi romani dosega si gi pro~ital? [to ti bilo najinteresno vo niv? So koi likovi si se sretnal vo niv? SOZDAVAJ Opi{i go tvoeto druga~e na {to po{egovit na~in. PONATAMO[NI AKTIVNOSTI Pozajmi go od biblioteka romanot "Pipi Dolgiot ^orap# od Astrid Lindgren. Be{e nesuredeno. Za ovoj roman e snimen i igran film. ama im zvu~e{e sosema dobro.re~e Pipi. Osven toa morate da bidete i soodvetno oble~eni za da ja dolovite atmosferata na sredbata. Toga{. Astrid Lindgren (Izvadok od romanot "Pipi Dolgiot ^orap#) DA RAZGOVARAME Ti se dopa|a li Pipi Dolgiot ^orap? Zo{to? Pro~itaj kako izgleda Pipi. Veruvame deka mnogu }e ti se dopadne. A ako i toa ne pomogne toga{ ima i malku }otek. malku ispla{eno.Stvarno `ivee{ sosema sama? . so mene se Nilson i kowot! . . Anika pra{a: . Pro~itajte go delot koga se sretnuvaat Tomi i Anika so Pipi. Mo`ete zaedni~ki da go gledate na u~ili{te i da gi do`iveete avanturite na Pipi. Pro~itaj go i zapoznaj se so neobi~nite avanturi na Pipi. Tomi i Anika. jasno e.Nemam! . ama nema{ li majka i tatko? . a u{te pomalku majkata.Sama.

a so koi se sporeduvaat decata. Recitiraj gi pred tvoite bliski i pred tvoite drugar~iwa. Decata se ko snegulki sne`ni.RAZMISLI . Peperutki razletani. BEZ DECATA Bez decata `ivotot e ta`en. Nau~i napamet desetina stihovi koi sam }e si gi odbere{. 143 . Decata se poli~ni od cvetot. Razigrani. Poto~iwa `uborlivi. ~isti. Kako denot esenski vla`en. ko yvezdi~ki sjajni. Raspeani. Decata se ptici {to ni peat.NAPI[I Napravi sonce od najubavite zborovi. Nacrtaj vo tetratkata vakov krug i oboj go so sina boja. Vo sekoe kruk~e napi{i gi zborovite na koi }e se seti{. Nenad Xambazov DETE NAJSVETLA YVEZDA NAJNE@NA PESNA RAZGOVARAME ZA LIRSKATA PESNA [to pobudi kaj tebe ovaa prekrasna pesna? [to gi predizvika tie ~uvstva kaj tebe? So {to poetot gi sporeduva decata? Odberi i pro~itaj dve sporedbi. ne`ni. so najne`ni tajni. Decata se svetli lampioni. Decata se ukras na prirodata. Kako sonce so qubov n¢ great NAJGOLEMA RADOST Site deca na svetot se isti. Decata se sportisti i tvorci Najgolemi vo svetot mirotvorci. Decata se svetli ko slobodata. Koi od niv gi sretna vo pesnata? Zo{to decata se svetski {ampioni vo dobrinata i najgolemi mirotvorci? Dopolni ja pesnata so u{te dva stiha {to }e gi izmisli{. Vo dobrina svetski {ampioni. So decata poubav e svetot. Sporedi gi sporedbite od tvoeto sonce.

kralot pratil glasnici da mu ja pobaraat ko{ulata.A saka{ li da stane{ moj vladika? . Celi denovi pominuval na balkonot gledaj}i vo dale~inata.Zaminuvaj! Gubi se ottuka! Baram sre}en ~ovek i zadovolen so svojata sudbina. deca. zemjata mu `iveela vo mir. mora da e sre}en# pa sledej}i ja pesnata navlegol vo edno lozje i videl mom~e kako peej}i raboti. muzika. glasnicite se vratile.[to vaka rano v pole? . . ama zlo e nekoj koj ima tolku dobra da mora da umre i s¢ da ostavi. viso~estvo pozdravilo toa . U{te istiot den kralot ispratil svoi podanici niz svetot da go najdat sre}niot ~ovek. 144 . Mu dovele nekoj sve{tenik.Tie go videle princot. samo ka`i. ama ni{to.Da ne si zaquben? Ako saka{ nekoja devojka.[to ti e? . da ni{to ne mi fali. pa ~ija saka neka e. Vo sosedstvoto `iveel nekoj drug kral za koj mu rekle deka e ba{ sre}en i zadovolen: imal ubava i dobra `ena.RAZMISLI .Ah. Kralot se obidel da go razveseli: teatri.Ne znam.. tatko. Kralot si pomislil: "Toj {to vaka pee.i .Dobar den. balovi. . . . razmislile i rekle: . ne sum zaquben. Toa me pla{i i ne mo`am da spijam! . Sosedot gi primil. i jas }e ti ja dadam za `ena. va{e viso~estvo! .Viso~estvo. Pogodil zajak. i: .Mislam deka si sre}en. Kralot potr~al po nego. . A princot bil postojano nezadovolen. kralot oti{ol na lov. Kralot razglasil i od site strani na svetot do{le naju~eni lu|e za da mu pomognat. tatko.RAZMENI GO MISLEWETO Objasni ja izrekata: Sekoj e kova~ na svojata sre}a. Saka{ li da dojde{ so mene na dvorot? ]e mi bide{ prijatel. viso~estvo! .[to ti nedostasuva? . Poln so nade`. a ne nekoj koj saka da `ivee ovde. . . Sred poleto slu{nal glas na ~ovek koj peel nekoja narodna pesna.go pra{al kralot.Sum. i od princovoto lice sekoj den malku po malku se gubela rozovata boja. kamo sre}a. [to ti e potrebno za da bide{ sre}en? KO[ULATA NA SRE]NIOT ^OVEK Kralot imal sin i go sakal kako o~ite.Dali si sre}en? . ni samiot ne znam..Ne.go pra{al kralot. Za da se smiri.Da. eve {to treba da napravite: pobarajte ~ovek koj e sre}en vo s¢ i za s¢ i smenete ja ko{ulata na va{iot sin so negovata.

. eden sre}en ~ovek# si pomislil kralot. Zo{to? Obidi se da ja opredeli{ porakata na prikaznata. a tie za NE . . ne vi velam. DA NE _______________ ^ovek mo`e da ___________________ _______________ bide sre}en iako ___________________ _______________ ne e bogat ___________________ Objasnete gi va{ite pri~ini i soslu{ajte gi drugite.. Naredete se taka {to tie koi se za DA }e zastanat levo. po~ekaj! . Izberi eden od ponudenite odgovori i objasni go: . . Vaka mi e dobro.Mojot sin }e umre. Sekoja grupa da napravi izbor na najsilnite dokazi za da gi odbrani svoite mislewa (stavovi). od s¢ srce viso~estvo.desno.Ama zo{to. sre}en sum i to~ka.Ha. Odedna{ zastanal obeshrabren. Stanal li zadovolen ~ovek nezadovolniot princ? DONESI SVOJ ZAKLU^OK Princot imal s¢. . no ne mi pa|a na um..Ne. Italo Kalvino RAZGOVARAME ZA PRIKAZNATA [to pravel po celi denovi nezadovolniot princ? [to mu sovetuvale sovetnicite na kralot? Kogo kralot go pra{al dali e sre}en? [to mu odgovorile? Kako mom~eto go poka`uvalo svoeto zadovolstvo? Pro~itaj. viso~estvo. . }e ti dadam s¢ {to saka{. Zamisli ja prikaznata ponatamu.. .Ako mo`am.zadovolniot ~ovek e bogat ~ovek.Mom~e. slu{aj. Sre}niot ~ovek nemal ko{ula. samo daj mi. . DESETMINUTEN SOSTAV Za deset minuti sostavi sostav vo vid na odgovor na pra{awata: [to e sre}a? Kako mo`e{ da proveri{ ne~ija sre}a? Misli{ li deka si sre}en? Zo{to? 145 ..[to viso~estvo? . Zo{to ne bil sre}en? Mom~eto od lozjeto nemalo ni ko{ula. Samo ti mo`e{ da go spasi{. mora{ da mi napravi{ usluga. Po grupnata diskusija sledi odbrana so rasprava (polemika) vo koja }e iznesete pove}e mislewa ZA ili PROTIV.ha. "Najposle. Dojdi vamu. blagodaram.go zgrabil i po~nal da mu go soblekuva paltoto. no ne bil sre}en.Blagosloveno mom~e. daj mi.. taka ubavo mom~e.bogatiot ~ovek e zadovolen ~ovek. a bilo mnogu sre}no. PODGOTVI SE ZA DISKUSIJA Vo tabela zapi{i po nekolku pri~ini vo kolonata DA i vo kolonata NE. Odlu~i se: mo`e ili ne mo`e ~ovek da bide sre}en.

Objasni ja poukata: "Lakomite i inaet~iite sekoga{ se vo zaguba.tvrdel zajakot. nikako ne mo`ele da se razberat. Navedi pove}e mo`nosti za takvo re{enie i sporedi ja tvojata rabota so rabotata na tvojot par. taka {to tie }e go re{at sporot bez Lisicata. Narodna basna DA RAZGOVARAME Zo{to se karale Jazovecot i Zajakot? Dali Lisicata bila dobar pregovara~ i sudija? Najdi pri~ini i za potvrden odgovor DA i za odre~en odgovor NE.Ne. . Toga{ se poka`alo deka zajakoviot del e pogolem. Dolgo taka se raspravale.# Pro~itajte ja basnata po ulogi.Toa par~e meso treba da se podeli na dva ednakvi dela: edniot del treba da go zeme jazovecot. . .rekla lisicata i griznala od zajakoviot del.Koga lisicata gi soslu{ala jazovecot i zajakot.Eve.Sega jazovecot ima pogolem del! .RAZMISLI . .Delot na zajakot e pogolem! .RAZMENI GO MISLEWETO Seti se na tvojata posledna kavga i odgovori na pra{awata: Zo{to do{lo do nea? Koj u~estvuval vo kavgata? Kakov bil rezultatot od nea? [to bilo sme{no ili pou~no vo taa kavga? Razmeni go misleweto so parot do tebe. jas prv go vidov! . Navistina. .izvikal zajakot. JAZOVECOT I ZAJAKOT Odele jazovecot i zajakot niz {umata i zdogledale par~e meso. pa lisicata morala da odgrize i od nego.Da odime kaj lisicata pa taa neka presudi. .Jas prv go vidov! . Taka taa gi ramnela par~iwata meso s¢ dodeka ne gi izela. a drugiot zajakot. rekla: .Jas go najdov! . lakomite i inaet~iite sekoga{ se vo zaguba.se razlutil jazovecot. I lisicata go podelila par~eto na dva dela. i negoviot del malku }e go namalam.viknal jazovecot.Eve. pa jazovecot na krajot rekol: . . Zamisli si drug kraj na basnata. }e go izramnam .primetil jazovecot.izvikal zajakot. 146 .Ne. I lisicata griznala i od drugoto par~e. . tuku jas! . .

I {to e bitno. Od koi majski cve}iwa e spleteno? OBJASNI Koi se cvetnite sali niz koi sakame site da {etame? Za kakvi bradi na drvjata pee poetot? Kakva skazna raska`uva zabrzanata reka? Zo{to vetrot za poetot e "vetrec#? Napi{i gi i drugite zborovi koi ozna~uvaat ne{to malo i milo od istata imenka. stra{en? ZADA^A Obidi se da napi{e{ i ti pesni~ka za proletta. Zamisli se ti so cvetno ven~e na glavata.JAS MO@AM MNOGU UBAVO E VO MAJ Ubavo e vetrec da te gali ubavo e da {eta{ niz cvetni sali. 147 . studen. i {to e bitno ubavo e na glavata da stavi{ ven~e kitno. Petko Domazetovski [TO E UBAVO VO MAJ? [to te voshiti i te razveseli vo pesnata? Kolku proletni sliki si zamisluva{? Koja ti e najubava? Objasni ja so svoi zborovi. A kako }e go nare~e{ vetrot koga e silen. Ubavo e da go pozdravi{ utroto so nasmevka presna da napi{e{ pesna za nekoja Vesna. da di{e{ dlaboko so ra{ireni gradi da gi gleda{ na drvjata zelenite bradi. Ubavo e da se vnese{ vo skaznata na zabrzanata reka.

I zatoj taka za{umev ju taja doba nikoja. strejo ajdu~ka. zo{to le goro. Makedonska narodna pesna RAZGOVARAME ZA PESNATA Zo{to ovaa pesna e nare~ena narodna? Koj gi izmisluval narodnite pesni vo minatoto? ^ija smrt ja oplakuva narodot vo ovaa pesna? Kako gorata ja izrazuva tagata po golemiot makedonski junak? Kolkava e bolkata na gorata za zagubata na Goce Del~ev? So {to ja sporeduva bolkata za negovata smrt? ^ija bolka e predadena preku bolkata na gorata? Koj vistinski taguval za golemiot junak? 148 . goro. tuku me kur{um proniza. vo seloto Banica zagina Goce Del~ev. goro le. taka za{ume. sestro komitska..POTSETI SE Na 4 maj 1903 god. ju taja doba nikoja? Dal' mi te. nitu mi junak namina so stara verna dru`ina. Koj e toj i kakvo zna~ewe ima vo makedonskata istorija? GORO LE GORO Goro le goro.Nitu me nekoj prok'lna za vekovni~ki vremiwa.. junak. tuku mi Del~ev zagina. namina so stara verna dru`ina il' mi te nekoj prok'lna za vekovni~ki vremiwa? .

romani) si gi pro~ital? Pronajdi i vo tvojov u~ebnik tekst inspiriran od svetliot lik na Goce Del~ev.streo.STANDARDEN JAZIK Vo pesnava }e sretne{ pove}e formi na zborovite od narodniot jazik.POVRZI Koi drugi narodni pesni si gi u~el ili si gi ~ital za Goce Del~ev? A koi avtorski dela napi{ani za nego (raskazi. Napravete izlo`ba od va{ite najdobri crte`i. a do niv napi{i ja nivnata pravilna forma.vo PRODOL@I NA ^ASOT PO LIKOVNO OBRAZOVANIE Nacrtaj kako ja zamisluva{ borbata so turskiot asker vo koja smrtno ranet pa|a golemiot makedonski sin Goce Del~ev. ju . 149 . Prepi{i gi vo tetratkata. NARODEN . Sledi gi primerive: strejo .

jazikot da ti se isten~i. za da mo`at samite da se gri`at za sebe.. dedo..E. dodeka xvaka{! .Ne si gladen. no va`i samo za decata {to sakaat da porasnat.. jas sakam da porasnam.. S¢ mo`e da mi se slu~i! Osobeno. od vozduh ne se `ivee.Ama. Stojan Tarapuza 150 .RAZMENI GO MISLEWETO Koe e tvoeto omileno jadewe? [to misli{ za brzata hrana (fast food)? Koga bi mo`el da bira{ me|u hamburger i pica i polneti piperki i boranija. zabite da ti se istapat.Ne jadi ako ne saka{! Jadeweto e te{ka i mnogu zdodevna rabota. A za deca..}e zapla~e.op! Ja otvora ustata.No. Eh. .. dete .. da pijam.Ne sum. zo{to ne si sakal da jade{? SITE MAJKI SE TAKVI Deneska Milko e neraspolo`en . navistina! .. Milko! Eh. {to trebalo da jade{. dedo.Osobeno ako zadreme{ dodeka jade{. koj te teral. koga usta ne mi se otvora! . site sakaat decata {to pobrgu da im porasnat za da stanat vredni i sposobni. Me gleda i toj. navistina! . .. te naobla~ilo.Toa {to taa go veli e to~no..Mo`e..Ne o~ajuvaj! Site majki se takvi. toga{ treba ne{to i da jade{. `elbite od srce ti gi propadilo?! Taka si mislam i samo go gledam.. ne se raste! . pak li ne{to te iznerviralo.Dedo. Koga postojano s¢ samo mi dava ne{to da jadam. kako {to znae{. navistina! No {to deka koga mama toa ne go sfa}a.{eremete! Pak li ne{to lo{o ti se slu~ilo. Kako da sum nekoj xin. dedo. sakam.. zo{to mama veli deka dete {to ne jade ne mo`e ni da porasne?! .. . dedo. a ne dete so malo uste i stoma~e. Me gleda i . .No. kako da jadam koga ne mi se jade.. ja ra{iruva ko u~eni~ka ~anta i se oglasuva: . Za{to.}e zasolzi. {to bi izbral? Se slu~uva li da te teraat da jade{ so sila? Raska`i ni: koga se slu~ilo. ako saka{... . Da go bocne{ . Milko. Od xvakawe mo`e ustata da ti se premori. zatoa. jas pove}e ne sakam da jadam! Ne sakam. mo`e..

151 . Pro~itajte gi celinite. NASOKI ZA DOMA[NA RABOTA Razmisli i daj svoe mislewe za slednive pra{awa: 1. glavni misli.izbrkalo. Vo tetratkata sostavi plan so tema. napi{i gi vo tetratkata za doma{na rabota.DA RAZGOVARAME Zo{to Milko bil neraspolo`en? [to mo`elo da mu se slu~i od te{koto xvakawe? Koe dete rasne? [to ne sfa}ala majka mu na Milko? [to sakala taa? ZNA^EWE NA ZBOROVITE {eremete . [to podrazbira{ pod zdrava hrana? Odgovorite na pra{awava. |avolesto. POTRUDI SE Pro~itaj go raskazot i podeli go na raska`uva~ki celini. [to zna~i toa? 2. Kolku obroci dnevno mu se potrebni na va{iot organizam za pravilen razvoj? 3. odberete najubavi glavni misli i zapi{ete zaedni~ki plan na tablata. VE@BAJ DRAMSKO ^ITAWE Podelete se po ulogi i ve`bajte dramsko ~itawe. Za sekoe ~itawe izberete po trojca ~ita~i: za govorot na pisatelot i za govorot na likovite (dedoto i Milko). propadilo . Za da se bide zdrav i pravilno da funkcionira organizmot potrebno e da se jade raznovidna hrana. poraka. Kolku se va`ni ovo{jeto i zelen~ukot vo ishranata? Jade{ li ti redovno ovo{je i zelen~uk? Koe ovo{je i zelen~uk naj~esto go jade{? Nabroj gi! 4. Najdobrata grupa nagradete ja so rakopleskawe.itro.

salati. piperki. ~orbi. Koi se tvoite omileni jadewa? Zo{to treba da jade{ redovno sve`i salati i ovo{je? Pronajdi gi rimuvanite zborovi vo pesnata. po cel den okolu rernata kru`i! Kromidi se~ka. kolku gotva~ki rekordi dr`i! Pred ovaa bela gotva~ka stava i {poretite vednat glava. kompiri pr`i. zo{to oblekata e vo takva boja? Objasni gi stihovite od pettata strofa. piliwa.OTKRIJ JA DOMA[NATA LISTA NA JADEWA Nabroj koi s¢ jadewa se gotvat vo va{ata doma{na kujna. samo ne ~inii prazni! Vasil Mukaetov RAZMISLI I OBJASNI Zo{to {poretite vednat glava pred gotva~ot Metodija? Kakov gotva~ e toj? Vo kakva boja e gotvarskata rabotna obleka? [to misli{. a za site gosti od red supi. Za na{iot gotva~ ima morkovi. 152 . Koj e glavniot gotva~? Od {to se sostoi tvojata pomo{ vo kujnata? GOTVA^OT METODIJA Kaj sosedot Metodija s¢ mirisa na mirodija! Toj e gotva~ ~esno {to slu`i. pire od domati! Pa duri i gula{i razni s¢.

Nuki Osman.Ohrid 153 .POKA@I [to znae{ da si podgotvi{ sam? Povikaj go tvoeto drugar~e na gosti i iznenadi go so tvojot specijalitet.koj i kako ja servira masata. tatko ili baba podgotvi gi tvoite omileni kola~iwa. Najsre}na sum jas. Tato nekolkupati odi na pazar i vo prodavnica. Masata zali~uva na cvetna alea. u~eni~ka od V-5 oddelenie OU "Hristo Uzunov# .koj u~estvuva i so {to vo podgotovkata.so~en i zelen mami so topliot miris.atmosferata na ru~ekot. Kako taa pomaga? [to ja raduva najmnogu? NA[IOT NEDELEN RU^EK Nedelno pretpladne. Eve go i spana}ot . cirkus. Stignuvaat i prekrasnite jadewa: salata od rendan morkov i crvena zelka. . So sobranite sredstva posetete teatarska pretstava. pala~inki. Mama e glavnata vo kujnata. Pro~itaj kako tvojata drugarka Nuki go opi{ala nedelniot ru~ek so nejzinoto semejstvo. Ete zo{to tolku mnogu gi sakam nedelite. . se {eguvame. ~iniite so rozevi cvetovi i ubaviot pribor. Mama veli deka treba s¢ da e sve`o i zdravo. jas ja mestam masata. Ne zaboravaj da go istakne{ tvoeto u~estvo vo podgotovkata na ru~ekot. Kako }e nau~i{ da gotvi{? PRIDRU@I SE Dogovorete se so tvojot u~itel da organizirate proda`na izlo`ba vo va{eto u~ili{te. Pridr`uvaj se na sledniov plan: . kino. . Dodeka mama go podgotvuva ru~ekot. Site sme doma. Sre}ni sme za{to sme zaedno. Ako saka{ mo`e{ na sostavot da mu dade{ i drug naslov. pile{ka supa so najubavi knedli {to gi pravi mama. S¢ e ubavo na nea.koi se va{ite omileni nedelni jadewa. krofni. no najubavo e toa {to sme zaedno. bazen. IZRAZI SE PISMENO Napi{i sostav so naslov: "Na{iot nedelen ru~ek#. salati ili sli~no. se smeeme. . Opi{i kako izgleda podgotovkata na nedelniot ru~ek koga ste site zaedno. Razmenete si po edna recepta so drugar~eto od klupata. Go postilam beliot ~ar{af. a vrz nego gi stavam moite omileni rozovi ~a{i.raskrevaweto na masata i mieweto na sadovite posle ru~ekot. Treba da donese s¢ {to e potrebno za nedelniot ru~ek. So pomo{ na tvojata majka. Mo`e{ i ti da predlo`i{ kako najracionalno da gi iskoristite tie sredstva. muzej ili organizirajte sabotna u~ili{na zabava so lotarija.

Tebe ti e zdodevno Volku. a taa se ka~ila na grankite od drvoto i mu rekla: .BIDI ISKREN Si mu pomislil li nekomu ne{to lo{o? A si mu napravil li? Za kakov se smeta{: za dobar ili lo{? Zo{to? [to mislat drugar~iwata za tebe: dobar si ili zloben? VOLKOT I VERVERI^KATA Skokaj}i od granka na granka. Pro~itaj im ja tvojata basna na drugar~iwata i zamoli gi da ti dadat kritika za nea. Ververi~kata mu rekla: . Obidi se sam da napi{e{ basna vo koja pouka }e bide gornata pogovorka. za{to si lo{ i zloben. Taa po~nala da go moli: . Kritikata primi ja dobronamerno! 154 .Pu{ti me da se ka~am na drvoto i ottamu }e ti ka`am. Volkot ja pu{til. Mo`e{ da dodade{ i novi likovi i da smisli{ novi dijalozi. Lo{otilakot ti go ispolnil srceto. }e te pu{tam. za{to sme dobri i nikomu zlo nitu mu mislime nitu mu pravime.Dobro. a vie gore na grankite si skokate i vezden si igrate. Ezop DA RAZGOVARAME Koi likovi gi sretna vo basnata? Kakov e Volkot? A Ververi~kata? Koi lu|e se opi{ani preku niv? Ima li basnava pouka? Koja e poukata? Preraska`i ja basnata poop{irno. te molam.Volku. a nie sme veseli. Toj ripnal i posakal da ja lapne. Ververi~kata padnala tokmu pred zaspaniot Volk. pu{ti me! Volkot £ rekol: . samo ka`i mi zo{to vie Ververi~kite ste tolku veseli? Mene sekoga{ mi e zdodevno. TVORI Objasni ja pogovorkata Glupavosta i zlobata rastat na isto drvo.

dm .milimetar._________ den. ._________ ul.Armija na Republika Makedonija. Skopsko. 3. SAD . gr. . 2. hl . . na pr. Sandevo.i drugo. SAM ZAKLU^I Zo{to gi vikame skratenici zborovite obele`eni so crvena boja? [to se postignuva so nivnata upotreba? PREPI[I. . mm . Skratenici koi se pi{uvaat so crti~ka: d-r .doktor.Soedineti Amerikanski Dr`avi. Ovaa godina majka mi podgotvi 40 kg ajvar i 120 l sokovi od ovo{kite vo na{ata gradina. t.to est.Izvr{en komitet. itn. IK . . g-ca . Moite roditeli se zanimavaat so odgleduvawe na gradinarski kulturi. 4. ZAPOMNI I PRIMENUVAJ 1. m-r ._________.profesor. . MTV .__________ kg .__________ l . i dr. Skratenici koi se pi{uvaat so golemi bukvi bez to~ka: ARM .___________________________ 155 . DOPOLNI._________________________ PTT . prof. . Skratenici koi se pi{uvaat so to~ka: g. . str. .gram. .gospodin.___________________________ MANU . .e.na primer. Sekojdnevno pe{a~am po 3 km za da stignam do moeto u~ili{te.magister.hektolitar.stranica. . ASNOM ._________ km ._______.selo god. Sekoja godina tie proizveduvaat po 500 kg piperki za ajvar.grad.____________________________ RM . g-|a .desimetar.broj._____________ m . Skratenicite za merkite sekoga{ se pi{uvaat bez to~ka: g . br.SKRATENICI Jas u~am vo OU "Aleksandar Urdarevski# vo s. PRO^ITAJ I NAPI[I VO TETRATKATA s.i taka natamu. Imam 11 god.gospo|a.gospo|ica. .______________ OU .

I Nade mora da tr~a zaedno so nego.Kako bi ti bilo so tebe nekoj taka da se poigruva?!. . Koga vratite }e se otvorat.go ukoruva taa.NABQUDUVAJ VO PARALELKATA I POVRZI Koga se vcrvuvaat u{ite? Si zabele`al li kaj nekoi od tvoite drugar~iwa vcrveneti u{i? Od {to se vcrvile? Koga ti se vcrvuvaat u{ite? Razmenete si gi mislewata so drugar~eto. Toj toa go pravi mo{ne ve{to. Ne e ubavo toa {to go pravi{! . Za{to. a pred vrata da ne najde nikogo. {tom }e zayvoni. 156 . Nade e vo pravo.. Zatoa lutinata im e sosema opravdana. vedna{ tr~a ugore. CRVENI U[I Vlade i Nade se vra}aat od u~ili{te. Nikoj dosega ne go fatil. S¢ dodeka ne dojde do svojot stan. kako sekoga{. Vlade. srede jadewe ili rabota.. za{to mo`ebi nekoj od niv e prinuden i od postela da stane. toj e ve}e na pogorniot kat. yvoni na site yvon~iwa po katovite.

So navednata glava. sine? . Vlade ni{to ne zboruva.Nadvor bezdrugo e mo{ne studeno {tom u{ite ti se tolku crveni. ne ti ja dadov volnenata kapa {to ti gi pokriva. . Odlu~i dali }e ja zapoznae{ va{ata majka so nepristojnoto odnesuvawe na tvojot brat. So molba gleda vo Nade. . a? Sekoj den vaka si se zabavuva{.izvika majka mu. ODBERI SI ZADA^A Napravi plan na raskazot so tri naslovi i preraska`i go vo tvojata tetratka. ~i~ko Milan go fati za u{i. Ne mo`e usta da otvori. gulap~e? Taka zna~i. pa duri toga{ ubavo }e ti poka`am! Vlade v zemja da propadne. . 157 . posramen. tu za drugoto uvo. nikakvecu nieden! . a drugata neka ja brani. Obrazite mu se vcrvija kako u{ite.[to stanalo toa so tvoite u{i. Ti bidi Nade i raska`i {to mu se slu~i toj den na tvojot brat Vlade. Ti bidi Vlade i raska`i {to ti se slu~i. Ednata grupa neka ja napa|a Nade zatoa {to ne £ ka`ala na majka im za odnesuvaweto na Vlade. neli? Polovina ~as te ~ekam pred vratata. Nada Zekmanova . kako }e postapi{? Kakvo mislewe ima{ za Nade? Misli{ li deka Nade treba{e da £ ka`e na nivnata majka zo{to mu se crveni u{ite na Vlade? Zo{to taka misli{? [to nau~i od ovoj raskaz? ORGANIZIRAJTE RASPRAVA Podelete se vo dve grupi.Jakimova RAZGOVARAME ZA RASKAZOT [to o~ekuva{e da se slu~i? Zo{to ja opravduva{ postapkata na ~i~ko Milan? Kako }e postape{e tvojot tatko da be{e na mestoto na ~i~ko Milan? A ti. vleze vo svojot stan. I tokmu koga se str~na za nagore. Kako se po~uvstvuva koga ~i~ko Milan ti gi istegna u{ite? Se pokaja li za gre{kata? Najdi na~in da mu se izvini{ na ~i~ko Milan. Te{ko mene. za da ne vidi majka £ kako se smee. Samo ja svrte glavata.. No taa ne go predade.. .Obidi se u{te edna{.I denes Vlade yvoni na site stanovi od prviot kat.Ti li si toa.i ~i~ko Milan s¢ pove}e i posilno go vle~e tu za ednoto.

Vo Nakolec pojaduval belvici. Mo`el da vleze vo sekoja ku}a. re{il da ostane i da `ivee vo Prespa. go zagubil kompasot i namesto da leta nad vodite na golemoto more. taka i kaj nego se pojavila `elba da si ima drugarka. I videl!. Po~nal da ja poka`uva tagata. rabotata stignala do- 158 . Site se pra{uvale kade da mu najdat drugarka.. PRIKAZNA ZA GALEBOT AR^IBALD Galebot Ar~ibald.. go yirnal Ote{evo. I ne samo toj {to bil ta`en. Da.. vo Ezerani ru~al krap. da ima so kogo da `ivee. Na tretiot den go posetil i ostrovot. da deli i arno i lo{o. dragi moi. raspravale nadolgo i na{iroko. ta`ni bile i ribarite i decata i babite. Pi{uvale pisma. Bilo taka. ama bile ribi. More. kako {to se veli.poubavo zdravje. dragi moi. Ama. ne deka ne bilo...... re{il da ostane. dragi moi.. Trebalo da vidi {to ima i vo ezeroto. Sostanoci dr`ele i lastovi~kite koi sekoe utro go nadletuvale ezeroto za da si gi izmijat licata i da kasnat po nekoja mu{i~ka.RAZMISLI .. Svrtel edno kruk~e nad ezero. svrtel kaj Stewe i. me{ano mrenki so klen.. dr`ele sostanoci. ne bile kako morskite ribi.. kako i kaj lu|eto. stignal vo Prespa. mestoto mu se videlo ubavo . da. ama koga gi zapoznal ribarite i koga videl kolku go po~ituvaat. Se zapoznal so pelikanite i. da. Probal desetina nivi~ki belvici. a vo Kowsko ve~eral.RAZMENI GO MISLEWETO Kade si videl galeb? Nacrtaj galeb vo tvojata tetratka! So koja boja }e go oboi{? Poka`i mu go crte`ot na drugar~eto.. ja izmeril Braj~inska Reka. Po nekoja nedela nemalo ~ovek {to ne go znael Ar~ibald.

a velat ima i desetina pravnuci. Trgnale.. }e vidite mnogu galebi. Takov pre~ek Prespa ne videla. neka ja preraska`e prikaznava. dragi moi. Na desettiot den.. od kaj Malo Ezero ne{to kako da zabelealo. Drugiot. dragi moi. ne ve la`am! Vlado Dimovski RAZGOVARAME ZA PRIKAZNATA [to ti se dopadna najmnogu vo ovaa prikazna? [to e vistinito vo nea? A vo {to ne veruva{? Si letuval li nekoga{ na Prespansko Ezero ili na drugo na{e ezero? Opi{i gi galebite kako ve{to lovat ribi letaj}i nad vodata? Pisatelot ka`uva deka galebot Ar~ibald zalutal od nekoe more. Ako odite vo Prespa ova leto. 159 .. na drugi dedo. duri i ezeroto se raduvalo na doa|aweto na noviot `itel na Prespa. Se slu~ilo taka.tamu. Ej. ta i trite ~apji {to `iveele vo Nakole~ko Blato sostan~ele i vo saboti i vo nedeli. Tr~ale bran~iwata. otkako }e ja ~ue. se raduvale kormoranite i pelikanite. na ostrovot Golem Grad gostinkata si napravila gnezdo. IZRAZI SE Dogovorete se so tvoeto drugar~e koj {to da napravi.. probala od nivi~kite belvici i go pribrala Ar~ibald. Na nekoi Ar~ibald im e tatko. Toa leto. Ar~ibald od sre}a pla~el. Za koi moriwa ti si slu{nal ili si gi videl? PRONAJDI Pronajdi gi vo prikaznata site imenki {to ozna~uvaat imiwa na geografski poimi i napi{i gi vo tetratkata. site tie se edno semejstvo. Samo kolku da znaete. Navistina. tri lastovi~ki letnale i trgnale na Ar~ibald da mu najdat drugarka. Edniot od vas neka mu ja preraska`e prikaznava na drugiot i pritoa neka zamisli deka e o~evidec na s¢ {to se slu~uvalo na Prespanskoto Ezero.

.viknaa samovil~iwata ednoglasno. Taa im re~e: . 160 . jas u~itelke! Prvoto u~eni~e {to go krena re~e: . pa da gi zapo~nat letnite ludorii.Jas u~itelke.re~e drugo samovil~e.Dobro .Vo {umata najprvo rascutuva drenot so sitni ubavi `olti cvet~iwa. Se soglasuvate. neli? . Tie. A potoa }e se vidime duri naesen. bidete mirni! Denes za posleden pat }e proveram {to ste nau~ile i da vi gi dadam svidetelstvata.Koj }e mi ka`e koi drvja i grmu{ki prvi rascutuvaat naprolet vo {umata? Site samovil~iwa krenaa raka i vikaa: . se razbira. .re~e u~itelkata.Se soglasuvame! . ne sedea mirno kako porano. za{to edvaj ~ekaa da zavr{i ~asot i u~ebnata godina i da se razletaat nadvor vo {umata.Deca.U{te kolku dena ima do krajot na u~ebnata godina? Saka{ li da zavr{i? [to ~uvstvuva{ na posledniot u~ili{ten den? A na posledniot ~as? Na tablata napravete vakva tabela i vo nea zapi{ete go va{eto mislewe ZA ili PROTIV krajot na u~ebnata godina. . ZA PROTIV POSLEDEN ^AS Gi sobra starata samovila na posleden ~as vo u~ili{teto site samovil~iwa od {umata.Vedna{ po nego rascutuva i glogot so beli cvet~iwa kako sne`inki na bockavite gran~iwa .

`olt kantarion. Navistina ubavo ste nau~ile. i toa lilava majkina du{i~ka. Pu{taat piskul~iwa dabovite {to podocna }e stanat `eladi.Pod borovite ne cutat nikakvi polski cve}iwa i ne raste treva. sini planinski yvon~iwa! 161 . .re~e u~itelkata .Rascutuva i bagremot i mirisa ~udesno! Rascutuva i diviot trendafil so ubavi rozovi cvetovi. po~naa da se nadvikuvaat: . A sega sleduva edno pote{ko pra{awe: Koi polski cve}iwa cutat po borovite? Site vo hor odgovorija: .no zboruvajte edno po edno. . a elkite i borovite se zakituvaat so zeleni vrv~iwa {to podocna }e stanat {i{arki. za{to borovite ronat bocki i {i{arki! Polskite cve}iwa cutat po livadite.A potoa site. beli margaritki. nestrplivi da ka`at.Bravo.

dobro. u~itelke! Tie po cela no} svirat i peat za letoto.Uraa.`e`e-pe~e. koga }e po~ne novata u~ebna godina re~e u~itelkata vozbudeno.SPOREDI U~itelkata na samovil~iwata bila mnogu zadovolna od nivnoto znaewe.re~e taa zadovolno. . A `e`epe~iwata po cel den crcorat . sini. na krajot.svika strogo u~itelkata. Drugite samovil~iwa se smeeja.[turcite. mili moi. Po s¢ izgleda deka u~itelkite i u~enicite i vo {umata i vo gradot se ednakvi. Zatoa site }e minete so odli~en uspeh.Jas navistina se gordeam so vas bidej}e s¢ ste nau~ile.I {areni. `olti.E navistina ste umni i ubavo ste nau~ile . .. . Poslednoto samovil~e £ podari buket raznobojno polsko cve}e.Ima beli.odgovori u~itelkata.re~e toa. Kako pominavte vie na ~asovite po povtoruvawe? Znaevte kolku niv? Sporedi go zadovolstvoto na starata samovila so zadovolstvoto na va{ata u~itelka.re~e toa.Dobro.odgovorija samovil~iwata. . . Site po red dojdoa kaj nea.Ova e od imeto na site u~enici. Kako vie se razdeluvate so va{ata u~itelka? Napravi sporedba me|u u~itelkite i u~enicite vo {umata i vo gradot? 162 . ja gu{kaa. za{to e mnogu `e{ko. I.Ova e od imeto na site u~enici. a dewe spijat. . .Ajde sega ubavo da se pozdravime i da se razdelime. u~itelke! . . mila u~itelke . Poslednoto u~eni~e £ podari buket crveni rozi.A sega slednoto pra{awe: Kakvi boi imaat peperugite nad livadite? . . . `e`e-pe~e.se izvika edno samovil~e. A ednakvi se i poslednite ~asovi od u~ebnata godina.]e se vidime pak naesen. kafeavi . i tie se gu{kaa i se pozdravuvaa so nea pred letniot raspust.[arenoto ne e boja. mila u~itelke . a taa im gi podava{e nivnite svidetelstva. Kako odgovarate vie na postavenite pra{awa? Vo eden glas? Samovil~iwata ja gu{kale svojata u~itelka. sekoj mo`e malku da zgre{i.se razvikaa malite i stana eden takov urnebes {to od nivnite vikotnici za malku }e padne{e tavanot.Mir. Slavka Maneva VOO^I . Razmisli malku so glavi~kata! [arenoto e sostaveno od pove}e boi . uraa! . I vo gradot u~enicite go minuvaa posledniot ~as so svojata u~itelka. A sega najte{koto pra{awe: Ka`ete mi koi buba~ki ka`uvaat deka e ve}e leto vo poleto? . mir! . . a toa {to zgre{i srame`livo navedna glava.

Pro~itaj go raskazot.posledica . ako ima{ vreme . Vo raskazot nekolku pri~ini dovele do posledici.IZBERI ZADA^A Pro~itaj gi zada~ite koi ti se ponudeni. 1. . podeli go na raska`uva~ki celini i napravi analiza. no seto toa da ne ja smeni smislata na raskazot. a potoa slobodno preraska`i go. 4. da dodade{ novi misli. 3. Izberi edna i sraboti ja. Prepi{i .Pro~itaj go raskazot vo sebe. Sozdavaj .Sekoja pri~ina ima svoja posledica. Potoa samiot oceni se za izvr{enata rabota na sledniov na~in: Ime _______________________ Datum ___________________ Dali sum zadovolen od svojata rabota? Dali toa e najdobroto {to mo`ev da go napravam? Dali koristev razli~ni idei? Mi treba li pomo{? Mo`am li podobro da srabotam? ]e im go poka`am li srabotenoto na drugi? 163 . mo`e{ da sraboti{ i druga. Napravi vakva tabela vo tvojata tetratka. Mo`e{ da gi pro{iri{ postoe~kite delovi. da vnese{ sopstven beleg. 5.Prepi{i gi najubavite odgovori na samovil~iwata so latinski bukvi. Jazik . Plan na raskazot . Pri~ina .Pro~itaj {to si napi{al i pobaraj mislewe za tvojot trud. razmisli i popolni ja: PRI^INA POSLEDICA odgovaraat vo hor mnogu znaewe gu{kawe buket qubov 2.Napravi vakva tabela i popolni ja so zborovi od raskazot: Imenki konkretni apstraktni Glagoli sega{no vreme minato vreme idno vreme Pridavki prisvojni brojni Zamenki li~ni pokazni Koga }e zavr{i{ so edna zada~a.

a) Modri~ka tetratka. Popovski |) ovaa e _________________________. ]e gi zaokru`am romanite za b) prirok e ____________________. Makedonci. g) Beloto Cigan~e. deca: v) izostaveniot podmet glasi ______. 1. G. G. a) po sostav e _________________. gradskiot natprevar. ]e ja de{ifriram slednava re~e. ___________________________________ ___________________________________ 4. ___________________________________. v) Maslinovi gran~iwa. Petrevski 4. ]e gi dopolnam slednive iskazi: a) Pesnata koja izobiluva so ~uvstva na poetot se vika _________________.b) predmetot {to se obrabotuva. 3. V. nica: S3na 5ra ima vr1 vnuk. b) Ako sodr`inata na pesnata e predadena niz humor.GODI[EN TEST (Raboti vo tetratkata!) JAZIK LITERATURA 1. taa e _______ 2. 2. profesor. gre{ka. i taka natamu. Da napi{am tekst po analogija kilogram. b) da go prodol`am tekstot. Slednive zborovi }e gi napi{am so skratenici: doktor. ]e izvr{am analiza na slednava g) Romanot e golema raska`uva~ka re~enica: tvorba vo koja ____________________ Ovaa godina osvoivme vtoro mesto na ____________________________________. Od prostava re~enica }e obrav) da sozdadam nov sli~en na zuvam slo`ena: Dojde toploto leto. otkrij v) Vo epskite pesni se pee za ____________________________________ ___________________________________ ____________________________________. Podeli gi na slogovi zborovite: _________. Sma}oski g) prisvojna pridavka e ____________. Tema vo edno literaturno delo e: a) porakata {to ni ja ispra}a avtorot 6. ezero.Otkrij gi i ispravi gi ~etirite pravopisni gre{ki vo re~enicata: Site makedonci se gordi na ohridskoto ezero i negovite ubavini. 3. Podgorec d) Spomenka. A. selo. podrazbiram: ____________________________________ a) da go pro{iram tekstot. Lindgren d) vtoro e _______________________. B. b) Pipi Dolgiot ^orap. drug tekst. 164 . 5.

109) Dvete pesni se ______________________________________.GO PRELISTUVAM MOJOT U^EBNIK I DOBRO ZAPOMNIV (]e rabotam vo tetratkata!) ]e napi{am tri naslovi na raskazi svest: 1. avtor _________________________. ____________________________________. __________________________________________________ 2. ____________________________________. __________________________________________________ 3. __________________________________________________ 165 . avtor _________________________. ____________________________________. 3. na stranica 14: a) epska pesna b) lirska pesna v) patriotska pesna g) opisna pesna d) humoristi~na pesna Golemi pouki za `ivotot i odnosite me|u lu|eto nao|am vo malite literaturni tvorbi vo koi zboruvaat `ivotnite: a) bajki b) basni v) prikazni za `ivotnite g) lirski pesni ]e navedam naslovi na dve bajki od mojot u~ebnik: 1. koi kaj mene ja probudija ekolo{kata avtor _________________________. Dvete humoristi~ni makedonski narodni prikazni vo koi se ismeva mrzelivosta i glupavosta kaj lu|eto se: a) ____________________________________________________. ]e gi zaokru`am opredelbite {to £ odgovaraat na pesnata "Son~evina# od poetot Vol~e Naum~evski. __________________________________________________ ]e navedam naslovi na tri romani za deca: 1. b) ____________________________________________________. __________________________________________________ 2. ]e opredelam {to e zaedni~ko za slednive pesni: "^uden ~itatel# od Kiro Donev (str. 2. 26) i narodnata pesna "Kinisala moma `elka# (str.

"Koga se sakavme so Tinka#. "Monista za |erdan~e# i dr. Atanasovski Miho (1934. Strumi~ko). "Dedo Mraz i feferoni#(komedija za deca). "Kinder kva~ka#. "Svetot va{ me|u A-[#. "Beli peperutki#. s. Poet. "Naduenka#. publicist i folklorist. Kniga raskazi: "Pozdrav na proletta#. Romani: "[enko#. "Ma~orot vo ~izmi# i mnogu drugi. Knigi raskazi: "Marko Novinarko#. "Boite na moeto nebo#. Domazetovski Petko (1935. "Golemiot junak#. "Emil i detektivite#. satiri~ar-humorist. raska`uva~. s. (1899 . Zbirki pesni: "Sme{ni i prevrteni pesni# i "Disko-{turec#.1974). Romani: "Patuvawe vo Taxetakomo#. Kestner Erih. romani za deca: "Ku{i~kata so belata {amija#. "Sobir na vranite#. pieskata "Tajnata na edno pismo#.]E POBARAM I ]E PRO^ITAM Arsovski Tome (1928. Monospitovo. }erka na yvezdite#. "Stra`ari na mirot#. 166 . "Vnukot na majorot i drugi. "[arena krienka# i dr. Poet. s. poznat germanski pisatel za deca.2007. raskazite: "Da se zapoznaeme#. raska`uva~ i preveduva~ od albanskata zaednica vo R. poet za deca. s. "bambila od drugiot svet#. "Manastirski yvona#. Poet. Skopje). raska`uva~. Jablanica. romansier i dramski avtor. Dolni Disan. Donev Kiro (1942. "Yvezdeno nebo#. 1940 godina. Poetski knigi: "Do`dovni kapki#. "Avanturite na Dedo Mraz#(skazna). Basni: "Va`no e drugite {to }e re~at#. Stru{ko). "Vesela scena#(edno~inki). "Ma~ori na pana|ur#(radiodrami). Knigi poezija: "Godinata moja i tvoja#. romansier. Stru{ko . "Zena. "[umska bolnica#. Skopje). Skopje). Poet. Dav~evski Risto (1934. Bojku Fejzi (1937. "Zbrkana skazna#. "Soneti za mama# i "Izedeni prognozi#. "Dalaverite na Dobre Lo{iot#. Rodena e vo Gradsko. antologi~ar.2006. "Marko Krale i Feferona# i "Darko Foksi spidi Gonzales#(veseli scenski igri za deca). Kosovska Mitrovica . "Ton~ek i To~kica#. Kavadare~ko . dramski avtor i preveduva~. Vele{ta. Jan~evska Makedonka. raska`uva~. Knigi: "Septemvri na edno detstvo#. Najpoznati negovi dela mu se: "Dvojnata Lota#. Struga). Makedonija.2003.

"Vol{ebniot lift#. Strumi~ko . "De`urna prikazna# i drugi. Skopje). "Vino`itoto {to pee#. "Izgubenoto carstvo# i mnogu drugi. "Igra na mirisot# i drugi. "Lu{pi od mese~ina#. romansier. 167 . "Pozlateni lisja#.1997. "Son~eva solza#.Kujunxiski Aleksandar (1946. romanot: "Goce Del~ev#. slikovnicata: "Prikazni bez kraj#. Zbirki raskazi: "Leb za tate#.2002). "Predgorje#. "Pirinskiot car#. "Srebrena {kolka#. Najpoznati nejzini dela se: "Pipi Dolgiot ^orap#. Basni: "Osilki#. "Monista od rosa#. "Kliment Ohridski#. Demirhisarsko). "Svetulki#. Petrevski Gorjan (1951. Skopje . "Patuvaweto na Dobrilo#. s. drami: "Den za begstvo#. "Nad lulkata#. "Yvezdeni perni~iwa#. na tema#. "Od dedo Markovoto torbule#. "Sto sonca# (gatanki). Gi napi{al slednive poetski knigi za deca: "Makedon~e#. "Stanko spanko# i drugi. Skopje). "[umskiot razbojnik#. "Sre}na Nova godina# i mnogu drugi. Knigi raskazi: "Sviripile#. romani: "Zbuneti godini#. Maneva Slavka (1934. "Dve solzi~ki#. "Bibisek od Kramaonija# i drugi. Kole{ino. "Karlson na pokrivot#. Nedelkovski Velko (1946. "Iljada cvetovi#. "Tatkovina#. Prilep .1980. "Mio. Stihozbirki za deca: "Tiho doa|aat soni{tata#. "[kolsko yvon~e#. "^udesna {uma#. "Vo Soluna gro{ somuna#. "Zapisi kraj ogni{teto#. Poezija: "Viorno zname#. "Na na{ na~in# (TV-dramska serija). skazni: "Xixa#. dramski pisatel. "[areni brodovi#. "Denes praznuvame#. "Moeto selo#. {vedska pisatelka za deca. "Posleden let#. "Vesela azbuka#. pove}e knigi za Emil od Leneberg i mnogu drugi. Ohrid). "Sedumdeset cvetovi#. "Prva radost#. "^udesno patuvawe#. "Kiril Pej~inovi}#. "Na tema. pesni vo proza: "Tatkovata prva qubov# i pove}e romani. s. Pisatel za deca. s. Ohridsko . Peh~evo). Nikoleski Van~o (1912. Poemite: "Mice#. moj Mio#. "Vo livadite na detstvoto#. "Nespokojno detstvo#. "Kako raste Pen~o#. "Babino vretence#. "[arena ptica#. "^etirinaeset iljadi oslepeni#. "Dobrite xinovi#. Skopje). "Kam~eto na sakaweto#. Zbirki raskazi za deca: "Topli gnezda#.2010. "Od edna do sto i edna#. "Yvezdeni zborovi#.1980. "Proletni do`dovi#. "Gotvarski skazni#. Mrenoga. Lindgren Astrid (1907 . raskazi: "@arko planinarko#. pesni: "Pijano vino`ito#. Zbirka raskazi: "Rano dojde qubovta#. Naum~eski Vol~e (1916. Delata £ se prevedeni na osumdeset jazici. "Vtora smena#. Crvena Voda. "Deca pod pe~urki#. Podgorec Vidoe (1934. Skopje). Raska`uva~.

"Foka vo fioka# (brzozborki) i drugi. "Kako koga se otkinuva jabolko#. Podgorci. "Slonot odi na igranka#. Tarapuza Stojan (1933. preveduva~. †^ovek so ~ovek#. Pisatel za deca. "Zborovi po dvorovi#. ubavino#. †U~itelkata#. "Bolnoto `ap~e#. Belgrad. Skopje). s. Rouling Xoan K. Stru{ko). †Skazna za najjunakot#. 168 . Objaveni knigi: †Bajka za deteto Vilen#. "Cvetulki so svetulki#. raskazi: †Drvar~e#. Objavil mnogu zbirki poezija od koi }e gi nabroime: "Grejni sonce#. romanite: "Golemi i mali#. "Zeleni o~ila# (raskazi za deca). "Yunica paunica#. Sma}oski Bo{ko (1938. "Bu{avi{te# (poezija za deca). "Cve}e od devetiot rid#. "Dru`inata "Bratsko steblo# (roman). Gostivar). poezija: †Rosica#. "Palavoto zaj~e#. "Julski dnevnik#. "Zlatici-krilatici#. "Koj i zo{to# (gatanki). Zletovo). †Drugata strana# i drugi. "Saatot kukavica#.2007. "Brzalki bez vrzalki# (brzozborki). "Zagubenoto me~e#. "Zenici yvezdenici# i drugi. Modri~. romani za deca: †Planino. Polazarevski Van~o (1951. †Razgovori za soobra}ajot#. †Dale~en svet#. "O~iwa poto~iwa#. Srbija). "Skokaj detence#. Strezovski Jovan (1931. "Xemper-drvo# (raskazi za deca). "[arki-`arki#. Debarsko . Berovsko . †Bilo edno dete#. Avtor na knigata raskazi: "Eden bagrem i ~etiri deca#. "Posledniot fi{ek# (raskazi). (1965). Knigi: "Se{tologija# (piesi za deca). "Dambara. humorist. s. "Polno kaj~e `elbi#. Pova`ni stihozbirki: "Modernata meca#. dumbara#. "So dva ata po dva pata#. †Skazni za Vozovija#. poezijata i lirski zapisi: "Modri~ka tetratka#.Popovski Gligor (1928. "Da nema vojna#. Knigi: "Svetulki# (poezija). "Moe tvoe-pogodi {to e# (gatanki vo stihovi). Poet.1998. Budinarci. "Nosovi i {tosovi#. Skopje). angliska pisatelka {to se proslavi vo celiot svet so serijata romani za mladiot ma|ioni~ar Hari Poter. raska`uva~. †Biljana#. s. Xambazov Nenad (1943. romansier.

su{testva so svojstva na bog.drven sandak za `ito i bra{no ATMOSFERA (okolu Zemjata) .zavet. korisno BLESOK . se zamisluva ne{to {to ne e VOZBUDENO .premnogu iznenaden GALOPIRA .vo su{ina. bogato i izobilno jadewe GOLGETER . pravi ne{to mnogu brzo GEOLO[KO (minato) .srednovekoven voin. sjaj BOG .sigurno.mnogu star zbor za "vistina# (vo crkovniot jazik) VGNEZDILA (se) . raspolo`enie vo edna sredina BAREM . naduen. iznenadenost VSU[NOST .va`en.mnogu golemi GRANITNI .vid polsko cve}e so golemi crveni cvetovi.se izrazuva nekoe ograni~uvawe (Barem sega dojdi) BEZBEDNO .poseta VITEZ .glas so koj se izrazuva vozbuda.igra~ {to dava mnogu golovi GRAMADNI .silna svetlina. div afion VAJSTINA . kowanik VOOBRAZEN .situacija.pravila za ubavo odnesuvawe BULKA . stani svesen za ne{to VOSKLIK .blagotvorno.udobno se namesti. mnogu cvrst kamen sli~en na mermer 169 . doveruvawe na ~uvawe ili izvr{uvawe na ne{to AMBAR . so preneseno zna~ewe: se vre`a VE^ERNICI . bez opasnosti BELVICA .riba od vidot na pastrmkata BELKI (vo narodniot jazik) . zabele`i.mo`ebi BLAGOSLOVENO .gospodar i sozdatel na svetot spored religijata BO@ESTVO .mu dava najgolema va`nost.sve~en ru~ek ili ve~era.sogledaj.yvezdi {to se javuvaat prvi vo ve~erta VIZITA . navistina V^UDOVIDEN .vozdu{na obvivka okolu Zemjata ATMOSFERA (doma{na) .od granit. moralno go izdiga VOO^I .so zasileni ~uvstva VOZVI[UVA .OD NEPOZNATITE ZBOROVI OFORMIVME RE^NIK AMANET . so natprirodni odliki BONTON .se dvi`i mnogu brzo.od vremeto na postanokot na Zemjata GOZBA .

gledam dolgo. vnesi vo tvorbata ne{to svoe 170 . vtren~eno.gorna obleka izrabotena od ko`a. soop{tenie.predizvikuvame nekogo so zaka~ki. mnogu ubavi KREATIVNO (~itawe) .zavrzale {amija pod bradata ZADEVAME .taen agent.uporno gledate ZLOBA . interesno.mnogu golema `elba {to ne n¢ napu{ta KO@UV .malo lep~e KRASNI . prastaro @RTVUVA . na muslimanskata vera ISTRA@UVA^ .toj {to vr{i istra`uvawe. sozdavaj. jasen kako yvon IZDIVNA . nadarena DETEKTIV .zavitkaa.li~ni..nezabele`ano se izvlekla ILUSTRACIJA . napadno YVONLIV (glas) .) INFORMACIJA . voop{to KITNI (poliwa) . otkriva novi raboti I^ (turcizam ) .delot od ulicata po kogo pominuvaat vozilata KOMPAS ..tvori. nikolku. lice {to istra`uva kriminalni dela DREVNO .talentirana.za{tita ZANEME .{to pripa|a na islamot.pravi senka ZASUKAA .iskr{ena na sitni delovi ZJAPATE . zvu~en. poinakvo od obi~noto KREIRAJ .DAROVITA .izdi{i edna{. se otka`uva od ne{to ZABRADILE (se) .podatok za nekoj fakt.onoj {to te {titi od nekogo ili ne{to ZGRAP^I .preterano voodoo{evuvawe. so eden zdiv.slikovit dodatok {to go pojasnuva tekstot (crte`.zdru`enie. umre IZMOLKNALA (se) .ni{to.prijaten glas. a odnatre so volna KOLOVOZ .se li{uva.tvore~ko. tabela. voznemiruvame ZAKRILA . izvestuvawe ISLAMSKI .posakuvawe nekomu da mu se slu~i ne{to lo{o YVERAM (se) .cvrsto go grabna ZDROBENA . slika.naprava so magnetna igla {to sekoga{ poka`uva sever KRAVAJ^E . dru{tvo KOPNE@ . podignaa ZA[TITNIK . kako da e nem ZANES .{to postoelo vo dale~noto minato. grafikon.nakiteni KLUB .prestana da zboruva. voshit ZASENUVA .

privlekuva 171 . taen zbor {to slu`i za raspoznavawe LOTARIJA .poezija vo koja se izrazeni li~nite.nauka za vremenskite pojavi i promeni MIGUM . bezrabotnik MATURANT . razumnost LOZINKA .`ena na tatkoto {to ne gi rodila decata.eden list od cvetot LEGENDA .igra na sre}a so izvlekuvawe na numerirani lozovi QUBOPITNO . vo nea ima mnogu ne`nost i toplina LIRSKI .najkorisno.se slu~uva povremeno vo opredelen ritam NAJRACIONALNO . te{ko se doa|a doizlezot LATICA .linija {to razdeluva dve nivi ili dva imota.trevka ili za~in {to se dodava vo jadeweto MNO[TVO .LAVIRINT . tuku gi zateknala MEDIATEKA .~ovekot {to gi ~uva `ivotnite od lovokradci LOGI^KA .da se izbori so ne{to. glasno i neute{no pla~ewe LIRIKA . nepregledno mesto so mnogu isprepleteni hodnici ili uli~ki.so silno. dosetlivost MUSLIMAN .odbrana literatura {to se ~ita za opredelen period LIPAJ]I . skitnik.za mig. najrazumno NAMAMUVA .dogovoren znak.golema pamet.nijansa na sinata boja MOLE@LIVO .predanie za `ivotot na nekoj ~ovek ili za neobi~en nastan LEKTIRA .u~enik vo zavr{na godina od srednoto obrazovanie MA]EA .toj {to e palav.so interes za novi znaewa MANGUP/^E .slo`ena gradba. granica METEOROLOGIJA .{to e ispolnet so ~uvstva. za ~as MIRODIJA . itar. golemo koli~estvo od ne{to MOV .devojka MUDROST .golem broj. snaodliv.biblioteka vo koja del od knigite se snimeni na CD i istite mo`e da se ~itaat vo bibliotekata ME\A . da mu odolee NAIZMENI^NO .brzo kako molwa MOMI^KA (vo nekoi zapadni govori) . intimnite ~uvstva na poetot.rastenie {to raste na severnata strana na korata od drvjata MODAR .so molben glas MOLSKAVI^NO . emocii LOVO^UVAR .pripadnik na muslimanskata religija NADMINE .{to ima smisla.

pregratka. opredelen red za pretstavuvawe.dobil nekakva korist PADINA .trotoar.nerazumno. mala tetratka OBO@AVATELI . pregrnuvawe.po~nuva da gori odedna{. ne~esen. vreme od .bele`nik.nemirno.si ja prizna gre{kata i izrazi `alewe POLJANKA .vremenski razdel vo koj se slu~uva ne{to. pesni {to se peat NEBARE .ograda od prepleteni pra~ki PLO^NIK .plitka dolinka me|u dva brega PALAVO .borec. besno PARALIZA . golema te{kotija NERANIMAJKO .vozrast koga se dobivaat spored zakon site prava i dol`nosti POSTOJKA . privrzanici OVEN . ne{to {to mo`e da se nosi naedna{ so dvete race 172 .do PLAMNUVA .maka. qubiteli.gusto obrasnat i neprooden predel vo tropskite oblasti PREGRAB .onoj {to potka`uva. neekonomi~no.ma`jakot na ovcata OGLAS .osvojuvawe. nesre}a.NAPEVI .bolest {to doveduva do nesposobnost za dvi`ewe PASTORKA .patna stanica POTERA .po{iroko ramno zemji{te so niska treva POLNOLETSTVO . osobeno poplo~en so plo~ki POVOD . nenadejno do`ivuva silno ~uvstvo PLAN . neobmisleno NOTES . {to kodo{i PRA[UMA .pottik da se prezeme ne{to POKAJA (se) .go izrazi svoeto nezadovolstvo so vulgarni zborovi OSOZNAVAJ . zamisla. rasipan ~ovek NERACIONALNO .lica {to obo`avaat nekogo.melodii. u~esnik vo Narodnoosloboditelnata borba za vreme na Vtorata svetska vojna vo Jugoslavija PERIOD .grupa {to goni nekogo za da go fati POTKA@UVALO .stanuvaj svesen za ne{to OFAJDIL (se) (turcizam) .zateknata }erka na ma`ot PARTIZANI .soop{tenie istaknato na vidno mesto OKUPACIJA .kako da. namera za izvr{uvawe na nekoja rabota PLOT . zazemawe tu|a teritorija OPCU .skica. kako da e NEVOLA .lo{.

najgolem uspeh postignat vo ne{to. zemjata vo koja si se rodil RONKA . zbuneti. privrzanost PREMRE . bez gre{ka SOJKA . sitno del~e od ne{to.mir SPRA[TI .usno prenesuvawe od koleno na koleno na nastani od minatoto.odedna{ brzo izbega STAV .masovno izlo`uvawe na stoka.prostuvawe PUBERTET .vko~aneto.diskusija za odredena tema RASPRAVIJA . slo`nost SPOKOJSTVO .{iroka PRO[KA .polica REDUM .edinstvenost. istorijata.prekin.bez nieden nedostatok. nepodvi`no PRINC .so red REKORDI . ta`no SOVR[EN . zastoj. proizvodi (Saem na knigata) SANTA MRAZ .tro{ka. najdobri od najdobrite RODINA .bez ~uvstva RASPRAVA . PRIKOVANO .zasipnat PRESTAN .karanica RAFT . obi~no od leb SAEM .obilno istura{e SKAMENETI .bez veselba. vladetelot PROPADILO . masa SPLOTENOST .zdrveni. `ivotno iskustvo PREDANOST . ne reagiraat nikako SNEVESELENO .PREDANIE .izbrani pretstavnici.trpeza.ogromno telo od mraz {to plovi po okeanite SIMPATIJA . dr`ewe 173 . premin od detstvo vo mlade{ka doba RAMNODU[NO .telo.tatkovina.vid ptica-pevica SOFRA .svoe mislewe STAVA .izbrkalo PROROK .~ovek {to ja pretska`uva idninata PROSTRANA . carot.sinot na kralot. pripadna PRESIPNAT .polovo zreewe na ~ovekot.po~uvstvuva golem strav.vernost.li~nost {to ni se dopa|a pove}e od drugite SIPE[E . obi~no vo sportot REPREZENTACIJA .

rudari i sl. val~est trup od kamen.~itawe po delovi: naredniot prodol`uva tamu kade {to zastanal prethodniot [TEDRO . maki.te`ini na du{ata. se uko~i STOLB . magister i sl.vertikalna potpora. podnoslivost na tu|ite mislewa TOLPA . [TAFETNO (~itawe) .naredba.scena so akrobatski i gimnasti~ki priredbi vo koi u~estvuvaat lu|e i `ivotni ^ESTITAWE . za stepenot na nau~nata polo`ba (profesor.osuduva ne~ija postapka FAJDE . stradawa TEST .mno{tvo narod TRAKATANCI .) ili po~esna polo`ba vo op{testvoto (grof. baron.izobilno. drvo ili metal STOMNA .se zdrvi.vozbuda TURNIR . kolera XARAT (se) . dare`livo [TRAKA .STAPISA (se) . drangulii TREPET .sve~ena pesna CIVILIZACISKI (napredok) . dobivka HIMNA .korist.strplivost.nepotrebni.sportsko natprevaruvawe so pogolem broj u~esnici UGAR . neva`ni predmeti.te{ka zarazna bolest.vtren~eno gledaat vo nekogo ili ne{to XITNI .pla~e so prigu{en glas CIRKUS .metalna kapa za za{tita na glavata na vojnici.proverka na znaewata TETERAVEJ]I (se) .frli [LEM . doktor.zemjen sad za voda TEGOBI . odluka na {efot na dr`avata ili na vladata UKORUVA .ni{aj}i (se) TITULA . na visokiot stepen na razvoj na op{testvoto CIMKA . poraka ^UMA . popustlivost.neizorana niva UKAZ .{to pripa|a na civilizacijata.obele`je {to stoi pokraj imeto.izrazuvawe dobra `elba. vitez) TOLERANCIJA .ispu{ta ostar neprekinat zvuk 174 .

..................................... 41 ISTRA@UVAM I DOZNAVAM TATKOVOTO PISMO (Gorjan Petrevski)............ 14 LO[I ZBOROVI (Van~o Polazarevski)........................................................................................ 38 GI PROVERUVAM I GI UTVRDUVAM STEKNATITE ZNAEWA........................................ 16 ZVU^NI I BEZVU^NI SOGLASKI....................................................................... 10 SIGNALI I SIMBOLI (ZNACI) KAKO SREDSTVO ZA OP[TEWE........... 13 SON^EVINA (Vol~e Naum~eski) lirska i patriotska pesna......................................... 23 FILM ........ 22 ZNAEWETO ME VODI NAPRED [TO NI DONESE ESENTA (Kiro Donev)........................................................................................... 54 PLUSKO I MINUSKO (Radovan Pavlovski)......................... 35 ZAPLAKALO E MARIOVO ZA \OR\I SUGARE (epska narodna pesna)..................................................................................... 19 POTKA@UVALO (Bistrica Mirkulovska)........................................................................................................................................... 28 GOLEMI POUKI OD MALITE PRIKAZNI................................ 58 SEGA[NO VREME......................................................................................................................... 59 175 ............................................................................................................... 30 ZBIRNI IMENKI............................................................................................. 31 PATUVAJ (Ivanka Manasijevi})....................................................................................................................................................................................................................................... 5 JAZIKOT KAKO NAJSOVR[ENO SREDSTVO ZA OP[TEWE................... 46 AJDE DA SE SAKAME (Tome Smolarski).......................................... 34 BROJNI PRIDAVKI.. 32 PRISVOJNI PRIDAVKI...................... 25 ^UDEN ^ITATEL (Kiro Donev) humoristi~na pesna........................................................................... 8 [TO LI ZBORUVAAT? (Sne`ana Kirini})...........................SODR@INA ^EKORAM GORDO NA PATEKATA DOLGA DEVET MESECI SEPTEMVRISKI NAPEVI (Gligor Popovski).......................... 50 KAKVA BESRAMNOST (Kolina Kuba) biblioteka............................................................................................................ 56 POKAZNI ZAMENKI.................... 52 PELISTERSKI O^I (Apostol Pop Jovanovski) ......................................... 20 ESEN E (Stojan Tarapuza)..................................................... 36 NESRE]NATA KNIGA ([tefanija Naxen)............................. 26 OD DOKUMENTOT (DEKLARACIJATA) ZA PRAVATA NA DECATA....................................................................................................................................................................................................................... 7 MOJATA TATKOVINA (Qiqana Atanasova)..... 48 VO LAVIRINTOT OD LEKTIRI (Kiro Donev)......................TEATARSKA PRETSTAVA.............................................. 43 NOVI DRUGARKI (Kiril Temkov)...................

.............................................................................................................................................. 102 EMIL I DETEKTIVITE (Erih Kestner)............................................................................................................................................................................... Rouling)........................................................... 106 MOJOT USPEH .............................................................................................................JAZIK................................................................................................................... 94 OD [TO SE PLA[I STRAVOT (Tome Arsovski)... 114 DIREKTEN I INDIREKTEN GOVOR...................................................... DECATA PODARUVAAT NAJISKRENA QUBOV................................................................................................ 91 PROSTA RE^ENICA.............................................................................................................................roman za deca............. GLAGOLI VO IDNO VREME..................................................... 98 ^ISTOTATA E POLOVINA ZDRAVJE (Nenad Xambazov)................................... VE@BI ZA ZIMSKIOT RASPUST........ 92 HARI POTER I ODAJATA NA TAJNITE (Xoan K.................................. 116 176 ......................... 88 VIDOVI RE^ENICI SPORED SOSTAVOT...... 103 [TURECOT I MRAVKITE (Gligor Popovski) ............................ SRE]NA NOVA (Gligor Popovski)........... 99 SLO@ENA RE^ENICA.................................MOJOT SIGUREN OD VO IDNINATA KINISALA MOMA @ELKA (Makedonska narodna pesna)........................ NEZASLU@ENIOT PODAROK (Fejzi Bojku) .........govor na pisatelot i govor na likovite............................. VE@BI ZA OPI[UVAWE......................... KOMARECOT I PAJAKOT (Melegari)................................................................................................................................................................................................................................. TEST .....AKCIJA (Qiqana Atanasova).............................PUBERTET (Jovan Strezovski)...................... NO] KOGA PA\AA YVEZDITE (Makedonka Jan~evska).................. MINATO VREME............................................................................................................................................................. 112 EKO ............................................................................................................................................... 86 SE POJAVIL ^UDEN ^OVEK (Van~o Nikoleski) ........... 65 67 68 70 72 75 76 77 80 82 83 84 PRIJATELOT SO PARI NE SE KUPUVA MRZLIVATA SOPRUGA (Makedonska narodna prikazna)... 61 VE@BI ZA RASKA@UVAWE................................ 85 NASEKADE PRAZNIK (Narodna pesna) obi~ai............................................................. 109 ^IJA MAJKA E NAJGOLEMA (Gorjan Petrevski)..... 96 FEVRUARI (Vidoe Podgorec)............................................................................................................................................................... DEVOJ^ETO I DVANAESETTE MESECI (Narodna prikazna).........................................................basna.. 110 MALO I GOLEMO.................................... 63 PODARI QUBOV SNEG (Jordan Dobreski).......

............... 118 MAGARETO [TO JADELO GRAV (Makedonska narodna prikazna).....Jakimova).............................. 133 GOLEMA BUKVA PRI PI[UVAWE IMIWA NA DR@AVI........................ 146 JAS MO@AM MNOGU UBAVO E VO MAJ (Petko Domazetovski)............................................................................................................ 164 GO PRELISTUVAM MOJOT U^EBNIK...................................................................................................................................................................................................................................... 136 22 APRIL .........................................................teatarska pretstava)........ 140 BEZ DECATA (Nenad Xambazov)................... 117 [ESTIOT ^LEN (Velko Nedelkovski).........................................INTERPUNKCISKI ZNACI KAJ DIREKTNIOT GOVOR: DVE TO^KI........................................................ 156 PRIKAZNA ZA GALEBOT AR^IBALD (Vlado Dimovski)...................... 138 PIPI DOLGIOT ^ORAP (Astrid Lindgren)....................................... NIVNI @ITELI........ 166 OD NEPOZNATITE ZBOROVI OFORMIVME RE^NIK ............................................................... 122 POLSKO U^ILI[TE (Ali Akba{)...................... 147 GORO LE GORO (Makedonska narodna pesna).....................DEN NA PLANETATA ZEMJA (Ante Pelivan)................................................. OBLASTI I NIVNITE @ITELI.................................. 128 MALATA SAMOVILA (Slovene~ka narodna bajka)........... 148 SITE MAJKI SE TAKVI (Stojan Tarapuza)........................ GRADOVI.................. 152 VOLKOT I VERVERI^KATA (Ezop)............................. 124 IZVESTUVAWE .............................................................................. 127 DI[EWE NA AUSPUH (Van~o Polazarevski)............... 165 ]E POBARAM I ]E PRO^ITAM .............................. 155 CRVENI U[I (Nada Zekmanova ................................................................................... 169 177 ............... 125 GI PROVERUVAM I GI UTVRDUVAM STEKNATITE ZNAEWA............................................................................... TIRE I NAVODNICI....................................................................................... 160 GODI[EN TEST............................ SELA............................. 144 JAZOVECOT I ZAJAKOT (Narodna basna)..................... 158 POSLEDEN ^AS (Slavka Maneva)......................... 154 SKRATENICI...................................................................................................................JAGLIKA (Aleksandar Kujunxiski)......................... 126 IDNINATA NA PLANETATA ZAVISI I OD MENE CARICA ................. 143 KO[ULATA NA SRE]NIOT ^OVEK (Italo Kalvino)............................................... 130 APRIL (Vidoe Podgorec)........................................................................................................................................................................................................ 121 KOPNE@ (Jovan Strezovski)...................................................................................... 150 GOTVA^OT METODIJA (Vasil Mukaetov)................ NARODI.............. 135 GOLGETER (Velko Nedelkovski).... 134 GOLEMA BUKVA PRI PI[UVAWE NA PRAZNICI ^IE IME E NAPI[ANO SO BROJ (CIFRA)........................................................................................(baletska .........................................................................