‫اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ٜ‬‬

‫ٍؾَذ ؽغِ ‪٘ٝ‬عف‬
‫<‪>tr <TD/‬‬
‫ظٖش اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٜ‬مأؽذس ط٘سح ٍِ ط٘س اىزخط‪ٞ‬ؾ ف‪ ٜ‬اىَْظَبد‪ٗ .‬أد‪ٕ ٙ‬زا اىْ٘ع ٍِ اىزخط‪ٞ‬ؾ‬
‫إى‪ ٚ‬رغ‪ٞٞ‬ش اىن‪ٞ‬ف‪ٞ‬خ اىز‪ ٜ‬رخطؾ ثٖب اىَْظَبد ى٘ػغ االعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬بد اىخبطخ ثٖب ٗرْف‪ٞ‬زٕب‪ٗ ،‬أطجؾذ اإلداسح‬
‫اإلعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ أداح أعبع‪ٞ‬خ ىيَْظَبد ىن‪ ٜ‬رزؼيٌ ٗرزط٘س إرا أسادد ط‪ٞ‬بغخ ؽبىخ ٍِ اىزَ‪ٞ‬ض ٗاالعزغبثخ‬
‫ثطش‪ٝ‬قخ فؼبىخ ىيزغ‪ٞ‬شاد اىؼبىَ‪ٞ‬خ ا‪ٟ‬خزح ف‪ ٜ‬اىزغبسع ٗاالصد‪ٝ‬بد‪ٝٗ .‬زٌ اعزخذاً رؼج‪ٞ‬ش " اإلداسح اإلعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ "‬
‫ىيزؼج‪ٞ‬ش ػِ راد اىَفًٖ٘ اىز‪ٝ ٛ‬ؼنغٔ اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪.ٜ‬‬
‫ٗػي‪ ٚ‬اىشغٌ ٍِ عجق ٍْظَبد اىقطبع اىخبص ىالػطالع ثٖزا اىْ٘ع ٍِ اىزخط‪ٞ‬ؾ‪ ،‬إال أُ اىزغشثخ رنشف‬
‫إَٔ‪ٞ‬خ ٗفؼبى‪ٞ‬خ ٕزا اىْ٘ع ٍِ اىزخط‪ٞ‬ؾ ىيَْظَبد اىؼبٍخ مزىل‪ٗ .‬رشغغ اإلداسح اإلعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ ػي‪ ٚ‬أُ ‪ٝ‬زٌ‬
‫اىؼَو ف‪ ٜ‬اىَْظَبد ف‪ ٜ‬ظو ٍفبٕ‪ ٌٞ‬اىالٍشمض‪ٝ‬خ ٗاىزف٘‪ٝ‬غ‪ٗ ،‬رىل ف‪ ٜ‬اإلؽبس االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٜ‬ىيز٘ع‪ ٔٞ‬ؽ٘‪ٝ‬و‬
‫األعو‪]1[.‬‬
‫ٍب ٕ٘ اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ٜ‬؟‬
‫اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٕ٘ ٜ‬طْغ االخز‪ٞ‬بساد‪ .‬فٖ٘ ػَي‪ٞ‬خ رٖذف ىذػٌ اىقبدح ىن‪ٝ ٜ‬نّ٘٘ا ػي‪ٗ ٚ‬ػ‪ ٜ‬ثإٔذافٌٖ‬
‫ٗٗعبئيٌٖ‪ٗ .‬ثزىل فبىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٕ٘ ٜ‬أداح إداس‪ٝ‬خ‪ٗ ،‬ال رغزخذً إال ىغشع ٗاؽذ – ٍضو ثق‪ٞ‬خ األدٗاد‬
‫اإلداس‪ٝ‬خ األخش‪ – ٙ‬أال ٕٗ٘ ٍغبػذح اىَؤعغخ ف‪ ٜ‬أداء ػَو أفؼو‪َٝٗ .‬نِ ىيزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٜ‬أُ ‪ٝ‬غبػذ‬
‫اىَْظَخ ػي‪ ٚ‬أُ رشمض ّظشرٖب ٗأٗى٘‪ٝ‬برٖب ف‪ ٜ‬االعزغبثخ ىيزغ‪ٞ‬شاد اىؾبدصخ ف‪ ٜ‬اىج‪ٞ‬ئخ ٍِ ؽ٘ىٖب ٗأُ ‪ٝ‬ؼَِ أُ‬
‫أفشاد اىَْظَخ ‪ٝ‬ؼَيُ٘ ثبرغبٓ رؾق‪ٞ‬ق ّفظ األٕذاف‪ٗ .‬ثبىطجغ فبىَقظ٘د ثنيَخ " اعزشار‪ٞ‬غ‪ ٕ٘ " ٜ‬إػفبء‬
‫طفخ اىْظشح ؽ٘‪ٝ‬يخ األٍذ ٗاىشَ٘ه ػي‪ ٚ‬اىزخط‪ٞ‬ؾ‪.‬‬
‫ٗثبخزظبس‪َٝ ،‬نِ رؼش‪ٝ‬ف اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٜ‬مَب ‪ٝ‬ي‪:ٜ‬‬
‫اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٕ٘ ٜ‬ػَي‪ٞ‬خ ّظبٍ‪ٞ‬خ ر٘افق ٍِ خالىٖب إؽذ‪ ٙ‬اىَْظَبد – ٗ‪ٝ‬يزضً ثزىل اىششمبء‬
‫اىشئ‪ٞ‬غ‪ ُ٘ٞ‬ف‪ ٜ‬اىَْظَخ – ػي‪ ٚ‬األٗى٘‪ٝ‬بد اىز‪ ٜ‬رؼزجش ػشٗس‪ٝ‬خ ىزؾق‪ٞ‬ق ٕذفٖب‪ٗ ،‬ف‪ّ ٜ‬فظ اى٘قذ رغزغ‪ٞ‬ت‬
‫ىيج‪ٞ‬ئخ اىَؾ‪ٞ‬طخ ثٖب‪ٝٗ .‬ششذ اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٜ‬إى‪ ٚ‬اٍزالك اىَ٘اسد ٗرخظ‪ٞ‬ظٖب ثبرغبٓ رؾق‪ٞ‬ق ريل‬
‫األٗى٘‪ٝ‬بد‪]2[.‬‬
‫ٍِ ٕزا اىزؼش‪ٝ‬ف ‪َٝ‬نِ اىزشم‪ٞ‬ض ػي‪ ٚ‬ػذح ٍفبٕ‪ ٌٞ‬أعبع‪ٞ‬خ ٍِ أعو ر٘ػ‪ٞ‬ؼ م‪ٞ‬ف‪ٞ‬خ ٗػغ اىَْٖظ اىَالئٌ‬
‫ىيزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ،ٜ‬ثبإلػبفخ إى‪ٍ ٚ‬بٕ‪ٞ‬خ ق‪َْٞ‬ب ٗقْبػبرْب ثبرغبٓ ّغبػ ػَي‪ٞ‬خ اىزخط‪ٞ‬ؾ‪َٝٗ .‬زبص اىزخط‪ٞ‬ؾ‬
‫االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٜ‬ثؼذح خظبئض‪ ،‬ىؼو ٍِ إَٖٔب‪:‬‬
‫‪ o‬رنُ٘ ػَي‪ٞ‬خ اىزخط‪ٞ‬ؾ إعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ ألّٖب رزؼَِ اخز‪ٞ‬بس ٍب ٕ٘ أفؼو اعزغبثخ ىيظشٗف اىز‪ ٜ‬رشنو ث‪ٞ‬ئخ‬
‫د‪ْٝ‬بٍ‪ٞ‬ن‪ٞ‬خ‪ٗ ،‬سثَب ف‪ ٜ‬ثؼغ األؽ‪ٞ‬بُ ػذائ‪ٞ‬خ‪.‬‬
‫‪ o‬اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٕ٘ ٜ‬ػَي‪ٞ‬خ ٍْزظَخ ؽ‪ٞ‬ش رذػ٘ إلرجبع ػَي‪ٞ‬خ رٌ ٕ‪ٞ‬نيزٖب مَب أّٖب رؼزَذ ػي‪ ٚ‬اىج‪ٞ‬بّبد‪.‬‬
‫‪ o‬اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ٍ ٜ‬ؼْ‪ ٜ‬ثبىَغزقجو‪ :‬فٖ٘ ‪ٝ‬ز‪ٞ‬ؼ ىل ر٘ع‪ ٔٞ‬اىَغزقجو ٗإداسرٔ‪ٗ .‬ثزىل فال ‪ٝ‬يضٍل أُ رظو‬

P: 20 edition.‬مَب أُ اىشغجخ ٗاىَٖبسح ٍطي٘ثخ الخز‪ٞ‬بس‬ ‫اىَغبساد اىضٍْ‪ٞ‬خ ىألداء ثذال ٍِ االّزظبس ؽز‪ٗ ٚ‬ق٘ع األؽذاس ٗاألصٍبد اىز‪ ٜ‬رذفؼْب إى‪ ٚ‬ارخبر سد فؼو‬ ‫ٍ٘اعٔ ثطش‪ٝ‬قخ ػق‪َٞ‬خ‪ٗ . & Guide and Workbook.) 2008‬‬ ‫‪---------------------------------------------‬‬ ‫[‪ ]1‬اّظش ف‪ ٜ‬رىل‪:‬‬ ‫‪in Public and Nonprofit Organizations.‬ىؼو أؽذ األعجبة اىشئ‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ اىز‪ ٜ‬رفغش اعزَشاس‪ٝ‬خ ػَي‪ٞ‬خ اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ٜ‬‬ ‫ٕ‪ ٜ‬اعزغبثزٔ ىيظشٗف اىخبسع‪ٞ‬خ اىز‪ ٜ‬ال رز٘قف أثذا‪ ٍِٗ ،‬صٌ ف‪ٞ‬غت أُ رظو اىخطؾ ٗاألدٗاد اىز‪ٝ ٜ‬زٌ رْف‪ٞ‬ز‬ ‫ريل اىخطؾ ثٖب ف‪ ٜ‬ؽبىخ رؼذ‪ٝ‬و ٗرْق‪ٞ‬ؼ ٍغزَش‪..‬فبىؼقو االعزشار‪ٞ‬غ‪ٝ ٜ‬ز٘امت ٍغ اىزغ‪ٞٞ‬ش‪ ،‬فٖ٘ ‪ْٝ‬زقو عش‪ٝ‬ؼب ٍِ‬ ‫اىَشنيخ إى‪ٗ ٚ‬طف اىؼالط اىْبعغ ىٖب‪ .‬‬ ‫‪ o‬رشنو اإلداسح اإلعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ إؽبسا ىز٘ع‪ ٔٞ‬اىَشاؽو األخش‪ ٙ‬ىإلداسح‪ٝٗ :‬زؼَِ رىل اىز٘ع‪ ٔٞ‬ىجؼغ‬ ‫اى٘ظبئف اإلداس‪ٝ‬خ‪ٍ ،‬ضو رظَ‪ ٌٞ‬اىجشاٍظ‪ٗٗ ،‬ػغ اىَ٘اصّبد اىخبطخ ثبىجشاٍظ‪ٗٗ ،‬ػغ اىٖ‪ٞ‬بمو‪ٗ ،‬رط٘‪ٝ‬ش‬ ‫اىَ٘اسد اىجشش‪ٝ‬خ‪ٗ ،‬رق‪َٖٞٞ‬ب‪ . P‬‬ .‬‬ ‫‪ o‬اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٜ‬ػَي‪ٞ‬خ ٍغزَشح ٗػبئذح‪ :‬فال ‪َٝ‬نِ أُ رنُ٘ عٖ٘د اإلداسح اإلعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ ثَضبثخ ّشبؽ‬ ‫ىفزشح صٍْ‪ٞ‬خ ٗاؽذح أٗ ىٖب ثذا‪ٝ‬خ ّٖٗب‪ٝ‬خ‪ . USA: John Willey Practical‬‬ ‫‪.‬فيشثَب رزغ‪ٞ‬ش‬ ‫اىظشٗف اىخبسع‪ٞ‬خ ٍِ ؽ٘ىل ثبىني‪ٞ‬خ‪.ٛ‬‬ ‫‪ ٍِ 8‬سث‪ٞ‬غ األٗه ػبً ‪ ٍِ 1221‬اىٖغشح ( اىَ٘افق ‪ٍ ٍِ 11‬بسط ػبً ‪. USA: Greenwood‬‬ ‫[‪ ]2‬اّظش ف‪ ٜ‬رىل‪:‬‬ ‫‪Jude Kaye. 1997.‬‬ ‫‪ o‬اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ٗ ٜ‬ع‪ٞ‬يخ ىيزفن‪ٞ‬ش ٗاىزظشف ٍِ أعو ػَو رغ‪ٞٞ‬ش ٍؼ‪ :ِٞ‬فبىؼقي‪ٞ‬خ اإلداس‪ٝ‬خ ٕ‪ ٜ‬ػقي‪ٞ‬خ‬ ‫ٍؼْ‪ٞ‬خ ثزؾق‪ٞ‬ق األٕذاف‪ٗ ،‬ثزىل فٖ‪ ٜ‬ال رؾظش ّفغٖب ف‪ ٜ‬اىزفبط‪ٞ‬و‪ . Strategic Management‬‬ ‫‪.‬ؼزجش رؾ٘‪ٝ‬و اإلؽبس اىضٍْ‪ ٜ‬ىيفشد ٍِ اى٘قذ‬ ‫اىشإِ إى‪ ٚ‬اىَغزقجو‪ ،‬صٌ اىؼ٘دح إى‪ ٚ‬اى٘قذ اىشإِ صبّ‪ٞ‬خ‪ٕٗ . 2nd edition..‬مَب ر٘فش إسشبداد ىز٘ع‪ ٔٞ‬اىَ٘اسد ٗاىَٖبساد إى‪ ٚ‬اىْشبؽبد راد األٗى٘‪ٝ‬خ‬ ‫اىقظ٘‪ – ٙ‬أ‪ ٛ‬أّٔ ‪ٝ‬زؼَِ اخز‪ٞ‬بس أٗى٘‪ٝ‬بد ٍؾذدح‪.2-1 :2005.‫قبثؼب ف‪ٍ ٜ‬نبّل إرا رٌ ارخبر قشاس ٍب ثطش‪ٝ‬قخ خبؽئخ أٗ إرا ٍب ىٌ ‪ٝ‬زٌ ارخبر قشاس طبئت‪ . CT. Inc.Publishing Group. ،‬نزا‪ٝ ،‬ؼزجش رىل ثَضبثخ ٍٖبسح إعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ‬ ‫‪َٝ‬نِ رؼيَٖب ٗاىزأم‪ٞ‬ذ ػي‪ٖٞ‬ب ثبىََبسعخ‪ .‬‬ ‫‪ o‬اإلداسح اإلعزشار‪ٞ‬غ‪ٞ‬خ ى‪ٞ‬غذ ػَي‪ٞ‬خ عٖيخ األداء‪ ،‬ثو ٕ‪ ٜ‬ػَي‪ٞ‬خ طؼجخ رزطيت ثزه اىَض‪ٝ‬ذ ٍِ اىغٖ٘د‪ :‬فٖ‪ٜ‬‬ ‫رزطيت ثزىل ٍغٖ٘د فنش‪ٗ ٛ‬مض‪ٞ‬ش ٍِ االّؼجبؽ ٗاالىزضاً‪ . 2nd Jack Koteen. Westport.‬مَب أّٖب رقجو االىزضاً ثبىزخط‪ٞ‬ؾ ىيَغزقجو‬ ‫ٗال رنزف‪ ٜ‬ثبالّشغبه ثبى٘ػغ اىز‪ ٛ‬رقف ف‪ ٔٞ‬ؽبى‪ٞ‬ب ٗؽغت‪ٝٗ .‬ف‪ ٜ‬اىؼذ‪ٝ‬ذ ٍِ األؽ‪ٞ‬بُ‪ٝ ،‬نُ٘ االّزظبس – ثغجت ػذً اىزأمذ ٍَب ‪ٝ‬غت ػي‪ْٞ‬ب ػَئ –‬ ‫عججب ف‪ ٜ‬رأخشّب ىيغب‪ٝ‬خ ػِ ارخبر إعشاء فؼبه أٗ ؽز‪ ٚ‬رؾَيْب ىْزبئظ عيج‪ٞ‬خ مج‪ٞ‬شح‪.‬‬ ‫ٗثغجت األَٕ‪ٞ‬خ اىنج‪ٞ‬شح اىز‪ ٜ‬ؽظ‪ ٜ‬ثٖب اىزخط‪ٞ‬ؾ االعزشار‪ٞ‬غ‪ ٜ‬ف‪ ٜ‬اى٘قذ اىشإِ‪ّ ،‬غذ أُ اىنض‪ٞ‬ش ٍِ ثشاٍظ‬ ‫رط٘‪ٝ‬ش اىزاد قذ ثذأد ف‪ ٜ‬رطج‪ٞ‬ق أعبى‪ٞ‬جٔ ىزؾق‪ٞ‬ق اىزط٘‪ٝ‬ش اىفشد‪ٗ ٛ‬االسرقبء اىَٖبس‪.. Strategic Planning for Nonprofit Organization: A & Micheal Allison‬‬ ‫‪Sons.. NJ.‬فٖ٘ ‪ٝ‬غؼ‪ ٚ‬ىيق‪ٞ‬بً ثبىزغ‪ٞٞ‬ش‪.‬ثو ‪ٝ‬غت أُ رنُ٘ ػَي‪ٞ‬خ ٍغزَشح رزشامٌ ف‪ٖٞ‬ب اىخجشاد‪ٝٗ ،‬زٌ رط٘‪ٝ‬ش‬ ‫ٕزٓ اىخجشاد ٍِ خالىٖب‪ٗ . Inc.