You are on page 1of 32

TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN PENGENALAN Pendekatan pengajaran guru dalam bilik darjah amat bergantung

kepada bagaimana p elajar mempelajari kandungan sesuatu mata pelajaran. Ahli-ahli psikologi telah m engkaji bagaimana pembelajaran berlaku dan menghasilkan beberapa teori pembelaja ran. Teori-teori ini boleh dibahagikan kepada teori-teori pembelajaran behaviori sme, sosial dan kognitif. Teori pembelajaran behaviorisme berfokus kepada tingka h laku dan persekitaran, teori pembelajaran sosial berfokus kepada tingkah laku dan pemikiran, sementara teori pembelajaran kognitif berfokus kepada pemikiran. Bab ini menjelaskan tentang teoriteori ini dan penggunaannya dalam pengajaran da n pembelajaran dalam bilik darjah. Diharapkan para guru dapat membuat refleksi t entang pendekatan pengajaran mereka dan mengaitkannya dengan teori-teori pembela jaran yang berkenaan. Bab ini bukan sahaja berguna untuk guru, tetapi juga untuk pelajar untuk mengetahui cara pembelajaran sendiri yang efektif. OBJEKTIF Di akhir bab ini, anda seharusnya dapat: 1. menghuraikan teori-teori pembelajara n behaviorisme, sosial dan kognitif; 2. menjelaskan teori-teori pembelajaran Gag ne, Ausubel, Bruner dan konstruktivisme; dan 3. menerangkan pembelajaran langsun g, koperatif dan masteri. 6.1 TEORI PEMBELAJARAN BEHAVIORISME Adakah anda pernah memberi hadiah (seperti coklat atau buku) kepada diri anda at au anak anda apabila anda atau dia mencapai sesuatu (seperti mendapat A dalam pe periksaan)? Menurut ahli-ahli psikologi behavioral, pembelajaran adalah perubahan tingkah la ku yang berlaku dalam diri seseorang individu yang disebabkan oleh pengalaman. P roses pembelajaran ini dilalui oleh setiap insan sejak dia dilahirkan, sehingga sukar bagi kita untuk membeza dan memisahkan antara pembelajaran dengan tumbesar an, kerana kedua-duanya adalah saling berkaitan. Behaviorisme menumpukan perhati an ke atas aspek tingkah laku manusia yang boleh diperhatikan dan boleh diukur. Ahli-ahli psikologi behavioris berpendapat sesuatu benda yang wujud adalah benda yang kita boleh diperhatikan. Kita tidak dapat melihat pemikiran, tetapi kita d apat membuat 120 OUM

TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN pemerhatian terhadap perlakuan manusia. Dari tingkah laku ini kita dapat membuat kesimpulan tentang apa yang sedang difikirkan. Antara tokoh-tokoh behaviorisme yang terkemuka ialah ahli-ahli pelaziman klasik Pavlov dan Watson serta ahli-ahl i pelaziman operan Thorndike dan Skinner. 6.1.1 Teori Pelaziman Klasik Pavlov Menurut Pavlov, setiap rangsangan akan menimbulkan gerak balas. Gerak balas berm aksud apa-apa sahaja tingkah laku yang timbul akibat sesuatu rangsangan. Rangsan gan pula ialah apa-apa sahaja bentuk tenaga yang menimbulkan gerak balas. Contoh nya, kebanyakan guru apabila mendengar loceng, akan keluar dari bilik guru atau kelas untuk mengawasi pelajar. Tingkah laku ini terbawa-bawa hingga ke rumah, ia itu apabila guru mendengar bunyi loceng di rumah, beliau akan keluar dari bilik dan memerhati ahli-ahli keluarganya. Daripada contoh ini, bunyi loceng tersebut adalah rangsangan, manakala tindakan guru tersebut adalah gerak balas. Hasil dar ipada kajiannya, Pavlov berpendapat bahawa pembelajaran boleh berlaku akibat kai tan antara rangsangan dengan gerak balas. Pembelajaran yang berlaku melalui perk aitan tersebut dinamakan pelaziman dan pembelajaran yang berlaku akibat rangsang an ini dikenali sebagai pelaziman klasik. Melalui eksperimen Pavlov terhadap see kor anjing, 3 peringkat pelaziman telah dihasilkan iaitu (a) sebelum pelaziman, (b) semasa pelaziman dan (c) selepas pelaziman. Hasil eksperimen Pavlov dapat di rumuskan dalam Jadual 6.1. Beberapa konsep penting dalam proses pengajaran dan p embelajaran dihasilkan melalui prinsip pelaziman klasik yang dikemukan oleh Pavl ov. Konsep tersebut ialah (a) generalisasi, (b)diskriminasi dan (c) penghapusan. (a) Generalisasi Generalisasi bermaksud rangsangan yang sama akan menghasilkan tindak balas yang sama. Contohnya, Ali menjadi risau setiap kali ujian kimia aka n diadakan. Ali juga menjadi risau setiap kali ujian biologi akan diadakan, kera na kedua mata pelajaran tersebut mempunyai perkaitan antara satu sama lain. Jadi kerisauan dalam satu mata pelajaran (kimia) telah digeneralisasikan kepada satu mata pelajaran (biologi). OUM 121

TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Jadual 4.1: Eksperimen Pavlov (b) Diskriminasi Dikriminasi berlaku apabila individu bertindak balas terhadap s esuatu rangsangan yang tertentu sahaja dan tidak pada rangsangan yang lain. Dala m kajian terhadap anjing, didapati anjing tersebut hanya bertindak balas apabila mendengar bunyi loceng sahaja, tetapi tidak pada bunyi selain daripada loceng. Dalam kes Ali, Ali tidak akan menjadi risau jika mengambil ujian bahasa Inggeris atau ujian sejarah, kerana kedua-dua mata pelajaran tersebut amat berbeza dari mata pelajaran sains. (c) Penghapusan Penghapusan berlaku apabila rangsangan ter lazim yang tidak disertai dengan rangsangan tidak terlazim. Dalam kajian Pavlov, bunyi loceng tidak disertakan rangsangan tak terlazim (daging). Dalam hal ini, lama-kelamaan bunyi loceng tadi tidak akan merangsang anjing tersebut untuk meng eluarkan air liur. Tindak balas akhir akan terhapus dan prinsip ini dikenali seb agai penghapusan. Jadual 6.2 menunjukkan rumusan dapatan kajian Pavlov. 122 OUM

Watson merupakan seorang lagi ahli psikologi yang me nggunakan perkataan behaviorisme untuk menerangkan perubahan tingkah laku dalam proses pembelajaran. beliau telah menunjukkan kepada kanak-kanak te rsebut seekor tikus putih. OUM 123 .2 Teori Pelaziman Klasik Watson Selain Ivan Pavlov. kanak-kanak tersebut menjadi takut dan menangis. Dalam kajiannya. tetapi apabila satu bunyi yang kuat dikeluark an serentak dengan kemunculan tikus tersebut.1. yang berumur 11bulan. Keadaan ini diulang beberapa kali sehingga menimbulkan perasan ta kut kanak-kanak tersebut pada tikus putih. Beliau telah menjalankan kajian ke atas seekor tikus putih dan seorang kanak-kanak lelaki bernama Albert.2: Rumusan Dapatan Kajian Pavlov 6. Pada mulanya kanak-kanak tersebut tidak menunjukkan p erasaan takut pada tikus tersebut. Beliau telah menjalankan kajian untuk membuktikan bahawa em osi manusia juga boleh dilazimkan secara klasik. John B.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Jadual 6.

Thorndike merupakan ahli behavioris pertama yang mengemukakan konsep “pelazi man operan”.1. sekali lagi kucing tersebut akan melakukan beberapa percubaan untuk keluar dari sangkar tersebut. Seseorang individu akan menguasai kemahiran jika latihan di adakan. dia aka n dapat mengingatinya dengan lebih mudah. Hukum-hukum pembelajaran ini da pat dibahagikan kepada tiga. anj ing dan monyet. Dalam proses pengajaran. yang disebut sebagai hukum pembelajaran. apabila seseorang i tu bersedia untuk melakukan sesuatu tindakan. Thorndike menyarankan bahawa pembelajaran manusia dikawal oleh hukum te rtentu. Dengan kata la in kucing tersebut belajar membuka pintu sangkar secara cuba jaya dan pengulanga n. maka tindakan itu dapat memberi ke puasan kepadanya. L. kesed iaan afektif dan kesediaan kognitif. Hukum latihan menyatakan bahawa sesuat u tingkah laku akan diteguhkan melalui aplikasi dan akan dilemahkan tanpa penguk uhan. (a) Hukum Kesediaan Menurut Thorndike (1913). akan menghasilkan pembelajaran yang t idak sempurna. Beliau menjalankan kajiannya ke atas haiwan seperti kucing. Sekiranya dia tidak melakukannya. iaitu kesediaan psikomotor. 124 OUM .3 Teori Pelaziman Operan Thorndike E. Pembe lajaran ini dikenali sebagai pembelajaran “cuba jaya”. Contohnya. guru haruslah sentiasa memilih rangsangan yang menye ronokkan. iaitu stimulus (rangsangan) dan response (gerak balas). Melalui pembelajaran cuba jay a ini. Melalui eksperimen ini. Melalui kajiannya ke atas seekor kucing. hukum kesediaan merujuk kepada kesediaan dan persiapa n-persiapan yang perlu ada. Hukum latihan ini sangat sesuai digunakan bagi latihan hafalan. (b) Hukum Latihan dan (c ) Hukum Kesan. akan menimbulkan perasaan du kacita dan kalau dia dipaksa melakukannya. gerak balas tertentu dapat dikaitkan dengan pelbagai situas i. Apabila dimasukkan ke dalam sangkar itu semula. kucing tersebut melakukan pelbagai reaksi. sebelum individu itu bertindak. Dengan menggabungkan beberapa rangsangan. dan apabila terpijak selak pin tu. iaitu (a) Hukum Kesediaan. Thorndike berpendapat bahawa pembelajaran berlaku has il daripada gabungan antara S-R. iaitu belajar.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Berdasarkan penyelidikannya ini. Kesed iaan dapat dilihat dari tiga aspek yang utama. Rumusannya. yang dimasukkan ke dala m sebuah sangkar dengan makanan diletakkan di luar sangkar. 6. sangkar itu terbuka. jika pelajar selalu mengulangkaji rumus matematiknya. beliau mendapati kuc ing tersebut telah melakukan beberapa percubaan untuk keluar dari sangkar. perkai tan antara rangsangan dan gerak balas (R-G) akan bertambah kukuh melalui latihan yang diulang-ulang. ayam. Kucing tersebut akan keluar untuk mendapatkan makanan. Watson menyarankan bahawa guru boleh mempengaru hi pengalaman pembelajaran pelajar dengan menentukan rangsangan yang akan dideda hkan kepadanya dan jenis gerak balas yang akan dihasilkan. (b) Hukum Latihan Menurut Thorndike.

Rumusannya. fizikal dan afektif. Kesan yang meyakitkan akan melemahkan pertalian antara R-G. kebarangkalian tindakan itu berlaku akan meningkat dan sebaliknya. Conto hnya. Sentiasa menilai aspek kesediaan pelajar. jika dalam eksperimen Thorndike.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Rajah 6. m aka guru bolehlah menggunakannya sebagai salah satu pendekatan yang berkesan unt uk merangka strategi pengajaran-pembelajaran dalam bilik darjah. kucing tersebut mendapat kejutan elektrik apabila keluar dari sangkar. Antara strategi yang boleh digunakan oleh guru ialah: • • • • • Mengadakan pelbagai rangsangan untuk mewu judkan kesan pembelajaran yang menyeronokkan. ia akan diulang. kesannya tentulah menyakitkan dan ia tidak akan me mpunyai motivasi untuk keluar dari sangkar. tetapi jika ia diikuti dengan kesakitan ia a kan lenyap. Menentukan persekitaran yang sesuai untuk pembelajaran. jika tingkah laku diikut i dengan kepuasan. OUM 125 . jika terdapat kesan yang menyeronokkan. Selepas gerak balas terhasil. Guru memulakan pengajaran setelah beli au mendapati pelajar bersedia dari aspek kognitif. Memberi ganjaran atau peneguhan un tuk respons yang betul.1: Hukum pembelajaran Thorndike (c) Hukum Kesan Hukum kesan menyatakan bahawa jika sesuatu tindakan diikuti oleh sesuatu perubahan persekitaran yang menyeronokkan. pertalian a ntara rangsangan dan gerak balas akan bertambah kukuh. Berdasarkan kepada tiga hukum yang telah dikemukan oleh Thorndike.

pertamanya untuk memuaskan kehendak individu. Skinner bersependapat dengan Pavlov. F.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Anda perlu mengajar kepada pelajar anda teori behaviorisme. Bagaimanakah akan an da gunakan tiga hukum Thorndike untuk mengajar teori ini? (i) (ii) Hukum kesedia an Hukum latihan (iii) Hukum kesan 6.4 Teori Pelaziman Operan Skinner B. Kajian ini membawa beliau kepa da penggunaan teori pelaziman operan dalam aktiviti pengajaran dan pembelajaran dalam bilik darjah. Beliau telah menghasilkan “Ski nner Box” di mana tingkah laku binatang dalam kotak tersebut boleh dikawal dan ger akbalasnya boleh diperhatikan dan direkod/diukur. keduanya. Skinner banyak menjalankan kajian dengan men ggunakan binatang seperti tikus dan burung merpati. Rajah 6. iaitu peneguhan positif dan peneg uhan negatif. Sk inner membahagikan peneguhan kepada dua jenis. tetapi menyatakan bahawa perlakuan har us diperhatikan dalam jangka masa yang panjang dan membentuk perlakuan yang komp leks daripada perlakuan yang mudah.2: B.1. 126 OUM .F. jika diberi kan peneguhan sebaik sahaja gerak balas itu ditunjukkan. Skinner Peneguhan ialah perkara yang dilakukan untuk mengalakkan sesuatu perlakuan itu d iulangi. Menurut Rachlin (1991). Menurut Skinner (1953). dalam teori pelaziman operan gerak b alas boleh diperkuatkan (diulangi) atau dihapuskan (tidak diulangi). untuk mengurangkan tekanan dan merangsang otak. peneguhan diberikan.

ciri-cir i pujian (peneguhan positif) yang memberi kesan ialah (a) memuji secara ikhlas. (e) memuji tingkah laku yang spesifik dan (f) memuji jawapan atau respons yang spontan. peneguhan berkala nisbah tetap dan peneguhan berkal a nisbah berubah. peneguhan berkala tetap . (d) memuji usaha dan cuba jaya. Dalam bilik darjah. (c) memuji tanpa pilih kasih. Peneguhan positif yang diberikan oleh guru dapat mendorong pelajar menghasilkan kerja yang bermutu tinggi. Peneguhan yang diberi juga mestilah jelas dan bersist ematik. Contohnya. iaitu: peneguha n positif. Jadual 6. Tindakan anak (membuat kerja rum ah) dapat mengelak daripada rangsangan yang tidak diingini (leteran bapa). Jadual 6. menepuk bahu pelajar. memberi hadiah dan sebagainya. mak a si anak tadi pun menyiapkan kerja sekolahnya. dendaan. (b) Peneguhan Negatif Peneguhan negatif ialah rangsangan serta me rta yang tidak selesa atau menyakitkan yang diberikan selepas sesuatu tingkah la ku ditunjukkan. prinsip Premack dan pelupusan. peneguhan berkala berubah. peneguhan positif ini diberikan sebagai salah satu bentuk motivasi dalam aktiviti pengajaran dan pembelajaran. memberikan senyuman.4: Peneguhan Negatif Tingkah Laku Pelajar tidak menyiapkan tugasan tepat pada waktunya Kesan/Akibat Guru menegur pelajar Tingkah laku Masa Hadapan Pelajar akan menyiapkan tugasan yang seterusnya tepat pada waktunya Peneguhan boleh dilaksanakan secara berterusan atau berkala.5 menunjukk an jadual peneguhan yang boleh digunakan untuk membentuk tingkah laku yang diing ini. (a) Penegu han Positif Peneguhan positif ialah memberikan sesuatu ganjaran setelah perlakua n itu ditunjukkan. Oleh kerana jemu dengan leteran bapanya. Hanya tingkah laku yang spesifik sahaja yang perlu diberi peneguhan. Gur u juga mestilah ikhlas ketika memberi peneguhan. Menurut Brophy (1981). yang menyebabkan perlakuan itu diulangi atau diperkuatkan lag i.4 menunjukkan satu lagi contoh peneguhan negatif.3: Peneguhan Positif Tingkah Laku Pelajar kemukakan soalan dengan baik Kesan/Akibat Guru memuji pelajar Tingkah laku Masa Hadapan Pelajar kemukakan lebih banyak soalan yang baik. Jadua l 6. Rajah 6.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Terdapat lima jenis proses dalam teori pelaziman operan Skinner. seorang bapa memarahi anaknya kerana tidak membuat ke rja rumah yang diberikan oleh guru. (b) memuji dengan cepat. Jadual peneguhan ini meliputi peneguhan berterusan.3 menun jukkan satu lagi contoh peneguhan positif. Jadual 6. Contoh-contoh peneguhan po sitif yang boleh diberikan dalam bilik darjah ialah seperti memberikan kata-kata pujian selepas pelajar melakukan sesuatu kerja atau menjawab soalan. OUM 127 . peneguhan negatif.

Peneguhan berterusan. Kekal tinggi. Peneguhan berkala nisbah berubah (variable ratio) Mesin yang mengeluarkan tiket dengan memasukkan wang ke dalamnya.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Jadual 6.6: Dendaan Tingkah Laku Pelajar membuat bising dalam kelas Kesan/Akibat Gurumemberi amaran kepada pelajar Tingkah laku Masa Hadapan Pelajar berhenti membuat bising dalam kelas 128 . Jadual 6. Cepat memberi gerak balas. Tegasnya. Kerja yang dibayar mengikut kadar. dendaan adalah k esan negatif yang membawa kepada pengurangan dalam kekerapan berlakunya tingkah laku tersebut. Menunjukkan sedikit ketekunan dan penurunan pad a kadar yang pantas dalam gerak balas apabila masa peneguhan berlalu. berhenti seketika sele pas peneguhan. Tahap gerak balas meningkat apabila diberi peneguhan tetapi menurun selepas pene guhan diberikan. Pelajar akan lambat memberi gerak balas. Peneguhan berkala berubah (variableinterval) Peneguhan berkala nisbah tetap (fix ed-ratio) Peneguhan selepas jangka masa berubahubah. Peneguhan diberi Menonton selepas setiap televisyen gerak balas. Tindakan apabila peneguhan diberhentikan Kurang ketekunan dan kehil angan tindak balas dengan cepat. Ketekunan masih tinggi dan kadar penurunan gerak balas yang perlahan. Peneguhan sele pas beberapa bilangan gerakbalas yang berubah-ubah. Gerak balas yang sangat tinggi dan masih menunjukkan gerak balas walaupun penegu han tidak diberikan. Tiada nilai peneguhan dimana peneguhan hilang nilainya bila kerap diberikan pene guhan yang sama.6 menunjukkan satu lagi contoh dendaan.5: Jadual Peneguhan Peneguhan Maksud Contoh Bentuk Gerak Balas Cepat me mberi kesan. Pop kuiz Peneguhan selepas bilangan set gerak balas yang telah ditetapkan. Peneguhan diberi Kuiz Peneguhan mingguan berkala tetap selepas satu (fixed-inter val) jangka masa yang ditetapkan. Jadual 6. (c) Dendaan Dendaan adalah satu proses atau tatacara untuk melemahkan atau mengu rangkan berulangnya tingkah laku yang tidak diingini. berhenti seketika selepas peneguhan.

OUM .

(d) Prinsip Premack Konsep utama prinsip Premack ialah mengaitkan aktiviti ya ng kurang diminati dengan aktiviti yang lebih diminati untuk mengukuhkan tingkah laku terhadap aktiviti yang kurang diminati. Prinsip Premack juga dikenali seba gai “Grandma’s Rule” yang berasaskan kenyataan “kamu boleh keluar bermain selepas kamu h abis memakan sayur-sayuran ini”. Guru sanggup bersabar dalam meng hadapi proses pelupusan. rasa rendah diri dan menggangu perkembangan emosi dalam jangka masa yang panjan g. maka s i B juga mesti dikenakan 3 rotan untuk kesalahan yang sama. • Dendaan Persembahan Dendaan persembahan (presentation punishment) berlaku apabila sesuatu rangsangan menyeba bkan berlakunya perubahan dalam tingkah laku diri pelajar tersebut. tetapi dapat menakutkan pelajar. Peneguhan itu tidak lagi digunakan. kita boleh menyelang selikan aktivi ti yang menarik dengan aktiviti yang kurang menarik dalam bilik darjah untuk men ingkatkan kadar pembelajaran murid. lar ian padang. • Dendaan Penyingkiran De ndaan penyingkiran (removal punishment) berkaitan dengan penyingkiran rangsangan . Sebagai guru. selepas mengakhiri mata pelajaran matematik. ibu bapa atau guru-guru tidak memberi kemudahan apabila seseorang p elajar tidak berkelakuan betul. Contoh mengenakan dendaan penyingkiran ialah sep erti tidak membenarkan mereka menonton televisyen dalam tempoh seminggu. Dendaan yang k eterlaluan boleh dianggap sebagai suatu deraan dan dendaan yang dikenakan secara berterusan boleh membentuk tingkah laku yang negatif. Contohnya. Orang yang menerima de ndaan mesti tahu mengapa dia dihukum. OUM 129 . sistem demerit. Contohnya. Dendaan hendaklah diberi atas dasar untuk mengubah kelakuan dan bukan sebagai balasan perlakuannya. sebab m ereka tidak membuat kerja rumah Matematik. Dendaan dikenakan hend aklah tekal. Dendaan bent uk ini tidak melibatkan fizikal. Contohnya. (e) Pelupusan Pelupusa n bermaksud perlakuan yang tidak diberi peneguhan akan lupus dengan sendirinya. kerana hasilnya tidak datang dengan serta merta. sebaik sahaja perlakuan tidak diingini dipamerkan. Keadaan ini dapat di atasi jika: • • • Peneguhan untuk sesuatu perlakuan itu dapat dik enal pasti. Kalau si A dikenakan 3 rotan untuk kesalahan yang dilakukan. Untuk menjadikan dendaan lebih efekti f. beberapa peringkatan perlu diambil kira.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Dendaan boleh dibahagikan kepada dua bentuk. iaitu pertama dendaan persembahan ( jenis I) dan kedua dendaan penyingkiran (Jenis II). Ada pendapat yang mengatakan bahawa dendaan boleh menghasilkan gangguan emosi ya ng berpanjangan dan ia juga boleh membawa kepada persoalan etika. guru memberi kerja tambahan. Antaranya ialah: • • • • Dendaan dilakukan s egera. satu aktiviti bermain komputer akan diadakan. seperti pengasingan diri.

Gerak balas yang diperoleh hasil dar i rangsangan haruslah dikukuhkan untuk membentuk pelaziman. Guru perlu herhati-hati apabila memberi peneguhan negatif kepada pelajar kerana dia mungkin akan dianggap sebagai hukuman. Pavlov Watson Thornd ike Skinner Ciri-ciri Contoh Persamaan Perbezaan Latihan 6. Ganjaran yang diberi haruslah bersesuaian dengan umur pelajar. 130 OUM . Sediakan maklumat berikut untuk 4 jenis teori behaviorisme. Wujudkan ganjaran mengikut kadar kepayahan tingkah laku yang diingini. Guru perlu memberika n keutamaan kepada latihan dan gerak balas yang berulangulang.1 Huraikan beserta contoh cara guru melaksanakan peneguhan positif dan negatif dal am kelas.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Aplikasi Teori Skinner dalam Bilik Darjah Teori pembelajaran Skinner boleh diaplikasikan dalam proses pengajaran-pembelaja ran dalam bilik darjah berasaskan kepada prinsip-prinsip berikut: • • • • • Pemberian pene guhan positif apabila pelajar melakukan sesuatu tingkah laku yang diingini henda klah secara bersistematik.

Walter Mischel.3: Albert Bandura (a) Model Determinisme Timbal Balik Bandura mengemukakan model determinisme timb al balik yang mengandungi tiga faktor utama. termasuk pemerhatian pelajar tentang tingkah laku dan pencapaian ibu bapanya. manusia adalah selektif dan bukan entiti yang pasif. Teori pembelajaran sosial menga nggap manusia sebagai makhluk yang aktif. iaitu perlakuan. Faktor kognitif akan mempengaruhi jangkaan pelajar tentang kejayaannya. Manusia saling memerlukan. 1977. 2002). 1998. penga ruhmempengaruhi antara satu sama lain. OUM 131 . Albe rt Bandura (1925-) adalah seorang profesor psikologi di Universiti Stanford dan beliau telah mengemukakan “Model Determinisme Timbal Balik” (reciprocal determinism model) dan “Teori Pembelajaran Peniruan”. Julian Rotter. individu (kognisi) dan persekitaran (lihat Rajah 6. Perilaku manusia tidak ditentukan oleh kuasa dalaman dan seja rah perkembangan seseorang atau bertindak pasif terhadap pengaruh persekitaran. 2001). akan mempengaruhi tingkah laku pelajar tersebut.4). yang bole h dipengaruhi oleh keadaan persekitaran mereka. Ahli-ahli psikologi sosial termasuklah Al bert Bandura. Teori pembelajaran sosial ini telah dinamakan s emula sebagai “Teori kognitif sosial” oleh Bandura sendiri (Moore. 2000). berupaya membuat pilihan dan menggunak an proses-proses perkembangan untuk memperihalkan peristiwa serta berkomunikasi dengan orang lain. sementara faktor sosial . Teori pemb elajaran sosial menyatakan bahawa faktor-faktor sosial. Martin Seligman dan lain-lain. Bandura berpendapat bahawa perlakuan seseorang ad alah hasil interaksi antara faktor dalam diri (kognisi) dan persekitaran. Dalam banyak hal. Rajah 6. kognitif dan tingkah lak u memainkan peranan penting dalam pembelajaran (Santrock. Faktor-faktor tersebut saling berinteraksi dan mempengaruhi pembelajaran.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN 6.2 TEORI PEMBELAJARAN SOSIAL Teori pembelajaran sosial (social learning theory) telah diasaskan oleh Albert B andura (1986.

Menurut teori ini. ms 256 (b) Teori Pembelajaran Peniruan Bandura telah menjalankan kajian bersama Walter (1963) ke atas kesan perlakuan kanakkanak apabila mereka menonton video tentang orang dewasa memukul. • Proses tiruan melalui elisitasi timbul apabila kita melihat perlakuan orang lain. tentulah guru akan memarahinya dan diberi tahu perlakuan yang ditirunya tidak dibenarkan dalam keadaan tersebut. kita melihat jiran kita masak mee untu k berbuka puasa. Jadi perlakuan tersebut menjadi sekatla kuan dalam situasi tersebut. Contohnya. menendang dan duduk atas patun g Bobo. Maka keinginan kita untuk meniru timbul setelah melihat jiran melakuka n perlakuan tersebut.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Rajah 4. mereka pun melakukan aksiaksi yang dilakukan oleh orang yang mer eka tonton dalam tayangan tadi. • Proses tiruan melalui sekatlakuan dan taksekatlakuan. 132 OUM . Mengikut Bandura. Bandura telah menayangkan video te rsebut kepada kanak-kanak tadika. menumbuk sambil menjeritjerit ‘sockeroo’. iaitu peme rhatian. 2001 Educational Ps ychology. Orang yang ditiru itu secara spontan menjadi model kepada si peniru .4: Model Determinisme Timbal Balik Sumber: Santrock. lalu timbul keinginan dalam diri kita untuk membuat perlakuan y ang sama. Tetapi jika kanak-kanak tersebut bersorak dalam kelas semasa guru sedang me ngajar. iaitu meniru secara langsung. Proses peniruan melalui empat langkah tertentu. mengetuk dengan tukul besi. terdapat beberapa cara peniruan boleh dilakukan: • Proses tir uan mudah. penyimpanan. kanak-kanak meniru pe rlakuan bersorak di padang. Kemudian mereka diarahkan pergi ke bilik perma inan yang terdapat patung seperti Bobo di situ. apabila tingkah laku seseorang itu ditiru. Contohnya. pengeluaran dan motivasi. Contohnya. Apabila kanak-kanak tersebut nam pak patung itu. jadi perlakuan bersorak adalah taksekatlakuan di pad ang. guru mendemonstrasi cara mem buat kapal terbang menggunakan kertas dan pelajar meniru secara langsung.

dalam kajiannya ke atas cimpanzi yang bernama Sultan. Cara individu berfikir tentang situasi. Ahli psikologi kognitif berpendapat bahawa ilmu pengetahuan yang diperoleh adalah hasil pembelajaran dan kuasa ilmu yang mendorong seseorang belajar (Woolfolk. memberi perhatian. mempengaruhi fakta yang individu pelajari da n cara dia belajar. (dalam Woolfolk. menyimpan. Pengeluaran. Unt uk memahami pembelajaran dari perspektif kognitif dengan lebih mendalam. penirua n akan diulangi. mula-mula dia akan perhatikan model tersebut dan cuba mengingat langkah-langkah yang dilaksan akan oleh model tersebut. Begitu juga. but newer approaches stress its construction”. Fokus kaji an ahli psikologi kognitif ialah terhadap proses aktif minda individu untuk mema hami persekitarannya. people actively choose.2 Huraikan beserta contoh langkah-langkah dalam proses peniruan. OUM 133 . practice. 6. mengamal. menghindar. merenung kembali dan membua t banyak keputusan tentang peristiwa-peristiwa yang berlaku dalam persekitaran b agi mencapai matlamat mereka. Slavin (1997) menyatakan pembelajaran adalah proses aktif minda yang berfokus kepada maklumat penting. (Rujukan: http://www. Anderson et al. Penyimpanan.3 TEORI PEMBELAJARAN KOGNITIF Ahli psikologi kognitif berpendapat bahawa pembelajaran adalah proses mental yan g aktif untuk mendapatkan.edu/~cgboeree/bandura. Kohler. menapis maklum at tidak penting dan menggunakan maklumat sedia ada untuk membuat pemilihan. iaitu apabila seseorang ingin meniru perlakuan model. iaitu langkah-langkah perlakuan model aka n disimpan dalam ingatan oleh pelajar. Older cognitive views emphasized the acquisition of knowled ge. ignore. Kurt Koffka dan Wolfgang Kohler (dikenali juga sebagai ahli psikologi Gestalt). Ahli-ahli psikologi kognitif yang terdahulu termasuklah Max W ertheimer.html) • • • Latihan 6.1998). mengingat dan menggunakan ilmu. iaitu tingkah laku yang diti ru diperlihatkan dalam situasi yang sesuai. 1998) menyatakan baha wa: “Instead of being passively influenced by environment events. jangkaannya dan perasaannya. termasuk kepercaya annya.ship. Motivasi. reflect and make many other decisions a s they pursue goals. eksperimen Kohler dan model pem prosesan maklumat. iaitu sekiranya tingkah la ku yang diperlihatkan menerima peneguhan (motivasi) daripada orang lain. Ini bermakna manusia secara akt if memilih. bahagia n berikut menjelaskan tentang psikologi gestalt.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN • Pemerhatian. telah m enemui pembelajaran melalui “celik akal” (insight). pay attention.

f ahaman gestalt lebih mendalam daripada kata-kata tersebut. memajukan konsep pembelajaran latent. Ausubel pula telah men gemukakan pembelajaran resepsi dan bermakna. Teori gestalt dirumuskan sebagai “the whole is greater tha n the sum of its parts”. t etapi gagal.Tiba-tiba dia mendapa t idea. yang digunakan juga oleh Jean Piaget. Dalam kajiannya.3. Bagaimanapun. individu memerlukan masa untuk berfikir ke rana dia perlu melihat unsur-unsur berkaitan yang ada dalam persekitarannya dan mengaitkannya dengan pengalaman lepas. Di luar sangkar terdapat sebiji pisang dan beberapa batang buluh yang panjangnya berbeza-beza. Celik akal bermaksud penyelesaian masalah berlaku secara mendadak atau tiba-tiba dan lengkap. 6. Perkataan “gestalt” adalah perkata an dalam bahasa Jerman yang bermaksud “pola” (pattern atau configuration). Kohler. Gagne melihat proses pembelaj aran sebagai langkah-langkah individu memproses maklumat. pandangan ahli psikologi kognitif terhadap pembelajaran juga dikenali sebagai Teori Pembelajaran Gestalt (Banks & Thompson. iai tu pembelajaran berlaku tanpa peneguhan. 1995). S ultan cuba mendapatkan pisang beberapa kali dengan menggunakan buluh tersebut. dalam mengkaji subjek dari aspek psikologikal daripada proses pemerhat ian yang mudah kepada personalitinya. melalui kajiannya ke atas seekor cimpanzi (Sultan) telah mengemukakan konsep ‘celik akal’ ( insight). iaitu persepsi (pengamatan) dan pembentukan konsep (penanggapan). Kohler telah meletakkan seekor cimpanzi bernama Sultan yang lapar dalam sebuah sangkar. Ahli-ahli gestalt ber pendapat. seperti Edward Tolman. Tetapi. Seterusnya. kita perlu melihat polanya sebagai satu ke seluruhan (as a whole). Ahli psikologi kogn itif yang lain. Di saat tercetusnya idea itulah yang dikenali sebagai celik akal. Sultan duduk berdiam diri seketika. Bruner mengemukakan pem bentukan konsep dan pembelajaran penemuan.1 Teori Pembelajaran Gestalt Fahaman psikologi gestalt telah menjadi asas kepada perkembangan psikologi kogni tif. David Ausubel dan Robert Gagne. Ahli psikologi kognitif kini berpe ndapat bahawa pembelajaran melibatkan dua proses mental penting. salah seorang pengasas psikologi gestalt.5: Celik akal – tercetusnya idea atau penyelesaian 134 OUM . mengamati buluh-buluh dan memik irkan alternatif-alternatif untuk menyelesaikan masalahnya.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Oleh itu. Psikologi gestalt telah diasaskan di Jerman. Rajah 6. Dia me ngambil buluh pendek dan menggunakannya untuk mendapat buluh panjang dan seterus nya menggunakannya untuk mengambil pisang. J erome Bruner.

dalam pengajaranpembelajaran. ia akan hilang serta merta. iaitu ingatan episodik. i aitu terdiri daripada ingatan deria (sensory memory). mengingat makna “semantik”. guru berhenti sebentar. Contohnya. seperti Kohler. (c) Ingatan Jangka Panjang Ingatan jangka panjang mempunyai kapasiti besar. tetapi kebanyakan idea yang telah dikemukakannya telah dig una pakai dan dikembangkan oleh aliran psikologi kognitif dan aliran psikologi h umanistik. Model memproses maklumat sama seperti model komputer (Lihat Rajah 6. Mereka telah mengemukakan prinsip yang berka itan dengan organisasi persepsi dan penanggapan manusia. Ahli-ahli psik ologi gestalt.6).2 Model Pemprosesan Maklumat Pemprosesan maklumat bermaksud aktiviti mental manusia yang berkaitan dengan men erima maklumat. ulang semula peneran gan. (a) Ingatan Deria Ingatan deria merupakan ingatan jangka pendek yang wujud pada deria manusia. menyimpan dan mengeluarkannya semula untuk digunakan (Woolfolk. semantik dan prosedural: • Ingatan episodik Ingat an episodic adalah ingatan tentang peristiwa yang dialami seseorang sepanjang ha yatnya. Ia menyimpan maklumat lebih lama. ditapis. • Ingatan semantik Ingatan semantik adalah ingatan tentang “makna”. OUM 135 . Salah satu cara u ntuk menyimpan maklumat baru ialah secara ulang sebut berkali-kali (rehearsal). selepas pelajar respon. J ika maklumat ini tidak diproses. Ingatan jangka panjang. iaitu menyimpa n konsep. Tempoh simpanan maklumat ada lah antara 5 hingga 20 saat. iaitu lebih daripada beberapa minit hingga ke beberapa tahun. (b) Ingatan Jangka Pendek Kapasiti ingatan jangka pendek adalah kecil. dari segi kandungan boleh dibahagikan k epada 3. Contohnya. 1998). disusun atau disintesis untuk dihantar ke stor ingatan jangka panjang untuk disimpan. 6. Koffka dan Wertheimer telah menubuhkan psikologi gestalt. banyak memperkatakan tenta ng persepsi dan pembentukan konsep. Maklumat diproses. Contohnya. ingatan jangka pendek atau ingatan kerja (short-term/ working memory) dan ingatan jangka panjang (long-ter m memory). lengkap dengan masa dan tempat. fakta.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Pernahkah anda berfikir bagaimana maklumat yang anda terima umpamanya dari memba ca bab ini diproses oleh otak anda? Kohler. Koffka dan Wertheimer. hukum. Walaupun fahaman gestal t ini telah berkubur. skema atau imej. tanya soalan te ntang fakta yang telah diterangkan. mengingat peristiwa “jatuh basi kal”.3. Masa simpanan maklumat ialah antara 1 hingga 3 saat.

sekiranya anda telah lama tidak menaiki b asikal. Gagne. ingatan jangka pendek dan ingatan jangka panjang ditunjukkan dalam Jadual 6. mengingat bagaimana menaiki basikal.Usang 5 hingga 20 saat Automatik Ingatan Jangka Panjang Perlukan pengulangan U langan/ Latih-tubi/ Penyusunan Tiada had . 1968. Contohnya .Usang Bebe rapa minit hingga beberapa tahun Perlu proses mencari 1 hingga 3 saat 136 OUM . 19 85 Perbezaan antara ingatan deria.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 • Ingatan prosedural Ingatan prosedural adalah ingatan tentang bagaimana melakukan sesuatu.6: Model memproses maklumat Sumber: Atkinson & Shiffrin.7: Perbezaan antara Tiga Tahap Ingatan Ciri Kemasukan maklumat Pengekal an maklumat Kapasiti Kehilangan maklumat Lama ingatan Mengingat semula Ingatan D eria Pra-perhatian Tidak boleh Besar Tidak digunakan Ingatan Jangkaan Pendek Per lukan perhatian Perhatian berterusan/ ulangan Kecil . Jadual 6.Mungkin tiada .Gangguan . terutamanya yang melibatkan aktiviti fizikal yang berurutan.Terlalu banyak .Gangguan .7. Rajah 6.

Gagne telah mengenal pasti lapan peringkat pembelajaran. Terangkan pendapat ahli psikologi kognitif tentang pembelajaran. Apabila ayah pulang ke r umah dengan wajah masam atau muram. bila guru OUM 137 .7. Pembelajaran berlaku melalui pelaziman tingkah laku. Contohnya. S etiap pembelajaran hanya akan dicapai sekiranya pelajar telah menguasai pembelaj aran di peringkat yang lebih awal. Bincangka n apa yang dimaksudkan dengan ingatan episodik dan ingatan semantik. 6. iaitu bergerak daripada peringkat paling mudah kepada perin gkat paling kompleks. Contohnya. kita dapat isyarat dia mengantuk. Gagne telah dilahirkan pada tahun 1916 dan merupakan seorang ahli psik ologi eksperimental yang berpengalaman dalam bidang penyelidikan pembelajaran se rta telah terlibat dalam latihan dan masalah-masalah pendidikan yang lain. Gagne telah banyak menulis kertas kerja dan buku tentang psikologi gunaan. anak-anaknya dapat isyarat ayah mereka tidak suka diganggu. Peringkat-peringkat ini ditunjukkan dalam Raj ah 6. Rajah 6. Kebanyakan idea Gagne tentang analisis tugas menunjukkan pembelajaran berlaku secara berpe ringkat (hierarchy).7: Peringkat pembelajaran Gagne Peringkat-peringkat Gagne adalah seperti berikut: (a) Pembelajaran Isyarat Seseo rang individu mempelajari gerak balas terhadap sesuatu isyarat.3 1. apabi la seseorang menguap. 2.3.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Latihan 6.3 Teori Pembelajaran Gagne Robert M.

Pelaja r perlu didedahkan dengan banyak contoh-contoh yang jelas supaya dia dapat membe ntuk konsep yang betul dan tepat. (e) Pembelajaran Diskriminasi Belajar membezakan benda-benda yang dipelajari mengikut ciri-ciri tertentu. Gagne (1974. Peneguhan mesti diberi secara k onsisten dan tekal supaya gerak balas yang positif dapat dikekalkan. (g) Pembelajaran Hukum Pembelajaran ini meliba tkan gabungan dua atau lebih konsep yang berkaitan dalam sesuatu urutan atau ran gkaian. murid-murid telah dilazimkan dengan tingkah laku ter sebut. iaitu mengenal masalah. Ali akan mengulang tingkah laku itu lagi (membuat kerja sekolah deng an baik) untuk mendapat pujian daripada ibunya.8 . Ibunya memberi pujian. Pertalian bahasa merupa kan satu rangkaian berbahasa. iaitu mengenali cir i-ciri sesuatu konsep secara tepat. Pembelajaran diskriminasi adala h sangat penting dalam proses pembelajaran. A li pandai !”. membuat pilihan. membuat hipotesis. Pada masa yang sama. pelajar dapat membezakan rangs angan atau maklumat penting berbanding maklumat tidak penting dan memberi gerak balas berlainan untuk rangsangan yang berlainan. mekanikal dan lain-lain. Pelajar dapat membentuk konsep yang baik set elah membuat persepsi dan pengamatan terhadap objek. di mana lapan fasa pengajaran disesuaikan dengan lapan fasa pembelajaran (Slavin. (f) Pembelajaran Konsep Pembentukan konsep bermula dengan pertalian berbahasa dan diskriminasi. Rangkaian merupakan satu sir i tingkah laku yang berkaitan untuk melengkapi tugasan yang dijalankan. “Bagus. (b) Pembelajaran Gerak Balas Proses peneguhan penting untuk memperkuatkan pertalian antara rangsangan dengan gerak balas. Ia memerlukan kemahiran berbahasa yang telah dipel ajari dahulu. data dan konsep. Contohnya. muzik. mencari maklumat. prinsip dan generalisasi. Ali menunjukkan kerja sekolah yang dia dapat 80%. semua murid akan berdiri dan memberi ucapan. pelajar memerlukan k emahiran bahasa untuk mengaitkan fakta. 138 OUM . Pembelajaran ini melibatkan penggunaan rumus. “Selamat sejah tera.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 masuk ke bilik darjah. cikgu!”. konsep dan hukum untuk menyelesaikan masalah dalam se suatu situasi baru. generalisasi. untuk memudahkan proses mengkategori dan menyimpannya dalam ingatan. (c) Pembelajaran Rangkaian Motor Pembelajaran rangkaian motor digunakan dalam pembelajaran kemahiran seperti per mainan. 1977) dan Gagne dan Briggs (1979) telah mengemukakan satu model pembelajaran langsung yang berasaskan model teori pemprosesan maklumat. membuat rumusan. (h) Pembelajaran Penyelesaian Masalah Pembelajaran ini melibatkan penggunaan pri nsip. Fasa-fasa pembelajaran dan pengajaran tersebut ditunjukkan dalam Rajah 6. elektronik. orang dan peristiwa.1 997). rumus. (d) Pemb elajaran Pertalian Bahasa Untuk menyatakan sesuatu prinsip. Pelajar dapat menapis maklumat penti ng daripada maklumat tidak penting dan ini memudahkan proses pengkodan maklumat untuk disimpan dalam ingatan jangka panjang. Dalam hal ini. Terdapat beberapa langkah dalam penyelesaian masalah.

Sebelum gu ru mengajar sesuatu kemahiran yang lebih tinggi.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Rajah 6. iaitu meliputi 8 fasa pengajaran yang berinteraksi dengan 8 fasa pembelajaran. Gagne mencadangkan agar guru merancang pengajaran yang meli puti langkah-langkah yang dicadangkannya. • OUM 139 . Supaya pembelajar an menjadi berkesan.8: Fasa pembelajaran dan pengajaran Gagne Penggunaan Prinsip Pembelajaran dan Pengajaran Gagne Prinsip pembelajaran dan pe ngajaran Gagne boleh digunakan dalam pengajaran dengan memberikan perhatian kepa da dua perkara berikut: • Teori pembelajaran Gagne menekankan sistem pembelajaran harus bermula daripada yang mudah (peringkat asas) kepada yang rumit. guru mesti memastikan pelajar t elah menguasai kemahiran asas yang perlu untuk pelajaran baru.

TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Latihan 6. 1998). supaya pembelajaran optimal berlaku. Bagaimanapun. Ia merupakan struktur yang menerangkan hubung an antara konsep-konsep yang hendak disampaikan pada hari tersebut. idea dan hubungan antara idea yang dik enali sebagai Konsep Penyusunan Awal. Jadi terdapat tig a tujuan penggunaan penyusunan awal. Penggunaan Prinsip Pembelajaran dan Pengajaran Ausubel Prinsip pembe lajaran dan pengajaran Ausubel boleh digunakan dalam pengajaran dengan memberika n perhatian kepada dua perkara berikut: • Ausubel mencadangkan supaya guru menggun akan pembelajaran resepsi (penerimaan) atau model pengajaran ekspositori kerana guru dapat menyampaikan maklumat yang lengkap dalam susunan yang teratur seperti dalam kaedah kuliah. termasuk pentingnya maklumat lisan. Fungsi penyu sunan awal ialah untuk menjelaskan kepada guru dan pelajar tentang perkara-perka ra yang perlu difahami bagi sesuatu tajuk pelajaran.4 Teori Pembelajaran Ausubel David Ausubel (1963. Ausubel juga mengemukakan pembelajaran lisan bermakna (meaningful verbal learn ing). (a) Model Pembelajaran Ekspositori Model pembelajaran ekspositori yang dikemukakan oleh Ausubel menekankan peneran gan bahan pembelajaran oleh guru dalam bentuk fakta yang tersusun dan dijelaskan menurut urutan serta fakta yang lengkap. 6. Ausubel menegaskan pembelajaran sepatu tnya berkembang dalam bentuk deduktif daripada am kepada spesifik atau daripada prinsip kepada contoh (Woolfolk.4 Jelaskan bagaimana anda mengajar satu tajuk pelajaran tertentu dengan menggunaka n prinsip pembelajaran dan pengajaran Gagne. menjelaskan hubungan antara konsep yang akan dihuraikan da n menggerakkan minda pelajar untuk mengingat semula konsep berkaitan yang telah dipelajari.3. Salah satu str ategi untuk memastikan wujudnya kesesuaian tersebut ialah memulakan pembelajaran berpandukan kepada “penyusunan awal”. iaitu memberi gambaran tentang apa yang pen ting dalam pelajaran. hafalan (rote memorization) tidak dianggap sebagai pembelajaran bermakna. 140 OUM . 1977) mengemukakan teori pembelajaran yang mengatakan manus ia memperoleh ilmu kebanyakannya dalam bentuk pembelajaran resepsi dan bukan dar ipada pembelajaran penemuan atau dikenali sebagai Model Pembelajaran Ekspositori . Penyusunan awal juga boleh menghubungkan konsep baru dengan konsep yang telah dipelajari. (b) Penyusunan Awal Penyusunan awal (adv ance organizer) telah diperkenalkan oleh Ausubel untuk menyesuaikan skema pelaja r dengan bahan pembelajaran.

Bruner telah dilahirkan pada tahun kologi yang berpengaruh di Amerika Syarikat.9: Jerome S. Bruner (a) Peringkat Enaktif Pada peringkat ini (0-2 tahun). Latihan 6. Dia mampu menyimpan imej-imej ter tentu. (b) Peringkat Ikonik Pada peringkat ini (2-4 tahun). kana k-kanak cuba meletakkan sebatang kayu pada suatu sangga untuk melihat keseimbang annya. Contohnya.3.5 Jelaskan bagaimana anda mengajar satu tajuk pelajaran tertentu dengan menggunaka n prinsip pembelajaran dan pengajaran Ausubel. Kanak-kanak juga berupaya OUM 141 1915 dan merupakan seorang ahli psi Bruner telah mengemukakan perkemban • Peringkat enaktif (0-2 tahun) • Perin (5-7 tahun) .5 Teori Pembelajaran Bruner Jerome S. 6. kanak-kanak akan bergerak ke arah sesuatu yang menarik perhatiannya. kanak-kanak banyak mengguna kan anggotanya untuk menyelesaikan masalah. kanak-kanak telah be rupaya menggambarkan sesuatu dalam fikirannya. Oleh itu. kerana kanak-kanak pada masa ini mas ih belum pandai berkomunikasi dengan baik menggunakan bahasa. gan mental manusia terbahagi kepada 3 tahap: gkat ikonik (2-4 tahun) • Peringkat simbolik Rajah 4.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN • Menggunakan penyusunan awal dalam pengajaran untuk menggalakkan pelajar menginga t semula konsep yang telah dipelajari dan mengaitkannya dengan konsep baru yang akan dipelajari serta mengingatkan mereka tentang perkara-perkara penting dalam sesuatu tajuk pelajaran. Sesuatu objek itu akan dipegang untuk memperoleh makna atau tafsiran bagi dirinya.

6. mereka menjelaskan bahawa konstruktivisme adalah pendekata n pembelajaran yang menyediakan peluang kepada pelajar untuk membina kefahaman t erhadap perkara yang dipelajari dengan mewujudkan jaringan atau hubungan (dalam minda) antara idea dan fakta yang sedang dipelajari. perbincangan dengan kawan. pelajar diperkenalkan dengan satu fenomena. Adakah tahap perkembangan Bruner sama atau berlainan dari peringkat perkembangan Piaget? Apakah persamaan dan perbezaannya? Pembelajaran Penemuan Bruner Bruner telah mengemukakan pembelajaran penemuan. A Conte mporary Approach (ms. walaupun objek tersebut tiada di hadapan matanya. Dalam pembelajaran ini. Contohnya.” Dalam definisi ini.3. pendekatan pembelajaran konstruktivisme (constructiv ism) ialah “Constructivism is an approach to learning in which learners are provid ed the opportunity to construct their own sense of what is being learned by buil ding internal connections or relationships among the ideas and facts being taugh t. konstuktivisme ju ga dikenali sebagai fahaman “binaan”. Latihan 6. C ontohnya. Contohnya. iaitu bermulanya penaak ulan simbolik.6 Teori Pembelajaran Konstruktivisme Menurut Borich dan Tombari (1997). Setelah jawapan diperoleh. membuat pemerhatian a tau membuat uji kaji sendiri. pelajar dikehendaki menyiasat bagaimana fenomena ini boleh terjadi. mengapa air terkumpul pada bahag ian luar gelas yang mengandungi ais di dalamnya. 177). Oleh itu. (c) Peringkat Simbolik P ada peringkat ini (4-7 tahun) kanak-kanak telah boleh menggunakan simbol. kanak-kanak tersebut boleh melukiskan kayu yang seimbang di atas sangg anya. kanak-kanak boleh menerangkan bagaimana kayu yang dile takkan di atas sangga menjadi seimbang. dalam bukunya Educational Psychology. perbincangan dengan guru.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 menyebut objek yang tiada di hadapan matanya. sepert i perkataan dan bahasa untuk menghuraikan pengalamannya. jawapan tersebut dibinc angkan bersama guru dan pelajar lain di dalam kelas. 142 OUM . Pelajar akan menyiasat daripada beberapa sumber maklumat. iaitu telah terbentuk “imej mental”. seperti buku-buku di perpusta kaan.6 Jelaskan bagaimana anda mengajar satu tajuk pelajaran tertentu dengan menggunaka n teori pembelajaran Bruner. Selepas fenomena ini diperkenal kan.

kita menyaksikan gerakan ini sudah bermula dalam pembelajaran sains dan m atematik yang cuba menyemarakkan perspektif konstruktivisme. yang juga mengambil kira pemikiran Dewey dan Bruner. Ia berasal daripada bidang falsafah d an telah digunakan dalam bidang sosiologi dan antropologi dan juga dalam bidang psikologi kognitif dan pendidikan. menyelesaikan masalah dan membina keupayaan u ntuk belajar. Bruner. Pada tahun 1710. ahli psiko logi gestalt. iaitu Giambatista Vico.” Dari kenyataan-kenyataan ini jelaslah bahawa mengikut teori pembelajaran konsruktivisme. menurut Woolfolk (1998). Menghormati semua pandangan pelajar da n tidak memandang rendah terhadap pandangan mereka. Inilah gerakan konstruktivisme yang sudah dilaksanakan di Amerika Syarikat. Immanuel Kant menyokong pendapat ini dan mengatakan bahawa manusia bukanlah penerima maklumat yang pasif. Anderson. 1999). me libatkan “belajar dengan membuat” (learning by doing). Pembelajaran dan Pengajaran Konstruktivisme Pembelajaran dan pengajaran menggunakan pendekatan konstruktivisme boleh dilaksa na dengan memberikan perhatian kepada perkara-perkara berikut: • • • • • Memberi peluang k epada pelajar mengemukakan pandangan tentang sesuatu konsep. Dewey mempelopori gerakan “progresivisme” dalam pendidikan. dalam bukunya Educational Psychology. Papert dan Conf rey. Pembelajaran bermakna (meaningful learning). Seterusnya. menghubungkannya dengan maklumat terdahulu yang telah d iasimilasinya. mengatakan … “one only knows something if one can explain it” (Yager. Melaksanakan pengajaran berp usatkan pelajar. “Play. Dalam keadaan yang sam a. Misalnya. Sejarah Pendekatan Konstruktivisme Konstruktivisme bukanlah satu konsep baru. Bartlett. Dreams and Imitation in Childhood” dan V ygotsky (1978) dalam “Mind in Society” yang dikaitkan dengan perspektif konstruktivi sme dalam perkembangan minda kanak-kanak. Menggalakkan pelajar mengh ormati pandangan alternatif rakan mereka. Memberi peluang kep ada pelajar berkongsi persepsi antara satu sama lain. yang kemudiannya dapat memban tu pelajar berfikir dan membentuk kefahaman tentang masalah yang cuba dihuraikan . 143 OUM . Dalam konteks tem patan. dan menjadikan maklumat itu miliknya dengan membina kefahaman ata u membuat interpretasi ke atas maklumat tersebut (Cheek. pelajar perlu memai nkan peranan aktif dalam memahami dan memberi makna kepada maklumat atau pengeta huan yang dipelajari. Dewey. pers pektif konstruktivisme ini terhasil daripada kajian Piaget. Sejak satu setengah dekad yang lampau. pelajar menerim a maklumat dengan aktif.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Seterusnya. mengikut John Dewey (1966). kita menyaksikan Jean Piaget (1951) lebih awal mengutarakan tentang perkemban gan kognitif dalam karya terjemahan. di Amerika Syarikat pengajaran dan buku teks telah diolah agar lebih menjurus k epada penggalakan proses berfikir. Von Glaserfeld. Vygotsky. ahli falsafah konstruktivis yang pertama. “Constr uctivist perspectives – View that emphasizes the active role of the learner in bui lding understanding and making sense of information. 1992).

html Lakarkan sebuah peta minda untuk semua teori pembelajaran . • Menggalakkan pelajar me renung kembali proses pembelajaran yang dilaluinya.htm http://tip.funderstanding.psycho logy. Sila lawat laman web berikut untuk mengetahui dengan lebih lanjut mengenai teori -teori pembelajaran: www. • Mementingkan kemahir an saintifik dan kemahiran berfikir di kalangan pelajar. • Memberi perhatian kep ada keperluan. Carikan kelebihan dan kelemahan setiap teori.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 • Menyediakan aktiviti-akativiti berbentuk “hands on” dan “minds on”. guru perlu menggalakkan pelajar sup aya aktif.org/theories. • Meminta pelajar menghubungka it idea asal dengan idea yang baru dibina. Latihan 6. kebolehan dan minat pelajar. Terangkan ciri-ciri guru yang mengamalkan konstruktivisme. (Ramlah & Mahani. • Menggalakkan pelajar bekerja dalam k umpulan. • Tidak menyampaikan maklumat secara terus kepada pelajar. terdapat pelbagai teori pengajar an-pembelajaran yang telah dikaji oleh ahliahli psikologi dan teori-teori ini bo leh digunakan oleh guru-guru dalam membantu proses pengajaran-pembelajaran yang berkesan. 2002) Kesimpulannya. 144 OUM .7 Dalam pendekatan pengajaran konstruktivisme.com/about_learning. guru-guru perlulah memahami pendekatan-pendekatan yang boleh digunakan berdasarkan teori-teori pengajaranpembelajaran yang ada. • Memberi peluang pelajar berinteraksi dengan guru dan peljar-pelajar lain. • Menggalakkan pelajar mengemukakan hip otesis. Di samping itu.

Pendekatan ini sesuai sekiranya setiap pelajar perlu menguasai maklumat dan kemahiran tertentu. Guru meninjau prasyarat (preview prerequisites) yang diperlukan untuk memaham i tajuk yang hendak diajar.1 Pengajaran Langsung Pengajaran langsung ( direct instruction) ialah pendekatan pengajaran yang beror ientasikan matlamat (goal-oriented) dan distrukturkan oleh guru (Slavin. Guru melaksana penyoalan penyia satan (learning probes). nyatakan hasil pembelajaran yang dikehendaki dan tim bulkan minat mereka dengan menyatakan faedah pembelajaran tersebut kepada pelaja r. membuat demonstrasi dan sebagainya.4. Langkahlang kah dalam pengajaran langsung ialah seperti berikut: • Guru memberitahu objektif p embelajaran dan orientasikan pelajar ke arah pembelajaran dengan memberitahu apa yang akan mereka pelajari.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN 6. y ang merupakan pengajaran sebenar di mana guru mengajar. Pendekatan-pendekatan tersebut ialah: Rajah 6. iaitu menyoal pelajar untuk mendapat maklum balas tenta ng tahap kefahaman. ko nsep dan kemahiran ialah melalui cara langsung. • • • OUM 145 .4 PENDEKATAN PENGAJARAN-PEMBELAJARAN Bahagian ini menjelaskan tiga pendekatan pengajaran-pembelajaran yang biasa digu nakan dalam bilik darjah. Guru perlu membuat ulang kaji sekiranya konsep dan k emahiran asas prasyarat belum dikuasai pelajar. Guru membentangkan bahan baru.10: Pendekatan pengajaran-pembelajaran Anda perlu mengajar sebuah kelas darjah lima mengenai proses fotosintesis di man a pokok menggunakan klorofil untuk membuat makanannya. Ada masanya cara yang paling efektif dan efisien dalam menyampaikan maklumat. jika ada. dan membetulkan kesalahfahaman konsep (misconceptions). 1997). Bagaimanakah akan anda me ngajar topik ini? Apakah pelan pengajaran anda? 6. Ia tidak sesuai sekiranya pembelajaran memerlukan aktiviti penyiasatan dan penemuan. membentang maklumat. mem beri contoh.

TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 • • Guru memberi peluang kepada pelajar mempraktis sendiri kemahiran dan konsep yang baru diperoleh. iaitu m empelajari bahan yang diberikan dan memastikan ahli-ahli kumpulan juga mempelaja ri bahan tersebut.4. Persepsi pelajar dalam pembelajara n koperatif ialah mereka hanya akan dapat mencapai matlamat pembelajarannya. (Slavin. 146 OUM . guru merancang dan berperanan penting dala m pengajaran. seseorang pelajar itu berusaha mencapai f aedah bagi dirinya dan juga ahli kumpulannya. Guru memberi peluang pelajar praktis k onsep dan kemahiran baru dengan memberi latihan di rumah atau latihan tambahan. Guru memberi maklum balas dan jawapan yang betul serta mengaja r semula konsep dan kemahiran jika perlu.2 Pembelajaran Koperatif Vygotsky (1896-1943) menjelaskan pembelajaran koperatif sebagai “… group learning ac tivity organized on the socially structured exchange of information between lear ners in group and in which each learner is held accountable for his or her own l earning and is motivated to increase the learning of others. Dala m kumpulan pembelajaran koperatif. Mereka berbincang dan saling membantu antara satu sama lain untuk memahami dan saling menggalak supaya bekerja bersung guhsungguh. 6. Berikan beberapa kebaikan dan kelemahan pendekatan pengajaran ini.ms 23) • Latihan 6. Guru perlu membantu pelajar. Guru meninjau perlakuan pelajar dalam praktis kemahiran baru dengan memberi l atihan atau kuiz. sekiranya mereka menghadapi masala h. Pembelajaran koperatif pula ialah penggunaan kumpulan-kumpulan kecil dalam pengajaran supaya pelajar bekerja bers ama-sama bagi memaksimumkan pembelajaran sendiri dan juga rakan-rakan lain. Oleh yang demikian. sek iranya ahliahli kumpulan belajar bersama. pelajar diberikan dua tanggung jawab. 1997.7 Dalam pendekatan pengajaran langsung.” Koperatif bererti be kerja bersama untuk mencapai matlamat bersama.

1998. Kemahiran koloboratif perlu supaya ahli-ahli kumpu lan dapat berfungsi dengan baik.TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN Rajah 6. Semangat bekerjasama menjadi semakin tinggi apabila kumpulan ini dikehendaki bertanding dengan kumpulan lain.edb. iaitu tidak sama dari segi kebolehan. kerana markah yang diperoleh oleh setiap individu dalam ku mpulan akan menjadi markah kumpulan. Pembelajaran koperatif b iasanya berlaku dalam kumpulan di mana terdapat pelajar cerdas dan lambat. pelajar cerdas dikehendaki membantu pelajar lambat secar a bersungguh-sungguh. di mana setiap kumpulan ditetapkan objektif pencapaiannya. Bertanggungjawab kepada pembelajaran sendiri. 349) OUM 147 . (Woolfolk.utexas. Dalam pembelajaran kooperatif. di mana pelajar yang cerdas akan membimbing pelajar lambat dalam zon perkemban gan proksimal. Kaedah pembel ajaran ini menggunakan idea “scaffolding” dalam teori perkembangan kognitif Vygotsky . Gred akhir p elajar diperoleh dengan mengambil kira skor individu-individu dalam kumpulan. Pembe lajaran distrukturkan di mana objektif kumpulan hanya boleh tercapai jika semua ahli kumpulan dapat menyempurnakan tugas yang telah diarahkan guru.face interaction). pelajar dibahagi-bahagikan kepada kumpulan kecil. Un sur-unsur kumpulan pembelajaran koperatif adalah seperti berikut: • • • • • Interaksi bers emuka (face-to.edu/mmresearch/Students96/D oolittle Aktiviti pembelajaran berlaku dalam kumpulan heterogenus. minat. Saling pergantungan positif. Dalam aktiviti pembelajaran. Memastikan setiap ahli memahami proses kumpulan dan mempelajari dinamika kumpulan. bangsa dan agama (Slavin. 1991).11: Pembelajaran Kooperatif: Pelajar dibahagikan dalam kumpulan kecil un tuk mencapai sesuatu objektif Sumber: www.

guru boleh mengadaptasi pengajaran masteri ini dalam bilik darjah biasa. Bagaimanapun. Guru boleh mengaturkan supaya pelajar mendapat bantuan daripada rakan sebaya sesama kelas atau berlainan kelas. boleh diberi aktiviti pengayaan.8 Dalam pembelajaran koperatif. peranan guru adalah menyediakan bimbingan atau pelajaran tambah an kepada pelajar yang belum menguasai sesuatu tajuk kecil. Aplikasi pengajaran masteri adalah berasaskan model pembelajaran yang dikemukakan oleh Benjamin Bloom (1968) dan diubahsuai oleh Block. tetapi masih tidak puas hati dengan pencapaian. dalam Woolfolk. Selepas pembelajaran. 6. terdapat juga strategi pengajaran mas teri yang berbentuk individu atau pelajar belajar sendiri. sebelum beralih kepada tajuk kecil yang lain.4. Pendekata n pengajaran masteri. iaitu guru memulakan pelajaran dengan menegaskan objektif yang per lu dicapai. projek kajian atau menyelesaikan masalah kreatif. Guru perlu memberitahu pelajar mengenai objektifo bjektif dan kriteria untuk mencapai objektif-objektif tersebut. Pelajar yang telah mencapai tahap masteri ya ng ditetapkan. yang boleh dikesan pada zaman Comenius. Dalam pen gajaran masteri. mereka boleh mengulang semu la tajuk kecil tersebut. penggunaannya pada zaman moden ini banyak terhasil dari kajian dan pe nulisan Bloom. atau ahli-ahli lain da lam kumpulan pembelajaran kooperatif. Terangkan unsur-unsur dalam pembelajaran koperatif. Setiap tajuk kecil ini mengandungi beberapa objektif khusus. 1998: 334). “Masteri” be rmaksud mencapai kemahiran seperti dalam objektif pembelajaran dengan memperoleh skor 80% ke atas dalam ujian. Bag aimanapun. guru mesti memecahkan sesuatu unit pembelajaran kepada tajuk-ta juk kecil. Sekiranya tidak terdapat masa atau tenaga (guru atau pelajar). pada asalnya adalah berasaskan pengajaran berpusat pelajar dan berlaku dalam kumpulan. Pelajar yang tid ak mencapai tahap minimum dalam ujian atau pelajar yang dapat mencapai skor mini mum. Terdapat beberapa ca ra untuk melaksanakannya. Pestalozzi dan Herbert (Bloom 1974). Untuk menggunakan pen dekatan masteri. 148 OUM .3 Pengajaran Masteri Pengajaran masteri adalah pendekatan pengajaran yang berasaskan andaian bahawa p elajar boleh menguasai objektif pembelajaran yang ditetapkan.TEORI PEMBELAJARAN TOPIK 6 Latihan 6. Pendekatan pengajaran yang mempunyai ciri-ciri masteri telah lama dilaksanakan. sekiranya mereka d iajar jelas dalam masa yang mencukupi (Bloom et al. guru memberi ujian untuk menguji kefahaman pel ajar mengenai tajuk kecil tertentu. pelajar dikehendaki bekerjasama dalam kumpulan het erogenus. seperti memberi tugasan simulasi komputer.

teori pembelajaran Ausubel. Peng gunaan teori-teori ini dalam pengajaran-pembelajaran dibincangkan melalui pendek atan pengajaran-pembelajaran langsung. UJIAN 1 Huraikan beserta contoh contoh tertentu langkah langkah dalam proses peniruan. teori pembelajaran sosial Ba ndura. Prinsip premack Teori pembelajaran sosial – Teori ini menyatakan bahawa faktor faktor sosial. GLOSARI Diskriminasi – Dalam psikologi istilah ini merupakan tidak balas individu terhadap sesuatu rangangan yang tertentu sahaja dan tidak pada rangsangan yang lain. OUM 149 .TOPIK 6 TEORI PEMBELAJARAN RUMUSAN Bab ini telah menghuraikan beberapa teori pembelajaran dan penggunaan teori-teor i ini dalam pengajaran-pembelajaran di bilik darjah. kogn itif dan tingkah laku memainkan peranan penting dalam pembelajaran. teori pembelajaran kognitif. teori pembelajaran Bruner dan teori pembelajaran konstruktivisme. teori pemb elajaran Thorndike. teori pelaziman operan Skinner. – Pri nsiup ini mengaitkan aktiviti yang kurang diminati dengan aktiviti yang lebih di minati untuk mengukuhkan tingkahlaku terhadap aktiviti yang kurang diminati. koperatif dan masteri. Teori-teori pembelajaran ya ng dibincangkan termasuklah teori pelaziman klasik Pavlov dan Watson. Terdapat beberapa pendekatan lain yang tidak dibincangkan dalam bab ini. teori pembelajaran Gagne. UJIAN 2 Terangkan pendapat ahli psikologi kognitif tentang pembelajaran.