02

Γιατί δεν κουνιέται φύλλο

Στο ThePressProject.gr αφήνουμε κάθε Κυριακή τη φωτεινότητα της οθόνης για τη ζεστασιά
του τυπωμένου χαρτιού της Ελευθεροτυπίας, προκειμένου να συζητήσουμε τις όψεις και τις αιτίες
της παθητικότητας των πολιτών τον καιρό της κρίσης.

Εθελοδουλεία

Damnatio
memoriae

Ο άνθρωπος προτιμά τη γαλήνη, και τον θάνατο ακόμα,
παρά να έχει την ελευθερία να ξεχωρίζει από μόνος του το καλό απ’ το κακό

Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία,
όταν ένας επιφανής έπεφτε σε
δυσμένεια επιβαλλόταν η
Damnatio memoriae ή η
«καταστροφή της μνήμης». Τα αγάλματα που
στο παρελθόν τιμούσαν
τον ξεπεσμένο ευεργέτη
τώρα θα καταστρέφονταν βίαια από τους
πολίτες της αυτοκρατορίας. Στο αρχαιολογικό μουσείο της
Αθήνας σώζεται ορειχάλκινος ανδριάντας
με ποδοπατημένο
πρόσωπο.

Κατά παρέκκλιση των θεμελιωδών
οικονομικών νόμων, η αγορά των
μνημειακών συμβόλων σπανίως καθορίζεται από τη ζήτηση. Έτσι το άγαλμα
του Ελευθερίου Βενιζέλου που κοσμεί
σήμερα την πλατεία Ελευθερίας εγκαινιάστηκε από τη Χούντα –και μάλιστα
από τη χείρα του Σοφοκλή Βενιζέλου–
την περίοδο που οι Συνταγματάρχες
αναζητούσαν γέφυρες με τους παλιούς
βενιζελικούς. Αντίστροφα, η Χρυσή
Αυγή τον Σεπτέμβριο προσπάθησε να
σηκώσει τον ανδριάντα του Ιωάννη
Μεταξά στην Κεφαλονιά, όπου και
βρίσκεται πεταμένος
και μισοκατεστραμμένος
σε ανοιχτό χώρο.

Τον Νοέμβριο του 1974 συμμετείχε στις
εκλογές ο Πέτρος Γαρουφαλιάς. Το πλήθος
τον λοιδορούσε με πάθος, φώναζε συνθήματα όπως «πιο φαρδιά πουκάμισα», «πιο
ζεστές τυρόπιτες», «γάλα με ανθρακικό»,
και μοίραζε νεράντζια και μούντζες. Η
αλήθεια που κρυβόταν πίσω από αυτή την
πανηγυρική περιφρόνηση ήταν ότι το ίδιο
πλήθος λίγο αργότερα θα μαγευόταν από
τον Ανδρέα Παπανδρέου, με έναν έρωτα
μοιραίο, από αυτούς που καταστρέφουν
ζωές. Αν δει κανείς το ντοκιμαντέρ από
την περιοδεία του Παπανδρέου στην Κρήτη το 1977, θα καταλάβει αμέσως πως τα
γιαούρτια ή τα νεράντζια δείχνουν απλώς
και μόνο ποιου πολιτικού έχει περάσει η
μπογιά του. Πάντα περιμένει όμως στη
γωνία ο επόμενος. Η πολιτική στάση δεν
αλλάζει: ο τσακισμένος πολίτης εξακολουθεί να θαυμάζει τα αφεντικά του. Όταν γιαουρτώνει, το κάνει επειδή δεν μπορούν
πια να τον κυβερνήσουν, τα γιαουρτώνει
όπως κατασπαράζει η ζούγκλα ένα πληγωμένο ζώο. Με απλά λόγια: επιτίθεται μόνο
μετά την πτώση. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα
πρέπει να βιαστούμε να χαρούμε ότι κάτι
έχει αλλάξει πολιτικά με τα γιαουρτώματα
και τις μούντζες.
του Κωνσταντίνου Πουλή
poulis@thepressproject.gr

Από τα αποκαλυπτήρια αγάλματος
του Ανδρέα Παπανδρέου

Η λατρεία των αφεντάδων/ευεργετών
που μετατρέπεται σε
μίσος μπορεί να εξιστορηθεί και μέσω της διαδρομής των συμβόλων τους. Το
πολύπαθο ορειχάλκινο άγαλμα
Τρούμαν που κατασκευάστηκε «εις
έκφρασιν ευγνωμοσύνης δια το δόγμα...» τοποθετήθηκε αρχικά στη θέση
που βρίσκεται σήμερα ο «δρομέας».
Η κοινωνία όμως τα επόμενα χρόνια
μετατοπίσθηκε προς τον αντιαμερικανισμό, και το σύμβολο ευγνωμοσύνης
μετατράπηκε σε στόχο αλλεπάλληλων
βομβιστικών επιθέσεων. Ο ανδριάντας
μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση
(στην περιοχή της Ρηγίλλης), αλλά οι
επιθέσεις συνεχίστηκαν, οπότε η αστυνομία αποφάσισε τη μόνιμη
φρούρησή του. Το 1997 η αστυνόμευση είχε χαλαρώσει και άγνωστοι
πριόνισαν τα πόδια του αγάλματος,
το οποίο σωριάστηκε στην πλατεία.
Αποφασίστηκε η απομάκρυνσή του,
αλλά το βράδυ πριν από την επίσκεψη Κλίντον ο Τρούμαν ξαναβρέθηκε
αγέρωχος στη θέση του. Μια σκοπιά
στέκει και σήμερα δίπλα του για να
τονίζει ότι το άγαλμα έχει τη δική του
ιστορία.

Φ. Ντοστογιέφσκι, Αδελφοί Καραμάζοφ

Κάθε φορά που σκεφτόμαστε πώς είναι δυνατόν πολιτικοί τόσο εξόφθαλμα διεφθαρμένοι να ψηφίζονται, η απάντηση είναι
πως κατά βάθος ο κόσμος δεν τους ανέχεται απλώς, τους θαυμάζει. Την εξήγηση
έχει επεξεργαστεί ο Ετιέν ντε λα Μποεσί
στην Πραγματεία περί εθελοδουλείας. Ο Ντε
Λα Μποεσί, νεαρός φίλος του Μονταίνιου,
νομομαθής και λογοτέχνης, έγραψε αυτό
το δοκίμιο εισάγοντας μια ενδιαφέρουσα
καινοτομία: αντί να μελετήσει την εξουσία, μελέτησε την υποταγή. Πώς και γιατί
συγκρατούνται τα πλήθη; Είναι απλό: Ο
άνθρωπος δεν χάνει την ελευθερία του,
κερδίζει τη σκλαβιά του. Δίνει τα πάντα
προκειμένου να απαλλαγεί από το βάρος
της ευθύνης. Ζαρώνει μπροστά στην ιδέα
μιας ζωής ελεύθερης, στην οποία θα είναι
υπεύθυνος και υπόλογος για τις πράξεις
του. Διότι καταστολή υπάρχει, αλλά δεν
αρκεί για να εξηγήσει την προθυμία με
την οποία οι υπήκοοι λατρεύουν τους άρχοντές τους. Αυτό το περίφημο 99% που
ανέχεται την τυραννία του 1% (για
το οποίο μας μίλησε το κίνημα
Occupy Wall Street) στην πραγματικότητα δεν ανέχεται μόνο,
αλλά θαυμάζει το 1%. Αλλιώς

πώς θα γινόταν, πάντα το γραμμάριο να
νικάει το κιλό; Υπάρχει μια μαζοχιστική διαστροφή, στον πολίτη που του αρέσει να
του φέρονται σαν να είναι παιδί, που είναι
ανίσχυρο ηθικά και πρέπει να το ταπεινώνουν με διάφορους τρόπους για να συνέλθει. Αυτό εξηγεί πώς γίνεται να ακούγεται
ως κεντρικό επιχείρημα της κυβέρνησης
ότι ο λαός μας είναι κακομαθημένος, γιʼ
αυτό υποφέρει όσα υποφέρει. Χωρίς αυτή
την ψυχική προϋπόθεση, θα ήταν αδύνατο
να αναχαιτιστεί η αντίσταση μόνο με την
ωμή καταστολή.
Οι Ρώσοι μηδενιστές κατάφεραν, τον Μάρτιο του 1881, έπειτα από αλλεπάλληλες
αποτυχημένες απόπειρες, να δολοφονήσουν τον τσάρο. Περίμεναν τότε ο λαός
να ζητήσει ελευθερία του τύπου, σύνταγμα και δικαιώματα. Διαπίστωσαν ότι ο
εξαθλιωμένος ρωσικός λαός όχι μόνο δεν
άδραξε την ευκαιρία να εξεγερθεί, αλλά
έκλαψε τον τσάρο με μαύρο δάκρυ, ώσπου
τον διαδέχθηκε ένας χειρότερος μέχρι να
φτάσουμε αργότερα στον Στάλιν, όπου είχαμε πάλι εκδηλώσεις προσωπολατρίας,
ποιήματα, ύμνους, γιορτές, και πολλούς
νεκρούς. Ωστόσο, αυτό που είναι τόσο
εύκολο να το δούμε στην περίπτωση του
ρωσικού λαού, ότι μετέφερε την αγάπη
για τον τσάρο στο πρόσωπο του Στάλιν,
δεν το βλέπουμε όταν πρόκειται για μας,
γιατί είναι πάντα πιο δύσκολο να δούμε
την καμπούρα μας. Θα απαντούσε κανείς
ότι εμείς δεν έχουμε προσωπολατρία σήμερα. Σύμφωνοι. Αυτή είναι η πανουργία
της ιστορίας, πως η εξουσία δεν εξαφανίζεται, αλλά γίνεται αόρατη. Δηλαδή δεν
έχουμε την προσωπολατρία του ολοκληρωτισμού, αλλά έχουμε την υποταγή στο
σύστημα, στους εκπροσώπους του οποίου παραδίδει ο πολίτης το μέλλον του με
δέος, σεβασμό και ζήλεια.
Βεβαίως, σε κάθε περίπτωση δουλικής
συμπεριφοράς, θα μπορούμε πάντα να
αναγνωρίσουμε ένα στοιχείο εκβιασμού,
να δικαιολογήσουμε αυτόν που ενέδωσε.
Το ερώτημα είναι τι θα χρειαζόταν προκειμένου να μη λειτουργεί ο εκβιασμός.
Η επιλογή μας ως προς αυτό είναι να
ακολουθήσουμε τον Ντε λα Μποεσί: Να
διαβάσουμε το φαινόμενο από την πλευρά αυτού που το ανέχεται, όχι από την
πλευρά αυτού που το επιβάλλει, να θεωρήσουμε καθρέφτη της πολιτικής όχι την
κυριαρχία αλλά την υποταγή. Αυτό που
έχουμε να κερδίσουμε από μια τέτοια κίνηση είναι πρώτʼ απʼ όλα να δούμε αυτό
που τώρα μένει αθέατο και, αν όλα πάνε
καλά, να ξυπνήσουμε

Πέτρο σταμάτα,
έρχεται ντομάτα
Από το πρωτοσέλιδο
στο «ΒΗΜΑ» της 12ης
Νοεμβρίου 1974

Πού πάμε έντεκα
εκατομμύρια μοναχοί μας

Ο Πέτρος Γαρουφαλιάς πρωτοεκλέχτηκε
βουλευτής το 1932 σε ηλικία 31 ετών, με
το Αγροτικό Κόμμα. Διετέλεσε επίσης βουλευτής του κόμματος των Φιλελευθέρων,
του μεταπολεμικού Δημοκρατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος του Γ. Παπανδρέου
και μετά της Ένωσης Κέντρου. Υπήρξε η
αφορμή για τη σύγκρουση βασιλιά Κωνσταντίνου-Παπανδρέου που πυροδότησε
τα Ιουλιανά του 1965, καθώς ο άναξ αρνήθηκε να υπογράψει το διάταγμα της
αντικατάστασης του Γαρουφαλιά ως υπουργού Εθνικής Αμύνης, πράγμα που οδήγησε στην παραίτηση Παπανδρέου και
στο γαϊτανάκι των κυβερνήσεων της αποστασίας μέχρι την «εθνοσωτήριο επανάσταση» των Συνταγματαρχών στις 21
Απρίλη 1967.

«Αν όσοι υπεδέχθησαν με ανοικτές παλάμες τον αρχηγό της ΕΔΕ κ. Πέτρο Γαρουφαλιά, στη χθεσινή ομιλία του προς τον
αθηναϊκό λαό, τον ψήφιζαν κι’ όλας, τότε
ασφαλώς το κόμμα της Άκρας Δεξιάς θα
προκαλούσε τη μεγάλη έκπληξη των εκλογών…» (Τα Νέα).

Μετά το πέρας της δικτατορίας, ίδρυσε
την Εθνική Δημοκρατική Ένωση, που φιλοδοξούσε να εκφράσει την «εθνικόφρονα
παράταξη» ασκώντας κριτική στον Κωνσταντίνο Καραμανλή διότι «διήρεσε τους
εθνικόφρονες εις αντιστασιακούς και χουντικούς».

«Ο κόσμος το γλέντησε – κυριολεκτικά – με
την ψυχή του…» (Τα Νέα).

pressproject.gr/tppenet

«Ο αρχηγός τελείωσε την ομιλία του ανάμεσα από χιλιάδες υψωμένα χέρια με τη
φράση "Πάρε ψήφο"»… (Το Βήμα).
Τα καταγεγραμμένα συνθήματα ήταν εξευτελιστικά για τον 73χρονο βετεράνο πολιτικό: «Πέτρο κουνήσου, τρώνε το πουλί
σου», «Θάλασσα στα Τρίκαλα», «Ψήφος
στα 80», «Πιο φτηνές τυρόπιτες», «Γάλα με
ανθρακικό», «Πιο φαρδιά πουκάμισα» κ.ά.
Την Κυριακή των εκλογών, η ΕΔΕ του Γαρουφαλιά συγκέντρωσε 52.768 ψήφους,
ήτοι το 1,08% των εγκύρων ψηφοδελτίων.
Έτσι, έγινε ένας ακόμη από τους αποκαθηλωμένους πολιτικούς που θα έδιναν τη
θέση τους σε νεότερα, λιγότερο φθαρμένα
πρόσωπα…

Πραγματεία περί εθελοδουλείας /
Ετιέν ντε Λα Μποεσί, Mετάφ.: Παναγιώτης Καλαμαράς, Eκδ.: Πανοπτικόν
Ο φόβος μπροστά στην ελευθερία /
Έριχ Φρομ, Μετάφρ.: Δημήτριος
Θεοδωρακάτος, εκδ.: Μπουκουμάνης

Προσεχώς

Όταν οι πολιτικοί
επιδίδονται στο
σπορ των
βαφτίσεων

Βιβλία

Extra

Στο τελευταίο κρίσιμο επεισόδιο της πολιτικής του καριέρας, στις εκλογές της 17
Νοέμβρη 1974, ο Γαρουφαλιάς έμελλε να
πληρώσει τη συσσωρευμένη οργή του
λαού απέναντι στο πρόσωπό του με έναν
τρόπο που θυμίζει τις καρναβαλικές τελετές αντιστροφής που κρατούν μια μέρα
και λειτουργούν ως βαλβίδες αποσυμπίεσης για έναν ολόκληρο χρόνο. Η κεντρική
προεκλογική του ομιλία στη συμβολή Πανεπιστημίου και Εμμανουήλ Μπενάκη (11
Νοέμβρη 1974) περιγράφεται ως εξής από
τις εφημερίδες της εποχής:

«Μία ώρα περίπου πριν εμφανιστεί στο
μπαλκόνι ο Πέτρος, ο "αρχηγός", πυκνά
πλήθη κατάκλυζαν την Πανεπιστημίου, ενώ
η περιοχή εδονείτο από το σύνθημα – βασικό αίτημα των "οπαδών" του κόμματος "Όχι
τζατζίκι στο σουβλάκι!" […] Το τι είπε είναι
αδύνατον να γραφεί, γιατί κανείς δεν τον
άκουσε, αφού δεκάδες χιλιάδες στόματα
φώναζαν συνεχώς και ρυθμικά: "Πέτρο σταμάτα, έρχεται ντομάτα"…» (Ριζοσπάστης).

Η πατρωνία του 21ου αιώνα
Πού μας αφήνετε 11 εκατομμύρια μοναχούς
μας; Αυτή είναι η φωνή που μας ενώνει και
μας δονεί από το 2010 μέχρι σήμερα. Διανοούμενοι και πολιτικοί που έφαγαν τα νιάτα
τους σε ivy league πανεπιστήμια διαβάζοντας
Φουκώ και Έντουαρντ Σαΐντ, λησμόνησαν σε
μια νύχτα ό,τι έμαθαν (;) και επανέφεραν το
ένα και φριχτό και αποτρόπαιο και ξεχασμένο
ξόρκι, το μόνο με μαγική δύναμη για τα πλήθη:
Τριιιτοκοσμικοιιιί, θα γίνουμε τριτοκοσμικοί,
θα ξεκολλήσουμε σαν την πέτρινη σχεδία του
Σαραμάγκου από την Ευρώπη και θα καρφωθούμε με φόρα στη (Μαύρη την) Αφρική. Δεν
παράγουμε τίποτα που να θέλει ο υπόλοιπος
κόσμος να αγοράσει, κι αυτά που φτιάχναμε
τα ξεχάσαμε και δεν υπάρχουν βιβλία, δεν
υπάρχει Ίντερνετ, ούτε παιδιά που σπούδασαν σε ξένα και ντόπια πανεπιστήμια για να
τα ξαναμάθουμε. Στηριζόμαστε λοιπόν αποκλειστικά στην καλοσύνη των άλλων και στη
μεγαλοψυχία της άρχουσας τάξης μας.
του Ηρακλή Μπογδάνου
hbogdanos@thepressproject.gr

Πρόκειται άραγε για εθελοδουλεία ή σύνεση;
Το ενδιαφέρον είναι ότι ο μεταφυσικός τρόμος μπροστά στο πού πάμε 11 εκατομμύρια
μοναχοί μας δεν έχει να κάνει με τη στάση
μας απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ούτε
καν με την ευρωζώνη, ούτε βέβαια και με κάποιου είδους κοσμοπολιτισμό ή πατριωτισμό.
Είναι μια απλή συνέχεια του νεοελληνικού
ιδρυτικού συνδρόμου της κρυπτοαποικίας,
μια συνέχεια της καθήλωσης στην πατρωνία
με άλλα μέσα. Η πατρωνία είναι βαθιά άνιση
μεν αλλά και ανταποδοτική σχέση, γι’ αυτό
και οι κυνικοί ικέτες που καταφεύγουν απελπισμένα και υστερικά σ’ αυτήν (όπως η καλή
μας κυβέρνηση, ας πούμε) φέρουν το μανδύα
του ρεαλισμού. «Α, δεν ξέρετε πόσο μας αγαπάει το αφεντικό, και χτες πάλι αυτό έλεγε».
«Χωρίς γερές πλάτες δεν κάνεις τίποτα στην

«Μαζί τα φάγαμε»

Το τέχνασμα της συλλογικής ενοχής δεν συνιστά ατομική αμετροέπεια ενός πολιτικού αλλά
κεντρική επικοινωνιακή πολιτική. Πώς αποκτάμε ενοχές για την πλαστή ευμάρεια και πώς
αυτές σχετίζονται με την αδράνεια των μαζών;

εποχή μας» (πάντα είναι «στην εποχή μας»).
«Ένα τηλέφωνο πήρε η Μέρκελ και τακτοποιήθηκε το κούρεμα – βέβαια χρειάστηκε να υπογράψουμε εκείνο το χαρτί για το αγγλικό δίκαιο και να φορτωθούμε και άλλο τόσο χρέος,
αλλά έτσι γίνονται αυτές οι δουλειές». Πόσο
εύκολο είναι να φαίνεσαι ρεαλιστής όταν τα
δέχεσαι όλα, και μάλιστα, πόσο συγκεκριμένος
ακούγεσαι στις «λύσεις» σου όταν στις υπαγορεύουν! Και περνάς και για «Ευρωπαίος», ενώ
η ουσία αυτού που κάνεις είναι ακριβώς η συνέχεια του ρουσφετιού, της κακομοιριάς και
του ουσιαστικού αποκλεισμού που βιώνει ο
αιώνιος πελάτης.
Φοβόμαστε λοιπόν την έστω και σκληρή και
επικίνδυνη ελευθερία και χειραφέτηση και
προτιμάμε να θυσιάσουμε το 1/3 των πολιτών στην ανεργία, να γίνουμε μια άβουλη και
ενδεής αποικία χρέους και ακτημόνων σερβιτόρων; Εθελόδουλοι για πάντα ή μήπως επιτέλους σοβαροί και φρόνιμοι πραγματιστές;
Τίποτα από τα δύο, το πιθανότερο. Μάλλον
απλά πελάτες. «Ζει καλά όποιος κρύβεται
καλά» σκέφτεται ο πελάτης κι εμείς προσπαθούμε να κρυφτούμε ανάμεσα σε εταίρους,
δανειστές και πάτρωνες. «Δεν υπάρχει εναλλακτική λύση», αυτό μας βολεύει, αυτό πιστεύουμε – και όσες αναπτύχθηκαν δεν είναι
καλές, δεν είναι βρε παιδί μου σαν αλγόριθμοι
με ντετερμινιστικά προκάτ βήματα, όχι, δε μας
κάνουν, ούτε κουβέντα. Επικαλούμαστε δήθεν
την καινοτομία και ομνύουμε στη δημιουργία, ενώ όλα μας φαίνονται μονόδρομος και
κάθε μας κίνηση φορσέ! Γιατί δεν προχωράει
μπροστά η χώρα; Γιατί κάθε ψηφοφορία στη
βουλή είναι «ΣΤΑΘΜΟΣ». Και όμως; Τι; Κι αν
θυμώσουν και μας αφήσουν 11 εκατομμύρια
μοναχούς μας; Ας θυμηθούμε τότε ότι αν για
παράδειγμα οι Ολλανδοί έλεγαν το 1600 «πού
πάμε λίγες δεκάδες χιλιάδες μοναχοί μας, ας
ζήσουμε όπως μας πουν οι άλλοι», μπορεί να
μη θέλαμε σήμερα να είμαστε «Ευρωπαίοι».

Ταυτότητα

Μερικές φορές, όταν έχει περάσει η μπογιά σου,
καλύτερα να μη βγαίνεις στο μπαλκόνι

Κώστας Εφήμερος
Ηρακλής Μπογδάνος
Παντελής Παντελόγλου
Κωνσταντίνος Πουλής
web: www.thepressproject.gr
twitter: @ThePressProject
FB: facebook.com/ThePressProject

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful