ISSN 0776-3859

ANTWERP PAPERS IN LINGUISTICS 93

Syllabusontwikkeling: Afrikaans voor Nederlandstaligen

Rolf Nys Centrum voor taal en spraak (UA-UIA)

1998

Universiteit Antwerpen Universitaire Instelling Antwerpen Departement Germaanse, Afdeling Linguïstiek

© Copyright 1998 – Rolf Nys No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm, or any means, without written permission from the author. Uit deze uitgave mag niets worden gereproduceerd d.m.v. boekdruk, fotooffset, micorfilm, of welk ander medium dan ook zonder schriftelijke toestemming van de auteur.

Dankwoord
De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen kwam tot stand dankzij de medewerking van een groot aantal mensen. Het is geen geheim dat ik geen moedertaalspreker Afrikaans ben en Alet van der Merwe en Anna Vorster, docenten Afrikaans van het Centrum voor taal en spraak (Universiteit Antwerpen-UIA), hebben het geweten. Ik wil hen beiden bedanken omdat ze steeds weer de tijd vonden om - met de glimlach - mijn schrijfsels door te nemen. Ook wil ik mijn Zuid-Afrikaanse ‘helpers’ ter plaatse bedanken, niet alleen voor hun informatie, maar ook voor de interesse die ze toonden in mijn onderzoek. Bedankt, Wannie Carstens (Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys), Rene Marais (Universiteit van Pretoria), Anne-Marié Putter (Potchefstroomse Universiteit vir CHO), Tobie van Dyk. (Universiteit van Pretoria), Babs Meiring (Universiteit van Suid-Afrika), Ninon Roets (Randse Afrikaanse Universiteit), Daan Wybenga (Vista Universiteit), Angelique van Niekerk (Universiteit van Bloemfontein) en Marga Stander (Universiteit van Qwaqwa). Van Vlaamse kant was er ook interesse in mijn onderzoek. Ginny De Vos bezorgde me de nodige informatie over het Mediaproject Nederlands en leefde erg mee met mijn onderzoek net zoals de anderen van het Centrum voor taal en spraak. Yvette Stoops, auteur van Bobbejane of bavianen, weet wat het is om over het Afrikaans te schrijven en wenste me dan ook veel sterkte bij het vinden van het nodige materiaal. Ook hartelijk bedankt aan Frieda Serlet (Zuid-Afrikaanse Ambassade) die me in contact bracht met het Suid-Afrikaanse Instituut (Amsterdam). Bij het herwerken van mijn eindverhandeling tot APIL-publicatie gaven Georges De Schutter (Universiteit Antwerpen-UIA), Debbie Coetzee (Universiteit van Pretoria) en Adéle du Plessis (Potchefstroomse Universiteit vir CHO) me veel nuttige tips en opmerkingen waardoor enkele onduidelijkheden weggewerkt konden worden. Verder wil ik nog mijn ouders, Matt en Inge, Zoë en Harald danken voor hun taalkundige, logistieke en/of morele steun. Zij weten zelf wel wat voor hen van toepassing is. Ook wil ik de uitvinder van e-mail bedanken voor het vlotte contact met Zuid-Afrika. En dan is er natuurlijk nog Kris - verder in deze paper te herkennen als Kris Van de Poel. Toen ik aan dit werk begon, wist ik maar amper wat een syllabus was. Kris daarentegen wist er alles van. Stap voor stap begeleidde ze me bij mijn onderzoek en ... met succes, zo zou blijken: mijn syllabus wordt niet alleen gebruikt bij de uitwerking van LINC Afrikaans, maar ik kreeg ook nog eens de kans om een jaar naar Zuid-Afrika te trekken - de ultieme poging om toch nog een moedertaalspreker Afrikaans van me te maken. Bedankt, Kris! Rolf Antwerpen, februari 1998

Inhoudstafel
1. Algemene inleiding 7

2. Probleem- en foutenanalyse
2.0. Vooraf 2.1. Wat is foutenanalyse? 2.2. Wat is introspectie? 2.3. Probleem- en foutenanalyse: de praktijk 2.3.1. Probleemanalyse 2.3.2. Foutenanalyse 2.3.3. Probleemanalyse en foutenanalyse: vergelijking van de resultaten

11
11 12 14 16 16 23 31

3. Lesmateriaal Afrikaans
3.0. Vooraf 3.1. N.N. 3.2. So werk Afrikaans 3.3. Teach yourself Afrikaans 3.4. Bobbejane of bavianen 3.5. Afrikaans vir tersiêre studie 3.6. Norme vir Afrikaans 3.7. Keurige Afrikaans 3.8. Vergelijking van de boeken

33
33 37 49 57 65 85 91 103 111

4. De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen
4.0. Vooraf 4.1. De inspiratiebron: Het Mediaproject Nederlands 4.2. De richtlijnen: Course Design 4.2.1. Curriculum of syllabus? 4.2.2. M ogelijke syllabi 4.2.3. De ideale syllabus 4.3. Selecteren en faseren 4.3.1. Selecteren 4.3.2. Faseren

117
117 117 121 121 123 124 128 128 138

5. Algemene conclusie
5.1. Samenvatting 5.2. Voorstellen tot verder onderzoek 5.3. De toekomst van de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen

141
141 146 147

Bijlage

149

Bibliografie

153

6

Weer eens was ons ‘n goeie klompie studente wat elke M aandagaand van halfsewe tot halftien na die klas toe gekom het. die toenmalige Eerste Sekretaris van die Suid-Afrikaanse Ambassade in Brussel. M aar ons aanwesigheid in die lesse is beloon: nie alleen het ons geleer om vloeiend Afrikaans te praat nie. Ek was een van die vyftien studente wat met baie entoesiasme die Afrikaanse klas gevolg het. Port Elizabeth. Ons was so in die wolke oor die lesse dat die Centrum voor taal en spraak besluit het om ‘n tweede reeks Afrikaanse klasse te gee. M y besoek aan Suid-Afrika het my belangstelling in Afrikaans as taal sterk laat toeneem. Ons groot trek deur Suid-Afrika het uitgeloop op die ondertekening van ‘n aantal bilaterale akkoorde en het die lig groen gemaak vir die uitruiling van dosente en studente uit verskillende dissiplines. Sy was so vriendelik gewees om naas haar eie medewerkers ook enkele studente op die reis saam te neem. maar ook die Suid-Afrikaanse kultuur en letterkunde het aan die bod gekom. Pretoria. Verskillende Suid-Afrikaanse universiteite het baie positief gereageer op ons versoek om na hulle te kom en het ons met ope arms ontvang. Grahamstad. Uiteindelik was daar naas my nog drie ander studente wat besluit het om deel te neem aan hierdie reis. Ons moes werkwinkels organiseer om die Suid-Afrikaanse studente op hoogte te bring van die kultuur en onderwyssisteem in Vlaandere. Dit sou egter geen plesiertoggie word nie. Potchefstroom.hoofdstuk 1 Algemene inleiding In die begin van die akademiese jaar 1994-1995 het die Centrum voor taal en spraak die inisiatief geneem om by die Universitaire Instelling Antwerpen ‘n kursus in Afrikaans te begin. In Julie en Augustus 1995 het ons universiteite in Johannesburg. Kaapstad. Dit is ons studiereis wat my geïnspireer het om die Afrikaanse taal as onderwerp vir my 7 . maar veral die beste student Afrikaans) het die plan neergelê om in Julie 1995 na Suid-Afrika te vertrek om kontak op te neem met enkele universiteite. maar ook in ons somervakansie sou Suid-Afrika sentraal staan. Ons het nie alleen die Afrikaanse taal geleer nie. Stellenbosch en Bloemfontein besoek. Hierdie kursus was een van die eerste in Vlaandere en is gegee deur Quintus van der M erwe. Ons medestudent Kris Van de Poel (die drywende krag agter Initiatief Nederlands Centrum voor taal en spraak.

maar ‘n sillabus vir Nederlandstaliges. Gedurende ons studiereis deur Suid-Afrika het baie mense die Universiteit Antwerpen Universitaire Instelling Antwerpen leer ken. Dit was dus moeilik vir my om gegewens te versamel en daarom het ek self enkele ondersoeke begin om so te wete te kom watter aspekte van die Afrikaanse taal sekerlik opgeneem moes word in ‘n sillabus vir anderstaliges. Ek het ook nog andere tekste gebruik wat die studente geskryf het. Ondertussen het daar op UA-UIA in Oktober 1995 ‘n derde reeks lesse oor Afrikaans begin. Hierdie Mediaprojek Afrikaans sou gebruik kon word in die Afrikaanse klas. Almal was baie geïnteresseerd in my ondersoek en het my gehelp om materiaal op te spoor. terwyl daar ander elemente is wat nie aan die bod kom nie. Johannesburg. 8 . Die meeste boeke oor Afrikaans vir anderstaliges vertrek vanuit Engels en behandel aspekte uit die taal wat vir Nederlandstaliges geen uitleg vereis nie. Qwaqwa en Vanderbijlpark. In die Afrikaanse klas het ek al gemerk dat daar in Vlaandere baie min materiaal oor die Afrikaanse taal beskikbaar is. Potchefstroom. Op hierdie manier het ek ‘n groot aantal kontakpersone gehad vir wie ek al my vrae kon stel. Na oorleg met Kris Van de Poel het ek besluit om ‘n sillabus te ontwikkel wat later gebruik sou word om ‘n Mediaprojek Afrikaans op die been te bring.tesis te neem. soos byvoorbeeld ‘n sillabus of ‘n foute-analise. Aan die hand van fragmente uit tv-nuus word hierdie kennis oorgebring. Hierdie projek heet Mediaproject Nederlands en het as doel om anderstalige studente nie alleen Nederlands te leer nie. Ek het toestemming by haar gekry om in elke les die studente aan enkele vrae te onderwerp. Bloemfontein. Ek het almal gevra of hulle vir my informasie oor die Afrikaanse taal kon besorg. maar ook om hulle kennis te vergroot in verband met die kultuur en die maatskappy van die Nederlande. Hulle het die kans gehad om op invulblaadjies alles op te skryf wat hulle opgeval het in die Afrikaanse taal. Omdat al my proefpersone uit die Afrikaanse klasse Nederlandstalig was. Initiatief Nederlands bied ‘n lespakket aan waarmee duisende studente oor die hele wêreld die Nederlandse taal kan leer. het ek besluit om nie ‘n sillabus vir anderstaliges te ontwikkel nie. Niemand het egter oor sulke informasie beskik nie: die meeste taalkundiges het nog maar pas begin met die ondersoek na Afrikaans as tweede of vreemde taal. Daarna het ek die studente gevra om kort teksies in Afrikaans te skryf. Toe het Kris Van de Poel vir my vertel oor Initiatief Nederlands se Mediaproject. nou gedoseer deur Anna Vorster. Op hierdie manier het ek kontak opgeneem met verskillende Suid-Afrikaanse taalkundiges in Pretoria. wat dan verbeter is deur Anna Vorster.

het ek nie geweet dat Kris Van de Poel van die Centrum voor taal en spraak my in Januarie sou meedeel dat my sillabus Afrikaans al vroeër in praktyk gebring sou word nie. Deur hierdie besprekinge het nog ander moeilike aspekte uit die Afrikaanse taal na vore gekom. Sy het my gehelp met die probleem. In hoofstuk 3. In Januarie 1996 het die studente in die Afrikaanse klas ‘n tweede dosent gekry: Alet van der Merwe uit Pretoria. Toe ek aan my ondersoek begin het. wat 9 .die inspirasiebron vir hierdie ondersoek .Al die gegewens wat ek verkry het deur die uitvoer van hierdie ondersoek word bespreek in die tweede hoofstuk van hierdie werkstuk.M. Uiteindelik het ek al die informasie oor die Afrikaanse taal. In hierdie hoofstuk word eers verduidelik wat die opset is van die Mediaproject Nederlands . was baie entoesiasties oor my kreatiwiteit en inisiatief om ‘n sillabus Afrikaans te ontwikkel. Hierdie lespakket hou hulle aan die bestaande Mediaproject Nederlands: videofragmente word gebruik om beide taal en kultuur en maatskappy te behandel.en foute-analise en die boekbesprekinge verkry het.en word enkele belangrike elemente opgesom waar rekening mee gehou moet word by die ontwikkeling van ‘n sillabus. Probleem. boeke wat meegebring of gestuur is uit Suid-Afrika en boeke wat in Vlaandere gekoop is.en foutenanalyse. verwerk in die vierde hoofstuk: De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. word sewe Afrikaanse (hand)boeke behandel: daar is boeke wat gebruik word in die lesings Afrikaans. Ten slotte word in die laaste deel van hoofstuk 4 taalaspekte uit Afrikaans geselekteer en in ‘n volgorde geplaas wat ‘n effektiewe taalverwerwing van die Afrikaanse taal moet bevorder. Lesmateriaal Afrikaans. wat ek deur middel van die probleem. Dit is die bedoeling om al die verskillende lespakkette te versamel op ‘n CD-ROM -skyfie. Carstens van die departement Afrikaans en Nederlands het vir my gevra of ek nie vir ‘n jaar na Potchefstroom wil kom nie om daar Nederlandse taalbeheersinglesings aan te bied nie. Die LINC-projek (An Interactive Approach to Language and Culture) beoog om ‘n multimedia lespakket van al die Europese tale te ontwikkel. In hierdie hoofstuk word egter nog eers ‘n teoretiese kader geskets waarin hierdie twee terme geplaas kan word. Ek het ook ‘n aantal (hand)boeke oor Afrikaans bespreek om so ekstra terugvoering te kry.A. Die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys het egter nog ‘n stappie verder gegaan.en foute-analise deur te kontroleer of ek die gegewens uit albei die ondersoeke op die korrekte manier verwerk het. Al die Suid-Afrikaanse universiteite wat ek gekontak het. Professor W.

” Dit is my bedoeling met die skryf van hierdie werkstuk om ander mense aan te sit om aandag te bestee aan die Afrikaanse taal. het vir my vertel dat “het onderwerp minder eenvoudig is dan buitenstaanders denken.‘n volwaardige plek langs die ander Europese tale. Tydens die skryf van hierdie werk het ek gemerk dat daar nie baie informasie oor Afrikaans beskikbaar is in Vlaandere nie. 10 .‘n taal wat sy oorsprong ken in Europa . Op hierdie manier sal ‘n mens in staat gestel word om individueel ‘n taal (plus sy kultuur) aan te leer. Omdat ek besig was met die ontwikkeling van ‘n dergelike (kleinskaliger) projek vir Afrikaans. Ook Yvette Stoops. die outeur van Bobbejane of bavianen wat vir ‘n lang tyd by die universiteit van Port Elizabeth gedoseer het. het Kris Van de Poel besluit om ook hierdie taal in die LINC-projek op te neem.later te koop aangebied sal word. onder meer omdat je zo weinig hebt om op terug te vallen. Ek hoop dat my ondersoek in die toekoms nog vir baie mense nuttig sal wees en dat die uiteindelike Mediaprojek Afrikaans vir baie mense die kans sal gee om die mooi taal wat Afrikaans is te leer ken en waardeer. Op hierdie manier kry Afrikaans .

Op het einde van de lessenreeks vroeg ik hen ook nog de hele cursus te evalueren. Intense correspondentie met verschillende Zuid-Afrikaanse universiteiten leerde me dat er in Zuid-Afrika zelf een grote behoefte is aan het onderzoek van het Afrikaans als tweede of vreemde taal. Het dagboek en de eindevaluatie (cf.en foutenanalyse 2. Vanaf de zesde week vroeg ik de studenten korte tekstjes in het Afrikaans te schrijven (cf. Deze informatie breng ik samen onder de noemer probleemanalyse. de eindtoetsen en de papers. bijlage) verschaften me inzicht in wat de studenten zelf als problematisch beschouwden tijdens hun verwerving van het Afrikaans. heb ik het materiaal onderzocht van de tien studenten die regelmatig de lessen bijwoonden. heb ik (tot nu toe) geen positief antwoord gekregen. bijlage). Vooraf In oktober 1994 organiseerde het Centrum voor taal en spraak (Universiteit AntwerpenUIA) voor het eerst een cursus Afrikaans. Vanaf de eerste les heb ik de studenten gevraagd een linguïstisch dagboek bij te houden aan de hand van een invulblad. Ik baseer me 11 .hoofdstuk 2 Probleem. Bij alle lessen Afrikaans was ik actief betrokken: eerst als student. zal ik eerst het theoretisch kader schetsen waaraan de termen foutenanalyse en probleemanalyse ontleend zijn. wat resulteerde in een foutenanalyse en een probleemanalyse van het Afrikaans. Vooraleer ik de resultaten van dit onderzoek bespreek. vormen deze tekstjes de basis van de foutenanalyse.0. Daarom besloot ik zelf voor de nodige gegevens te zorgen. Ook in Vlaanderen is het moeilijk om geschikt materiaal te vinden: contrastieve vergelijkingen tussen het Nederlands en het Afrikaans zijn dun gezaaid. Verschillende handboeken Afrikaans werden me toegestuurd. Eén docent en een veertigtal studenten later ging in februari 1996 het vierde semester van start. Samen met enkele schrijfoefeningen. De lessenreeks Afrikaans bestond uit tien lessen van drie uur. Tijdens het eerste semester van het academiejaar 1995-1996 heb ik de studenten Afrikaans geobserveerd. Op een totaal van vijftien ingeschreven studenten. later als observator: na twee semesters besloot ik immers mijn eindverhandeling aan het Afrikaans te wijden. maar op de vraag om me een syllabus voor Afrikaans als tweede taal te bezorgen.

Ook de tweedetaalverwerver doet dit. 2. (. (Corder. betrekking hebben op de taalsystemen van de moedertaal.hierbij vooral op Error Analysis and Interlanguage van Corder en Introspection in Interlanguage Research. Bij het leren van de moedertaal stelt het kind hypotheses op. but inevitable byproducts of the process of learning a language about which the teacher should make as little fuss about as possible. Het brengt deze hypotheses in de praktijk en ervaart zo of deze al dan niet correct zijn.. distracting. De taal van een tweedetaalverwerver wordt door Corder als een speciaal dialect gezien: het gaat om twee talen . p. Dit verklaart waarom vele fouten die een tweedetaalverwerver maakt. P. Wanneer een kind zijn moedertaal leert. het zijn signalen die aanduiden dat de leerder bezig is de systemen van de nieuwe taal te onderzoeken.de moedertaal en de doeltaal . Bovendien geven de fouten de leerder feedback en helpen ze hem bij zijn verdere taalverwerving. maar ook hoe de taal verworven wordt. Hij vergelijkt zijn eigen moedertaal met de doeltaal en stelt zo hypotheses op over deze doeltaal. 5) Op deze manier introduceert S. 1981..1.die enkele grammaticaregels delen en 12 . as possibly annoying. De toepassing van de linguïstiek en de psychologie op het taalverwervingsproces zorgde voor een belangrijke verschuiving in de studie van de taalverwerving: niet het lesgeven maar het leren van een taal werd centraal gesteld: hoe wordt de doeltaal verworven? Hierbij werden parallellen getrokken met de verwerving van de moedertaal. Corder de problematiek van de error analysis. De fouten die een leerder maakt zijn van groot belang: ze duiden niet alleen aan welk niveau hij bereikt heeft.) The application of linguistic and psychological theory to the study of language learning added a new dimension to the discussion of errors. It almost seems as if they are dismissed as a matter of no particular importance. Corder besluit dan ook dat de leerder van een tweede taal het recht heeft om gelijkaardige fouten te maken. Dit is eigen aan het taalverwervingsproces. samengesteld door Faerch en Kasper. Wat is foutenanalyse ? When one studies the standard works on the teaching of modern languages it comes as a surprise to find how cursorily the authors deal with the question of learner’s errors and their correction. maakt het fouten. Het maken van fouten maakt deel uit van het taalverwervingsproces. de foutenanalyse.

kan dit als volgt worden voorgesteld: TUSSENTAAL Taalregels van de moedertaal (Nederlands) Taalregels van de doeltaal (Afrikaans) De perfecte syllabus kan enkel worden gevormd als de syllabusontwikkelaar rekening houdt met het taalverwervingsproces van de tweedetaalverwerver. Hierbij moet men uitgaan van het feit dat elke zin of uitdrukking incorrect is. Een van de middelen om deze verschillende stadia te onderzoeken is het toepassen van de foutenanalyse. 13 . Wat wij fouten noemen. Naast deze twee sociolecten bestaat de tussentaal uit een aantal ‘extra’ regels die de leerder zelf opstelt tijdens het taalverwervingsproces. De term ‘tussentaal’ veronderstelt dat de taalleerder steeds beschikt over een taal . Selinker (1974) introduceerde de naam interlanguage (tussentaal): een dialect waarvan de grammaticaregels kenmerken vertonen die eigen zijn aan twee sociolecten: de moedertaal en de doeltaal. ook die zinnen die schijnbaar juist zijn.ook al verandert deze constant. Hierbij hebben we het dus over het verschil tussen competence (de bekwaamheid om goed gevormde zinnen te maken) en performance (de bekwaamheid om de juiste zinnen in de juiste context te gebruiken). Het kan immers zijn dat een zin die grammaticaal correct is.twee talen die duidelijk een aantal grammaticaregels delen . Daarom moet de leerder gezien worden als een native speaker van zijn eigen taal.zodoende de basis vormen voor een nieuwe taal. niet de juiste betekenis draagt die bedoeld werd in een bepaalde context. De taalleerder maakt dus eigenlijk geen fouten: alles wat hij zegt volgt immers de regels van zijn eigen tussentaal. Daarvoor moet hij inzicht hebben in de verschillende stadia die de leerder doorloopt tijdens de verwerving van een tweede taal. is dat wat verschilt van de doeltaal. Hierbij hoeft geen rekening gehouden te worden met het feit of deze twee dialecten dezelfde grammaticaregels delen. een methode waarbij de taal van de tweedetaalverwerver (de tussentaal) wordt vergeleken met de doeltaal. Als we hierbij het Afrikaans en het Nederlands in het achterhoofd houden .

Dit bewijst dat de approximative systems . wanneer een spreker een tweede taal verwerft. Deze methode werd gebruikt om de verschillende stadia in de tussentaal van de leerder te reconstrueren. 2.De tussentaal kan beschouwd worden als de taalleerders versie van een bepaalde doeltaal. hij terugvalt op deze vroegere ervaring. Corder wijst er echter op dat het aannemelijker is om het tegenovergestelde te veronderstellen: de standaard (complexe) taalcodes zijn het resultaat van een fundamenteel eenvoudige taal: een kind dat leert spreken gebruikt immers een eenvoudigere taalcode dan een volwassene. Daarom gebruikt de tweedetaalverwerver als eerste hypothese niet het complexe systeem. Foutenanalyse richt zich immers op de leerder zelf. In de jaren vijftig en zestig was het het belangrijkst om de invloed van de moedertaal op de tweede taal te verklaren.beschikbaar blijven voor de tweedetaalverwerver. En dus besluit Corder dat.2. Zulke onderzoeken zijn echter eerder descriptief (dat iets gebeurt) dan verklarend (waarom iets gebeurt). Het belangrijkste kenmerk van elke tussentaal is dat het een vereenvoudigd systeem is. waarbij gebruik gemaakt werd van learner-external middelen. de verschillen tot negative transfer (negatieve overdracht). misschien wel universeel systeem. d.en zelfs volwassenen .z. Kinderen .kunnen regressieverschijnselen vertonen waarbij ze terugvallen op een soort baby talk . De overheersende methode was dan ook de contrastieve analyse: door een linguïstische vergelijking van de moedertaal met de tweede taal werden de verschillen en de gelijkenissen vastgelegd. maar een ‘tussensysteem’ dat eenvoudiger is. Het woord ‘vereenvoudigd’ impliceert dat er een fundamenteel complex systeem is waarvan de tussentaal afgeleid is. 14 . Deze interpretatie verklaart ook waarom de tussentaal van sprekers met een verschillende moedertaal zulke grote overeenkomsten vertoont: de ‘tussenvormen’ zijn gebaseerd op een fundamenteel.zoals Corder de stadia in de tussentaal noemt . Dit laatste maakt de contrastieve analyse zo verschillend van de foutenanalyse. Wat is introspectie? Volgens Faerch en Kasper is een van de belangrijkste taken van het tweedetaalonderzoek het reconstrueren van de tussentaalontwikkeling van de leerder. dat de verschillende stadia in de competence van de leerder vastgesteld moeten worden.w. Hierop baseerde men zich om psycholinguïstische microprocessen te voorspellen: de gelijkenissen leidden tot positive transfer (positieve overdracht van bepaalde moedertaalaspecten naar de doeltaal). Introspectie is een vrij nieuwe manier om duidelijkere antwoorden te geven op het waarom.

kan hij de leerder vragen waarom hij een bepaalde taalhandeling verrichtte. In Using Verbal Reports in Research on Language Learning. • Self-report (eigen-verslag) verwijst naar de leerder die zelf beschrijft wat hij doet in een andere taal. het vierde essay in de bundel van Faerch en Kasper. Deze vorm van introspectie vindt plaats wanneer de informatie nog aanwezig is in het korte termijngeheugen. Een andere manier van self-observation is wanneer er kort na de taalhandeling aan de leerder wordt gevraagd bepaalde dingen te verklaren. self-observation. dan herhaal ik het een aantal keren hardop en probeer ik het te associëren met een ander woord dat ik al ken. noch gebaseerd is op een onderzoek van specifiek taalgedrag. op een introspectieve manier dus. hoopt men een duidelijker inzicht te krijgen in het taalverwervingsproces. Telkens wanneer de onderzoeker dit nodig acht.” Het is duidelijk dat het bij self-report gaat om leerders die op een algemene manier hun ervaringen in verband met taalverwerving beschrijven. Door de leerder zelf aan het woord te laten over de manier waarop hij informatie organiseert en verwerkt. Dit noemt men dan retrospectie.” Ook is het mogelijk dat de leerder zichzelf een bepaald etiket toe meet. omdat de verklaring achteraf gegeven wordt. zoals dat bij self-observation bijvoorbeeld wel het geval is. terwijl de onderzoeker zijn handelingen op de voet volgt. Dit is wat men introspectie noemt. Er wordt hun niet gevraagd commentaar te leveren op specifiek taalmateriaal. Dan probeer ik door middel van de context uit te vissen wat die woorden betekenen. Bij deze methode wordt aan de leerder gevraagd om een bepaalde taaloefening te maken. zoals bijvoorbeeld: “In een andere taal ben ik een ‘snelheidsluisteraar’. onderscheidt Cohen drie manieren van introspectie: self-report. Ik luister naar een tekst en zoek naar de woorden die er het belangrijkst in zijn. • De term ‘self-revelation’ (zelfonthulling) wordt gebruikt om het verslag van een leerder te benoemen dat noch een beschrijving is van algemeen taalgedrag . • Self-observation (zelfobservatie) verwijst naar het onderzoek van specifiek taalgedrag. Het bestaat eerder uit een ‘hardop denken’ waarbij de gedachtengang van de leerder onthuld wordt op het moment dat de informatie 15 . Hierbij kan het zijn dat de leerder veralgemeende verklaringen geeft over zijn eigen taalgedrag tijdens het leren. De recentste methodologische vernieuwing in het tweedetaalonderzoek komt uit de psychologie.waarbij zijn eigen gesproken of geschreven produkten gebruikt worden om de ontwikkeling van de tussentaal vast te stellen. en selfrevelation. Cohen haalt hierbij het voorbeeld aan van een leerder die zegt: “Als ik een woord moet leren.

Bij het interpreteren van het eigen taalmateriaal is de kans reëel dat de leerder bepaalde veronderstellingen als waarheid gaat aanzien. waarbij de studenten hun 16 . Hier is dus helemaal geen sprake van retrospectie. Inzicht in deze cognitieve processen is van groot belang voor het taalonderzoek.verwerkt wordt.erop dat men door middel van introspectie meer te weten gekomen is over de cognitieve processen die zich in een tweedetaalverwerver afspelen. aangezien het taalverwervingsproces live geëxternaliseerd wordt: tijdens het maken van een taaloefening legt de leerder uit wat hij doet/denkt. Vele onderzoekers vragen zich dan ook af of dit niveau wel toegankelijk is voor onderzoek. Ik verkies het woord probleemanalyse boven de term introspectie.en ook Gillette in het essay Two successful language learners .3. self-observation en self-revelation) wel het geval is.” Het is ook niet na te gaan of de leerder zijn eigen taalhandelingen wel juist interpreteert. Op deze manier stellen ze het introspectie-onderzoek in vraag. De taalverwerving vindt immers plaats op een onbewust niveau. Probleem. Deze methode zou kunnen gezien worden als de ultieme introspectie.terwijl dat bij de andere vormen van introspectie (self-report. We zouden het een vorm van self-report kunnen noemen. Het linguïstisch dagboek bevatte ook een prospectief aspect. is het mogelijk om het materiaal verzameld tijdens de lessen Afrikaans te verwerken. omdat er in mijn onderzoek niet meteen sprake is van een (directe) commentaar van de leerder op het geleverde taalwerk . Door middel van introspectie weet men welke aspecten van een taal problematisch zijn voor een tweedetaalverwerver en deze informatie is essentieel bij het ontwikkelen van effectieve taalleermethodes. Toch wijst Cohen . de studenten hadden immers de mogelijkheid bepaalde aspecten van de taal naar voor te schuiven die ze graag in één van de volgende lessen behandeld zagen.de verschillende teksten die zij in de loop van de lessenreeks schreven . De commentaar die de studenten Afrikaans neerschreven in hun linguïstisch dagboek is wel een vorm van introspectie in de zin dat het een licht werpt op het hele proces van de verwerving van het Afrikaans. Het linguïstisch dagboek is dus reflexief én prospectief. Het probleem bij introspectie en retrospectie is dat er een groot risico bestaat dat de leerder gaat ‘hineininterpretieren’. Door middel van hun eigen analyse van de taal geven de studenten aan wat zij zelf ervaarden tijdens het leren van het Afrikaans. 2.en foutenanalyse : de praktijk Nu de begrippen foutenanalyse en introspectie gedefinieerd zijn. In plaats van te zeggen “ Waarschijnlijk heb ik dat gedaan” zal hij geneigd zijn om niet te twijfelen en te zeggen: “Ik heb dat gedaan.

Naast het dagboek heb ik ook van de eindevaluatie gebruik gemaakt om de antwoorden van de studenten te kunnen interpreteren. volgt een korte bespreking. of afkomstig van een Afrika-taal. nartjie (mandarijntje). 2. komt overeen met de vragen die in het linguïstisch dagboek gesteld werden.1. De Nederlandse vertaling wordt steeds tussen haakjes weergegeven.. Iemand die geen Afrikaans kent. zijn van Portugese of M aleise oorsprong.1..1.3.3.3. De indeling die ik hierbij gebruik. aikonâ (nee. maar waarvan de betekenis voor een Nederlandstalige niet meteen duidelijk is: 17 .1. Na de samenvatting van de resultaten. nè (hè). sambreel (paraplu/parasol). bollemakiesie (koprol). Als alle vragen behandeld zijn. De eindevaluatie bevatte namelijk enkele vragen over het taalverwervingsproces die voor een duidelijker kader zorgden om de resultaten van het linguïstisch dagboek in te plaatsen. zal aan de hand van de samenvatting die hieronder volgt meteen de belangrijkste verschillen met het Nederlands kunnen aanduiden.1. woorden die niet van het Nederlands afstammen dus: baie (veel). Toch werden er ook een aantal woorden vermeld die duidelijk nog Nederlandse sporen in zich hebben. Probleemanalyse In dit deel zal ik een globale probleemanalyse opstellen waaruit zal blijken wat de studenten Afrikaans zelf als moeilijk ervaarden tijdens het volgen van de cursus Afrikaans. Woordenschat 2. piering (theeschoteltje). lobôla (bruidsschat). Vandaar het gebruik van de term probleemanalyse. worden tot één geheel gebracht. . Nieuwe woorden De woorden die de studenten bij deze vraag invulden.1. 2. De aspecten in het Afrikaans die de studenten als opvallend of moeilijk bestempelden. niet waar).algemene problemen beschrijven die ze tegenkomen tijdens het verwerven van het Afrikaans. tronk (gevangenis). zal blijken dat de studenten Afrikaans van het eerste semester van 1995-1996 een goed inzicht hebben verworven in de Afrikaanse taal.

1. Wat bij iedereen ook opviel.. emosie. viel het de studenten op dat waar het Nederlands een en-uitgang zou gebruiken. bo-ent (boveneinde (top van een berg)).. skepe (schepen). hoë (hoge). see (zee). Spelling De opmerking die de meeste studenten meteen maakten.. .. skepe (schepen).1. was dat het Afrikaans een fonemische spelling heeft.. . waren de nieuwe grafemen ê. . û. brûe (bruggen). toon (teen). melkskommel (milkshake). soos (zoals).1. y en sk. tuis. Tenslotte zijn er nog de woorden die in het Afrikaans met een andere (mede)klinker worden geschreven: ek (ik). .. hysbak (lift)... pad (grote weg). dink (denken). wat (betrekkelijk voornaamwoord die). nes (net zoals). riglyn (richtlijn). . ô. 2. kar (auto). vlieër (vlieger). drie-uur (drie uur (tijdstip))... riglyn. onrealistiese. 2. 18 . volstruis (struisvogel). jy (jij)... Woorden met een andere of extra betekenis (in vergelijking met het Nederlands) In deze categorie bevinden zich woorden die een andere ontwikkeling hebben gekend in het Afrikaans: klip (steen). verwagt. môre (morgen). deur (door). . skemerkelkie (cocktail). boeke (boeken). naweek (weekend).2. In het Afrikaans schrijft men een woord zoals men het hoort: brosjure. moontlik (mogelijk). son (zon).1.3.3. Desember. pletterpet (valhelm). het Afrikaans ‘slechts’ -e heeft. nuus (nieuws). vurk (vork). Wat de meervoudsvorming betreft.3. literêr (literair).amperbroekie (short). het veelvuldig(er)e gebruik van het koppelteken en het deelteken en de absorptie van medeklinkers (en klinkers) in vele woorden: wêreld (wereld).

.4..1. Bij verkleinwoorden wordt de lettergreep voor het suffix ook gediftongeerd: • oor (over). sambreel (parasol). • baadjie /baiki:/ (jas). daardie /da:ri:/. eu en ee (waarbij telkens een sjwa wordt toegevoegd in de uitspraak). vlieër (vlieger). dieselfde /di:sel / Bij de verkleinwoorden wordt de uitgang altijd als /ki:/ uitgesproken. . De studenten merkten ook het gebruik van tweeklanken op in woorden met oo. son (zon). in die /ini:/.2... netjies /neiki:s/ (netjes).3. zegt (en schrijft) men in het Afrikaans een s. uitstappie (uitstapje). netjies (netjes).. 19 . katjie /kaiki:/ (katje). potjie (potje). .... behalve bij woorden eindigend op p: • mandjie (mandje). . deur (door).. Tot slot merkten de studenten op dat in het Afrikaans bepaalde stemhebbende medeklinkers stemloos uitgesproken worden: waar in het Nederlands een z staat. kinders /kin rs/..1. maar ook de v wordt uitgesproken als f en de g als ch: see (zee). mens... volstruis (struisvogel). . groot (groot). • MAAR: boompie (boompje). En ook assimilatie is in het Afrikaans sterk aanwezig: hierdie /hi:ri:/.. . Uitspraak Een eerste opmerking die bijna alle studenten maakten. Alle i-klanken (en korte e-klanken) worden bijvoorbeeld als een sjwa (zoals in het Nederlandse me) uitgesproken: vir (voor). dink (denken). karretjie (autootje). was dat het Afrikaans net op een ‘plat’ dialect van het Nederlands lijkt omwille van de doffe klanken.. ding. . klip (steen). Verder viel hen het nasale karakter van het Afrikaans op: ons.. vir (voor).

3. De s-uitgang wordt in het Afrikaans meer gebruikt..1. waar de spelling behandeld werd.1. kinders (kinderen)... Verbuiging naamwoorden 2... M eerdere studenten vinden het moeilijk te weten welke meervoudsuitgang ze moeten gebruiken. .3. mans (mannen).3. merkten de studenten op dat het Afrikaans een euitgang heeft. die man is oud. ..2. 2. ook waar het in het Nederlands niet kan: boeke (boeken).3. Velen begrepen niet wanneer het adjectief wel verbogen wordt en wanneer niet.1. bleken de volgende regels (meestal) van toepassing te zijn: korte.2. die pad is lank.2. meerlettergrepige wel: ‘n ou man (een oude man).1. 2. Dit kwam reeds ter sprake in 2.2. goeters (dingen) en goedere (goederen).1.1.3. eenlettergrepige adjectieven worden niet verbogen.1.3. maar ‘n ongeneeslike siekte (een ongeneeslijke ziekte) Bij een figuurlijke of abstracte toepassing van een kort adjectief wordt het adjectief wel verbogen: ‘n ryp peer (letterlijke betekenis). Adjectieven Bijna alle studenten vonden de verbuiging van het adjectief vrij moeilijk. Nadat in de klas werd gediscussieerd over dit onderwerp..2. . Verkleinwoorden 20 . maar na rype beraad Ook is er bij sommige adjectieven een verschil tussen attributief en predicatief gebruik: ‘n ou man. vergaderings (vergaderingen). ‘n lang pad.3.2. M eervoud Wat de meervoudsvorming betreft. skepe (schepen). Enkele speciale gevallen die sommige studenten aanhaalden: vrouens (vrouwen).

In het Afrikaans kent men ook een dubbele verkleining: mandjietjie (klein mandje). Een paar studenten wezen erop dat een verkleinwoord niet altijd een verkleining inhoudt: baadjie (jas) 2.) 2.. En als in een zin zowel de hoofd..als de bijzin ontkend worden. anders gebruikt men twee nie’s (ii).. meisietjie (klein meisje).Bij de verkleinwoorden werd door de studenten vooral de klemtoon gelegd op de speciale schrijfwijze van het suffix -tjie en op het feit dat de uitgang meestal als /ki:/ wordt uitgesproken: katjie (katje)." zeggen de studenten wanneer er gevraagd wordt naar de vervoeging van de werkwoorden. 21 .3. Vervoeging werkwoorden "Gemakkelijk.3. Bij het voltooid deelwoord wordt (meestal) niet het suffix -d toegevoegd.4. het in het Afrikaans steeds het (van de infinitief hê (hebben)) + voltooid deelwoord is. Toe ek daar aankom..ook al kunnen handelingen in het verleden slechts door één vorm uitgedrukt worden .. . treintjie (treintje). en geen vier (iii). (Toen ik daar aankwam. Zinsconstructie De dubbele ontkenning was voor de meeste studenten aanvankelijk een struikelblok. Dit gaf in het begin wel wat moeilijkheden. dan heeft men drie nie’s. .door het gebruik van de tegenwoordige tijd in combinatie met een bijwoord. het ek .. soms staat er in een zin één enkele nie en soms staan er wel drie of vier. Er wordt immers niet altijd dubbel ontkend. ertjietjie (klein erwtje)..1. Opvallend is dat waar er in het Nederlands zijn + voltooid deelwoord wordt gebruikt. sambreeltjie (parasolletje)..1.3. Enkel één vorm in de tegenwoordige tijd en weinig sterke werkwoorden in de verleden tijd. Tot slot wijzen enkele studenten er nog op dat er toch variatie is in de verleden tijd . maar later had zowat iedereen de regel beet: bij (korte) zinnen met één werkwoordsvorm gebruikt men één nie (i).

(Ik weet het niet.) Ek het geskryf en gesing.) Een laatste aspect door de meeste studenten aangestipt. *Ek sê dat hulle dit het geweet. M aar als ik 22 . (Ik lag te slapen.) 2. Vooral de dubbele ontkenning en het gebruik van het adjectief leverden problemen op voor de studenten. (Ik schrijf en zing.) Ek skryf en sing. was dat de tweede nie van de dubbele ontkenning steeds op het einde van de zin staat.) (iii) Ek het nie gedink (*nie) dat hy nie sal kom nie. was het gebruik van twee werkwoorden in een zin die al dan niet gelijktijdig kunnen worden uitgevoerd. dus sal ek nie daar wees nie. (Ik ben niet uitgenodigd.) (ii) Ek het nie baie gedrink nie. (Ik dacht niet dat hij zou komen.) In de verleden tijd wordt dit: Ek het gelê en slaap. Ook de voornaamwoorden werden als moeilijk ervaren.3.) Ek is nie genooi nie. (Ik heb niet veel gedronken.1. (Ik schreef en zong. Dit wordt duidelijk in een voorbeeld: Ek lê en slaap. Dingen die ik nog niet goed begrijp Wat ik volgende week zou willen leren Deze twee vragen bevatten meestal dezelfde antwoorden. (Ik lig te slapen.5.(i) Ek weet nie. Een ander opvallend kenmerk is dat ook het hulpwerkwoord steeds achteraan in de zin staat: Ek sê dat hulle dit geweet het. (Ik zei dat zij dit wisten.) Wat de studenten meteen door hadden. dus zal ik er niet zijn. In de linguïstische dagboeken echter geven de studenten geen verdere informatie over wat zij er moeilijk aan vonden.

je moet het maar doen!" schrijft een andere student. In het Afrikaans gebruikt men bij de wederkerende voornaamwoorden namelijk niet het woord zich: • Hulle was hulle. dat ze in zo’n korte tijd toch al een degelijke kennis van de taal verworven hebben: "Leuk om zo snel tamelijk goed een andere .hierbij terugdenk aan de lessen zelf waarin het voornaamwoord werd besproken.7.3. 2. . valt het op dat de studenten grondig te werk gegaan zijn: elk aspect dat afweek van het Nederlands hebben ze nauwgezet beschreven. De moeilijkheid blijkt uit de volgende voorbeelden: • Dis my boek en daardie is joune.3. (Ze wassen zich. • Hoe gaan dit met Piet-hulle? (Hoe gaat het met Piet en zijn familie?) Ook de spelling en de uitspraak van het Afrikaans vinden vele studenten niet zo eenvoudig.. Andere opmerkingen Uit deze vraag en uit de eindevaluatie kan ik opmaken dat iedereen het er wel over eens is dat het Afrikaans makkelijker lijkt dan het is. die huis se deur.. Zoals een student schrijft "De kleine details waar het Afrikaans verschilt met het Nederlands zijn venijnig.aangenaam-klinkende . Samenvattend Bij het overlopen van de probleemanalyse. 2. dan denk ik dat het hier vooral de wederkerende en de bezittelijke voornaamwoorden betreft. of Hij wast hem. maar: Dis sy boek (Dit is zijn boek) En ook: Eva se boek (‘Eva haar boek’). Waar de meesten het ook over eens zijn is dat het eigenlijk ongelooflijk is. (Hij wast zich. 23 .) Ook tegen het gebruik van de bezittelijke voornaamwoorden werden in de lessen fouten gemaakt." "In dertig uur tijd de basis geven van een andere taal.1.taal te kennen. (Dit is mijn boek en dat is het jouwe) • Piet se boek (‘Piet z’n boek’).6.1." Nog iemand anders drukt het zo uit : "Het is juist omdat het Afrikaans en het Nederlands zo sterk op elkaar lijken dat het moeilijk is om je niet te laten leiden door je ‘Nederlandse intuïtie’".) • Hy was hom.

Bijvoorbeeld: ‘n skoon land (‘n mooi land.1. Naast de fouten wordt telkens tussen haakjes ook het correcte Afrikaans vermeld.2.3. (iv) zinsconstructie en (v) andere fouten. komen gedurende het hele verwervingsproces voor.2. zowel in als buiten de les. maar ook persoonlijke). De volgende stap is het maken van een foutenanalyse om zo samen met de probleemanalyse een duidelijk beeld te krijgen van de moeilijkheden die optreden bij het verwerven van het Afrikaans. 2. Foutenanalyse Aan de hand van het linguïstisch dagboek en de eindevaluatie heb ik een probleemanalyse opgesteld. De fouten zullen in vijf grote categorieën worden ingedeeld. Woordenschat 2. om zo de resultaten van de twee analyses makkelijker te kunnen vergelijken. De foutenanalyse is gebaseerd op verschillende stukken tekst die de studenten schreven.1.2.1.deze vraag werd dan ook het uitvoerigst door de studenten beantwoord. 2. Deze drie aspecten worden immers door alle studenten meermaals aangehaald. De Nederlandse invloed die de hele taalverwerving blijft beïnvloeden kan hiervan de oorzaak zijn. de eindtoetsen Afrikaans en de papers. Opvallend in de foutenanalyse is dat de fouten niet gesitueerd kunnen worden op een bepaald moment in de taalverwerving: het is niet zo dat fout X enkel voorkomt in het beginstadium en na enige tijd verdwijnt. enkele schrijfoefeningen. Spelling 24 . Indien er een extra verklaring nodig is.3. Als we een top drie zouden samenstellen uit de problemen die in het linguïstisch dagboek aangehaald worden. Toch vormt de woordenschat niet het grootste probleem bij de verwerving van het Afrikaans. gevolgd door de voornaamwoorden (vooral bezittelijke. (ii) verbuiging naamwoorden.3. die zelf nog onderverdelingen kennen: (i) woordenschat. Deze indeling komt ongeveer overeen met die van de probleemanalyse. De verschillende soorten fouten die gemaakt worden. wordt deze achter de correcte Afrikaanse vorm gezet. bestond uit korte tekstjes (opstelletjes).De verschillen in woordenschat sprak velen aan . Het materiaal dat ik hiervoor gebruikte. skoon = proper). dan zou die er als volgt uit zien: de adjectiefvorming en de ontkenning komen op een gedeelde eerste plaats. (iii) vervoeging werkwoorden.

. september (September). desember (Desember). . jagt (jag). Ze zijn met andere woorden eigen aan het Afrikaans. .3. droevig (droewig). voornaamlik (vernaamlik). al dan niet aangepast aan de Afrikaanse spelling..1. Het verschijnsel ‘deletie’ in het Afrikaans. moe (moeg). Dit maakt het voor Nederlandstaligen moeilijk om het verschil te kennen: breng (bring). Bij sommige Afrikaanse woorden is het enkel één klinker die verschilt van het Nederlands.. blyf (bly). Vele studenten maakten fouten bij het gebruik van zulke woorden: ofwel namen ze gewoon het Nederlandse woord over... 2. tegen (teen). sanitair (sanitêr). feest (fees). inspiratie (inspirasie). .. jij (jy). ek es (ek is). zorgde ook voor problemen: kryg (kry). laër (laer). naar (na).. daë (dae).. voorby (verby). Afrikaanse idiomen Onder deze noemer plaats ik alle Afrikaanse woorden die in de Nederlandse taal niet voorkomen.. win (wen). kerel (kêrel).Woorden waarin bepaalde letters ‘geabsorbeerd’ zijn. leven (lewe). denk (dink). zoek (soek). De fout die de studenten tegen deze categorie maakten was dat ze gewoon de Nederlandse equivalent voor het woord gebruikten. Tot slot zijn er nog een groot aantal woorden die in beide talen hetzelfde zijn. ofwel spelden ze het woord in kwestie verkeerd: over (oor). avond (aand)... . kosmetika (kosmetiek). mytologiese (mitologiese).. opvrolyk (opvrolik). 25 . Dit is vooral het geval bij de i: de i wordt in het Afrikaans uitgesproken als een sjwa en soms wordt de schrijfwijze er aan aangepast. verpest (verpes). ligt (lig).2.. waarbij het laatste foneem van het Nederlandse woord in het Afrikaans ontbreekt. maar die enkel in schrijfwijze een beetje verschillen: almaal (almal). geef (gee). beetjie (bietjie). ... skryver (skrywer).2. laatste (laaste).. thuis (tuis). komen in het Afrikaans vaak voor.

beide (albei). langdurig (vir lang rukke).. straks (netnou).2.). bitter weinig).) als bij de Afrikaanse idiomen (2. .” Ook tijdens de conversatie in de lessen werd vaak teruggegrepen naar het eigen dialect om een bepaalde uitspraak te verwezenlijken.. men (‘n mens). nu (nou).. dit jaar (hierdie jaar). hobby (stokperdjie).) is het duidelijk dat de foutieve constructies sterk beïnvloed zijn door het Nederlands.1. Die toets oor die Afrikaanse spraakkuns (oor Afrikaanse. alleen maar (slegs). poortjie (hekkie). Die man die dit geskryf het (wat).. na benede (ondertoe).. 2. Vlaamse overdracht Zowel bij de spelling (2. . Dit is ook gebeurd bij het schrijven. Hieronder volgen enkele voorbeelden waarin typisch Nederlandse woorden en uitdrukkingen de Afrikaanse vorm bepalen: ‘n hoop (‘n klomp). weekend (naweek).3.. Alleen ek was wakker (Net ek .).3. krys (skreeu). veel (baie).. een boom (‘n boom). Ek gaan na die Kaap toe (Ek gaan Kaap toe).2. Das die vernaamste (Dit is/dis die vernaamste). Dit valt waarschijnlijk te verklaren door de opmerking die zowat alle studenten maakten over het Afrikaans: “Het lijkt wel een plat dialect.1.. Ek vind die toets moeilik (Ek dink die toets is moeilik).. Jy laat jou kat best baie buite (liewer). panikeer (bang wees). Dan kan ek al my inspirasie kwyt (kwytraak). Saterdags gaan ek huis toe (Op saterdag. ‘n skoon land (‘n mooi land. Die ding wat ek die liefste doen (graagste).. jongetjie (seuntjie).1. straks (netnou). kapot (stukkend).. . Het is warm (Dit).2. Ek moe werke (moet werk).. Ek hoop dat dat nie moeilik sal wees nie (dit). reklaam (advertensies). afpak (afneem). er (daar)..3. ‘n keer (eenkeer). Hy bou hierdie huis in vyf jare (in vyf jaar).sy (hulle). Ik gebruik hier bewust de term ‘Vlaamse’ en niet ‘Nederlandse overdracht’ omdat bepaalde uitingen van de studenten typisch Vlaams zijn.3. Dis eens iets anders (Dis darem tog iets anders). kom gedurig by my op).. Enkele typische Vlaamse uitspraken in het Afrikaans: plesant (plesierig).2.).. .1. 26 . langsaam (stadigaan). Ons het ons goed geamuseer (ons het baie pret gehad).. weinig (min). vaak (dikwels). bittermin (bitter min.. favoriete (geliefkoosde). Hierdie vrae hou my baie besig (. Hy laat die moed nie sak nie (Hy verloor nie moed nie). Ek het gewerk op my rekenaar (aan).. skoon = proper). nu (nou).

. normaal gezien wordt het gevormd zonder -d. . daoor (daaroor). .. tevreëe (tevrede).2. tevree (tevrede). . Nog enkele andere voorbeelden van overgeneralizatie: eksame (eksamen). Ek het . Op deze manier gebeurt het ook dat typisch Nederlandse woorden geafrikaniseerd worden. danatoe (daarnatoe). Belgisse (Belgiese). 27 . Frytagaand (Vrijdagaand). gehet. maar er zijn uitzonderingen: verstrooi (verstrooid). boome (bome)... vrâ (vra). Zo is men zich bijvoorbeeld bewust van het feit dat vele Nederlandse woorden op enkele (mede)klinkers na hetzelfde zijn in het Afrikaans en dus past men deze woorden aan: meely (medelye). in ‘n mens se bord te drop (te laat val). Naar analogie met het Afrikaanse woord na (naar)...1.. tafreel (tafereel).. De studenten weten ook dat het Afrikaans vele woorden uit het Engels overneemt en passen daarom dat gegeven toe op bepaalde woorden: eleksies (verkiesings). Tot slot maakten vele studenten fouten van deze orde: vereenig (verenig). gebruiken vele studenten het woord da voor daar: da (daar). gê (gee).. tiere (diere).. Ek het gevlô (gevlieg)..4. . freiwilliger (vrijwilliger)... Ook het voltooid deelwoord werd aangepast.. kou (koud). teleurgestel (teleurgesteld).3... Afrikanisering en overgeneralizatie M et deze twee termen wil ik een bepaald soort fouten aanduiden dat vaak voorkwam in de teksten van de studenten: bepaalde regels van het Afrikaans worden ook toegepast op woorden die niet onder deze regels vallen (overgeneralizatie). .2. tyens (tydens). . Dan is jou bly (jy). bei (by).. armoe (armoede). meere (mere).

.2.2. indien nodig. .d.2. .2. Een eerste regel die meestal van toepassing is.Deze fouten zijn niet beïnvloed door het Afrikaans. Hij veronderstelt ook dat de systemen die een kind ontwikkelt tijdens zijn (moeder)taalverwerving beschikbaar blijven gedurende heel zijn leven. Het Afrikaans hanteert immers dezelfde regels als het Nederlands wanneer het gaat over open en gesloten lettergrepen. kan men als volgt formuleren: ‘korte (eenlettergrepige) adjectieven kennen geen verbuiging’..2.3.. Het is opvallend dat kinderen die leren schrijven dezelfde fouten maken in het Nederlands: ook zij schrijven fouten als boomen en meeren.2.. Verbuiging naamwoorden 2.3. Pit Corder aan dat het taalverwervingsproces van de tweedetaalverwerver parallel loopt met dat van een moedertaalspreker: beiden maken hypotheses op die ze in de praktijk uittesten en. Hoe kan men deze fouten dan verklaren? Een mogelijke verklaring is dat het woordbeeld van het Afrikaans soms sterk verschilt van het Nederlands: misschien hebben de studenten daarom het Nederlandse woord aangepast om het er wat Afrikaanser te laten uitzien.2. De fouten vereenig. maakten de studenten fouten: vrage (vrae). Het kind (en hopelijk ook de tweedetaalverwerver) zal ervaren dat deze hypothese niet klopt en aangepast moet worden. twee klinkers blijft bevatten. M eervoud Tegen het meervoud werden weinig fouten gemaakt. tyde (tye). Adjectieven Het is moeilijk om goede regels te geven bij de adjectiefvorming. kettinge (kettings). aanpassen. boome en meere bewijzen Corders theorie: zowel het kind als de tweedetaalverwerver stellen de hypothese op dat de open lettergreep bij meervoudsvorming e. oge (oë). Sommige studenten hielden geen rekening met deze regel: 28 .1. Er is ook nog een andere uitleg.3. Verder waren er problemen met woorden die in het Nederlands een en-uitgang krijgen. 2. Vooral daar waar het Afrikaans medeklinkers absorbeert. 2. Bij het bespreken van de tussentaal neemt S. maar in het Afrikaans een s-uitgang kennen: pedale (pedaals). dage (dae).

Vervoeging werkwoorden 29 .3. Ek het ‘n sag karakter (‘n sagte). Ook op deze regel zijn natuurlijk uitzonderingen. Sommige studenten maakten fouten bij het predicatief en adverbiaal gebruik van het adjectief..2.. bijvoorbeeld het (Afrikaanse) adjectief goed. bepaalde adjectieven hebben immers twee vormen naargelang ze attributief of predicatief gebruikt worden: Ek het twee dae lang geslaap (lank).. Maak die naam nie te lang nie (lank). Verkleinwoorden Bij de verkleinwoorden waren er vrij weinig problemen: pakjes (pakkies). kunstjies (kunsies). 2... . 2. vorig jaar (vorige).die bloue lug (blou).. -lik. -loos.. Natuurlijk zijn er uitzonderingen. wat niet alleen verbogen wordt.. ‘n ander man bijvoorbeeld: het meerlettergrepige adjectief wordt niet verbogen. kan men de volgende fouten vermijden: ‘n aandagtig meisie (aandagtige). zeker wanneer ze op het suffix -ig...2. baasie (basie).3. .. maar waarbij ook de d verdwijnt: ‘n goeie resultaat zegt men in het Afrikaans. Wanneer deze regel in het achterhoofd wordt gehouden. .3... . ‘n belangrik mens (belangrike)..3. De kans is ook groot dat ze gewoon het Nederlands vertaalden naar het Afrikaans: ‘n sleg karakter (slegte). terwijl dat nu juist uitzonderingen zijn. Elk jaar gaan ek Kaap toe (Elke jaar). ‘n mooie tyd (mooi). .. moeilik mensie (moeilike). die dooi muis (dooie).2. -rik. Een tweede regel is de volgende: ‘meerlettergrepige adjectieven kennen wel verbuiging. eindigen’.. Ek is nog baie jong (jonk). ‘n kleine kar (klein). M isschien pasten de studenten de eerste regel toe op de volgende adjectieven.

waarby Mandela tot president verkies werd (verkies is). nooit sou vra om jou kos te eet nie). Ek weet nie hoe dit is gekom nie (.... . Zinsconstructie Wat de zinsconstructie betreft. werden er vooral fouten gemaakt tegen de negatie..3........ . De verleden tijd wordt in het Afrikaans steeds gevormd met het hulpwerkwoord het. 30 . Ook gebruikte men soms de infinitief verkeerd: Die verskillende gevoelens wat ‘n vrou kan het .. hy moe (moet).2. Die wekker is nie afgegaan nie (het . Dit is gestig geword (word gestig). hoe dit gekom het nie). ..... hulle hê (het)... Ek dag dat jy my nooit sou vra nie om jou heerlike kos te eet nie (.. 2.. In het Afrikaans wordt word gebruikt bij passieve zinnen in de tegenwoordige tijd en is bij passieve zinnen in de verleden tijd. Tot slot werden er nog fouten gemaakt tegen het passief... (kan hê). (Hy moes). . meestal namen de studenten gewoon de Nederlandse vorm over: Ek ben (is).4.. afgegaan). Sit nie dinge op die grond nie (Sit dinge nie op .). M eestal vergat men gewoon de tweede nie of werden de nie’s verkeerd geplaatst: Ek dink dat niemand kan sê watter karakter hy het nie. . Daartegen werden nogal wat fouten gemaakt: Hoe is die mense ontstaan (het .. Die meeste mense dink dat ek ‘n aandagtige meisie wees (is). hy gaat weg (gaan).. ek ga (gaan).. Dit veroorzaakte problemen: .. Hy het moet . . Hierdie huis sal voorsien syn van . ontstaan). (sal voorsien wees).. Soms paste men deze regel ook toe op werkwoorden die ook in het Afrikaans een compacte vorm kennen: Ek het nie kan gaan nie (Ek kon nie gaan nie).. Ek hoop dat dit nie moeilik sal wees nie..Er werden vrij veel fouten gemaakt bij de vervoeging van het werkwoord in de tegenwoordige tijd. ek is gewees (ek was)....

Maar tog die man staan daar (.3... en verder op de genitief: syn poot (sy poot). Ek het se baadjie (sy baadjie). was dat ze geen inversie toepasten daar waar het moest . terwyl hulle as marsmannetjies verkleed het (terwyl hulle hulle as ... . .. ... vooral de bezittelijke. wil en sal. anders wordt as gebruikt: Wanneer ek my jas vind. dus niet op deze manier: Op die berg waar die vuurwerk was te sien (te sien was). Waarschijnlijk is dit is eigen aan elke tweedetaalverwerving: Hoekom ons eet diere? (Hoekom eet ons . Andere fouten Andere fouten die gemaakt werden. waardeur die natives ‘n aantal voordele eis kon (. staan in een bijzin niet op de laatste plaats: Na ‘n rukkie was daar ‘n tekort aan werkmanne. 31 .) Vele studenten gebruikten het woord wanneer verkeerd... Nadien gesels ons (Nadien ons gesels). Die dier bly by s’n oerdrifte (sy).In een bijzin moet het hulpwerkwoord steeds achteraan in de zin geplaatst worden. kom ek (As).)..2... Dan ons gaan na die kerk. . Wanneer is enkel van toepassing als het gaat om een vragend voornaamwoord.5... . Ek sal bly wees wanneer ek nie meer moet studeer nie (as). (Dan gaan ons ..). Werkwoorden als kan.. hadden meestal betrekking op het gebruik van de voornaamwoorden. Die geld wat ek het verdien (verdien het).. Een laatste fout die de studenten in deze categorie maakten. Apollo’s spel (Apollo se spel).. op se hoede wees (sy hoede). echter.....). kon eis). Probeer om hom se frustrasie kwyt te raak (sy). Ook de wederkerende voornaamwoorden gaven soms problemen: . Ek het se ouers gesien (sy).... . Dalk dit is -20° C (Dalk is dit .ook in het Nederlands. staan die man daar). 2..

. Dan was ek ook nog vir ‘n paar dae tuis.vir hom gesê .) Ek het hom gesê ..3. bijvoorbeeld in de zin ‘Ik ga (voor) een paar dagen naar de Ardennen’.maar paste de regel verkeerd toe: Hoe gaan dit met die Professor (.. Opvallend is wel dat de top drie van de probleemanalyse overeenkomt met de aspecten die in de foutenanalyse het meest voorkomen: adjectiefvorming.... . een probleem dat ook aangehaald werd in de probleemanalyse.p. U gebruikt men de aanspreektitel van de persoon ... De beleefdheidsvorm in het Afrikaans gaf ook wat problemen.).. is net het tegenovergestelde: men is zich te bewust van de andere taal waardoor men gaat overgeneralizeren. . 2. Vaak neemt men gewoon het woord of de constructie uit het Nederlands over of vertaalt men de woorden letterlijk naar het Afrikaans door de spelling aan te passen.v. negatie en voornaamwoorden. In het Afrikaans echter moet vir altijd geschreven worden.. Andere belangrijke fouten die gemaakt werden. kan jy vir my sê waar my baadjie is? (Ma... is het duidelijk dat de meeste fouten gemaakt worden onder invloed van het Nederlands.3.) Bij tijdsbepalingen kan in het Nederlands het voorzetsel voor soms weggelaten worden. Ma. Samenvattend Wanneer we alles eens op een rijtje zetten.3.. (. kan Ma vir my sê waar .. men wist wel wat het verschil was . lyk vir my .6. wat door de studenten niet gedaan werd: ..i. Een andere fout die vaak voorkomt.. 2. met Professor). betreffen de spelling en de plaats van het werkwoord in een zin..Tot slot werden er nog fouten gemaakt bij het gebruik van het voorzetsel vir.. In het Afrikaans gebruikt men vir onder andere bij een meewerkend voorwerp: Die vakansie lyk my baie kort (...2. dat dit erg moet wees om maar vir twee maande te kon doen wat jy graag doen. Probleemanalyse en foutenanalyse: vergelijking van de resultaten 32 .

zien we duidelijk dat er overeenkomsten zijn. Een onverwacht probleem dat de kop opstak was het gebruik van inversie. Over de meervoudsvorming en de verkleinwoorden werden zo goed als geen problemen gesignaleerd door de studenten en ook de fouten die hiertegen gemaakt werden zijn niet zo talrijk. Ook in deze categorie lieten de studenten zich vaak leiden door het Nederlands. De fouten die ze maakten zijn vrijwel identiek aan de moeilijkheden die ze in hun linguïstisch dagboek signaleerden.en de foutenanalyse naast elkaar plaatsen. In het linguïstisch dagboek werd het juiste gebruik van de bezittelijke en wederkerende voornaamwoorden door de studenten als een probleem aangeduid. Andere fouten die gemaakt werden betroffen het gebruik van het voorzetsel vir en de beleefdheidsvorm in het Afrikaans.Wanneer we de probleem. Deze fouten werden niet in de linguïstische dagboeken gesignaleerd. Je kan niet met zekerheid zeggen of de studenten de regels van de adjectiefvorming proberen te volgen of niet: wat in het Afrikaans fout is. M eestal gaat het hierbij om spellingsfouten of om het gebruik van de s-uitgang in het meervoud bij woorden waar in het Nederlands enkel een en-uitgang mogelijk is. In de foutenanalyse bleek inderdaad dat daar fouten tegen gemaakt werden. Een laatste categorie bij de foutenanalyse had de naam ‘Andere fouten’. dachten de studenten dat het vrij simpel was. Eigenlijk is het wel vreemd dat ze net die fouten maken die ze zelf voorspellen. Toch werden er een aantal fouten gemaakt betreffende de vorm van het werkwoord en de plaats ervan in de zin. Het is waarschijnlijk omdat het Afrikaans en het Nederlands zo sterk op elkaar lijken dat men 33 . fonemische spelling van het Afrikaans en op het feit dat er voor hen vele nieuwe woorden zijn die het Nederlands niet kent. Omdat de vervoeging van de werkwoorden in het Afrikaans zo weinig vormen kent. Ook in de foutenanalyse staat dit centraal. net zoals de studenten voorspelden in hun linguïstisch dagboek. Na deze vergelijking van de probleem.en de foutenanalyse valt het op hoe goed de studenten de verschillen met het Nederlands aanvoelen. Bij de verbuiging van de naamwoorden werd in de linguïstische dagboeken van de studenten vooral de adjectiefvorming benadrukt. In de categorie van de woordenschat werden er vooral fouten gemaakt tegen spelling en Afrikaanse idiomen. is in het Nederlands meestal de correcte vorm. In de probleemanalyse wezen de studenten zelf op de vreemde. Verschillende studenten vergaten inversie toe te passen daar waar het ook in het Nederlands nodig is. De moeilijkheden die de studenten hiermee hadden werden opgelost door het gebruik van de Nederlandse (Vlaamse) vormen of door Afrikaanse regels toe te passen daar waar het niet mag. Bij de zinsconstructie werden er vooral fouten gemaakt tegen de dubbele ontkenning: de plaats van de nie’s gaf de meeste problemen.

In de foutenanalyse bestempelde ik één (deel)categorie als Vlaamse (Nederlandse) overdracht.soms de verschillen vergeet en zich te sterk baseert op de Nederlandse vormen. Bij de analyse van de fouten is echter duidelijk gebleken dat men bijna alle fouten zo kan benoemen: de Nederlandse invloed is steeds aanwezig. 34 .

0. Het was het enige boek Afrikaans dat de verkoper van een boekhandel in Bloemfontein kon vinden . In de derde groep zitten de boeken die uit Zuid-Afrika ‘geïmporteerd’ zijn.N. Het gaat hierbij om N. die gespecialiseerd is in taalleermethodes. kwam ik te weten dat er naast Teach yourself Afrikaans nog één andere leermethode verkrijgbaar is in Vlaanderen. Aangezien deze vrij duur in aankoop is .na veel zoekwerk.en foutenanalyse aan bod kwamen . De eerste groep bevat de twee boeken die gebruikt worden in de cursus Afrikaans georganiseerd door het Centrum voor taal en spraak. Afrikaans vir tersiêre studie werd gekocht door Kris Van de Poel tijdens haar verblijf in Zuid-Afrika (augustus 1995). De boeken Norme vir Afrikaans en Keurige Afrikaans werden mij aangeraden door enkele Zuid-Afrikaanse professoren die zich bezighouden met het Afrikaans als tweede taal.ook al kreeg ik bij beide analyses de hulp van twee native speakers Afrikaans.hoofdstuk 3 Lesmateriaal Afrikaans 3. Via de boekhandel InterL (Antwerpen). Het doel hiervan is om feedback te krijgen op de taalaspecten die in de probleem. Vooraf In dit derde hoofdstuk zal ik verschillende boeken bespreken die elk op hun eigen manier de Afrikaanse taal behandelen. De noodzakelijke achtergrondinformatie bij deze zeven boeken wordt gegeven bij de aparte bespreking van elk boek. Deze twee boeken vormen de tweede groep.en ook vanuit het Engels vertrekt . Teach yourself Afrikaans en Bobbejane of bavianen zijn de enige boeken over de Afrikaanse taal die (vlot) in Vlaanderen te verkrijgen zijn. namelijk die van Linguaphone. De bespreking van de boeken verloopt steeds op de volgende manier: 35 . Op het einde van dit hoofdstuk worden alle boeken met elkaar vergeleken. en So werk Afrikaans. die in drie groepen ingedeeld kunnen worden. Ik zal in totaal zeven boeken behandelen.heb ik besloten deze methode niet te behandelen.

zal ik proberen steeds deze acht categorieën te behandelen. naargelang het boek. 2. De opsomming van deze opvallende taalaspecten is gebaseerd op de indeling die gebruikt werd bij de probleem. 36 . Opvallende taalaspecten Nieuwe taalaspecten die in de probleem.en foutenanalyse. Deze opvallende aspecten zullen aan de hand van vele voorbeelden worden geïllustreerd. Indeling van het boek De verschillende hoofdstukken worden vermeld en. Ook is het mogelijk dat er extra informatie gegeven wordt over reeds behandelde taalaspecten. worden onder deze noemer besproken. Onder dit kopje wordt duidelijk wat juist beoogd werd bij het schrijven van het boek. kort besproken.1. Om bij elk boek toch een duidelijk kader te behouden. indien nodig. Doelstelling en doelgroep van het boek. 3. Er worden acht hoofdgroepen onderscheiden die.en foutenanalyse niet aan bod zijn gekomen. elk nog onderverdelingen kunnen hebben: (i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) Woordenschat Verbuiging Voorzetsels Voornaamwoorden Vervoeging Negatie Woordorde (viii) Andere Bij de bespreking zal blijken dat sommige boeken over een bepaalde categorie geen informatie bieden. De Nederlandse vertaling ervan wordt steeds (tussen haakjes) vermeld.

37 .4. die zowel in de boekbesprekingen als in de probleem. Conclusie Elke boekbespreking wordt afgesloten met een korte conclusie. Op deze manier zal het duidelijk worden waarin het Afrikaans verschilt van het Nederlands. Aan de hand van de bespreking van de zeven boeken zal in het vierde hoofdstuk een taxonomie opgesteld worden waarin alle opvallende taalaspecten. Deze algemene samenvatting vormt de basis voor het laatste onderdeel van deze paper: het opstellen van de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen.en foutenanalyse aan bod kwamen. verwerkt worden.

Debbie Coetzee en Tobie van Dyk (Universiteit van Pretoria). bracht het boek mee uit Zuid-Afrika en maakte enkele grammaticale hoofdstukken ervan beschikbaar voor zijn studenten door middel van kopies. Ninon Roets (Randse Afrikaanse Universiteit).. Naast Norme vir Afrikaans is dit het enige boek waarin de Afrikaanse taal systematisch behandeld wordt: de verschillende grammaticale elementen van de taal worden kort 38 . N.N. Quintus van der Merwe woont ondertussen terug in Zuid-Afrika en heeft het boek tijdens zijn verhuizing ‘misplaatst’.3. maar heb ik ook enkele mensen gecontacteerd met de vraag of zij me konden helpen. kan ik niet zeggen welke doelgroep en welke doelstellingen voor ogen werden gehouden bij het ontwikkelen ervan. De eerste leraar Afrikaans. Aangezien ik het volledige boek N.N. Tijdens mijn verblijf in Zuid-Afrika heb ik niet alleen zelf een aantal bibliotheken doorzocht. Daan Wybenga (Vista Universiteit). Rene M arais. Anne-Marié Putter en Gerhard Van Huyssteen (Potchefstroomse Universiteit vir CHO). werd gebruikt bij de lessen Afrikaans die op UA-UIA georganiseerd worden door het Centrum voor taal en spraak.1. Doelstelling en doelgroep van het boek Het grammaticadeel van N. Angelique van Niekerk (Universiteit van Bloemfontein) en M arga Stander (Universiteit van QwaQwa). dat over een grote bibliotheek beschikt. ? ? ? 3. De grammatica van het Afrikaans wordt in dit boek overzichtelijk weergegeven.1. Babs M eiring (Universiteit van Suid-Afrika). Na veel zoekwerk wist Frieda Serlet van de Kultuurafdeling van de Suid-Afrikaanse Ambassade me te vertellen dat ook zij het boek niet te pakken kon krijgen. Quintus van der Merwe. Wel gaf ze me het adres van het Suid-Afrikaanse Instituut in Amsterdam. niet kon bemachtigen.N. Ik wil van deze gelegenheid gebruik maken hen nog eens te bedanken: Wannie Carstens.1. Adéle du Plessis.. Tevergeefs echter. Het spreekt dan ook voor zich dat in deze paragraaf enkel het grammaticadeel van het boek besproken zal worden. De bibliothecaris wist me echter te melden dat ook hij geen bibliografische gegevens over dit grammaticadeel kon geven.

Na behandeling van de aspecten van de Afrikaanse taal. 39 . Woordorde 6. Woordvorming 14. 15 hebben geen verdere uitleg nodig. In hoofdstuk 17 (Idiomatiese taalgebruik) worden -op alfabetische wijze. Die werkwoord 11.2. 3. Die selfstandige naamwoord 8. Ontkenning 5. Betekenisleer 15.m. Indeling van het boek In achttien hoofdstukken worden de volgende aspecten van de Afrikaanse taal behandeld: 1. Hoofdstuk 16 heet Taalsuiwerheid. het onderwerp dat in de titel wordt aangehaald. De andere boeken die aan bod komen in dit hoofdstuk hebben meestal andere doeleinden dan het behandelen van de Afrikaanse grammatica op zich. Spelling 7. Die voorsetsel 13. Die bywoord 12. Dit hoofdstuk wijst erop dat het Afrikaans sterk beïnvloed wordt door het Engels.enkele Afrikaanse spreekwoorden en gezegden behandeld. Leestekens en afkortings 16.e. Direkte en indirekte rede 3.beschreven. Die byvoeglike naamwoord 9. Sinsoorte en tye in Afrikaans 2. Lydende en bedrywende vorm 4. Taalsuiwerheid 17. Eie skryfwerk Hoofdstukken 1 t. wordt telkens bondig besproken (gemiddeld 4 bladzijden per hoofdstuk).1. Die voornaamwoord 10. De foutieve zinswendingen die veroorzaakt worden door deze beïnvloeding worden naast het correcte Afrikaans geplaatst. volgen er in het laatste hoofdstuk (Eie skryfwerk) enkele schrijfoefeningen om deze verworven kennis in de praktijk te brengen. Idiomatiese taalgebruik 18.

3. Verbuiging 40 .3.3. 3. Het boek Bobbejane of bavianen geeft een duidelijk overzicht van de verschillen tussen de Afrikaanse en de Nederlandse spelling.2. 3.3.1. plekplek (hier en daar).1..N.2.3.1.1. Opvallende taalaspecten Aangezien dit boek het grammaticaboek is dat gebruikt werd tijdens de lessen Afrikaans. zijn de meeste aspecten waarin het Afrikaans verschilt van het Nederlands al behandeld in de probleemanalyse die ik doorvoerde. Vandaar dus dat vele van die taalaspecten reeds aan bod gekomen zijn. Woordvorming Samenstellingen en afleidingen worden in het Afrikaans grotendeels op dezelfde manier gevormd als in het Nederlands.1. dan gaat het om een bepaald tijdstip. Toch zijn er een aantal dingen die niet door de studenten vermeld werden. terwijl met vyf uur de duur van iets bedoeld wordt. . kruip-kruip (al kruipend).3. Ik zal dan ook bij de bespreking van dat boek grondiger ingaan op de Afrikaanse spelling. nou-nou (heel binnenkort). Wanneer men vyfuur gebruikt.3. Woordenschat 3. Reduplicatie of woordherhaling echter is een typisch Afrikaans verschijnsel dat niet vaak in het Nederlands te zien is: gou-gou (erg snel). De studenten kregen via de probleemanalyse immers de gelegenheid om allerlei opmerkingen te geven over de Afrikaanse taal én over het lesmateriaal Afrikaans.1.1. is het verschil tussen vyfuur en vyf uur. In de probleem.en foutenanalyse werden de belangrijkste verschillen met het Nederlands al aangehaald.. Spelling In het zesde hoofdstuk van deze grammatica wordt de spelling behandeld.1.1. Een interessant voorbeeld dat niet door Yvette Stoops in Bobbejane of bavianen behandeld wordt en wel in N.

1.jaste/jasse (jassen). Bij de meervoudsvorming komt deze letter weer terug: bees (beest) . Een tweede verschil bij het gebruik van het weglatingsteken is dat het in het Afrikaans bij de vorming van het meervoud en het verkleinwoord van woorden eindigend op a belangrijk is te weten of deze a al dan niet 41 .3.1. Bij meervoudsvorming gebruiken het Afrikaans en het Nederlands dezelfde regel: taxi wordt taxi’s. . Voor Nederlandstaligen vormen deze woorden geen problemen. klagtes (klachten).. neefs (neven). Enkele Afrikaanse voorbeelden uit hoofdstuk 7 (Die selfstandige naamwoord): kettings (kettingen). De vorming van het meervoud gebeurt wel op dezelfde manier. Ook opmerkelijk in dit hoofdstuk is dat het gebruik van het weglatingsteken op enkele punten verschilt van het Nederlands.. Meervoud en verkleinwoorden Het eerste wat opvalt bij de meervoudsvorming in het Afrikaans is dat de en-uitgang niet voorkomt: de n is ‘afgesleten’ waardoor men een e-uitgang in de plaats krijgt. Zo zijn er vele substantieven waarvan de eindletter t verdwenen is. distrik (district) . mans (mannen).3.. terwijl het Nederlands aan dezelfde substantieven een en-uitgang toekent. Voor Afrikaanstaligen is het echter niet altijd duidelijk waar die t in het meervoud opeens vandaan komt. ..het Afrikaans hierin beïnvloed heeft: het meervoud in deze taal wordt immers op enkele uitzonderingen na altijd gevormd met een s. kas (kast) kaste (kasten).. valt vaak ook de laatste letter (klank en grafeem) van een woord weg.grafte (graven). Een reden hiervoor zou kunnen zijn dat het Engels -de andere grote Europese taal in Zuid-Afrika.distrikte (districten). Allereerst gebruiken Nederlandstaligen bij verkleining normaal gezien geen weglatingstekens: taxi wordt taxietje en niet taxi’tje zoals in het Afrikaans (taxi’tjie).beeste (beesten). In de probleemanalyse merkten de studenten ook op dat er in de Afrikaanse taal vele substantieven zijn die in het meervoud een s krijgen. graf (graf) . Net zoals de n bij de meervoudsvorming afgesleten is. aangezien zij de enkelvoudsvormen met t gewoon zijn. Naar analogie met deze (voor hen vreemde) regel bestaan er in het Afrikaans woorden die in het meervoud anders zijn dan in het Nederlands: jas (jas) . .2..

Adjectieven De regels voor het verbuigen van adjectieven worden in het hoofdstuk Die byvoeglike naamwoord (hoofdstuk 8) niet besproken. anders wordt het suffix vast aan het woord geschreven: • beklemtoonde a : pa’s. Later in dit hoofdstuk zal nog ingegaan worden op de regels van de adjectiefverbuiging. De vuistregels die in de probleem.beklemtoond wordt.2. die onderwyser is kwaad (de boze (kwade) onderwijzer. worden door enkele andere boeken -die later nog behandeld worden. worden vele voorbeelden gegeven van adjectieven die verschillend verbogen worden naargelang ze attributief of predicatief gebruikt worden. die hond is dood (de dode hond. Terblanche’ie. de atleet is moe) 3.1.3. Du Preez’s. Enkel bij een beklemtoonde a gebruikt men het weglatingsteken. oumatjie Bij meervouden en verkleinwoorden van eigennamen die op een s. de hond is dood) • die kwaai onderwyser.bevestigd..2. Estelle’tjie.1. wordt ook het weglatingsteken gebruikt: Du Plessis’s.3. In hoofdstuk 8 van N.N..3.) 42 . Enkele voorbeelden: • die dooie hond. die atleet is moeg (de vermoeide atleet. 3.en foutenanalyse aangehaald werden. de onderwijzer is kwaad) • die moeë atleet. . Voorzetsels Hoofdstuk 12 (Die voorsetsel) bevat een aantal woordgroepen die in het Nederlands gepaard gaan met een ander voorzetsel: • Daar klop iemand aan die deur. pa’tjie • onbeklemtoonde a : oumas. (Er klopt iemand op de deur. een z of een e eindigen die in het enkelvoud niet wordt uitgesproken. Van Breda’tjie.

2. . (Alet woont in Pretoria.sy/haar . • Enkelvoud: ek/my . Persoonlijke voornaamwoorden Opvallend bij de persoonlijke voornaamwoorden is dat er in het Afrikaans geen keuze bestaat tussen een volle en een doffe vorm.4. In deze paragraaf zal ik kort de Afrikaanse voornaamwoorden opsommen.u/u .hy/hom .1. (De boemelaar had geluk: hij raapte een briefje van vijftig rand op.4. (Ik koop mijn groenten in deze winkel.N.1..3.) • Die boemelaar het per geluk ‘n vyftigrand-noot opgetel. Sommige hiervan zijn al in de probleem. terwijl dat in het Nederlands wel het geval is . zal tussen haakjes het Afrikaans vertaald worden (in het Nederlands). vaak verschilt de schrijfwijze wel wat. hun) • Men is in het Afrikaans ‘n mens 3. (Johan woont in Wolseley. Deze komen meestal wel met het Nederlands overeen.• Ek koop my groente by hierdie winkel.3. Wederkerende voornaamwoorden • Opvallend bij de wederkerende voornaamwoorden is dat het voornaamwoord zich in het Afrikaans niet bestaat.) • Sy het so heerlik oor die grap gelag. worden de voornaamwoorden behandeld. (Zij heeft zo leuk met de grap gelachen ) • Johan woon op Wolseley (=dorp).jy/jou .bijvoorbeeld jij/je.4..) 3. Voornaamwoorden In hoofdstuk 9 van N.dit (het) • Meervoud: ons/ons (wij/ons) .1.1. 3.) Alet woon in Pretoria (=stad).hulle/hul(le) (zij/hen.en foutenanalyse aan bod gekomen. Zodoende kan de volgende zin twee betekenissen hebben: 43 .julle/julle . wij/we.3. Waar nodig.

die geïllustreerd wordt in de volgende zin: 44 . Anna se boek.. hare. (De man wiens auto op de gele streep staat. kan men zeggen: Hy was homself. syne.. (Wij voelen ons hier erg thuis.4.. hul(le) • Zelfstandig gebruikt: myne.1.daardie is Jan s’n. julle. die is van jullie.die is van Jan.) • Verder is er nog een typisch Afrikaanse constructie met hulle. hul(le) s’n Dis my kar. jou(n)e. daardie is julle s’n.Hy was hom. (Dit is mijn auto. • Het Nederlandse bezittelijke voornaamwoord wiens is in het Afrikaans wie se: Die man wie se motor op die geel streep staan. uwe.3.) Ook: . die huis se deur. (Hij wast zich of Hij wast hem. zal een boete krijgen. (.) Om deze onduidelijkheid te vermijden. sal ‘n boete kry. . (Hij wast zichzelf.) 3.) • Bij namen en substantieven gebruikt men steeds se: Piet se huis..3. julle s’n.) • Soms laat het Afrikaans het wederkerend voornaamwoord vallen waar het in het Nederlands verplicht is: Ons voel hier baie tuis. haar.. jou. u. ons. ons s’n.. Bezittelijke voornaamwoorden en genitieven • Attributief gebruikt: my. sy.

5. (Het kind dat gisteren hier was.4.3. het gesê. maar watter: Watter huis is joune? (Welk huis is van jou?) 45 .Hoe gaan dit met Piet-hulle? (Hoe gaat het met Piet-en-zij-die-erbij-horen (zijn gezin)?) 3. (De mensen die gisteren hier waren.1. dit) en daardie (die. Aanwijzende voornaamwoorden • Het Afrikaans kent geen genusonderscheid.4.4.. (Ik vind die mooier..1. Om deze voornaamwoorden zelfstandig te gebruiken moet men ze combineren met een: Ek vind daardie een mooier.) 3. hebben gezegd. gaat morgen naar de Kaap.) 3.3.6. vandaar dat er slechts twee aanwijzende voornaamwoorden zijn: hierdie (deze. Betrekkelijke voornaamwoorden • Het belangrijkste betrekkelijke voornaamwoord in het Afrikaans is wat.3. Vragende voornaamwoorden • Een verschil met het Nederlands bij de vragende voornaamwoorden is dat men niet welke gebruikt.4...1. dat omwille van het feit dat er geen genusonderscheid bestaat in het Afrikaans zowel gebruikt wordt voor die als voor dat (de betrekkelijke voornaamwoorden in het Nederlands): • Die mense wat gister hier was. dat)..) • Die kind wat gister hier was. gaan môre Kaap toe.

Deze wordt op dezelfde manier gevormd als in het Nederlands. nie. (Ik wil niet meegaan.3. in de plaats wordt wie se gebruikt: Wie se huis is dit? (Wiens huis is dit?) 3.3.) Ek wou nie saamgegaan het nie.) Jy moes jou tande geborsel het.1.7. (Ik wou niet meegaan. Wel is er een verschil bij de ontkennende imperatief. (Jij had je tanden moeten borstelen. maar men gebruikt er dit voor: Dit reën.5. Onbepaalde voornaamwoorden • Het bepaald lidwoord het wordt in het Nederlands vaak als onbepaald voornaamwoord gebruikt.) 3.) Ook de imperatief wordt besproken in hoofdstuk 1. (Het regent.1.• Ook het Nederlandse wiens bestaat niet in het Afrikaans. De volgende voorbeelden zijn te vergelijken met fouten die in de foutenanalyse ook gesignaleerd werden: • Jy moet jou tande borsel.4. want dan gebruikt men in het Afrikaans steeds moenie: Moenie die motor was nie! (Was de auto niet!) 46 . Vervoeging In het hoofdstuk Sinsoorte en tye in Afrikaans (hoofdstuk 1) worden verschillende voorbeelden aangehaald waarin de vorming van de verleden tijd aan bod komt. (Jij moet je tanden borstelen.) Ek kon nie die swaar klip opgetel het (Ik kon die zware steen niet optillen. Ook in het Afrikaans is dit zo. (Ik kan die zware steen niet optillen.) • Ek kan nie die swaar klip optel nie.) • Ek wil nie saamgaan nie.

Negatie In hoofdstuk 4 staat geschreven dat “die tweede nie altyd aan die einde van die sin staan”.3. omdat hy moet werk. Wel is al gebleken dat zowel de plaats van het werkwoord als de plaats van de tweede nie in een zin vastligt. omdat hij moet werken.) • Die seuns wil môre nie vroeg op die plaas gaan visvang nie. maar niet te vroeg. 47 . De enige uitzondering op deze regel doet zich voor bij zinnen met het voegwoord mits.) 3. Woordorde Het vijfde hoofdstuk in deze grammatica behandelt de woordorde.) • Die seuns wil môre vroeg op die plaas nie gaan visvang nie.7. Zinnen in het Afrikaans worden meestal op dezelfde manier gevormd als in het Nederlands. Een belangrijk verschil met het Nederlands is dat de plaats van deze eerste nie betekenisverschillen met zich kan meebrengen. (De jongens willen morgenvroeg wel gaan vissen. omdat of hoewel: dan komt de tweede nie vóór de bijzin te staan: Hy bly nie tuis nie.6. werden echter geen aspecten aangehaald die in de probleemanalyse nog niet aan bod zijn gekomen. tensy.1. heeft de eerste nie geen vaste plaats.) Terwijl het bij de tweede nie duidelijk is waar deze geplaatst moet worden. maar niet om te vissen. (De jongens willen morgen wel gaan vissen op de hoeve. maar niet op de hoeve.N. (De jongens willen morgenvroeg niet gaan vissen op de hoeve.) • Die seuns wil môre vroeg nie op die plaas gaan visvang nie.1.3.3. (Hij blijft niet thuis. (De jongens willen morgenvroeg wel naar de hoeve gaan. wat geïllustreerd wordt door de volgende zinnen: • Die seuns wil nie môre vroeg op die plaas gaan visvang nie. In N.

Voor Nederlandstaligen bevat het natuurlijk een groot aantal overbodige dingen omwille van de verwantschap tussen de talen. juist omdat het alle elementen in de Afrikaanse taal op een rijtje zet.1. (Jij en ik zijn goede vrienden. Dit toont aan dat de hoofdstukken -ook al lijken ze erg kort.3.1. aangezien de docent er steeds bij is om nog extra informatie te geven.1. Zoals 48 . Hoewel de studenten dit boek als handboek gebruikten in de lessen Afrikaans en dus de kans hadden om alle opvallende aspecten ervan via de probleemanalyse kenbaar te maken. Voor individueel gebruik echter zou dit boek met zijn bondige behandeling van de Afrikaanse taal wel voor moeilijkheden zorgen. Taalzuivering Het hoofdstuk dat de taalzuivering behandelt (hoofdstuk 16).1.3. Andere 3.1. In de lessen Afrikaans gedoceerd op UA-UIA geeft het boek geen problemen. 3.3. duidt op een verschil met het Nederlands: Ek en jy is goeie maats.) 3. daarom wil ik een bad nemen en gaan slapen) Het boek So werk Afrikaans echter vermeldt dit niet in zijn behandeling van de kommapunt.8.3.2.8. Conclusie Deze bundel behandelt de Afrikaanse grammatica op een systematische wijze: elk grammaticaal aspect krijgt zijn hoofdstukje. Ek is moeg. daarom wil ek gaan bad en slaap. werden er toch vele aspecten (waarin het Afrikaans verschilt van het Nederlands) niet vermeld. Interpunctie Volgens het hoofdstuk Leestekens en afkortings (hoofdstuk 15) moet er voor bepaalde voegwoorden een kommapunt geplaatst worden.toch een grote hoeveelheid informatie geven.8. Toch kan dit boek een goede inleiding zijn op het Afrikaans voor een Nederlandstalige leerder. Maar de bondigheid van het boek heeft ook zijn negatieve kanten. (Ik ben moe.4.

) Sy het my ingelig dat sy die boek boek geleen het.. Voor mij is deze bundel best bruikbaar bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans. omdat de docent nog de nodige kanttekeningen kon maken. Men heeft het raden naar de reden voor dit verschijnsel. Er wordt echter geen uitleg gegeven waarom die laatste voorbeeldzin drie nie’s heeft. Dit Afrikaans verschijnsel -dat voor leerders Afrikaans zeker niet eenvoudig is. Sin As dit reën. In de lessen Afrikaans was dit geen onoverkomelijke zaak.wordt als volgt behandeld: Soms gebruik ons meer as twee nie’s. In deze paragraaf worden in het boek in totaal vijf voorbeelden gegeven. Ontkennend Als dit nie reën nie. In het hele boek wordt er nooit een degelijke uitleg gegeven over wat er juist gebeurt. De eerste vier zinnen hebben telkens vier nie’s. (. Sy het my nie ingelig dat sy nie die geleen het nie.. merken meteen op dat sommige adjectieven wel en andere niet verbogen worden. omdat 49 . de laatste heeft er slechts drie.is dat men vaak nog met vragen blijft zitten. Het laatste paragraafje merkt op dat er soms meer dan twee nie’s worden gebruikt. Dit is het opvallende aan het boek: vaak is het enkel de titel die een Afrikaans taalelement aanhaalt en worden er voor de rest slechts een paar voorbeeldzinnetjes gegeven. hou ek nie om in bed te lê nie. hou ek daarvan om in daarvan die bed te lê. Een goed voorbeeld hiervan is te vinden in het vierde hoofdstuk dat de ontkenning behandelt. Anderstaligen die dat hoofdstuk lezen. De regel die hier van toepassing is.waardoor de informatie die over bepaalde Afrikaanse verschijnselen gegeven wordt zich beperkt tot enkele voorbeelden. aangezien het niet diep genoeg ingaat op de typisch Afrikaanse verschijnselen die erin naar voor komen. is het mogelijk om de tweede nie van de hoofdzin weg te laten. Als grammatica voor beginners is dit boek dus niet geschikt. is de volgende: als zowel bijzin als hoofdzin ontkend worden. Het probleem dat zich dan voordoet -zoals bij het paragraafje over de ontkenning.reeds gezegd zijn de hoofdstukken zeer kort -zo’n viertal bladzijden. Hetzelfde gebeurt bijvoorbeeld bij de behandeling van het bijvoeglijk naamwoord.

50 . Zij behandelen namelijk niet alle aspecten van de Afrikaanse grammatica en richten zich ook op andere onderwerpen. zonder dat het boek me zelf alles moet uitleggen.er vele Afrikaanse aspecten die verschillend zijn van het Nederlands in aangehaald worden. Deze boeken hebben dan ook een andere doelgroep of een ander doel voor ogen. Zuiver grammaticaal bekeken is dit boek beter dan de andere.N. te begrijpen. Door het volgen van de lessen Afrikaans en door het lezen van andere boeken heb ik zelf de nodige achtergrond om N.

bevat geen voorwoord. gaf professor Van Jaarsveld van de Universiteit van Oranje Vrystaat aan Kris Van de Poel het boek So werk Afrikaans om het uit te proberen in de cursus Afrikaans op UA-UIA De versie die ik heb.2. Die informatie wordt in het boek gestructureerd behandeld. So werk Afrikaans is ontwikkeld met het oog op moedertaalsprekers die niet verder gaan met Afrikaans als studierichting. G. Daarom vroeg ik mede-auteur Angelique van Niekerk of ze me kon vertellen wat er juist beoogd werd bij het ontwikkelen van So werk Afrikaans. M eestal gaat het hier om studenten die rechten of communicatiewetenschappen studeren. 51 . Het doel van de cursus is niet alleen om de studenten bewust te maken van het Afrikaans en zijn geschiedenis. De bedoeling is ook dat de studenten de inhoud van het boek zelf bestuderen zodat er in de lessen over gediscussieerd kan worden. en A.1.1995. So werk Afrikaans Van Jaarsveld. Doelstelling en doelgroep van het boek Op onze studiereis door Zuid-Afrika in augustus 1995.J. hoe bepaalde dingen juist in elkaar zitten. maar ook om hun taalvaardigheid te verbeteren. van Niekerk.2. Angelique van Niekerk vertelde me dat het boek de basis is van een cursus Afrikaans die vanaf het begin van 1994 op de Universiteit van Oranje Vrystaat wordt aangeboden. De titel So werk Afrikaans maakt duidelijk dat het boek de moedertaalspreker Afrikaans wil uitleggen hoe zijn taal werkt.3. Dit boek gaat ervan uit dat de de student de basisbeginselen van het Afrikaans kent. (Dit boek werd ontwikkeld door het taalcentrum van de Universiteit van Oranje Vrystaat) 3. De cursus loopt over een periode van zes maanden en maakt deel uit van een jaarcursus waarvan het tweede semester de Afrikaanse letterkunde behandelt. So werk Afrikaans. Het praktische taalgebruik staat dus voorop en de theorie wordt enkel gebruikt ter ondersteuning.

synoniem.e. Is Afrikaans een Afrikataal? (ontstaan en evolutie van het Afrikaans. . . zowel van het Afrikaans als van taal in het algemeen: 4.) 8.) 2. invloed van verschillende talen. Sin en onsin in ons sinne (over woordorde) 6. een vraag. Soms staat er wat extra informatie. .. . betekenisverbreding. dan weer een oefening...3. Gepaste Afrikaans (welk soort Afrikaans wanneer gebruiken. Bakstene en sement : sinvolle skryfwerk (hoe een coherente tekst schrijven: deixis.) Het tweede deel bevat de hoofdstukken 4 t.. zetten deze kadertjes hen ertoe aan na te denken over de behandelde leerstof. Leestekens en hoofletters 9.) 5. In alle hoofdstukken komen echter geregeld kadertjes voor (Kopkrappers en Laat jou dink. Aangezien het de bedoeling is dat de studenten zelf de hoofdstukken doornemen.e. 52 ..2. .m. Wat beteken betekenis? (over semantiek: wat is een homoniem. Toets jou self (6 taken over de inhoud van hoofdstukken 4 t. Indeling van het boek So werk Afrikaans bevat 10 hoofdstukken die ingedeeld kunnen worden in twee grote groepen. nè) waarin de mogelijkheid geboden wordt om over de voorafgaande tekst/uitleg na te denken.m.... Zo wordt de lezer uitgenodigd zelf actief mee te werken en bereidt hij zich voor op de discussie in de klas. (in)formele taal. 9) Enkel hoofdstuk 10 bevat een reeks oefeningen over de behandelde grammatica. herhaling. Het eerste deel geeft achtergrondinformatie over de Afrikaanse taal: 1.. ellipsis. Spelling 10.2. 10 en gaat over bepaalde grammaticale aspecten. Wat is Afrikaans? (Standaardafrikaans en verschillende varianten) 3.. Negativering (over semantische en syntactische ontkenning) 7.

) (Het regent aan één stuk door.. 53 . verandert de betekenis van de woorden: • • • • • droë vrugte (niet-sappige vruchten) droëvrugte (gedroogde vruchten) een keer (geen twee keer) eenkeer (op een keer) een uur (tijdsduur) eenuur (tijdstip) wilde bees (een wild beest) wildebees (soort bok) aan mekaar aanmekaar (Hulle is aan mekaar verknog.) (Ze zijn aan elkaar verknocht. nog niet of toch minder uitgebreid aan bod zijn gekomen. met veel aandacht voor het al dan niet aan elkaar schrijven van woorden.2. fier en vier. Spelling In hoofdstuk 9 van dit boek wordt de spelling uitvoerig behandeld. faal en vaal.2. Woordenschat 3.1.N. Uitspraak Het vierde hoofdstuk (Wat beteken betekenis?) behandelt de semantiek.2.1.3.) De verschillen tussen de Afrikaanse en de Nederlandse spelling worden duidelijker toegelicht in de bespreking van het boek Bobbejane of bavianen van Yvette Stoops.1. Aangezien het Afrikaans wat uitspraak betreft geen onderscheid maakt tussen v en f . fee en vee. Opvallende taalaspecten Dit boek bevat vele interessante dingen die in de probleem. M ijn eerste indruk is dat dit aan elkaar schrijven voor het Afrikaans belangrijker is dan voor het Nederlands: naargelang het wel/niet nodig is.2.3.en foutenanalyse en N. 3.) (Dit reën aanmekaar.3.2. Hier gaat het onder andere over homofonen. fiool (fles) en viool. 3. zijn er veel meer homofonen dan in het Nederlands: fase en vase (vazen).3.3..1.

Ook de negatieve imperatief zou uit deze taal afkomstig zijn.2. maar kan ook toegepast worden op het Nederlands.3. In de foutenanalyse werd al duidelijk dat het Afrikaans het voorzetsel vir op een speciale manier gebruikt. Besprekingen over de meervoudsvorming.3. Wel wordt er in hoofdstuk 5 (Sin en onsin in ons sinne) gezegd dat het Engels de keuze van het voorzetsel in de spreektaal sterk beïnvloedt. Voor de rest wordt er over het voorzetsel weinig gezegd in het boek.a. Het correcte Afrikaans is net zoals in het Nederlands: Met andere woorden: ze hebben veel gemeen. In dit deel wordt wel een extra aanwijzend voornaamwoord voorgesteld: naast hierdie en daardie bestaat ook doerdie! 54 . Zoals Angelique van Niekerk (Universiteit van Oranje Vrystaat) me vertelde is het doel van het boek eerder om moedertaalsprekers wat achtergrondinformatie te geven over hun taal.4. Voorzetsels In het eerste hoofdstuk Is Afrikaans een Afrikataal? wordt o. bijvoorbeeld in de zin Het jy dit vir Anna gesê? In dit hoofdstuk zegt men dat dit verschijnsel uit het Portugees overgenomen is. 3. Dit hoofdstuk is dus niet typisch Afrikaans. niet om de taal te analyseren. Voornaamwoorden De inhoud van hoofdstuk 7 (Bakstene en sement: sinvolle skryfwerk ) gaat over de wijze waarop je een coherente tekst moet schrijven.2. Interessant is het onderdeel over het gebruik van het voorzetsel vir.3. Verbuiging Informatie over de verbuiging van naamwoorden in het Afrikaans wordt in So werk Afrikaans niet gegeven. Zo komt in de spreektaal de zin In andere woorde: hulle het baie in gemeen voor onder invloed van de Engelse zin In other words: they have a lot in common.2. Vooral het Portugees en het M aleis hebben hun sporen nagelaten in het Afrikaans. gezegd welke talen een grote invloed gehad hebben op het Afrikaans. Het boek is dan ook ontwikkeld voor moedertaalsprekers Afrikaans.3.3. 3. adjectiefvorming en verkleining in het Afrikaans zijn nu eenmaal niet aan hen besteed.2.

) Aangezien geen enkel ander boek dit voornaamwoord behandelt.6. In het hoofdstuk Is Afrikaans een Afrikataal? wordt o.en foutenanalyse.3. heb ik Alet van der M erwe. achter de bomen. wel doer (= baie ver). Net zoals het voorzetsel vir dat gebruikt kan worden voor meewerkende voorwerpen en directe voorwerpen. gevraagd naar het gebruik van het voornaamwoord doerdie. Hoofdstuk 5 wijst erop dat er toch variatie mogelijk is.2. is de negatieve imperatief moenie overgenomen uit het Portugees. met teksten waarin het woord doerdie nog vaak gebruikt wordt. docente Afrikaans aan de UA-UIA.3. Toe hulle die hanswors sien. Doer is de Afrikaanse equivalent van het Nederlandse daar. anders gezegd.5. Iedereen weet dat het bestuderen van het rechtssysteem gepaard gaat met het lezen van zeer oude wetteksten. Het huidige Afrikaans gebruikt enkel de aanwijzende voornaamwoorden hierdie en daardie. of. gezegd van welke talen bepaalde woorden in het Afrikaans afstammen. 3. Negatie In hoofdstuk 6 wordt de ontkenning behandeld.Het Basiswoordeboek van Afrikaans vermeldt doerdie niet. was die kinders bang.2. In de probleemanalyse werd dit ook al opgemerkt door de studenten. (De herten staan daar. 3. Zij wist me te vertellen dat men het woord enkel in archaïsche teksten aantreft. Er wordt eigenlijk niets anders verteld dan wat besproken werd in de probleem. Vervoeging In het Afrikaans kan men een handeling die in het verleden gebeurde slechts op één manier uitdrukken.a. Een mogelijke reden waarom dit voornaamwoord werd opgenomen in het boek kan te maken hebben met het volgende: het boek werd onder andere ontwikkeld voor studenten die rechten studeren. In het woordenboek werd het volgende voorbeeld gegeven: Die bokke staan doer agter die bome. Wel wijst het boek op de 55 .

7. Deze juiste woordorde komt overeen met de Nederlandse woordorde. Een zin als Ek moes (1) begin (2) eet (3) het (4). Er is echter één verschil: het gebruik van het onderschikkende voegwoord ‘dat’.) Het Afrikaans verschilt ook van het Nederlands wat betreft de opeenvolging van werkwoorden. Sin en onsin in ons sinne.mogelijkheid dat de dubbele ontkenning in het Afrikaans het gevolg kan geweest zijn van de combinatie van twee Nederlandse patronen (p 87): • Hij leest niet dat boek. komt in het Nederlands niet voor.p. Nederlandstaligen zouden het eerder zo zeggen: Ik zou al begonnen moeten zijn met te eten. (ontkenning vooraan in de zin) • Hij leest dat boek niet.v. (Mijn mening is dat dit de plicht van universiteiten is. Woordorde Afrikaanstaligen gebruiken in hun spreektaal vaak een verkeerde woordorde onder invloed van het Engels.3. (ontkenning achteraan in de zin) Het Afrikaans zou deze twee vormen combineren waardoor je dubbele ontkenning krijgt: Hy het vandag nie gewerk nie. Het boek So werk Afrikaans benoemt de werkwoorden als volgt: 56 .: My mening is dat dit die plig van universiteite is.2. in het Nederlands niet: My mening is dit is die plig van universiteite. wordt dit besproken: *My mening is dat dit is die plig van universiteite. In het Afrikaans is de volgende zin grammaticaal correct.) 3. i. In hoofdstuk 5. (Hij heeft vandaag niet gewerkt. Dit hoofdstuk leert hen de juiste Afrikaanse woordorde.

In tegenstelling tot sommige andere boeken (zoals Afrikaans vir tersiêre studie en Teach yourself Afrikaans) is So werk Afrikaans vanuit het Afrikaans geschreven. steeds wordt de tekst onderbroken door de kadertjes Laat jou dink nè en Kopkrappers. Voor de gevorderde leerder verschaft So werk Afrikaans interessante achtergrondinformatie. Als 57 . probeer. geven geen correcte oplossingen. Dit moet de studenten aanzetten om zelf tijdens het doornemen van de teksten thuis.4.(1) = modale hulpwerkwoord van tijd (2) = ‘skakelwerkwoord’ (andere skakelwerkwoorden: bly.. Of het boek nu de geschiedenis van het Afrikaans behandelt of semantische aspecten van de taal bespreekt. De opbouw van So werk Afrikaans maakt duidelijk dat het bestemd is om in klasverband te gebruiken.al na te denken over de leerstof. Op die manier worden we immers geconfronteerd met taalaspecten waar Afrikaanstaligen zelf moeite mee hebben. zal blijken dat daar vooral aandacht besteed wordt aan typisch Engelse problemen. Ook de taken die in het laatste hoofdstuk van het boek zitten. Zo wordt er bijvoorbeeld verklaard waarom Afrikaners het voorzetsel vir gebruiken. het Engels wordt alleen aangehaald om te wijzen op (foutieve) variaties. De informatie die verschaft wordt over de taal is namelijk niet geschikt om het Afrikaans mee te leren. Uit de besprekingen van boeken die een Engelstalig publiek voor ogen hebben. Het is echter niet zeker of een vreemdetaalspreker iets zou kunnen aanvangen met het boek. De vreemdetaalspreker kan dit boek echter enkel gebruiken in een later stadium. Het boek verwacht duidelijk dat zijn lezers het Afrikaans grondig kennen. zoals bijvoorbeeld So werk Afrikaans. Het is echter interessanter voor het onderzoek naar Afrikaans als tweede of vreemde taal wanneer een boek vertrekt vanuit het Afrikaans zelf. gaan. So werk Afrikaans leent zich er dus niet toe om de Afrikaanse taal te leren zonder de hulp van een moedertaalspreker.2. .. Dit behoorde dan ook niet tot de doelstellingen van het boek. net zoals het boek beoogde. hoe het komt dat het onderschikkend voegwoord dat kan worden weggelaten. Logischerwijze wordt er dan ook nooit een antwoord gegeven op de vragen die gesteld worden. wanneer hij de basisprincipes van het Afrikaans onder de knie heeft. Conclusie In het boek So werk Afrikaans ligt de klemtoon niet meteen op de grammaticale aspecten van de taal. kom) (3) = hoofdwerkwoord (4) = hulpwerkwoord 3. wat de oorzaak zou kunnen zijn van de dubbele ontkenning.

of anderstaligen. zijn daarom nog niet problematisch voor Nederlands.moedertaalsprekers Afrikaans tegen bepaalde aspecten fouten maken. dan zullen die zeker ook problemen geven voor anderstaligen. Aspecten die voor Engelstaligen moeilijk zijn daarentegen. 58 .

Afrikaans. however. who study Afrikaans at school.” (p.. maar ook op de gevorderde die zijn woordenschat en taalvaardigheden nog wat wil bijschaven. ?.. Bengali... Teach yourself Afrikaans.3. 59 . Arabic. 2) In de Introduction wordt ook nog gezegd dat het boek zich richt op de beginner. By die hotel.3. Het boek maakt deel uit van de serie Teach yourself (Hindi. For these people and for unilingual South Africans and foreigners we have compiled this course in communicating in Afrikaans.1. 1988. Or many immigrant parents often realize that their children. er wordt vergeleken met het Engels en uitleg over de Afrikaanse grammatica wordt gegeven in .. Die poskantoor.w.) aims at providing a basic conversational vocabulary and language patterns closely related to everyday life” (p. Doelstelling en doelgroep van het boek Op aanraden van professor Wannie Carstens (Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys) schafte ik mij het boek Teach yourself Afrikaans aan: “As hulp vir die aanleer van Afrikaans as vreemde taal (d. have an advantage over them in that they can express themselves effectively in the other official language.) en moet het volgens mij dan ook hebben van een reislustig publiek..3. het Engels. (=Teach yourself) 3. At times.s. Teach yourself Afrikaans Van Schalkwyk.London : Hodder and Stoughton.” [persoonlijke correspondentie] Dit boek is opgesteld voor een Engelstalig publiek: de inleiding is in het Engels geschreven. they come across mainly Afrikaans-speaking communities and find themselves at a loss. Helena. van die grondvlak af) beveel ek baie sterk Teach yourself Afrikaans aan. 1) “ Teach yourself Afrikaans (. . Treinreis.... de units worden ingeleid in het Engels. De doelgroep van het boek wordt in de Introduction als volgt beschreven: “English speaking newcomers to South-Africa are in a fortunate position in that they can use their mother tongue throughout South-Africa and be understood... Ook de onderwerpen die behandeld worden in de lessen wijzen hierop : Hoe kom ek by .

Verbuiging. 60 . Opvallende taalaspecten Wanneer we ons concentreren op de aspecten die in het Afrikaans verschillen van het Nederlands. Volgens mij is het dan ook moeilijk om een goede uitspraak te verkrijgen . Voorzetsels. Daarna volgen de Notes die de grammaticale aspecten uit de dialogen behandelen.2. is een bespreking volgens dat kader overbodig.zeker voor Engelstaligen.. Aangezien dit boek geen nieuwe informatie biedt. zijn de onderwerpen die in de units behandeld worden zeer toeristisch getint: allemaal verwijzen ze op een of andere manier naar situaties die te maken hebben met reizen. Bij de andere boekbesprekingen heb ik telkens de opvallende taalaspecten die in het boek aan bod kwamen onder dezelfde kopjes opgesomd: Woordenschat. Het boek is wel interessant op een ander vlak: het is de enige taalleermethode voor het Afrikaans die vlot op de Vlaamse markt verkrijgbaar is. Zoals reeds gezegd werd.. 6). want “to indicate all the variant pronunciations would be too confusing” (p.of foutenanalyse en de boekbesprekingen. Er is enkel een Pronunciation Key in het begin van het boek. Via tijdschriften wordt ook de leermethode Afrikaans van Linguaphone (cursusboek met cassettes) te koop aangeboden. Elke les sluit af met een aantal oefeningen en een leestekst (reading comprehension).3..3. Enkele voorbeelden: • • • • • • • Betaal In die stad Laat ek u voorstel Kultuur Kos en inkopies In die kantoor . Indeling van het boek Het boek bestaat uit een aantal dialogen per les. die gepaard gaan met lijsten van de nieuwe woordenschat.3. maar de grammatica die in het boek behandeld wordt. maar hierin worden een minimum aan klanken behandeld. Natuurlijk komen er wat woordenschat betreft nieuwe woorden en uitdrukkingen aan bod.3. . kunnen we besluiten dat het boek geen taalaspecten behandelt die nog niet voorgekomen zijn in de probleem. De uitspraak wordt in het boek niet echt behandeld.. is zeker niet van het hoogste niveau. 3.

. gezien de verwantschap tussen het Afrikaans en het Nederlands. Ik zal kort samenvatten hoe Teach yourself Afrikaans ingedeeld is: welke grammaticale onderdelen er zijn. Dit zal blijken uit het vierde hoofdstuk waar het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen centraal staat.goeie Unit 5 • voornaamwoorden : bezittelijke • verkleinwoorden • trappen van vergelijking : regelmatige vormen 61 .julle (Eng: you . hoe deze herhaald worden.(verdwaal: *geverdwaal) voornaamwoorden : persoonlijke : verschil jy . Het zal ook meteen duidelijk worden dat het boek vanuit het Engels ontwikkeld is.Uit extra informatie bleek echter dat ook deze cursus opgesteld is vanuit het Engels. Unit 1 • • • • • Unit 2 • getallen en dagen • voornaamwoorden : persoonlijke : jou (voorwerpsvorm van jy) Unit 3 • • • • • voorzetsels negatie vervoeging werkwoorden : infinitief wees vervoeging werkwoorden : (im)perfectum vervoeging werkwoorden : voltooid deelwoord met ver. welke onderdelen wanneer behandeld worden. Daarnaast was er aan deze taalleermethode ook een indrukwekkender prijskaartje verbonden dan aan Teach yourself Afrikaans.you) vervoeging werkwoorden : presens voornaamwoorden : bezittelijke : se lidwoorden : ‘n en die voornaamwoorden : vragende Unit 4 • adjectieven : goed ... De opsomming van de verschillende taalaspecten zorgt ervoor dat de syllabus die aan de basis lag van dit boek te voorschijn komt. Vanuit het Nederlands zou het best anders aangepakt worden.

Unit 12 • • • • • 62 bijwoorden : tijd woordvolgorde (inversie o.... mooier as .v.(ontmoet .*gebegin) Unit 8 • • • • • • Unit 9 • • • • Unit 10 • • • • Unit 11 • trappen van vergelijking : onregelmatige vormen • adjectieven : kleur • similes : so .futurum • vervoeging werkwoorden : scheidbare werkwoorden • vervoeging werkwoorden : voltooid deelwoord met ont..(im)perfectum .wil wees trappen van vergelijking : regelmatige vormen similes trappen van vergelijking : as (..... soos .(begin .w.*geontmoet) Unit 7 • vervoeging werkwoorden : voltooid deelwoord met be.Unit 6 • vervoeging werkwoorden : presens . bijwoord) vervoeging werkwoorden : scheidbare werkwoorden klok lezen voornaamwoorden : bezittelijke voornaamwoorden : persoonlijke : voorwerpsvormen voorzetsels voornaamwoorden : vragende vervoeging werkwoorden : infinitief woordvolgorde voornaamwoorden : (on)persoonlijke : dit voornaamwoorden : wederkerend voornaamwoorden : overzicht verkleinwoorden iets : iets kleiners vervoeging werkwoorden : wil word .) .

kon) samenstellingen : tussen -s-..) • meervoudsvorming vervoeging werkwoorden : passief afleidingen : suffixen -ig. nou net. netnou. .noch -evoegwoorden woordvolgorde : inversie (o.w.Unit 13 • • • • • Unit 14 • voornaamwoorden : aanwijzend • voegwoorden • vervoeging werkwoorden : imperatief Unit 15 • • • • Unit 16 • bijwoorden : tijd (nou.w.. held-heldin. verkleinwoorden tegenovergestelden tegenovergestelden : antoniemen. on-. -heid. noch -s. -ing.v. nou-nou) • directe en indirecte rede Unit 17 • • • • Unit 18 • adjectieven : predicatief en attributief • verzamelnamen Unit 19 • tegenovergestelden : geslacht (man-vrouw. voegwoord) bijwoorden woordvolgorde : inversie (o. -loos bijwoorden : tijd vervoeging werkwoorden : sterke werkwoorden (sou. .. tussen -e-.. bijwoord) voornaamwoorden : betrekkelijk 63 .v. wou.

64 . 2)wel aan zijn trekken komt.kan wel als nuttige achtergrondinformatie dienen bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. Conclusie Het boek Teach yourself Afrikaans kan erg leerrijk zijn voor mensen die nog nooit met deze taal in aanraking kwamen. Voor Nederlandstaligen echter volstaat de informatie die aangeboden wordt niet om de taal te leren. Het boek is vooral gericht op de praktijk. Dit heeft natuurlijk zijn nadelen voor anderstaligen: voor hen zouden er vermoedelijk beter andere klemtonen gelegd worden. Voor Nederlandstaligen is Teach yourself Afrikaans waarschijnlijk het minst geschikt.4. Mensen die van plan zijn om op reis te gaan naar Zuid-Afrika zullen zich door middel van de voorbeeldzinnetjes uit het boek wat beter kunnen behelpen. Voor een reislustig publiek bevat het immers de juiste thema’s. maar ook op het vlak van woordenschat verschillend is. Het is inderdaad een boek dat “van die grondvlak af” begint.Unit 20 • vervoeging werkwoorden : wederkerende werkwoorden • aanvoegende wijs 3. Als je als Nederlandstalige al op een andere manier kennis hebt gemaakt met het Afrikaans. De opsomming van de verschillende taalaspecten die in het boek aan bod komen -de zogenaamde syllabus die de basis vormt van dit boek. M aar of Teach yourself Afrikaans gebruikt kan worden om de Afrikaanse taal echt onder de knie te krijgen? Ik betwijfel of de gevorderde student -die onder andere beter Afrikaans wil leren “to appreciate literary works” (p. Het boek richt zich namelijk op een internationaal (lees: Engels) publiek. een publiek dus dat nog nooit een woord Afrikaans (of Nederlands) gesproken heeft. zoals professor Carstens zei. Wel is het zo dat dit boek steeds uitgaat van het Engels: Afrikaanse taalconstructies die in het Engels niet voorkomen. Het doornemen van het leerboek zal hen erop wijzen dat het Afrikaans niet alleen een dubbele ontkenning heeft. bevat het boek trouwens weinig nieuwe gegevens. Voor de rest gaat het boek niet diep genoeg in op het Afrikaanse taalsysteem om op te merken dat er toch ook nog andere verschillen zijn. worden behandeld. Voor dat publiek zal de behandelde leerstof in het boek waarschijnlijk al moeilijk genoeg zijn.3.

ook een bijhorende cassette gekocht kan worden. Waarschijnlijk omdat de talen zo sterk op elkaar lijken. hoe moet het dan wel niet zijn bij anderstaligen van wie de taal helemaal niet zo verwant is met het Afrikaans? In het begin van het boek Teach yourself Afrikaans staat er wel een Pronunciation Key afgedrukt. maar het blijft natuurlijk moeilijk om op papier klanken te beschrijven. is dat ze er in het begin niets van begrijpen. kan een Nederlandstalige al even goed Nederlands spreken. wat enige hulp zou kunnen bieden. M aar een Afrikaanstalige gebruikt klanken die helemaal anders zijn dan die in het Nederlands.Het is duidelijk dat de schrijver van Teach yourself Afrikaans niet verwacht dat de leerder filosofische discussies met Zuid-Afrikaanse intellectuelen zal voeren na Teach yourself Afrikaans bestudeerd te hebben. werd dan ook ontwikkeld in een periode waarin niet het communicatieve aspect centraal stond. Als zelfs een Nederlandstalige aanvankelijk Afrikaanstaligen niet kan volgen.. maar wel de sociale functies van de taal. 65 . Als dit inderdaad het doel is. De boekenreeks Teach yourself.. Elke Nederlandstalige die een Afrikaanse tekst leest... Wel is het zo dat bij de reeks Teach yourself . De ervaring van de meeste Nederlandstaligen die live met het Afrikaans in aanraking gekomen zijn.. Een ander minpunt aan deze leermethode is dat men er op zo goed als geen enkele manier mee in aanraking komt met de Afrikaanse uitspraak. waardoor woorden die hetzelfde zijn in beide talen. Het boek Teach yourself Afrikaans wil er met andere woorden voor zorgen dat de leerder zich weet te behelpen in allerlei situaties die zich kunnen voordoen tijdens zijn bezoek aan Zuid-Afrika. totaal verschillend lijken. Bij de leermethode Afrikaans wordt er in Vlaanderen echter nooit een cassette gevoegd (tenzij op bestelling).. denkt dat de taal vlot te leren is.

Stoops heeft dan 66 . vindt er nu in het Nederlands nagenoeg niets over en wat erover bestaat. Yvette Stoops zelf vertelde me dat “het onderwerp minder eenvoudig is dan buitenstaanders denken. maar een boek dat op een eenvoudige.” (p. 1995.4. bijvoorbeeld wat de grammatica van het Afrikaans betreft. M et de computerprogramma’s ERIC en M LA ging ik op zoek naar andere werken over de verschillen en overeenkomsten tussen deze twee talen. was het niet de bedoeling een ‘leerboek Afrikaans’ te maken: de uitgever wou een boekje hebben dat voor het grote publiek leesbare informatie gaf over het Afrikaans. 3.3. begrijpelijke manier het Afrikaans met het Nederlands wil vergelijken. oppervlakkig of onnauwkeurig. ofwel uiterst gespecialiseerd. Doelstelling en doelgroep van het boek Bobbejane of bavianen is het enige boek dat het Nederlands met het Afrikaans vergelijkt. Yvette.. Het was niet de bedoeling om een volledige taalbeschrijving te geven en “daarom wordt.Mechelen : Coda Uitgevers.. in hoofdzaak gewezen op de verschillen en niet op de overeenkomsten met het Nederlands.1. Ook in de BNTL vond ik niet meteen geschikt materiaal. Bobbejane of bavianen Stoops.” [persoonlijke correspondentie] Ook in het voorwoord van het boek Bobbejane of bavianen haalt Yvette Stoops dit aan: “Wie belangstelling heeft voor het Afrikaans als taal. Afrikaans versus Nederlands. 8) Yvette Stoops zegt hier zelf nog het volgende over: “Wat mijn Bobbejane betreft.4.” (p. 8) Dit is dan ook de reden geweest voor het schrijven van het boek: Stoops wil aan een zo ruim mogelijk publiek de kans geven om kennis te maken met de taal.” [persoonlijke correspondentie] Dit boek is dus geen taalleermethode Afrikaans. Deze zoektocht leverde me geen bruikbare informatie op. Bobbejane of bavianen. onder meer omdat je zo weinig hebt om op terug te vallen. is dikwijls verouderd.

Tussenwerpsels 16. Hierin worden de geschiedenis van Zuid-Afrika en de ontwikkeling (en positie) van het Afrikaans vanaf de zeventiende eeuw behandeld. Adjectieven en bijwoorden 14.4. Valse vrienden 6. Uit vergange se dae en Ek staan op eie pote zijn de eerste twee hoofdstukken van het boek. Niet-Nederlandse woordenschat 7. Woordorde 19. Werkwoorden 13. Opvallend aan de hoofdstukken is dat ze zeer kort zijn. Hoofdstukken 3 tot en met 19 gaan over het Afrikaans zelf. 8) 3.2.w.d. M eervoudsvorming 10.” (p. Negatie 17. de duidelijkheid heb ik de titels ingekort): 3.v. Indeling van het boek Bobbejane of bavianen bestaat uit 20 hoofdstukken. Zegswijzen e.ook bewust afgezien van linguïstenjargon. Verkleinwoorden 11. Anglicismen en purismen 8. waarvan de meeste handelen over de vergelijking tussen het Afrikaans en het Nederlands. Spelling 5. Taalvariëteiten 9. Voorzetsels en voegwoorden 15. ongeveer zes bladzijden per hoofdstuk. Voornaamwoorden 12. De volgende onderwerpen worden behandeld (o. Zinsbouw 18. om zo alle “Nederlandstaligen (weer) in contact [te kunnen] brengen met deze taal. in vergelijking met het Nederlands. Volgens de eerste theorie zou het Afrikaans zich spontaan hebben 67 . sal jy maai) behandelt twee mogelijke ontstaanstheorieën van het Afrikaans. Klanksysteem 4. Hoofdstuk 20 (Wat jy saai.

ontwikkeld uit het zeventiende-eeuwse Hollands.. 127) 68 ... afdoende bewijzen in de ene of de andere richting zijn schaars. Stoops besluit dat “de waarheid . vermoedelijk ergens in het midden gezocht [moet] worden en. Volgens de tweede theorie zouden de vereenvoudigingen en vernieuwingen in de Afrikaanse taal het gevolg zijn van creolisering. werd het taalsysteem vereenvoudigd.” (p. Omdat men in Zuid-Afrika niet veel contacten had met het moederland..

Ik denk dat dit inderdaad de beste methode is om dit onderwerp te benaderen. Woordenschat 3. 69 . . .3..3.. Daarom wordt de k-klank meestal ook als k geschreven: kollega (collega).. worden in deze paragraaf behandeld. In hoofdstuk 4 dat Skryf soos jy praat heet. fisika (fysica). en ook geschreven: saad (zaad).om zo te komen tot een duidelijk overzicht.1. Alle opvallende taalaspecten die nog niet in de voorgaande boekbesprekingen behandeld zijn en die ook niet door middel van de probleem. wordt de Afrikaanse spelling behandeld. Uit de titel van het hoofdstuk blijkt meteen al dat het Afrikaans een fonemische spelling heeft.en foutenanalyse aan het licht zijn gekomen. Dit wordt namelijk steeds als s uitgesproken. Spelling Het is moeilijk om een volledig overzicht van de Afrikaanse spelling te geven. • byl (bijl)..4. komen er vele nieuwe zaken aan bod. In het Afrikaans wordt de y immers gebruikt voor het Nederlandse ij. . omdat het grootste deel van de spelling overeenkomt met die van het Nederlands. kompleks (complex)..4. Een ander aspect van de fonemische spelling is dat het grafeem z niet voorkomt in het Afrikaans. Ik zal dit hoofdstuk volledig samenvatten -ook al werden er al een aantal aspecten van behandeld in de vorige boekbesprekingen. Opvallende taalaspecten Aangezien dit boek het enige is dat het Afrikaans met het Nederlands vergelijkt. Stoops behandelt in haar boek enkel de verschillen met het Nederlands.1.1. somer (zomer). gebruikt het Afrikaans gewoon een i..4.3. rys (rijst). .. 3. Dit boek biedt de beste basis om de verschillen tussen het Nederlands en het Afrikaans aan te duiden.3. sien (zien).. Waar het Nederlands het grafeem y heeft. • tipe (type).

Het tweede aspect heeft betrekking op het voorzetsel vir. breër (breder). Enkele voorbeelden van het gebruik van accenten in het Afrikaans: • wêreld (wereld). . Het deelteken wordt niet alleen gebruikt om syllaben van elkaar te scheiden -zoals in het Nederlands. deelw. Tot slot nog twee aspecten die ook in de foutenanalyse aan bod kwamen: het Afrikaanse ‘n staat gelijk aan het Nederlandse lidwoord een. 3. Daarnaast komt het gebruik van het deelteken in het Afrikaans veel vaker voor... z. ô.maar ook bij woorden waarbij letters geabsorbeerd werden. Een tweede aspect dat opvalt bij de Afrikaanse spelling is dat een aantal klinkers een accent circonflexe kunnen krijgen: ê. is dat het Afrikaans geen sch-klank kent (en schrijft): 70 . Uitspraak In Oor die owerheid.. wîe (wiggen). Andere voorbeelden van deze fonemische spelling komen aan bod bij het bespreken van de uitspraak van het Afrikaans.2. • M edeklinkers Een eerste belangrijk aspect bij de uitspraak van het Afrikaans is dat er weinig stemhebbende medeklinkers zijn.). g. g worden vervangen door de stemloze f. s. • finansiële (financiële). Voor een Nederlandstalige zijn er dus vele nieuwe grafemen in het Afrikaans. gereeld (geregeld: bijwoord). ten gunste van wordt in het Afrikaans steeds als vir gespeld.3.. Wat ook meteen opvalt. teëspoed. . î en û. In het Afrikaans gebruikt men een enkel in de betekenis van het telwoord. môre (morgen). leër (leger).4.En de uitspraak van [x] als [ç] verklaart spellingen zoals in het woord psigoloog. Het Nederlandse voor in de betekenis van voor.. Het Afrikaans kent dan weer het grafeem au niet: rouw (rauw en rouw).. brûe (bruggen). die leër en de leer (hoofdstuk 3) wordt het klanksysteem van het Afrikaans behandeld. De stemhebbende medeklinkers v. gereël (geregeld: volt.1. . Sommige vreemde woorden zoals gholf worden dan weer uitgesproken met een Engelse g.

skool (school). fees . in die /ini:/ (in de). leër (leger). laaste (laatste).. eers (eerst). Naast het wegvallen van medeklinkers kunnen er ook invoegingen plaatsvinden: yster (ijzer).verbeelding. maer (mager)... .feeste.. loseer (logeren). Aangezien het Afrikaans een fonemische spelling is. skilder (schilder). wordt er ook gewoon een s-klank geschreven: horlosie (horloge).. towenaar.. Aan het eind van een woord valt de t weg na een stemloze klank. . verbeel . maar bij afleidingen komt de t terug.. . Opvallend is ook dat in het Afrikaans verkleinwoorden die met het suffix -(t)jie gevormd worden. Ook een [ ] of [ ]-klank is in het Afrikaans niet bekend.. Ook met de d kan dit het geval zijn: naak . oggend (ochtend). toor (toveren). . . môre (morgen).. .. M edeklinkers kunnen echter ook wegvallen zonder dat er een bepaalde regel aan toe te schrijven is: ouers (ouders). Verder heeft het Afrikaans een sterke tendens tot assimilatie: daardie /da:ri:/ (dat).. aar (ader). perde /pær / (paarden). uitgesproken worden als “k(j)ie”. Tot slot kan men nog opmerken dat de w labiodentaal wordt uitgesproken. • oor (over)... vermoor . . . Zo kunnen de g en de v tussen een lange klinker en een sjwa wegvallen: • oë (ogen). 71 ..naakte. orrel (orgel). hou (houden).. .moordenaar. Bij sommige plechtigere woorden is de v bewaard gebleven als w: owerheid. moontlik (mogelijk). miskien (misschien). gemmer (gember).. Het wegvallen van klinkers en medeklinkers is een veel voorkomend verschijnsel in het Afrikaans...

72 . • Vocalen en diftongen In de probleemanalyse werd al door de studenten aangehaald dat de klankkleur van het Afrikaans zo sterk verschilde van het Nederlands. rûe /rœ: / (ruggen).. ons... kerse (kaarsen). dans. .. dink (denken)... kêrel /k æ:r l/ (kerel). oo en eu gediftongeerd. Ook kent het Afrikaans vele nasale klanken: mens. wîe /w : / (wiggen). Tot slot zijn er nog de grafemen ô. kastaiing (kastanje). perde (paarden)... vir (voor). û.. De korte i wordt meestal uitgesproken als een sjwa: in. Ook is er een tendens om de uu en de ui te ontronden... literêr /lite ræ:r/ (literair). . . garing (garen).Typisch voor het Afrikaans is ook nog dat waar in het Nederlands -ren of -nje staat. Zo klinkt de aa als [a:] en worden de ee. Deze klank komt in het Afrikaans ook voor in woorden die in het Nederlands eindigen op -aar + s of d. het Afrikaans soms -ing heeft: toring (toren). Op deze manier wordt het moeilijk om het verschil te horen tussen leer (leder)-leër (leger) en maar (voegwoord)-maer (mager).. î en ê die elk gepaard gaan met een voor Nederlandstaligen vreemde uitspraak: môre /m :r / (morgen). .. kuns (kunst). . De uitspraak van ê komt overeen met de uitspraak van het Franse woord chaise.

3.1. leuk: Ons het lekker gesels. 73 . pad ((drukke) weg)... . meisje • lekker wordt ook gebruikt voor het Nederlandse tof.3. deurgaans (gedurig). het gaat hier dus om Afrikaanse woorden die andere betekenissen hebben dan een Nederlandstalige zou verwachten. Ek wou bloot met jou gesels.4. Dit wordt in het hoofdstuk Baie sambrele en knopkieries (hoofdstuk 6) behandeld.3. Het is natuurlijk onmogelijk alle valse vrienden op te noemen. Niet-Nederlandse woordenschat Doordat er in Zuid-Afrika verschillende culturen met elkaar in aanraking komen. Daarnaast zijn er woorden die de oude (zeventiende-eeuwse) Nederlandse betekenis behouden hebben: fontein (bron). daarom som ik enkele voorbeelden op.4.3.1. ..) Tot slot zijn er nog een aantal woorden die in het huidige Afrikaans een andere betekenis hebben. In het dagelijkse taalgebruik gebruikt men in het Afrikaans vele scheepstermen: kombuis (keuken).. kooi toe gaan (naar bed gaan). Het Afrikaanse woord plaas bijvoorbeeld komt niet overeen met het Nederlandse plaats. heeft het Afrikaans vele woorden overgenomen uit verschillende talen. Ook zijn er woorden die van betekenis veranderd zijn: kuier (op visite gaan). Valse vrienden In hoofdstuk 5. Het Afrikaans kent eveneens woorden die in de loop der jaren een extra betekenis gekregen hebben: • seun..3. (We hebben leuk gebabbeld. balie (tobbe). Voor plaats gebruikt men in het Afrikaans plek. Ook hier zal ik slechts enkele van de vele voorbeelden geven.4. behandelt Yvette Stoops de NederlandsAfrikaanse valse vrienden. .. maar wel met hoeve. dogter betekent ook jongen.

. appelkazies (applications). Anglicismen Aangezien het Engels de tweede Europese taal is die in Zuid-Afrika gesproken wordt. moltrein (metro). Anglicismen komen vooral voor in gesproken taal.. een swarttaal: karos (deken van dierenhuiden). zijn vele woorden afkomstig uit het Portugees: katel (eenvoudig bed).. sambreel (paraplu). ek trek sommer jou been (to pull one’s leg). . Enkele voorbeelden van woorden met M aleise oorsprong: baie (veel).... Tot slot zijn er nog twee kleinere categorieën met niet-Nederlandse woordenschat.3..6. beeldradio (TV). sweis (lassen). . baadjie (jasje). Vele slaven in Zuid-Afrika kwamen uit Azië.. Omdat gedurende de zeventiende eeuw niet alleen de Hollanders maar ook de Portugezen de wereldzeeën bevaarden.. plets (pledge).. . beïnvloedt deze taal tot op de dag van vandaag het Afrikaans.. kierie (herdersstaf).en dierennamen. • Franse familienamen: Du Toit. . namelijk het hoofdstuk Ek trek sommer jou been (hoofdstuk 7). .. .. Du Plessis. ... Marais.1. enkele voorbeelden hiervan zijn: mieting (meeting).4... 74 . namelijk Afrikaanse woorden die overgenomen zijn uit het Duits en het Frans: • Duits: swaap (dommerik). Joubert. vele planten. tronk (gevangenis). Ook ontwikkelen er zich vele woorden als een reactie tegen de Engelse taal. maar deze woorden worden daarom niet altijd gebruikt in het dagelijkse leven: skemerkelkie (cocktail). 3. Daarom worden de anglicismen door Yvette Stoops in een apart hoofdstuk behandeld.Vele woorden in het Afrikaans zijn overgenomen uit het Koi.

‘n glasdeur (een glazen deur).3. Het meervoud op -e komt overeen met de Nederlandse en-uitgang.2.4. mank-mank (mankend). Wel gebruikt men in het Afrikaans meer woordkoppelingen dan in het Nederlands: ‘n houtbeen (een houten been).1. Woordvorming Een laatste categorie met betrekking tot de Afrikaanse woordenschat is de woordvorming.3. .... De woordvorming komt grotendeels overeen met het Nederlands. Zo krijgen woorden die in het enkelvoud op een f eindigen in het meervoud een w: duif-duiwe. Woorden zoals stof en straf worden in het meervoud met een dubbele w gespeld: stowwe.4.2..1. zijn woordherhalingen een typisch verschijnsel in het Afrikaans: plek-plek (plaatselijk. Dit wordt behandeld in hoofdstuk 18 (Hande-viervoet of penregop).4. is het opvallend dat het Afrikaans geen genusonderscheid kent. Toch zijn er enkele belangrijke verschillen..N.3. skuil-skuil (schuilend). boef-boewe. hier en daar).. 3.7. die ystergordyn (het Ijzeren Gordijn). .. De meervoudsvorming wordt behandeld in hoofdstuk 9: Die vlae op die dakke.. Verbuiging 3. kaalvoet (op blote voeten). opgemerkt werd. strawwe 75 .3. M eervoud Wat de verbuiging betreft. . Tenslotte heeft het Afrikaans de mogelijkheid om samenstellingen te maken die in het Nederlands met een voorzetselconstructie zouden moeten worden weergegeven: hande-viervoet (op handen en voeten). Zoals reeds in de bespreking van N. . Alle naamwoorden krijgen het bepaalde lidwoord die toegewezen.

maar vorms als het gaat over formulieren Waar het Nederlands een meervoud op -eren heeft. tyd-tye.. Net zoals in het Nederlands is er bij sommige naamwoorden een klinkerverschil tussen enkelvoud en meervoud. . kalwers.. Bij sommige substantieven bestaat zowel de uitgang op -e als op -s: • woorden op -ing: vergaderings of vergaderinge • vorm wordt vorme in gewone betekenis.N. N.. die voor Nederlandstaligen duidelijk zijn. Afrikaanse woorden die oorspronkelijk op een t (klank en grafeem) eindigden... M aar op deze regel zijn er ook uitzonderingen: 76 . trog-trôe. . . kruid-kruie. bees-beeste Soms heeft men echter geen weet meer van de historische klankveranderingen. beddens (bedden). klippen) Het Afrikaans kent ook een meervoud op -ens. heeft men in het Afrikaans de uitgang ers: kinders. Dit gebeurt ook bij de meervoudsvorming: brug-brûe. krijgen deze t terug in het meervoud: lig-ligte. waarbij men de oorspronkelijke en-uitgang heeft met een -s erbij: vrouens (of vroue) (vrouwen). vallen bepaalde medeklinkers in het Afrikaans weg. Bepaalde woorden hebben twee mogelijkheden: • goed: goeters (dingen) of goedere (goederen) • klip: klippers of klippe (stenen. Net zoals de meervoudsvorm jaste (jassen) voorkomt naar analogie met kaste (kasten) (cf. ontstond er naar analogie met straf-strawwe: hef-hewwe (of hefte) Het meervoud op -s komt in het Afrikaans frequenter voor dan in het Nederlands. lammers.).Zoals bij de bespreking van de spelling al gebleken is..

Toch zijn er enkele verschillen: • • • • de weggevallen -t verschijnt opnieuw: lig-ligter de slot-g verdwijnt: vroeg-vroeër de slot-f wordt vervangen: dof-dowwer ou(d)-ouer-oudste Een adjectief kan niet zelfstandig gebruikt worden. terwijl korte adjectieven meestal geen uitgang hebben: • ‘n aangename plek. ... . Bij figuurlijk gebruik wordt het adjectief verbogen.2.3.2.. ‘n mooi kind. ‘n smakelose grap. die man is jonk. • ‘n arm man. pad-paaie (paden). Aangezien er in het Afrikaans geen genusonderscheid is... . nuwe skoene (nieuwe schoenen).die meestal van toepassing zijn.• skip-skepe. anders niet: • ‘n stom kind (kan niet spreken) • ‘n stomme kind (deed iets verkeerd) Ook is er bij bepaalde adjectieven een verschil in verbuiging naargelang het attributief of predicatief gebruikt wordt:. Adjectieven Hoofdstuk 13 (Die arm man en sy arme kind) gaat over het gebruik van het bijvoeglijke naamwoord. tenzij met de toevoeging van het woord een: 77 . Er zijn een aantal regels op de adjectiefverbuiging -reeds geïntroduceerd in de probleem. • MAAR: dak-dakke (daken). vlag-vlae (vlaggen). ‘n jong man (een jonge man). heeft het adjectief steeds dezelfde vorm... stad-stede. Gelede (meerlettergrepige) adjectieven hebben altijd een e-uitgang.. ‘n groot huis.en foutenanalyse. . . De vorming van het adjectief verschilt naargelang het adjectief letterlijk of figuurlijk gebruikt wordt. die skoen is nuut.4. De trappen van vergelijking worden op dezelfde manier gevormd als in het Nederlands... 3.

Ook verkleinvormen van niet-telbare naamwoorden zijn mogelijk in het Afrikaans: geldjies. Na komt overeen met het Nederlandse voorzetsel naar. melkies.. -pie.. Vir wordt gebruikt als meewerkend voorwerp of als direct voorwerp: • Dit het vir hom gevoel as .en foutenanalyse werd het gebruik van het voorzetsel vir al aangehaald.. .. Verkleinwoorden In hoofdstuk 10 (Die meisietjie met die mandjietjie) worden de verkleinwoorden behandeld. sandjies.. Yvette Stoops plaatst dit voorzetsel op de eerste plaats in dit hoofdstuk. .. 3. Er zijn vijf suffixen die een verkleining kunnen aanduiden: -tjie.2..3. maar meestal gebruikt men in het Afrikaans het woord toe: 78 . Een laatste opmerking is de volgende: verkleinwoorden van adjectieven kunnen gebruikt worden als bijwoord: mooi: dit het sy mooitjies gedoen (dat heeft ze mooi gedaan). .3... -kie. In het Afrikaans bestaat er bovendien een dubbele verkleinvorm: meisietjie (meisje). 3. (Dit gaf hem het gevoel alsof ..die asbak. die groot een van keramiek (de asbak..3. In de probleem. niggietjie (nichtje).. de grote van keramiek)..3. . Voorzetsels In Langsaan en oorkant die straat (hoofdstuk 14) worden de voorzetsels besproken. -jie. .4.. -etjie.4.) • Pa moet tog vir Ouma ook in aanmerking neem (Pa moet toch rekening houden met oma).

) • Waar is my skoene? Hulle lê onder die bed.) Wat de onbepaalde voornaamwoorden betreft. . 3. (Waar zijn mijn schoenen? Ze liggen onder het bed.4. Het persoonlijke voornaamwoord ik wordt in het Afrikaans met een e geschreven: ek . Het Afrikaans kent ook combinaties met -kant die het Nederlands niet heeft: bokant die deur. vooral wanneer iets met nadruk gezegd wordt.4. zijn er twee dingen die opvallen. In tegenstelling tot het Nederlands kan almal ook zelfstandig gebruikt worden: Ek het almal gesien... dit/hy staan daar (Heb je mijn fiets gezien? Ja.. .) 79 . oorkant die straat. Tot het begin van de negentiende eeuw was dit in het Nederlands ook zo. Voornaamwoorden Enkele voornaamwoorden worden behandeld in hoofdstuk 11: Ons. Anna Vorster . Naast ek .3. gebruikt men soms ook wel ekke.Ek gaan huis toe (Ik ga naar huis).. De beleefdheidsvormen verschillen in het Afrikaans sterk van het Nederlands. maar vaak wordt toch de voorkeur gegeven aan het gebruiken van de ‘titel’ van de persoon in kwestie. hij staat daar. (Ik heb ze allemaal gezien. Het gebruik van U bestaat wel in het Afrikaans.heiligt ook de stelling dat men in het Afrikaans het beleefdst spreekt op de volgende manier: Is tannie / Ma / professor vanmiddag by die huis? (Bent u vanmiddag thuis?) Wanneer verwezen wordt naar zaken gebruikt men naast dit (het) ook hy/hom in het enkelvoud en hulle in het meervoud: • Het jy my fiets gesien? Ja.docente Afrikaans bij het Centrum voor taal en spraak (Universiteit Antwerpen-UIA) . my vrou se broer en my Pa-hulle .

ek doen. Het opvallendst is dat het Afrikaans geen persoonsuitgangen kent: de stam is gelijk aan de infinitief. ek kry.. Vervoeging In hoofdstuk 12 (Met ‘n gebroke hart het hy gesterf) komt de vervoeging van het werkwoord aan bod. ek eet. Prefix ge + werkwoord is hier de regel: Hy het sy tuiswerk gedoen. De werkwoorden hebben en zijn zijn de enige uitzonderingen op deze regel met hê en wees als infinitief en het en is als persoonsvorm Het Afrikaanse werkwoord komt meestal overeen met de stam van het Nederlandse werkwoord: ek werk.5.3... Dan is er nog een derde categorie van werkwoorden die hun slotconsonant verloren hebben: ek bly.. (Je weet nooit wat je kan overkomen.. . gebeurt het soms dat het voltooide deelwoord zonder het prefix ge.) 3.gevormd wordt: 80 . . Deze regel is niet van toepassing op werkwoorden die op -n eindigen: ek gaan.4.. Het voltooide deelwoord wordt niet gevormd zoals in het Nederlands. . In het Afrikaans eindigen deze deelwoorden namelijk niet op t of d.) Bij tweelettergrepige werkwoorden die op -eer eindigen. (Hij heeft zijn huiswerk gemaakt.Een tweede vaststelling is dat ‘n mens (men) met jy/jou gecombineerd wordt: ‘n Mens weet nooit wat jou kan oorkom nie.

(Men zou kunnen zeggen dat.. tenzij bij de (hulp)werkwoorden was.... Zo worden tijdsbepalingen zoals toe... (De vloer wordt schoongemaakt.. gecombineerd met de tegenwoordige tijd: Toe ek daar aankom. De voltooid verleden tijd -die in het Afrikaans niet bestaat zoals in het Nederlands. De onvoltooid verleden tijd is verdwenen in het Afrikaans.Ek het dit al probeer (Ik heb het al geprobeerd).. (Ik had dit al gedaan. hiervoor gebruikt men om te: 81 . Ek het koffie gedrink (Ik heb koffie gedronken).. wou.) Net zoals sommige studenten opmerkten in de probleemanalyse. gister. moes. daardie oggend. De (Nederlandse) voltooid tegenwoordige tijd wordt enkel gevormd met het hulpwerkwoord het: Ek het gekom (Ik ben gekomen). (Toen ik daar aankwam. daarna. (Het varken werd / is geslacht. dag/dog..) • Die vark is geslag... . mog. wijst Yvette Stoops erop dat er toch mogelijkheid tot variatie is om handelingen in het verleden uit te drukken. wis.) Bij de passiefvorming worden enkel de persoonsvormen word en is gebruikt: • Die vloer word skoongemaak..) Het Afrikaans gebruikt soms kon en wou waar Nederlandstaligen kan en wil zouden verwachten: ‘n Mens sou kon sê dat. sou. kon. .) In het Nederlands wordt de infinitief soms ook als zelfstandig naamwoord gebruikt. Dit wordt niet gedaan in het Afrikaans. had...wordt soms verduidelijkt met het woordje klaar: Ek het dit al klaar gedoen.

‘n gebroke hart en ‘n gebreekte been (een gebroken hart en een gebroken been).. korte zinnen met slechts één werkwoordsvorm (niet-complexe zinnen) kennen een enkelvoudige ontkenning: Hy kom nie. maar het is een onbegonnen taak).6. (Jou liefhebben is meer dan.. Ook bij andere negatieve woorden dan nie wordt de zin afgesloten met nie: Dit sal nooit gebeur nie.4. 3. Toch is dit niet altijd het geval.. Woordorde Ek dink jy weet ons het geweet (hoofdstuk 17) behandelt de Afrikaanse zinsbouw...3.7. 3. . Ek slaap nie.soos ek eintlik gehoop het *. Net zoals in het Nederlands staan de werkwoordelijke vormen achteraan in de bijzin.... . maar in het Afrikaans is er maar één volgorde mogelijk: .Om jou lief te hê is meer as. Bij zinnen met meer dan één werkwoordsvorm (complexe zinnen) heeft men een dubbele ontkenning... is door iedereen gekend. Negatie In Moenie treur nie (hoofdstuk 16) wordt er wat meer over het negatiesysteem verteld.4. De dubbele negatie die in het Afrikaans gebruikt wordt.. Een negatieve imperatief in het Afrikaans brengt echter steeds moenie met zich mee: Moenie heeldag sit en lees nie! (Zit niet de hele dag te lezen!) In het Afrikaans kan er een verschil zijn tussen adjectieven en voltooide deelwoorden die adjectief gebruikt worden: Ek het begin maar dit is ‘n onbegonne taak (Ik ben begonnen.3.) De imperatief wordt op dezelfde manier gevormd als in het Nederlands...soos ek eintlik het gehoop 82 .. .

hoe meer wil jy hê. Loop de skilpadvere (= plant) plukken) Balansschikkingen kennen in het Afrikaans een speciale constructie: Hoe meer jy het.. Na werkwoorden als begin en probeer ontbreekt het voorzetsel te: Ons probeer help (We proberen te helpen). het hulpwerkwoord van de passieve vorm achteraan: Ek dink dat dit gedoen sal moet word. (Ik dacht dat jij niet meer kwam. Imperatieven met gaan en loop worden in het Afrikaans anders gevormd: Gaan haal die kind.) 83 . (Ik zit te wachten. .) Bij de bespreking van So werk Afrikaans werd al vermeld dat het onderschikkend voegwoord ‘dat’ soms weggelaten wordt. wat al aan het licht kwam in de probleemanalyse: Ek sit en wag. (Hoe meer je hebt. Ek begin verstaan (Ik begin te verstaan). Loop pluk skilpadvere (Ga het kind halen.) Tot slot wijst Stoops erop dat de Nederlandse constructie “zitten/liggen/staan te + infinitief” in het Afrikaans anders gevormd wordt. des te meer wil je hebben. hoe meer je wil hebben of ook: Hoe meer je hebt.De volgorde van de werkwoordelijke vormen op het einde van een zin is als volgt: het voltooide deelwoord komt vooraan. zodat er bijzinnen met hoofdzinvolgorde ontstaan: Ek dag jy kom nie meer nie..

Andere 3.4. (Ik heb veel prijsgegeven omwille van jou. Tussenwerpsels Hoofdstuk 15 (Eina !) vertelt ons wat meer over de tussenwerpsels die in de Afrikaanse spreektaal gebruikt worden. ja-nee wordt gebruikt als antwoord op vragen waar men geen raad mee weet.2.8. In Zuid-Afrika is er niet zoveel taalvariatie als bijvoorbeeld in Vlaanderen.3. 3. Enkele voorbeelden: • • • • • foei (tog) wijst op medelijden en spijt.8. Waar in het Nederlands het voegwoord behalve gebruikt wordt. dan gaat het meestal over de uitspraak (niet de woordenschat). Voegwoorden Naast de voorzetsels worden in hoofdstuk 14 ook nog de voegwoorden behandeld.1. ontwil: Ek het baie prysgegee om jou ontwil.4.3. (Iedereen behalve jij heeft het aanvaard).3.3. nè wordt steeds achteraan in de zin geplaatst en betekent niet waar? eina is een uitroep van pijn.4. Taalvariëteiten De taalvariëteiten in het Afrikaans worden behandeld in Djy sal djou mense lei. 3.) Nes en soos zijn samentrekkingen van net as (net als) en so as (zoals). goeie genugtig komt overeen met het Nederlandse goede genade.3. het achtste hoofdstuk..3.4. Het Nederlandse ter wille van wordt in het Afrikaans om my/sy/.8. 84 .8. Als er variatie is. Vooral de taal van kleurlingen vertoont verschillen met die van blanken. heeft het Afrikaans het voorzetsel buite: Almal buiten jy het dit aanvaar..

. Yvette Stoops koos ervoor om op een begrijpelijke wijze een beeld te schetsen van het Afrikaans.. Tenslotte zijn er nog een aantal uitdrukkingen die in Zuid-Afrika ontstaan zijn: van ‘n vlooi ‘n olifant maak.. Het boek is bewust geen taalboek geworden. Ek trek sommer jou been. . . vir ‘n appel en ‘n ei. agteros kom ook in die kraal (langzaam gaat ook). Langsaan en oorkant die straat.. Toch is het moeilijk om dit boek in een categorie te plaatsen.4. Kortom. De ondertitel licht al wel een tipje van de sluier op: Nederlands-Afrikaanse valse vrienden.4. Spreekwoorden Zegswijzen.. Het is zeker geen leerboek Afrikaans... Zoals ik reeds eerder zei. Allereerst zijn er uitdrukkingen die aan het Engels ontleend zijn: Hy is te groot vir sy skoene. Hoewel het alle grammaticale aspecten van de Afrikaanse taal behandelt. Het is immers niet zo dat je na het doornemen van het boek vloeiend Afrikaanse volzinnen produceert. M en zou kunnen zeggen dat Bobbejane of bavianen de nieuwsgierigheid van de lezer probeert te prikkelen door allerlei vreemde aspecten van de Afrikaanse taal te belichten...4. .8. Deze titels doen vreemd aan voor een Nederlandstalige. is dit boek in Fnac te vinden bij de Taalcuriosia en ik denk inderdaad dat het boek het best te vatten is onder die noemer. Van het Nederlands zijn er ook enkele spreekwoorden overgeërfd: Die morestond het goud in die mond. Conclusie Het is duidelijk dat Bobbejane of bavianen een boek is dat over taal gaat. 3. De titels die in het boek gebruikt worden om de hoofdstukken aan te duiden illustreren dit het best: Ek wou bloot met jou gesels. uitdrukkingen en spreekwoorden komen aan bod in hoofdstuk 19 (Wie neem die voortou?) Er zijn drie grote categorieën te onderscheiden in het Afrikaans.3. Hy trek sommer jou been. is het ook geen echte grammatica. Toch is deze informatie niet voldoende om de titel te verklaren. want pas na het lezen van het hoofdstuk wordt alles duidelijk. Op deze manier wil zij een zo 85 . Anglicismen en purismen. Niet-Nederlandse woordenschat.3.4. het Afrikaans wordt voorgesteld als een curieuze taal die toch niet zo simpel is als ze eruit ziet. .. Ze wekken zijn interesse omdat het niet meteen duidelijk is wat er bedoeld wordt.. Baie sambrele en knopkieries.

Bobbejane of bavianen is de enige vergelijking tussen het Afrikaans en het Nederlands die in de boekhandel te koop is. Het overige materiaal dat in dit deel (Lesmateriaal Afrikaans) geanalyseerd wordt. De verschillen die ik aantoonde in de voorafgaande boekbesprekingen en de probleem. Stoops is geslaagd in haar opzet: Bobbejane of bavianen is een vlot leesboek geworden dat iedereen met interesse voor taal graag zal lezen.en foutenanalyse komen in Bobbejane of bavianen zo goed als allemaal voor. ofwel voor Engelstaligen vanuit het Engels geschreven. is dan weer ofwel ‘puur Afrikaans’. Voor de rest zijn er geen Nederlandstalige boeken verkrijgbaar die het Afrikaans behandelen.groot mogelijk publiek de kans geven om kennis te maken met deze taal. Aangezien dit boek een degelijk overzicht biedt van de aspecten waarin het Afrikaans van het Nederlands ‘afwijkt’ is het een goede aanvulling op de probleem.en foutenanalyse. Alleen daarom al verdient Bobbejane of bavianen tussen al deze boeken een bijzondere plaats. 86 . Het boek wijst echter op nog andere verschillen tussen het Afrikaans en het Nederlands. Bij het ontwikkelen van de syllabus Afrikaans zal dan ook rekening gehouden worden met de taalaspecten die eerder nog niet aan het licht gekomen zijn. Het boek behandelt op een systematische wijze de verschillen tussen het Nederlands en het Afrikaans.

maar dit wordt wel duidelijk in de rest van het boek. maar dit is primêr vir die onderwysstudent geskryf. In het voorwoord van Afrikaans vir tersiêre studie kunnen we het volgende lezen : “Afrikaans vir tersiêre studie probeer voorsien in die behoeftes van verskillende kurrikula. H. een boek dat werd aangepast onder invloed van nieuwe inzichten in de sociolinguïstiek. De overige boekhandels die ik zelf tijdens onze studiereis door Zuid-Afrika bezocht. Afrikaans vir tersiêre studie. hadden geen handboeken over het Afrikaans in voorraad. Doelstelling en doelgroep van het boek Toen Kris Van de Poel informeerde naar een handboek Afrikaans. e.C. haalde de verkoper van een grote boekhandel in Bloemfontein na enig zoekwerk Afrikaans vir tersiêre studie boven.a.3.5. 1990.5.Pretoria : Academica. Het was het enige boek over de Afrikaanse taal dat hij beschikbaar had. waaruit opgemaakt kan worden dat het boek voor tweedetaalleerders Afrikaans is ontwikkeld. 87 . Verder wordt er ook nog gezegd dat de samenstellers veel ervaring hebben in het onderricht van het Afrikaans als tweede taal. In het voorwoord wordt niet gezegd dat Afrikaans vir tersiêre studie hoofdzakelijk geschreven werd voor Engelstaligen. 3.” (p. Afrikaans vir tersiêre studie Van Rooyen. Dit wordt het best geïllustreerd in hoofdstuk 3 dat de titel Invloed van die moedertaal op Afrikaans draagt: in dit hoofdstuk wordt enkel de invloed van het Engels besproken. Dit wordt echter niet expliciet gezegd. 7) In het hele boek wordt dan ook herhaaldelijk gewezen op het feit dat studenten die dit boek gebruiken later het onderwijs in zullen gaan. Het boek is een grondige herziene uitgave van Afrikaans vir die kollege.1.

Aangezien dit boek in 1990 gedrukt is en de Afrikaanse spelling in 1991 herzien is. . (Ik geloof dat ze blij zijn ons te zien. Zo heeft men het over foniese.) Professor Georges De Schutter (UA-UIA) wees me er echter op dat deze constructie niet noodzakelijk aan het Engels ontleend is. waarin bij vele het Engels komt kijken (ter verklaring of als vertaaloefening). zal ik hier verder niet op 88 .5. • Afdeling A gaat over het Afrikaans als taal: Allereerst wordt er in hoofdstuk 1 de Diagnostiese taaltoets gegeven die voor de lesgever duidelijk moet maken in welke mate de leerling de taal beheerst. In een aantal Nederlandse dialecten komt dit immers ook voor. In dit boek wordt er geen verdere uitleg gegeven over de maatstaven die gebruikt werden bij het opstellen van de toets. Het gaat hier over varianten van het (standaard-)Afrikaans die bepaalde Engelse constructies overnemen of het behandelt fouten die Engelstaligen maken. Elk onderdeel bevat een groot aantal oefeningen. Indeling van het boek Het boek is opgedeeld in vier grote delen (afdeling A tot D) die alle nog onderverdeeld worden. Het derde hoofdstuk heet Die invloed van die moedertaal op die tweede taal.2. grammatiese. Het vierde en laatste hoofdstuk van Afdeling A heet Spelling. Ook de correcte antwoorden op de vragen worden niet vermeld. Er wordt geen correctiesleutel bij de oefeningen gegeven.3.. leksikale. aangevuld met enkele oefeningen (op spelling en betekenis van woorden). Ek glo hulle is bly ons te sien.. In het Standaardafrikaans komen deze vormen echter niet voor. In Woordeboeke en woordeboekspeletjies (hoofdstuk 2) wordt er algemene informatie gegeven over woordenboeken. Er is maar één geval waar het Standaardafrikaans een Engelse constructie overgenomen heeft : I believe they are happy to see us. versteurings die telkens uitgaan van het Engels.

In het deel over de fonetiek en fonologie worden alle klanken beschreven en leert de student een transcriptie te maken van gewone omgangstaal. In de paragraaf “Inleiding tot die morfologie” worden verschillende morfologische begrippen 89 . fonologie.. Het gaat hier dus niet over het Afrikaans zelf.. • Afdeling B is sociolinguïstisch van aard: Taal in sosiale konteks (hoofdstuk 5) gaat over taalverscheidenheid en taalkwesties. • Afdeling D is een kleine cursus algemene taalkunde: Fonetiek. vokalendriehoek. nasalering. morfologie en syntaxis worden in dit hoofdstuk behandeld.werden trouwens al samengevat in de boekbespreking van Bobbejane of bavianen. De belangrijkste spellingsregels voor Nederlandstaligen -namelijk diegene die afwijken van de Nederlandse spelling. teksten die bruikbaar zijn voor begrijpend lezen. de verschillende spraakorganen. assimilatie. Hoofdstuk 6 heet Taal en sosiaal gedrag en bevat enkele teksten die het drank en dwelmmisbruik behandelen. gevolgd door praktische oefeningen waarin geoefend wordt in het herkennen en gebruiken van verschillende soorten schrijfstijlen en woordenschat.ingaan. palatalisering e. . Die volgende leesstukke en werkopdragte behoort u bewus te maak van die probleem en u riglyne te gee waarvolgens u kan help om die jeug weerbaar te maak. worden verklaard. In de inleiding die de eerste tekst voorafgaat.d. tips bij het verbeteren van opstellen. maar over de algemene taalproblematiek. wordt gezegd dat het als “toekomstige leerkracht noodsaaklik is dat u kennis moet dra van die gevare verbonde aan die misbruik van drank en andere dwelmmiddels. Ook algemene informatie over de fonologie wordt verschaft: begrippen als foneem.” Dit deel (samen met afdeling C) is dus duidelijk gericht op de onderwysstudente die in het voorwoord aangehaald werden. • Afdeling C is gericht op toekomstige leerkrachten: In hoofdstuk 7 (Taal in die onderrigpraktyk) wordt onder andere het volgende aangeboden: drie lessen die men kan gebruiken in de klas.

en dus al enkele jaren lessen Afrikaans heeft gehad .worden er niet te veel woorden vuil gemaakt aan de basisregels van deze taal. Opvallende taalaspecten De bespreking van de indeling van Afrikaans vir tersiêre studie laat zien dat het boek de grammatica van het Afrikaans niet (systematisch) behandelt. syntaxis en fonetiek.3. allomorfen. 3.. Wat de andere categorieën betreft die ik telkens onder het kopje “Opvallende taalaspecten” behandel.behandeld waaronder het woord.2. In 3. In 3. Het boek verschaft de toekomstige leerkracht wat theoretische informatie over de Afrikaanse taal. zoals bijvoorbeeld de invloed van de moedertaal op een andere taal.toen de Afrikaanse spelling herzien werd . werd het al duidelijk dat Afrikaans vir tersiêre studie geen grammatica is. Het opzet van het boek valt gewoon niet te rijmen met deze categorieën. het morfeem. werd het duidelijk wat het doel van Afrikaans vir tersiêre studie is: het probeert om de tweedetaalverwerver -die later het onderwijs in zal gaan. Het deel over de syntaxis laat aan de hand van boomdiagrammen zien hoe een zin is opgebouwd. 90 . moet de diagnostische taaltoets bepalen. Aangezien de student reeds in het hoger onderwijs zit . Conclusie Het boek lijkt mij niet meteen geschikt om Afrikaans mee te leren.4.5. maar eerder een boek algemene taalkunde dat op verschillende manieren de Afrikaanse taal belicht. In het voorwoord wordt aangehaald dat het boek zich richt op tweedetaalsprekers Afrikaans. Bij gevolg komen er in dit boek geen taalaspecten aan bod die nog niet in de vorige boeken of de probleem. zoals morfologie. blijkt uit de titel van het boek: Afrikaans vir tersiêre studie.en foutenanalyses behandeld zijn. 3.2.5.wat dit hoofdstuk onbruikbaar maakt. Wel wordt er grondig ingegaan op de spelling van het Afrikaans. Hoe goed hij het Afrikaans al kent. maar het betreft hier de spellingsregels van vóór 1991 . Wel is er aandacht voor algemene taalkundige aspecten.5.op een andere manier het Afrikaans te leren kennen.5. Dat de studenten het Afrikaans al onder de knie hebben. is er niets nieuws te melden. Ook concretere taalverschijnselen worden aangehaald.. . Op een andere manier wil zeggen dat gewone grammaticale aspecten zoals de vervoeging van werkwoorden of de plaats van ‘nie’ in een zin niet behandeld worden.

en dwelmmisbruik’ behandeld. is dat er na de teksten telkens enkele inhoudsvragen worden gesteld. Het enige wat taal er mee te maken heeft. Op essentiële aspecten wordt immers niet ingegaan.). is het boek voor de rest ook niet geschikt voor lessen Afrikaans voor beginners. Het deeltje waarin de teksten over ‘drank en dwelmmisbruik’ voorkomen.en dwelmmisbruik’ te behandelen in een handboek Afrikaans. Naast de ‘vergissing’ om een thema als ‘drank. Ook zijn er nog enkele hoofdstukken die de studenten moeten voorbereiden op het lesgeven. 91 . Ook wordt het thema ‘drank. heet Taal en sosiale gedrag. wat ervoor moet zorgen dat de studenten op een pedagogisch verantwoorde manier met dit onderwerp kunnen omgaan.. of over taal in het algemeen (sociolinguïstiek.De overige delen in het boek gaan of over de invloed van het Engels. Ik vind het zeer vreemd om dit thema te behandelen in een boek dat tot doel heeft studenten voor te bereiden op een carrière als leraar Afrikaans. Het is natuurlijk zo dat een leerkracht op een gegeven moment in zijn schoolloopbaan in aanraking kan komen met een leerling die een drankprobleem heeft. Er zijn echter nog een hele hoop andere problemen die zich voor kunnen doen bij opgroeiende jeugd en die niet in dit boek behandeld worden. ware het niet dat het boek expliciet vermeldt dat de behandeling van het thema ‘drank en dwelmmisbruik’ de leraar moet leren hoe ermee om te gaan. zo worden er onder andere een aantal voorbeeldlessen gegeven. Men zou dus kunnen stellen dat het eigenlijk gewoon een oefening begrijpend lezen is.. fonetiek. . morfologie. Bovendien gaat Afrikaans vir tersiêre studie over het onderwijzen van de Afrikaanse taal -het hele boek belicht het Afrikaans vanuit verschillende hoekenen niet over hoe men om moet gaan met ‘drankmisbruik’ in de klas. Ik veronderstel dat er voor zulke sociale problemen andere vakken aangeboden worden in de lerarenopleiding.

A. 1994. Norme vir Afrikaans. N. maar gaat ook voor een groot stuk over de geschiedenis van deze taal.(en email-)wisseling met de taaldiensten van verschillende ZuidAfrikaanse universiteiten kreeg ik uiteindelijk twee boeken in handen die een duidelijk overzicht (zouden moeten) geven van de Afrikaanse grammatica.6. Van Schaik. een boek dat me niet alleen door verschillende mensen is aangeraden. Carstens (Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys) bespreken. zeker wanneer deze begeleid wordt door een docent. maar dat ook in de bibliografie van Afrikaans vir tersiêre studie en So werk Afrikaans vermeld wordt. Norme vir Afrikaans Carstens. 3. De aspecten uit het Afrikaans die wel verschillen van het Nederlands worden immers veel te bondig behandeld in N. In dit deel zal ik Norme vir Afrikaans van W.L.” Het boek heeft niet de bedoeling om normatief uit te leggen hoe Afrikaans gebruikt moet worden.6.3. So werk Afrikaans behandelt wel enkele taalspecten van het Afrikaans.Pretoria : J. in Teach yourself Afrikaans staat de praktische verwerving van de taal centraal. en Bobbejane of bavianen behandelt enkel de grammaticale aspecten die verschillen van het Nederlands. sociolinguïstiek en onderwijstechniek. In dit boek wordt de grammatica van de Afrikaanse taal wel systematisch voorgesteld. Na een intense brief. Daardoor kan het een goede introductie zijn voor een leerder Afrikaans.A.1.M. maar het wil de onzekere taalgebruiker helpen bij moeilijke taalkwesties.M.. is een uitzondering.N. W. .N. In het voorwoord schrijft de auteur dat Norme vir Afrikaans ontwikkeld werd om “‘n praktiese naslaanbron daar te stel wat as basis vir eie taalontwikkeling kan dien. Het boek Keurige Afrikaans werd me toegestuurd door professor Ninon Roets van de Randse Afrikaanse Universiteit en zal in het volgende deel behandeld worden. Doelstelling en doelgroep van het boek Bij de bespreking van de vorige boeken is duidelijk gebleken dat zij niet meteen het doel hebben de grammatica van de Afrikaanse taal toe te lichten: Afrikaans vir tersiêre studie richt zich vooral op algemene taalkunde. Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans. Norme vir Afrikaans besteedt vooral aandacht aan “die ‘norme’ wat ‘n mens in gedagte moet 92 .

Indeling van het boek Het boek bestaat uit 10 hoofdstukken die elk een bepaald taalaspect behandelen. Carstens zelf beschrijft zijn boek Norme vir Afrikaans als volgt: “Dis aanvanklik geskryf met as teikengroep tweedetaalsprekers van Afrikaans en veral sodanig sprekers wat al iets weet van die grammatika van Afrikaans. Taalnorme: ‘n algemene perspektief 2. Dit zijn de verschillende hoofdstukken: 1.M.” Op de achterflap van het boek staat ook nog te lezen dat het een omvattend en uiterst bruikbaar hulpmiddel is voor zowel de student als de docent Afrikaans. Universele norme 3.2. Rhodes University (Grahamstad) en ook aan talle onderwyskolleges en technikons.hou by die praktiese gebruik van Afrikaans. Universiteit van Oranje Vrystaat. Eksterne norm: die norm van die Standaardtaal 7. Konvensies by die skryf van briewe in Afrikaans De eerste twee hoofdstukken schetsen het kader waarin het hele boek geplaatst kan worden: de beginselen en de ideeën die aan de basis van het begrip ‘norm’ liggen worden besproken om zo een beter inzicht te krijgen in de opstelling van het boek. Universiteit van Port Elizabeth. Interne norme van Afrikaans: sintaksis en morfologie 4. Universiteit van Natal. W.A.” [persoonlijke correspondentie] 3. Sedertdien het die boek geblyk ook bruikbaar te wees vir moedertaalsprekers van Afrikaans en word dit voorgeskryf aan verskeie universiteite: Randse Afrikaanse Universiteit. die identifisering van belangrike en nuttige bronne van taaladvies. Ek het al gehoor dat skoolkinders graag die boek gebruik om inligting te kry en dit word ook sterk aanbeveel as inligtingsbron vir onderwysers. Eksterne norm: die norm van spelling en interpunksie 6. Eksterne norm: die norm van styl 9. Eksterne norm: die norm van taalsuiwerheid 8. die beginsels onderliggend aan hierdie norme en. Interne norm van Afrikaans: semantiek 5. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys. Deze twee 93 . Eksterne norm: die norm van taalhandboeke en woordeboeke 10.6. Sommige gaan specifiek over het Afrikaans.” Hierbij gaat het vooral om “studente wat nie moedertaalvaardig in Afrikaans is nie. in die besonder. andere zijn ook toepasbaar op andere talen.

Vooral hoofdstuk 3. Zoals in de opmerkingen over de inhoud van het boek al gezegd is. zullen in deze paragraaf besproken worden.hoofdstukken behandelen dus niet uitsluitend de Afrikaanse taal.3.m.6.en foutenanalyse opgesteld in het begin van deze paper De fouten die de studenten maakten kunnen met behulp van deze hoofdstukken verklaard en verbeterd worden: alle aspecten die in de foutenanalyse aan het licht kwamen. Norme vir Afrikaans heeft ook een pedagogische grondslag: achteraan in het boek bevindt zich immers nog een aantal bladzijden met vragen per hoofdstuk die kunnen helpen bij de verwerking van de leerstof. De andere hoofdstukken kan men eveneens toepassen op het Nederlands of op een andere taal: het hoofdstuk over styl bijvoorbeeld vertelt dat doeltreffende communicatie bevorderd wordt door een heldere en eenvoudige schrijfstijl. Ook de aspecten die in het hoofdstuk Konvensies by die skryf van briewe in Afrikaans aangehaald worden. In de volgende paragraaf zullen vooral aspecten uit hoofdstuk 3 behandeld worden. maar geven informatie die ook op andere talen toepasbaar is. 94 . worden immers in deze hoofdstukken uitgelegd. maar ook wel hoofdstukken 4 en 5 sluiten het best aan bij de probleem. Ook de taalaspecten waarover in dit boek nog extra informatie gegeven wordt. zal het hierbij vooral gaan om hoofdstuk 3 dat de syntaxis en de morfologie behandelt. zijn universeel. Hoofdstuk 4 bevat echter ook veel niet-Afrikaanse informatie die toepasbaar is op taal in het algemeen. Alle taalaspecten die van het Nederlands verschillen en die nog niet aan bod zijn gekomen in de probleemen foutenanalyse of in één van de vorige boekbesprekingen zullen behandeld worden.e. 3. Wat er gezegd wordt over het Standaardafrikaans en de invloed van andere talen op het Afrikaans vertoont vele gelijkenissen met het Nederlands. blijkt onder andere uit het feit dat de auteur bij ongeveer elke paragraaf verwijst naar andere toonaangevende publikaties betreffende het bepaalde aspect dat behandeld werd. De hoofdstukken 6 t. Ook hoofdstuk 4 (semantiek) en hoofdstuk 5 (spelling) bevatten interessante informatie die verwerkt zal worden in deze paragraaf. Opvallende taalaspecten Norme vir Afrikaans gaat uitgebreid in op de Afrikaanse grammatica. 10 bevatten weinig echt ‘Afrikaanse’ informatie. Dat Norme vir Afrikaans een degelijk boek is.

. In een paragraaf die de zelfstandige naamwoorden behandelt die meer dan één meervoudsvorm hebben.2. Woordenschat 3. Om niet in herhaling te vallen.2. Vele regels komen overeen met die van het Nederlands. Deze worden in het Afrikaans op dezelfde manier gevormd als in het Nederlands. Het volgt hierbij de herziene regels die in 1991 vastgelegd werden in de AWS (Afrikaanse Woordelys en Spelreëls). Maar zoals met alle regels zijn er ook in de Afrikaanse taal uitzonderingen.3. 3. Meervoud Hoofdstuk 4 gaat over de semantiek. is het waarschijnlijk het best om te wijzen op de Afrikaanse regels die verschillen met het Nederlands. Het blijft natuurlijk moeilijk via een geschreven tekst bepaalde klanken te beschrijven. Bijvoeglijke naamwoorden die op -s eindigen. Spelling In hoofdstuk 5 van Norme vir Afrikaans wordt de spelling zeer grondig behandeld.broser .6.1.verste 3.varser .verser . Een verschil dat niet aan bod kwam in Bobbejane of bavianen zijn de trappen van vergelijking.6.3. Aangezien vele spellingregels dezelfde zijn als in het Nederlands.brooste vers .3.brozer . Verbuiging 3.varsste Nederlands: broos .1. maar dit hoofdstuk geeft op een overzichtelijke en duidelijke manier alle spellingregels weer. zal ik dan ook niet verder ingaan op deze verschillen.3.3. Uitspraak Interessant aan hoofdstuk 6.. Eksterne norm: die norm van die Standaardtaal is dat het een overzichtelijke weergave bevat van de verschillende klanken die het Afrikaans kent (p. De meeste aspecten zijn al aan het licht gekomen in de andere boeken. 251 ff).1.6. Het is moeilijk om een overzicht te geven van de Afrikaanse spelling zonder onvolledig te zijn.3.6.1. In de boekbespreking van Bobbejane of bavianen werden deze spellingsverschillen al behandeld.2.1. wijst Carstens erop dat er bepaalde 95 .6.broosste vars . worden echter anders gespeld: Afrikaans: broos .

bij meerlettergrepige adjectieven daarentegen gebeurt dit meestal wel. Adjectieven Carstens haalt Van Schoor aan wanneer het gaat om de verbuiging van adjectieven: “die verbuiging in hierdie verband is ‘taamlik onvas’”.wat al vaker in dit werkstuk aan bod gekomen is. • Het verschijnsel van adjectieven die een andere vorm krijgen bij predicatief gebruik wordt in dit boek eveneens bevestigd. maar die in het meervoud van elkaar verschillen: • bal: • blad: • kus: • maat: balle (bijvoorbeeld rugbyballe) bals (dansparty) blare (van een boom) blaaie (bladzijden van een boek) kuste (zeekusten) kusse (zoenen) maats (vrienden) mate (afmetingen) 3.3. Wat zeker is..2. In Norme vir Afrikaans wordt uitgebreider op het adjectief ingegaan dan in de andere boeken.. 3. soms is het optioneel.en foutenanalyse (en in Bobbejane of bavianen) besloten werd: • Eenlettergrepige adjectieven in een attributieve funktie worden niet verbogen.3.6.2. Deze regels komen grotendeels overeen met wat reeds in de probleem.3. Voorzetsels Een opvallend kenmerk in de Afrikaanse taalstructuur is het gebruik van vir voor bepaalde directe objecten .naamwoorden zijn waarvan de meervoudsvorming verschilt naargelang de betekenis die men aan het naamwoord geeft: het gaat hierbij om woorden die in het enkelvoud homoniemen zijn. Toch probeert hij ook regels op te stellen om de verbuiging van het adjectief vast te leggen. • Ook in dit boek wordt er een onderscheid gemaakt tussen letterlijk of figuurlijk gebruik van het adjectief. Het opvallendste aspect bij deze bespreking is eigenlijk dat uitzonderingen de regel zijn. is dat het vooral in de 96 . Soms is het gebruik ervan verplicht.6.

doen.) Bij de verbinding werkwoord + bijwoord + persoonsobject is het voorzetsel vir verplicht.) Bepaalde werkwoorden zoals belet..) Als het directe object voor het indirecte object wordt geplaatst.. (Vraag hem alstublieft hoe laat het nu is. beveel.) Vra asseblief vir hom hoe laat dit nou is.spreektaal gebruikt wordt. stuur. dan is het gebruik van vir verplicht: Hy het ‘n ruiker vir (aan) haar gegee. (Breng mij de hamer. zoals geïllustreerd wordt in het volgende voorbeeld: Ek het vanoggend vir Jannie raakgeloop. . (Míj hebben ze gevraagd om . (Niets zal Jan tevreden stellen.) • Niks sal (vir) Jan tevrede stel nie. vergewe. bring. (Hij geeft hem een klap.. worden vaak gebruikt in combinatie met vir: Bring vir my die hamer.) Vir kan ook in de plaats van een ander voorzetsel gebruikt worden: Luister nou mooi vir (na) my. vra.. dan gebruikt men ook het voorzetsel vir: Vir my het hulle gevra om.) 97 ... (Luister nu mooi/goed naar mij. Norme vir Afrikaans onderscheidt verschillende toepassingen van het voorzetsel vir: Zo is de constructie met vir bij persoonsobjecten optioneel in zinnen zoals: • Hy gee (vir) hom ‘n klap.) Wanneer men het persoonsobject wil beklemtonen. (Hij heeft een ruiker aan haar gegeven. (Ik ben vanochtend Jannie tegengekomen.

) Hulle het vir hom gevang. . de volgorde van persoonlijke voornaamwoorden in zinnen.. geslachtsaanduiding bij persoonlijke voornaamwoorden en het gebruik van hierdie en daardie. en bij levenloze voorwerpen (motors.).. Het voornaamwoord dit wordt veel gebruikt in het Afrikaans. Zoals reeds is opgemerkt in de bespreking van N. regering. bij soortnamen (gras. vleis. Wanneer ik deze gegevens vergelijk met mijn eigen foutenanalyse. In het Afrikaans wordt sy enkel gebruikt voor mensen en dieren die het vrouwelijke geslacht hebben. voor verzamelnamen waar de klemtoon ligt op de eenheid van de referent (kerk.. kommissie. Hy wordt gebruikt voor mensen en dieren van het mannelijke geslacht. . Carstens merkt op dat enkel wanneer men beleefd of hoffelijk wil overkomen.en foutenanalyse). Voornaamwoorden Als het gaat over de Afrikaanse voornaamwoorden.3. Het komt ook vaak in afwisseling met hy voor: My potlood is weg en nou kan ek dit/hom nie kry nie. Het kan zowel naar abstracte als naar concrete dingen verwijzen. melk.. stede.. rivier. is de gebruikelijke volgorde voor de persoonlijke voornaamwoorden in het Afrikaans ‘ek en hy’ en niet ‘hy en ek’ zoals in het Nederlands (en vele andere talen) het geval is. (Mijn potlood is weg en nu kan ik het niet vinden. men in het Afrikaans de ‘Nederlandse’ volgorde zal overnemen.) 3. terwijl dat voor Nederlandstaligen wel problemen met zich meebrengt (cf.6. probleem.N. worden in het boek de volgende probleemgebieden aangeduid: de betrekkelijke voornaamwoorden. lande. (= emotioneel geladen) (Zij hebben hem gevangen.). blijkt dat de bezittelijke voornaamwoorden in dit boek niet vermeld worden.).) 98 . de reflexieve voornaamwoorden.En tenslotte kan ook het uitdrukken van emotie een rol spelen bij het gebruik van vir: Hulle het hom gevang. .4. Hoofdstuk 3 van het boek Norme vir Afrikaans bevat ook een paragraaf die de geslachtsaanduiding bij persoonlijke voornaamwoorden behandeld.. skepe. Voor de rest gebruikt men hy en dit. (= neutraal) (Zij hebben hem gevangen.

Natuurlijk worden ook de aanwijzende voornaamwoorden behandeld in dit boek. Interessant is dat wanneer men in het Afrikaans wil zeggen “Dat is mijn auto” men de volgende constructie gebruikt: “Dit is my motor daardie” - en niet “Daardie is my motor”.

3.6.3.5. Vervoeging Het verschil tussen passief en actief wordt duidelijk geïllustreerd in hoofdstuk 8, Die norm van styl: • Tegenwoordige tijd Topsport saai die wedstryd uit. (Topsport zendt de wedstrijd uit.) Die wedstryd word deur Topsport uitgesaai. (De wedstrijd wordt door Topsport uitgezonden.) • Verleden tijd Topsport het die wedstryd uitgesaai. (Topsport zond de wedstrijd uit.) Die wedstryd is (*was) deur Topsport uitgesaai. (De wedstrijd werd / is door Topsport uitgezonden.) • Toekomende tijd Topsport sal die wedstryd uitsaai. (Topsport sal de wedstrijd uitzenden.) Die wedstryd sal deur Topsort uitgesaai word. (De wedstrijd zal door Topsport uitgezonden worden.) Onder invloed van het Engels gebruiken Afrikaanstaligen bij de passiefvorming in de verleden tijd vaak de vorm ‘was’: He was injured: *Hy was beseer. Soms kan in de verleden tijd toch ‘was’ gebruikt worden, namelijk wanneer het gaat om ‘voltooidheid’ aan te duiden:

99

Toe hy daar aankom, was die klavier reeds verskuif. (Toen hij er aankwam, was de piano reeds verschoven)

3.6.3.6. Negatie In het boek Norme vir Afrikaans wordt de ontkenning beschouwd als een van de meest problematische aspecten in de Afrikaanse syntaxis. De behandeling van dit onderwerp komt overeen met wat er in de andere boekbesprekingen over gezegd werd. Carstens wijst er echter op dat de tweede ‘nie’ -die normaal gezien steeds de laatste plaats in een zin inneemt- om stilistische redenen soms ook vroeger geplaatst mag worden: Ek het nie vergeet nie dat dit juis hy was wat ons al die ellende besorg het. (Ik ben niet vergeten dat hij het juist was die ons al de(ze) ellende bezorgd heeft.)

3.6.3.7. Woordorde Hoofdstuk 3 dat syntaxis en morfologie behandelt, besteed ook aandacht aan de afwijkende volgorde na het onderschikkend voegwoord ‘dat’. Zoals reeds gebleken is uit de voorgaande besprekingen zijn de volgende zinnen in het Afrikaans allebei mogelijk: Ek dink dat hy dit gesê het. Ek dink hy het dit gesê. (Ik denk dat hij dit gezegd heeft.) Carstens merkt hierbij op dat Afrikaanstaligen vaak fouten tegen de werkwoordsvolgorde maken, bij Nederlandstaligen heb ik deze fout niet opgemerkt: *Ek dink dat hy het dit gesê.

3.6.3.8. Andere 3.6.3.8.1. Interpunctie Wat de interpunctie betreft, is er een aspect dat ook al aan bod is gekomen in de bespreking van N.N., namelijk de kommapunt.

100

Voor de volgende voegwoordelijke bijwoorden wordt de kommapunt gebruikt: dus, derhalwe, daarom, gevolglik, nogtans, tog, nietemin, inteendeel: Meneer Smal was siek; dus/derhalwe het hy tuis gebly. (Meneer Smal was ziek, dus is hij thuisgebleven/derhalve bleef hij thuis). Wanneer voegwoorden worden weggelaten, wordt ook de kommapunt gebruikt: Hy kan nie vark vang nie; sy bene is te krom. (want) (Hij kan geen varken vangen, zijn benen zijn te krom.) In N.N. wordt deze regel bevestigd, het boek So werk Afrikaans echter vermeldt dit niet in zijn bespreking van de kommapunt.

3.6.4. Conclusie
Het was erg moeilijk om aan geschikt lesmateriaal Afrikaans te geraken. Norme vir Afrikaans maakte dit gebrek aan informatie en feedback -vooral dit laatste- goed. In het beperkte aantal boeken Afrikaans dat ik kon verzamelen, wordt dit boek twee keer in de bibliografie vermeld. Daarnaast werd het me ook nog aangeraden door twee ZuidAfrikaanse professoren. Het boek behandelt de Afrikaanse grammatica dan ook tot in het detail. Daarom durf ik ook besluiten dat Norme vir Afrikaans als één van de betere grammatica’s beschouwd kan worden. Het boek Norme vir Afrikaans is zeer degelijk geschreven. Ongeveer elke paragraaf wordt namelijk besloten met de vermelding van andere toonaangevende publikaties die verder ingaan op dat wat in de bepaalde paragraaf besproken werd. Alle grammaticale aspecten die in de probleem- en foutenanalyse en de boekbesprekingen aan bod kwamen, zijn ook in dit boek terug te vinden. Het is gebleken dat bepaalde hoofdstukken niet echt voor mijn onderzoek van toepassing zijn (dit was trouwens bij alle boeken het geval). Hierbij denk ik bijvoorbeeld aan de hoofdstukken die gingen over het begrip ‘norm’, of het hoofdstuk dat inging op het schrijven van brieven. De informatie die hierin verschaft wordt, is toe te passen op verschillende talen en is dus niet typisch Afrikaans te noemen. In dit boek worden de verschillende aspecten in het Afrikaans systematisch aangepakt. Vooral de hoofdstukken over de syntaxis en de spelling van het Afrikaans bevatten nuttige informatie die de aspecten aangehaald in de foutenanalyse toelichten. Ook het overzicht van het Afrikaanse klanksysteem is erg
101

Aangezien Norme vir Afrikaans het volledigst is van alle boeken die ik heb.. die norm van styl. verdient het een belangrijke plaats bij de verdere uitwerking van de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. In het Nederlandse taalgebied zou men zulke boeken al snel als grammatica benoemen. In het voorwoord echter wordt gezegd dat het niet de bedoeling van het boek is om normatief voor te schrijven: “My doel is nie om streng ‘normatief’ te wil ‘voorskryf’ hoe Afrikaans gebruik móét word nie. Ook de titels van de hoofdstukken wijzen hierop: die norm van spelling en interpunksie. De titel Norme vir Afrikaans doet vermoeden dat het boek een sterk prescriptief karakter heeft.” De hele toon van het boek voelt wel anders aan dan wat hier gezegd wordt. 102 . konvensies by die skryf van briewe in Afrikaans.. maar eerder om aan die hand van (a) ‘n sorgvuldige waarneming van die taalgebruik en (b) kontrolering in die nodige bronne leiding te probeer gee met die hantering van praktiese taalkwessies. In het voorwoord benoemt het zichzelf als een “gebruikshandleiding wat daarop gemik is om die onsekere taalgebruiker te help om sélf die patrone en voorkeure in die taal te ontdek. Die gebruik van die term ‘norme’ in die titel van die boek impliseer daarom nie noodwendig ‘n enge ‘voorskriftelikheid’ of ‘prescriptivisme’ nie. maar eerder ‘n ‘leiding’ of ‘hulp’ met die oog op ‘n groter taalvaardigheid van die Afrikaanse taalgebruiker. Opvallend bij dit boek -dat nochtans door velen als een van de betere grammatica’s wordt beschouwd.is dat het zichzelf geen grammatica noemt.interessant. . Als men werkelijk niet wil ‘voorskryf’ zou men misschien betere (een) andere titel(s) kiezen.” De ondertitel bevestigt dit: ‘Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans’.

het laatste jaar van de middelbare school in Zuid-Afrika.2. Dit is dan ook de reden waarom ik professor Ninon Roets van de taaldienst van de R. Het boek maakt deel uit van een reeks: dit deel bouwt voort op Keurige Afrikaans voor Standerd 9.A. (Randse Afrikaanse Universiteit) vroeg of ze me een handboek Afrikaans kon aanraden dat voor moedertaalsprekers werd opgesteld. behandelt het meer dan alleen maar grammaticale aspecten.1. Aangezien het Nederlands en het Afrikaans veel gelijkenissen vertonen.7. P. werd vanuit Engelstalig oogpunt geschreven. 10 ‘n nuttige studieboek vir die leerling en ‘n doeltreffende hulpmiddel vir die onderwyser(-es) sal wees.7. 1987. Standerd 10. het Afrikaanse taalsysteem (grammaticale aspecten). In het voorwoord wordt besloten dat “ Keurige Afrikaans vir st. is Keurige Afrikaans geschreven voor Standerd 10. 3.7.Pretoria: Nasou Beperk. e. Keurige Afrikaans Meyer. Indeling van het boek Aangezien Keurige Afrikaans een handboek voor middelbare scholieren is.S. Steeds wordt de vraag gesteld wat voor Engelstaligen moeilijk is bij het leren van het Afrikaans.” 3.3.U. Het boek bestaat uit 20 hoofdstukken: 103 . Afrikaanse letterkunde en toetsmateriaal. Doelstelling en doelgroep van het boek Een aantal boeken dat in deze paper besproken werd. In het voorwoord wordt duidelijk gemaakt dat de leerstof die in dit boek behandeld wordt. Zoals uit de ondertitel van het boek al blijkt. voldoet aan “al die vereistes van de nuwe kernsillabus vir Afrikaans Eerste Taal Hoërgraad”: het zijn dus Afrikaanstalige scholieren die dit boek gebruiken. bevatten deze boeken veel overbodigs.a. Het boek kan in vier componenten ingedeeld worden: taalvaardigheden. Het boek Keurige Afrikaans werd me onmiddellijk door haar toegestuurd. Keurige Afrikaans.

6. 7. 15. Leesen schrijftekens. Dit hoofdstuk doet dienst als inleiding op hoofdstuk 16 waarin proza. 18. Hoofdstukken 5 tot en met 14 gaan over het gebruik van het Afrikaanse taalsysteem.. Hoofdstuk 15 behandelt verschillende stijlfiguren en geeft uitleg over beeldspraak en versleer. 2. In het tweede hoofdstuk wordt het accent gelegd op mondeling taalgebruik. 16. In het eerste hoofdstuk wordt naast articulatie en voordracht ook aandacht besteed aan stillezen. 20. 12. 17. 13. semantiek. 4. afkortingen.en woordgebruik Taalsuiwerheid en Anglisismes Ons woordeskat Stylleer Literatuurstudie Toetsoefeninge Gemengde toetsoefeninge Toetsoefeninge Eksamenvraestelle De eerste vier hoofdstukken stellen verschillende taalvaardigheden centraal. syntaxis. 104 . 5. zo worden er bijvoorbeeld groepsbesprekingen en debatten behandeld.: zowel specifiek Afrikaanse elementen als universele taalaspecten worden behandeld. woordsoorten. 14.1. . 8. 10. 9. spelling.. Het derde hoofdstuk gaat over het zelf schrijven: hoe wordt een tekst opgebouwd? Het vierde hoofdstuk tenslotte bevat enkele oefeningen op begrijpend lezen. 11. morfologie. poëzie en drama van Zuid-Afrikaanse bodem behandeld worden. Lees M ondelinge stelwerk Skriftelike stelwerk Begrip Leestekens en skryftekens Afkortings en simbole Klankleer en spelling Vormleer Woordsoorte Sinsleer Betekenisleer Idiomatiese taal. woordenschat. 19. idiomatische uitdrukkingen. 3.

3.7.1. Het hoofdstuk dat de woordsoorten behandelde. Woordenschat Uitbreiding van de woordenschat komt aan bod in de verschillende lees. stelde echter enkele nieuwe dingen centraal.Aan de hand van de vragen uit de hoofdstukken 16 tot en met 20 kan de kennis van de geziene leerstof worden getoetst. 3.2. Hoe woorden worden samengesteld wordt ook nog verklaard in hoofdstuk 8 dat gaat over de morfologie. De regels die in dit hoofdstuk worden aangehaald.7. De Afrikaanse spelling wordt behandeld in hoofdstuk 7.2. M eervoud 105 . Daarnaast moet men ook nog rekening houden met het feit dat dit boek opgesteld is voor Afrikaanstalige scholieren uit het laatste jaar middelbaar onderwijs. Uit deze opsomming blijkt dat Keurige Afrikaans grondig ingaat op alle aspecten die te maken hebben met woordenschat.3. terwijl in 1991 de herziene spelling ingevoerd werd. die dus geen behoefte meer hebben aan de behandeling van de basiselementen van het Afrikaans.7. Verbuiging 3.en foutenanalyse ook al vele opvallende taalaspecten aan het licht.3. Verder wordt nog aandacht besteed aan idiomatisch taalgebruik (hoofdstuk 12) en de invloed van het Engels op de Afrikaanse taal (hoofdstuk 13). 3.7. komen (grotendeels) overeen met het Nederlands. De spellingregels zijn echter niet recent: het boek werd gepubliceerd in 1987. maar vooral in hoofdstuk 14 dat “die omvang en geskakeerdheid” maar ook “die herkoms en samestelling van ons woordeskat” behandelt. 3. Daarom zijn de taalaspecten die in dit boek aan bod komen al grotendeels behandeld.3.en spreekoefeningen in het boek.1. Naast de zes andere boekbesprekingen kwamen in de probleem. Het zijn echter niet alleen deze laatste hoofdstukken die de kans bieden om het lesmateriaal te verwerken: door het hele boek heen worden oefeningen aangeboden die betrekking hebben op de behandelde leerstof. Opvallende taalaspecten Keurige Afrikaans is het zevende boek dat in dit deel besproken wordt.

Maar bij het woord vergadering kan men dan weer kiezen: vergaderings of vergaderinge. Dit werd ook al in Bobbejane of bavianen aangehaald. hebben sommige Afrikaanse werkwoorden echter twee verschillende deelwoorden . 3. . herinneringe/-s.. versterkinge/-s.7. Zo schreef een student bijvoorbeeld kettinge. Uit het rijmwoordenboek X blijkt inderdaad dat er geen afgeleide persoonsnamen op -ing alleen bestaan. terwijl men in het Afrikaans alleen kettings gebruikt. Waar het Nederlands slechts één (sterke) vorm kent. . Ondanks deze punten van kritiek zijn de drie regels die in Keurige Afrikaans besproken worden toch doeltreffend om (de meeste) woorden op -ing correct te vervoegen. torings (torens). drenkelinge.2. In dit boek worden bij de bespreking van de zelfstandige naamwoorden (in hoofdstuk 9) de regels gegeven in verband met de meervoudsvorming bij woorden op -ing: • Afgeleide persoonsnamen op -ing krijgen een -e in het meervoud: verstekelinge. Keurige Afrikaans maakt duidelijk wanneer men welke vorm moet gebruiken: het hangt er namelijk van af of het om de letterlijke of de figuurlijke betekenis van het adjectief gaat: Zwakke vorm (letterlijk): ‘n geskende gedenkteken ‘n gebreekte ruit 106 Sterke vorm (figuurlijk): geskonde eer ‘n gebroke gesin . Een derde opmerking betreft het woord koning (meervoud konings).2.. • Bij andere afgeleide woorden op -ing of -ling komen zowel -e als -s voor: bedenkinge/-s. swerwelinge.In de probleemanalyse werd de meervoudsvorming door meerdere studenten als moeilijk ervaren: in het Afrikaans gebruikt men immers soms de s-uitgang waar Nederlandstaligen de e-uitgang zouden verwachten.. Adjectieven Net zoals in het Nederlands kan een deelwoord ook als adjectief gebruikt worden. dorings (doornen)..3. Dit woord kan in geen enkele categorie geplaatst worden. . Hierbij kan opgemerkt worden dat in de eerste categorie enkel woorden op -ling aangehaald worden.een zwakke en een sterke vorm. • Onafgeleide zaaknamen op -ing krijgen enkel -s: horings (horens)... En afgezien van deze afgeleide persoonsnamen lijken ook andere afgeleide woorden op -ling (zoals die in de derde categorie voorgesteld worden) niet voor te komen.

. worden in hoofdstuk 9 (Woordsoorte) de voornaamwoorden zeer kort behandeld.. De verschillende soorten voornaamwoorden worden aangehaald. (Jou liefhebben is meer dan.. Voornaamwoorden Net zoals de voorzetsels. Eerst wordt verklaard wat een voorzetsel is en daarna worden er enkele voorbeelden gegeven. waarna er een aantal voorbeelden volgen. Vervoeging De informatie over de vervoeging van werkwoorden komt overeen met wat in de andere boekbesprekingen is gezegd.3. Al deze informatie is in de voorgaande boekbesprekingen al aan bod gekomen. maar vermeldt erbij dat “om te” dikwijls weggelaten wordt: 107 . 3.) Keurige Afrikaans geeft gelijkaardige voorbeelden.4.) • Die komitee oor openbare sake (Het comité van openbare zaken) • In ‘n eksame slaag Voor een examen slagen 3.N. Voorzetsels bedorwe kinders ‘n geslote klub Het voorzetsel wordt in dit boek kort behandeld. Net zoals in N..7. haal ik ook hier een aantal voorbeelden aan van bepaalde uitdrukkingen die in het Afrikaans met een ander voorzetsel gepaard gaan dan in het Nederlands: • Dit sny na albei kante. (Het snijdt aan beide kanten.bederfde voedsel ‘n gesluite hek 3.3.7. Er is echter een klein verschil: in het boek Bobbejane of bavianen werd gezegd dat de infinitief in het Afrikaans niet zelfstandig kan voorkomen zonder “om te” te gebruiken: Om jou lief te hê is meer as.3.5.3.7.

) 3. net zoals opgemerkt werd in Norme vir Afrikaans.3. Zoals reeds werd aangehaald in voorgaande boekbesprekingen heeft dit als voordeel dat men -als anderstalige.• Vloek is ‘n lelike gewoonte.) • Die knaap leer skiet. In tegenstelling tot sommige andere boeken wordt er enkel verwezen naar het Engels als dit nodig is (bijvoorbeeld in de hoofdstukken over taalzuivering en woordenschat).4.7.zo kennis kan maken met wat voor moedertaalsprekers zelf moeilijk is in het Afrikaans. maar men geeft twee voorbeeldzinnen en stelt dan de vraag: “Hoe verskil die laaste twee sinne? Watter een verkies jy?” De twee voorbeelden die hier bedoeld worden zijn de volgende: Ons kon nie voorkom dat ander mense ook die verkeerde pad kies en kosbare tyd verspil nie. Het boek behandelt niets nieuws wat deze categorie betreft.7. Ons kon nie voorkom nie dat ander mense ook die verkeerde pad kies en kosbare tyd verspil.7. (De jongen leert schieten. Het is interessant om dit in het achterhoofd te houden bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans. Dit wordt niet expliciet gezegd. (We konden niet voorkomen dat andere mensen ook de verkeerde weg kozen en kostbare tijd verspilden. laat Keurige Afrikaans doorschijnen dat om stilistische redenen de tweede nie vroeger in de zin geplaatst mag worden. Woordorde De woordorde wordt in dit boek niet apart besproken. Negatie In de bespreking van de ontkenning (in hoofdstuk 10: Sintaksis).) 3.3. (Vloeken is een lelijke gewoonte. maar is verwerkt in andere hoofdstukken. Conclusie Keurige Afrikaans bekijkt het Afrikaans vanuit het Afrikaans. 108 . 3.6.7.

Als handboek in het laatste jaar van het middelbare onderwijs is Keurige Afrikaans wel een geschikt werk: de Afrikaanse taal wordt vanuit verschillende hoeken belicht en de theorie wordt aangevuld met de nodige praktische oefeningen. De meesten zullen immers na hun laatste jaar secundair onderwijs niet meer in aanraking komen met het vak Afrikaans. schrijf.en foutenanalyse aanvullen. aangezien het boek ontwikkeld werd voor moedertaalsprekers.en spreekvaardigheden. wordt er meer in behandeld dan alleen maar grammaticale aspecten. Dit maakt het ook interessant om te zien wat er nog aan de scholieren wordt meegegeven voor ze het schoolsysteem achter zich laten. Keurige Afrikaans is voor de meeste scholieren waarschijnlijk het laatste boek Afrikaans dat hen nog iets vertelt over hun eigen moedertaal. Als hulpmiddel bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen echter biedt het boek niets meer dan enkele aspecten die de gegevens uit de probleem. De laatste hoofdstukken behandelen dan weer de ZuidAfrikaanse literatuurstudie. De overige hoofdstukken daarentegen (hoofdstukken 5 tot en met 14) bevatten wel wat nuttige informatie over de verschillende aspecten van de taal.Het boek voldoet aan de normen opgelegd door de kernsyllabus “Afrikaans Eerste Taal Hoërgraad”. Bij het onderzoek naar het Afrikaans als vreemde taal kan men met zulke hoofdstukken natuurlijk niet echt veel aanvangen. het leerplan Afrikaans voor Standerd 10. Wel is het zo dat er niet veel aandacht wordt besteed aan de basisregels van het Afrikaans. Aangezien het boek opgesteld is volgens het leerplan Afrikaans. 109 . Zo zijn de eerste vier hoofdstukken gericht op lees-.

is eenvoudig: deze indeling komt overeen met de volgorde waarin de boeken in mijn bezit kwamen. Teach yourself Afrikaans en Bobbejane of bavianen zouden drie aparte delen vormen. De gegevens die zowel in de analyses als in de boekbesprekingen aan bod kwamen. De bespreking van de verschillende boeken zorgde ervoor dat ik feedback kreeg op de resultaten van de probleem.en foutenanalyse. Norme vir Afrikaans werd op mijn verzoek meegebracht door Anna Vorster. Het eerste boek Afrikaans vir tersiêre studie werd door Kris Van de Poel gekocht tijdens de studiereis in augustus 1995. Een andere -misschien betere. Ik besprak zeven boeken die elk op hun eigen manier de Afrikaanse taal behandelen. De derde en laatste groep bevatte de boeken die rechtstreeks geïmporteerd werden uit Zuid-Afrika. M en kan dus besluiten dat de volgorde van de boekbesprekingen. zullen leiden tot de uiteindelijke ontwikkeling van de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen.volgorde zou kunnen steunen op het doel dat voor ogen werd gehouden bij het ontwikkelen van de boeken. N. Hierbij gaat het om Bobbejane of bavianen en Teach yourself Afrikaans. werd mij toegestuurd door professor Ninon Roets van de Randse Afrikaanse Universiteit. en So werk Afrikaans vormden één groep aangezien ze beide gebruikt worden bij de cursus Afrikaans gedoceerd op UA-UIA De volgende twee boeken hoorden dan weer bij elkaar omdat ze de enige werken zijn die in Vlaanderen vlot gekocht kunnen worden. die gebruikt wordt in dit deel. Tussen de bespreking van het cursusmateriaal Afrikaans en de ontvangst van de laatste boeken zit zo’n viertal maanden. De reden waarom ik deze zeven boeken in die volgorde behandeld heb. die besproken werd in het begin van deze paper.8. Bij deze alternatieve indeling zouden er 5 groepen onderscheiden kunnen worden: N. heb kunnen bemachtigen. So werk Afrikaans en Afrikaans vir tersiêre studie een tweede. 110 . Vergelijking van de boeken In dit derde hoofdstuk behandelde ik het lesmateriaal Afrikaans dat ik. In de inleiding deelde ik de boeken in drie groepen in. Keurige Afrikaans. Het deel Lesmateriaal Afrikaans heb ik dan ook over deze vier maanden geschreven: telkens als ik een nieuw boek vond. vaak na veel zoekwerk. tot stand is gekomen op pragmatische basis. de docente Afrikaans. die behandeld zal worden in het vierde hoofdstuk van deze paper. en Keurige Afrikaans.N. en Norme vir Afrikaans zouden samen een groep vormen. Het derde boek. vulde ik mijn gegevens aan.3.N.

aangezien het gaat om studenten die later het onderwijs in zullen gaan als leraren Afrikaans. Beide boeken zijn ontwikkeld om gebruikt te worden tijdens lessen Afrikaans in het hoger onderwijs en veronderstellen een grote voorkennis van de Afrikaanse taal. Uit de bespreking ervan bleek immers dat hoewel de onderwerpen bondig behandeld worden. is dat Norme vir Afrikaans de taalaspecten tot in het detail behandelt -en nog andere bronnen opgeeft waarin nuttige informatie te vinden is. Norme vir Afrikaans kan gezien worden als een aanvulling op N. • So werk Afrikaans en Afrikaans vir tersiêre studie vormen de tweede groep in deze alternatieve indeling.N.terwijl N. wat een interessante inleiding kan zijn voor de beginners. kunnen beide boeken gebruikt worden: N.• Het boek Norme vir Afrikaans en het grammaticadeel van N.N. hebben geen nood aan een bespreking van de basisregels van het Afrikaans. biedt een duidelijk overzicht van het Afrikaans. Toch heeft dit laatste boek ook zijn waarde. hebben als doel de Afrikaanse grammatica op een systematische wijze te benaderen: beide boeken concentreren zich op de belangrijke taalelementen van de Afrikaanse taal. dat als hulpmiddel kan dienen bij het gebruik van het Afrikaans.N. De gebruikers van het boek So werk Afrikaans zijn immers studenten die rechten of communicatiewetenschappen studeren en normaal gezien nooit meer lessen Afrikaans zullen volgen.N. omdat het dieper ingaat op de Afrikaanse grammatica. maar er niet uitgebreid op ingaat. de belangrijkste onderdelen in het Afrikaans even aanstipt. er toch vele nieuwe taalaspecten aan het licht kwamen. Het grote verschil tussen Norme vir Afrikaans en N. Er is echter één groot verschil tussen de doelgroep van So werk Afrikaans en die van Afrikaans vir tersiêre studie: So werk Afrikaans is ontwikkeld voor moedertaalsprekers. Voor de rest heeft zowel So werk Afrikaans als Afrikaans vir tersiêre studie tot doel achtergrondinformatie over de Afrikaanse taal te verschaffen. We kunnen wel besluiten dat de doelgroep van Afrikaans vir tersiêre studie het Afrikaans al goed onder de knie heeft. die hoogst waarschijnlijk het Engels als moedertaal hebben. Het grootste verschil tussen beide boeken is de doelgroep. Voor Nederlandstaligen die het Afrikaans willen leren. terwijl de gevorderden meer aan hun trekken komen met het boek Norme vir Afrikaans.N.. Daarom wil So werk Afrikaans deze 111 . De studenten die deze boeken gebruiken. Zij zitten immers in het hoger onderwijs en hebben gedurende hun secundaire opleiding al voldoende Afrikaanse grammatica gezien. Het boek Norme vir Afrikaans zegt in het voorwoord dan ook dat het ontwikkeld werd om een praktisch naslagwerk te zijn. terwijl Afrikaans vir tersiêre studie tweedetaalsprekers Afrikaans als doelgroep heeft.

Voor Nederlandstaligen behandelt het boek vanwege de verwantschap tussen het Nederlands en het Afrikaans veel overbodige taalaspecten. Naast het feit dat ze te veel kostte. De grammaticale aspecten uit dit boek tonen aan waar moedertaalsprekers zelf waarschijnlijk de meeste problemen mee hebben. . zullen zeker weinig nieuwe 112 . komen via Teach yourself Afrikaans in aanraking met de belangrijkste aspecten van deze taal. waardoor het niet meteen de geschiktste manier voor Nederlandstaligen is om de taal te leren.. de inleidingen op de teksten. Zoals reeds gezegd bestaat er ook een methode die ontwikkeld werd door Linguaphone. moeten niet alleen het Afrikaans kunnen spreken. het laatste jaar van de middelbare school in Zuid-Afrika. omdat het ook in klassituaties gebruikt wordt: het boek is namelijk ontwikkeld voor Standerd 10. Wat interessant is aan Keurige Afrikaans is dat het aantoont wat er van een leerling in het laatste jaar middelbaar onderwijs verwacht wordt betreffende de grammatica. maar die niet in dit deel aan bod is gekomen. Afrikaans vir tersiêre studie verschaft ook achtergrondinformatie. M ensen die van plan zijn naar ZuidAfrika te trekken en die geen enkele notie van de Afrikaanse taal hebben. Op het eerste gezicht lijkt Teach yourself Afrikaans meer Engelse woorden en zinnen te bevatten dan Afrikaanse. De oefeningen. zoals taalvaardigheid en letterkunde. • Teach yourself Afrikaans vormt in zijn eentje een vierde groep. • Keurige Afrikaans zou deel uit kunnen maken van deze tweede groep. Zij die al in aanraking gekomen zijn met het Afrikaans.. is deze methode net zoals Teach yourself Afrikaans vanuit het Engels ontwikkeld. Deze informatie kan gebruikt worden bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. Daarom gaat het boek ook in op andere aspecten van de taal. Aangezien het hier gaat om het secundair onderwijs en niet het hoger onderwijs. maar moeten ook ingelicht zijn over de Afrikaanse taal zelf. maar heeft hier een andere reden voor: de studenten die later het onderwijs in zullen gaan.studenten nog wat informatie geven over het ontstaan van hun taal en over hoe ze juist in elkaar zit. Net zoals So werk Afrikaans heeft ook Keurige Afrikaans moedertaalsprekers als doelgroep. Een andere overeenkomst met de boeken uit de tweede groep is dat ook dit boek niet het doel heeft de basisregels van de Afrikaanse grammatica te behandelen. aangezien het de enige leermethode Afrikaans is die besproken werd in dit deel. vermeld ik het boek liever apart. Voor hen is het een goede introductie. gebruiken immers allemaal dezelfde taal: het Engels. de woordverklaringen. die de Afrikaanse taal dus al machtig zijn.

maar aangezien het Mediaproject een eigen methode ontwikkeld heeft om het Nederlands bij te brengen. Afrikaans vir tersiêre studie. In het Mediaproject staan immers televisiefragmenten centraal. maar zetten andere zaken op het voorplan. zijn dergelijke gegevens overbodig. De thema’s die in het boek aangehaald worden zijn toeristisch geïnspireerd en kunnen zodoende wel eens van pas komen. kan ik het volgende antwoorden: De syllabus die het eindresultaat zal zijn van deze paper. die ervoor zorgen dat de leerders niet alleen in aanraking komen met de Nederlandse taal. Wel is het zo dat het geen leerboek Afrikaans is: na het doornemen van het boek spreekt men geen vloeiend Afrikaans. zal gebruikt worden als basis voor een Mediaprojek Afrikaans voor Nederlandstaligen. enz. Daardoor is er in deze leermethode niet meteen plaats om bijvoorbeeld de Afrikaanse 113 . informatie die nuttig is bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. Het vormt een categorie apart omdat het het enige boek is dat vanuit het Nederlands vertrekt. Het was dan ook niet de bedoeling om een leermethode te ontwikkelen. De boeken uit de eerste groep.N. De uitgebreide boekbespreking in dit deel wees erop dat Bobbejane of bavianen zeer veel informatie verschaft over de verschillen tussen beide talen. Voor Nederlandstaligen die geïnteresseerd zijn in het Afrikaans is dit het interessantste boek. • De laatste categorie bestaat ook uit één boek en dat is Bobbejane of bavianen. de invloed van andere talen op het Afrikaans. Keurige Afrikaans en Teach yourself Afrikaans) concentreren zich niet op het Afrikaanse taalsysteem. De andere boeken (So werk Afrikaans. maar wel om op een aangename manier het Afrikaans toegankelijk te maken voor het grote publiek. en Norme vir Afrikaans.de nodige feedback verschaft bij de gegevens uit de probleem. Norme vir Afrikaans is nog geschikter omdat het de Afrikaanse grammatica veel gedetailleerder bespreekt dan N. aangezien zij enkel en alleen de taal behandelen.elementen ontdekken. maar ook met de maatschappij en de cultuur van de Nederlanden. namelijk N. Op de vraag welke boeken -tezamen met de beide analyses. geven de nuttigste informatie over het Afrikaanse taalsysteem. zoals bijvoorbeeld de geschiedenis van de taal.N. informatie over taal in het algemeen. dat zich spiegelt aan het reeds bestaande Mediaproject Nederlands. praktische toepassingen op het Afrikaans.en foutenanalyse.het geschiktst zijn voor de ontwikkeling van een syllabus. Alle boeken die in dit hoofdstuk besproken werden hebben -elk op hun eigen manier. Het is een heel recent boek dat de verschillen tussen het Afrikaans en het Nederlands op een vlotte manier beschrijft. Op zich kan dit erg interessant zijn.

beschouw ik dan ook Norme vir Afrikaans en Bobbejane of bavianen als de belangrijkste werken bij het ontwikkelen van de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. Dit boek spitst zich immers toe op Nederlandstaligen en belicht de verschillen tussen het Nederlands en het Afrikaans.en foutenanalyse. tenzij als lesonderdeel dat gegenereerd wordt door het videomateriaal. Het ene boek biedt een grondige bespreking van de Afrikaanse grammatica. terwijl het andere de verschillen behandelt tussen de twee talen die betrokken zijn bij het opstellen van de syllabus. 114 . Toch hebben So werk Afrikaans. Afrikaans vir tersiêre studie. wordt er uitgebreider ingegaan op het Mediaproject. In het volgende hoofdstuk. Keurige Afrikaans en Teach yourself Afrikaans ook een rol gespeeld bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen.letterkunde of het ontstaan van de taal te behandelen. De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. Naast de probleem. Uit de boekbesprekingen is immers gebleken dat er vaak nog extra taalgegevens aan het licht kwamen in de hoofdstukken waarin wel ingegaan werd op het Afrikaanse taalsysteem. Norme vir Afrikaans gaat het uitgebreidst in op de Afrikaanse grammatica. maar ook het boek Bobbejane of bavianen biedt veel interessante informatie die nuttig kan zijn bij de ontwikkeling van de syllabus.

4.hoofdstuk 4 De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen 4. Aan de hand van deze syllabus zal later een Mediaprojek Afrikaans ontwikkeld worden. bespreek ik eerst twee zaken die essentieel zijn bij het ontwikkelen van deze syllabus Afrikaans. dat ik gemakkelijkheidshalve het Mediaprojek Afrikaans noem. besloot ik om een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen te ontwikkelen. Aan de ene kant wordt er via het pakket woordenschat en spraakkunst aangeboden en worden deze taalelementen op een functionele wijze ingeoefend. Na deze theoretische inleiding op syllabusontwikkeling staat de praktijk centraal in het derde deel van dit hoofdstuk. Het is een aanvullend lespakket waarin taalverwerving wordt gecombineerd met de verwerving van actuele socio-culturele kennis over België en Nederland. In de brochure van het Mediaproject Nederlands wordt het project als volgt gedefinieerd: Het Mediaproject Nederlands is een multimediaal onderwijspakket Nederlands als vreemde taal. Vooraf In dit vierde hoofdstuk zullen de resultaten uit de twee voorgaande hoofdstukken tot één geheel gebracht worden: de informatie uit de probleem.0. Op deze manier wordt het Mediaproject Nederlands doorgelicht. Voor het zover is. Nadat Kris Van de Poel mij het Mediaproject Nederlands toegelicht had. De inspiratiebron: Het Mediaproject Nederlands De studiereis door Zuid-Afrika in de zomervakantie van 1995 zette mij ertoe aan het Afrikaans als onderwerp te nemen voor mijn eindverhandeling. Daarna bespreek ik aan de hand van het boek Course Design van Dubin en Olshtain enkele belangrijke aspecten die voor ogen gehouden moeten worden bij het ontwikkelen van een syllabus. Allereerst wordt het Mediaproject Nederlands voorgesteld.1. aangezien de syllabus Afrikaans de basis zal vormen voor een gelijkaardig project.en foutenanalyse en de gegevens uit de boekbesprekingen zullen de basis vormen voor de uiteindelijke syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. 115 . waarin de uiteindelijke syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen voorgesteld wordt.

Het idee om een dergelijk project op te zetten groeide in 1993.. wat het hele gegeven een authentiek karakter geeft.het zogenaamde nulniveau. in samenwerking met het James Boswell Instituut van de Universiteit van Utrecht. De voorkennis voor niveau 1 en 2 zijn gebaseerd op de taxonomie van het Certificaat Nederlands als vreemde taal (Louvain-la-Neuve). enz.en het NOS-journaal. Om ten volle op de actualiteit te kunnen inspelen is het pakket gebaseerd op thema’s van het BRTN. De nieuwslezer leidt het item in en er volgt een reportage waarin vaak dezelfde elementen worden herhaald. De thema’s worden geselecteerd volgens criteria zoals actualiteitswaarde.of het NOS-journaal. De nieuwsfragmenten vormen een ideaal uitgangspunt: in een korte periode (ongeveer twee minuten) wordt de hele context geschetst van een bepaalde gebeurtenis.. aangeboden taalmateriaal. De reportages zorgen er ook voor dat de leerder met verschillende soorten Nederlands in aanraking komt. Het project loopt al twee jaar en de reacties van de abonnees zijn zeer positief: het lespakket oefent de luistervaardigheid. Het bleek namelijk dat er voor hoger opgeleiden weinig lesmateriaal Nederlands voorhanden was.te verbeteren. De oefeningenreeks wordt aangeboden op twee niveaus: niveau 1 (elementaire kennis) houdt in dat men een elementaire woordenschat bezit van de 1000 meest frequente woorden van de Nederlandse taal en de elementaire structuren die tot het curriculum behoren. Daarom begon men in het academiejaar 19931994 met een proefproject in Denemarken en Wallonië. Binnenkort zal het Initiatief Nederlands ook een derde niveau ontwikkelen waarbij geen specifieke voorkennis van het Nederlands vereist is . Bij het visuele fragment hoort een oefeningenreeks van drie bladzijden. redundantie van informatie. Centraal in het Mediaproject Nederlands is het tekst.en beeldmateriaal uit het BRTN. maar meer nog om te kunnen communiceren over de realiteit die moedertaalsprekers bezighoudt. Het Mediaproject Nederlands wordt wekelijks aangemaakt door het Initiatief Nederlands Centrum voor taal en spraak van de Universiteit Antwerpen. leert nieuwe woorden en grammaticaregels aan en daarnaast brengt het de leerder op de hoogte van de actualiteit. 116 . Niveau 2 (basiskennis) bevat een basiswoordenschat van ongeveer 2000 woorden en ook wat betreft structuren worden er hogere eisen gesteld. wat uiteindelijk leidde tot het Mediaproject Nederlands zoals we het nu kennen.Aan de andere kant neemt het pakket als uitgangspunt dat het niet alleen belangrijk is om de bouwblokken van de taal te leren. Het pakket bevat op dit moment zo’n 160 thema’s en gaf de kans aan een 6000-tal studenten verspreid over de hele wereld om hun kennis van het Nederlands en van de Nederlanden .

Naast de woordenschatoefeningen waarin de voor het thema belangrijke sleutelwoorden en kernbegrippen worden aangebracht, zijn er oefeningen waarin grammaticale problemen behandeld worden aan de hand van de woorden uit het eerste deel. Alle oefeningen uit het Mediaproject volgen een syllabus die opgebouwd is rond de frequente grammaticale en lexico-morfologische problemen van het Nederlands als vreemde taal. Naarmate het project vordert, wordt de syllabus gradueel moeilijker. Tegelijkertijd is de syllabus ook cyclisch geordend, zodat er een herhaling van veelvoorkomende problemen en moeilijke elementen ingebouwd zit. Naast woordenschat en grammatica wordt de inhoud van het fragment gekaderd en uitgediept: inhouds- en opinievragen worden gesteld en discussiethema’s en communicatieoefeningen worden aangeboden, waardoor de luister- en spreekvaardigheid van de leerders getraind wordt. Het doel hiervan is om de leerders de taal te laten gebruiken zoals dat in de realiteit ook het geval is. Elke les bevat ook extra leesmateriaal over het thema in de vorm van artikels uit de geschreven pers. Op deze manier kan ook de lees- en schrijfvaardigheid geoefend worden. Het doel van het Mediaproject Nederlands is immers om de taalleerders concreet en functioneel met taalgebruik te laten omgaan. Het project oefent de vier vaardigheden: de leerders luisteren (en kijken) naar het nieuws, ze maken de oefeningen schriftelijk (en mondeling), ze worden aangemoedigd om over het behandelde thema te discussiëren, ze lezen het extra materiaal en schrijven hiervan een samenvatting, ... De docent wordt op een degelijke manier door het lespakket heen begeleid. Er zijn niet alleen transparanten van de oefeningen (waardoor er gespaard kan worden op copies), maar ook bevat het pakket een correctiesleutel van de oefeningen plus een docentenhandleiding. Deze handleiding geeft een overzicht van de nieuwe woorden en de nieuwe grammaticaelementen die op het betreffende niveau worden ingeoefend. Verder wordt het lesverloop gedetailleerd weergegeven en aangevuld met lessuggesties voor de inleiding, de oefeningen (woordenschat en grammatica) en de thematische uitbreiding. Ook wordt er bij het Mediaproject een vijftal menu’s voorgesteld die de docent de mogelijkheid bieden om op verschillende manieren het lesmateriaal aan te brengen. Deze modellen zijn slechts een algemene richtlijn, maar zorgen ervoor dat er de nodige variatie is in het lesverloop. Tenslotte wordt er bij het extra leesmateriaal uitgelegd over welk soort tekst het gaat en wat ermee gedaan kan worden wat betreft lees- en schrijfoefeningen. Studenten van Canada tot Zuid-Korea, van Wallonië tot Zuid-Afrika leren Nederlands met het Mediaproject Nederlands. Ze zijn erg enthousiast over het project: het is duidelijk voor hen dat hun kennis over het Nederlands en over de Nederlanden sterk toeneemt . Na evaluatie van een testgroep bleek dat men al na 12 lessen verbeterde luistervaardigheid,
117

verhoogde kennis van de actualiteit, functionele beheersing van nieuwe woorden en grotere grammaticale kennis constateerde. Ook de docenten appreciëren het Mediaproject Nederlands erg. In de brochure van het Mediaproject Nederlands worden enkele reacties aangehaald: “Door de voorbereidende oefeningen begrijpen de studenten de items en leesteksten zonder veel problemen. Dit werkt heel motiverend. (Institut Saint-Charles, Peruwelz) “De docentenhandleiding is zeer nuttig, duidelijk en uitgebreid en vormt een uitstekende basis.” (Institut Saint-Charles, Peruwelz) “Het pakket is ontzettend aardig.” (Universiteit van Pretoria, Zuid-Afrika) “De thema’s nodigen uit tot discussie.” (VDAB, Brussel) “Mijn collega’s Engels en Duits zijn zo jaloers.” (Institut Supérieur Provincial de Secrétariat, Namur) Het is de bedoeling dat de syllabus Afrikaans die in dit hoofdstuk voorgesteld wordt, de basis vormt voor een Mediaprojek Afrikaans dat hetzelfde opzet zal hebben als het Mediaproject Nederlands. Dit Mediaprojek Afrikaans zal in de lessen Afrikaans op UAUIA gebruikt worden. Anders dan het Mediaproject Nederlands heeft deze paper tot doel een syllabus Afrikaans op te stellen voor één specifieke doelgroep, namelijk Nederlandstaligen. Deze syllabus behandelt het Afrikaans als tweede taal, terwijl het Mediaproject Nederlands het Nederlands als vreemde taal voor ogen heeft. Er zullen geen verschillende niveaus onderscheiden worden, aangezien het Nederlands en het Afrikaans naast vele verschillen immers zo veel overeenkomsten hebben dat een Nederlandstalige het stadium van elementaire of basiskennis al (snel) voorbij is. Het Mediaproject Nederlands wordt ondertussen niet alleen op universitair niveau gebruikt, maar ook in het middelbaar onderwijs en in bedrijven. De doelgroep voor het Afrikaanse project zullen in de eerste plaats Nederlandstalige studenten zijn, meer bepaald de studenten die op UA-UIA het vak Afrikaans volgen. Hierbij gaat het vooral om studenten Germaanse - zij kunnen het vak opnemen in hun lespakket - en om toekomstige uitwisselingsstudenten die zich willen voorbereiden op hun verblijf in Zuid-Afrika. Zoals reeds ter sprake is gekomen in de inleiding van deze paper, zal de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen ook aangepast worden aan een grotere doelgroep: de vreemdetaalspreker in het algemeen. In het afstandsonderwijsproject LINC (An Interactive Approach to Language and Culture) worden immers niet alleen de 13 Europese talen opgenomen, maar ook het Afrikaans krijgt er een volwaardige plaats in.

118

4.2. De richtlijnen: Course Design
Het boek Course Design van Fraida Dubin en Elite Olshtain werd opgesteld voor taalleerkrachten en geeft een beschrijving van de factoren die voor ogen gehouden moeten worden bij het ontwikkelen van cursussen en lesmateriaal. In deze paragraaf zal ik aan de hand van Course Design het opzet van het Mediaproject Nederlands en de totstandkoming van de syllabus Afrikaans - die als basis gebruikt zal worden voor het Mediaprojek Afrikaans - doorlichten.

4.2.1. Curriculum of syllabus?
Course Design wijst erop dat de syllabusontwikkelaar de nodige gegevens moet verzamelen voordat hij kan beginnen aan de eigenlijke syllabus: “Just as in the business world, market research has become an essential ingredient for commercial success, so in curriculum design, the fact-finding stage is an imperative prerequisite.” (p. 5). Zes stappen worden onderscheiden: (a) de resultaten van taaltesten (b) het algemene curriculum (c) de bestaande handboeken (d) de bestaande lesmethodes (e) programma’s lerarenopleiding (f) opinies en ervaringen van studenten en leerkrachten Bij het ontwikkelen van de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen werden deze zes stappen - voor zover het mogelijk was - verwerkt: de foutenanalyses van de tekstjes die de studenten schreven, kunnen gezien worden als taaltesten (stap a) en de probleemanalyse gaf meer inzicht in wat de studenten ervaarden tijdens het verwerven van het Afrikaans (stap f). Ook met de opinies en ervaringen van de twee docenten Afrikaans van het Centrum voor taal en spraak werd rekening gehouden. Beiden hielpen ook mee aan de verwerking van de gegevens uit de probleem- en foutenanalyse. De analyses van de verschillende (hand)boeken Afrikaans nemen de stappen c tot en met e voor hun rekening: verschillende handboeken (Keurige Afrikaans, So werk Afrikaans, ...) en een lesmethode (Teach yourself Afrikaans) werden besproken en ook een handboek voor “onderwysstudente” (Afrikaans vir tersiêre studie) kwam aan bod. Het zoekwerk naar een algemeen curriculum (stap b) leverde geen concrete resultaten op. Wel is het zo dat in de brochure waarin de taalopleidingen van het Centrum voor taal en spraak voorgesteld
119

een duidelijk onderscheid tussen een curriculum en een syllabus. maar dat er ook aandacht besteed zal worden aan de cultuur. Dit curriculum zou de basis kunnen vormen voor verschillende syllabi. Er is echter weinig materiaal voorhanden dat de Afrikaanse taal vanuit Nederlandstalig oogpunt belicht. Een curriculum wordt als volgt gedefinieerd: A curriculum contains a broad description of general goals by indicating an overall educational-cultural philosophy which applies across subjects together with a theoretical orientation to language and language learning with respect to the subject matter at hand. een methode waardoor niet alleen de taal verworven wordt. de auteurs van Course Design. 34) Op basis van deze beschrijving zou het curriculum voor de syllabus “Afrikaans voor Nederlandstaligen” als volgt geformuleerd kunnen worden: Door Zuid-Afrika’s nieuwe beleid groeit de interesse voor het Afrikaans in Vlaanderen en Nederland. (p. moet er voorafgaand aan het ontwikkelen van nieuw lesmateriaal ook een aantal richtlijnen komen die de cursusinhoud bepalen. Daarom is het noodzakelijk om een leermethode Afrikaans te ontwikkelen vanuit Nederlandstalig perspectief.worden het curriculum gedeeltelijk aan bod komt. Het curriculum geeft immers een algemene beschrijving die op verschillende manieren ingevuld kan worden door de syllabus. Aangezien de meeste leermethodes vertrekken van het Engels worden er voor Nederlandstaligen vaak overbodige zaken behandeld. de maatschappij en de literatuur van Zuid-Afrika. waardoor de geschiedenis en cultuur van dit land voor velen onbekend is gebleven. terwijl andere taalaspecten onbesproken blijven. Zo wordt er bijvoorbeeld bij de taalopleiding Afrikaans op gewezen dat niet alleen de taal aangeleerd zal worden. Ook dit begrip wordt in Course Design gedefinieerd: A syllabus is a more detailed and operational statement of teaching and learning elements which translates the philosophy of the curriculum into a series of planned steps leading towards more narrowly defined objectives at each level. maar waarin ook actuele socio-culturele kennis over Zuid-Afrika overgedragen wordt. Zo maken Dubin en Olshtain. 35) 120 . A curriculum is often reflective of national and political trends as well. Naast het uitvoeren van een dergelijk vooronderzoek (de stappen a tot f). (p. De Europese boycot tegen het apartheidsregime heeft immers een grote invloed gehad op de relatie tussen de Nederlanden en Zuid-Afrika.

zijn er ook verschillende mogelijkheden.. schrijven en lezen) te oefenen en daarnaast socio-culturele informatie te verschaffen. Het is echter niet louter een linguïstische syllabus. e. De notionele syllabus daarentegen plaatst de semantiek centraal in de syllabusontwikkeling. inkopen doen in de stad. Het lineaire formaat is een vast formaat waarin de grammaticale elementen van een taal aangeboden worden in een bepaalde volgorde. Mogelijke syllabi In het boek Course Design worden vier verschillende soorten syllabi voorgesteld. Het project heeft tot doel de vier vaardigheden (luisteren. bijwoorden.niet meteen te plaatsen is onder een van deze noemers. Het laatste format heet het story-line formaat. Bij het matrix formaat ligt er een bepaald aantal verschillende taaloefeningen vast.en ook het Mediaprojek Afrikaans .. Zo maakt het boek een onderscheid tussen vijf verschillende formaten. valt het op dat het Mediaproject Nederlands .4. enz. Wanneer we deze verschillende soorten en vormen van syllabi bekijken. Het bekendste voorbeeld hiervan zijn de taalboekjes voor toeristen die verschillende situaties behandelen. Wat de vorm van de syllabus betreft.2. zodat elementen zoals uitnodigingen. De Teach yourselfreeks is hiervan een goed voorbeeld. die elk op een andere manier het taalmateriaal ordenen. suggesties. Bij het modulaire formaat worden binnen een bepaalde periode een aantal vaardigheden geoefend waarbij men steeds kan kiezen uit een aantal thema’s of modules. aangezien de socio-culturele component een zeer belangrijke plaats inneemt. waarbij de taal wordt geleerd via een verhaal om zo een zekere thematische continuïteit te handhaven. Het Mediaproject is een linguïstische syllabus omdat het opgebouwd is rond de grammaticale en lexico-morfologische problemen die veel voorkomen in het Nederlands (of Afrikaans) als vreemde (of tweede) taal. Een derde vorm is het cyclische formaat waarbij een topic meermaals verschijnt. De functionele syllabus stelt dan weer de sociale functies van de taal centraal. zoals bijvoorbeeld iemand de weg vragen.2. verontschuldigingen.. spreken. De grammaticale of linguïstische syllabus richt zich op lidwoorden. Een laatste soort syllabus wordt de situationele syllabus genoemd en wordt al jaren gebruikt in de taalverwerving. tijden. verplichting. jezelf voorstellen aan onbekenden. Een socio-culturele syllabus wordt echter niet opgenomen in de indeling van Dubin en Olshtain.. . Een dergelijke syllabus organiseert zich rond thema’s betreffende plaats. enz. tijd. die vrij gecombineerd kunnen worden met verschillende situaties. Men vertrekt dus vanuit grammaticale aspecten om de taal bij te brengen. maar steeds op een hoger niveau. aan bod komen. 121 . enkelvoud versus meervoud.d.

wordt holistisch of integratief genoemd. net zoals die van het Mediaprojek Afrikaans. Ook op een ander vlak combineert het Mediaproject verschillende zaken. . verbuigingen. In het vierde hoofdstuk van Course design wordt er een beeld gegeven van de evolutie in de syllabus. namelijk socio-culturele gebeurtenissen. waarbij de totaliteit van de taalverwerving beklemtoond wordt. Elk van deze periodes bevat een reeks taalelementen die binnen die bepaalde periode behandeld moeten worden. Dit standpunt. Net zoals een modulair formaat en een matrix formaat werkt het project met thema’s.maar deze syllabus wordt verwerkt in een lesmethode die duidelijk socio-culturele gepastheid en communicatieve competentie als basis heeft: nieuwsfragmenten tonen de cultuur en de maatschappij.. om zo de leerlijn te respecteren. Dit is echter de enige overeenkomst met deze twee formaten aangezien het Mediaproject de verschillende taalelementen gradueel (van een makkelijker naar een moeilijker niveau) en cyclisch ordent.. Daarom is het slechts mogelijk om binnen deze periodes de volgorde te veranderen. Het is erg moeilijk om op het Mediaproject één bepaald etiket te plakken: zowel de soort als de vorm van de syllabus zijn een combinatie van verschillende modellen. Op deze manier kan men het Mediaproject ook beschouwen als een combinatie van een lineair en een cyclisch formaat. Hierbij wordt er veel aandacht besteed aan interactie in het algemeen en overdracht van de boodschap in het bijzonder.) kwam later de communicatieve aanpak op het voorplan. Het Mediaproject Nederlands bestaat namelijk uit twintig lessen die gespreid worden over vier periodes. vertrekt wel vanuit afzonderlijke taalelementen . maar socio-culturele gepastheid en communicatieve competentie het belangrijkst werden: terwijl er gedurende de behaviouristische periode vooral aandacht was voor afzonderlijke taalelementen (tijden. ook al doet de opbouw van de syllabus op zich anders vermoeden.en curriculumontwikkeling. 122 . Er is een verschuiving geweest die ervoor zorgde dat niet de linguïstische competentie.namelijk die elementen die voor vreemdetaalsprekers problemen met zich meebrengen . De syllabus van het Mediaproject Nederlands.Ook de vorm van het Mediaproject is niet terug te vinden in het boek Course Design. Daarom is het correcter om het Mediaproject integratief te noemen. de oefeningen richten zich op de verschillende vaardigheden.

1. Het faseren (de volgorde) van deze elementen wordt ook besproken in dit laatste deel.3. In het verwervingsproces staat de leerder centraal en is de leerkracht ‘slechts’ een begeleider. De leerders krijgen informatie aangeboden over cultuur en maatschappij en verwerken deze gegevens door het gebruik van de vier vaardigheden (luisteren. De verschillende taalelementen die opgenomen moeten worden in de syllabus Afrikaans kwamen op deze manier aan het licht. worden gedeeltelijk opgelost door het opzet van het Mediaproject Nederlands waaraan de syllabus Afrikaans zich spiegelt. Tenslotte werd het aan de hand van de analyses van (leer)boeken Afrikaans duidelijk welke andere taalelementen nog in aanmerking komen als ‘struikelblok’.3. In 4. De foutenanalyse maakte duidelijk waartegen Nederlandstaligen fouten maken bij het verwerven van het Afrikaans. wat is de rol van de leerkrachten en leerlingen in dit leerproces en hoe moet het lesmateriaal hiertoe bijdragen? • Het laatste deel gaat over het product. de resultaten van het hele proces: welke kennis en welke taalvaardigheden moet de leerling verworven hebben op het einde van de lessenreeks? Het eerste onderdeel dat onderscheiden wordt. De ideale syllabus De auteurs van Course Design hechten veel belang aan het ontwikkelen van een efficiënte syllabus. maar ligt het accent ook op het socio-culturele aspect en op communicatieve competentie (wat zeg je in een gegeven situatie tegen wie en hoe doe je dat). Het boek duidt drie grote delen aan die duidelijk trachten te maken wat belangrijk is tijdens het ontwikkelen van een syllabus: • Allereerst is er de taalinhoud: welke (taal)elementen. spreken. De vragen die gesteld worden bij de twee laatste onderdelen.4. Het resultaat van het Mediaproject Nederlands is dat de leerder niet alleen leert om zich op 123 . in welke volgorde moet men ze presenteren en wat zijn de criteria om tot deze volgorde te komen? • Het tweede deel behandelt het proces of de middelen om te komen tot een syllabus. proces en product.2. In de probleemanalyse kwamen nog andere problematische taalaspecten aan het licht. behandelt de taalinhoud: welke taalelementen moet je selecteren en in welke volgorde moeten ze geplaatst worden? Wanneer we deze twee vragen toepassen op de syllabus Afrikaans. zal een taxonomie opgesteld worden van deze Afrikaanse taalaspecten. schrijven en lezen). In dit project staat niet alleen de linguïstische component centraal. Enkele vragen die hierbij centraal staan: hoe moet de taal voorgesteld worden om het verwervingsproces te vergemakkelijken. kunnen we aannemen dat de selectieprocedure reeds voltooid is. items en taalthema’s moet men opnemen in de syllabus.

Zo wordt in het boek de notie time gecombineerd met de grammaticale elementen tense en aspect. Ze worden in een volgorde geplaatst die een systematisch leerproces bevordert. maar het is toch haalbaar wanneer men verschillende inventarissen opstelt die onderling gecombineerd kunnen worden: • Inventaris A bevat alle grammaticale elementen die aangeleerd moeten worden. Het verschil tussen een notionele of conceptuele betekenis en een functionele betekenis valt het best te begrijpen aan de hand van een voorbeeld.” M et de notionele betekenis wordt gewoon een bepaalde stand van zaken aangeduid (filevorming op een autosnelweg). De syllabus somt enkele moeilijke grammaticale elementen op die zeker behandeld moeten worden in de lessen. maar dat hij ook het land waar de taal gesproken wordt leert kennen. Volgens Dubin en Olshtain zouden notionele en functionele betekenissen gecombineerd moeten worden met grammaticale elementen. woordenschat en verschillende taalvaardigheden. Iemand die te laat is op een afspraak kan zeggen: “Er was een file op de A12. Op het eerste gezicht lijkt dit een onmogelijke taak. Wel is het zo dat men bij het kiezen van een televisiefragment vooral uitgaat van het aangeboden taalmateriaal dat erin aan bod komt.verschillende manieren uit te drukken. maar ook notions (concepten) en functions. • Inventaris C tenslotte bevat communicatieve en socio-culturele functies die in het lesverloop aan bod moeten komen. In Course Design merken Dubin en Olshtain regelmatig op dat de ideale syllabus allerlei vormen combineert . thema’s. en dat die dan weer aangevuld wordt met een thema uit B en enkele functies uit C. M eestal is het zo dat inventaris A de basis van de les vormt. Daarna worden beide lijsten gecombineerd. Toch wordt er ook rekening gehouden met andere selectiecriteria: de actualiteitswaarde of het boeiende karakter van het 124 . Deze manier van syllabusontwikkeling wordt ook gebruikt bij het Mediaproject. situaties of thema’s moet aanbieden. maar als men kijkt naar de functie van de zin dan is het duidelijk dat het hier gaat om een verontschuldiging. Ook wordt er een lijst van de notionele categorieën opgesteld. Door de combinatie van deze drie inventarissen bekomt men de ideale les die alle aspecten integreert. • Inventaris B bevat thema’s die een geschikte culturele context schetsen met daarnaast een aantal interessante topics die de leerder moet motiveren.net zoals dat bij het Mediaproject gebeurt. De basis van de les is echter het nieuwsfragment en niet een bepaald grammaticaal aspect. Zo wijzen de auteurs er ook op dat een syllabus niet enkel grammaticale structuren.

In televisiejournaals. Zo zou de viering van Vrijheidsdag in Zuid-Afrika aanleiding kunnen geven tot het aanleren van de onvoltooid verleden tijd. Op deze manier wordt de notie zichzelf voorstellen gekoppeld aan twee erg belangrijke grammaticale elementen: de persoonlijke voornaamwoorden en de onvoltooid tegenwoordige tijd. Het eerste deel van inventaris A komt volledig aan bod in de syllabus van het Mediaprojek Afrikaans: een lijst van de grammaticale elementen die aangeleerd moeten worden . Vooraf kunnen er wel enkele algemene opmerkingen gemaakt worden betreffende de noties die aan bod zouden kunnen komen in de lessen van het Mediaprojek Afrikaans. Anders dan bij een klassiek handboek kan men bij het Mediaproject niet vooraf bepalen welke noties gebruikt zullen worden om bepaalde grammaticale elementen aan te leren. De oefeningen worden dan weer gespiegeld aan de syllabus: met behulp van de woorden en constructies van het nieuwsfragment worden bepaalde grammaticale elementen behandeld.een taxonomie . wordt er vaak aandacht besteed aan bepaalde gebeurtenissen uit de geschiedenis. De praktische oefeningen hierop leren de leerder zichzelf en zijn familie voor te stellen. Adjectiefverbuiging zou dan weer aangeleerd kunnen worden via de notie kleuren. De lijst met 125 . Door deze notie op te nemen worden er verschillende grammaticale elementen aangeleerd: werkwoorden van beweging. bijvoorbeeld. is de weg vragen.het niet mogelijk maakt om vooraf te bepalen welke noties aan bod zullen komen. De thema’s van de lessen worden immers geselecteerd uit de wekelijkse actualiteit die in het journaal behandeld wordt. Het zijn immers de nieuwsfragmenten die het thema . Het is het best om hierbij voorbeelden te zoeken van zaken die een ‘universele’ kleur hebben: in plaats van de voorbeeldzin “De trui is groen” te gebruiken kan men beter “Het gras is groen” gebruiken.3. de imperatief en een aantal voorzetsels.en de noties . De volgende stap is dan het combineren van deze twee lijsten.zal immers in 4.bepalen. De kleuren uit de natuur zijn immers door leerders over de hele wereld gekend (dixit Kris Van de Poel). opgesteld worden. is het mogelijk om deze thematiek te gebruiken in de oefeningen over het adjectief. Bij het ontwikkelen van het klassieke handboek is het een goede zaak om deze twee categorieën te combineren. Een andere notie die in vele handboeken voorkomt. Aangezien er in het Mediaprojek Afrikaans ook televisie-items over het Zuid-Afrikaanse milieu aan bod zullen komen.en het Mediaprojek Afrikaans . Het is duidelijk dat het opzet van het Mediaproject Nederlands . Dubin en Olshtain stellen echter nog een tweede lijst voor waarin allerlei notionele categorieën worden opgenomen.nieuwsitem bijvoorbeeld. Zo beginnen de meeste handboeken met een hoofdstukje waarin een aantal mensen voorgesteld worden. Daarom is het ook moeilijk om inventaris A die in Course Design wordt voorgesteld volledig over te nemen in deze paper.

en leesoefeningen aan bod komen. Wel is het zo dat er bij het opstellen van de lessen Afrikaans geprobeerd zal worden om alle aspecten die eigen zijn aan het land te behandelen. De communicatieve en socio-culturele functies uit inventaris C worden in elke les van het Mediaproject behandeld: er wordt voor gezorgd dat niet alleen luister. Beide aspecten zijn immers onlosmakelijk verbonden met ZuidAfrika. is het ook moeilijk om inventaris B (thema’s en topics) van te voren te bepalen: afhankelijk van wat de actualiteit biedt.3. namelijk in 4. 126 .en schrijfoefeningen georganiseerd worden. Zo zal het Mediaprojek Afrikaans niet alleen thema’s over de multiculturele maatschappij bevatten. Net zoals de lijst met notionele categorieën uit inventaris A.grammaticale elementen wordt wel opgesteld bij het ontwikkelen van de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen.1. Naast inventaris A duidt het boek Course Design nog twee andere inventarissen aan: inventaris B en C. zodat ze de taal leren zoals die in de maatschappij gebruikt wordt. wordt het thema van de lessen bepaald. Het doel is immers om de leerders functioneel en concreet te laten omgaan met taalgebruik. maar ook dat spreek. maar ook items over het Zuid-Afrikaanse milieu zullen aan bod komen.

Selecteren In dit laatste deel van het hoofdstuk over de syllabus Afrikaans zullen de suggesties uit Course design gebruikt worden om zo alle moeilijke taalaspecten van de Afrikaanse taal op een doeltreffende manier te faseren. De taalinhoud daarentegen verschilt natuurlijk van taal tot taal.2. omdat deze verwerkt zitten in het Mediaproject: het thema van het nieuwsitem bepaalt het betekenisveld van de woorden die aan bod zullen komen. uitspraak.) verwezen zal worden. In het boek worden drie grote delen onderscheiden die men voor ogen moet houden bij het ontwikkelen van een syllabus: er is de taalinhoud. 127 .1. Wanneer er zich in een bepaald videofragment opmerkelijke zaken voordoen betreffende deze categorieën dan zullen die ook opgenomen worden in de docentenhandleiding. vat ik kort nog eens samen welke grammaticale en lexico-morfologische aspecten uit de Afrikaanse taal problemen opleveren voor Nederlandstaligen. Het spreekt voor zich dat dit ‘speciale gebruik’ pas verwerkt kan worden in de lessen als het ‘gewone’ gebruik al verworven is.en foutenanalyse en de boekbesprekingen. Selecteren en faseren 4. Voordat de fasering besproken wordt.3. het leerproces en het eindproduct. Het is waarschijnlijk dan ook beter om ze in de oefeningen te verwerken als ze in een bepaald videofragment aan bod komen. worden bepaalde onderverdelingen gemaakt waarnaar bij de fasering (4. spelling. Enkel categorieën zoals woordenschat. Bij de taxonomie die hieronder volgt.3. Net zoals bij spelling. uitspraak en woordenschat is het moeilijk om deze aspecten op een vaste plaats in de syllabus te behandelen. Bij de fasering zullen deze elementen in een volgorde geplaatst worden die een systematisch leerproces bevordert. Deze taxonomie verloopt gradueel en bevat ongeveer alle categorieën die besproken werden in de probleem. Op deze manier wordt de woordenschat (met bijbehorende spelling en uitspraak) thematisch-semantisch behandeld. Deze taalinhoud komt (ongeveer) overeen met de eerste inventaris die Course design voorstelde: inventaris A bevat immers alle grammaticale elementen die aangeleerd moeten worden. Vaak wordt een aantal taalaspecten gegroepeerd onder het kopje ‘Speciaal gebruik’..4. Bij de ontwikkeling van het lespakket Afrikaans worden de twee laatste delen bepaald door het opzet van het Mediaproject: niet alleen de taal maar ook socio-culturele aspecten staan centraal... worden niet expliciet behandeld.3.

Het zelfstandige gebruik van het adjectief in het Afrikaans: Daardie een is mooier 2.3.Bij de trappen van vergelijking worden adjectieven op -s anders gespeld dan in het Nederlands: broos .. is er een verschil tussen letterlijk en figuurlijk gebruik: ‘n gebreekte ruit . Het predicatief gebruik van het adjectief gebeurt net zoals in het Nederlands: die man is belangrik.dowwer 128 . Basisregels 1. die huis is groot 2. Bij voltooide deelwoorden die als adjectief gebruikt worden. Enkele uitzonderlijke adjectieven die een andere vorm krijgen naargelang ze attributief of predicatief gebruikt worden: ‘n lang pad . Andere regels 1.): ‘n belangrike man 3.‘n gebroke hart A.Slot-g verdwijnt: vroeg . In het Afrikaans kan er een verschil in betekenis zijn naargelang het adjectief letterlijk of figuurlijk gebruikt wordt: ‘n stom kind (letterlijk) .Slot-f wordt vervangen: dof . -lik.ligte .Taxonomie A. Enkele uitzonderingen op de verbuiging van attributief gebruikte adjectieven: -eenlettergrepig: ‘n slegte man -meerlettergrepig: ‘n ander man 4.vroeër . Speciaal gebruik .‘n stomme kind (figuurlijk)) 3.. -rik. .broser .die pad is lank A.2. Adjectieven A. -loos.1.broosste .Afgesleten t verschijnt opnieuw: lig . Attributief gebruikte adjectieven worden anders verbogen in het Afrikaans: -eenlettergrepig: ‘n groot huis -meerlettergrepig (-ig.

stof .. Basisregels 1.. . Sommige letters worden geabsorbeerd: dag-dae. pad-paaie. komt terug in het meervoud: bees-beeste. maar een e-uitgang 2. pa’s (beklemtoonde a) MAAR: oumas (onbeklemtoonde a) 4.Het Nederlandse -eren is in het Afrikaans -ers: kinders. Het meervoud van woorden op u.. z en e: Du Plessis’s. In het Afrikaans zijn er meer uitgangen op -s dan in het Nederlands: pedaals. . 5.. .Bepaalde woorden hebben in het Afrikaans een andere meervoudsvorm dan in het Nederlands: vlag-vlae.stowwe.... 6. i. krijgen w(w)e in het meervoud: duif-duiwe. 3.. dak-dakke. Terblanche’s S. Du Preez’s.Het meervoud van eigennamen op s.. z en e worden in het enkelvoud niet uitgesproken. Het Afrikaans kent geen en-uitgang.. video’s. Meervoud B. mans. B.Woorden op -ing kennen een speciale verbuiging.. neefs. lig-ligte. Woorden die op f eindigen. .. De volgende regels zijn meestal van toepassing: afgeleide persoonsname op -ing + e: verstekelinge onafgeleide zaaknamen op -ing + s: horings andere afgeleide woorden op -ing of -ling + s of + e: bedenkings/-e . Speciaal gebruik . B. o en beklemtoonde a worden hetzelfde gevormd en gespeld als in het Nederlands: ski’s.. . vraag-vrae. . kalwers.. 129 ..1. brug-brûe. . . tyd-tye. kettings. De t die in het enkelvoud ‘afgesleten’ is.2..

De uitspraak is zo goed als altijd /ki:/ 2. Estelle’tjie C...2. video’tjie. Terblanche’ie. behalve bij woorden eindigend op een klinker .1.. De verkleining van eigennamen op s.1.Ook kent het Afrikaans woorden die geen verkleining inhouden. . De verkleining van woorden eindigend op u. o.jas-jaste (of jasse). beddens. pa’tjie (beklemtoonde a) MAAR: oumatjie (onbeklemtoonde a) 3. Vervoeging D.hef-hewwe (of hefte).. graf-grafte.. Speciaal gebruik .Soms kent het Afrikaans een dubbele verkleining: meisietjie. ertjietjie ..Allerlei uitzonderingen: . maar toch een dergelijk suffix hebben: baadjie (jas) D.Bij verschillende homoniemen verschilt het meervoud naargelang de betekenis: bal: balle (tennisballen) en bals (danspartij) . . z en e verloopt in het Afrikaans anders dan in het Nederlands: Du Plessis’tjie. .vrouens. . i. en a is anders dan in het Nederlands: ski’tjie. . Basisregels 1. Du Preez’tjie. C.Het suffix wordt steeds aan het woord vast geschreven. .. Verkleining C. Tegenwoordige tijd 130 .

mog. namelijk daar waar het een combinatie van koppelwerkwoord en adjectief betreft: ek is verstrooid. Het hulpwerkwoord het komt steeds achteraan in de bijzin te staan.1. De vervoeging gebeurt in beide gevallen als volgt: het + voltooid deelwoord: ek het gesien.2. De enige uitzonderingen hierop zijn de werkwoorden hebben en zijn: om te hê: ek het.. Basisregels 1. sou. ons is D.. 4. ons het om te wees: ek is. Ek het vir hom vertel wat jy gedoen het. 131 . Het Afrikaans kent geen duidelijk onderscheid tussen de voltooid tegenwoordige tijd en de onvoltooid verleden tijd.1. wis. wou. De onvoltooid tegenwoordige tijd van een werkwoord komt overeen met de stam.1.2. ek loop.1. D.3. Basisregels 1.D. Verleden tijd D. Natuurlijk zijn er enkele uitzonderingen. alleen komt er geen suffix d of t bij: Ek het gewerk.Net zoals in het Nederlands gebeurt dit met behulp van het hulpwerkwoord sal: Môre sal ek skool toe gaan. Basisregels . . teleurgesteld. Het voltooid deelwoord wordt hetzelfde gevormd als in het Nederlands. zowel in het enkelvoud als in het meervoud: ek gaan. Afgezien van was. had. kon. geïnteresseerd. ek sê 2. moes. Toekomende tijd D. 3... 2.3. dag/dog kent het Afrikaans geen preteritale vormen.

Basisregels 1.Enkele speciale gevallen: Jy moes jou tande geborsel het.De Nederlandse voltooid verleden tijd wordt in het Afrikaans vaak uitgedrukt met klaar: Ek het dit al klaar gedoen (Ik had dit al gedaan). maar bij de negatieve imperatief gebruikt men steeds moenie. Imperatief D.De werkwoorden gaan en loop: Gaan haal die kind! D. (Je moest je tanden borstelen. Speciaal gebruik . (De wedstryd werd/is gewonnen door. toch is er variatie mogelijk: .5.. In de tegenwoordige tijd wordt het passief als volgt gevormd: Die wedstryd word gewen deur (De wedstryd wordt gewonnen door. (Ik kon die steen niet optillen.) Ek wou nie saamgegaan het nie.Ook al wordt er geen onderscheid gemaakt tussen de voltooid tegenwoordige tijd en de onvoltooid verleden tijd.) Ek kon nie die klip opgetel het nie. In de verleden tijd gebruikt men is: Die wedstryd is gewen deur .. . Basisregels ..De imperatief wordt in het Afrikaans op dezelfde manier gevormd als in het Nederlands.4..3...5. Passief D.4..) D.4.De tegenwoordige tijdsvorm kan de onvoltooid verleden tijd uitdrukken met behulp van een bijwoord of voegwoord: Toe ik daar aankom.1. (Ik wou niet meegaan.) 2.2. Moenie huil nie D..) 132 .D.1. .2. Speciaal gebruik .

In tegenstelling tot het hulpwerkwoord het komen de hulpwerkwoorden kan.De volgorde van de werkwoorden verschilt soms van het Nederlands: Hy moes begin eet het. D.1.3. In een niet-complexe zin wordt één nie gebruikt.... 2. 133 .. nêrens. In deze gevallen staat namelijk de infinitief het laatst: .De werkwoorden kan en wil worden soms anders vervoegd dan in het Nederlands: ‘n Mens sou kon sê dat...Na de werkwoorden begin en probeer wordt het voorzetsel te niet geplaatst: Ons probeer help E. De passiefvorming in de toekomende tijd gebeurt op dezelfde manier als in het Nederlands: Die wedstryd sal gewen word (De wedstryd zal gewonnen worden door.. waardeur hulle ‘n aantal voordele kon eis . wil en sal niet op de laatste plaats. Bij complexe zinnen heeft men twee nie’s (of een ander ontkennend woord: nooit.) Ek het nie geweet hy het ‘n kar gekoop nie. Speciaal gebruik bij de vervoeging . (Men zou kunnen zeggen dat.Het gebruik van werkwoorden die een gelijktijdige actie uitdrukken verschilt van het Nederlands: Ek eet en sing (Ik eet en zing) Ek het geëet en gesing (Ik at en zong) Ek loop en sing (Ik loop te zingen) Ek het geloop en sing (Ik liep te zingen) ..) 4. Basisregels 1.) . Negatie E... Ek slaap nie.) .. Het hulpwerkwoord van het passief staat steeds achteraan in de zin: Ek dink dat dit gedoen sal moet word.6. (Hij zou al begonnen moeten zijn met (te) eten.

.2.. vergewe. Combinaties met -kant komen vaak voor in het Afrikaans: 134 . Speciaal gebruik ....3. Als de hoofdzin en de bijzin beide ontkend worden. Sy het my nie ingelig dat sy nie die boek gaan koop nie. tensy..Bij de voegwoorden mits. 4.. 4. . 5. 3. Sommige constructies gaan in het Afrikaans gepaard met andere voorzetsels: kloppen op (een deur): klop aan wonen in (een dorp): woon op sny na albei kante (aan beide.: Het jy dit vir Anna gesê? 2. doen.Om stilistische redenen kan de laatste nie vroeger geplaatst worden. omdat. (al)hoewel komt de tweede nie voor dit voegwoord van de bijzin te staan: Hy bly nie tuis nie. Basisregels 1.. vra. De plaats van de eerste nie in de zin kan betekenisverschillen met zich meebrengen: Die seuns wil (nie) môre (nie) vroeg (nie) op die plaas (nie) gaan visvang nie.. stuur.De negatieve imperatief wordt als volgt gevormd: Moenie loop nie! F. E. Voorzetsels F. ...1. .). gebruikt men drie nie’s. beveel. Het voorzetsel vir wordt gebruikt bij werkwoorden zoals belet. . omdat. De tweede nie staat steeds op de allerlaatste plaats. bring.) komitee oor openbare sake (van openbare. In het Afrikaans komen zinnen als ‘Ek gaan huis toe’ vaker voor dan de in het Nederlands bestaande vorm ‘Ek gaan na huis’.

enkelvoud: joune. Speciaal gebruik . .Vir wordt ook gebruikt bij de beklemtoning van het persoonsobject: Vir my het hulle gevra om ...aanwijzende: 135 . . ...Vir is verplicht bij de verbinding werkwoord + bijwoord + persoonsobject: Ek het vanoggend vir Jannie raakgeloop (Ik ben haar vanochtend tegengekomen) G. die huis se deur Predicatief: ..onbepaalde: .het Nederlandse die.naast dit wordt ook wel hy.Bij tijdsbepalingen moet vir in het Afrikaans altijd gebruikt worden. . .betrekkelijke: ...Vir wordt in het Afrikaans vaak gebruikt in de plaats van een ander voorzetsel: Hy het ‘n ruiker blomme vir haar gegee.bokant die deur...2. hom of hulle gebruikt: My pen is weg en nou kan ek hom/dit nie kry nie. F. terwijl het in het Nederlands optioneel is: Alet het vir enkele dae Parys toe gegaan.1. . Voornaamwoorden G. Anna se boek. . Basisregels ... Ook: Jan s’n. .bezittelijke en genitief: Attributief: ..meervoud: julle-s’n.Piet se boek. . oorkant die straat.het Nederlandse het is dit in het Afrikaans: . myne. dat is wat in het Afrikaans: Die kind / die man wat ons gesien het . . .

.2.De beleefdheidsvormen in het Afrikaans verschillen van het Nederlands: Hoe gaan dit met Meneer? (Hoe gaat het met u?) .1.Zich bestaat niet in het Afrikaans.Deze kunnen niet zelfstandig gebruikt worden.Het onbepaalde voornaamwoord almal kan ook zelfstandig gebruikt worden: Ek het almal gesien.Het Afrikaans kent een speciale constructie met hulle: Hoe gaan dit met Piet-hulle? .homself. Ek dink dat dit jou skuld is.) . hom . Speciaal gebruik .In het Afrikaans wordt wanneer enkel als vraagwoord gebruikt. wel hulle.Het betrekkelijk en vragend voornaamwoord wiens is in het Afrikaans wie se. (of: Ons voel ons baie tuis. Het onderschikkende voegwoord dat mag in het Afrikaans weggelaten worden: Ek dink dit is jou skuld. . 136 .. . H.In het Afrikaans zijn er slechts twee aanwijzende voornaamwoorden: hierdie en daardie .Soms wordt het wederkerende voornaamwoord weggelaten: Ons voel baie tuis.. Voegwoorden H..Een aanwijzend voornaamwoord kan enkel zelfstandig gebruikt worden op de volgende manier: Dit is my motor daardie. Als bijwoord wordt steeds as (als) gebruikt . Frequent verschijnsel 1. tenzij op de volgende manier: Hierdie een is mooier.wederkerende: . . G.

zullen de taalelementen op een cyclische manier geplaatst worden in het syllabusontwerp. Op deze manier wordt duidelijk welke aspecten van een bepaald grammaticaal element in welke periode behandeld worden. opdat de leerder de kans zou krijgen om echt ‘idiomatisch’ Afrikaans te leren. zodat de leerder regelmatig opnieuw geconfronteerd wordt met de moeilijkere aspecten van de Afrikaanse grammatica.2.2. De informatie die tussen haakjes achter het grammatica-onderdeel vermeld staat (bijvoorbeeld D. Deze taalelementen moeten dus grondig gekend zijn. In de docentenhandleiding kan ook telkens vermeld worden wanneer er zich opmerkelijke zaken voordoen betreffende dit speciale taalgebruik. meervoud (B.). Deze twintig lessen zijn verdeeld over de vier periodes: periode 1 zal de lessen 1 tot en met 6 bevatten.).4. De eerste periode heeft meer lessen dan de tweede en de derde.3. Aangezien het hier gaat om specifieke constructies in het Afrikaanse taalgebruik is het moeilijk om te bepalen wanneer deze aspecten aan bod moeten komen.1. verwijst naar de kopjes die gebruikt werden in de taxonomie. zodat een degelijke kennis van het Afrikaans gerealiseerd kan worden. Dit is het geval bij de volgende categorieën: adjectieven (A.) en voornaamwoorden (G. dat uit vier periodes bestaat. 137 . bevat de lessen 15 tot en met 20. Er zullen twintig lessen Afrikaans aan de hand van deze syllabus ontwikkeld worden.2. periode 2 de lessen 7 tot en met 10.2.1. Faseren In de volgorde van de onderdelen in de taxonomie werd rekening gehouden met het graduele aspect van de syllabus Afrikaans. In deze paragraaf.).). omdat hierin alle grammaticale onderwerpen uit de vorige periodes herhaald worden. zijn niet alle aspecten die vermeld worden onder de kopjes ‘Speciaal gebruik’ opgenomen in dit syllabusoverzicht. omdat de grammaticale elementen uit deze periode de basis vormen van de elementen die in de andere periodes behandeld worden.3. De laatste periode telt dan weer meer lessen.). imperatief (D. Op de volgende bladzijde bevindt zich het syllabusoverzicht.2. Zij worden waarschijnlijk het best behandeld wanneer ze door sprekers uit de videofragmenten gebruikt worden.4. Deze laatste periode is immers de meest aangewezen plaats om dergelijke informatie nog eens aan bod te laten komen. Zoals reeds vermeld in 4. Ook zal er aandacht besteed worden aan alle taalaspecten die verzameld werden onder de kopjes ‘Speciaal gebruik’.2.2. In de laatste periode worden alle belangrijke taalelementen uit de vorige periodes herhaald. tenslotte. Zo wordt de taalleerder op het einde van de lessenreeks nogmaals geconfronteerd met de hele Afrikaanse grammatica. ten slotte. verkleinwoorden (C. periode 3 de lessen 11 tot en met 14 en periode 4.

4.herhaling .1.herhaling .herhaling .1.3.6 periode 2 lessen 7 .14 voltooid tegenwoordige tijd tijden onvoltooid verleden tijd .1.) voorzetsels (F.) .1.1.) onvoltooid tegenwoordige tijd voltooid tegenwoordige tijd (D.6.) adjectieven .1.2.2.(A.2.2.2.speciaal gebruik (D.) negatie alle taalelementen idiomatisch gebruik (speciaal gebruik) .) voornaamwoorden (G.) onvoltooid verleden tijd (D.) voorzetsels .) adjectieven (A.1.(F.10 periode 3 lessen 11 .) imperatief (D.herhaling .) toekomende tijd (D.) herhaling vorige periode herhaling vorige periodes herhaling vorige periodes 138 .(E.5.1.1.herhaling .De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen periode 1 lessen 1 .herhaling adjectieven .) passief (D.meervoud (B.1.herhaling .) negatie (E.(D.) substantieven .) negatie periode 4 lessen 15 .1.) bijzinnen nevenschikking onderschikking (H.verkleining (C.1.3.1.20 .

hoofdstuk 5

Algemene conclusie
5.1. Samenvatting
De studiereis door Zuid-Afrika in juli en augustus 1995 zette mij ertoe aan om het Afrikaans als onderwerp te nemen voor mijn eindverhandeling. In de lessen Afrikaans, die op de Universitaire Instelling Antwerpen georganiseerd worden door het Centrum voor taal en spraak, had ik al gemerkt dat er weinig materiaal over de Afrikaanse taal beschikbaar was in Vlaanderen. De meeste boeken Afrikaans voor anderstaligen vertrekken immers vanuit het Engels en behandelen aspecten van het Afrikaans die voor Nederlandstaligen geen uitleg vereisen, terwijl andere elementen dan weer niet aan bod komen. Ik besloot dan ook om vanuit Nederlandstalig oogpunt ‘iets’ te doen met het Afrikaans. Nadat Kris Van de Poel mij het Mediaproject Nederlands toegelicht had - een taalleermethode die ontwikkeld wordt door het Initiatief Nederlands-Centrum voor taal en spraak (Universiteit Antwerpen-UIA) - besloot ik om een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen te ontwikkelen. Deze syllabus zou dan later gebruikt kunnen worden om voor het Afrikaans een gelijkaardig project op te starten. Ik hoopte dat in de toekomst de studenten op UA-UIA misschien wel met behulp van een Mediaprojek Afrikaans de Afrikaanse taal onder de knie zouden krijgen. Later zou blijken dat ‘mijn’ syllabus Afrikaans niet beperkt zou blijven tot UA-UIA Het Afrikaans wordt namelijk opgenomen in het LINC-project, waarin er voor verschillende talen een lessenpakket voor vreemdetaalsprekers ontwikkeld wordt. De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen zal dan ook uitgebreid worden om te voldoen aan deze doelgroep: het Afrikaans zal als vreemde taal - en niet langer als tweede taal - behandeld worden, zodat de syllabus onafhankelijk wordt van de brontaal (het Nederlands). Het verzamelen van gegevens over de Afrikaanse taal bleek niet zo makkelijk te zijn als verwacht. De Europese boycot tegen het Apartheidsregime heeft immers ook een grote invloed gehad op het taalonderzoek. In Vlaanderen zelf is Bobbejane of bavianen het enige (recente) boek dat vlot verkrijgbaar is. Dankzij de studiereis die Kris Van de Poel in 1995 met enkele studenten en docenten van het Centrum voor taal en spraak maakte, had ik verschillende contactpersonen in de talencentra van een aantal Zuid-Afrikaanse
139

universiteiten. Zo hoopte ik de nodige informatie over het Afrikaans als vreemde taal te verzamelen. Men was erg geïnteresseerd in mijn onderzoek, maar geen enkel van deze centra kon me de informatie bezorgen die ik nodig had. Als syllabusontwikkelaar was ik namelijk geïnteresseerd in de grammaticale en lexico-morfologische aspecten van het Afrikaans die voor moeilijkheden zorgen bij het verwerven van deze taal. Daarom zocht ik een foutenanalyse, een taxonomie of een reeds bestaande syllabus van het Afrikaans. Tevergeefs echter... Ik besloot om zelf voor het nodige taalmateriaal te zorgen. Tijdens het eerste semester van het academiejaar 1995-1996 heb ik de studenten Afrikaans op UA-UIA geobserveerd. Ik vroeg hen om een linguïstisch dagboek bij te houden, zodat ik inzicht kon krijgen in de taalaspecten die moeilijkheden geven bij het verwerven van de Afrikaanse taal. Deze vorm van onderzoek heb ik als probleemanalyse bestempeld. Vanaf de zesde week vroeg ik de studenten korte tekstjes in het Afrikaans te schrijven, die samen met enkele andere schrijfoefeningen, de eindtoetsen en de papers de basis vormden voor een foutenanalyse. Anna Vorster, de toenmalige docente Afrikaans van het Centrum voor taal en spraak, verbeterde al het taalmateriaal waardoor de probleemgebieden in het Afrikaans als tweede taal duidelijk werden. In het tweede hoofdstuk van deze paper, getiteld Probleem- en foutenanalyse, werden de resultaten van deze twee onderzoeken verwerkt. Alet van der Merwe, een tweede docente Afrikaans van het Centrum voor taal en spraak, hielp mee aan de verwerking van de informatie uit beide onderzoeken. Wanneer we de probleem- en de foutenanalyse met elkaar vergelijken, zien we dat de fouten die de studenten maakten vrijwel identiek zijn aan de moeilijkheden die ze in hun linguïstisch dagboek signaleerden. Waarschijnlijk is het omdat het Afrikaans en het Nederlands zo sterk op elkaar lijken, dat men vaak de verschillen vergeet en zich te sterk laat leiden door het Nederlands. In de probleem- en foutenanalyse werden vijf categorieën onderscheiden. Allereerst was er de woordenschat waarbij er vooral fouten gemaakt werden tegen de spelling en het gebruik van Afrikaanse idiomen. Meestal paste men gewoon de Nederlandse vorm aan de fonemische spelling van het Afrikaans aan. Bij de verbuiging van de naamwoorden staat zowel in de probleem- als in de foutenanalyse de adjectiefvorming centraal. Het is moeilijk te zeggen of de studenten de Afrikaanse regels probeerden toe te passen of niet: wat in het Afrikaans foutief is, is immers meestal correct in het Nederlands. Zowel de meervoudsvorming als de verkleinwoorden zijn niet erg problematisch voor de studenten. De meeste fouten hierbij werden gemaakt tegen de spelling, en, voor het meervoud, het gebruik van de s-uitgang waar in het Nederlands enkel de en-uitgang
140

mogelijk is. Ook in de categorie van de vervoeging lieten de studenten zich vaak leiden door het Nederlands. Vooral de vorm van het werkwoord en de plaats ervan in de zin gaven de meeste problemen. Bij de zinsconstructie was de dubbele ontkenning - meer bepaald de plaats van de nie’s - het moeilijkst. Een laatste categorie had de naam andere fouten. Zowel uit de probleem- als uit de foutenanalyse werd het duidelijk dat de voornaamwoorden een struikelblok vormden. Het gebruik van het voorzetsel vir en de beleefdheidsvorm in het Afrikaans, ten slotte, bleken twee zaken te zijn die de studenten zelf niet voorzien hadden in hun linguïstische dagboeken. In hoofdstuk 3, Lesmateriaal Afrikaans, besprak ik enkele boeken die elk op hun eigen manier de Afrikaanse taal behandelden. Dit leverde feedback op de taalaspecten die in de probleem- en foutenanalyse aan bod kwamen. Kort samengevat komt het op het volgende neer. Het grammaticadeel uit het boek N.N. wordt gebruikt in de lessen Afrikaans op UA-UIA Het geeft een duidelijk overzicht van de Afrikaanse grammatica: elk grammaticaal aspect wordt behandeld. Uit de bespreking ervan bleek dat er vele nieuwe taalaspecten in aan bod komen die nog niet in de probleem- en foutenanalyse aan het licht kwamen. Toch is het boek niet echt bruikbaar voor een leerder Afrikaans: de grammatica wordt immers erg bondig behandeld, waardoor de leerder vaak nog met vragen blijft zitten. In de lessen Afrikaans is dit niet meteen een probleem, aangezien de docent de beperkte informatie uit het boek steeds kan aanvullen. So werk Afrikaans is het tweede boek dat gebruikt wordt in de lessen Afrikaans. Het werd ontwikkeld voor moedertaalsprekers uit het hoger onderwijs. In dit boek ligt de klemtoon niet meteen op de grammaticale aspecten van de Afrikaanse taal. So werk Afrikaans verschaft vooral interessante achtergrondinformatie over de taal, waardoor de vreemdetaalspreker dit boek enkel kan gebruiken in een later stadium, als hij de basisprincipes van het Afrikaans al beet heeft. Teach yourself Afrikaans is een van de weinige taalleermethodes die in Vlaanderen te koop worden aangeboden in de boekhandel. Het boek is vooral gericht op de praktijk. Mensen die een reis naar Zuid-Afrika plannen, zullen zich door middel van de thema’s die in het boek aan bod komen wellicht wat beter kunnen behelpen. Of een leerder vloeiend Afrikaans spreekt na het doornemen van dit boek valt te betwijfelen. Zonder de bijbehorende cassette - die er in Vlaanderen niet bijgevoegd wordt - zal een vreemdetaalspreker immers de grootste moeite hebben om anderen te begrijpen (en om zichzelf verstaanbaar te maken). Nederlandstaligen hebben een stapje voor, omdat het Afrikaans en het Nederlands sterk verwant zijn. Voor hen behandelt Teach yourself
141

is niet geschikt om te gebruiken in lessen Afrikaans voor beginners. maar toch noemt het boek zichzelf zo niet. maar eerder een vlot leesboek dat het Afrikaans voor het grote publiek toegankelijk moet maken. maar eerder een boek algemene taalkunde dat op verschillende manieren de Afrikaanse taal belicht. is Norme vir Afrikaans het enige werk waarin de grammatica van het Afrikaans uitgebreid aan bod komt. Het wil een praktisch naslagwerk zijn dat als basis kan dienen voor de eigen taalontwikkeling. Het ene boek gaat dieper in op de Afrikaanse grammatica terwijl het andere een degelijk overzicht geeft van de verschillen tussen het Nederlands en het Afrikaans . Aangezien het boek geschreven werd voor moedertaalsprekers. is niet van het grootste belang voor mijn onderzoek: ik was opgelucht dat er na veel zoekwerk dan toch nog een grammatica boven water kwam waarin dieper werd ingegaan op de Afrikaanse taal zelf.de twee talen 142 . In dit boek wordt de Afrikaanse taal vanuit verschillende hoeken belicht. Aangezien de gebruiker van dit boek al in het hoger onderwijs zit.Afrikaans dan weer vele overbodige taalaspecten. staat er in het voorwoord te lezen dat het niet de bedoeling heeft normatief uit te leggen hoe het Afrikaans gebruikt moet worden. Keurige Afrikaans werd opgesteld voor moedertaalsprekers van het laatste jaar van het secundair onderwijs. Van de zeven boeken zijn Norme vir Afrikaans en Bobbejane of bavianen de geschiktste hulpmiddelen bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. Afrikaans vir tersiêre studie is een handboek dat geschreven werd voor de Engelstalige student die later het onderwijs in zal gaan. Of het boek al dan niet een bepaalde grammatica voorschrijft.en foutenanalyse aan bod komen. terwijl het andere belangrijke aspecten onaangeroerd laat. Toch wijst het boek op enkele aspecten die de gegevens uit de probleem.en foutenanalyse aanvullen. wordt er zo goed als geen aandacht besteed aan de basisregels van het Afrikaans. Bobbejane of bavianen is een degelijk boek waarin nog andere aspecten dan die uit de probleem. Het boek geeft een duidelijk beeld van de taalelementen die verschillend zijn in beide talen. Toch is het bewust geen leerboek Afrikaans geworden. Bobbejane of bavianen is het enige (recente) boek dat het Afrikaans met het Nederlands vergelijkt. wordt er niet veel informatie gegeven over de basisregels van het Afrikaans. De opbouw van het boek doet denken aan een echte grammatica. Ondanks de titel en het feit dat het boek een erg prescriptief karakter heeft. Bij de bespreking ervan werd duidelijk dat het geen grammatica is. Het materiaal dat in het boek voorgesteld wordt. net zoals bij Afrikaans vir tersiêre studie het geval was. In tegenstelling tot de voorgaande boeken.

De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen zal gebruikt worden om een Mediaprojek Afrikaans op te starten.en bevat acht categorieën: adjectieven. Er werd een taxonomie opgesteld waarin alle grammaticale en lexico-morfologische aspecten uit het Afrikaans die problemen opleveren voor Nederlandstaligen. De taalgegevens die zowel in de probleem. Opvallend bij dit syllabusontwerp is dat categorieën zoals woordenschat. een paragraaf die in elke boekbespreking voorkwam.en de foutenanalyse als in de boekbesprekingen naar voren kwamen. Het socio-culturele aspect komt aan bod via de thema’s van het TV-journaal.van een makkelijk naar een moeilijk niveau . opgesomd werden. Deze taxonomie verloopt gradueel . aangezien het taalverwerving combineert met het verwerven van actuele socio-culturele kennis over België en Nederland. werden tot één geheel gebracht in het vierde hoofdstuk. spelling en uitspraak op het eerste gezicht niet behandeld worden. verkleining. In het laatste deel van hoofdstuk 4 werden de taalelementen op een cyclische manier geplaatst in het syllabusontwerp. zodat de leerder regelmatig opnieuw geconfronteerd wordt met de moeilijkere aspecten van het Afrikaanse taalsysteem.die betrokken zijn bij het opstellen van de syllabus. Dit syllabusoverzicht bestaat uit vier periodes die in totaal 20 lessen bevatten. Belangrijk bij dit overzicht is dat er ook veel aandacht besteed wordt aan het speciale (idiomatische) taalgebruik. Het pakket biedt zowel woordenschat als grammatica aan en oefent deze op een functionele wijze. een taalleermethode die door leerders Nederlands over de hele wereld gebruikt wordt. waarop het pakket zich baseert. Bij het Mediaproject Nederlands wordt ook een docentenhandleiding gevoegd waarin naast 143 . Zoals uitgelegd werd in hoofdstuk 4 komen deze categorieën op een andere manier aan bod. Vooral in de laatste periode komt dergelijke informatie over de taal aan bod. Ook al besteden de andere boeken niet evenveel aandacht aan het Afrikaanse taalsysteem. toch hebben ze een rol gespeeld bij het ontwikkelen van een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen. vervoeging. De woordenschat (en de bijbehorende spelling en uitspraak) wordt dus thematisch-semantisch aangepakt: het thema van een nieuwsitem bepaalt het betekenisveld van de woorden die aan bod zullen komen. Het is duidelijk dat bij zowat alle boeken telkens enkele belangrijke taalelementen werden opgesomd onder het kopje “Opvallende taalaspecten”. voornaamwoorden en voegwoorden. negatie. voorzetsels. meervoud. Dit lessenpakket is vrij uniek. Dit Mediaprojek spiegelt zich aan het opzet van het reeds bestaande Mediaproject Nederlands. De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen.

Zo is het Mediaproject bijvoorbeeld niet louter een linguïstische syllabus. Daarnaast kan men het Mediaproject beschouwen als een combinatie van een lineair en een cyclisch formaat. Het boek Course Design vindt het belangrijk dat niet alleen grammaticale elementen en taalvaardigheden op voorhand vastgelegd worden. spreken. Voorstellen tot verder onderzoek In deze paper werd een probleem.informatie over de oefeningen en de thema’s ook nog andere opvallende aspecten die in de nieuwsitems aan bod komen. 5. Wel is het zo dat er bij het opstellen van de lessen geprobeerd wordt om vele verschillende aspecten van het land aan bod te laten komen. blijkt dat het Mediaproject zich zelden beperkt tot één methode.en ook het Mediaprojek Afrikaans . maar dat er ook thema’s gezocht worden die een geschikte culturele context schetsen. Het Mediaproject vertoont overeenkomsten met het modulaire en het matrix formaat. Telkens worden er verschillende werkwijzen en voorbeelden besproken die moeten leiden tot de ontwikkeling van efficiënt lesmateriaal. Allereerst kon de foutenanalyse enkel in het begin van het academiejaar plaatsvinden: in oktober begon namelijk een nieuwe groep studenten aan de cursus 144 .2. In deze paper gebeurde dit in de tegenovergestelde richting en de verklaring hiervoor is praktisch van aard. maar er steeds verschillende combineert.en dat men daarna onderzoekt of deze bevindingen overeenstemmen met de taalaspecten waartegen leerders Afrikaans fouten maken. maar wordt er aandacht besteed aan de vier vaardigheden (luisteren. Dit boek geeft een beschrijving van de factoren die voor ogen gehouden moeten worden bij het ontwikkelen van cursussen. Naar klassiek model zou men verwachten dat men eerst een aantal boeken zou lezen over het onderwerp . Ook concentreert het project zich niet op één bepaald aspect van de taal.wat er voor zorgt dat men een beter inzicht in de taal krijgt .en foutenanalyse uitgevoerd die aangevuld werd met de analyse van enkele handboeken. besproken worden. aangezien er ook aandacht wordt besteed aan socio-culturele thema’s. In hoofdstuk 4 werd met behulp van het boek Course Design van Dubin en Olshtain ook het concept van het Mediaproject Nederlands onder de loep genomen. Omdat het Mediaproject Nederlands . lezen en schrijven) om de taalverwerver functioneel met de taal te leren omgaan.zich baseert op actuele televisie-items is het moeilijk om van te voren te bepalen welke culturele topics behandeld zullen worden. omdat ook daarin bepaalde thema’s centraal staan. Als men het Mediaproject Nederlands met deze gegevens vergelijkt.

3. Uiteindelijk vond ik zeven boeken waaruit interessante informatie over het Afrikaans gehaald kon worden. Zo verliep het zoekwerk naar het nodige taalmateriaal moeilijker dan verwacht. Ik hoop dat deze paper bij anderen de interesse voor het Afrikaans zal wekken en dat er nog onderzoeken zullen volgen in de nabije toekomst. Wel is het zo dat slechts één boek als een echte grammatica bestempeld kan worden. konden me hierbij niet helpen. 5. Voor verder onderzoek zou het nuttig zijn dat er nog andere boeken geanalyseerd worden die het opzet van Norme vir Afrikaans delen. moest het dan gebeuren. LINC (An Interactive Approach to Language and Culture) is een multimediaal 145 . waardoor deze tweede foutenanalyse zich zou kunnen concentreren op de aspecten die in de syllabus Afrikaans aan bod kwamen. Het zou erg interessant zijn om op dit punt in mijn onderzoek een bijkomende foutenanalyse uit te voeren. waardoor ik zelf grondiger onderzoek moest verrichten om een taxonomie van het Afrikaans te verkrijgen. Als er een foutenanalyse uitgevoerd zou worden. die de resultaten uit dit onderzoek aanvullen. In Vlaanderen is het zeer moeilijk om kwalitatief hoogstaande (academische) werken te vinden over de Afrikaanse taal. De Afrikaanse taal werd grondig doorgelicht in deze paper. Het was oorspronkelijk ook mijn intentie om bij deze paper een afgewerkte les te voegen als illustratie van de theorie die erin aan bod kwam. dat in de lessen Afrikaans op UA-UIA gebruikt zou worden.namelijk een syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen . Ook in Vlaanderen staat het onderzoek naar het Afrikaans nog in zijn kinderschoenen. De Zuid-Afrikaanse talencentra die ik contacteerde. namelijk Norme vir Afrikaans.Afrikaans. Daarnaast kwam in januari 1996 het LINC-project op het voorplan. De toekomst van de syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen Aanvankelijk was het de bedoeling dat met het resultaat van deze paper . Ook het vinden van een syllabus of taxonomie van de Afrikaanse taal zou helpen bij verdere studie van het Afrikaans als tweede of vreemde taal.een Mediaprojek Afrikaans opgestart zou worden. De meeste zijn immers zelf pas begonnen met het onderzoek naar het Afrikaans als tweede taal. Daarnaast had ik in het begin van dit academiejaar niet alle (hand)boeken Afrikaans beschikbaar die uiteindelijk in deze paper verwerkt werden. een groep die nog nooit in aanraking gekomen was met deze taal. Er zijn twee redenen waarom dit niet is gebeurd.

Dit verblijf resulteerde in een nauwere samenwerking tussen beide universiteiten en heeft voor curriculum. internationale taalexamens). Nieuwe technologische hulpmiddelen (cd-rom en computerconferencing) maken het voor de mobiele en de niet-mobiele gebruiker mogelijk om rechtstreeks in contact te treden met leden van de verschillende doelculturen. elementaire kennis en basiskennis (cf. besloot Kris Van de Poel. Zoals ik reeds in de algemene inleiding vermeldde. Via het LINC-project zal dit lessenpakket ook aangeboden worden in de lessen Afrikaans op UA-UIA. zal uitgebreid worden. De verschillende thema’s vormen de basis voor taalkundig oefenmateriaal op drie niveaus: nulniveau (geen voorkennis). wat de doelgroep van het LINC-project is. Er werd een aanvraag gehonoreerd door het Ministerie van Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap waardoor er de nodige financiële middelen vrijgekomen zijn om een soort van Mediaprojek Afrikaans uit te werken. Deze syllabus zal als basis gebruikt worden bij het opstellen van de lessen Afrikaans. Het oefenmateriaal is gebaseerd op nieuwe didactische principes voor vreemdetaalonderwijs en een syllabus die een reflectie is van ruime ervaring met problemen die leerders van verschillende taalachtergronden hebben. werd ik uitgenodigd door de Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys om er Nederlandse taalvaardigheid en taalkunde te doceren. om ook deze taal in het project op te nemen.lessenpakket dat taalverwerving combineert met de verwerving van socio-culturele kennis via thema’s uit de actualiteit. Omdat ik mij bezighield met een syllabus voor de Afrikaanse taal.en syllabusontwikkeling concrete gevolgen gehad. waardoor studenten die over onvoldoende linguïstische en academische vaardigheden beschikken toch kunnen starten aan een 146 . de coördinator van het LINC-project. Het project beoogt doeltreffende syllabi en een leermethode te ontwikkelen voor verschillende talen in Zuid-Afrika.” De syllabus Afrikaans voor Nederlandstaligen die in deze paper tot stand is gekomen. waardoor het pakket de doelstelling van ‘levenslang leren’ ondersteunt. In samenwerking met de Universiteit van Pretoria en UNISA werkt het Centrum voor taal en spraak (UA-UIA) aan het project Linguïstische afstanden overbruggen (LAO). wat oorspronkelijk de bedoeling was bij het maken van de syllabus. zodat hij de basis kan vormen voor een lessenpakket voor leerders van verschillende taalachtergronden. Dit blijkt uit de brochure waarin LINC voorgesteld wordt: “Het visueel materiaal wordt geselecteerd uit actualiteitsprogramma’s. De doelstellingen van het project komen grotendeels overeen met het opzet van het Mediaproject Nederlands (en het Mediaprojek Afrikaans).

ZuidAfrika. Via het Noordelike Kennisnetwerk.. de inspectie.als de multimediaproducten en het daarbijhorende onderwijsleermodel over heel Zuid-Afrika verspreid worden... 147 . schriftelijke oefeningen en e-mail). Benieuwd wat er nog komen gaat. . namelijk mixed media en multimedia. terwijl de multimedia-component een geïntegreerde combinatie op hoog technologische dragers zoals cd-rom en computerconferencing tot doel heeft. Om tegemoet te komen aan de verschillende behoeftes in Zuid-Afrika wordt het lesmateriaal ontwikkeld in twee vormen.. een aantal pedagogische hogescholen en verschillende studiecentra zullen zowel de mixed media. Bij mixed media worden er verschillende soorten media naast elkaar geplaatst (videofragmenten.tertiaire opleiding. De doelgroep van de syllabus Afrikaans blijft dus groeien: Antwerpen. Het multimediaproduct kreeg de naam LINC Afrikaans. Europa.

verkleinwoorden.): • vervoeging werkwoorden: • zinsconstructie (woordvolgorde.Bijlage Probleemanalyse Linguïstisch dagboek Dagboek Afrikaans naam: datum: In de les Afrikaans van vandaag vielen me de volgende moeilijke. . grappige dingen op: • woordenschat: • nieuwe woorden: • woorden met andere of extra betekenis (in vgl. vreemde.. interessante. met Ned..): • dingen die ik nog niet goed begrijp / dingen die ik nu wel begrijp: • wat ik volgende week zou willen leren: • andere opmerkingen: Eindevaluatie cursus Afrikaans 148 .): • spelling: • uitspraak: • verbuiging naamwoorden (meervoud... adjectieven. .

Evaluatie Afrikaans Waarom heb je het vak Afrikaans gekozen? Wat verwachtte je ervan? Komen deze verwachtingen overeen met de realiteit? Ontbrak er volgens jou iets aan de lessen? Zou je iets willen veranderen? Wat vond je goed aan de lessen? Wat heb je in de cursus Afrikaans geleerd? Welke dingen vond / vind je het moeilijkst in het Afrikaans (grammatica)? Van de lessen Afrikaans zal ik nooit vergeten.. Andere opmerkingen 149 ..

Ek sal nie beeldradio kyk nie. dus kon ek nie baie fees. Ek is nou te senuweeagtig om ‘n baie goeie werk te skryf vir jou Rolf. Die laaste vyf jaar het ek spytig nie baie gefees nie. 150 . Ek het ‘n baie sleg karakter. Ek het ‘n baie slegte karakter. Ek is nie van my lotjie getik nie maar die lewe van ‘n student is baie moeilik. pappie en sussies sien. My grootste besigheid (beter: stokperdjie) is mineralogie en geologie. Ek dink altyd eers (of: eerste) aan myself. Ek sal my mammie. Ek gaan na my dorpie. Ek es nie van lotjie getik nie maar die leven van ‘n student es baie moeilik. Kersmis is ‘n baie fyne tyd. pappie en sussies sien. Die laatste vyf jare het ek spytig nie baie gefees nie. Ek is nou te senuweeagtig om ‘n baie goeie werk te skryf vir jou Rolf. Ek ga baie lees en studeer in my kamertjie. Ek het altyd eksamen gehad. Ek verlang na hierdie tyd. Ek dink altyd eers aan myself. So sal ek soos iedereen (beter: almal) pakkies koop as ek nie meer moet studeer in die kerstyd nie. Ek het my familie lang nie gesien nie. ek weet nie hoe dit gekom het nie. dus kon ek nie baie fees nie. ek hoop dat jy my verskoon. So sal ek soos iedereen pakjes koop wanneer ek nie meer moet studeer nie in die kerstyd. Ek verlang na hierdie tyd. ek hoop dat jy my verskoon. Ek het altyd eksamen gehad. Ek sal my mammie. ek nie weet hoe dit is gekom nie.Foutenanalyse Enkele voorbeeldteksten Tekst van de student Verbetering en opmerkingen door de docent Ek ben bly. Ek is bly. Ek gaan baie lees en studeer in my kamertjie. Ek ga naar my dorpie. My grootste besigheid is mineralogie en geologie. Ek het my familie lank nie gesien nie. Ek sal nie beeldradio kyk nie. Kersmis is ‘n baie fyn tyd.

Pretoria: Nasou Beperk 1987. Enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans.Bibliografie Boeken • Carstens.L. • Dubin. Developing Programs and Materials for Language Learning. • Corder.): Introspection in Interlanguage Research.Philadelphia: M ultilingual M atters Ltd 1987. en A.J. New York: Longman Group Ltd 1983.Pretoria: J. Fraida en Elite Olshtain: Course Design.London. Yvette: Bobbejane of bavianen. (=Applied Linguistics and Language Study) • M eyer. New York: Oxford University Press 1981. 151 . Claus en Gabriele Kasper (ed. Pit: Error Analysis and Interlanguage. W.M echelen: Coda Uitgevers 1995. P.): Strategies in Interlanguage Communication. • Stoops.a. • Van Jaarsveld.: Keurige Afrikaans. (=New Directions in Language Teaching) • Faerch. S.M : Norme vir Afrikaans. Afrikaans versus Nederlands. Claus en Gabriele Kasper (ed. Van Schaik 1994.Oxford. (= Multilingual Matters 30) • Faerch. New York: Cambridge University Press 1986. van Niekerk: So werk Afrikaans. Standerd 10.Taaldienst Universiteit van Bloemfontein: 1995.A. e. G.London.S.

pp. Cercles. Afstandsonderwijs Nederlands als Vreemde Taal. Kris: Mediaproject Nederlands.a. (Brochure) • Initiatief Nederlands: Leertekst Curriculumontwikkeling.). e. Helena: Teach yourself Afrikaans.London: Hodder and Stoughton 1988.: Afrikaans vir tersiêre studie. (Brochure) • Van de Poel.• Van Rooyen. Distance Learning. • Van Schalkwyk. a Way of Bridging Gaps.In: The Linguistic Challenge of the New Europe.1995-1996. 227-236 152 .1996.Pretoria: Academica 1990. (=Teach yourself) Brochures en artikels • Centrum voor taal en spraak: LINC. An Interactive Approach to Language and Culture.C. M aart 1995. Plymouth: 1996. H.Workshop VDAB. • Initiatief Nederlands: Mediaproject Nederlands.1995-1996. Aub-Buscher (ed. (Brochure) • Centrum voor taal en spraak: Taalopleidingen. G.

be/apil 153 .ac.ua.be http://apil-www.All correspondence to: Rolf Nys Managing editor APIL University of Antwerp (UIA) Germaanse Linguïstiek Universiteitsplein 1 B-2610 Wilrijk – BELGIUM apil@uia.ac.uia.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful