11

Γιατί δεν κουνιέται φύλλο

Στο ThePressProject.gr αφήνουμε κάθε Κυριακή τη φωτεινότητα της οθόνης για τη ζεστασιά
του τυπωμένου χαρτιού της Ελευθεροτυπίας, προκειμένου να συζητήσουμε τις όψεις και τις αιτίες
της παθητικότητας των πολιτών τον καιρό της κρίσης.

Υπάρχουν μερικά στοιχεία απομυθοποίησης του ηρωικού μας παρελθόντος που έχουν γίνει πια σχεδόν
κοινοί τόποι: η αμφισβήτηση του
κρυφού σχολειού, η διαπίστωση
πως η εναρκτήρια ημερομηνία της
επανάστασης ορίστηκε τεχνητά,
ώστε να ταιριάζει με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, πως οι Έλληνες
δεν ήταν ενωμένοι, ο κλήρος δεν
σήκωσε πρώτος το λάβαρο της επανάστασης, πως όταν μεταφέρθηκε
η πρωτεύουσα, η Αθήνα ήταν μια
ασήμαντη πόλη με μπόλικους Αλβανούς που εκλήθη να συμβολίσει τη
συνέχεια με το αρχαιοελληνικό παρελθόν μας. Όλα αυτά λέγονται και
ξαναλέγονται, και το πραγματικά
εκπληκτικό στοιχείο δεν είναι τόσο
το περιεχόμενο, αλλά το πόσο πολύ
θίγονται κάποιοι συμπολίτες μας
όταν τα ακούν. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αν τα σχολικά βιβλία ή το
ντοκιμαντέρ του σκάι έχουν δίκιο ή
άδικο ιστορικά. Το ενδιαφέρον ζήτημα είναι πώς εξηγείται όλο αυτό
το πάθος. Τι κάνει τον άνθρωπο που
δουλεύει ως υπάλληλος σε ένα φοροτεχνικό γραφείο του Παγκρατίου,
να θεωρεί πως είναι οργανικό μέρος της ψυχικής του συγκρότησης η
άποψη που έχει αυτός, το κράτος, ο
σκάι, το ΠΑΜΕ, για την επανάσταση
του ʼ21;
του Κωνσταντίνου Πουλή
poulis@thepressproject.gr

Το ερώτημα είναι προφανώς αχανές. Ας μου επιτραπεί να προτείνω
δύο εξηγήσεις, οι οποίες βεβαίως
συνυπάρχουν με πλήθος άλλες. Η
πρώτη αφορά την πλευρά των κυβερνώντων, η οποία έχει εμφανείς
λόγους να θέλει να μας πείσει ότι
για τα πάντα φταίνε οι ξένοι που
επιτίθενται στον Ελληνισμό: η Μέρκελ, ο Ομέρ Βρυώνης κοκ. Εμείς είμαστε όλοι ενωμένοι, πρίγκιπες και
μουζίκοι, υπό τους εθνικούς μας
στόχους. Οι εθνικές γιορτές πάντοτε αποκρύπτουν την απλή αλήθεια
ότι δεν είμαστε όλοι στην ίδια πλευρά, και δεν θα είμαστε, όσους δεκάρικους και αν υποστούμε με αφορμή την εθνική μας επετείο. Απλώς,
η παραδοχή ότι η κοινωνία μας χωρίζεται σε πλούσιους και φτωχούς,
σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί
οι φτωχοί να στραφούν εναντίον
των πλουσίων. Αντιθέτως, η ιδέα
ότι ο κόσμος χωρίζεται σε Έλληνες
και βάρβαρους, σημαίνει πρακτικά
μόνο ότι μπορεί να μαχαιρωθεί κανένας Πακιστανός ή (πιο ανώδυνα)
να αγορεύει κάποιος στο καφενείο
για τον Περικλή και τις ελληνικές

25η Μαρτίου
Κι όλʼ αυτά για ένα τίποτα, για την Εκάβη.
Τι είναι η Εκάβη γιʼ αυτόν;
Εκείνος τι είναι για την Εκάβη;
Αν το πάθος ήταν πραγματικό,
πόσο περισσότερο θα μπορούσε να κλάψει;
Σαίξπηρ, Άμλετ
λέξεις στην ιατρική ορολογία. Δεν
στρέφεται όμως εναντίον των καταπιεστών του. Όλος αυτός ο λόγος
περί εθνικής ομοψυχίας χρησιμεύει
προκειμένου να αποσιωπηθεί ότι
δεν είμαστε καθόλου, μα καθόλου
ενωμένοι. Δεν βουλιάζουμε μαζί,
δεν σωζόμαστε μαζί, δεν πάμε στα
ίδια σχολεία, δεν πάμε διακοπές
στα ίδια μέρη, ή δεν πάμε όλοι διακοπές, δεν τρώμε τα ίδια φαγητά, δεν κάνουμε την ίδια δουλειά.
Ακριβώς όπως και στην επανάσταση υπήρχαν πολεμιστές, πολιτικοί,
Μοραΐτες, Ρουμελιώτες, πλούσιοι,
φτωχοί, μορφωμένοι (τους λέγαν
και «κωλοπλυμένους»), αμόρφωτοι,
και κάποιοι από δαύτους εκτός από
το ότι εξέφραζαν διαφορετικά συμφέροντα, ενίοτε συγκρούονταν και
σε εμφύλιο πόλεμο.
Αυτή είναι η μία πλευρά, και αφορά
τους προπαγανδιστές. Υπάρχει και
άλλη. Γιατί ο λαός είναι τόσο πρόθυμος να εξαπατηθεί; Γιατί θέλει
τόσο πολύ να ακούσει για τον Κολοκοτρώνη ο άνθρωπος που δεν έχει
το θάρρος ούτε για να αρνηθεί στο
αφεντικό του να πάει να του ταΐσει
τον σκύλο ή να του πληρώσει τη
ΔΕΗ; που δουλεύει ανασφάλιστος,
απλήρωτος και προσβεβλημένος; Γιʼ
αυτό ακριβώς. Υπάρχει προφανώς
ένας μηχανισμός υπεραναπλήρωσης σε δράση, που έχει ως αποτέλεσμα ο τσαλαπατημένος άνθρωπος
να φαντασιώνεται μεγαλεία. Όσο
πιο τσαλαπατημένος είναι, τόσο πιο
πολύ φαντασιώνεται.
Ένα κλασικό παράδειγμα επιλεκτικής μνήμης είναι η περίπτωση του
στρατηγού Μακρυγιάννη. Τα «δυο
αγάλματα» που «και δέκα χιλιάδες
τάλαρα να σας δώσουνε, να μην
καταδεχτείτε να βγούνε απʼ την
πατρίδα μας. Γιʼ αυτά πολεμήσαμε» είναι μια συγκινητική φράση,
που μέσω της τεράστιας ιδεολογικής επιρροής του Σεφέρη στα νε-

οελληνικά γράμματα περνάει στη
συλλογική μνήμη ως η στιγμή που
ο αγράμματος πολεμιστής του ʼ21
ομολογεί πως δίνει τη ζωή του για
την προστασία της κληρονομιάς
του. Το απόσπασμα αυτό από τα
Απομνημονεύματα γίνεται θέμα και
στις πανελλαδικές εξετάσεις, σφραγίζοντας έτσι την ένταξή του στην
ιδεολογική διαχείριση της μνήμης
που αρέσκεται να καμαρώνει για το
παρελθόν. Μια τέτοια αφήγηση δεν
έχει κανέναν λόγο να υπενθυμίσει
ότι κάποτε οι καταπιεζόμενοι δεν
ξεχώριζαν τον Ρωμιό άρχοντα από
τον Τούρκο ή ότι μόλις κηρύχτηκε η
επανάσταση οι κοτζαμπάσηδες του
Μοριά μασκαρεύτηκαν (κυριολεκτικά!) σε ραγιάδες.
Η αναφορά στο παρελθόν είναι μια
ισχυρή συνιστώσα κάθε κατασκευής ταυτότητας. Δεν πρόκειται για το
απλουστευτικό επιχείρημα πως όλα
αυτά είναι ψευδαισθήσεις από τις
οποίες ο ενήλικος νους θα πρέπει να απαλλαγεί. Εξάλλου,
μήπως δεν έχει η Αριστερά
τους ήρωές της, τους αγίους της και τις ένδοξες
στιγμές της; Μήπως λείπει και από εκεί ένα ποσοστό εξιδανίκευσης και
ωραιοποίησης; Υπάρχει
όμως ένα κριτήριο με το
οποίο θα μπορούσαμε να
κρίνουμε πότε η αναφορά
στο παρελθόν είναι για καλό
και πότε για κακό. Εξηγούμαι:
ο ζωγράφος Θεόφιλος φοράει
φουστανέλα. Τον κοροϊδεύουν, τον
χλευάζουν, όμως αυτός εκεί! Εκτός
από κάποιος που φόρεσε φουστανέλα μετά τον καιρό της, ο Θεόφιλος
υπήρξε και ζωγράφος. Να λοιπόν
ένα κριτήριο. Αυτός που εμπνέεται
από το παρελθόν, ποιος είναι. Τι
κάνει με αυτό το παρελθόν, σε ποια
ζωή το στριμώχνει, τι επιδιώκει. Ιδίως σε μια χώρα όπου η δεξιά έχει
τέτοια μακρά παράδοση στην εθνο-

καπηλεία, όπου τους πατριώτες καμώνονται οι απόγονοι των ταγματασφαλιτών και των χουντικών, έχει
πάντα σημασία να ρωτάμε, αυτός ο
κύριος που φόρεσε φουστανέλα και
δακρύζει σαν μας μιλά για τα κατορθώματα των προγόνων του, ποιος
είναι; Τι έφτιαξε στη ζωή του, με τα
χεράκια του; Όταν ο Άμλετ κατηγορεί το αδύναμο σκαρί του για δειλία, αναρωτιέται πώς γίνεται ένας
ηθοποιός να κλαίει για μια μυθική
ηρωίδα, την Εκάβη, ενώ εκείνος δεν
ταρακουνιέται ό,τι κι αν γίνεται. Να
λοιπόν μια λειτουργία του μύθου,
από τα αρχαία χρόνια: να ενσταλάζει θάρρος στις δειλές ψυχές. Όμως
στην περίπτωσή μας, το ηρωικό παρελθόν δεν εμπνέει κανέναν ηρωισμό. Αντιθέτως, το επικαλείται ένας
λαός φοβισμένος ως το μεδούλι,
σαν την ηρωίδα του Γούντι Άλλεν
που αναρωτιέται πόσο θα άντεχε
στα βασανιστήρια, κι εκείνος της
απαντά ότι θα τα ομολογούσε όλα μόλις της έκοβαν τις πιστωτικές
κάρτες.

Αυτός ο λαός, που
διψάει τόσο πολύ
για φαντασιώσεις
ηρωικής αυταπάρνησης,
δεν τολμάει ούτε να
δυσανασχετήσει
μπρος
στα
αφεντικά του,
όχι να
πολεμήσει.

Το μήνυμα του

ThePressProject

για την 25η Μαρτίου

Δεν θα γίνεις ήρωας ποτέ,

Αλβανέ, Αλβανέ

του Κώστα Εφήμερου
efimeros@thepressproject.gr

Η δημιουργική καταγραφή της ιστορίας δεν
είναι φυσικά ελληνικό φαινόμενο. Είναι βασικό συστατικό της κατασκευής της εθνικής
ταυτότητας και λειτουργεί ως συστατικό της
εθνικής συνείδησης. Μάλιστα, όσο πιο άμεση
είναι η ανάγκη εφαρμογής ενός εθνικού σχεδίου, τόσο πιο απλοϊκά αφηγείται την ιστορία
το κράτος. Έτσι για παράδειγμα ενώ η μακρινή
ιστορία της αρχαίας Ελλάδας διδάσκεται σε μικρότερο βαθμό ωραιοποιημένη και περιλαμβάνει διδάγματα για την πολιτική διαφθορά,
τις κοινωνικές ανισότητες και τις ανθρώπινες
αδυναμίες, η σύγχρονή μας ιστορία αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από ήρωες και ινδάλματα που λίγα έχουν να ζηλέψουν από τους
αγίους της ελληνορθόδοξης εκκλησίας.

Βιβλία

Η ελληνορθόδοξη εκκλησία από την άλλη ήταν
και ο καταλύτης που χρησιμοποιήθηκε για
να ενώσει ένα λαό και να τον ξανακάνει ένα
έθνος (αφού το επιχείρημα που τόσο αγαπάει η Χρυσή Αυγή περί φυλετικής καθαρότητας σκοντάφτει σε μερικές πραγματολογικές
λεπτομέρειες). H ελληνική καταγωγή και η
ελληνική γλώσσα δεν ήταν στοιχείο που ένωνε τους επαναστάτες (έχει αποδειχτεί ότι το
κρυφό σχολιό παραήταν κρυφό). Άλλωστε η
φουστανέλα, η εθνική μας φορεσιά, είναι και
αλβανική, ενώ πολλοί από τους ήρωες του
1821 δεν μιλούσαν ελληνικά αλλά αρβανίτικα.
Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να χαρακτηρίσει
τους ήρωές μας λιγότερο Έλληνες επειδή η καταγωγή τους ήταν από την περιοχή της Νότιας Αλβανίας ή επειδή κάποιοι από αυτούς δεν
ήξεραν λέξη ελληνική;
Παπαγιώργης Κωστής. Τα καπάκια :
Βαρνακιώτης, Καραϊσκάκης, Ανδρούτσος
Αθήνα, Εκδόσεις Καστανιώτη
Ανδρεάδης Γιάγκος. Τα παιδιά της Αντιγόνης : Μνήμη και ιδεολογία στην νεώτερη
Ελλάδα Αθήνα, Εκδόσεις Καστανιώτη

Μάρκος Μπότσαρης: Σε ηλικία 19 ετών, ενώ
ζούσε στην Κέρκυρα, ο Μάρκος Μπότσαρης
κατά παραγγελία του Πουκεβίλ και με τη βοήθεια μεγαλυτέρων του συνέγραψε ένα ελληνοαλβανικό γλωσσάριο. Αυτό αποτελεί και ένα
από τα πρώτα ελληνο-αλβανικά λεξικά. Ο ίδιος
επιγράφει το έργο αυτό «Λεξικόν της Ρωμαϊκοις
και Αρβανητηκής Απλής». Το χειρόγραφο αφιερώθηκε από τον Πουκεβίλ στην Εθνική Βιβλιοθήκη των Παρισίων και φέρει την ιδιόγραφη σημείωση «Ce lexique est ecrit de la main de Marc
Botzari a Corfou 1809 devant moi. Pouqueville».
Το ίδιο χειρόγραφο περιλαμβάνει και ένα είδος
ελληνο-αλβανικής μεθόδου άνευ διδασκάλου
και ελληνο-αλβανικούς διαλόγους.

Αγαπητοί συμπατριώτες και συμπατριώτισσες,
Τιμούμε, σήμερα, τη διπλή γιορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και της Εθνεγερσίας. Το έπος της Εθνικής μας Παλιγγενεσίας μάς θυμίζει τα ιδανικά για τα οποία
πολέμησαν οι αγωνιστές του ʼ21.
του Παντελή Παντελόγλου
pantelis@thepressproject.gr

Οδυσσέας Ανδρούτσος: Ο πατέρας του Οδυσσέα Ανδρούτσου ήταν Αρβανίτης και λεγόταν
Ανδρέας Βερούτσος ή Ανδρέας Βερούσης ή Ανδρέας Μουτσανάς (εξού και το υποκοριστικό
Ανδρούτσος) και γεννήθηκε στις Λιβανάτες Λοκρίδας (Νομός Φθιώτιδας) το έτος 1750, όπου
διετέλεσε διαβόητος αρχικλέφτης, αλλά και
πειρατής συνεργάτης του Λάμπρου Κατσώνη
τις περιόδους 1770-1792. Ο Ανδρέας Βερούσης,
Βερούτσος (1750-1797) ήταν ήδη επαναστάτης
εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πριν
την επίσημη κήρυξή της επανάστασηςτην 25η
Μαρτίου 1821.

Το 1821 οι Έλληνες ξεσηκώθηκαν για να
κερδίσουν την ελευθερία τους, την ανεξαρτησία της Ελλάδας, το δικαίωμά της
να ορίζει την τύχη της η ίδια. Οι συμπατριώτες μας έπρεπε να σταθούν πάνω από
τις όποιες διαφορές και διαφωνίες τους,
να συστρατευθούν στον κοινό σκοπό, στο
κοινό όραμα για την ανεξαρτησία της Πατρίδας και τη σύσταση του νέου ελληνικού
κράτους. Το βασικό δίδαγμα του Αγώνα της
Εθνικής Ανεξαρτησίας ήταν η σημασία της
ενότητας, της πίστης, της επιμονής σε έναν
καθαρό στρατηγικό στόχο.

Ανδρέας Μιαούλης: Το οικογενειακό επώνυμο
του Μιαούλη ήταν Βώκος ή Βόκος. Γιατί όμως
ο Ανδρέας αποφάσισε να αλλάξει το επώνυμο
του δεν είναι γνωστό. Εικάζεται ότι το επώνυμο
Μιαούλης το απέκτησε από το τουρκικό πλοίο
«Μιαούλ» που αγόρασε στη Χίο. Μια άλλη εκδοχή κάνει λόγο για προσωνύμιο που του κόλλησαν οι άνδρες του πληρώματός του επειδή
συνήθιζε να τους φωνάζει «με μια ούλοι», δηλαδή «με μιας όλοι μαζί». Αυτό όμως αμφισβητείται από το γεγονός ότι τότε ο Μιαούλης δεν
μπορούσε να δώσει τέτοιο παράγγελμα, αφού
τα πληρώματά του μιλούσαν και καταλάβαιναν
μόνο αρβανίτικα.

Επέτειοι όπως η σημερινή ενισχύουν την
εθνική αυτοπεποίθηση με την ανάκληση της
μνήμης ενός σπουδαίου παρελθόντος. Πέρα
όμως, από την ανανέωση της ιστορικής μνήμης, είναι βαθιά η ανάγκη να διακηρύξουμε
ακόμα μια φορά την προσήλωσή μας στις
αξίες και τα ιδανικά, στις αρχές και τα συλλογικά οράματα που διαχρονικά αποτελούν
την πολύτιμη παρακαταθήκη μας. Ιδιαίτερα
σήμερα που η φετινή επέτειος εορτάζεται
σε περιβάλλον διεθνούς ρευστότητας και
αβεβαιότητας, όπου ο φόβος και η ανασφάλεια επηρεάζουν την καθημερινότητά μας.

Ίσως λοιπόν η μεταστροφή της Χρυσής Αυγής από
το «Δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ, Αλβανέ, Αλβανέ»
που ακουγόταν πριν από λίγα χρόνια στο «Οι Αλβανοί είναι φίλοι μας» να μην οφείλεται σε πολιτική σκοπιμότητα αλλά σε μερική μόρφωση.

Ταυτότητα

Ακόμα και ο πιο πατριώτης σκεπτόμενος Έλληνας (δηλαδή σχεδόν όλοι εκτός από τους
οπαδούς της Χρυσής Αυγής) αντιλαμβάνεται
διά της εμπειρίας του ότι τα σχολικά ιστορικά εγχειρίδια είναι σε κάποιο βαθμό έργα μυθοπλασίας. Θα ήταν άλλωστε περίεργο, ενώ η
ιστορία γράφεται από κανονικούς ανθρώπους
σαν και μας, με πάθη, αδυναμίες και έλλειψη
ευθυκρισίας, να έτυχε στο παρελθόν να είχαμε
πάντα δίκιο.

Κώστας Εφήμερος
Ηρακλής Μπογδάνος
Παντελής Παντελόγλου
Κωνσταντίνος Πουλής
web: www.thepressproject.gr
twitter: @ThePressProject
FB: facebook.com/ThePressProject

Αυτός είναι σήμερα ο σύγχρονος εθνικός
αγώνας της χώρας μας: να εξυγιάνει και
να μεταρρυθμίσει την οικονομία της, να
αποκτήσει ένα σύγχρονο και λειτουργικό
κράτος, να επιτύχει υψηλούς και βιώσιμους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης,
να δημιουργήσει θέσεις εργασίας, να διασφαλίσει και να ενισχύσει τη θέση της
στην Ευρώπη και τον σύγχρονο κόσμο.
Είμαστε βέβαιοι πως όχι μόνο θα ξεπεράσουμε τον σκόπελο της κρίσης, αλλά στο
τέλος του δρόμου, μένοντας ενωμένοι και
πάντα με την ίδια πίστη στις αρχές της
Δημοκρατίας και της Ισονομίας που πρεσβεύει ο Ελληνισμός, η πατρίδα μας θα
βγει νικήτρια από έναν ακόμη δύσκολο
αγώνα της σύγχρονης ιστορίας της. Αρκεί να παραμείνουμε προσηλωμένοι στον
εθνικό στόχο. Ο πατριωτισμός σήμερα
ταυτίζεται με το εθνικό καθήκον αλήθειας
και αλληλεγγύης. Η Ελλάδα θα παραμείνει ελεύθερη από κηδεμονίες. Ενωμένοι
και αποφασιστικοί, με πίστη στο Θεό και
εμπιστοσύνη στις αστείρευτες δυνάμεις
του Έθνους μας, οι Έλληνες θα αντιμετωπίσουμε ακόμη και τις πιο ανυπέρβλητες
αντιξοότητες.

Αγαπητοί συμπατριώτες
και συμπατριώτισσες,

Το παραπάνω κείμενο αποτελείται από
αποσπάσματα μηνυμάτων κορυφαίων πολιτικών αρχηγών (Κάρολος Παπούλιας, Γιώργος Παπανδρέου, Λουκάς Παπαδήμος,
Αντώνης Σαμαράς, Ευάγγελος Βενιζέλος,
Ντόρα Μπακογιάννη) για την 25η Μαρτίου
από το 2010 και μετά. Δύσκολα διακρίνει
κανείς ποιος έχει πει τι και πότε, καθώς η
σταθερότητα στις στοχεύσεις και η ομοψυχία του ελληνικού πολιτικού προσωπικού είναι αξιοθαύμαστη.

Ο εορτασμός της 25ης Μαρτίου 1821 έχει
φέτος ιδιαίτερη σημασία. Η ιστορία μας μέχρι τώρα μας απέδειξε πως μπροστά στις
μεγάλες δοκιμασίες, πάντα κάνουμε συλλογικά την αναγκαία υπέρβαση. Τότε το ζητούμενο ήταν η απελευθέρωσή μας από το
ζυγό, τον κατακτητή. Σήμερα, είναι η απελευθέρωσή μας από όσα μας οδήγησαν στο
μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό αδιέξοδο
που ζούμε, στη μεγαλύτερη κρίση της πρόσφατης Ιστορίας μας.

Μετά από την κοπιώδη εργασία που χρειάστηκε για τη σύνθεση του κειμένου, κοντεύουμε να πιστέψουμε κι εμείς ότι yes,
we can. Διατηρούμε, ωστόσο, την ιστορική
απορία τι θα γινόταν αν ο λαϊκός παράγοντας που καταπιέζεται σήμερα επεδείκνυε
παρόμοια ομοψυχία στόχων και διαμόρφωνε το συλλογικό πολιτικό υποκείμενο
εκείνο που θα γινόταν ο φορέας των δικών
του επιδιώξεων. Ως τότε, ας χορτάσουμε
με τα λόγια...

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.