© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 ONTWIKKELINGEN VERBINTENISSENRECHT 2000-2012 Prof. Matthias E. Storme KORTE INHOUD I.

 RECHTSHANDELINGEN  ..............................................................................................  4   1.  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ..................................................................................  4   2.  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  ....  6   3.  VERTEGENWOORDIGING  ..........................................................................................  9   4.  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ..................................  11   5.  NIETIGHEDEN  .........................................................................................................  12   6.  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   7.  UITLEGGING  ...........................................................................................................  22   II.  ONRECHTMATIGE  DAAD   .........................................................................................  24   1.  FOUT  ......................................................................................................................  24   2.  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ........................................................................................  26   3.  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  .................................................................................  34   4.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  .......................................................  36   5.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ....................................................  36   6.  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  .............................................................................  37   III.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ....................................................................  38   1.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ........................................  38   3.  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ..................................  43   4.  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.D.  ........................................................  44  

1

5.  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  .................................................................................  44   6.  VOORDEELSAFDRACHT  ...........................................................................................  45   IV.  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ..................................................................  45   1.  ZAAKWAARNEMING  ...............................................................................................  46   2.  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ....................................................................................  46   3.  ANDERE  GEVALLEN  .................................................................................................  46   IV.  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ...  46   V.  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ......................................................................  47   1.  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ..................................................  47   2.  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ............................................................................  51   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .........................................................................  52   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ............................................................................  56   4.  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ..............  56   5.  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   .................  60   6.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  ................  64   7.  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ........................................  65   8.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ................  67   9.    GELDSCHULDEN  EN  RENTE;  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL.  INTEREST)  .........................................................................................................  70   10.  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  .................................................  73   11.  SCHULDVERGELIJKING  ..........................................................................................  77   12.  VERJARING  ...........................................................................................................  79  

2

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 13.  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ..............................................................  87   VI.  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  ...................................................  89   1.  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ..........................................  89   2.  OVERNAME  VAN  SCHULD  .......................................................................................  95   1.  ALGEMEEN  .............................................................................................................  95   2.  DELEGATIE   ..............................................................................................................  96  

3

0525.09. http://jure.0027. zie de W. .F. ook de vrijheid om al dan niet te contracteren is dat. Vgl. b) Marktpraktijken WMPC 2010 . maar is ook toegestaan aan notarissen voor zover de activiteit accessoir blijft aan hun hoofdopdracht (akten verlijden). Precontractuele plichten a) Onderhandelingen en goede-trouw-eis De goede-trouw-eis speelt ook in de contractuele faze (o. Cass. RW 2012-13.pdf. 3 GwH nr. Vaak gelden er confidentialiteitsplichten m.fgov. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële 2 samenwerkingsovereenkomsten .const-court.wanneer dit volgt uit de regels van mededingingsrecht. 786 noot K.fgov.s. D. 1 JT 2008.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100611-2 = JT 2010. RECHTSHANDELINGEN 1.Cass. 758 2 Voor een overzicht van de rechtspraak in toepassing van deze wet. 4 . Parallel onderhandelen mag zolang men tegenpartij niet op het verkeerde been zet (bv.065 van 6 mei 2009.F. JLMB 2011. 55/2011 van 6 april 2011.in geval van rechtsmisbruik. 903 n. http://www. 7 oktober 2011)5.10.be/public/n/2011/2011-055n. KOHL. 4 C. gegevens die men tijdens onderhandelingen heeft verkregen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. GwH 15 december 2011. niet enkel subjectieve rechten s.b. 442).just. “De wet betreffende de precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten: zes jaar toepassing in de praktijk”. 162.Bij bepaalde praktijken is de sanctie dat consument goed of dienst mag houden zonder te betalen (reeds sinds 2007). zie B. 536 en bijbehorend artikel van B.Algemeen: uitsluiting van vrije beroepen uit toepassingsgebied is in beginsel ongrondwettig (GwH nr. 192/20113) Relevant voor precontractuele verhoudingen: . 7 oktober 2011. contractsweigering kan dus in bepaalde gevallen abusief zijn (Cass. zijn vatbaar voor rechtsmisbruik.juridat. c) Contractsweigering Contractsweigering is onwettig in een drietal gevallen: .a. .just. 193. Immers. ook Raad van State nr.wanneer er een bestaande verbintenis is tot contracteren (meestal een contractuele). "Notariat et courtage immobilier: soleil à l'horizon" = NjW 2010.const-court.pdf = RW 20112012.be/public/n/2011/2011-192n.V. een partij op kosten jagen en aan het lijntje houden en dan plots onderhandelingen afbreken kan een fout uitmaken (bv. 11 juni 20104: onroerende makelaardij is weliswaar in beginsel een daad van koophandel.I. 5 Cass. . PONET. voor een wettelijk geregeld voorbeeld. Hof Bergen 14 oktober 20081).juridat.t. MERTENS “Mag de vrije beroepsbeoefenaar eindelijk gewoon onderneming heten ?”. C. http://www. 4 september 2000). http://jure. Hof Luik 26 juni 2008.

a.dubbele functie * Bepalingen inzake precontractuele informatieplichten: .fgov.just. voor de verplichte informatie van het bodemattest.in Dienstenwet 26 maart 2010 met o. . . W. * Functies van informatieplichten Informatieplichten kunnen meerdere functies hebben: .in WMPC voor consumentenovereenkomsten: art. 24 juni 2010. nr. rekening houdende met de door de consument uitgedrukte behoefte aan informatie en met het door de consument meegedeelde of redelijk voorzienbare gebruik) en enkele bijzondere bepalingen (art. Waar de informatieplicht met nietigheid wordt gesanctioneerd.fgov. Dat geldt bv.11.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20111103-4).juridat.F. MALFAIT & L. 41. Wet betalingsdiensten. precontractuele informatieplichten in art.11. 3 november 2011. C. 7 Cass. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120504-4.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100624-3 = RABG 2010. voor de informatieplicht over stedenbouwkundige vergunningen van het verkochte goed: Cass. In andere gevallen dient een document slechts in uitvoering van de overeenkomst te worden afgeleverd. T.N.just. 3 november 20118). 8 Cass. "Nietigheid van de verkoopovereenkomst wegens ontbrekende bodemattest: mind the gap!".juridat.7 Wet 11 juni 2004 ter bestrijding kilometerfraude).algemene informatieplicht door de rechtspraak ontwikkeld . C.bijzondere informatieplichten in bijzondere wetten en decreten.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 d) Precontractuele informatieplichten . bv. 18-22 en 25-27 . kan die ook gelden wanneer er geen dwaling is7. 5 . niet om dwaling te vermijden. 4 WMPC (over belangrijkste kenmerken product of dienst en over de verkoopsvoorwaarden.0060. maar om het nadeel van de onzekerheid weg te nemen. KERKSTOEL. http://jure. 4 mei 2012. de Car-Pass bij tweedehandswagens (art.enerzijds ervoor zorgen dat een partij niet contracteert in dwaling – zie de bespreking verder. 1130 n.anderzijds kan het zijn dat een partij gewoon recht heeft op de informatie.0065.juridat.09. http://jure. onder meer verkoop vastgoed. is de nietigheid in de meeste gevallen een relatieve nietigheid ten gunste van enkel de informatiegerechtigde (bij koop-verkoop omzeggens altijd de koper) (bv.informatieplichten kunnen ook als functie hebben een partij precontractueel kosten te besparen (en in die zin schade te vermijden). hier is nietigverklaring maar mogelijk indien er inderdaad een dwaling is. C. afgedwongen aankopen) zie art. Indien die plicht met nietigheid gesanctioneerd wordt.just. dit sluit natuurlijk niet uit dat de overeenkomst nog kan worden nietig verklaard op grond van bedrog (maar dus niet op grond van het loutere feit van de niet-afgifte van het document6). enz. e) Verbod betaling te vragen voor ongevraagde producten (Zgn. 6 Zo Cass. 94 ten 6° en 98 WMPC. 45 I WMPC bij overeenkomsten op afstand).fgov. http://jure.0680. .N.

fgov. http://jure. http://jure. 24 december 200910: een betalingsbelofte is bindend en houdt afstand in van een verweermiddel dat tegen de aanspraak op betaling kon worden ingeroepen (in casu verhaalsrecht van een verzekeraar dat niet tijdig was ingeroepen.2. C. de uitoefening van een optie.juridat. Andere bijzondere vormen van eenzijdige rechtshandelingen zijn de oprichting van een rechtspersoon (meestal meerzijdig. 11 Cass.fgov. Men kan ook denken aan de aanvaarding van een nalatenschap.N.0316. nr. nr.09. enz.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091224-3. Cass. enz. Deze regel geldt niet bij de internationale koop (Weens kooprecht). b) Bindende kracht van een eenzijdige rechtshandeling Toepassingen Cass. B. het inroepen van de verjaring.. de bekrachtiging. VAN DEN BERGH. maar waarop een betalingsbelofte volgde). 15 april 20119). maar een rechtshandeling waarvoor in beginsel dezelfde bewijsregels gelden als voor meerzijdige rechtshandelingen.08. 10 Cass. 13 Cass. volgens een andere opvatting echter een declaratoir vonnis waarin hij vaststelt dat de uitoefening van het wilsrecht door de gerechtigde – mogelijks door het instellen van de eis . zal volgens een opvatting de rechter een constitutief vonnis uitspreken. Een aanbod is in regel bindend gedurende de in het aanbod gepreciseerde termijn. 24 december 2009. de ontbinding en de nietigverklaring12. voorkooprecht of naastingsrecht. 1033 n.). Zo ook heeft een eenzijdige afstand van recht in beginsel bindende kracht en is daartoe geen aanvaarding vereist (Cass. C. 9 Cass.N.0206. 12 Waar er een rechterlijke beslissing vereist is. C.just. overeenkomsten (vgl.i. of bij gebreke daarvan. RW 2011-2012. 6 .just. 8 oktober 2009)13. gedurende een redelijke termijn (onder meer Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091008-1 = RW 2011-2012.geldig is gebeurd). Verder geschiedt de uitoefening van een wilsrecht in beginsel steeds door middel van een eenzijdige rechtshandeling (bv. 24 december 2009. 8 oktober 2009. nr. Toepasselijke rechtsregels Een eenzijdige belofte is geen "quasi-contract". zoals bij een EBVBA en vaak bij een stichting) en het testament. 15 april 2011.10. 24 december 200911). Totstandkoming van overeenkomsten en andere rechtshandelingen a) Bindende kracht van een aanbod Een aanbod verschilt van een voorstel of uitnodiging om een aanbod te doen. soms eenzijidg.0024. de actio pauliana. 606. d.N. doordat het alle elementen bevat die noodzakelijk zijn opdat door de aanvaarding een overeenkomst tot stand kan komen (voldoende inhoud).juridat. aanvaarding is niet vereist.

Wanneer de wet vereist dat een toestemming “uitdrukkelijk moet zijn”. Bewijs tegen een geschrift).11.elektronische handtekening. aan de lastgever op te dragen15. Voor de vertrouwensleer.F. 25 mei 2009. 14 Cass.N. maar een bewijsregel. verruiming van "schriftelijkheid" (W. d) Wilsovereenstemming en vertrouwensleer De overeenkomst is niet gesloten zolang er punten open zijn waarvan de invulling voor een der partijen een voorwaarde is voor sluiting (bv. 23 januari 2012. 17 JT 2008. nr.fgov.juridat.0028. 373. 19 Justel F-20080429-7. niet in handelszaken16. . Deze geldt enkel in burgerlijke zaken. 6 juni 2011. http://jure. 16 februari 2012.0137. 21 Cass. Bv. voor een bekrachtiging Cass.0186. 25 mei 200920. 758. 18 RW 2008-09.juridat.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110606-3.0052. afgeleid uit de gedraging van partijen: Cass. kaderwet: Wet certificatiedienstverleners) 2° De gedraging als stilzwijgende bekentenis . S.08.just. F. Hof Bergen 14 oktober 200817). is dat geen vormvereiste.F. 1341 iz. nr.11. Ook het geschriftvereiste bij dading in art. Arbeidshof Gent 12 januari 200718 (legt de verbinding met de bewijsregels van art. in werking 1-1-2001. zelfs van beschikking.een buitengerechtelijke bekentenis vereist niet dat het document is opgemaakt met de bedoeling als bekentenis te dienen (Cass. 19 maart 2012.just.fgov. Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120319-2.fgov. http://jure. C. 20-10-2000. zie ook Hof Luik 29 april 200819 (bank wekt foutief de schijn jegens de schuldeisers dat de schuldenaar betaald heeft) e) Bewijs rechtshandeling Capita selecta: 1° Wat is schriftelijk ? .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) Vorm van de toestemming Louter stilzwijgen vormt geen toestemming. 15 Cass. 2 april 201022. Zie bv.Voor een voorbeeld van een buitengerechtelijke bekentenis. 16 Cass.0645. Zo is een lastgeving “uitdrukkelijk” van zodra er geen twijfel bestaat over de wil van de lastgever om de handelingen. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20090525-4.F. 23 januari 201221). C.just. C. maar uit een “omstandig” stilzwijgen kan een toestemming worden afgeleid (d.i. http://jure.juridat. 6 juni 201114.10. een stilzwijgen in omstandigheden waar men had moeten spreken). 7 .juridat. in casu van een minnelijke beëindiging van een huurovereenkomst. De vertrouwensleer vindt ook meer en meer toepassing tussen partijen. 20 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120216-11.F.just. 2044 BW is geen vormvereiste.fgov.

RW 2011-2012. RW 2012-2013. zakelijke overeenkomst Traditioneel wordt gesteld dat de geldlening een “zakelijke” overeenkomst is die eerst door de overhandiging tot stand komt. dit wordt – m.0080. en dat dit juist niet algemeen geldt bij een ingebrekestelling tot betaling van een schadevergoeding24. 23 Incoherent is dat een deel van de rechtspraak daarbij een onderscheid maakt tussen de factuur voor leveringen uit koop-verkoop en andere facturen.i. – zo Cass. zijn partijen of hun vertegenwoordigers in de tijd of in de ruimte van elkaar verwijderd. het testament) geldt dat een rechtshandeling maar uitwerking heeft bij ontvangst (ontvangstbehoevende rechtshandelingen). Hof Gent 22 september 2010. nog Hof Antwerpen 4 januari 2010.N. 232. maar als regel kan men stellen dat een omstandig stilzwijgen een aanvaarding inhoudt – of het stilzwijgen omstandig is hangt ervan af of er een protestlast bestaat. 2 april 2010.just. maar niet nadat eerst is vastgesteld dat er wel degelijk een aanvaarding is geweest. 24 Bv. Voor een kennisgeving gelden in beginsel geen vormvereisten. in die zin dat de kennisgeving kan gebeurden op elke wijze die in de gegeven omstandigheden passend is.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20101015-4 (weliswaar in een fiscale zaak) 27 Cass. 24 januari 2008.10.fgov. de relevantie hiervan is erg beperkt aangezien ook de overeenkomst om geld uit te lenen een bindende overeenkomst is (ook al het die dan leningsbelofte). in hoofde van professionelen en overheden wordt aanvaard dat er in beginsel een protestlast bestaat bij ontvangst van een factuur23. h) Tijdstip van totstandkoming van de overeenkomst De overeenkomst komt tot stand op het tijdstip van aanvaarding. F.3° Stilzwijgen als aanvaarding wanneer men diende te protesteren: . RABG 2008. 25 II WvKh. 8 . f) Zgn.rechtspraak inzake stilzwijgen bij ontvangst factuur en vergelijkbare schriftelijke aanspraken blijft incoherent. g) Ontvangstvereiste – vormvereisten voor kennisgevingen Op enkele uitzonderingen na (bv. 15 april 201127). 931. 25 Bv. 22 Cass. Indien schriftelijkheid door de wet of de overeenkomst wordt voorgeschreven. 788. geldt art. 2281 BW (verruiming van het begrip “schriftelijk”).N. ten onrechte – gegrond op de letter van art.juridat. 15 april 2011. C. 26 Cass. 271.09. de regel wordt nog verder uitgehold – terecht – doordat de overhandiging ook kan geschieden in de vorm van een schuldvernieuwing (een schuldvordering op een nog niet betaalde koopprijs omzetten in een lening)26. Incoherent is wel de rechtspraak die stelt dat tegen een aanvaarde factuur tegenbewijs mogelijk is25 – logisch is er enkele tegenbewijs mogelijk tegen een vermoede aanvaarding. http://jure. NjW 2010. nr.0206. In die zin veronderstelt een rechtshandeling een kennisgeving. dan is dat het tijdstip en de plaats waarop de aanbieder van de aanvaarding door de wederpartij kennis neemt of daarvan redelijkerwijze kennis had kunnen nemen (Cass. 15 oktober 2010.

Cass. en in een aantal bijzondere wetten (bv.N.deze impliceren onmogelijkheid van alle-sommen-borgtocht. 2. Cass. Vertegenwoordiging a) Gewone vertegenwoordiging De gewone vertegenwoordiging betreft het handelen die in naam van iemand anders.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Wanneer een partij die een aanbod dat bevoegdelijk gedaan is door een vertegenwoordiger aanvaardt. . j) Totstandkoming (kosteloze) borgtocht Wet kosteloze borgtocht 2007: . C.47 WMPC. 285) Van belang in het Vlaams gewest: .pdf. 25 juni 200429. Algemeen: zie mijn syllabus http://storme. Cass. .b. 20 januari 2000. zie daarvoor Cass. i) Totstandkoming van een koop-verkoop van onroerend goed Praktijk van de gekruiste optie (artikel H. 28 Cass. niet van borgtocht voor toekomstige termijnen uit een bestaande rechtshandeling. nr.Gebondenheid De persoon in wiens naam wordt gehandeld is daaraan gebonden bij: a) bevoegdheid van de handelende persoon volgens de interne verhouding of b) “schijnvertegenwoordiging” (of liever : echte vertegenwoordiging gegrond op een toerekenbaar vertrouwen op bevoegdheidsverlening).bijkomende nietigheidsgrond.h. 29 RW 2006-07. k) Wettelijke herroepingsrechten Deze vinden we bijna uitsluitend in het consumentenrecht. 20 juni 1988. maar die aanvaarding verkeerdelijk richt aan de op dat ogenblik niet langer bevoegde vertegenwoordiger.be/ZCRverbruikers.termijn commandverklaring voor particulieren verlengd naar 5 dagen. Resultaat: wordt nauwelijks nog gebruikt in de praktijk. NFM 2008.10. 11° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). zie verder. 15 april 201128). i. 2 september 201030.vormvereisten . komt er een overeenkomst tot stand met de vertegenwoordigde indien de vertegenwoordigde of diens nieuwe vertegenwoordiger van de aanvaarding kennis heeft genomen of hiervan redelijkerwijze kennis kon nemen (Cass.minnelijke ontbinding fiscaal quasi neutraal . art.0206. 15 april 2011. 959 persoonlijke zekerheden op 9 . Wet-Breyne: zie mijn syllabus (versie oktober 2010) op http://storme.be/PersoonlijkeZekerheden. 60 en 46 . DE DECKER. art. 3.pdf.

en die consulteerbaar is31. 45. 60 Wb. 10 .Bijzondere regels (“Prokura-systeem”) bij bepaalde gepubliceerde mandaten van organen van vennootschappen (niet-tegenwerpelijkheid van interne beperkingen behoudens effectieve kennis door derde). Een interessant arrest is Cass.N. 976 32 Bv. Het moet ons dus aanzetten tot 30 C.juridat. Venn (voorheen 13bis VennW) bevat een specifieke regeling met termijnen voor de oprichting en overname van de verbintenissen door de vennootschap: .Legitimatie: wat het omgekeerde probleem betreft. 606 n. RW 2009-2010. de legitimatie wordt door de wederpartij betwist. SAMOY. b) Optreden in naam van te noemen of op te richten derde In deze gevallen verdwijnt de vertegenwoordiger uit de rechtsverhouding indien aan de voorwaarde van vervanging is voldaan. 14 september 2000.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100902-3 31 een arrest van 30 maart 2011 (P.98/0311.F..volgens het arrest was de eigenaar door de bekrachtiging toegetreden tot de overeenkomst.enerzijds geeft het de wederpartij een aanspraak op de vertegenwoordiger als er geen tijdige overname is. Verbintenisrechtelijk is er in beginsel geen rechtstreekse rechtsverhouding tussen principaal en derde-wederpartij.0065. jaarverslag Cass. 2008. Sabam t.10. http://jure. vergelijkbaar bijzodner is ook de regel inzsake het mandaat ad litem advocaat.Not. . "Bekrachtiging en rechtstreekse aanspraken tussen lastgever en wederpartij na ene optreden van een onbevoegde lasthebber in eigen naam". I. C. Wat de eigenaar betreft was dat in casu misschien terecht.1668. W. . JLMB 2012. Zomergem 12 december 2008.anderzijds geeft het ook een recht aan de oprichter om zich op die bepaling te beroepen33.10. nl. 66quater § 2 Auteurswet permanent moet bijhouden (en jaarlijkse aan de controlediensten moet overmaken).F).K.F. . toestemming wederpartij is niet vereist voor het niet verbonden zijn van de vertegenwoordiger32.0014. 69 n. 2009. maar in zijn algemeenheid is dat onjuist. Het verwart wel enkele zaken . C. 1739. Vred. en het mandaat van de gerechtsdeurwaarder die over de uitgfite van de uitvoerbare titel beschikt. 24 oktober 200834 over de bekrachtiging van de verkoop door iemand die in eigen naam andermans goed verkocht. nr. zie hoger. T. Wat de verkoper betreft is dat zeker terecht.08. 34 nr.b.. B.. c) Middellijke vertegenwoordiging Middellijke vertegenwoordiging betreft de tussenpersoon die in eigen naam optreedt voor andermans rekening (openlijk dan wel verborgen). Ruud JANSEN.fgov. Optreden in naam van een rechtspersoon in oprichting: art.just. aanvaardde het Hof van cassatie dat een auteursrechtenvereniging tegenover derden zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid kan bewijzen door middel van de lijst van lastgevers die de vereniging krachtens art. zodat beiden in solidum aansprakelijk waren voor de terugbetaling.. commandverklaring bij onroerende verkoop. RW 2009-10. 33 Cass.

36 nr.F. Een conventioneel voorkooprecht beperkt de verhandelbaarheid van een goed niet. zoals de gerechtigde informeren enz.just. Conventionele voorkeurrechten worden niet gesanctioneerd met een naastingsrecht maar enkel met contractuele remedies tussen partijen. 30 maart 200937: in een overname-overeenkomst bedingt de verkoper dat de koper de door de verkoper aan een tussenpersoon verschuldigde commissie zal betalen. dat enkel bij verkoop speelt. Cass. zie voor het laatste bv. of om een ruimer voorkeurrecht. 35 Het kan om een voorkooprecht in enge zin gaan. Bij miskenning van een wettelijk voorkooprecht heeft de voorkoopgerechtigde een naastingsrecht (recht van indeplaatsstelling).Venn.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 voorzichtigheid bij het formuleren van verklaringen die een bekrachtiging inhouden: het is best uitdrukkelijk te bepalen dat men enkel de onbevoegdheid van de verkoper wil helen maar niet toetreedt tot de overeenkomst of diens verbintenissen. Ook in een aantal andere gevallen bestaat er een wettelijk naastingsrecht. actueel is het recht de keerzijde van een verbintenis van de wederpartij om niet te doen (gepaard aan bijkomende verplichtingen te doen. http://jure. in het bijzonder dat ten gunste van de pachter en een reeks voorkooprechten ten gunste van de overheden.0302. De specifieke regels verschillen ten dele van geval tot geval.just.juridat. Het derdenbeding kan in hoofde van de bedinger animo donandi zijn. Ontstaan rechten van een derde uit overeenkomst a) Voorkooprechten en naastingsrechten * Er zijn een reeks wettelijke voorkooprechten.04.juridat. * Conventionele voorkeurrechten35 zijn mogelijk. 863. in die zin hebben ze geen zakelijke werking. “eventueel recht” (preciezer: eventueel wilsrecht) op het voorwerp ervan inhoudt. 4. bij overeenkomst wordt dan aan de gerechtigde een recht toegekend dat in de meeste gevallen een zgn. Bij vennootschapseffecten gelden wel voor de geldigheid van de verbintenis de beperkende regels van het Wb. b) Derdenbeding Het recht van de derde ontstaat rechtstreeks in zijnen hoofde en passeert niet langs het vermogen van de bedinger: Cass.fgov. en is naar gemeen recht dus aan geen bijzondere beperkingen onderworpen (althans wanneer het recht binnen een redelijke termijn na aanbod moet worden uitgeoefend). maar ook animo solvendi. 16 januari 200636. Het Vlaams decreet harmonisatie voorkooprechten van 25 mei 2007 is op 1 oktober 2012 in werking getreden (met het elektronisch loket voorkooprechten).). 11 . C.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090330-10 = RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060116-8 37 http://jure.

39 nr. zie hoger. C. TPR 2011. JLMB 2009. Anders Hof Bergen 26 januari 2010. DUPONT. VAN OEVELEN e.Voorwerp ? Zie voor een geval van ongeoorloofd voorwerp Cass. 1989. . zie A.c. Met hetzelfde resultaat.Causa stipulandi bedinger derdebegunstigde dekkingsverhouding: oorspronkelijke overeenkomst (causa promittendi) resultante rechtsverhouding belover 5.0443F. Nietigheden W. B.a.b.06. 1100. DIRIX = Ann. de sanctie van vormvereisten. 29 september 200839: overeenkomst met als doel de vrije beroepsuitoefening te beletten is absoluut nietig.i. DELNOY. 8 april 1999 (onwettige woning brandt af) en 15 mei 2000 (“van openbare orde” sluit niet altijd uit dat erover een overeenkomst . dading -mogelijk is) 38 Voor een recente overzichtsstudie. 1355 v. 12 . maar de gedissimuleerde verkoop zelf is geldig40. De geldigheid of nietigheid van een rechtshandeling moet in beginsel beoordeeld worden op grond van de feiten bij het stellen van die rechtshandeling (en wordt dus niet bepaald door latere feiten). 103 n. Hof Luik 30 november 2006. 387 n. 1041 kritisch n. .Verkoop met prijsbewimpeling: het beding van prijsbewimpeling is nietig.Lg. a) Absolute nietigheden – ongeoorloofdheid voorwerp of oorzaak38 . “De nietigheid van overeenkomsten wegens strijdigheid met de openbare orde of de goede zeden: algemene beginselen en een grondslagenonderzoek”. 2008. 711 n. TBBR 2008. Pas.Cass. JLMB 2010. 44 40 Bv. I. E. maar dubbelzinniger Cass. KOHL.. 18 maart 1988. MOREAU-MARGREVE & P. Jaarverslag cass. I 868 = RW 1988-89.

b) Wilsgebreken .36/web/pdf/073_240907_1735.09.129. deze sanctie lijkt me niet de juiste te zijn43.subjectief doorslaggevend voor de toestemming .pdf) n. 43 Terecht kritisch F. waarvan de wederpartij op de hoogte hoorde te zijn en zonder hetwelk de overeenkomst niet zou zijn gesloten" (Cass. a) Het "substantieel" karakter van de dwaling (het BW spreekt van "de zelfstandigheid van de zaak") Substantieel "is elk gegeven dat doorslaggevend is geweest voor de partij om de overeenkomst aan te gaan.129. F. 23 maart 200644). b) De verschoonbaarheid van de dwaling Dit wordt bepaald door de vraag of de dwalende een onderzoeksplicht had en/of de tegenpartij een informatieplicht of verkeerde informatie gegeven heeft onverschoonbare dwaling.Bij stedebouwmisdrijven: een aannemingsovereenkomst voor vergunningsplichtige werken waarvoor geen vergunning is. Hof Gent 29 mei 2009.just. 42 Bv. 189.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120305-2. http://jure. 24 september 2007)46. bv. 44 JT 2007. is nietig volgens Hof Gent 200441.dwaling 1° Dwaling algemeen Dwaling draait in hoofdzaak rond 2 elementen: het substantieel karakter van het voorwerp van de dwaling en de verschoonbaarheid van de dwaling zelf. 41 Hof Gent 26 november 2004. 743 (http://80. ingevolge een nietigverklaring van een beslissing van de gemeente door de toezichthoudende overheid45.65.F. RW 2011-2012. 28 juni 1996). 5 maart 2012.65. RABG 2007. HAENTJENS. nr. Dat laatste beoordelen houdt een afweging in van onderzoeks. HAENTJENS. 13 . Conversie ? Vervanging van nietig beding door een ander kan niet indien dat niet berust op de toestemming van de partijen (Cass. dus 2 elementen: .36/web/pdf/075_290509_0743.kenbaarheid daarvan voor de wederpartij. kh.pdf. Betreffende wat dwalende zelf moest weten is er geen informatieplicht (Vb.en informatieplichten van beide partijen (in het arrest van 24 september 2007 werd een beslissing verbroken die enkel had vastgesteld dat de dwalende de wederpartij niet geïnformeerd had). “(Geen) vergoeding voor de aannemer voor werken uitgevoerd zonder of in strijd met een stedenbouwkundige vergunning?”. zie vorige voetnoot.fgov.0069.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . 627. S. 45 Cass. 1735 = http://80. Sommige rechtspraak gaat een stuk verder en beschouwt de aanspraak op betaling van de aannemingssom door de aannemer in geval van misdrijf als een onrechtmatig voordeel42. De overeenkomst met een overheid is ook nietig indien de beslisisng tot het sluiten ervan nietig is. dit is een vorm verbeurdverklaring. Volgens cassatie 2001 is de overeenkomst maar nietig indien ze strekt tot behoud van een wederrechtelijke toestand.juridat. Beide aspecten staan vandaag in de sleutel van informatieplichten (zie al Cass. 46 RW 2009-2010.

47 RW 2007-8. c) Rechtsdwaling ? Naar gemeen recht kan de dwaling zowel de feiten als het recht betreffen.F. 473.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3.F 52 RW 2007-2008. 48 RW 2007-8. 1559.m. 28 maart 2012. maar sluit niet uit dat iemand een rechtshandeling kan vernietigen wegens rechtsdwaling die aan de andere vereisten voldoet. Hof Antwerpen 1 maart 2010.F en C. 55 Bv. 28 maart 2012.0158.fgov. T. RW 2010-2011.gegeven het feit dat de dwalende werd bijgestaan door een professionele raadgever. in casu omtrent het bestaan van een verkavelingsvergunning die later werd nietig verklaard door de Raad van State.juridat.2083. Maar het feit dat bv.fgov. In het strafrecht is de maatstaf traditioneel iets strenger. De informatieplicht van de wederpartij en de onderzoeksplicht van de dwalende zelf worden mede gewaardeerd aan de hand van hun positie en de bijstand van derden waarover ze beschikten of waarin ze hadden moeten voorzien (bv. 49 Bv. koper bijgestaan door een expert-landmeter50). Cass. Voor een vergelijkbaar geval van aansprakelijkheid van de notaris. de notaris die tekortgeschoten is in zijn informatieplicht . 1601. Hof Brussel 17 november 2009.zie bv. Ook is er in beginsel geen onderzoeksplicht ten aanzien van foute informatie die door de wederpartij is gegeven. Anders is het wanneer de wet uitdrukkelijk een informatieplicht oplegt (bv.). P.d. http://jure.Brussel 10 september 200747).juridat. nr.just. hof Antwerpen 12 juni 200648. ook al gebeurde dat niet bedrieglijk49. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3. 23 oktober 200851). 14 . 2000. Toepassing bv.just. betekent dat gebrek aan kennis in beginsel niet vrijstelt van de naleving ervan en noch minder van de toepasselijkheid ervan. sluit het beroep op dwaling (gebaseerd op de vooronderstelling van geldigheid van die rechtshandeling) niet uit55. Dit geldt dan ook evenzeer voor de dwaling als wilsgebrek.2083. Dat iedereen geacht wordt de wet te kennen. Het feit dat de overeenkomst niet nietig wordt verklaard omdat de dwaling niet verschoonbaar was . 72. Met name geldt de dwaling daar indien de dwalende gehandeld heeft ingevolge een door de bevoegde overheid verleende vergunning die regelmatig lijkt te zijn54.11. 50 Bv. nl. zie Hof Brussel 12 januari 200452. 6 februari 2009.06.06.Not.F.11. in de Codex Ruimtelijke ordening e. 53 Cass. NjW 2011. 54 Cass. 51 nrs. de nietigheid van een andere rechtshandeling pas later retroactief komt vast te staan. dat de dwaling daar in beginsel onoverwinnelijk moet zijn – maar de recente rechtspraak aanvaardt de dwaling reeds indien elk redelijk en zorgvuldig persoon in dezelfde omstandigheden ze zou hebben begaan53. nr. P. 279. 579 betreffende de aankoop van een appartement waarvan in de verkoopovereenkomst foutief was bepaald dat het stedenbouwkundig in orde was.0478. Cass. koper bijgestaan door een notaris. C. sluit niet uit dat in de interne verhouding tussen de dwalende en diens raadgever deze laatste aansprakelijk kan zijn (bv. d) Dwaling over toekomstige feiten ? Dwaling heeft altijd betrekking op een verkeerde voorstelling van een element op het ogenblik van het stellen van de rechtshandeling.

25 op grond van ‘fraus omnia corrumpit’. 22 september 201158).just. TPR 1986.N. Cass.0506. Jaarverslag cassatie 2010.0427.N.05. Y.0502.0380. W. 56 C. Qua resultaat lijkt dit arrest strijdig met het arrest van 6 februari 2009. 58 Cass. 1978. In de meeste geschillen over de oorzaak gaat het om een vorm van dwaling.08.N. 22 oktober 200960: geen nietigheidsgrond indien de partij kennis had of kon hebben van die titel) c) Wilsgebreken .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091022-5 61 Arr. 14 maart 200856 (dat arrest zegt overigens niet veel).fgov. 162 n. Hof Luik 14 november 200662. achteraf ontdekt wordt dat die beweegreden reeds onjuist was op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst (vgl. "Des effets de la négligence ou de l'imprudence de la victime du dol". "De invloed van de nalatigheid van de bedrogene op de vordering tot nietigverklaring en/of op de vordering tot schadeloosstelling".juridat. en de regel dat de nietigheidsgrond kan worden aangetoond op grond van latere gegevens: er is immers maar een wilsgebrek zoals dwaling of bedrog wanneer die dwaling of dat bedrog na de sluiting aan het licht komt (maar reeds aanwezig was bij de sluiting). adv.juridat. Cass. RW 2009-2010. met concl. men ontsnapt hieraan niet door de nietigheid te gronden op de afwezigheid van oorzaak of valse oorzaak (zie Cass. Zie echter Cass. evenwel werd hier het gebrek aan oorzaak aangevoerd en niet de dwaling (wellicht precies omdat het om een dading ging). 15 mei 200959). 1183 e. 62. RW 2010-2011. DE BONDT.latere ontdekking van een titel die het recht betreft waarover de dading gaat en aantoont dat een van de partijen dat recht niet had (2057 II BW.08. waarbij nl.08. C. 18 maart 201063 (ook bij eigen zware fout kan men vernietigen bij bedrog door de wederpartij). 23 september 197761.10. 2011 over oorzaak dwaling (+ later arrest GwH) 3° Dwaling bij dading Bij dading zijn er enkele bijzondere bepalingen inzake dwaling als nietigheidsgrond: .0461. 15 . (32) noot J. 22 september 2011. 107.F. Er is natuurlijk geen tegenstrijdigheid tussen de regel dat de geldigheid moet worden beoordeeld op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100318-5. 24 september 200757). DE CORDT 63 C.just.geen nietigheid wegens rechtsdwaling (2052 II BW).v. . RW 2010-2011.bedrog. 57 C. 1641 n. wat allicht het verschil verklaart.fgov. 21.-gen.0107. 60 C.onwetendheid dat er reeds een in kracht van gewijsde gegane uitspraak is over het geschil (2056 I BW). Cass. NORDIN "Het bewijs van het bestaan van een (on)geoorloofde oorzaak van een overeenkomst op grond van feiten die zich na het sluiten van die overeenkomst hebben voorgedaan". Vgl. 62 TBH 2008. KRINGS = RCJB 1980. 59 C. http://jure. E.N. geweld Bij bedrog is er geen vereiste van verschoonbaarheid van de dwaling: Cass.06.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 2° Dwaling en "valse oorzaak" De “Oorzaak” is het “geheel van de beweegredenen” volgens Cass. . De nietigheid kan ook ingeroepen door een partij bij de dading die geen partij was bij die uitspraak (Cass. http://jure. MATTHYS. ook verder inzake gedeelde aansprakelijkheid.

voor zichzelf of voor anderen.juridat. Bij een koppel kredietnemers mogen die beoordeeld worden op grond van mogelijkheden van beiden (Cass.F. met misbruik van de behoeften.09.0051. 9 november 201266). art. die klaarblijkelijk de normale interest en de dekking van het risico van de lening overschrijden. indien de uitlener. diens verplichtingen tot de terugbetaling van het geleende kapitaal en de betaling van de wettelijke interest”. zich. 887 BW.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100128-3 = RABG 2010. 755 n.juridat. op vordering van de lener. 31 maart 2011. Bij verzekeringsovereenkomsten wordt het bedrog nader geregeld in art. 325. 65 Cass. De leer van de gekwalificeerde benadeling kent enkele wettelijke toepassingen. C. zelfs al mocht die handeling koop.0510. maar is daar niet toe beperkt.N. nr. In enkele andere gevallen zijn de vereisten versoepeld en wordt het misbruik als het ware vermoed: Wet kosteloze borgtocht 2007: nietigheid bij disproportie met terugbetalingsmogelijkheden (begroot bij het aangaan borgschuld).benadeling .Nietigheid enkel in de wettelijk bepaalde gevallen. VERLOOY "De vernietiging van een dading wegens benadeling" = RW 2010-2011. nr. e) Initiële onmogelijkheid – i.N 67 Cass.Bedrog vereist anderzijds wel zowel kunstgrepen (al kan het ook door verzwijging zijn) én bedrieglijk opzet.09. van de zwakheden. 6 LVO. Cass. een interest of andere voordelen heeft doen beloven. 7 januari 200865).h.Nietigheid wegens benadeling bij verdeling (887 BW): geldt elke handeling die ten doel heeft de onverdeeldheid onder de mede-erfgenamen te doen ophouden.WCK: ook beoordeling terugbetalingsmogelijkheden vereist bij sluiten overeenkomst.fgov. Zo is er art. 1599 BW 64 Bv. C. zoals art. http://jure.12. . http://jure.just. met name het opzet om bij de tegenpartij een dwaling te veroorzaken (een verkeerde voorstelling van zaken op te wekken)64. C.0637F 66 Cass. e) Wilsgebreken . 742 = NjW 2010.just. d) Wilsgebreken: gekwalificeerde benadeling . Daarbuiten is het een algemeen leerstuk. ook geldt bij een regelingsakte voorafgaand aan echtscheiding door onderlinge toestemming (Cass. . Nieuwe WCK in 2010 (BS 21 juni 2010). ruil en dading of anders genoemd zijn67. 9 november 2012.d.0036. B.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110331-2. van de hartstochten of van de onwetendheid van de lener. noot 'Toepassing van artikel 88 lid 1 BW op een transactionele verdeling'. 16 .nietigheden bij kosteloze borgtocht e. waarvan de inhoud sterk oevreenkomt met het leerstuk in het algemeen: “Onverminderd de toepassing van de bepalingen tot bescherming der onbekwamen of betreffende de geldigheid der overeenkomsten. 1907 ter BW. 28 januari 2010.b. vermindert de rechter. C. 7 januari 2008. dat bv.06.

15 september 2011. het bodemattest. De handelingsonbekwame kan immers enkel vertegenwoordigd worden op de door de wet bepaalde wijze. 1990 BW71). RW 2011-2012. 7 januari 201070).fgov. 1599 BW) is een relatieve nietigheid ten gunste van de koper. C. 70 Cass.fgov.b.08. TILLEMAN.0569. 1466 n. http://jure. f) Nietigheid als sanctie van een informatierecht Zie de bespreking hoger. http://jure. onder meer w. 1593 n. Cass. C. 5 december 1933. g) Handelingsonbekwaamheid en feitelijke onbekwamaheid 1° Feitelijke (on)bekwaamheid bij vertegenwoordiging De persoon die de rechtshandeling stelt moet feitelijk bekwaam zijn om toestemming te kunnen geven.0594. 1515 afkeurende noot N. is de handeling nietig (Cass. C. 7 januari 2010. nr. 17 . 68 Cass.juridat. kan de koper de nietigheid inroepen68. 71 Dat de regel algemeen is vinden we onder meer bij DE PAGE & DEKKERS. Traité V (1975) nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-1 = RW 2011-12. Verliest de lasthebber nadien zijn handelingsonbekwaamheid.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100107-2 = RW 2011-2012. Pas. dan verliest hij ook zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid (argument ex art.08.10. S. Bij vertegenwoordiging is het de vertegenwoordiger die die bekwaamheid moet hebben. 2003 III BW). Wanneer de lasthebber bij zijn aanstelling bekwaam was. 3° Handelingsonbekwaamheid lastgever Bij conventionele vertegenwoordiging (lastgeving) moet de lastgever handelingsbekwaam zijn voor de door de lasthebber gestelde rechtshandeling op het ogenblik waarop deze wordt gesteld (eveneens ex art/ 20003 III BW). 69 Cass. Dit arrest dient dan ook te worden bekritiseerd. 2° Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging Evenwel is de vertegenwoordiging wél geldig wanneer een onbekwame tot lasthebber wordt aangesteld (argument ex art. die niet meer kan ingeroepen worden eenmaal de koper definitief beschermd is.juridat.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De nietigheid van de verkoop van andermans goed (art. (in de veronderstelling dat uitvoering in natura niet mogelijk is) ontbinding dan wel uitvoering bij equivalent Nochtans is het feit dat de nakoming van de overeenkomst reeds vanaf het begin onmogelijk was in beginsel géén nietigheidsgrond en belet dit niet dat de belover van die verbintenis contractueel aansprakelijk is. VAN HIMME “Verkoop van andermans zaak: een kwestie van geldigheid of van wanprestatie”. 1935 II 20.fr.N. VAN DEN BERGH. Lastgeving (1997) nr. 383. maar niet bij het stellen van de handeling. 8 februari 2010.0402. B. VAN LOOCK “De feitelijke bekwaamheid en de handelingsbekwaamheid van een lasthebber”. nl. Zolang dat evenwel niet vaststaat. B. 86.just. In een arrest van 15 september 201169 oordeelt het hof van Cassatie evenwel dat de koper niet de keuze zou hebben om in plaats van de nietigheid te kiezen voor de sancties voor niet-nakoming.N .just.

waarbij afspraken worden gemaakt over het lot van goederen voor zover die zich in de nalatenschap van een nog levende persoon zouden bevinden bij zijn overlijden. http://jure. Het gaat dus om zgn. 18 maart 200473.F. 2° Andere gevallen Onder meer: . besproken door H. Traditioneel werd dit verbod van openbare orde geacht.Een lasthebber die “twee heren dient” stelt een nietige rechtshandeling: Cass. 1596 BW mag de lasthebber niet zelf tegenpartij worden in de verkoop waarvoor hij mandaat heeft (zgn.raadvst-consetat. 31 oktober 2008. h) Nietigheid wegens belangenconflict Rechtshandelingen door een vertegenwoordiger gesteld in strijd met de regels inzake belangenconflicten zijn nietig. 943 BW: schenking van toekomstige goederen is nietig. 202. beëindigt hij impliciet de lastgeving en kan hij dus die nietigheid niet meer inroepen75. 126 v.z. 22 mei 2009 (in casu een dading door een minderjarige gesloten)72. d. 2417.0730. . De nietigheid kan worden ingeroepen door de partijen bij de overeenkomst.be/Arresten/202000/200/202240.11.Een gemeenteraadslid die als advocaat optreedt tegen zijn gemeente: strijdig met de openbare orde. 76 Cass.art. N. de meeste auteurs leiden evenwel uit het cassatie-arrest van 31 oktober 2008 dat de regel slechts met een relatieve nietigheid wordt gesanctioneerd76.24074.C. Pas. Smets 74 RvS 23 maart 2010 nr. SCHERMANS & B. 1130 BW houdt de nietigheid in van overeenkomsten over een niet opengevallen nalatenschap.fgov. In sommige gevallen echter is het verbod van openbare orde en de nietigheid dus absoluut.pdf = RW 2010-2011.w. 18 . 303 n. p.juridat. nr. Century 21-Primogest.just. niet om rechten die daadwerkelijk. 13 september 2012. Volgens art. Het gaat in beginsel om een relatieve nietigheid in te roepen door de lastgever. . zij het op termijn of onder opschortende voorwaarde worden toegekend. 25. CASIER. Wanneer de opdrachtgever persoonlijk instemt met de verkoop. Selbsteintritt). die nietigheidsgrond vervalt eenmaal de lastgeving is beëindigd. eventuele rechten. http://www. GEELHAND de MERXEM. TEP 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120913-2. de persoon over wiens nalatenschap het gaat en diens erfgenamen. 202. A.240. I. RvS nr. 72 RW 2010-2011.4° Rechtsgevolgen De nietigheid is relatief en de handeling kan dus bekrachtigd worden nadat de onbekwaamheid is weggevallen: Cass. VERDICKT. 75 Cass. i) Nietigheid wegens beperking van verbintenissen betreffende de toekomst 1° Nietigheid van een beding over een niet opengevallen nalatenschap Art. 202. 73 RW 2004-05. “De erfovereenkomst is niet langer strijdig met de openbare orde”.

http://vlaamseconservatieven. Eenmaal de nietigheid is ingetreden.grondwettelijkhof.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . maar betreffen enkel de publiekrechtelijke functie van de overheid: terecht zo Cass.08. zie verder.fgov. van arrest 17/2009 van het Grondwettelijk Hof79. maar wel op vele punten een inperking van de wet". 1432 = http://jure. Art. Wet gelijkheid mannen en vrouwen 2007).be/public/n/2009/2009-017n. 2. 77 http://legimobile.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070521-3.N 79 http://www. http://jure. Zie mijn commentaar "Grondwettelijk Hof en de antidiscriminatiewetten: gebrek aan moed. C. 29 maart 201078. 21 mei 2007.fgov. Een cassatie-arrest van 25 maart 2011 oordeelt dat van de nietigheid wegens het ontbreken van een bodemattest afstand kan worden gedaan ook buiten een verzaking in de authentieke akte om80. 25 maart 2011. Het Franse Hof van cassatie maakte hiervan een wel bijzondere toepassing in een arrest van 26 oktober 2012. 1382 BW). waarin een eenzijdig optioneel arbitragebeding op die grond nietig werd verklaard77. volgens dewelke elke ongelijke behandeling in de verhoudingen tussen burgers waarvoor geen verantwoording kan worden gegeven een fout uitmaakt (art.0147. Veel teleurstellender in dit opzicht is overweging B.art. RW 2009-2010. 78 S.7.14. randnr.just.juridat. ADW 2007. 24 LVO. betreffende art.just. 19 . maar de regel geldt algemeen: Cass.fr/fr/jp/j/c/civ/1ere/2012/9/26/11-26022/. Voor de regels inzake onverschuldigde betaling en ongegronde verrijking. 81 Bv. j) Potestatieve voorwaarde Een verbintenis is nietig indien ze is aangegaan onder de potetstaive voorwaarde van de zijde van degene die zich verbindt (art.com/2009/02/grondwettelijk-hof-en-de.09. heeft ze wel terugwerkende kracht: de prestaties worden geacht nooit verschuldigd te zijn geweest en de onverschuldigde prestaties of verrijking kunnen dus worden teruggevorderd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110325-3. Er bestaat evenwel buiten concrete rechtsregels om géén algemeen discriminatieverbod tussen burgers onderling.juridat. k) Nietigheden wegens discriminatie Zie de drie Antidiscriminatiewetten (ARW 1993. l) Gevolgen nietigheid rechtshandeling * van een relatieve nietigheid kan afstand worden gedaan. 3 § 1 IV Auteurswet: beperking aan de mogelijkheid overdracht te bedingen van auteursrecht op toekomstige werken.blogspot.pdf. 10 en 11 GW houden géén rechtstreekse verplichtingen in voor burgers onderling en dus géén horizontaal discriminatieverbod.N. 80 Cass. 1174 BW). nr.0639.html. * vanaf het tijdstip van de nietigverklaring geldt er terugwerking: Alvast bij een relatieve nietigheid bestaat de overeenkomst zolang de nietigverklaring niet door de rechter is uitgesproken81 (tenzij de nietigheid door partijen is aanvaard).

http://jure.De belangrijkste regeling is nu te vinden in de WMPC 2010. 85 Bv. Zie verder infra de bespreking van strafbedingen. 2. zij het dat er wel afstand van kan worden gedaan85. http://jure.in de WMPC: -.juridat.fgov. R. Daarnaast zijn er bijzondere regels in bijzondere wetten en besluiten (bv.zwarte lijst in art. 143 v. ook dit komt infra aan bod naar gemeen recht.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20081023-1 = R.0499.08. -.F. NjW 2012.juridat.0158.* mogelijke schadevergoedingsplicht: Cass. Dit sluit aan de bij de rechtspraak van het Hof van Justitie over de Richtlijn onrechtmatige bedingen86.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-9 = JLMB 2010. zo bv. 24 september 2009: mogelijke in solidum aansprakelijkheid notaris voor terugbetaling van de prijs aan de koper bij een nietig gebleken verkoop82.just. het voorschot toekomt aan de verkoper. zie Cass. NjW 2012. 84 C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-2 = RW 2009-2010. Daarbovenop is er de bijkomende toetsing in consumentenovereenkomsten. Hetzelfde geldt wanneer de koper in plaats van de nietigverklaring schadevergoeding vordert . 8 W. 549 n. een arrest cassatie 21 december 2009: een beding in een onroerende verkoop bepaalde dat wanneer de opschortende voorwaarde van het vinden van een financiering niet vervuld werd binnen de bepaalde termijn. 28 WMPC. De grondslag van de aansprakelijkheid van de notaris is in beginsel het gemeen contractenrecht. 70. en de voorziening in cassatie werd verworpen84. 17 juli 002 betreffende transacties uitgevoerd met 20 .juridat. m) Onrechtmatige bedingen 1° Criteria van onrechtmatigheid .definitie en algemeen criterium in art. 197 en bespreking J. 9 Notariswet)83.en informatieplichten (zie art. Hof Brussel 20 april 2012. 82 http://jure. .just. 74 WMPC. STEENNOT (het laatste arrest betreft art.fgov. voor zijn optreden bij het verlijden van authentieke akten gelden er daarbuiten ook specifieke wettelijk bepaalde advies. 1352.van belang is vooral de behandeling van aanverwante bedingen zoals opzeggingsbedingen. KB van 12 januari 2007 inzake vastgoedmakelaardij). 23 november 2008.06. Hof Gent 4 januari 2012. de rechter kan ze dus ambtshalve toepassen.al is dit wel betwistbaar in geval de notaris enkel lasthebber van de verkoper en niet van de koper is (dan geldt in beginsel de regel van de niet-samenloop).just.F. 203. C. 83 Indien de notaris betrokken is bij het verkoopcompromis geldt enkel het gemeen contractenrecht.B. 2° Aard van de sanctie Het gaat om een relatieve nietigheid. .Not. 2009. GOEMAERE p. die evenwel verschilt van bepaalde relatieve nietigheden (met name de wilsgebreken) doordat de beschermde partij zich niet op de nietigheid moet beroepen. het werd nietig verklaard omdat dit gold ongeacht de toerekenbaarheid aan de koper.

Ingmar. Audi NSU t. werd overigens wel beslist door het HvJ in C-381/98. Dat de agentuurrichtlijn zelf ook van bijzonder dwingend recht is.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120405-2. Wel zal een arbitrage-overeenkomst gepaard aan een keuze van een buitenlands recht in materies waar er regels zijn van bijzonder dwingend recht met voorrang op het toepasselijke recht.just. MERTENS. R. 91 Cass. RW 2008-09. Dat er in het kader van het geschil ook regels van openbare orde relevant zijn (bv. Pas. is niet voldoende niet om de arbitrage-overeenkomst nietig te maken. I 1260 concl.juridat. http://eurlex.cfm?abstract_id=1496923. 539 = JT 1979. 889 n. http://jure. MERTENS “Over de arbitreerbaarheid van concessiegeschillen” = RABG 2011.0430. Zie algemeen en rechtsvergelijkend over deze vraag J. intussen vervangen door art. 88 Cass. 1087 n. 37 § 1 lid 3 W. 1646 n. Unamar. http://eur-lex. VANDER ELST. tenzij deze geldig is onder Europees of internationaal recht met voorrang op het interne recht). 5 april 2012.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 n) Niet-arbitreerbaarheid Een arbitrage-overeenkomst is niet werkzaam als het geschil niet vatbaar is voor arbitrage. Hetzelfde geldt voor een agentuurovereenkomst88. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111103-3 = RW 2011-2012.eu/LexUriServ/LexUriServ. KLEINHEISTERKAMP.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62010CJ0472:NL:HTML. heeft het Hof van cassatie een prejudiciële vraag gesteld89. D. RW 2010-2011. Adelin Petit NV. “Handelsagentuur en arbitrage”. voor het rijzen van het geschil) gesloten arbitrage-overeenkomst meebrengen (idem voor een bevoegdheidsovereenkomst. Sebastian.0613.N. Pas. Van Hopplynus. mededingingsrecht). 1344 = TBH 2007.ssrn.europa.fgov. 6.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62005CJ0168:NL:HTML. MERTENS. Invitel. An HANSEBOUT. 2 februari 1979. nr. KRINGS = RW 1980-81. L.i. in beginsel de nietigheid van de op voorhand (d. 89 Cass.fgov. I 634. Betalingsdiensten). Bibby Line. 626 = RCJB 1981. C. 28 juni 1979. Eerder Cass. 303 n. http://eurlex. C. over de conformiteit met het EU-recht van de verplichting de Belgische agentuurwet toe te passen bij keuze van het recht van een andere lidstaat die ook de Agentuurrichtlijn heeft omgezet.just. 3 november 2011. 16 november 2006. 87 Cass.europa. HvJ 26 april 2012 in C472/10. 86 O. D. Cass. 90 Cass. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t. Het beding is wel geldig wanneer voldoende waarschijnlijk is dat de Belgische regels wel zullen worden toegepast90 en welicht ook wanneer wordt vastgesteld dat het toe te passen vreemde recht een gelijkwaardige bescherming biedt als het Belgische recht91. http://jure.europa. 14 januari 2010. November 2011.11.com/sol3/papers.juridat. Nietigheden en niet-tegenwerpelijkheden ter bescherming van derden a) Actio pauliana instrumenten voor elektronische overmaking van gelden.N." The Impact of Internationally Mandatory Laws on the Enforceability of Arbitration Agreements" (2009): http://papers. 332 n. Dat zien we met name bij arbitrage-plusrechtskeuzebedingen in concessie-overeenkomsten die onder de wet van 1961 vallen: volgens de cassatierechtspraak is de arbitrage-overeenkomst geldig voor zover de arbiters verplicht worden die Belgische wet toe te passen87. in casu een bevoegdheidsbeding met keuze voor forum in Zweden.do?uri=CELEX:61998CJ0381:NL:HTML. Mostaza Claro.10.a. HvJ C-168/05. 21 .

Maar het herstel in natura is nog altijd een verbintenisrechtelijke sanctie. andere schuldeisers van de derde). anterioriteitsvereiste van schuldvordering t. 1156 BW voorrang te geven aan de gemeenschappelijke bedoeling van partijen boven de letterlijke bewoordingen van een document – zij het dat die gemeenschappelijke bedoeling in beginsel in die akte moet gezocht worden en niet daarbuiten (behoudens wanneer bewijs tegen akten mogelijk is volgens art. aansprakelijkheid voordien is ontstaan. 5 januari 2006.b. wegens bestuurdersfout – Cass. 1135 en de uitlegregels (1156 en v. 27 april 200693. 7. De rechter die aan de overeenkomst de gevolgen toekent die deze volgens hun uitlegging ervan heeft. bewijskracht van akten (foi due aux actes). Deze leer verhindert de rechter niet om conform art. DABIN. 236 22 . W. m. 538 = RCJB 1966. bv. I. 20 maart 2008. 1554 = Pas. Wel kan de derde een onrechtmatige daad begaan (derde-medeplichtigheid aan wanprestatie) en veroordeeld worden tot herstel in natura92. die strikt genomen met bewijskracht (force probante) niets te maken heeft. een tweede koper die weet heeft dat het goed eerder aan een eerste koper is verkocht) de vorm zou kunnen aannemen van een nietigverklaring van de overdracht aan de derde-medeplichtige. Uitlegging a) Algemeen De bepaling van de inhoud en gevolgen van de overeenkomst geschiedt aan de hand van art. maar niet kan leiden tot een automatisch terugkeer van de goederen met miskenning van mogelijke rechten van anderen. 1341 BW).be/071_090206_1496.pdf.i.b. Verdere uitwerking in Deel II van mijn syylabus op http://storme. Nochtans stelt een arrest Cass.v. De derde-medeplichtigheid is immers een toepassing van art. BW). Deze stelling kan m. aangevochten handeling: het is voldoende dat de schuld c.W. http://storme.q. 92 Zie reeds Cass. De pauliana in het arrest van 9 februari 2006”. maar wel met grenzen aan de uitlegmogelijkheden.n.html b) Nietigheid ingevolge derde-medeplichtigheid ? Bij vervreemdingen in strijd met een geldig bedongen conventionele onvervreemdbaarheid gaat het niet om een dergelijke nietigheid. dat het herstel in natura van de onrechtmatige daad van de derde-medeplichtige (bv. schendt de verbindende kracht van de overeenkomst niet (vaste cassatierechtspraak). 1965. RW 1964-65. niet gevolgd worden.a. Het arrest is met name problematisch voor vierden wiens rechten afgeleid zijn van de derde-medeplichtige (bv. 1382 BW en leidt uitsluitend tot een obligatoire aanspraak tot herstel. De uitleg wordt wel beperkt door de leer van de zgn. 93 RW 2009-2010. 30 januari 1965. aansprakelijkheid wegens medeplichtigheid aan fiscaal misdrijf – Cass. de kredietverlener van de derde die een hypotheek heeft genomen op het goed. die weliswaar tot teruggave verplicht.be/insolventierecht. de vereisten. ook als is ze nog niet vastgesteld. noot J. 77. wel kan in beginsel herstel in natura worden gevorderd en zal bij toekenning daarvan de daartoe veroordeelde derde het goed terug moeten overdragen aan de eerste koper. de gevolgen : zie mijn bijdrage “Een aanvechtbare constructie.

fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120206-3. RW 2011-2012. zo uitleggen dat ze niet in strijd is met het mededingingsrecht94. Bv.E.F.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een van de uitlegregels is “potius ut valeat”: de rechtshandeling veeleer uitleggen in een zin waarin ze geldig is. V.0693. les Roses.Borgtocht . 6 februari 2012: een dading om een vochtprobleem in een appartementsgebouw in 1985 te regelen dekt niet ook een vochtprobleem dat in 1996 opduikt95.M. .just. Voor een toepassing. nr. 2048 en 2049 B.10.Dading: art. 94 Hof Antwerpen 27 oktober 2008. C. 6 februari 2012. 95 Cass. http://jure.Overdracht van of verlening van licentie op auteursrechten (Art. 23 . 3 § 1 III Auteurwet).juridat. b) Beperkende uitleg bij sommige overeenkomsten Bij sommige overeenkomsten geldt een beperkende interpretatie: .W. 491. zie Cass.

Wat de onrechtmatigheid betreft is er in beginsel een fout vereist. 5 januari 2012. . C.fgov. 5 januari 201296). 98 Cass. Overmacht geldt niet als rechtvaardiging voor omstandigheden die binnen de eigen risicosfeer vallen (Cass. Banca http://jure. erop te vertrouwen dat de verschafte informatie juist is (Cass. 5 januari 201298).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. 97 Cass.juridat. 8 februari 200897). gelet op de bijzondere hoedanigheid van de informatieverschaffer. De schuldgraad kan opzet zijn of nalatigheid. ONRECHTMATIGE DAAD Wie schade veroorzaakt (zie 2°) door een fout (1°) of bepaalde activiteiten of gedragingen (3° tot 5°) is ertoe gehouden de schade te herstellen. behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld).11. Maar eigenlijk is er ook een derde vorm: . C. RW 2011-12. All Car Rent t.II. welke dus in de genoemde gevallen in beginsel aanwezig is.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. All Car Rent t. 96 Cass. opnieuw behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld).fgov. 1.just. zelfs indien het om een (onoverkomelijke) rechtsdwaling gaat (Cass. gerechtigd was. Banca http://jure.schending van de algemene zorgvuldigheidsplicht.1025. de nakoming en niet-nakoming ervan volgt in het algemeen deel onder V. Monte dei Paschi. waarbij er traditioneel twee basiscategorieën genoemd worden: . tenzij er afwezigheid van schuld is wegens leeftijd of geestestoestand van de dader of wegens overmacht. 5 januari 2012.schending van een subjectief recht. 24 . 583.schending van een rechtsnorm die een rechtsplicht (inbegrepen een verbod) inhoudt (in beginsel een wettelijke verplichting of verbod).N. 8 februari 2008.juridat.N. b) Schuldopheffingsgronden Er is geen schuld bij onoverkomelijke dwaling.1025. Monte dei Paschi. Fout a) Foutbegrip algemeen: rechtvaardigingsgronden Men onderscheidt het aspect “onrechtmatigheid” van de daad en het aspect schuld of toerekenbaarheid. c) Waardering van de algemene zorgvuldigheidsplicht * Informatieplichten ? Volgens het Hof van cassatie maakt het verschaffen van onjuiste inlichtingen in beginsel een fout uit indien diegene die de inlichtingen heeft gevraagd.11. We bespreken hier enkel het ontstaan (en de inhoud) van de verbintenis tot herstel.just.

het cassatieberoep werd verworpen op 19 maart 2010102.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Vormt "discriminatie" een fout buiten de wettelijke discriminatieverboden om ? Zie hoger.F. 99 C. Het betrof een zaak waarin de verbonden contractspartij in strijd met een kettingbeding zijn handelszaak had overgelaten aan een derde zonder de exclusiviteitsverbintenis te bedingen waartoe hij zelf gehouden was. waarbij een vierde eveneens aansprakelijk werd gesteld. 1689.juridat. BOONE = RW 2011-2012. indien dit in hoofde van de derde niet gaat om een contractuele schade uit een overeenkomst tussen B en C is A buitencontractueel aansprakelijk jegens C schade is (het gaat hier niet om het geval waar de tekortschietende partij de uitvoeringsagent is van zijn schuldeiser bij de nakoming van een verbintenis jegens die derde.juridat. 19 maart 2010.05. maar dit werd gecasseerd omdat de vierde niet medeplichtig was aan een wanprestatie van de derde.08.0197. In casu de borg van de huurder.juridat. nr. 22 juni 200999: de niet-nakoming van een contractuele verbintenis door A jegens B kan ook een fout zijn jegens een derde C die erdoor schade lijdt. die immers geen contractspartij was van de leverancier100. die aangesproken wordt omdat de huurder door de schuld van de verhuurder in financiële problemen is geraakt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100319-3. 1 juni 2012103). 1382 BW: Cass. http://jure. 102 Cass. 25 . nu is het genuanceerder.0082. nr.fgov. in een ander geval had het bestreden arrest wel de fout aangenomen maar beslist dat er geen causaal verband was.fgov. 724 n.juridat.courdecassation. zowel de derde als de vierde werden aansprakelijk gesteld.just.fgov. Een toepassing van art.0546.just. http://jure. 103 Cass. 1 juni 2012. 29 juni 2012.fgov. De formulering gelijk sterk op die van het Franse Hof van cassatie in het arrest Myr'ho van 6 oktober 2006 (Ass.F.0522. d) Bijzonderheden overheidsaansprakelijkheid 1° voor fouten van de uitvoerende macht Foutcriteria zijn in beginsel die van het gemeen recht.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120629-2. http://jure. http://www.just.A.omgekeerd kan de overheid een fout begaan door geen gepaste maatregelen te nemen nadat een wet ongrondwettig is verklaard door het GWH – in casu door de afwezigheid van elke informatie aan de belastingplichtigen die een ongrondwettig verklaarde belasting hebben betaald (Cass. 21 december 2007101.N. in dat geval gaat het in hoofde van die derde immers meestal om contractuele schade). * Derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. 100 Cass. C. 101 Cass.fgov.F. . * Schutzwirkung für Dritte ? Cass. I. F.06.just.toepassen door de uitvoerende macht van een pas nadien door het GWH ongrondwettig verklaarde wet is geen fout in de zin van art. 1003. NB.F. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120601-5.plén. http://jure. nr. 1382 BW. Financiën t.). C. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090622-12 = NjW 2009. 21 december 2007.11.html.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071221-3 = RW 2009-2010.0457. In een arrest van 29 juni 2012 werd een beslissing gecasseerd. In oudere rechtspraak werd vereist dat de gedraging ook los van het contract een fout uitmaakt.just. die derde sluit een overeenkomst met een concurrerende leverancier. M. http://jure.fr/jurisprudence_2/assemblee_pleniere_22/arret_no_9364.juridat..11.

dan kan men de staat ook aansprakelijk stellen voor een andere fout van de rechter dan degene die tot de intrekking. 31 = RCJB 2010.V.V.Cass.just. 183 n. . 25 maart 2010105 : de toestand waarin. 10 september 2010107. Daarmee gelijkgesteld worden: . 26 . Schade en causaliteit a) Tijdstip en wijze van vaststelling en begroting van de schade 104 2 arresten nrs. vernietigd of herroepen wegens schending van een gevestigde rechtsnorm". .0366. 204/2011 (zoals gewijzigd door Vo.: de toestand waarin de benadeelde buiten zijn toedoen tegen de litigieuze handeling geen rechtsmiddel kan aanwenden omdat de beslissing zelf ingetrokken is en de gelaedeerde juridisch geen aantoonbaar belang meer heeft om nog te vragen dat de litigieuze beslissing zou worden opzij geschoven. bevatten een soort immuniteitsbeding krachtens hetwelk de geviseerde “entiteiten” die door sancties getroffen worden daarvoor geen aanspraak op enige vergoeding hebben108. 107 C. C.0314. 3° voor fouten van de wetgevende macht .09. http://jure. (EU) nr. http://jure. 2008.fgov. POPELIER “De zorgvuldige wetgever en de gekwalificeerde fout: een overvloedig respect voor de beleidsvrijheid van de wetgever”. 1726 kritische noot P.volgens het Hof van cassatie is de vaststelling door een arrest van het Grondwettelijk Hof in een prejudiciële procedure dat een wetsbepaling ongrondwettig is op zichzelf nog geen bewijs van de fout van de wetgever: Cass.voorwaarden voor aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht: "wanneer de betwiste handeling van een magistraat het rechtstreeks voorwerp is van de rechtsprekende functie.2° voor fouten van de rechterlijke macht . 27 juni 2008106.juridat. het Comité van ministers van de Raad van Europa in een beslissing heeft vastgesteld dat de litigieuze handeling een schending inhoudt van het E. voor de wijziging van het E. A.N.juridat. is de Staat in de regel alleen voor diens fout aansprakelijk als de litigieuze handeling door een in kracht van gewijsde gegane beslissing is ingetrokken.B.M.Cass.06.0073. 105 C.beginsel van aansprakelijkheid voor fouten van de wetgever: Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-4 = RW 20102011. enz. door het Elfde Protocol. 296/2011 van 25 maart 2011) betreffende betreffende beperkende maatregelen in verband met de situatie in Libië. art. Bepaalde Europese regelingen. of van de toegevoegde protocollen. 800 n. I.just. D.just.fgov. een ervan op http://jure. 108 Bv. Heeft de beslissing zijn gezag van gewijsde verloren. gewijzigd.R.N.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-2 = RW 2008-9. 5 juni 2008104 iz. heeft geleid: Cass.fgov. NB. 12 Vo.07.08. 227 n. 4bis Besluit 2011/273/GBVB van 9 mei 2011 betreffende beperkende maatregelen tegen Syrië. nr. wijziging. VAN OEVELEN. 106 Jaarverslag cass. RENDERS. 1 juni 2006 en Cass.R.N.0403.N en C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-4 = NjW 2011. in het bijzonder betreffende economische sancties. 2. 28 september 2006.M. Art.

nr.N.juridat. http://jure. 2001. 2007.N. 22 november 2005.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 We behandelen dit zowel voor de verplichting tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad als voor die tot schadevergoeding wegens niet-nakoming van een verbintenis.C.0494. http://jure.F. beïnvloedt.g. nr. http://jure. RW 2011-2012. 15 februari 2011110) (in casu verbetering van de toestand van de weduwe door het inkomen van de nieuwe partner)111.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-6. Bij de beoordeling van de schade mag de rechter geen rekening houden met gebeurtenissen die na de fout hebben plaatsgehad en geen betrekking hebben op deze fout en de schade. 112 Cass. 70.F. 113 Cass. 96 111 Zie ook Cass.fgov.. 2322 concl.0173.0274. A. AR C. hoewel zij vreemd zijn aan de onrechtmatige daad.. omdat de rechter daarmee niet wettig had beslist dat die persoon persoonlijk schade had geleden (over eventuele schade van de zuster is geen uitspraak gedaan).0092. http://jure.fgov. AR 7100. AR C. 1993.juridat.11. nr.. In dat arrest werd een beslissing verbroken waarin een persoon met handicap die gratis hulp ontving van zijn zuster. 1° Vaststelling van de schade(-elementen) De vaststelling van het bestaan en de elementen van deze schade dient te gebeuren op het ogenblik van de niet-uitvoering van de verbintenis (Onder meer Cass.C. P. 143. 15 mei 2008.fgov. De vraag is dus of dit een ommekeer in de rechtspraak inhoudt ? 2° Begroting van de schade in geld De begroting ervan gebeurt naar het tijdstip dat dit van het effectieve herstel ervan zo dicht mogelijk benadert. C. aangezien die weliswaar niet belet dat het slachtoffer een economische waarde behoudt en derhalve niet verhindert dat hij schade lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid.N..95.N. Cass.05. De SWAEF.just. AR 6582. 109 C. 4 maart 2010114).F.C. AR P.juridat. een vergoeding kreeg toegewezen (althans de verzekeraar).. 1987-88. Cass.fgov.09.fgov. Toepassing op de uitwinningsvergoeding van de handelsagent: Cass. 139. 14 dec. http://jure.juridat.. 23 april 2012.0173. 15 feb. 1996. Cass. A. 4 maart 2010109).juridat. 2007. P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4.0963. de hierdoor veroorzaakte schade beïnvloeden”113 – in casu een brugpensionering die het afsluiten van de beroepsloopbaan van het slachtoffer met zich meebrengt. 2 feb. 22 juni 1988. 27 .05.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4 = RW 201213. eerder Cass. 247.F.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2005112210 = Arr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120525-3.just. A.1089. A.juridat. die verongelukte.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120423-2.N.00.1703. en vervolgens gratis hulp ontving van zijn andere zuster. waardoor de toestand van de benadeelde zou verbeterd of verergerd zijn (Cass. 1993.11. dit is praktisch naar het tijdstip van de uitspraak ‘Cass.. maar toch de economische waarde van het slachtoffer en derhalve de schade die het slachtoffer lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid. nr.. http://jure. C. nr. 522.C. Cass..just. 114 C. A.. 1397. Eerder Cass. Vgl.0478.just. 110 P. 15 mei 2008112: deze dient te worden beoordeeld volgens het tijdstip van beëindiging van de handelsagentuur: latere feiten mogen in beginsel niet in aanmerking worden genomen. 2 mei 2001. 1996.09.just.C. In een arrest van 23 april 2012 evenwel beslist het hof van cassatie dat de rechter bij de bepaling van de schade wel “rekening moet houden met gebeurtenissen die. 25 mei 2012.

10. Cl.juridat. I 161 (alternatief aanvaard) en Cass. behalve wat de gevolgen betreft die zich hoe dan ook.1601. Meestal komt het er wel op neer dat de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde moet zijn voor de schadeverwekkende gebeurtenis (die een voldoende zij het niet noodzakelijke oorzaak is van de concrete schade) (zgn. Het causaal verband kan ontkracht worden door aan te tonen dat zonder de fout de schade zich ook in concreto zou hebben voorgedaan.F.0226. Pas. 117 Cass.juridat. De SWAEF. het ongeval is een voldoende doch geen noodzakelijke voorwaarde voor het overlijden. “INUS”) (bv. van de schadegebeurtenis. zelfs zonder de fout.fgov. 119 Cass. 2 februari 2011. 2322 concl. de schade die nog zal geleden worden ten gevolge van de onrechtmatige daad.i.0018.just.fgov.juridat. http://jure. Cass. P.F. C.F. d. 1669. 19 december 2007. 530. de verplichting niet uit om die schade volledig te vergoeden. 23 oktober 2009.11. en de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde voor het ongeval).0638. nr. 300 n. 22 november 2005.07.fgov.07.fgov.N. http://jure. d. en Cass. P. de zgn.juridat.O8.i. B.0451. 18 december 2008 nr.just.fgov. 2006 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091023-2 = RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071219-14 = JLMB 2010.10.de verleden schade moet begroot worden op het ogenblik van de uitspraak (en kan niet door kapitalisatie bepaald worden). P.just.de toekomstige schade kan door middel van kapitalisatie begroot worden. Daarbij gaat men uit van de schade zoals ze zich heeft voorgedaan. http://jure. zoals Cass.g. b) Criteria causaal verband Zoals bekend huldigt de Belgische rechtspraak de leer van de “equivalentie van alle oorzaken”: een foutieve gedraging of ander feit is oorzaak van de schade indien zonder de fout de schade zich niet zou hebben voorgedaan. WEYTS “Het leerstuk van de voorbeschiktheid tot schade als loutere toepassing van de regel van integrale schadeloosstelling”. 116 I. Parmentier.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110923-2. Het hof van cassatie ziet erop toe dat de rechter daarbij de vergelijking niet maakt met een niet-foutieve situatie die in enig ander opzicht verschilt van de concrete gebeurtenis zoals ze zich heeft voorgedaan118 . http://jure.juridat. RW 2012-2013.F. nr. met name doordat precies dezelfde gedraging ook niet foutief kon plaatsvinden en dan toch dezelfde gevolgen zou hebben gedaan. 118 Vgl. Cass.F. P. C. 2005 (alternatief aanvaard) met arresten waarin het alternatief werd verworpen. Hij moet daarbij echter wel het volgende eerbiedigen115: . http://jure. C.Tenzij de beslissing op dat punt uitgesteld wordt moet de rechter op dat ogenblik ook de toekomstige schade begroten.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-5. leer van het rechtmatig alternatief117 .07. zouden hebben voorgedaan119 .0963.just.0744. daarvoor bv. http://jure. .juridat. Aldus sluit het feit dat de pathologische aanleg van de schadelijder tot de schade heeft bijgedragen. Eerder Cass. 28 mei 2008.juridat. 25 maart 1997.F.a.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20051122-10 = Arr. De rechter mag de schade naar billijkheid ramen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20080528-8 = RW 2011-2012. http://jure. C. nr.just.fgov.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2008121811 = JLMB 2010. 17 februari 2012. voor zover dit door de partij wordt gevorderd. 28 . mits hij de reden aangeeft waarom hij de door de schadelijder voorgestelde berekeningswijze niet kan aannemen en tevens vaststelt dat de schade onmogelijk anders kan worden bepaald116. 23 september 2011.1314.05.F.just. P. 115 Cass.

in casu over het decreet van 5 juli 2000 van de Franse Gemeenschap houdende de regeling inzake verlof en disponibiliteit wegens ziekte of invaliditeit van sommige personeelsleden uit het onderwijs.just. S. de foutloze aansprakelijkheid voor zwakke weggebruikers krachtens art.fgov.juridat. .08. geen vraag van bewijs: Cass.de uitkeringen van zgn.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090630-5 = RW 2010-2011.N..i. p. 987 = RW 2010-2011.de rente die de openbare werkgever wegens gedeeltelijke invaliditeit betaalt naast het loon (loon waarvoor men tegenprestatie ontvangt)127. Juristenkrant nr. 12 november 2008. 30 juni 2009123) (zie eerder al de gevallen van Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100319-5. Voorbeelden van niet-vergoedbare schade: .juridat. 7 februari 2011. Arr.0569. 1382 BW die leidt tot gelijkschakeling van situaties van werkgevers uit privésector en overheidssector. C. t. 710.10.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. 1209.0007. 22. 18 september 2007120. 125 Cass.05. http://jure.10. 19 maart 2010124). in het bijzonder de uitkering van levensverzekering bij overlijden van de verzekerde. 62. vgl. 123 Cass. 29bis WAM)121. 122 RW 2009-2010. http://jure. nr.fgov. 14 februari 2011.fgov.F. nr.09. http://jure.0332. 997. DE KEZEL. 124 Cass.08. 137/2007 van het GwH 7 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie van art. Dat laatste is een rechtsvraag.juridat. nr.F.1531. iemand moet overgaan tot de nakoming van een wettelijke of contractuele verplichting. nr.1773. tot toepassing van de cassatie-arresten van 2001 ook in de privésector.fgov. NB. Arr. 14 mei 2012. RW 2012-13.just. Cass. 22.0113. 30 juni 2009.of invaliditeitsverlof aan een personeelslid125. http://jure.fgov.just. P. C. L.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120514-7. Jaarverslag Cassatie 2010.just. 9 januari 2006. het invaliditeitspensioen dat een werkgever uitkeert na vervroegde pensionering van een werknemer die ten gevolge van de fout van een derde arbeidsongeschikt is geworden (Cass.de niet door arbeidsprestaties gecompenseerde kost van de doorbetaling van een invaliditeitsuitkering aan een contractueel personeelslid wat betreft de periode na de beëindiging van de contractuele duur126. Arrest nr. 2006. 9 januari 2006 en 12 november 2008.07. nr. E. Cass. 26 mei 2009122 en Cass. tenzij de ratio van de rechtsregel die de genoemde verplichting oplegt erin bestaat dat die kost definitief ten laste te blijven van de aldus verplichte persoon. nr.juridat.09.0318.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) “Doorbraak” causaal verband door juridische oorzaak Sinds de cassatie-arresten van 19 en 20 februari 2001 ("loondoorbetalingsarresten") zit het Hof van cassatie terecht op het spoor van de schade: wanneer ingevolge de fout van een ander.N. 622. sommenverzekeringen. eerste middel. andersluidende conclusie A. http://jure. AR C. 18. Zie ook Cass. maar een andere aansprakelijkheidsgrond (bv. 120 RW 2007-08. P.N. dergelijke schade is in beginsel vergoedbare schade. . nr.juridat.just. nr. Hetzelfde geldt wanneer de schade niet door een fout wordt veroorzaakt. C. 19 maart 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20110207-4. brengt dat laatste niet met zich mee dat het causaal verband met de fout zou doorbroken zijn.de kosten die de overheid lijdt door de toekenning van ziekte..g. 2008.0105. C. . 121 Cass. 2 maart 2012. ook Cass. Antwerpen 26 april 2011. De Swaef. d. 204 = Jaarverslag cassatie 2009.F. 29 . Rb. 126 Cass.F. Communauté française.

0569.10. Hier is omgekeerd de mogelijkheid van subrogatie een indicatie dat het om een vergoedbare schade gaat (ook al vallen de suborgatoire vordering en de aanspraak uit vgeroeiding niet samen). wanneer een derde de in bewaring gegeven goederen bedrieglijk verkrijgt. d) Samenloop en co-existentie: beperking buitencontractuele aanspraak voor contractuele schade 1° De beperking van de samenloop en co-existentie Dit handelt over de vraag of men schadevergoeding wegens onrechtmatige daad kan vorderen van een contractspartij of een persoon die door de contractspartij voor de uitvoering is ingeschakeld. Voorbeelden van vergoedbare schade: . Rb.0245. Zie de bespreking bij voordeelsafdracht infra. 128 Cass.08.fgov. BOCKEN in NjW 2007.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. AR P. argument uit beperking van de subrogatie cassatie neigt naar parallellie).10. nr.). 30 . is daarentegen in beginsel wél een vergoedbare schade130. C.F.De schade die erin bestaat dat de werkgever tijdens het doorbetalen van de arbeidsongeschikte werknemer diens arbeidsprestaties moet missen. C. 127 Cass. 2 maart 2012. niet moeten worden aangerekend (in mindering gebracht) op de schadevergoeding. 2 maart 2012. blijft definitief ten laste van de werkgever (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20120302-3.F. C.juridat. 437.just. 129 Pol. Huidige stand van de rechtspraak wat de samenloop tussen dezelfde partijen betreft: Cass. http://jure. VAN OEVELEN.just. Veurne 11 april 2011. In het IPR is dit een vraagstuk van buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (toepassing van de conflictregel uit de Rome-II-Vo. 29 september 2006132. 12 november 2008. precies omdat dat recht een eigen rechtsgrond heeft. 710. 1717 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090921-1 = Jaarverslag cassatie 2009.N. 130 Cass. 27 november 2007. nr.just.fgov. 131 Cass. meer bepaald kosten van de deskundige aangesteld door die verzekeraar129. 132 RW 2006-07. Omgekeerd zal een pensioen of levensverzekeringsvergoeding uitgekeerd naar aanleiding van een schadegeval.juridat. 741.juridat. 2008.0569.. RW 2012-13. 627. nr. Cass. nr. RW 2010-2011.de schade ingevolge arbeidsongeschiktheid van een personeelslid voor zover die door de eigen schuld van het slachtoffer werd veroorzaakt. http://jure. brandweer. 21 september 2009128. AC. 21 september 2009.F.fgov. Het arrest concentreert zich enkel nog op de afwezigheid van contractuele schade en vereist geen afwezigheid van een contractuele fout meer.schade geleden door de uitoefening van bepaalde taken van openbare dienst blijven in beginsel ten laste van die overheid. 722. .de kosten voor de vaststelling van de schade gemaakt door de rechtsbijstandsverzekeraar.07. . Antwerpen 26 april 2011.zo een bewaarnemer krachtens de bewaarnemingsovereenkomst de bewaargever moet vergoeden. RW 2012-13. 23. http://jure. is dit voor de bewaarnemer een vergoedbare schade131. besproken door H. Bv. .1531. NB.

135 Vred.just. C. PHANG “Over de rechtsverhouding tussen elektriciteits. I. maar enkel nog die met de distributienetbeheerder bij aansluiting op het laagspanningsnet134. 8 maart 2012. PHANG o.q. 2012. P. wat dan wel de toestemming van beide partijen vereist).11. VAN OEVELEN. is het enkel een terechte kleine herformulering. A. 134 Zie behalve de aangehaalde annotatie van L. Hof Antwerpen 18 mei 2009. of een bestuurder van een rechtspersoon niet voor 133 Arr. L. 1257 n.. dan heeft de koper c. Wanneer de koper van een zaak met de eigendom ook een aanspraak verwerft op de contractspartij van de verkoper (diens leverancier. http://jure. waartegen de voorziening in cassatie verworpen werd door Cass. 29 n. en bij aansluiting op het hoogspanningsnet. Limb. maar niet door middel van een louter reglement135 (wel door middel van een afwijkende overeenkomst. NV Lappland / Trevi 31 . maar ook jegens diens ‘uitvoeringsagenten”. VANHELMONT.N. 16 n. 316 n. 2427 = NjW 2908.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sommigen spreken van een koerswijziging.cass.i.s. 137 Voor een toepassing op een syndicus van een V. Rl.fgov.) alsook wanneer de bouwheer de eigendom verwerft van zaken geleverd door de leverancier van de aannemer en daarmee ook diens aanspraken op de leverancier. “Het reglementair karakter van de rechtsverhouding tussen de distributienetbeheerder voor elektriciteit en de afnemer. BOONE = RABG 2007. aannemer enz. ook mogelijk zijn voor contractuele schade. M. T. Roeselare 18 februari 2010.juridat. 2012. 136 Zie bv. VAN OEVELEN. niet op die “immuniteit” beroepen ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de lastgever137. bouwheer géén buitencontractuele aanspraak op de wederpartij van zijn wederpartij (zelfs al zou die niet gelden als uitvoeringsagent) omdat hij een contractuele aanspraak heeft verworven (zie de bespreking van die gevallen verder infra bij overgang van schuldvorderingen)136. * Geen beperking van passieve coëxistentie (schuldenaar jegens meerdere schuldeisers) Op de eerste plaats speelt de beperking natuurlijk niet ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de opdrachtgever van de nalatige partij – zo kan een lasthebber zich voor fouten die hij in de uitvoering van de lastgevingsovereenkomst zou hebben begaan.M.Vred. 2° Toepassing bij derden (geen coëxistentie) en gevallen die buiten die beperking vallen (wel coëxistentie) De uitsluiting van een buitencontractuele aanspraak in de genoemde gevallen geldt niet enkel voor aanspraken jegens de contractuele wederpartij.E.Vred.m A. Zie ook Cass. Traditioneel geldt dat aanspraken uit onrechtmatige daden die tevens een strafbaar feit uitmaken. nr. 2012. T. In een dergelijke reglementaire rechtsverhouding gelden de regels van de buitencontractuele aansprakelijkheid: volgens sommige rechtspraak kan daarvan bovendien weliswaar bij wetskrachtige norm worden afgeweken. 27 november 2006133 (Gaselwest) a contrario: de regel van uitsluiting van buitencontractuele aansprakelijkheid wegens samenloop geldt niet voor “reglementaire” rechtsverhoudingen. 323 v.: Cass. 21 oktober 2010.maatschappijen en hun afnemers en het samenloopverbod in deze verhouding”. De juiste omvang van die categorie is niet zo duidelijk bepaald. en de daaraan verbonden rechtsgevolgen op het vlak van de aansprakelijkheid”.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120308-13.0027. Sinds de liberalisering van de elektriciteitsmarkt betreft dat niet meer de rechtsverhouding met de elektriciteitsleverancier s.

23 februari 2012.precontractuele aansprakelijkheid138. 1384 BW. http://jure. 139 Cass.N. C. C. DAOR nr. 140 RW 2009-2010. kan hij het exoneratiebeding in de overeenkomst met de huurder niet tegenwerpen aan een derde-schadelijder (in de veronderstelling dat diens schade nietcontractueel is)141.fgov. In die gevallen kan er een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn ook al is de schade tevens een contractuele schade.11. 319 n. p. 4 oktober 2010.fgov. f) Verlies van een kans services.0632. * beperking van actieve coëxistentie (schuldeiser met aanspraken jegens meerdere schuldenaars) – wanneer speelt die niet Wanneer een verkoper na verkoop een onderaannemer inschakelt om de goederen te verpakken in kleinere hoeveelheden (en deze daarbij fouten maakt). 143 Zie verder S. Voor deze schade aan het vennootschapsvermogen komt aan de aandeelhouders geen zelfstandig vorderingsrecht toe144. De contractuele schuldenaar kan zich ook niet op die immuniteit voor buitencontractuele aansprakelijkheid beroepen jegens de bestuurders van de vennootschap waarmee de overeenkomst is gesloten. 102. C. L. nr. in V.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20121012-3.0459. 138 Hof Gent 13 febriari 2012. J.12. LMABRECHT.11. 78 v. In bepaalde gevallen kunnen zij wel namens de vennootschap vorderen ten bate van de vennootschap. nr. http://jure. niet voor dezelfde schade een aanspraak zou kunnen hebben uit onrechtmatige daad jegens de derde die medeplichtig is aan die wanprestatie142 (tenzij die derde een uitvoeringsagent is).juridat. e) Weerkaatsingsschade Een vennootschap is gerechtigd om schadevergoeding te vorderen van een derde door wiens fout het vennootschapsvermogen werd aangetast. 1658 n. SAGAERT & D.just. Hof Gent 24 januari 2008140.fgov. 142 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120223-5 = RW 2011-2012.just.N. VAN LIEMPT. 1184 n. VANANROYE “Aandeelhouders hebben geen zelfstandig vorderingsrecht voor afgeleide schade”.juridat.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F- 20121025-9. Cass. Verder houdt de regel ook niet in dat een schuldeiser die een contractuele aanspraak heeft jegens zijn wederpartij wegens contractuele wanprestatie. “Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk”.09. Wanneer de verhuurder van een gebrekkige zaak aangesproken wordt door een derde op grond van art. is die onderaannemer geen uitvoeringsagent vlg.N. F. 25 oktober 2012.just. 206. PARREIN = TRV 2012. 144 Cass.fgov. 12 oktober 2012.juridat. Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht.juridat. Deze beperking geldt niet voor andere schade die de aandeelhouders zouden lijden.0558/F. http://jure. een buitencontractuele aanspraak is dus mogelijk (een "rechtstreekse" contractuele niet). STIJNS & F. zolang het geen louter contractuele schade is143.0079.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101004-1.just. 32 . J&T Autolease. C. WERMOES 141 Bv. http://jure.08. nr.0692. C. 2009. voor zover die een eigen schade hebben geleden139.

JT 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-7 en nr.gaat nog steeds niet zover als een volwaardige proportionele aansprakelijkheid (d. maar zelfs geen relevant element voor de vaststelling van het causaal verband (Cass.F. 1 april 2004 is er terug duidelijkheid door de arresten Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-8.Une exigence illégitime? ». Pas op: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100315-3 = NjW 2010.just. http://jure. 660 n.148. 1382 BW.. Het loutere feit dat de schadelijder zich in de onwettigheid bevindt.0433. 530. RW 2012-13. proportionele causaliteit).0145.juridat. 1466. 253 et s. dit kan niet op grond van art. Hof Luik 25 oktober 2011. Hof Antwerpen 28 september 2009.just. 660 n. maakt evenwel nog niet elke schade tot onrechtmatig voordeel151.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090513-2 = RW 20112012.09. RW 2008-9. Zie bv. NjW 2010. 795 n.fgov.just. i) Beperking tot voorzienbare schade ? Bij buitencontractuele schade is de voorzienbaarheid niet enkel geen vereiste. 1713. 530.09.fgov. 86ter Auteurswet en analoge bepalingen voor andere rechten (bespreking infra). j) Eigen fout schadelijder – beperking aansprakelijkheid wederpartij 145 nr.0190. 257 inzake een tekortkoming door een advocaat. C.N.N. I. Lierman 146 2 arresten van dezelfde datum.F. p.08. 15 maart 2010147.0121. 149 Bv. 151 Cass. TBH 2012. « L’intérêt légitime à agir en réparation .07.09. 13 mei 2009. I.juridat. Een andere vraag is of de houder van het auteursrecht een recht heeft op voordeelsafdracht – zie art.juridat. Het leerstuk is aansprakelijkheid.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Na twijfels door het “zwavelzuurarrest” van Cass.fgov. C. BOONE = RW 2011-2012. h) Bij inbreuken intellectuele rechten Cass. 153 P.hangt ervan af wat men vordert ! Vergoeding eisen voor verlies van een kans veroorzaakt door de fout is iets anders dan vergoeding vorderen voor een schade die met een bepaalde graad van waarschijnlijkheid is veroorzaakt door de fout . http://jure. want er is geen bewijs van dergelijke schade in causaal verband met de fout. JT 2012. .0199N. JT 2012. http://jure. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100113-1 33 .N .just. toepasselijk zowel bij contractuele149 als buitencontractuele g) Onrechtmatig voordeel Geen vergoeding is verschuldigd voor schade die bestaat uit het wegvallen van een onrechtmatig voordeel150.fgov. BOONE. JT 2012. Zie verder onder meer R.fgov. 5 juni 2008145 en Cass. 147 C. 150 Cass. 314. SABAM152: verbreking van arrest dat bovenop de gederfde inkomsten (normaal tarief”) ook nog het extra-tarief van 25 % had toegekend. http://jure.0705..i. 152 P.juridat. 13 januari 2010153). nr. 17 december 2009146 alsook Cass. 535.just. 148 Voor toepassingen zie onder meer Hof Brussel 20 december 2011. C. 4 november 2011.juridat. JAFFERALI. 4 november 2011.09.

3.just.04.10. 4 sept.juridat. pathologische aanleg) evenwel niet tot een vermindering van aansprakelijkheid. AR C. Cass.1232.0315. De eigen fout kan ook bestaan uit het niet beperken van de schade (maar het niet beperken is niet per se foutief). dient eerst de aansprakelijkheidsverdeling te worden toegepast. nr.De "eigen fout" leidt tot een verdeling van aansprakelijkheid.just. AR P. P..1601.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110216-7. Indien het slachtoffer mee aansprakelijk is. voor wat betreft een overlevingspensioen. 16 maart 2006.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-7. P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110202-2. http://jure. tenzij de schade zich ook zonder de fout zou hebben voorgedaan155. 2 december 2009. http://jure. De eigen fout van de primaire schadelijder heeft ook gevolgen voor de aansprakelijkheid jegens een secundaire schadelijder voor “weerslagschade” in het bijzonder familieleden): de aansprakelijkheid van de aansprakelijke is jegens hen evenzeer beperkt als jegens het medeschuldige primaire slachtoffer zelf (Cass. 156. 157 Cass. 15 februari 2011. Vervanginkomsten wegens arbeidsongeschiktheid worden in beginsel wel toegerekend.07. 155 Cass.F.fgov.N. P. Anders dan de fout van het slachtoffer die tot de schade heeft bijgedragen leidt een nietfoutieve voorbestemdheid tot schade (zelfs een zgn. 2007. 2004. 16 februari 2011154). 2 december 2009157). 156 Onder meer Cass.10.fgov. RW 2011-2012.juridat.N. 7 sept. Arr. 384. behoudens bijzondere wetten. Cass. nr. 154 Cass. worden in mindering gebracht op de schade. zie hieronder) ten laste gelegd van de in het ongelijk gestelde partij. Voor de criteria voor de inperking/verdeling van de aansprakelijkheid.just. Cass. Arr2007. 2006.10. 34 .1244.0426.N. 2004. 386..N. Bijzondere regeling rechtsplegingsvergoeding) a) Tenlastelegging procesaansprakelijkheid (gerechtskosten en Volgens art. 1903. en worden vervolgens de door het slachtoffer ontvangen uitkeringen op zijn aandeel toegerekend (Cass. nr. 2 februari 2011. http://jure. k) Voordeelstoerekening Voordelen die de schadelijder door de onrechtmatige daad verkrijgt. 1017 I GerW worden de gerechtskosten (inbegrepen de rechtsplegingsvergoeding.05. Arr. AR P. nr.0299.juridat. zie infra de bespreking van de verdeling van de draagplicht.F.fgov. 16 februari 2011.. zo worden overlevingspensioenen en uitkeringen van sommenverzekeringen (andere dan schadeverzekeringen) niet aangerekend156 (en leidt de uitbetaling ervan ook niet tot subrogatie). Dat geldt niet voor voordelen die geacht worden een zelfstandige rechtsgrond te hebben.

2° kosten advocaten: procesrechtelijke regel voor alle geschillen. met wijzigingen onder meer bij Wet van 21 februari 2010. Een arrest van Hof Antwerpen ging – terecht – een stap verder.0334. http://jure. RW 2008-9. 1382 BW een eiser tot alle kosten. DEENE. Hint van het GW Hof . 6 van de W. Het is echter de vraag of deze regeling niet strijdig is met supranationale normen in een aantal bijzondere gevallen.de regels inzake schadevergoeding bij inbreuken op intellectuele rechten. 4° verworpen voor de cassatieprocedure. 160 nr. onder meer ook wanneer de eis slechts ten dele wordt toegekend. en veroordeelde op grond van art. deel van de schade bij contractuele of buitencontractuele aansprakelijkheid. Betalingsachterstand van 2 augustus 2002 voor de wanbetaling bij handelstransacties binnen het toepassingsgebied van die wet. 572.b. 5 juni 2008160. 161 Zie voor het laatste J. C. Cass. die evenwel nog niet in werking is getreden) en dus losgekoppeld van het gemene aansprakelijkheidsrecht. “De rechtsplegingsvergoeding in procedures inzake intellectuele rechten: een sui generis-regime?”.07.N iz.. in het bijzonder de Handhavingsrichtlijn van nr. 159 Zie bv.F.0073. b) Begroting De verhaalbaarheid van het ereloon van de advocaat werd voor het eerst ingevoerd in art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091218-3. 946 v. Het Grondwettelijk hof oordeelde in arrest nr.just. 182/2008 van 18 december 2008 over de Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen en kosten: de Regeling bleef overeind.de Richtlijn Betalingsachterstand. Vulex. die de Richtlijn Betalingsachterstand omzette. Logischerwijze zou bij verbreking in cassatie er wel een schadeclaim op de Staat moeten zijn. De aansprakelijkheid voor proceskosten werd dus autonoom geregeld in het GerW (Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV. VAN OEVELEN. d. 2004/48161.juridat. zoals met name . omdat de toegekende aanspraak (na deskundig onderzoek) lager lag dan het bedrag dar verweerder minnelijk had voorgesteld voor de dagvaarding158. . 158 Hof Antwerpen 31 maart 2010.i. strafrechtelijk vervolgde. Die vereisen immers een in beginsel volledige verhaalbaarheid. hij kan maar moet niet verdelen wanneer beide partijen gedeeltelijk in het ongelijk zijn gesteld159). 3° lacune in de wet w. C. 18 december 2009. RW 2010-2011.fgov. Wat dat laatste betreft: verfijning van de cassatierechtspraak in arrest Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Deze bepaling maakt het mogelijk de kosten om te slaan indien een partij gedeeltelijk ongelijk krijgt. 2 september 2004 dat de verhaalbaarheid op materieelrechtelijke grondslag uitbreidde. RW 2011-12. Resultaat is dat er wel een opdeling blijft: 1° kosten technische adviseurs: gemeen recht (materieel recht). 35 .08. De vergoedingen zijn forfaitair en wat de aansprakelijkheid betreft heeft de rechter een ruime marge (bv. De wetgever koos met de Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV echter voor een zuiver procesrechtelijke grondslag. niet behandeld door GW Hof. Dit werd gevolgd door het arrest Cass. 800 n..

11. I 856.N. advocatenkosten (GwH nr. houdt art.cepina. 68-1 (http://www. 706. 24 september 1953. 4. 22 maart 1960. Pas. 7601. 1 maart 2012. . Cass. 1384 een objectieve aansprakelijkheid afgeleid van de bewaker van een gebrekkige zaak jegens de schadelijder. 165 Zie bv. 168 Kh.dns.kosten technische adviseurs (supra en Cass. Aansprakelijkheid voor andere personen 162 http://www. Cass. 164 http://www. Daily Mirror / Campbell-zaak162). schadevergoeding kan eisen m.just. nr. aldus kan een eerdere betaling niet eerst op de kosten worden toegerekend168. is niet ongrondwettig (GwH nr. Er is evenwel geen aansprakelijkheid bij gebrek aan oorzakelijk verband “wanneer het dier zich niet abnormaal noch onvoorzienbaar heeft gedragen en een fout van het slachtoffer de schade heeft veroorzaakt. Pas. .html. 1 maart 2012163).F.be/upload/files/newsletter68-1. C.pdf. met name zgn.const-court. Aansprakelijkheid voor zaken en dieren De rechtspraak heeft sedert lang uit de eerste zin van art. nr. 1382 BW) blijft intact voor kosten die buiten het toepassingsgebied vallen: . rolnr. Arr. voor zover de arbitrage-overeenkomst het niet regelt165 kan hier toepassing gemaakt worden van het gemeen aansprakelijkheidsrecht166. 1022 GerW Het gemeen recht (art.0425.10. dat de overheid die als verweerder gelijk krijgt voor de Rad van State slechts vergoeding kan vorderen bij tergend en roekeloos beroep. 96/2012)164. 1986-87.Omgekeerd stelt het EVRM grenzen aan de verhaalbaarheid van buitensporige erelonen. succes fees (EHRM 18 januari 2011 in MGN Ltd.bailii. 167 Cass.pdf). Brussel 20 juni 2008. 163 Cass. Cepina Nieuwsbrief nr. / UK. 36 . c) Buiten het toepassingsgebied van art. 26 februari 1978.kosten voor procedures voor de Raad van State: de uitsluiting van een RPV aldaar is niet ongrondwettig. art. 383. d) Opeisbaarheid gerechtskosten De gerechtskosten zijn slechts opeisbaar vanaf de veroordeling (uitspraak)167.org/eu/cases/ECHR/2011/66.juridat. 5. 118/2009 van 16 juli 2009). http://jure.v. 1385 BW volgens de rechtspraak een niet weerlegbaar vermoeden van schuld aan de door een dier veroorzaakte schade door de eigenaar van dat dier of ten laste van degene die zich ervan bedient terwijl hij het in gebruik heeft.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120106-4. vermits de eiser die vernietiging bekomt. 6 januari 2012. waardoor elke mogelijke fout van de eigenaar of bewaarder als oorzaak van de schade wordt uitgeschakeld”169. 1954 I 36. 10k van de algemene voorwaarden van DNS inzake domeinnaamgeschillen. Wat dieren betreft.be/public/n/2012/2012-096n. RW 2011-12. 169 Cass.arbitrageprocedures. C. zie http://www.be/nl/juridisch/domeinnaamgeschillen/adr-procedure.fgov.i.0025. 166 Zo Hof Gent 26 maart 2012.

173 Cass.07.F. 2000. 2009. http://jure. 469.10. c) Aansprakelijkheid wegens rechtmatige overheidsdaad Bij gerechtvaardigd optreden van de uitvoerende macht: 170 Arr. 1645 n. BAEKELAND = T. voor zover het om onderscheiden erven gaat172. T.Cass.0627. b) Nieuwe risico-aansprakelijkheden Onder meer de Wet van 13 november 2011 betreffende de vergoeding van de lichamelijke en morele schade ingevolge een technologisch ongeval. noot J. noot C.0354.juridat. maar er moet wel nog steeds aan de net genoemde vereisten voldaan zijn. 3 april 2009170: De foutloze aansprakelijkheid wegens nabuurhinder vereist wel steeds "een daad. Vergoeding of verbod kunnen enkel de bovenmatige hinder betreffen. 37 . 1828.fgov. Bij hinder door overhangende bomen waarbij het snoeien van overhangende takken geen oplossing is. 171 C. 953 n. 25 juni 2009171: Dat de schade aan de buur veroorzaakt wordt door de fout van een derde sluit deze aansprakelijkheid niet uit. louter bewaarderschap volstaat niet. 3° Sanctie De vergoeding kan ook een herstel in natura inhouden.fgov.just. 174 Cass.just.2010. Cass. en dus niet de volledige hinder173. 981 = TBBR 2009. ROGGE. 84. Verz.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6. C. DE BIE “Relaas van een verdere afbrokkeling van de evenwichtsleer als objectieve aansprakelijkheidsgrond”. Arr. 8 februari 2010.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090625-6 = RW 20102011. 23 november 2000. T. 172 Cass.juridat. RW 2011-2012. omdat de bomen toch zouden sterven. Foutloze aansprakelijkheid a) Nabuurhinder 1° Vereisten Cass. 4 juni 2012. verzuim of enige gedraging van de eigenaar van een goed die een naburige eigenaar een hinder berokkent die de gewone ongemakken van het nabuurschap te boven gaat". kan de rechter het rooien ervan bevelen (wat vervanging door niet bovenmatig hinderende bomen niet verbiedt)174. 2° Aanspraakgerechtigde De aanspraak wegens burenhinder komt toe aan eenieder die een zakelijke of persoonlijk recht heeft op een erf dat naburig is aan het erf dat de hinder veroorzaakt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120604-4. DE BIE “Precisering van de compensatie als sanctie in het geval van een bovenmatige burenhinder”. Dat beide erven aan dezelfde eigenaar toebehoren sluit de aanspraak niet uit. http://jure.

d) Risico-aansprakelijkheid wegens voorlopige tenuitvoerlegging De tenuitvoerlegging van een nog niet in kracht van gewijsde gegaan vonnis gebeurt op eigen risico (art. maar dit zit reeds vervat in de vereiste van verarming en gebrek aan rechtsgrond. in art. 1385. 24 juni 2010175: de vergoedingsplicht is niet beperkt tot die gevallen waarin de wetgever een bijzondere regeling heeft ingevoerd. Daarnaast zijn er andere toepassingen van het “verrijkingsbeginsel”.juridat. a) Vereisten Een aanspraak op restitutie bestaat in het algemeen in het geval van 1° een verarming 2° gepaard aan een verrijking van de aangesprokene 3° bij oorzakelijk verband tussen beiden en 4° afwezigheid van een rechtsgrond die dit rechtvaardigt.N. dit betekent ook dat bij een vernietiging van de titel ingevolge verzet of hoger beroep.06. 1221.just. maar geldt minstens voor alle gevallen onevenredige aantasting van eigendomsrechten .0261. RW 2008-2009.0415. Die risicoaansprakelijkheid geldt niet bij tenuitvoerlegging van een beslissing waartegen cassatie is ingesteld177. 176 C.W. http://jure. III. 177 Cass. toegepast bv. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING 1.fgov.schadeplicht wegens schade veroorzaakt bij huiszoekingen aan de eigendom van een onschuldige eigenaar (niet-beklaagde): Cass.. zoals bepaalde regels van contractenrecht (bv.08. 38 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100308-6.W. de onverschuldigd geworden prestaties moeten terugbetaald worden mét interest (waar art. voordeelstoerekening bij bepaling van contractuele schadevergoeding.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-1 = RW 20102011. 1378 B. Hof Antwerpen 5 februari 2008.juridat. Traditioneel voegt men er als vijfde vereiste aan toe dat de condictio (aanspraak op restitutie) een subsidiaire remedie is (subsidiariteitsdogma). dat recht op interest in het algemeen slechts laat lopen vanaf het ogenblik waarop de accipiens te kwader trouw is). (nog) niet absoluut”. RW 2007-2008. LIERMAN “Gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten: wel fundamenteel. 17 februari 2005. 1398 II Ger. S. restitutieplicht bij ontbinding alsmede bij uitoefening eigendomsvoorbehoud). 1217 n.just. in casu werd echter beslist dat het plafonneren van de vergoeding op 2500 Euro per afgeslacht dier geen onevenredige last is (Cass.schadeplicht bij afslachten van dieren wegens besmettingsgevaar: vereiste evenwicht van de burgers voor de lasten is verbroken wanneer de betrokkene een bijzondere en buitensporige last dient te ondergaan. http://jure. 8 maart 2010176).fgov. bezettingsvergoeding na beëindiging van een huurovereenkomst. Met name is er geen restitutieaanspraak wanneer de verarming en verrijking het gevolg zijn van de toepassing van regels 175 C.F. 1934 BW. Ongerechtvaardigde verrijking in het algemeen Hier bespreken we de zelfstandige aanspraken wegens ongerechtvaardigde verrijking.).

die te verkiezen is. cc) de vermindering van een schuld 178 Bv.belangrijkste toepassing: ontvangen als prestatie: dan onverschuldigde betaling (condictio indebiti. zaaksvorming. dan is er nog de verrijkingsaanspraak. Echter kan bij een ongevraagde dienst enkel als verrijking worden beschouwd de kosten die de dienstverkrijger heeft bespaard (men kan echter ook argumenteren dat hier wel een verrijking is. of vermenging. een contractuele verhouding tussen partijen)(zie onder 4°). zoals de onverschuldigde betaling en de regresaanspraken (lex specialis derogat generali). DCFR VII-5:102)181. 233 n. in de ruime opvatting is die er wel (zoals bij de pauliana). bb) het ontvangen of genieten van een dienst (inbegrepen de verrichting van een werk en besparing van kosten) . “Multi-inzetbaar in het Belgisch privaatrecht: de vordering uit ongerechtvaardigde verrijking”. nr. maar er geen vergoedingsplicht is. in Preadviezen 2012 Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht in België en Nederland. 181 Zie de bespreking bij J. 307 = Pas. Ad 1° verarming Er zijn 2 visies op het begrip verarming: een enge en een ruime opvatting.dienst geleverd aan de verrijkte (ook een soort toepassing van de onverschuldigde betaling). ook wanneer de eiser beschikte over een contractuele aanspraak. 1994. maar deze heeft laten verjaren. 39 . Wel is de algemene actio de in rem verso subsidiair aan de bijzondere condictiones. 9 v. MERTENS “Verrijking zonder oorzaak kan geen substituut zijn voor een wettelijke of conventionele cliënteelvergoeding“. (199) 204 v.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 van contractenrecht178. in die zin dat er bijzondere regels gelden voor een aantal gevallen die hieronder nader worden besproken.ander geval: inning van andermans schuldvordering door een schijnschuldeiser: de schuldenaar is bevrijd. 45 noot A. 1994 I 305 = RW 1996-97. . BW bij onroerende natrekking). Hof Antwerpen 7 januari 2010. 180 Dit kan ook een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn. infra. 25 maart 1994 (Arr. Leistungskondiktion). is er geen onrechtmatige daad. D. Cass. is er evenwel een rechtvaardiging voor de verarming wanneer men die verarming in ruil voor een tegenprestatie heeft uitgevoerd of er aanspraak op tegenprestatie door ontstaat. In de enge opvatting is er geen verarming wanneer er een tegenprestatie tegenover staat. is de verarming niet ongegrond179. VAN OEVELEN) verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. Ad 2° verrijking De verrijking kan met name bestaan uit: aa) het ontvangen van een goed of recht op een goed (actiefbestanddeel) . BAECK.eigendomsverwerving krachtens natrekking. bv. RW 2011-2012. zij het dat de verrijking maar ongerechtvaardigd is wanneer er geen verbintenisrechtelijke rechtsgrond is voor die verrijking (zoals bv. inbegrepen kosten gedaan aan het goed van een derde (Verwendungskondiktion). 179 Geval door Cass. de werkelijke schuldeiser heeft een aanspraak op de ontvanger180. . cfr. In de ruime opvatting. 555 v. Sommige gevallen hiervan zijn wel in het bijzonder wettelijk geregeld (zie met name art.

bezettingsvergoeding verschuldigd door wie een goed bezet zonder recht of titel.N.juridat. Ad 3° Causaal verband Het causaal verband kan ook onrechtstreeks zijn. maar deze de verrijking/verarming niet rechtvaardigt. in de valuatverhouding is er aldus een verrijking van de persoon aan wie de garantie werd uitbetaald ten koste van de opdrachtgever van de garantie)184. 186 J. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. Zo bv. Rechtsgronden die de verarming en/of verrijking kunnen rechtvaardigen en daardoor de verrijkingsaanspraak uitsluiten zijn: . zij het uit overeenkomst of eenzijdige belofte (contractuele verbintenis).just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120628-14 = RW 2012-13.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion). 10 mei 2012. dd) het gebruik (genot) van een goed. 28 juni 2012.normaal gezien een verbintenis van de verarmde. p.just. 183 Cass. 22.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. 182 Cass. 2 april 2009. maar dan gaat het wel om een contractuele aanspraak. is de verschuldigde vergoeding ook een bezettingsvergoeding en geen huur182. Wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. of een natuurlijke verbintenis..11. Ad 4° Afwezigheid van een rechtvaardigende rechtsgrond Er is een aanspraak op restitutie wanneer noch de verrijking noch de verrijking een rechtsgrond hebben185. Voorbeelden van deze “Eingriffskondiktion”: . nr. een (verbintenis uit een) wettelijke bepaling.N. een bankgarantie uitbetaald hoewel de valutaverhouding niet bestaat of nietig is. 185 Cass. http://jure. BAECK. http://jure. in die zin dat de verrijking via een derde tot stand komt (bv.fgov. Preadviezen 2012. strekken de regels inzake natrekking er niet toe om de eigenaar van de hoofdzaak te verrijken noch om de eigenaar van de door natrekking verloren gegane eigendom te verarmen. 184 Voor een toepassing. die die verrijking en/of verarming wél rechtvaardigt. een (verbintenis uit) onrechtmatige daad. er is tenslotte géén aanspraak indien de verrijking en/of de verarming een rechtsgrond heeft. Meer algemeen strekken regels van zakenrecht er in het algemeen niet toe om een verrijking te rechtvaardigen.10. infra 3.N. Bij aanwezigheid van een rechtsgrond hangt het er dus nog van af of de rechtsgrond van de verrijking er juist toe strekt dat de verrijkte daardoor verrijkt wordt. zie Cass. en sluit natrekking dus een verrijkingsaanspraak niet uit (de verrijking heeft wel een rechtsgrond maar is niet gerechtvaardigd)186. RW 2011-2012. 953.fgov. Wanneer de huur nietig verklaard is wegens overtreding van de woonkwaliteitsnormen. 10 mei 2012)183 en in dat geval gaat het om een verrijkingsaanspraak.belangrijkste toepassing: regres.0707. een verbintenis rechterlijke beslissing.fgov.10. C. C. C. 40 .0723. nv Multimodal Logistics Platform t nv Schenker. 10 mei 2012.juridat. Er is echter ook een aanspraak indien er wel een rechtsgrond is. (199) 213 nr.just. kan de rechter aan de verhuurder (die de ontvangen huur dan moet terugbetalen) een bezttingsvergoeding toekennen (Cass. nr. 59.juridat.0707.

07.).juridat. Vb.juridat..fgov. 10 mei 2012.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. C. 10 mei 2012)188.0707. in welk geval ze bij equivalent (in waarde) dient te gebeuren.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090119-1. Zo bv.i.Betaling krachtens een vonnis is niet onverschuldigd: Cass.just. 188 Cass. 2. Het kan zowel gaan om een prestatie die nooit verschuldigd is geweest (condictio indebiti s. c) Betaald aan of door een vertegenwoordiger 187 Cass. offer calling for an act) . . http://jure. voor de gehele schuld draagplichtig te maken (vandaar een regresrecht). strekt de solidaire aansprakelijkheid van meerdere schuldenaars er niet toe om de persoon die eerst betaald heeft of tot betaling gedwongen is. maar daarom niet niet van een derde. kan ook het gebruik van een algemene vrijheid (libertas) een rechtvaardiging vormen. b) Gevolgen Zoals bij verbintenissen in het algemeen (zie infra) kan in beginsel restitutie in natura worden gevorderd. een tegenprestatie als voorwaarde voor een toezegging (in conditione.d. 16 mei 2002. van een onverschuldigde prestatie is ook de geleverde huurwaarborg bij nietigverklaring van de huurovereenkomst (Cass. zoals bv. Er is geen restitutieplicht wanneer het belang van de openbare orde vereist dat men niet kan terugvorderen.M. in het bijzonder niet bij een pluraliteit van schuldenaars. tenzij deze onmogelijk is e. De restitutieplicht omvat ook de vruchten. C.m. nr.De wil van de verarmde kan maken dat de verrijking gerechtvaardigd is.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 In beginsel ook een tegenprestatie die niet in obligatione is.0575. http://jure. maar het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit187 (zie de bespreking hieronder). 41 .just.s. maar het adagium “in pari causa turpitudinis cessat repetitio” is geen algemeen geldende regel.10. 19 januari 2009.fgov. Onverschuldigde betaling (1376 BW) a) Verrijking door een prestatie In beginsel geldt de ontvangst van een prestatie zonder rechtsgrond als een verrijking. b) Zonder rechtsgrond .N. als een waarvan de rechtsgrond later is weggevallen door retroactieve nietigverklaring (condictio sine causa) of een andere retroactieve tenietdoening (condictio causa finita). Een contractuele verbintenis vormt in beginsel wel een rechtvaardiging voor de verrijking van een schuldeiser. zonder dat aan nadere vereisten moet zijn voldaan.

p. C. Dit wordt ruim geïnterpreteerd. nietigheid. 7 193 RW 2007-08. Dit beginsel geldt voor sociale zekerheidsuitkeringen volgens art. 24 juni 2011. RW 2012-13. TBBR 2005. B. restitutie en het begrip «voordeel» als bedoeld in art. Omgekeerd kan een onverschuldigde betaling door een lasthebber door diens opdrachtgever wordne teruggevorderd190. bv. RW 2012-13. onder Hof Antwerpen 11 oktober 2004. VAN DEN BERGH “Over de betaling aan onbekwamen. werd discriminerend geacht door het GwH194. verbreekt cassatie bv. De terugvordering is wel niet beperkt tot het geval dat het voordeel nog aanwezig is op het tijdstip van de terugvordering192.De onverschuldigde betaling gedaan aan een vertegenwoordiger die die betaling bevoegdelijk heeft ontvangen. HEEB. terwijl de overeenkomst nietig is: Rb. B. 518 191 Cass. 24 juni 2011191). 174 Ziekteverzekeringswet inzake invaliditeitsuitkeringen. 75 n. 1241 BW en art. 13 n. S. d) Onverschuldigde betaling aan een handelingsonbekwame Indien de overeenkomst nietig is en de schuldeiser tevens onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen. maar ook de vruchten en interest op de som vanav de ontvangst. De afwijkende bepaling van art. 42 . maar er zijn afwijkende bepalingen in sommige takken van de sociale zekerheid. (14) 17 nr. n. Hof Brussel 21 februari 2005193: huurder blijft huur betalen aan de hypothecaire schuldeisers ook nadat de huur is beëindigd door de curator van de kredietnemer-verhuurder en zonder dat de hypothecaire schuldeiser dat wist. 192 VAN GERVEN & COVEMAEKER. Bij een ontvanger te geoder 189 Zo bv. 1221 194 GwH 113/2012 van 20 september 2012. De betaling nr. die terugvordering mogelijk maakte gedurende een jaar. Verder zijn er een aantal regels die bepalen dat een onverschuldigde betaling die het gevolg is van een vergissing door de solvens en de ontvanger niet wist of moest weten dat het om een vergissing ging. Hoewel de beoordeling hiervan in beginsel tot de bevoegdheid van de feitenrechter behoort. TBO 2012. is de terugvordering maar mogelijk in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. moet in beginsel worden teruggevorderd van de vertegenwoordigde189. een veroordeling tot terugbetaling van een geldsom uit een nietige lening. 1312 BW). Verbintenissenrecht (2010) p. Gent 23 maart 2010. “Over onerschuldigde betaling en vertegenwoordiging”. voor een voorschot betaald aan een makelaar. 17 van het Handvest van de sociaal verzekerde (Wet 11 april 1995). VAN DEN BERGH. Omgekeerd is een ontvanger te kwader trouw niet enkel terugbetaling verschuldigd. 103. RUTTEN. 190 Zie E. SWAENEPOEL. 605. e) Wegvallen van de verrijking en andere beperkingen op de condictio indebiti De prestatie geldt niet (langer) als een verrijking en de condictio indebiti gaat teniet wanneer de ontvanger van het geld intussen in vertrouwen op de betaling zijn titel op de ware schuldenaar heeft vernietigd (1377 II BW). die door de onbekwame ontlener gebruikt is om zijn kinderen te begiftigen (Cass. Over de betaling aan onbekwamen. 1312 BW”.

195 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070118-1 = NJW 2008.05. Deze regresaanspraken wijken af van de algemene regel inzake ongegronde verrijking doordat niet steeds aan de vereiste van verrijking van aangesprokene moet zijn voldaan: . in het andere geval zou men het als een bijzondere vorm van ongegronde verrijking kunnen zien. Indien er tussen partijen een contractuele rechtsverhouding bestaat. Verhaal heeft diegene die een betaling heeft verricht waarvoor hij niet draagplichtig is in de interne verhouding (of meer dan zijn "aandeel" heeft betaald). noot G. Regres.0529. 43 . C. 93 = RW 2010-11. en niet naar keuze van een van hen 80. We vinden ze ook in bepaalde gevallen waarin meerdere personen gehouden zijn ook al gaat het strikt genomen niet om dezelfde schuld. 18 januari 2007. zie infra Deel V. doch door die afwijkende regeling ziet men hierin soms veeleer een toepassing van de zaakwaarneming of doet men een beroep op de algemene notie van verbintenis quasi ex contractu. Voor de criteria van draagplicht bij aansprakelijkheid van meerdere personen.F. schuldenaars in solidum (onvolmaakte hoofdelijkheid) of borg en hoofdschuldenaar (al dan niet hoofdelijke borg. 80. Dit geldt ook wanneer een van de medeschuldenaars geen partij was in het geding.juridat. a) Bijzonder geregelde regresaanspraken Deze vinden we met name wanneer meerdere schuldenaars gehouden zijn voor dezelfde schuld. zodat er slechts interest verschuldigd is vanaf de ingebrekestelling zoals bij andere verbintenissen (art. persoonlijke zowel als zakelijke borg). Indien er meer dan 2 aansprakelijke personen zijn. is het verhaal van degene die meer betaald heeft dan zijn schuld jegens elk van de andere beperkt tot het aandeel van die andere afzonderlijk.de regresaanspraak is anders dan de subrogatoire aanspraak niet noodzakelijk beperkt tot de omvang van de oorspronkelijke schuld. is de regresaanspraak een contractuele aanspraak (er is dus geen wettelijke regresaanspraak naast de contractuele aanspraak).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 trouw betreft de aanspraak op terugbetaling enkel de som zelf. 2007.fgov. de regresaanspraak kan ook bijkomende kosten omvatten waarmee de regresgerechtigde verarmd is. 1378 BW).of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion) Hier moet men onderscheiden tussen de regresaanspraken die afzonderlijk geregeld zijn in ons recht en de op de algemene regel inzake ongerechtvaardigde verrijking gegronde regresaanspraak. en dus niet veroordeeld is jegens het slachtoffer195. http://jure. In het eerste geval wordt het regresrecht verzekerd door de bijkomende toekenning van een subrogatoire aanspraak (waarover infra). 3. met name als hoofdelijke schuldenaars. . Bv.ook indien er nog geen verrijking is doordat een derde gesubrogeerd is in de oorspronkelijke schuldvordering. JOCQUE = Pas. sluit dit niet uit dat er een regresaanspraak geldt. A die tot 120 is veroordeeld kan van B en C elk 40 terugvorderen. de subrogatie is immers accessoir aan het regresrecht.just. in het tweede geval is er in beginsel geen subrogatoire aanspraak. 144.

N. met name in het geval van art. noch om een schuld jegens die ander te betalen. 19 januari 2009. 5. Het gaat hier evenwel niet om een eigenlijke regresvordering. 1994. 1994 I 305 = RW 1996-97. Bv. wat men ook soms "verhaal" noemt". GwH 1 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie om het onderscheid werknemer/ambtenaar op te heffen). BW. C.07. 307 = Pas. is er een verhaalsrecht krachtens de algemene regel van de ongegronde verrijking . http://jure.juridat. zij het daar verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering.d. Cass. In dat geval heeft de solvens wel een actio de in rem verso jegens de oorspronkelijke schuldenaar.0575. Arr. 35. Deze aanspraak vinden we verspreid over diverse bepalingen in ons recht. die immers verrijkt is196. maar om een toepassing van art.het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit197.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N198 Cass. 2280 BW.NB. De persoon die een eigen schuld heeft betaald. 14 januari 1994. maar zonder animus donandi. Cass. VAN 20090119-1. 45 noot A. D'HOORE = RW 1994-95. 1382 B. 1994. Zoals gezegd is de natrekking een rechsgrond maar nog geen rechtvaardiging van de verrijking. deze heeft betaald (onverschuldigd dus) maar er noch subrogatie is noch condictio indebiti is van de solvens jegens de accipiens.just. terwijl het eerder gaat om een toepassing van lex specialis derogat generali. Ook wanneer iemand andermans schuld betaalt om behulpzaam te zijn. Wanneer men de bijzondere regresaanspraak heeft laten verjaren. Arr. dan heeft de grondeigenaar de keuze tussen 1° derde te verplichten tot wegname of diens kosten. 1382 BW (Zie hierboven Cass. 19 februari 2001 (5 arresten). 1377 BW (supra). kan onder bepaalde voorwaarden krachtens art. Andere bijzondere regels a) Onroerende natrekking Bij onroerende natrekking is er een bijzondere regeling in art. of 2° behoud mits terugbetaling van de waarde van materialen en arbeidsloon. De aanspraak 196 Zie bijvoorbeeld Cass. OEVELEN. concl. schadevergoeding vorderen van die derde. en dus met de bedoeling de som terug te krijgen. ook aanspraak van de derde-verkrijger te goeder trouw van een verloren of gestolen zaak op terugbetaling van de prijs in de gevallen van art. 197 Cass. Zijn de opstallen aangebracht door een derde die geen bezitter te goeder trouw is. 4. 51. 555 v. Vergoeding voor gemaakte kosten e. die evenwel mee werd veroorzaakt door de fout van een derde. 44 .fgov. kan men geen beroep doen op de algemene verrijkingsaanspraak198.W. 25 maart 1994. onder meer bij diverse bepalingen inzake bezit. b) Regresaanspraak krachtens de algemene regel inzake ongegronde verrijking Deze vinden we wanneer een derde die niet mee gehouden was tot de schuld.

"De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling" 203 Cass. 2001 nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110203-7.N.. 13 v. Arr. TPR 2011. 205 Zie voor een algemeen overzicht M. 202 Cass. IV.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110919-2 = RABG 2012.09.97.: .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 op wegname geldt jegens de persoon die op dat ogenblik eigenaar is.0278. 204 Zie hiervoor Cass. 122. 51 n. MOSSELMANS. Arr. J.de voordeelsafdracht van de vruchten door de bezitter te kwader trouw (zie art. zie ook. 4 mei 2001. Eerder Cass. KRUITHOF. b) Genotsvergoeding tussen mede-eigenaars Onder mede-eigenaars is diegene die een groter aandeel heeft gehad in gebruik en genot dan zijn aandeel in de mede-eigendom is in beginsel een vergoeding verschuldigd202. MOSSELMANS. art.0647. http://jure.). Anders dan bij de andere verrijkingsvorderingen is deze aanspraak niet beperkt tot de verarming van de aanspraakgerechtigde205. 3 februari 2011200). C. 6 mei 2010.09. Strikt genomen gata het dus om een andere bron van verbintenis (en meer specifiek een uitbreiding van een aanspraak uit onrechtmatige daad tot meer dan enkel de veroorzaakte schade). .fgov. http://jure. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling". 6 mei 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-6. ook als heeft hij de opstallen niet aangebracht199. nr.10. 52 § 6 Octrooiwet e. C. maar desondanks vergoeding verschuldigd is. Zo bv.10. RCJB 1966. C. noot S. noot S.J.N. Dit wordt afgeleid uit art.just. 122. 6. ANDERE BRONNEN VAN VERBINTENIS 199 Cass. 577-2 §§ 3 en 5 BW (hoewel dat strikt genomen daarin niet te lezen is) en het gaat niet om een schadevergoeding wegens (contractuele of buitencontractuele) fout203 maar om een variante op de hoger besproken Eingriffskondiktion. C. 31 mei 2012. 201 Cass.N. nr.just. C. noch tegen een rechtsvoorganger die eigenaar was op het ogenblik van de werken201.fgov. ze verschilt van de normale regels inzake ongerechtvaardigde verrijking omdat de mede-eigenaar hier natuurlijk wel een titel heeft voor zijn genot. B.0095.N.juridat. 2001/8.de voordeelsafdracht door de inbreukmaker op een intellectueel recht (art. Dat het aandeel van de vergoedingsgerechtigde mede-eigenaar bij een verdeling retroactief zou wegvallen.0430. 2001 nr.N. 549 BW).juridat. 2001/8. p. Preadviezen 2012.a.0095. 86 bis § 3 Auteurswet.. 200 http://jure. De restitutievordering van de derde anderzijds ontstaat wanneer die keuze wordt gemaakt en moet dus gericht worden tegen de partij die op dat ogenblik eigenaar was. Eerder Cass.fgov.just. 4 mei 2001. VERLOOY. R.N.0430.juridat. en niet tegen een eventuele rechtsopvolger onder bijzondere titel (indien het goed intussen doorverkocht is) (Cass. (199) 207 v. BAECK.97. 315 n.J. C. 254 = E. 45 . KRUITHOF. doet geen afbreuk aan deze vergoedingsplicht voor de periode voordien204. Voordeelsafdracht In ons recht zijn er een aantal bepalingen die de houder van een subjectief recht een schuldvordering geven tot voordeelsafdracht jegens degene die te kwader trouw van dat recht gebruik heeft gemaakt. 23 april 1965. 254 = E. nr. 19 september 2011.

38. LEONARD. althans zo onrechtmatig is en toerekenbaar (zie deel II. . Jaarverslag cassatie 2010.q.verbintenissen voortvloeiend uit verordeningen van de overheid. 87 § 1 Auteurswet de staking te bevelen208. bv. Bij dreigende schade is een rechterlijk verbod of gebod mogelijk. . Maar vele subjectieve rechten worden ook rechtstreeks beschermd en niet slechts bij schadeveroorzaking. 3. C.F.1. RECHTSTREEKSE SUBJECTIEVE RECHTEN RECHTSBESCHERMING VAN SOMMIGE Subjectieve rechten worden beschermd doordat de persoon die schade veroorzaakt door een inbreuk erop vergoedingsplichtig is. meer enkel een verweermiddel tegen een terugvordering na vrijwillige uitvoering en een rechtsgrond (titel) voor eigendomsverwerving (eveneens bij vrijwillige uitvoering). IV.09. RW 2012-13. duidelijk het geval bij intellectuele rechten en zakelijke rechten. Zaakwaarneming 2. 698. Het gaat hier niet om een toepassing van art. 206 Cass. Zie meer algemeen over de sanctie 46 . dat hieruit adfleidt dat de bepaling van art. Voor de sanctionering van schuldvorderingen. 563 v. zie Deel V. 7 oktober 2010. maar om een rechtstreekse bescherming van het subjectief recht209. Bij deze remedies speelt er géén samenloopverbod met contractuele wanprestatie: wanneer een inbreuk op een auteursrecht tevens een contractuele wanprestatie vormt. 208 Cass. Andere gevallen Er zijn nog een hele reeks gevallen van verbintenissen die niet aangegaan zijn door middel van een rechtshandeling van de schuldenaar en in die zin uit de wet voortvloeien. 1382 maar om een vorm van rechtstreekse rechtsbescherming207. Bv. 3 juni 2010.verbintenissen van erfgenamen die de nalatenschap hebben aanvaard. stakingsbevel. Het betreft hier geen remedie van schadeloosstelling wegens onrechtmatige daad. sluit dit niet de bevoegdheid uit van de ‘stakingsrechter’ om op grond van art. onrechtmatige daad).0391. “Pour une théorie de l’acte de concurrence illicite affranchie des articles 1382 et 1383 du Code civil”. verjaarde schuld (infra). dan spreekt men van een stakingsvordering c. Vb. Natuurlijke verbintenis Deze is géén aanspraak. Dit is bv. TBH 2010. Bij obligatoire rechten is de draagwijdte van die rechtstreekse rechtsbescherming meer betwist.belastingschulden . Nog ruimer is een verbod mogelijk wanneer er reeds een overtreding is. # 1231 BW inzake schadebedingen hierop niet ven toepassin gis 207 Zo ook Th. parkeerreglement206. een Zie over de toepasselijkheid van de regels inzake buitencontractuele aansprakelijkheid in dergelijke rechtsverhoudingen de bespreking supra.

21 januari 1999.fgov. dit is vooral van belang voor overeenkomsten gesloten voor 1 september 2007.0565. Zie verder Th. 47 . RW 20102011.0608. . 213 Cass.juridat.F. 210 Vgl.Toetsing aan de goede trouw bij bindende derdenbeslissing: Cass. brouwerij Haacht. 209 Zie over dit onderscheid mijn bijdrage "De uitwendige rechtsgevolgen van verbintenissen uit overeenkomst en andere persoonlijke rechten : zgn. 142a ERPL meedelen n. Larcier Brussel 2005. 96. 22 september 2008. Bepaling van de inhoud van de verbintenis a) Goede trouw. de onevenredigheid van de keuze van wijze van uitoefening wordt gezien als een toepassingsgeval van die algemene maatstaf213.W. 212 Cass. (249) 256.Algemeen: maatstaf is de normale uitoefening door een normaal persoon kennelijk te buiten gaan.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110909-1. 1 oktober 2010.just.0416. http://jure. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”.juridat. Anthémis Luik 2007. LEONARD.F. HvJ 26 april 2012. C-472/10.09.Onder de noemer rechtsmisbruik worden ook gevallen van rechtsverwerking aanvaard. WERY. 393. Criteria . P. 3 Ger.N.09. rechtsmisbruik.fgov.tes aux droits subjectifs et responsabilité civile: réflexions suite à l’adoption de la loi du 10 mai 2007 relative aux aspects civils de la protection des droits de propriété intellectuelle”. Jeune Barreau Brussel 1995.juridat. . noot P. LEONARD. S. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit'. BVBJ. C. 139 v. nr. 1288. 14 oktober 2010212. JANSEN = TBBR 2012/8. 211 Cass. Cass.fgov. 8 februari 2010. p. libertés civiles et intérêts légitimes. 1345. Vlaams Pleitgenootschap. 111-189.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101001-4. rechtsverwerking Toepassingsgebied . BAZIER 'Abus de droit.just. http://jure. in Droit des obligations: développements récents et pistes nouvelles. CUP vol. maken dat ook in reeds door derden (andere dan de eiser op stakingsvordering) gesloten consumentenovereenkomsten dit beding onverbindend is210. derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. 14 oktober 2010.) door de rechter in bepaalde gevallen kunnen worden gewijzigd.Rechtsmisbruik is ook mogelijk bij een alimentatie-overeenkomst bij echtscheiding door onderlinge toestemming. VERSCHELDEN. pauliana en aanverwante leerstukken".© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zo ook kan een verbod van de stakingsrechter die een bepaald beding onrechtmatig verklaart. Cass. besproken door G. VERBINTENISSEN IN HET ALGEMEEN 1. . http://jure. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. 9 september 2011211).0158. ook voor “wettelijke”.10.just. aangezien diegene die nadien gesloten is krachtens de wet (art. C. zie met name: van intellectuele rechten Th. TBBR 2012. 9 september 2011. C. Conflits entre droits subjectifs. Attei. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t.09. in Overeenkomsten en derden : De externe gevolgen van overeenkomsten en de derde-medeplichtigheid. niet-contractuele rechten (Cass. Juristenkrant 20 april 2011 = RW 2010-2011. STIJNS & S.F. RW 2011-2012.De inperking van het recht kan ook spelen bij een recht dat door een bepaling van dwingend recht (of openbare orde) wordt verleend: Cass. 1209 n. verwerping. V. Invitel.

just.just. * Zie ook Hof Gent 16 januari 2009216. Post v. 21 september 1989. 219 Cass. door de bezwaren die die partij zelf had geuit)219. 1 oktober 2010 (2 noten supra). VAN OEVELEN.11. . 4 september 2000): beperking. 217 RW 2011-2012. Rechtsgevolgen en functies . maar wanneer de abusieve uitoefening betrekking heeft op een bepaald beding kan de inperking erin bestaan dat de enige uitoefeningsmogelijkheid verboden wordt: Cass. nr. 48 . Leuven 1 maart 2011: een recht van wederinkoop bij wanprestatie (eigenlijk een uitdrukkelijk ontbindend beding) inroepen na 20 jaar terwijl men zich eerder nooit bekommerd heeft over de vraag of die verplichting werd nageleefd (in casu de verkoop van nijverheidsgrond met de verplichting een tewerkstelling van minstens 15 personeelsleden te bereiken binnen de 5 jaar)218.F. 221 RW 2006-07.juridat.Goede trouw als uitlegfactor ? Ja.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120113-3 220 RW 2001-2002. Leuven 1 maart 2011. 23 maart 2006221) Voorbeelden Vb.fgov. 8 februari 2001220. Het betrof een geval waarin de WAM-verzekeraar regres uitoefende op 214 Cass. * Cass. 778 n. RW 2011-2012. regres uitoefenen wegens afwezigheid van rijbewijs terwijl de bestuurder aan alle vereisten voor een rijbewijs voldeed maar het enkel administratief nog niet bekomen had. 963.verzekeraar die elke medewerking weigert en zich achteraf beroept op de niettegenwerpelijkheid van zonder zijn akkoord afgesloten dadingen: Cass. 215 Cass.juridat. 30 september 2010222. 20 oktober 2006. VAN OEVELEN 222 Cass. In een recent arrest werd rechtsmisbruik afgeleid uit het gebruiken van een recht voor een ander doel dan dat waarvoor het is verleend (in casu bepaalde een arrest dat na 4 maanden een partij de openbare verkoop kon eisen om uit onverdeeldheid te treden. * Kh. http://jure. dat recht heeft men echter verwerkt. om zich dan pas erop te beroepen om de overeenkomst onmiddellijk te beëindigen. 874 n. C. 1 oktober 2010215: brouwerij die in een brouwerij-overeenkomst gedurende 10 jaar geen enkele kennisgeving deed aan de wederpartij dat deze te weinig afnam.08. 13 januari 2012. 218 Kh. http://jure. 30 september 2010.draagwijdte van het verbod van rechtsmisbruik (Cass. . C.dekking weigeren c. RW 2008-2009. 451. 1681.F. A. 86. maar geen grondslag om daarmee verplichtingen op te leggen die onverenigbaar zijn met de aard en strekking van de overeenkomst (Cass. en werd de termijn overschreden o.* Cass. * Hof Gent 6 september 2010217: een verzonden factuur meer dan 10 jaar niet invorderen. 20 oktober 2006214: gedurende 10 jaar duldt een schuldeiser wanbetalingen door de wederpartij.fgov. * ook de ratio van een subjectief recht is van belang: het wegvallen van de ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop. Cass. Locabel.0135.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100930-5. geen verval noch herziening recht. uit het verzekeringsrecht: . A. kan nadien geen schadevergoeding eisen wegens een tekort aan afname. 1 februari 1996.a. 216 TGR-TWVR 2009. volgens Cass.0525.q.

09. dat de wijziging tot een doorrekenen van maximum 80 % en voor zover ze verwijzen naar parameters die de reële kosten vertegenwoordigen. 442 228 nr. Voor prijswijzigingsbedingen geldt nog steeds art.fgov. Marginaal toetsingsrecht van de rechter..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-3. C.07. C. 19 juni 2009231 heeft de imprevisieleer aanvaard in een internationale koop onder CISG (als interpretatie van de onderliggende beginsel van CISG (Weens kooprecht) door verwijzing naar de Unidroit PICC). BNP Paribas. 227 RW 2006-07. Maar Cass. RW 2012-13. VAN OEVELEN "De bepaling van de koopprijs door een derde: een bindende derdenbeslisisng". C. partijbeslissing Zie mijn bijdrage “Vaststellings.0118. 306 230 Hof Brussel 11 juni 2012. 224 Cass. http://jure. 19 februari 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100219-1 225 C.0651.a. . b) Vaststellingsovereenkomsten.10. D.N = RW 2009-2010.02. http://jure.0201.misbruik van het recht om te concluderen: conclusie kan geweerd worden (Cass.N. 19 februari 2010224.just. openlaten betekent niet dat voorwerp niet bepaalbaar is). Hof Gent 21 december 2006229 en Hof Brussel 11 juni 2012230 (beiden inzake ereloon advocaat). zie onder meer Cass.08. PHILIPPE.F 229 P&B 2007. Vb. Federale participatiemaatschappij.just. 49 .0623.juridat. 4 november 2004228 (beide arresten iz.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-2.en geschillenbeslechtingsovereenkomsten”. (aangevuld met Cass. nr. 231 http://jure. 10 oktober 2003227 en Cass.juridat.be/vaststellingsovereenkomsten.abusieve intrekking van een woonstkeuze: Cass. COX. bv. c) Gewijzigde omstandigheden Wijzigt de inhoud van de overeenkomst bij gewijzigde omstandigheden ? In beginsel niet.F e.just.pdf.fgov. http://storme.0324.just. A. 147. http://jure. architect. 1258 n.juridat. 30 maart 1976 betreffende economische herstelmaatregelen.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 de bestuurder omdat die geen rijbewijs had. “aangezien vast staat dat hij aan alle voorwaarden voldeed om zonder enige beperking de afgifte van zijn rijbewijs te verkrijgen”. d) Beperkingen aan wijzigingsbedingen Bij bepaalde bijzondere overeenkomsten zijn sommige wijzigingsbedingen verboden. 57 W. Ook een onvoorzienbare wijziging doet geen afbreuk aan het overeengekomene. van rechtsmisbruik in het procesrecht: .F. 4 maart 2010225). Fortis. Dat 223 Cass. 31 oktober 2008226: rechter mag niet zelf beslissen na onverbindendverklaring) Inzake bepaalbaarheid van het voorwerp (prijs) bij vrije beroepen. 17 februari 2012. volgens cassatie kon de rechter hieruit rechtsmisbruik afleiden223. "Gewijzigde omstandigheden in internationale koopcontracten: het Hof van cassatie als pionier" = DAOR n.juridat. C. 226 nr. maar de rechter dit kwalificeerde als rechtsmisbruik omdat “de tekortkoming louter een formaliteit” betrof.fgov. 744 en artikel K.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090619-4 = RW 2009-2010.

423 n. Maar dit kan men natuurlijk vermijden door naast de voorwaarde ook een tijdsbepaling op te nemen. ofwel een bepaalde duur ofwel een onbepaalde duur. C-359/11. want de ontbindende voorwaarde was eigenlijk niets anders dan een nieuw akkoord tussen partijen – als men die redenering doortrekt is elke overeenkomst van onbepaalde duur. onder het oude Bodemsaneringsdecreet 1995 bij de beëindiging van een handelshuur de verplichting tot bodemonderzoek door de huurder en ev.laatste impliceert dat diegene die een prijsaanpassing wil doorvoeren desgevraagd transparantie informatie moet geven over die reële kosten. een huurovereenkomst is er een teruggaveverplichting. 10 november 2011. http://jure. zoals bv. Wanneer de hoofdverbintenis beëindigd is door het verstrijken van de duur voor die verbintenis (van rechtswege of ingevolge een beëindiging ex nunc door opzegging enz.10. 1° bij de beëindiging van bv. 2° Men spreekt ietwat misleidend van “post-contractuele” verbintenissen (beter ware te spreken van “overlevende” verbintenissen). In andere gevallen geldt dat in geval van (toegelaten) eenzijdige wijziging. sanering233.niet-concurrentieverplichtingen (steeds in tijd beperkt). 50 . terwijl het nu juist de bedoeling is dat de overeenkomst dan niet eenzijdig kan worden opgezegd. In bepaalde bijzondere overeenkomsten gelden specifieke beperkingen aan dergelijke bedingen (huurovereenkomsten. f) Andere soorten inhoud dan schuldvorderingen 232 Cass. 15 april 2011. “post-contractuele verbintenissen” Een verbintenis heeft ofwel een bepaald voorwerp. Zo bv.). Ook bij ontbinding van een overeenkomst zijn er verbintenissen die die ontbinding “overleven”. Over prijsherziening bij energieleveringsovereenkomsten is een zaak aanhangig bij het HvJ onder nr. zullen in bepaalde rechtsverhoudingen wel nog andere verbintenissen gelden 1° op dat tijdstip of 2° na dat tijdstip doorlopen. aangezien ze steeds kan beëindigd worden door het akkoord van alle partijen. 2. . In bepaalde gevallen kan deze gepaard gaan met een bijkomende verplichting.just.N. C. zie de bespreking bij ontbinding.). het betreft wel een merkwaardige beslissing. enz. de wederpartij een mogelijkheid heeft tot koteloze opzegging van de lopende overeenkomst. Schulz. Park Atlantis.vergoedingsplicht voor zonder bemiddeling van de opgezegde persoon gesloten overeenkomsten (specifieke regels in die zin bij handelsagentuur en bij vastgoedmakelaardij. RW 2012-13.0438. VAN DEN BERGH.juridat. B. 233 Zie hierover Cass.: . bij vastgoedmakelaardij behandelt art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111110-14. Volgens een cassatie-arrest van 10 november 2011 is een verbintenis onder ontbindende voorwaarde zonder tijdsbepaling een verbintenis van onbepaalde duur232 – en dus als dusdanig opzegbaar. e) Duur van de verbintenis.fgov. 7 KB Vastgoedmakelaars de vergoedingsplicht wanneer de opdrachtgever binnen de 6 maanden na beëindiging van de opdracht verkoopt aan een door de makelaar aangebrachte wederpartij waarover de makelaar precieze informatie heeft verschaft).

niettemin is de betaling aan een ander bevrijdend indien de schuldeiser de betaling bekrachtigt of indien hij er voordeel uit getrokken heeft (art. C.). aslook infra de bespreking van de cessie en subrogatie. Ook bij dergelijke inhoud gelden er aanvullende verplichtingen. 2° Indien de schuldeiser onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen” (zie over het rechtskarakter van de betaling infra). opties. of de schuldvordering in beslag is genomen (derdenbeslag. moet de prestatie in beginsel gebeuren aan een handelingsbekwame (2°) en ontvangstbevoegde (1°): 1° Ontvangsbevoegd is in beginsel de schuldeiser of aan iemand die volmacht van hem heeft. De schuldeiser is niet ontvangstbevoegd wanneer derden rechten op de schuldvordering hebben verkregen zoals een pandrecht.m. is de betaling niet bevrijdend. 6 mei 2011. 1241 BW) (ook is de terugvordering in geval van nietigheid van de titel ook maar mogelijk in dezelfde mate.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De overeenkomst kan ook rechten en plichten van een andere aard inhouden.d. voorkeurrechten. bij een voorkeurrecht de verplichting om de gerechtigde tijdig en voldoende te informeren over de voorgenomen verkoop234. e.10. Een voorbeeld van het laatste in Cass.juridat. maar dit woord wordt gebruikt in de ruimere betekenis van nakoming en niet enkel van nakoming van een geldschuld (betaling van een geldsom). bevat de suppletieve regels betreffende de modaliteiten van de nakoming (voor zover uit de bepaling van de inhoud van de overeenkomst niets anders volgt). of die door de rechter of door de wet gemachtigd is om voor hem te ontvangen (inningsbevoegdheid) (art.0385.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-1 = RW 2011-2012. 1416. en die hij rechtstreeks aan zijn dochter heeft betaald. MOSSELMANS “Rechtstreekse betaling van alimentatie aan het kind in plaats van aan de ouder”. kritische noot S. faillissement.just. door wie. supra). 1239. Modaliteiten van nakoming Het B. regels inzake de modaliteiten van de nakoming die moeten vervuld zijn opdat de prestatie conform de verbintenis zou zijn: wanneer. I). Sommige daarvan werden hoger reeds besproken. bv. Het BW spreekt over betaling.fgov. in het bijzonder kan een overeenkomst ook wilsrechten toekennen zoals bv. b) Door wie kan nagekomen worden Krachtens artikel 1237 Burgerlijk Wetboek kan de schuldeiser de nakoming door een derde weigeren indien hij een wettige reden heeft die kan gelegen zijn in het belang dat de 234 Hof Luik 1 februari 2011.W.N = http://jure. 235 Cass. . a) Aan wie moet nagekomen worden Om bevrijdend te zijn. 1239 II BW). waar. 790. 6 mei 2011235: onderhoudsbijdragen die de vader verschuldigd is aan de moeder ten behoeve van zijn dochter. Het betreft vnl. aan wie. JLMB 2012.. Zie daarvoor de werken goederenrecht en/of insolventierecht.. behalve in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. 51 . 2.

Bij aansprakelijkheidsverzekeringen: . 238 Hof Brussel 6 februari 2012.07.: in een verkoopcompromis wordt bedongen dat de akte moet verleden worden binnen 4 maanden. Vb.verbintenis.juridat.afwijkende regel bij handelaars: samen aangegane verbintenissen zijn in beginsel hoofdelijk.mdseminars.opeisbaarheid 1° Wettelijke concretisering Bij handelsovereenkomsten bepaalt de Wet Betalingsachterstand enkele regels inzake de opeisbaarheid van de prijs. Justel N-20120206-1.just. http://jure.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-4. Dit moet onderscheiden worden van de termijn die aan de voorwaarde zou worden gekoppeld (termijn waarbinnen de voorwaarde voor vervuld wordt gehouden of omgekeerd). C.0014.N. dan loopt die termijn in beginsel slechts vanaf het vervullen van de voorwaarden. 29 september 2011. . 236 2012. dus geen belang opleveren voor de schuldeiser om de betaling door de derde te weigeren236. C. door de schuldenaar zelf wordt voldaan of het belang dat de schuldeiser heeft bij de niet-nakoming door een bepaalde derde.0335.just. Marechal. en gebreken die de verhouding tussen de derde-betaler en de schuldenaar betreffen (in casu de vraag of de schuldenaar de solvens niet bedroog).juridat. Dit geldt niet voor een door niet-handelaars gezamenlijk aangegane overeenkomst: bij niet-handelaars volstaat het feit dat meerdere personen zich tot eenzelfde zaka hebben verbonden niet om te besluiten tot hoofdelijkheid (Cass. c) Tijdstip van nakoming . maar er is tevens een opschortende voorwaarde van het bekomen van een blanco bodemattest238 (dit los van de vraag of zo’n verkoopcompromis geldig is).0567. http://jure. nr.fgov.fgov. 237 Allebei Cass. 239 nr.09. http://jure.N. http://www. Pluraliteit van schuldenaars a) Kwalificatie .pdf. gelet op zijn aard.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120202-8.be/nl/bibliotheek/vennootschapsrecht/artikelen/BUR-R-482.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081107-4 52 . 3.ontstaat de aanspraak van de verzekerde tot dekking (wegens het voorvallen van de schade die in de overeenkomst is beschreven) wanneer de benadeelde aanspraak maakt op schadevergoeding .11. 2° Uitlegging overeengekomen termijn Wanneer een overeenkomst naast een uitvoeringstermijn ook opschortende voorwaarden bevat.fgov. In een arrest van het Hof van cassatie van 2 februari 2012 is beslist dat dit belang eigen moet zijn aan de schuldeiser.is de aanspraak op terugbetaling van de vergoeding die de verzekerde zelf aan de benadeelde heeft betaald pas opeisbaar vanaf de datum waarop de verzekerde de benadeelde heeft betaald237. Smulders t. 7 november 2008239).juridat. C.De basisregel bij meerdere schuldenaars is: de schuld wordt gedeeld.

Bérel e. 242 Aangezien de vervolging van persoonlijke zekerheden wordt opgeschort vanaf de beschikking van toelaatbaarheid van een collectieve schuldenregeling en zolang nog een minnelijke aanzuiveringsregeling nog tot de mogelijkheden behoort (art. 10.fgov. 19 december 2008240). 1675/7 § 2 III GerW). http://jure. d.i. zie de discussie hierover hoger.de betaling. . 243 Zo ook DCFR III-4:108 (2° voor schuldvermenging en DCFR III-4:109 (1° voor kwijtschelding en dading. arrest van 17 februari 2011 in C-78/10. In de DCFR wordt de regel in belangrijke mate ingeperkt bij hoofdelijke aansprakelijkheid voor eenzelfde schade. maar eens ingeroepen strekt ze allen tot voordeel. Bank Degroof. art.de kwijtschelding van een andere schuldenaar waarbij geen voorbehoud is gemaakt (art.N 241 Cass. III-4:109 (3). Vo. Gemeenschappelijke of niet persoonlijke verweermiddelen Gemeen zijn de nakoming en de meeste wijzen van beëindiging van de schuld.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-2. Relatief persoonlijk/gemeenschappelijke verweermiddelen De schuldvergelijking is "relatief persoonlijk": enkel de schuldeiser of de betrokken medeschuldenaar kan ze inroepen. gaat de wetgever ervan uit dat de regel van art. 240 nr. 244 Bv.juridat. Het feit dat de schuld maar voor een deel een eigen schuld is. maar het werd ook reeds zo uitgelegd door het HvJ. b) Gevolgen van volmaakte en onvolmaakte hoofdelijkheid Een hoofdelijke schuldenaar kan zich beroepen op verweermiddelen uit de externe verhouding van een van zijn medeschuldenaars die eigen zijn aan de schuld (en dus "gemeen" aan de medeschuldenaars) en niet beroepen op de verweermiddelen die persoonlijk zijn aan die medeschuldenaar. belet de schuldvergelijking niet (vgl.bij een commerciële VOF zijn de vennoten louter door hun lidmaatschap handelaars (Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .C.N. zie art. 1285 II BW)243 en behoudens afwijkende wetsbepaling244. C.just.a. dading en schuldvermenging zijn persoonlijk.de schuldvernieuwing241. 1285 BW ook geldt voor kwijtschelding in het kader van een minnelijke aanzuiveringsregeling. 29 september 2011. 1285 I BW). Beperkt gemeenschappelijke verweermiddelen Kwijtschelding mét voorbehoud242. 450/2008 van 23 april 2008. 86/4 CDW (Communautair douanewetboek).0281. . In het oude CDW was dit niet uitdrukkelijk bepaald. behalve voor het aandeel van de bevrijde schuldenaar (art.07. 53 . Nakoming door één schuldenaar bevrijdt de anderen dus in verhouding tot de schuldeiser(s ) (onder voorbehoud voor subrogatie en regres in de interne verhouding). bij borgtocht). inbegrepen: .0702. idem de beherende vennoten van een commanditaire handelsvennootschap.

wordt de draagplicht (contributio) “verdeeld”. 4 februari 2008. 1207 BW). F. n. 30 april 2007.09. “secundaire gevolgen” maakt ons recht een onderscheid tussen enerzijds de volmaakte hoofdelijkheid (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met hetzelfde voorwerp) en anderzijds de onvolmaakte hoofdelijkheid of verbintenissen “in solidum” (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met verschillende. Dit betreft onder meer: . d. . 9. 84 FaillW. VANDEPUTTE. verschoonbaarheid gefailleerde medeschuldenaar. De overeenkomst.het gevolg van de ingebrekestelling van één schuldenaar op de verbintenis van de andere (1207 BW)246. . 20 mei 2010. 249 Cass. 247 Net bij aansprakelijkheid in solidum: R.i. 1° Verdeling draagplicht bij meerdere fouten in causaal verband In beginsel gebeurt dit uitsluitend op grond van de causaliteit. 248 In DCFR III-4:110 een persoonlijke exceptie.het gevolg van stuiting van de verjaring jegens één schuldenaar op de schuldvordering jegens een andere (art. waarvoor die secundaire gevolgen niet gelden. hoger werd ook de uitzondering daarop besproken ten gunste van de echtgenoot van de verschoonbaar verklaarde gefailleerde. 1205 BW. B. .fgov.0043. VAN DEN BROECK. 1206)245. nl. Secundaire gevolgen – verschillend naargelang soort hoofdelijkheid Wat betreft de zgn. 54 . c) Bepaling aandeel.Zuiver persoonlijke verweermiddelen Persoonlijk zijn met name de excepties die ook persoonlijk zijn bij borgtocht (deze werden besproken bij borgtocht). hebben zij onder meer in de interne verhouding elk slechts een bepaald “aandeel” in de schuld. (1698) 1703 nr. http://jure. Cass. 4 februari 2008249 en 2 245 Bv. RW 2009-2010.de toepassing van art. RW 2010-2011. RW 2009-2010. gerechtelijke reorganisatie of collectieve schuldenregeling van de medeschuldenaar. A. in de mate waarin ieders fout heeft bijgedragen tot het veroorzaken van de schade (Cass. 1306. volgens welke iedere schuldenaar aansprakelijk is wanneer de verschuldigde prestatie onmogelijk wordt door de fout van een van de schuldenaars of terwijl ze allen in gebreke waren247.de toepassing van art. 1561. Bij volmaakte hoofdelijkheid geldt het omgekeerde (art. met name respijttermijnen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. 246 Ingebrekestelling van één in solidum gehouden schuldenaar doet de interest niet lopen jegens de andere: Cass. met name wat betreft de loop van de interest.just. verdeling draagplicht Ook wanneer meerdere personen volmaakt of onvolmaakt hoofdelijk gehouden zijn (zij het contractueel aansprakelijk dan wel buitencontractueel). Ook de nietigheid wegens handelingsonbekwaamheid is een persoonlijke exceptie.juridat.N.het gezag van gewijsde248. . doch overlappende voorwerpen). 129. WEYTS "De verdeelsleutel bij een samenloop van aansprakelijkheden: zijn alle knopen doorgehakt ?".

Dit heeft opnieuw tot debatten geleid in de doctrine254.10. http://jure. WEYTS""Fraus omnia corrumpit in het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht: geen aansprakelijkheidsverdeling in geval van opzet".0214.0643.07.juridat. 1384 B. dat laatste adagium wordt anderzijds ook meermaals te onpas gebruikt .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 oktober 2009250). Zo voor de aansprakelijkheid van de bewaker van een gebrekkige zaak255. 4 december 2000.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120926-6.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4. maar in de recente rechtspraak wordt dit in beginsel uitgesloten als criterium.just.0330.. 2007.K. 339. http://jure. Cass.F. 256 Cass. 1716 n. dan wordt de draagplicht gelijkelijk onder allen verdeeld (en heeft degene die meer betaald heeft verhaal jegens de anderen)257. op dit punt bekritiseerd door A.98.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110902-2 = RW 2012-13. nr. RW 2010-2011.C. eerder ook cass. http://jure.fgov. http://jure. Bremcon. S. Arr. I 2103 = JT 2003.F. “De verdeling van de schadelast bij samenloop van een opzettelijk en een onopzettelijke fout”. 663.juridat.N. 1981-82 nr. RGAR 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110902-3 = RW 2012-13.08.N.fgov. P.10. geldt er een foutvermoeden jegens de schadelijder. AR C.F. http://jure. De rechter kan de ernst van de fout wel inoverweging nemen voor zover de ernst een aanwijzing in voor de mate waarin de fout de schade zou hebben veroorzaakt251. http://jure. Dit vermoeden kan niet ingeroepen worden tegen de kwalitatief aansprakelijke partij die regres uitoefent jegens een mede-aansprakelijke persoon. 487. 257 Cass.fgov. "Le recours contributoire entre coobligés in solidum et l'influence de la faute intentionnelle: fraus omnia corrumpit?".fgov. toch regres uitoefenen jegens een mededader256. Minister mobiliteit en openbare werken t. In de rechtspraak voor 1988 werd ook de ernst van de fout als criterium vermeld.fgov.juridat.fgov.0377. 740..N. 255 Cass.juridat. 474. 250 C.0242. Zo ook kan de persoon die instaat voor een dader die een opzettelijke fout heeft begaan. 2000 nr.0604.F. 251 Cass. 26. 14671 = RABG 2010. nr.just. P.just. B.08.just.10.0168.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110516-2. 253 C. Deze arresten werden gemotiveerd met “fraus omnia corrumpit”. Een belangrijke uitzondering op de causaliteitsregel was tot voor kort dat de aansprakelijkheid voor een opzettelijke fout niet verminderd wordt in geval van (onopzettelijke) fout van de schadelijder (Cass. B. Arr. 6 november 2007. Pas. http://jure. 9 oktober 2007 en 6 november 2007252).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4 = RW 20102011. 2° Bij foutvermoedens en objectieve aansprakelijkheden Bij de kwalitatieve aansprakelijkheden van art. GUILIAMS.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071009-4 = A.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071106-1 = RW 2007-8. 26 september 2012.0168.juridat. Zijn meerdere verzekeraars tot vergoeding van een zwakke weggebruiker verplicht krachtens art.N. C. 1287.just.m. Eerder Cass 10 september 1981. 310 = R 2002-2003. WEYTS. C. m.0627.b. LENAERTS. In het zopas genoemde arrest van 2 oktober 2009253 evenwel werd deze leer uitdrukkelijk verworpen voor de verdeling van de draagplicht tussen meerdere daders. C. nr. Cass.. 29bis WAM (en geen van hen wegens de fout van hun verzekerde). 6 november 2002.juridat. Nr. 55 .just.juridat.07. 2 september 2011.12. 252 Cass. de vergoedingsplicht van de dader van een opzettelijk misdrijf. 254 Zie o. 465.0236.just. C.fgov.10.juridat. 9 oktober 2007.W.F. 1629 n.t. 4 februari 2011. waarvan de ene een opzettelijke fout beging en de andere(n) niet. 16 mei 2011. Zie ook een tweede arrest van 2 september 2011. http://jure. P.fgov.N.

20.just. Bij sommige soorten overeenkomsten van onbepaalde duur bepaalt de wet dwingende opzegtermijnen (huur. VAN DEN BERGH. over de grondslag daarvan is er discussie (zie L. La subrogation. 1213-1214 BW258). De opzegging is onrechtmatig indien de termijn te kort is en dit in strijd komt met de eisen van de goede trouw (Vb. De rechtspraak aanvaardt echter ook bij in solidum aansprakelijkheid en bij niet-contractuele hoofdelijkheid een regresvordering.). Zie de bespreking bij subrogatie (infra) c. tenzij dat feit zich niet voordoet zolang de schuldeiser het niet aanvaard heeft. 259 Cass. 4.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090323-3 262 RW 2008-9 nr. CORNELIS. p.zowel over de vordering van de schuldeiser waarin hij tot beloop van de betaling wettelijk gesubrogeerd is (art. 1 56 . – welke natuurlijk niet van toepassing zijn bij 258 Deze bepalingen gelden als dusdanig enkel voor de contractuelevolmaakte hoofdelijkheid.d) Gevolgen: subrogatie en verhaal tussen medeschuldenaren De medeschuldenaar die betaald heeft. maar voor het materiële feit van de nakoming zou het bewijs vrij moeten zijn. Mons 1882. R. onder meer B. p.als over een verhaalsrecht (regresrecht) uit de interne verhouding tussen de medeschuldenaars (zie art. 1251 BW).juridat. 2. c) Opzegging van contractuele verhoudingen van onbepaalde duur Basisregel Opzegbaarheid is van dwingend recht bij contractuele verhoudingen van onbepaalde duur.fgov. zie verder. Hof Brussel 25 mei 2005262). L. arbeidsovereenkomst. 261 http://jure. 684. 260 Vgl. novatie Cass. RCJB 1986. regres (supra) 3. de aanvaarding van de betaling. goedkeuring of kwijting is wel een rechtshandeling260. .juridat. Beëindiging en wijziging van obligatoire rechtsverhoudingen a) Nakoming / betaling De verbintenis gaat teniet door de nakoming of "betaling". http://jure. CORNELIS. 23 maart 2009261: de rechter kan de bedoeling tot schuldvernieuwing afleiden uit het feit dat partijen een wezenlijk element van de overeenkomst hebben gewijzigd (in casu een kredietovereenkomst). 10 juni 2010. Ten onrechte wordt door de rechtspraak vereist dat de betaling zelf in het algemeen bewezen wordt zoals een rechtshandeling (in beginsel schriftelijk bewijs). enz. DIEUX. beschikt jegens de andere medeschuldenaars: .fgov. Voor de betaling door schuldvergelijking. Pluraliteit van schuldeisers Wanneer meerdere personen schade lijden door eenzelfde onrechtmatige daad. RW 2012-2013.q. b) Wijzigende overeenkomst. 623 v. pacht. “L’obligation “in solidum” et le recours entre co-obligés”.14 nr. in X.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100610-10. is er in beginsel géén actieve hoofdelijkheid259. KRUITHOF.just. in Liber amicorum Jan Ronse.

of zonder motiveringsplicht maar tegen een vergoeding: bij vastgoedmakelaardij met een consument (art. enkel bij akkoord van beide partijen kan de opzegging dan ongedaan worden gemaakt c. 3 Woninghuurwet en art.de overeenkomst. Men kan in theorie nakoming vorderen. mandaat van gemeenschappelijk belang. maar een vonnis ten gronde daartoe zal men niet tijdig krijgen. Formulering van het voorwerp van de eis is dus belangrijk. . 6 november 1987: uitvoering opleggen van een beëindigde overeenkomst kan niet. 57 . de overeenkomst terug in werking treden263. i. 12 januari 2007264 nuanceert: rechter in kort geding kan de opzegging zelf niet ongedaan maken.in kort geding? Cass. p.b. VAN OEVELEN “Het definitief en onherroepelijk karakter van de regelmatig gegeven opzegging van een overeenkomst”. Bij sommige overeenkomsten wordt het begrip “wettige reden” wel ruimer begrepen.een ontijdige opzegging (inbegrepen een opzegging met een te korte opzeggingstermijn) wordt gesanctioneerd met schadevergoeding. 264 RW 2008-9.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 beëindiging op andere gronden) en eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. d) Opzegging bij overeenkomsten niet van onbepaalde duur Deze zijn slechts opzegbaar indien dit volgt uit: . 2. waar dezelfde regels gelden als bij overeenkomsten in het algemeen. Bij sommige overeenkomsten van bepaalde duur voorziet de wet een tussentijdse opzegmogelijkheid: .const-court. in art.dan wel uit de wet (die voor bepaalde soorten bijzondere overeenkomsten een opzegbaarheid voorziet in geval van ”wettige reden” ook al is er een bepaalde duur of voorwerp). “Contract en kort geding”. in welk geval de opzegging eigenlijk neerkomt op een ontbinding wegens wanprestatie (zie verder) zonder terugwerkende kracht. CLAEYS & P. . . behalve bij een zgn. RW 2010-2011.pdf. maar wel de uitwerking van de opzegging opschorten. Zie verder I. 265 Dit geldt ook wanneer de huurovereenkomst mondeling is: GwH nr. Sagaert & D. http://www. Sanctie van tijdigheidsvereiste . 3 december 2007. (2009). 182/2011 van 1 december 2011.9 KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars).op bepaalde gronden zonder vergoeding. Bij woninghuur kan de huurder ten allen tijde opzeggen indien de huur niet geregistreerd is (art.d. 1431 n.h. bij overeenkomsten om niet. pacht e. bij handelsagentuur.) Uitwerking Eenmaal de opzegging regelmatig is gebeurd. 3 § 5 lid 3 Woninghuurwet)265. de verhuurder die zorgt voor registratie daarentegen heeft recht op een opzeggingstermijn van 3 maanden door de huurder (alsook bij 263 Dit volgt onder meer uit Cass. TAELMAN. in Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht (red. 6 en 7 Pachtwet). V. bv. Als wettige reden geldt op de eerste plaats een ernstige tekortkoming. kan de opzeggende partij ook niet eenzijdig terugkomen op de opzegging. 607. Maar Cass. A. (159) 207 v.q.be/public/n/2011/2011-182n. Lambrecht). Bij een lastgeving is er altijd een opzegbaarheid.

en bij arbeidsovereenkomsten. 267 RW 2009-2010. 2. Net zoals bij overeenkomsten van onbepaalde duur zijn er ook bij overeenkomsten van bepaalde duur eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. Naast de opzegging zijn er andere gevallen van beëindiging van overeenkomsten van onbepaalde duur.en insolventierecht (te vinden via http://www.curator heeft de mogelijkheid om niet na te komen. e. 1479 met n. JANSEN & M.d. M. nr. f) Niet-realisatie voorwaarde 266 Zie onder meer Cass. 3 § 5 lid 2 Woninghuurwet).lex specialis in art. bij handelsagentuur. tenzij goed totaal onrealiseerbaar is zolang verhuurd. 595 BW voor beëindiging van een huur toegestaan door een vruchtgebruiker266.d. 10 april 2008 al wat meer duidelijkheid gebracht: . e) Beëindiging door de curator ? (art. http://jure.0397. "Tegenwerpelijke verbintenissen bij samenloop? Wat niet bezwaart.html). waarvoor dan de regels inzake opzegging niet gelden.juridat. Daardoor wordt de overeenkomst na de oorspronkelijke verlenging een overeenkomst van onbepaalde duur. 4 ° KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars (ten gunste van beide partijen): één maand. 46 enkel relevant bij overeenkomsten die kwalitatieve werking hebben zoals huur. Verdere uitwerking in mijn syllabus Zekerheden. (zie evenwel specieus onderscheid in Hof Gent 16 april 2009267) .m.storme. 46 FaillW) Na het verwarrende cassatie-arrest van 24 juni 2004 heeft het arrest-Batiloc van Cass. STORME.11.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120503-11. R.: . alsook beslissen dat er geen geldige opzegging is gebeurd indien die vereisten niet zijn vervuld of er sprake is van rechtsmisbruik. Dus huur opzeggen en huurder uitzetten om duurder te realiseren kan nog steeds niet. maar dat blijft wanprestatie.N. . conventionele vervreemdingsverboden.be/insolventierecht. is art. Bij andere is er een dwingende opzegmogelijkheid in geval van stilzwijgende verlenging na de oorspronkelijke contractsduur.houdt nog geen beëindiging van de overeenkomst in: andere remedies blijven bestaan .fgov. bv. Bij overeenkomsten van bepaalde duur kan de rechter de opzegging toetsen aan de contractuele of wettelijke voorwaarden ervoor. Bij andere overeenkomsten komt men aan de bijzondere regel niet toe. de regel van art.art. NB. C.E. moet niet worden gelicht!" 58 .just.Uitzondering: effectieve beëindiging mogelijk indien “noodzakelijk” voor de vereffening van de boedel. 82 WMPC inzake dienstenovereenkomsten (ten gunste van de consument): 2 maanden.i. Dat geldt ook voor bv. 3 mei 2012.opzegging tijdens de eerste periode van 3 jaar een vergoeding conform art. voorkooprechten. bv.). pacht e.

21 september 1989. 1176 BW: verkoop onder opschortende voorwaarde van bouwvergunning. 953. maar enkel om de opschorting van de opeisbaarheid van een afzonderlijk verbintenis. . 25 mei 2007268 over uitleg van art. . Cass.F. geacht wordt nooit te zijn overgegaan269. 1244 BW) Bij uitstel van betaling gaat het niet om een verlenging van de overeenkomst. Nogal verwarrend is het arrest van 25 juni 2010272. Post v.m. 1034 269 Cass. 59 .0094.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. gemeente Pont-a-Celles t. De ontbindende voorwaarde werkt in beginsel retroactief. RCJB 2011/3. 273 Cass. Locabel. C.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zie Cass. tot gevolg dat wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. 25 juni 2010. 271 RW 2005-06.09. ook de rechtspraak inzake rechtsmisbruik.wegvallen ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop: Cass.verbintenisrechtelijk een restitutieplicht ontstaat (in beginsel in natura. 16 november 1989 is achterhaald: voor schenkingen theorie omzeggens geheel overbood gegooid door Cass. RW 2011-2012. dat besliste dat de rechter die vaststelt dat de materiële uitvoering van een verbintenis die moet worden uitgevoerd in natura onmogelijk is geworden. http://jure.06. C. 2008270.juridat.fgov.just. in die zaak werd wel nog geen uitspraak gedaan over de subsidiaire eis tot schadevergoeding ingesteld door de schuldeiser van de tenietgegane verbintenis. Stad Charleroi. waaruit de rechter afleidde dat de verbintenis om aan de gemeente Pont-a-Celles leidingwater te leveren materieel onmogelijk was geworden. partijen zitten 5 jaar stil: de rechter kan oordelen dat redelijkerwijze vaststaat dat de vervulling van de voorwaarde niet meer zal plaatsvinden. h) Uitstel van betaling (art. Dat heeft bv. betreft in beginsel enkel de aanspraak op uitvoering in natura.v. 24 januari 2011. 329. Vgl. 21 januari 2000 bij testament. 2 april 2009. zoniet in waarde). S. en Pont-a-Celles had zijn distributienet overgedragen aan de SWDE.N. volstaat om te beslissen dat de verbintenis "zonder voorwerp" en dus "caduque" geworden is. i) Bevrijding borg 268 RW 2007-8. 587 n. . de verschuldigde vergoeding geen huur is maar een bezettingsvergoeding273.wegvallen voorwerp: nauwkeurige analyse verbintenis vereist. C. 270 Nr.0446.0332. De overige verbintenissen blijven in beginsel bestaan (Cass.N.zakenrechtelijk eigendom die zou zijn overgedragen op grond van de ontbonden verbintenis. 4 februari 2005271. tenietgaan verkochte zaak). MOSSELMANS 272 Cass. De stad Charleroi had jegens de gemeente Pont-a-Celles een verbintenis om aan de inwoners van een deelgemeente kosteloos een hoeveelheid leidingwater te leveren.wegvallen oorzaak: Cass. g) “Caducité” ? .07. . i. Dit betekent dat: .

exoneratiebedingen: worden restrictief uitgelegd.N.11. en er sprake is van een monopolie. Arr. de verzekerde verbintenis) voor de na die ontbinding verder bestaande of daaruit ontstane verbintenissen: Cass. . 25 mei 2012277). Niet-nakoming en sancties bij niet-nakoming in het algemeen a) Toerekenbaar / niet-toerekenbaar/ afstand . in casu: een sleutelklare woning leveren276). 25 mei 2012. tijdelijk in het gebouw wordt gelaten opdat het niet zou verkommeren: deze persoon wordt daarmee ingezet voor de nakoming van de onderhoudsplicht (Cass. toegerekend aan de lastgever (Cass. Dat belet niet dat bij kwalificatie als resultaatsverbintenis men dus niet enkel voor fouten van zichzelf of hulppersonen instaat. http://jure.i.0557.just.Bevrijding voor echtgenoten bij verschoonbaar verklaarde gefailleerde bij wet uitgebreid naar ex-echtgenoot voor schulden tijdens het huwelijk aangegaan en door GwH naar de wettelijke samenwonende partner.F. P.just. C.juridat. nr. Zo ook worden de fouten of nalatigheden van de lasthebber begaan binnen de perken van de lastgeving.10. maar voor alles wat niet aan een vreemde oorzaak te wijten is (Cass.en resultaatsverbintenissen. besproken in de Juristenkrant nr. 277 Cass. kan de fout van de lasthebber wel degelijk overmacht uitmaken279.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20111109-6. vgl.Cassatie-arresten van 26 juni 2008 definiëren kosteloos erg restrictief.fgov. 583.09. 60 .0488. 5. C/10.93. maar mag niet overroepen worden. 278 Nr.0379F.0582.F. 12 oktober 2000.F.1027. Onderscheid tussen resultaats. C. Vanwalleghem. Wanneer de lasthebber evenwel een openbaar ambtenaar is zoals een gerechtsdeurwaarder.juridat. Cass.N. 21 oktober 2010. Waartoe men niet verbonden is kan men ook geen tekortkoming plegen. 21 oktober 2010. C. 276 Cass. ook het geval waar na faillissement de bestuurder die een reeds verkochte eigendom van de gefailleerde vennootschap bewoont.F. RW 2011-2012. 274 Cass. . AR P. .09. geldig tenzij het wezen van de verbintenis is wegbedongen of voor opzettelijke fout.imprevisieleer: zie hoger .fgov. Dat omvat bv. 335 279 Cass. Een traditioneel onderscheid dat men maakt is dat tussen inspannings. 275 Nr.en inspanningsverbintenis dus veeleer kwestie van bewijslast dan inhoudelijk verschil.0494. 241 door P. 1993. . die gesteld door een borg)274.juridat.fgov. http://jure. nr. http://jure. 8 sept.1847. 6 mei 2011 sluit ook de bevrijding uit voor zakelijke zekerheden gesteld door een derde (incl. P. 9 november 2010. het is nuttig. 1993 nr..eerste vraag is draagwijdte verbintenis bepalen.verbintenissen borg blijven in stand na ontbinding van de hoofdovereenkomst (d.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-3. Cass.just. 27 april 2010278).06.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120525-2. Aansprakelijkheid voor hulppersonen: de schuldenaar is niet bevrijd indien de tekortkoming de fout is van een hulppersoon.overmacht: soepel uitgelegd in Cass.. 6 mei 2011. 7 maart 2008275 (autodiefstal uit bewaakte parking).

aanneming. MARYSSE. 784 n. bij zichtbare gebreken bij levering geldt wel het gemeen contractenrecht en niet het bijzondere regime (bv. Het is echter zeer de vraag of het exclusief karakter van de vrijwaringsregeling bij verborgen gebreken nog opgaat sinds de wijziging van art. Bij koop . 152 n. huur 1. MARYSSE. gaan uit van de unitaire categorie non-conformiteit. “De Wet Consumentenkoop: enkele beschouwingen”.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Afstand van recht uit wanprestatie .is de regeling versnipperd in 3 verschillende regimes: a. F. 280 C. 285 Hof Luik 5 november 2009. . RW 2010-2011.verlies van beroep op niet-nakoming of gebrek na goedkeuring. En “hobbykweker” is geen verkoper in de zin van art. 540 met gedeeltelijk afwijzende noot S. Weens kooprecht (internationale roerende handelskoop) b. en b. 1649 quater § 5 BW).d. 05. indien die met de eigendom van de zaak op de koper zijn overgegaan (zie voor die overgang de bespreking verder). nog een beroep kan doen op de andere remedies. 26 oktober 2006280) b) Regime van niet-conforme en gebrekkige levering bij koop. 738. 283 Voor de discussie of de consument die de vervanging of herstelling weigert. van een exclusieve tweedeling in niet-(conforme-)levering en verborgen gebreken. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". De bijzondere regeling inzake de aanspraken van de consument-koper jegens zijn verkoper sluit niét uit dat de consument daarnaast ook de aanspraken kan uitoefenen jegens de leverancier van zijn verkoper285. DE WULF = RCJB 2010. 9 oktober 2006282). a. is de rechtspraak relatief streng bij koop: er geldt een onderzoeksplicht voor de professionele koper. Cass. 19 oktober 2007281). GLANSDORFF 282 RW 2009-2010. (roerende) consumentenkoop c.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. zie Hof Gent 27 mei 2009. en meer bepaald voor diegene die zichtbaar worden binnen de 2 jaar na levering. Cass. . Quid stilzwijgende goedkeuring (afwezigheid van protest) ? * koop: onderzoeksplicht koper bij levering (Cass. gemeen recht (inbegrepen onroerend goed). houdt vast aan het exclusief karakter van het vrijwaringsregime (Cass.: veeleer feitelijke waardering (Cass. 284 Deze geldt enkel voor “professionele” verkopers. 1604 BW in 2004. H. M.Nadere regels voor de tijdigheid van de eis tot vrijwaring inzake verborgen gebreken . S. 1649bis BW: Cass. 5 n. 9 oktober 2006) * oplevering bouwwerken e. Na het verstrijken van 2 jaar valt de koper terug op het gemeen recht en kan hij de remedies van het gemeen recht inroepen voor zover aan de vereisten daartoe is voldaan (art. c.0329F 281 TBH 2008. RW 2011-2012. waardoor dit artikel over de leveringsplicht nu ook bepaalt: "De verkoper moet aan de koper een zaak leveren die met de overeenkomst in overeenstemming is".verhouding consumentenkoop / gemeen recht De bijzondere regeling inzake remedies bij consumentenkoop (met een zekere hiërarchie van remedies283) geldt voor alle gevallen van non-conformiteit die binnen de regeling consumentenkoop284 vallen. 61 . DCCR 2010. 21 januari 2010. 80 n.

293 Zie overzichtelijk K. ook bij aanneming (bv. 2000. die ook nog geldt voor zichtbare gebreken. 1680 v. 1792 BW (Cass. Cass. Hof Brussel 30 maart 2010.. 382 291 AR 1994/872 292 Cass. Hof Brussel 30 maart 2010. 10 oktober 2003294). maar aanvaardbaar voor zover inderdaad de vrijwaring voor verborgen gebreken er niet door geregeld wordt. 287 nr. Arr. 251.07. C.N. http://jure. TBO 2010.0634.F. 265. maar de rechtspraak is wel geneigd om een dagvaarding ten gronde tijdig te verklaren wanneer ze wordt ingesteld kort na de resultaten van de expertise286.01. 290 JT 2007. 29 januari 2004287 en Cass.Cass. nr. 357. Maar dat geldt niet wanneer de aanspraak jegens de onderaannemer wel is overgegaan (bij koop na aanneming of bij aanneming na koop. hof Brussel 8 juni 2006290. 288 C. Bovendien is er geen volledige parallellie tussen koop en aanneming w.just. sluit niet uit dat de korte termijn waarbinnen de rechtsvordering tot vrijwaring tegen een verborgen gebrek moet worden ingesteld. . 2008 nr.juridat. 14 november 2008.N 62 . Hof Brussel 17 november 2009.0529.m. zowel bij koop (1648 BW) als bij aanneming.fgov. 431.i. 1792 B.just. 473.just.N. nr.fgov. C. 2004 nr. 606. 289 RW 2007-2008. Eerder al Cass. 152. hetzelfde geldt voor de aannemer jegens zijn leverancier: de aangesproken aannemer kan wachten om zijn leverancier aan te spreken tot hij zelf wordt aangesproken. Stu-Wahr. VANHOVE = RABG 2010. http://jure.b.de hoofdaannemer kan niet wachten om zijn onderaannemer aan te spreken tot hij zelf door de opdrachtgever wordt aangesproken: Cass. Voor een ander voorbeeld. 2 februari 2006295). Maar anders in de internationale koop (Verdrag New York bij Weens kooprecht) ! 2.10. 431. 27 mei 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110527-3. A-g. dagvaarding in kort geding volstaat niet.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100625-2. Verder ook Cass. Arr.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. Hof Antwerpen 5 juni 2000291) .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20031010-1 295 nr.e.Not. 1648 B.W.just. 286 Zie bv. nr.fgov. 294 http://jure. 463 = RW 2012-13. is de rechtspraak bij aanneming minder streng dan bij koop (t.anderzijds staat 10-jarige termijn de analogie niet in de weg: Art. TBO 2010. zie bv.0085. VANHOVE. 25 juni 2010288.fgov. 633 = RW 2009-2010 n. de "korte termijn": . die termijn wordt traditioneel gekwalificeerd als een vervaltermijn . RW 2011-2012.0178. (Cass. “De ‘action directe’ wegens verborgen koopgebreken in (onder)aannemingsgeschillen”.zie Hof Brussel 9 november 2004289. Arr. nr. K.juridat.09.04. 14 november 2008292 (bouwpromotor die zijn leverancier niet in discussie betrekt en wacht tot hij zelf gedagvaard wordt – aanspraak op vrijwaring laattijdig geacht). zie de bespreking verder293). http://jure.rechten van een aangesproken doorverkoper jegens de eigen leverancier: korte termijn voor doorverkoper loopt pas wanneer doorverkoper is aangesproken (Cass.uitgangspunt: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid. voor onroerende goederen kan ingaan na het verstrijken van de termijn van de tienjarige vrijwaring die is voorgeschreven bij art.Cass. Wel geldt omgekeerd de korte-termijn-vereiste niet voor de aansprakelijkheid voor zware gebreken ex art.0491.Cass. . RW 2004-05.N.juridat. 265. 52 concl. onderzoeksplicht koper): stilzwijgende oplevering iets minder snel aanvaard. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081114-4 = Arr. T. C. C. Thijs = RW 2004-2005. 29 januari 2004.deze kwalificatie is m. dit althans indien de aanspraak jegens de leverancier is overgegaan op de opdrachtgever van de aannemer .vertrekpunt voor de termijn bij verborgen gebreken: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid.juridat.W.

fgov.07. 1. 1599 B.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 3. in beginsel vereist voor bepaalde remedies.).N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-2. en de koper niet beschermd wordt als derde-verkrijger.just.0446.minstens in handelszaken moet dit niet noodzakelijk schriftelijk gebeuren (Cass. p. 299 C. kan de huurder het gebrek in de zaak ook niet (meer) inroepen om zelf niet aan zijn onderhouds. Vermits in dat geval er géén tekortkoming is van de verhuurder. rente. bv.0117. . dan is dat natuurlijk een niet-nakoming door de verkoper.W.be/euinvordering.. d) Ingebrekestelling belang: lopen verwijlinterest (zie bespreking onder 9. c) Gebrek aan eigendomsoverdracht Wanneer de verkoper na de verkoop en levering retroactief zijn eigendomsrecht verliest. 622. 25 maart 2010296: " Indien het verhuurde goed bij de totstandkoming van de huur een gebrek vertoont dat duidelijk zichtbaar is en de huurder zich ervan rekenschap heeft kunnen en moeten geven. http://jure.. de huurder wordt in die omstandigheden geacht het gehuurde goed te hebben aanvaard in de staat waarin het zich bevindt". http://jure. in Ius & Actores 2009 nr.ingebrekestelling van een consument : zie Wet minnelijke invordering schulden van een consument . 19-40.juridat. tijdstip: ingebrekestelling kan ook reeds voor de dag van de opeisbaarheid geschieden (ad futurum) (Cass.06. 16 april 2009298). risico verspringt. zie onder meer Cass.just.juridat. De formulering van een eis of tegeneis in een dagvaarding.pdf 63 . Dat arrest lijkt ten onrechte te impliceren dat de verkoop noodzakelijkerwijze ontbonden of vernietigd is. voor een tegeneis Arbhof Brussel 18 maart 2011. met absurde vormvereisten die aldus ertoe aanzetten om dadelijk te dagvaarden (of gebruikmakend van de EU-Verordeningen een geringe vordering in te dienen of een betalingsbevel te vragen301) relevantie: zie ontbinding.. 19 juni 1989.en teruggaveplicht te voldoen (zelfde arrest). Cass. Dit risico is niet op de koper overgegaan. 298 nr. vorm: . is de verhuurder ontslagen van zijn vrijwaringsplicht. 1304. zodat de verkoper geen recht heeft op betaling van de prijs297 (althans als de koper kiest voor ontbinding). 25 februari 1993). RW 2012-13.. door de ontbinding van de titel krachtens dewelke de verkoper zelf verkreeg. 301 zie over die beiden mijn tekst "De verhouding tussen de Europese verordening inzake geringe vorderingen en het interne Belgische procesrecht".storme.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2.09.N = http://jure.juridat.fgov. 296 C. dit geldt ook indien de schuld betwist is (Cass. 297 Cass. ook op http://www. verzoekschrift of conclusie geldt als ingebrekestelling300.F 300 Bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090416-3 = JLMB 2010.fgov.just.09. C. zie de discussie bij de bespreking van art. Bij huur Bij huur geldt in beginsel evenzeer dat zichtbare gebreken gedekt worden door de aanvaarding.0293. C.F.0604. 20 november 2008299). 24 januari 2011.

305 http://jure.ook bij inbreuken op de wetgeving inzake ruimtelijke ordening geldt in beginsel dat wie daardoor schade lijdt.0225. en mogelijks schadevergoeding daarbovenop. C. herstel in natura kan vorderen306. Arr. 1993-94. 80. 20 januari 1993.Herstel in natura van een verminking van een kunstwerk. 173 307 http://jure. 64 .fgov.nakoming is onwettig. 30 januari 2003302.Bij niet-nakoming verbintenis tot geven van onroerend goed: het vonnis kan gelden als titel voor levering van onroerend goed en kan worden neergelegd ter overschrijving: Cass. nr.0496. nu dit niet moeilijker te vervaardigen was en minder onderhoud vergt en. wanneer het oorspronkelijke werk niet kan worden hersteld (Cass.just. beter tegen verminking bestand zou zijn. 1219. Zie o. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”. m.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080131-5. Kluwer 2006. die een inbreuk vormt op het morele recht van de auteur.Cass.just. 6. Cass. bij onrechtmatige daad of ongegronde verrijking heeft herstel in natura in beginsel eveneens voorrang indien de schadelijder dat vordert). 5 mei 2011. VANSANT. Beperkingen van het recht op uitvoering in natura: . 150 VCRO: “Indien de herstelvordering van de burgerlijke partij enerzijds en die van stedebouwkundige inspecteur of het college van burgemeester en schepenen anderzijds niet overeenstemmen. C. Stad Namen.juridat.fgov. WERY. zal de rechter oordelen welke maatregel het meest passend is. p. Arr. De herstelmaatregel in het Vlaamse Decreet Ruimtelijke Ordening. P. Een afwijkende regeling geldt onder meer bij consumentenkoop (zie hoger).juridat.Cass.juridat. 304 Zie verder voor een kritische bespreking P. 302 http://jure. 249 v.just.fgov. . indien de inspecteur of het college aanpassingswerken dan wel behoud mits betaling van meerwaarde vorderen. In casu werd de eis toegekend om het nieuw exemplaar in brons in plaats van steen te laten maken en tentoon te stellen. Er vloeit wel een mogelijke beperking voort uit art. 492. nr.10. kan bestaan in de verplichting een nieuw exemplaar van het kunstwerk te laten reproduceren. Hof Antwerpen 27 oktober 2008. 306 Zie Cass. TBBR 2012. 21 april 1994. Sancties bij niet-nakoming: gedwongen uitvoering in natura De uitvoering in natura primeert in beginsel in ons recht. Uitvoering vorderen sluit niet uit dat men later toch voor ontbinding kiest303.a. RW 2011-2012.m.F.w. . 69 = RW 200520065. bepaalt de rechtbank de gevorderde herstelmaatregel die ze passend acht”.93. 303 Bv.F)307.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20030130-18 = Arr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110505-13.e) Remedies bij wederkerige overeenkomsten in het algemeen: keuzerecht uitvoering / ontbinding Voor zover aan de vereisten voor beide remedies voor tekortkoming is voldaan (zie hieronder) heeft de schuldeiser de keuze tussen uitvoering en ontbinding. 31 januari 2008305. Toepassingsgebied Dit geldt niet alleen voor contractuele verbintenissen maar ook voor verbintenissen uit andere bron (bv. 1994. Mogelijke vormen van herstel in natura304 . 392. Cass.

4 februari 2000.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-5.nakoming is rechtsmisbruik want een de wederpartij onevenredig bezwarende keuze308. 17 december 1998.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110106-4. 1979-80 nr.0521.fgov.n. 173 noot DELPEREE. 6 januari 2011.fgov.just. .fgov. 1794 BW: geen nakoming mogelijk.F.immuniteit van overheden en internationale organisaties: geldt maar voor zover niet strijdig met EVRM. C.. 24 april 1998. http://jure.just. Arr. http://jure. 65 .F. 4 februari 2000311: de facto uitvoering opleggen van een beweerdelijk nietige overeenkomst kan. C.juridat.0407.0129. 309 Cass. I 1341 = RCJB 1983. C.de overeenkomst is een dienstenovereenkomst die door de opdrachtgever verbroken is (art. . striktere rechtspraak zoals Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091023-1 = RW 2011-2012. . Galeries Anspach. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit': een verhuurder wenste een winkelgalerij te sluiten wegens een renovatieproject van de overheid en bood een vergoeding aan om de handelshuur te beëindigen.juridat. C.c. vgl. 1195 noot S.). 686 = RW 1980-81. 23 oktober 2009312).F. hoger bij kort geding en beëindiging overeenkomst.nakoming is onmogelijk. 3° mag nakoming niet definitief onmogelijk maken 308 Bv. 1661 = Pas.fgov.juridat. 92. Drie cassatie-arresten van 21 december 2009 beslissen dat de immuniteit terzijde kan worden gesteld indien er geen verhaalsmogelijkheden zijn voor de schuldeiser310.er is geen opschortingsrecht wanneer de wanprestatie van de wederpartij veroorzaakt is door de excipiendus zelf.juridat. Het geldt ook bij een teruggaveplicht van een zaak en een schuldvordering die in nauw verband staat met die zaak (aanspraak op vergoeding van gemaakte kosten bv.just.a. 393.fgov.07. RW 2000-2001. bloedproef). http://jure.) 1° vereist volkomen of onvolkomen wederkerigheid Dat vinden we niet enkel bij contractuele verbintenissen. TBBR 2012/8. een huurder weigerde en vordert nakoming plus schadevergoeding voor de hinder door de werken. In kort geding ? veel hangt af van de verwoording van de maatregel (zie Cass. maar het is niet omdat deze laatste niet alle verbintenissen stipt heeft uitgevoerd dat hij daardoor de exceptie zou verliezen (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-7. . . 310 Arresten nr.een arrest dat een nuance aanbrengt op de eerder. 312 Cass.0328. In dat geval is er geen dwang mogelijk (Cass. 23 oktober 2009.juridat. noot P.bij in het gedrang brengen van continuïteit van de openbare dienst309. 2° niet-nakoming van wederpartij die men niet zelf heeft veroorzaakt. BRIJS "De absolute uitvoeringsimmuniteit thans ook doorbroken bij reële executie" . Cass. 1646.just. Photolinea t. Arr. .09. 7.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . enkel uitvoering bij equivalent = schadevergoeding). http://jure. dit werd als misbruik gekwalificeerd door de bodemrechter. BAZIER 'Abus de droit. 26 juni 1980.04.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-6.0624. Opschortingsrechten en vergelijkbare remedies a) Verbintenisrechtelijk: opschortingsrecht (e. http://jure.F. en S.F.nakoming is strijdig met de persoonlijke vrijheid. 311 Cass.07.just.03.

1346 n. Arr. 316 C. dat de opschorting die reeds heeft plaatsgevonden niet geldt als een tekortkoming (zie bv.just.just. zie Cass. Arr. 12 februari 2004313 .just. J. http://jure. 29 november 2007317). Cass. 14 mei 2010316: tekortkomingen van de huurder die niet grof genoeg zijn om de ontbinding van de huur te wettigen kunnen niettemin krachtens die bepaling beschouwd worden als een reden om de huurhernieuwing te weigeren (in casu bij handelshuur). DE BAERE. Cass. ernstige wanprestatie) .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110915-3. b) Zakelijke werking ? Dit is een vraag van “retentierecht”.09.w. 313 RW 2006-07.F 317 Cass. 1974.Opschorting wegens niet-nakoming door de wederpartij mag in beginsel ook door nutsbedrijven worden toegepast: Cass.fgov. Arr. 29 november 2007.06.F.N. 6° de exceptie kan ook tegengeworpen worden aan de verkrijger van de aanspraak (bv. VTB-VAB t. in het bijzonder of men dit recht ook kan inroepen indien de wederpartij niet de eigenaar is van de zaak. Ibens.fgov.0303.juridat.10.).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-3. Cass.juridat. 5° wanneer de wederpartij vervolgens toch nakomt op een tijdstip waarop de overeenkomst nog niet is ontbonden. 13 juni 2005 op de elektronische communicatie. 319 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3 = RABG 2010. 631 = RW 2005-2006.N. na overgang van een kwalitatief recht319. art. RW 2010-2011. 665 n.0346.0035N. Zie voor de verkrijging te goeder trouw a non domino van het retentierecht mijn annotatie onder Cass.m. http://jure. 2005. 61 W. 66 .0072. nr. C. http://jure. 1052. 15 september 2011. 27 september 1984. . 25 maart 2005.Opschorting vereist niet dat aan de voorwaarden voor ontbinding is voldaan. 634 = RCJB 1974.L. Cass. RW 1984-85. C.08.08.fgov.04. tenzij wanneer de excipiendus er afstand van heeft gedaan of ze heeft verwerkt (bv. Cass. 13 september 1973.fgov. 352 noot M. C. ook Cass. 712 = JLMB 2005. nl.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-1 = TBH 2010. 1039 = RABG 2006. 28 januari 2005. ABB. 828.z. 4 december 2009. 246 = RW 2006-2007. 315 nr. “De exceptie van niet-uitvoering in een driepartijenverhouding”. ze moet wel in verhouding staan tot de wanprestatie van de andere partij (voor ontbinding is meer vereist. 1541-15.juridat. C. 2699.be/071_270406_1541Retentierecht. 998 = JT 1973. 24 september 2009315.zie o.0392. 27 april 2006. 36 = RW 1973-74. 4° moet evenredig blijven. http://storme. 2005. 320 RW 2007-2008. Vgl. 249 = RW 2010-2011. 318 Onder meer Cass. 476. 7° de exceptie blijft ook gelden na samenloop en na opschorting op grond van de WCO.juridat. http://jure. E. enz. “Het conventioneel uitgebreid retentierecht en de tegenwerpbaarheid ervan aan de eigenaar van de in bewaring gegeven zaak”320 en recenter Cass. nr. C. houdt ook het opschortingsrecht op voor de toekomst (d.0206. 15 september 2011321. 63.behalve wanneer de wet dit uitsluit of beperkt314 of het contractueel geldig wordt uitgesloten.F. STENGERS. 29 februari 2008. 314 Bv. na cessie318. door een omstandig stilzwijgen bij navraag door de cessionaris).pdf 321 Cass.just. De Weggheleire.

323 Bv. TALLON.Concessiewet 1961. TGR 2010.9666. RW 2011-2012. . Freyria: 1994). ten gunste van de consument in overeenkomsten op afstand (zie art. Hof Antwerpen 7 januari 2010. bv. Sancties bij niet-nakoming van wederkerige contractuele verbintenissen: ontbinding en uitdrukkelijk ontbindend beding a) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding . 324 Cass. In het Franse recht D. nr.17. de cassatierechtspraak blijft dubbelzinnig betreffende de mogelijkheid van “buitengerechtelijke” ontbinding: * Cass. 1184 BW vereist in beginsel dat de ontbinding in rechte wordt gevorderd 1° De tekst van de wet vereist een rechterlijke tussenkomst. 31 LVO: opzegging na een schadegeval: naast de algemeen regel geldt er ook een bijzondere regel met verkorte uitwerking indien de verzekeringnemer. precontractueel bedrog323. Indien beide partijen een ernstige tekortkoming begaan. 67 . 413. de contractspartij geen fout heeft begaan door eenzijdig de 322 Kh. Van een voldoende ernstige wanprestatie: bij een architect belast met o. ontstaan door het schadegeval. 2° Art. 19 handelsagentuurwet). Chambre commerciale. zoals te dezen. Ook in 1649 quinquies § 3 BW wordt bij consumentenkoop het ontbindingsrecht toegekend bij een niet-conformiteit die niet louter “gering” is. bv. 233 (in casu aanvaard als een ernstige tekortkoming in de zin van art. 180410. p. Vgl. 2 mei 2002: “vermag te oordelen. evenwel pas nadat de consument de verkoper eerst de kans tot herstelling of vervanging heeft gegeven. n. Hier lijkt geen verbod van samenloop te gelden. .art. III LVO). dat gelet op de wanprestatie van haar wederpartij. de verzekerde of de begunstigde één van zijn verplichtingen.) 6 september 2011. In sommige overeenkomsten is het ontbindingsrecht verruimd.art. de ernstige onderschatting van de kostprijs322.stilzwijgend ontbindend beding 1° De ontbinding vereist een voldoende ernstige wanprestatie.m.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 8. 9 mei 1986. TBH 1987. en de tekortkoming van de tweede niet reeds gerechtvaardigd is door een opschortingsrecht wegens die van de eerste. Bij sommige bijzondere overeenkomsten zijn er bijzondere bepalingen die een opzegging of verbreking of beëindiging mogelijk maken bij bepaalde ernstige wanprestaties of gelijkaardige gevallen. kan de overeenkomst ten laste van beide partijen ontbonden worden324. de vaststelling van het budget van de bouwwerken. Dendermonde 18 juni 2009. 48 § 1 WMPC). 19 Handelsagentuurwet. 10. Vb. Zie onder meer: . La résolution du contrat aux torts réciproques (Et. 322. maar de rechtspraak oordeelt dat daarnaast steeds ook een beroep kan worden gedaan op het gemeen recht. Soms wordt ook een ontbinding aanvaard op grond van een gedraging die eigenlijk veeleer een grond voor nietigheid vormt. 31 § 1. niet is nagekomen met de bedoeling de verzekeraar te misleiden (art. impliciet Cassation (F.

0331. * Cass. S. 327 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. Vgl. J. 16 februari 2009325 spreekt over de mogelijkheid voor een partij om op eigen gezag en eigen risico kennis te geven aan de wederpartij dat zij de overeenkomst als beëindigd beschouwt.0645. 8 februari 2010329 en Hof Brussel 15 september 2009330.fgov. M.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090309-9 = TBBR 2010. 1843 n. en het is dus de inleiding van de eis die constitutief is326). hoewel onduidelijk gemotiveerd. c) Omvang van de ontbinding tgo. 285. in de loop van de procedure zegt de verhuurder bovendien op wegens eigen gebruik: dit verhindert de ontbinding ten laste van de huurder niet (al zal qua omvang de ontbinding beperkt blijven tot de periode vanaf de datum waartegen was opgezegd – zie hieronder). zoals hieronder besproken). zelfs indien bedongen is dat de ontbinding "van rechtswege" plaatsvindt: Cass. 325 C. 352 n.de wanprestatie van aard was een gerechtelijke ontbinding te rechtvaardigen. b) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding .0043. Een voorbeeld. zie Cass.09. 328 C.juridat. 8 februari 2010. geen recht meer hebben op ontbinding met schadevergoeding.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090216-5 = TBOG 2009. BAECK. GERMAIN “Le contrôle de la gravité du manquement en présence d’une clause résolutoire expresse”. STIJNS. 133 n. 2° Betwist is of de rechterlijke beslissing constitutief is (de rechter ontbindt en de ontbinding gaat pas in door het vonnis. 245 = JT 2010. “(R)evolutie in ontbindingsland?” 326 Dit blijkt onder meer daaruit dat een ontbinding die voor de samenloop gevorderd wordt maar pas na de samenloop uitgesproken.fgov. is de laatste opvatting de juiste.F. p.”).Is ook vatbaar voor rechtsmisbruik. http://jure. C.09.i.Vaak ten onrechte als een ontbindende voorwaarde geformuleerd. . tijdstip van ingaan van de ontbinding . RCJB 1990. Een kansovereenkomst is in beginsel ondeelbaar en wordt dus volledig getroffen door de ontbinding (zij het ook hier met restitutie. tegenwerpelijk is aan de samenloop. en .de wederpartij in gebreke werd gesteld inzake de door haar begane wanprestatie indien een ingebrekestelling nog een nuttig gevolg kon hebben. Indien de ontbinding slechts zou ingaan door het vonnis. quod non.juridat. verwerping voorziening tegen Hof Brussel 18 februari 2009: het betrof een beperkte achterstal in de betaling van een schijf van de koopprijs van een appartement.N. J. 19 mei 2011.just.0416. in Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110519-1. 330 NjW 2010. FONTAINE. 19 mei 2011327: verhuurder had de ontbinding wegens wanprestatie van de huurder gevorderd. 9 maart 2009328. over het strafbeding in deze zaak (verlies betaalde voorschotten) was wel nog geen uitspraak gedaan. (378) 398. http://jure.F.juridat. 68 . Nr. Voor enkele gevallen waarin het rechtsmisbruik niet werd aanvaard. http://jure.fgov.just. 331 Zie mijn bijdrage in TBBR 1991. 114.Omvang ontbinding: geheel of gedeeltelijk naargelang de overeenkomst ondeelbaar is of niet331. 329 Cass. http://jure. M.overeenkomst als beëindigd te beschouwen.uitdrukkelijk ontbindend beding . ope iudicis) of declaratief (de ontbinding gaat in door de inleiding van de eis mits de rechter de eis gegrond verklaart.08. m.fgov.just. Meeste rechtspraak en rechtsleer interpreteert het vrij ruim. DUPONT "La résolution unilatérale : (encore) une occasion manquée pour la Cour de cassation" = RW 2011-2012. De rechtmatigheid van deze eenzijdige beslissing vereist dat: .F.juridat. C. zou de eisende partij die intussen zelf de verdere uitvoering van de overeenkomst onmogelijk heeft gemaakt.08.just.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Maar bij een ondeelbare meerpartijenovereenkomst kan een partij niet ontbinden wegens wanprestatie van een andere zonder akkoord van de verdere partijen (zie Cass. 17 oktober 2008332). - De ontbinding laat ook bedingen die ertoe strekken ook na ontbinding te gelden intact (bv. beding inzake schadevergoeding ingeval van ontbinding). De rechtspraak blijft moeite hebben bij duurovereenkomsten en overeenkomsten met opeenvolgende prestaties *het ingaan van de ontbinding (bij gerechtelijke ontbinding in beginsel op de datum van dagvaarding) en **de omvang ervan te onderscheiden333 - zie bv. voor een niet voldoende onderscheidend arrest Cass. 5 juni 2009334 - in casu correct maar in te algemene bewoordingen. In Cass. 19 november 2009335 werd het ingaan van de ontbinding – nl. op datum van dagvaarding – wel onderscheiden van de gevolgen van de ontbinding: een arrest dat de ontbinding van de huur uitwerking gaf voor de periode vanaf de dagvaarding, hoewel de huurder die ontbinding vorderde het goed nog een tijd nadien bleef gebruiken, werd verbroken. Voor de omvang van de ontbinding gebruikt Cass. wel het betwistbare criterium van de mogelijkheid van restitutie in natura. Dat bepaalde prestaties niet kunnen worden teruggegeven in natura, betekent niet noodzakelijk dat de ontbinding niet eerder kan reiken – maar het is wel een element dat een rol kan spelen om de ontbinding te beperken tot de periode na die prestaties. Door die nuancering kan de contradictie in de cassatierechtspraak opgelost worden336. d) Verbintenisrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) 1° vanaf het ingaan van de ontbinding is elke partij bevrijd van de ontbonden verbintenissen (voor zover nog niet uitgevoerd, anders bestaan ze al niet meer). Men kan niet tegelijk bevrijding willen van de eigen verbintenis en uitvoering bij equivalent van de tegenprestatie (zie in dit verband Cass. 15 mei 2009337). 2° restitutie van de in uitvoering van ontbonden verbintenissen gedane prestaties, in natura dan wel bij equivalent. Dezelfde restitutieplicht geldt ook bij het ingaan van een ontbindende voorwaarde338. Ook de partij die de ontbinding verkrijgt moet restitueren339.
Leerboek Verbintenissenrecht, I, nr. 290. 332 nr. C.06.672.N 333 Duidelijk het onderscheid maken doet bv. wel B. VAN DEN BERGH, RW 2011-2012, (648) nr. 6. 334 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090605-1 335 Cass. 19 nocvember 2009, C.08.0459.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091119-2, TBH 2010, 494. 336 Zo stelt Cass. 23 juni 2006, Brasserie du Grand Enclos, C.05.0215.F, RW 2009-10, dat de ontbinding van een huurovereenkomst de periode treft vanaf de inleiding van de eis tot ontbinding, tenzij er nadien prestaties werden verricht “die niet voor teruggave in aanmerking kwamen”, terwijl andere arresten precies verwerpen dat de teruggeefbaarheid een criterium kan zijn om de ontbinding in te perken. 337 C.08.0531.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. 338 Cass. 24 januari 2011, C.09.0446.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. De verkoop van aandelen werd ontbonden door de faillietverklaring van de vennootschap waarin de aandelen verkocht werden (die als ontbindende voorwaarde was bedongen); het arrest lijkt in te houden dat alsdan de restitutie in natura niet meer mogelijk is en dus moet geschieden in waarde aan de waarde die de aandelen hadden ten tijde van de verkoop. 339 Cass. 8 februari 2010, C.09.0244.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-

69

Dit geldt ook bij een levenslange huur tegen een éénmalige huurprijs (die een kanscontract vormt): Cass. 8 februari 2010340. M.i. is de restitutieplicht contractueel: de overeenkomst wordt immers niet nietig verklaard, maar de verbintenissen uit die overeenkomst worden ontbonden341. Ook de schadevergoeding bovenop ontbinding is evident een contractuele en geen buitencontractuele aanspraak. 3° voor zover dit niet alle schade van de ontbindende partij dekt, bijkomende schadevergoeding. Het gaat om de vergelijking met de situatie die er zou geweest zijn bij correcte nakoming van de overeenkomst (positief contractsbelang342). De schade moet wel begroot worden op het tijdstip van de tekortkoming: Cass. 26 januari 2007, 2 arresten343. Maar de aansprakelijke partij heeft wel recht op restitutie van de prestaties die zij geleverd heeft, gecompenseerd met hetgeen zij zelf moet restitueren plus de eventuele schadevergoeding (Cass. 8 februari 2010344). e) Zakenrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) Wanneer een verbintenis tot eigendomsoverdracht door de ontbinding wordt getroffen, is ook de overdracht retroactief ongedaan gemaakt. Daarbij is de vorige eigenaar aan wie het goed (opnieuw) toekomt geen rechtsopvolger van de voormalige verkrijger, en dus in beginsel ook niet gehouden tot de verbintenissen die deze laatste m.b.t het goed is aangegaan, ook al zouden die kwalitatief zijn 345. 9. Geldschulden en rente; beperking schadevergoeding wegens stilzitten (vnl. interest) Schadevergoeding bij geldschulden s.s. (sommenschulden) bestaat uit verwijlinterest (moratoire interest). Toepassingsgebied: - aanspraak op herstel schade is géén geldschuld vooraleer de omvang van de schade is vastgesteld.

20100208-3 = RW 2011-2012, 646 n. B. VAN DEN BERGH. 340 vorige noot 341 Zo ook J. DE CONINCK, De voorwaarde in het contractenrecht, p. 292 nr. 239. 342 Voor het beginsel: Cass. 13 oktober 2011, nr. C.10.0642.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111013-15.. 343 nr. C.06.0232.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070126-4 en C.05.0374.N, RW 2009-2010, 1468. In dezelfde zin inzake buitencontractuele aansprakelijkheid Cass. 14 december 1993, RW 1995-96, 337; Cass. 2 februari 1996, Arr. Cass. 1996, 147. 344 C.09.0244.F, tweede middel, hoger aangehaald. 345 Zie bv. Cass. 6 december 2007, RW 2008-2009 n. J. DE CONINCK "Retroactieve toebedeling van het eigendomsrecht en gehoudenheid tot verbintenissen in verband met de eigendom" = TBBR 2009, 359 n. J. BAECK; het betrof de verbintenis van de eigenaar-verhuurder die zijn akkoord heeft gegeven met een aansluiting op het drinkwaternet en daardoor volgens art. 3 van de Brusselse ordonnantie tot regeling van de drinkwatervoorziening hoofdelijk en ondeelbaar verbonden is met de abonnee.

70

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Hetzelfde geldt voor de aanspraak op een verzekeringsvergoeding (bij aansprakelijkheidsverzekering en bij schadeverzekering andere dan sommenverzekering) (Cass. 11 juni 2009346). Dient er geen evaluatie te gebeuren door de rechter omdat de berekeningswijze op voorhand vastligt, is het echter wel een geldschuld en geen waardeschuld. Het regime van de “waardeschulden” wordt onder 10. besproken. Ook bij een aanspraak wegens onverschuldigde betaling is er bij goede trouw van de ontvanger geen vergoedende rente verschuldigd vanaf de datum van de oorspronkelijke betaling, maar slechts rente verschuldigd vanaf de ingebrekestelling (art. 1378 BW). Dat geldt ook voor een verplichting tot restitutie van een betaalde geldsom na nietigverklaring van een overeenkomst (Cass. 5 januari 2012347). a) Begindatum In beginsel vanaf de ingebrekestelling. Dit geldt ook voor sommenschulden die uit de wet voortvloeien (bv. Cass. 8 mei 2009348: verplichting van de staat om gemeentebelastingen door te storten aan de gemeenten). De ingebrekestelling kan reeds geschieden vooraleer de schuld opeisbaar is (ingebrekestelling ad futurum), zie hoger. De rente kan evenwel maar lopen vanaf het tijdstip van opeisbaarheid. b) Rentevoet * Behoudens geldige contractuele bedingen geldt de "wettelijke rentevoet", zoals bepaald door de Wet van 5 mei 1865. Deze bepaling werd gewijzigd door de programmawetten van 27 december 2006 en 8 juni 2008: - in fiscale en sociale-zekerheidsschulden rechtstreeks door de wet bepaald: 7 % - in andere zaken jaarlijks in januari aangepast aan de gemiddelde Euribor-rentevoet van december, verhoogd met 2% en afgerond naar het hoger gelegen kwart, en gepubliceerd in het B.S. Voor aanspraken op betaling van de prijs van goederen of diensten door ondernemingen en overheden gelden de bijzondere bepalingen van de wetgeving inzake bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties (Wet 2 augustus 2002 bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, te wijzigen ingevolge de nieuwe Richtlijn Betalingsachterstand) - vnl. van belang voor verwijlrente: dies pro homine bij verstrijken van wettelijk bepaalde termijn van achterstand; hogere wettelijke rentevoet (herfinancieringsrentevoet van de ECBB_ + 8 %); invorderingskosten (in de nieuwe RL met een minimum van 40 Euro); eigendomsvoorbehoud tot levering mogelijk; - geldt enkel voor de vergoeding voor de levering van goederen of diensten, niet voor andere geldschulden. Bv. niet van toepassing op de uitwinningsvergoeding van een handelsagent: Cass. 29 oktober 2009349.
346 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090611-2 = TBH 2009, 884 347 Cass. 5 januari 2012, C.10.0712.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120105-3. 348 nr. F.08.0012.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090508-3

71

stilzitten t.18 jaar stilzitten in een procedure (in casu een waardeschuld). 706. behalve in geval van bedrog351.na provisioneel vonnis lang stilzitten (kh. specifiek voor kredietinstelling: Hof Luik 26 februari 2008354. bv.0214. schorsen interest gemotiveerd met schadebeperkibgsplicht357. ten onrechte als procesrechtelijk misbruik gekwalificeerd).g. 2008/AR/1030. . solidaire medeschuldenaar (in casu studentenkamers). Justel nr.v. Brussel 20 juni 2008.langdurig stilzitten: Hof Luik 8 oktober 2007353. 1800 354 Justel F-20080226-8 355 RW 2007-08.08.N. RW 2011-2012. 320 353 TBH 2008. Anderzijds Hof Brussel 28 november 2003: 5 jaar stilzitten is nog geen afstand van onbetaalde facturen.0448. muntontwaarding. 352 JT 2008. * Kwalificatie van de interest: “gerechtelijke interest” bestaat eigenlijk niet. Ook interest na ontbinding is een contractuele interest. . c) Bijkomende schade Behoudens andersluidende overeenkomst wort de schade door laattijdige betaling forfaitair vergoed door de verwijlrente. 359 nr. . 23 april 2007350). 357 Hpf Antwerpen 9 december 2009. RW 2011-12. Elsene 18 maart 2008352. RW 2010-2011. Antwerpen 8 maart 2007355). 1293 356 Hof Gent 16 januari 2009. http://jure. 800. M. conform art.N 360 Cass.i. Vred. DELANOTE met andersluidende concl. 17 oktober 2008359 (m. en een procedure die door stilzitten 25 jaar aansleept voor 2 aanleggen: helft van de interest verwerkt358. 1154 B.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091029-10 350 ipr. F-20110104-2. d) Inperking bij stilzitten * Inperking interest is vrij frequent in rechtspraak.juridat.fgov. zie onder strafbedingen. .just. . 72 .vordering tot inkorting ingesteld meer dan 4 jaar na overlijden.a.be 2007 nr. ook voor de periode na het vonnis (Cass. C. na deskundig verslag (Hof Gent 16 januari 2009356). 808 = JLMB 2008. 349 C. 18 juni 2010360) maar niet bij interest op een schadevergoeding uit onrechtmatige daad361. 418 WIB 1992 (Volgens Cass. 358 Hof Brussel 4 januari 2011. Kapitalisatie is uitgesloten bij interest wegens terugbetaling van belastingen e. Volledige afwijzing vordering bij 11 jaar stilzitten na dagvaarding: Cass. de schuldeiser heeft geen aanspraak op een hogere vergoeding bij bv.* Voor de vraag of een hogere interest kan worden bedongen. 351 Kh. TGR 2009. 86.07. e) Kapitalisatie (“anatocisme”) Basisregel = art. 1303. 1393 n. Contractuele interest blijft contractueel. id. 18 juni 2010. Adv.d. 3 = RW 2010-2011.W.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012

Kapitalisatie vereist een ingebrekestelling; een conclusie kan ook gelden als ingebrekestelling, mits daarin de aandacht wordt gevestigd op de kapitalisatie362. In sommige gevallen werd de kapitalisatie verworpen omdat de aanmaning niet duidelijk genoeg was (maar enkel in vage termen van kapitalisatie sprak363). 10. Schadevergoeding wegens niet-nakoming a) Rol van de schadevergoeding. 1° Op de eerste plaats kan de verplichting tot schadevergoeding in de plaats komen van de primaire verbintenis tot nakoming of herstel. Het gaat hier dan om een uitvoering bij equivalent (in tegenwaarde). Een variante daarvan is de schadevergoeding wegens minwaarde bij verborgen gebreken krachtens art. 1644 BW (die volgens die bepaling door een deskundige wordt bepaald, wat evenwel conform de algemene regel inzake deskundig onderzoek enkel een advies aan de rechter inhoudt364). Deze regel is niet beperkt tot contractuele verbintenissen. Zo heeft elke schuldenaar van een zaak de verplichting de tegenwaarde ervan te betalen indien hij toerekenbaar tekortkomt aan de verplichting de zaak te leveren; in Cass. 15 februari 2011 werd dit toegepast op de niet-voorbrenging van verbeurdverklaarde goederen365. Ook bij onverschuldigde betaling is er een verplichting tot betaling van de tegenwaarde van de prestatie indien deze niet in natura kan worden teruggegeven. Omgekeerd kan bij een vergoedingsplicht uit onrechtmatige daad het herstel in natura gevorderd worden eerder dan een vergoeding in geld (zie hoger). 2° Ten tweede kan vergoeding gevorderd worden voor de schade die bijkomend door de toerekenbare niet-nakoming van een verbintenis is veroorzaakt, naast de primaire prestatie of het equivalent daarvan in waarde. 3° Een contractspartij die noch uitvoering vordert (en zelf nakomt) noch ontbinding eist heeft daarentegen géén rechtsgrond voor een eis tot schadevergoeding366.

HENKES. 361 Cass. 30 april 2012, nr. S.10.0051.F, faill. Pompes Funèbres M., http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120430-1. 362 Cass. 7 oktober 2011, nr. C.10.0227.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. 363 Kh. Brussel 20 juni 2008, RW 2011-12, 706. 364 Zie voor het laatste Cass. 20 april 2012, Barchon Metal Vannerum t. Sofintra, nr. C.11.0608.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-5. Het zou anders zijn indien partijen aan de expert de bevoegdheid geven een beslissing te nemen als derde-beslisser. 365 Cass. 15 februari 2011, nr. P.09.1566.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-4. De verbeurdverklaring zelf heeft in beginsel een “zakelijk” karakter, maar de verplichting om de goederen voor te brengen rust enkel op de veroordeelde. Het is dus ook enkel die schuldenaar die gehouden akn zijn tot vergoeding van de verbeurdverklaarde goederen in waarde. 366 Cass. 15 mei 2009, RW 2009-2010, 1432 n. K. VANHOVE = http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. Zo ook Hof Antwerpen 28 juni 2004:, NjW 2005, 1056

73

b) Schade en causaliteit bij gevolgschade 1° Algemeen Zie de bespreking bij onrechtmatige daad mut.mut. De bespreking bij onrechtmatige daad handelt wel over het ontstaan van een verbintenis tot herstel wegens niet-naleving van een zorgvuldigheidsplicht of andere plicht ook als die nog geen verbintenis inhoudt, terwijl het hier op de eerste plaats gaat om de schade veroorzaakt door de niet-nakoming van een reeds geldende verbintenis, doch ook kan gaan om de de schade veroorzaakt door de overtreding van een nevenplicht die geen zelfstandige verbintenis zou zijn. 2° Beperking contractuele aansprakelijkheid tot voorzienbare schade (art. 1150 BW) Bv. Cass. 4 februari 2010367: de voorzienbaarheid betreft enkel de oorzaak van de schade, niet de omvang ervan. 3° Miskenning nevenplichten bij verlening wilsrechten Wanneer er een voorkeurrecht in geval van verkoop wordt verleend, dan houdt dit in dat men de gerechtigde tijdig en voldoende informeert over de voorgenomen verkoop; omgekeerd moet de gerechtigde wel aantonen dat hij het recht zou hebben uitgeoefend indien die verplichtingen waren nagekomen – vb. In Hof Luik 1 februari 2011368. c) Schadebeperkingsplicht schadelijder De schadebeperkingsplicht geldt ook bij contractuele aansprakelijkheid, bv. Cass. 17 mei 2001369: “niettemin gebiedt in een geest van loyaliteit de redelijke maatregelen te treffen die zijn schade kunnen matigen of binnen zekere grenzen houden”). d) Straf- en schadebedingen 1° Toepasselijke regels in het algemeen * Voor de wet van 1998 had de rechtspraak 2 toetsingsniveaus ingebouwd: a) enerzijds nietigverklaring van het beding indien het a priori punitief is, d.w.z. groter dan de bij contractsluiting potentiële schade (sedert Cass. 17 april 1970370); Cass. 29 februari 1996371 voegde eraan toe dat de werkelijke schade een element mag vormen in de beoordeling van wat bij de contractsluiting potentiële schade was. b) anderzijds beperking indien post factum onevenredig met werkelijke schade (Cass. 18 februari 1988372);

367 Cass. 4 februari 2010, C.09.0246, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100204-8, Jaarverslag cassatie 2010, 17. 368 Hof Luik 1 februari 2011, JLMB 2012, 1416. 369 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20010517-8 370 Cass. 17 april 1979, Arr. 1970, 764, “biljartarrest”. 371 Cass. 29 februari 1996, Arr. 1996, 208. 372 Cass. 18 februari 1988, RW 1988-89, 1226.

74

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Bij Wet van 23 november 1998 werd in art. 1231 § 1 een matigingsbevoegdheid voor de rechter ingevoerd “wanneer de som kennelijk het bedrag te boven gaat dat de partijen konden vaststellen om de schade wegens de niet-uitvoering van de overeenkomst te vergoeden”. Welk gevolg heeft dat voor de 2 daarvoor bestaande toetsingsniveaus ? a) Cass. 6 december 2002373: een schadebeding groter dan de potentiële schade kan op die grond niet nietig verklaard worden, enkel verminderd. Dat is anders in consumentenovereenkomsten, waar art. 74, 24° (iuncto 75) WMPC de nietigverklaring voorschrijft. Daarbuiten kan nietigverklaring in plaats van vermindering wel nog voor “zuivere” strafbedingen (louter punitieve functie, niet gemengd vergoedend-punitief). b) Ook de inperking wegens rechtsmisbruik blijft nog mogelijk. Zie bv. Hof Brussel 10 november 2005374. Bij toepassing van art. 1231 BW moet de rechter het beding matigen tot het bedrag van de bij contractsluiting voorzienbare potentiële schade, voor zover die niet minder bedraagt dan de werkelijke schade (Cass. 22 oktober 2004)375. * De matigingsbevoegdheid van art. 1231 BW is van dwingend recht, en kan dus niet bij overeenkomst worden uitgesloten; deze uitsluiting wordt voor ongeschreven gehouden maar maakt het schadebeding zelf nog niet nietig (Cass. 5 maart 2007)376. * Schadebedingen bij leasing: Cass. 8 november 2001. In casu werd aanvaard dat de bewoordingen toerekening van de realisatiewaarde van het goed op het schadebeding uitsloten en zulks geldig was. 2° Toepassingsgebied - getroffen bedingen - opzeggingsbedingen Zgn. opzeg- of verbrekingsbedingen die een partij een “recht” geven om de overeenkomst te berekenen tegen betaling van een vergoeding zouden geen strafbedingen zijn en dus niet aan de toetsing van strafbedingen onderworpen zijn: Cass. 22 oktober 1999377, Cass. 30 maart 2001378, Cass. 6 september 2002379; dit lijkt m.i. erg op “ceci n’est pas une pipe”... tenzij er een daadwerkelijke en geen illusoire optie is voor de opdrachtgever. * Kwalificatie van het beding Hof Brussel 15 september 2009380 oordeelde dat een wederbeleggingsvergoeding bij vervroegde terugbetaling van een krediet geen strafbeding is. Maar Hof Brussel 18 juni
373 Cass. 6 november 2002, RABG 2003, 645 n. J. BAECK. 374 RW 2006-07, 790 n. I. SAMOY & K. VANDERSCHOT 375 Cass. 22 oktober 2004, RW 2005-2006, 460 n. D. MERTENS. 376 Cass. 5 maart 2007, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20070305-4 = RW 2010-2011, 321. 377 Pas. 1999, 1373. 378 Arr. 2011, 566. Het ging in casu nochtans om een toepassing van art. 1794 B.W. wat wil zeggen dat de opdrachtgever dat opzeggingsrecht sowieso had, ook zonder dat het bedongen was en zonder dat hij er een prijs voor moest betalen (andere dan vergoeding van de werkelijke schade). 379 Pas. 2002, 1546. 380 NjW 2010, 285.

75

In ieder geval geldt het verbod van rechtsmisbruik ook voor deze bedingen382.). DCCR 2008. ‘Contractuele bedingen over opzegging. is het beding nietig naar analogie van Cass. R. bv. 243. Brugge. 17 april 1970385.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20110428-6 = JLMB 2011. 985 n. “Over strafbedingen en straffe opzegbedingen”. NAEYAERT en E. Hasselt 28 mei 2001.alsook art. Cassatie oordeelde “Il appartient au juge du fond d’apprécier si la somme dont cet acte stipule le paiement constitue la réparation d’un dommage ou est la contrepartie d’une faculté de résiliation unilatérale. TERRYN (eds. die Keure. 358.bij de lening mag de verwijlrente bovenop de basisrente nooit meer bedragen dan 0. 183. RABG 2004. Men kan dat niet omzeilen door een 381 Cass.juridat. 2. Hof Gent 7 januari 2008. 631 noot R. 456. 2009.: . . Hof Antwerpen 27 november 2006384: geen strafbeding. waartegen de voorziening werd verworpen door Cass. http://jure. 435 76 . Gent. 1770 385 Zo STIJNS. STEENNOT 383 NjW 2010.10. n.en in consumentenovereenkomsten ook de algemene toetsingsnorm van art. 75 § 1 iuncto art. 74. 74. J. 382 Hof Brussel 18 januari 2007. Beëindiging van overeenkomsten met handelstussenpersonen.Normaal moet ook het speculatieverbod gelden net zoals voor strafbedingen: indien de schuldeiser een groter voordeel haalt bij de verbreking dan bij nakoming van de overeenkomst. 28 april 2011381. nr. . 29 oktober 2004.2009. J. Verbintenissennrecht I (2005). verlenging en vernieuwing: een analyse naar gemeen recht’. KN VAN RAEMDONCK. Hof Brussel 12 december 1995.” Bedingen die verwarring scheppen tussen beide soorten. zijn in een vastgoedmakelaarsovereenkomst met een consument nietig volgens art. Hof Brussel 1 december 2009383 beschouwde een opzegbeding evenmin als een schadebeding. RW 1996-97. NjW 2005. oordeelde dat een forfaitaire vergoeding wegens het niet-opnemen van een toegestaan krediet wel een strafbeding vormt.0117. TBBR 2002. DEL CORRAL en V. SAGAERT. 4 van het KB van 12 januari 2007. 27 WMPC (dat volgens de letter ervan echter enkel geldt voor het behoud van reeds betaalde sommen en niet voor nog te betalen vergoedingen). maar wel beperkt door het verbod van rechtsmisbruik (in casu echter niet bewezen). in P. 80. 28 WMPC. . * Controle op rechtsmisbruik Art.just.STEENNOT 384 RW 2008-09. Rb.F. C. 1231 BW en de bijzondere bepalingen van art. 28 april 2011. Rb. 77. JT 2007. BAECK. 3° Bijzondere wetsbepalingen Bij sommige overeenkomsten heeft de wet schadebedingen ook nog specifiek beperkt.5 % op het verschuldigd gebleven kapitaal per jaar. 1017. maar het gemeen recht is wel van toepassing: .fgov. 17 en 24 WMPC zijn niet van toepassing. maar besliste tevens dat het in een consumentenovereenkomst wel te toetsen is aan de regels inzake onrechtmatige bedingen ("kennelijk onevenwicht").

juridat. zo is het duidelijk dat men wel een eigen schuldvordering kan verrekenen met andermans schuld waarvoor men als borg gehouden is (dit volgt uit art. 17° WMPC (voorheen 32. 387 Cass. .fgov. Schuldvergelijking a) Wettelijke schuldvergelijking Voor een uitvoerige bespreking.juridat. 7 september 2012. Voor een meer specifieke regeling.N. “De wederkerigheidsvoorwaarde voor schuldvergelijking”.11.fgov.W.fgov.0330. 9 maart 2012386. C.: “De verbintenis kan zelfs voldaan worden door een derde die daarbij geen belang heeft. 386 Cass 9 maart 2012. “De verbintenis uit borgtocht gaat teniet door dezelfde oorzaken als de overige verbintenissen“).10. 17 december 2010.be/SyllabusInsolventierecht. Bovendien kan in vele gevallen een derde andermans schuld betalen (art. 75 % van de overeengekomen commissie.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- de syllabus Insolventierecht: 20120309-5. 198 389 Cass. HOUBEN.F.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 “korting” toe te kennen bij tijdige betaling: de maximale verhoging dient in vergelijking met de werkelijk overeengekomen interest te worden bepaald – Cass.C. 181 n. Dit arrest doet meer vragen rijzen dan het beantwoordt. mits die derde in naam en tot kwijting van de schuldenaar handelt of mits hij. in welk geval het een conventionele schuldvergelijking is).pdf. R. waarin zowel de wederkerigheid als de gelijkwaardigheid van de sanctie nader omschreven worden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120907-1 388 Hof Bergen 16 maart 2010. RRD 2010. In overeenkomsten onder de WMPC zijn schadebedingen volgens art. 74. nr.1046. C. 74. zie Art. Reciprociteit veronderstelt niet dat de bedinger ook tot het schadebeding moet gehouden zijn voor alle wanprestaties van dezelfde graad.just. 2034 B. 15° WHPC) eis reciprociteit bij schadebedingen. 3. http://jure.juridat. 77 . 11.zo Hof Bergen 16 maart 2010388.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101217-3 = RW 2011-2012. men kan dus wel een verschil maken in het foutcriterium .in het KB Vastgoedmakelaardij van 12 januari 2007 tot max. http://jure.just.N = http://jure. 4° Reciprociteitsvereiste bij consumentenovereenkomsten Art. zie http://storme. * Algemeen: wederkerigheidsvereiste Volgens een arrest van het Hof van cassatie van 17 december 2010 kan een schuldeiser zijn eigen schuldvordering op een wederpartij niet verrekenen met een schuldvordering die die wederpartij op een derde heeft389 (behoudens met instemming van de schuldeiser.17° nietig indien ze niet wederkerig zijn (boomerangbepaling) en een gelijkwaardige (niet noodzakelijk identieke) schadevergoeding inhouden. nr. 4° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars.W. Buiten de WMPC om kan de rechter evenwel niet op grond van de billijkheid hetzelfde beslissen387. 1236 B.0630.10.just.

C. 25 september 2006. Faill.q. Durobor en Cass. 393 Cass.. Cavenaille en Bodeus q.gevolgen m. * Hoewel men traditioneel stelt dat schuldvergelijking van rechtswege intreedt. VAN GERVEN. . op voorhand bedongen schuldvergelijking – art. 392 Cass.0365. vaststaand en opeisbaar waren)..just.N. 1 juni 2006. is toch vereist dat een van de partijen er zich op beroept. 948 = TRV 2008. 391 n. zie twee principiële cassatie-arresten van 24 juni 2010391).d. en zou dat dus ook moeten kunnen door middel van schuldvergelijking. 2006. 1 juni 2006393. Durobor.N.0443. 1101 = TBH 2005. C.N. 1451. JT 2006. 391 Cass.gronden voor die beslissing zijn een miskleun . curatoren faill.05. 645 = Pas. 1561 n. 896 = JT 2006. ENGEBAT.0085. JLMB 2006. zie Cass. VAN DEN HAUTE. NJW 2004. adde Cass. van nettingovereenkomsten.05. 1998. Eerder reeds o.juridat. 276.09. United Real Estate t. want het arrest m. 78 .m. http://jure. 488 n.verdergaande uitzondering in de oude procedure gerechtelijk akkoord. d. C. http://jure.in beginsel niet meer mogelijk indien niet reeds aan de vereisten is voldaan op het tijdstip van de samenloop . mits beiden ontstaan voor de samenloop (voor dat laatste. C. Want eigenlijk geldt hetzelfde al zonder die bepaling. 944 n. b) Conventionele schuldvergelijking Effectiviteit na samenloop e. GW Hof 167/2008 van 27 november 2008: uitbreiding van de WFZ naar natuurlijke personen niet-handelaars is ongrondwettig want onvoldoende gemotiveerd. F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012.09. D. HOUBEN "Schuldvergelijking: opeisbaarheid. 633 v..handelende in zijn eigen naam. P. 14 en 15 WFZ. niet in de rechten van de schuldeiser gesteld wordt“).N.fgov. nr. 16. ten onrechte én slag in ’t water: . 4 februari 2011392).F.just. COUSSEMENT = TBH 2006. rolnr. nr. 7 april 2006. http://jure. * Schuldvergelijking na samenloop: .juridat.i.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-7.0029. "Posities van schuldeisers en hun zekerheidsrechten».i. 565 n.juridat. beiden in een fiscale zaak maar principieel verwoord. 546 = JLMB 2007. Bespreking van beide arresten door T. JLMB 2004. Achtergrond: schuldvorderingen hebben slechts statuut zoals ze 390 Cass. 24 juni 2010. samenloop en volstorting" = JT 2007. in Faillissement en gerechtelijk akkoord: het nieuwe recht. 24 juni 2010. nr. West-Konstrukt. BASF t. 810 n. In ons recht heeft zo’n beroep wel terugwerkende kracht tot op het tijdstip waarop aan de vereisten voor wettelijke schuldvergelijking was voldaan (beide schulden wederkerig.J. verwerping voorziening tegen Hof Bergen 28 juni 2004. alleen minder rechtszekerheid. 813 = NjW 2006. Kluwer. R.wel mogelijk bij samenhang tussen de schulden. Jammer genoeg besliste het parlement om het GwH te volgen en de WFZ in 2011 aan te passen .09. R. . DIRIX. E.0487F.fgov.just. C. RW 2006-2007.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-2 en cass. H. daarbij rijst onder meer de vraag of een volstortingsplicht samenhangt met schulden aan de vennootschap. beperkt. 4 februari 2011. E. Cass. nr. 7 april 2006.wel kan de schuldeiser van een boedelvordering/boedelschuld verrekenen met een schuld in de boedel390.fgov. V.10. HURNER. Antwerpen. t. Euroftal = RW 2006-2007.i. nr. “L’hypothèse de la compensation après concordat et en cas de concours successifs”. verbreking Hof Gent 26 april 2004. HOUBEN. SAGAERT "Schuldvergelijking en gerechtelijk akkoord: continuïteit schept connexiteit".0424.

0118. Weliswaar een andere casus. 304 noot JdC. JLMB 2012.09. 12. 12.just. 14 april 2010. Dat laatste ligt in lijn van Cass..08.maar een aanspraak op schadevergoeding wegens incidenteel bedrog verjaart als buitencontractuele aanspraak (zie hieronder). 396 Cass.i. bij bedrog wanneer het effectief werd ontdekt.fgov. maar zelfde ratio. het vertrekpunt van de termijn van 10 jaar voor de pauliana kan gedefinieerd worden zoals bij nietigverklaring: wanneer het gebrek diende te worden ontdekt. 1156. .Het is anderzijds niet evident dat die termijn (5/20) ook geldt voor aanspraken op rechtstreekse rechtsbescherming van subjectieve rechten. RW 2012-2013. 1713. .fgov. en dat zo men in het 394 Cass. zie hieronder) (2262bis. C. 544 BW397. 2 oktober 2009. 1304 BW): 10 jaar. geldt die stuiting ook voor bij afzodnelrijkee eis geldend gemaakte aanspraak van de gesubrogeerde (die immers dezelfde aanspraak is als de subrogant)394. verjaart die wel na 5 jaar. I. Eerder Hof Luik 30 maart 2009. 2 BW).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gelden in de rechtsverhouding tussen partijen – als partijen bedongen hebben dat ze een ondeelbaar geheel vormen (bv.juridat. 79 . a) Vertrekpunt en termijnen 1° Termijn en vertrekpunt voor verjaring van obligatoire aanspraken algemeen en van bevoegdheden tot nietigverklaring . C. minnelijk kantonnement.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091002-5 = RW 2011-2012. I. ook voor precontractuele aansprakelijkheid inbegrepen wegens incidenteel bedrog396. Datafer.F.aanspraken tot schadevergoeding of herstel uit onrechtmatige daad: 5 jaar (c. JLMB 2011. http://jure.just.F. wanneer er naast of in plaats van de pauliana een aanspraak tot schadevergoeding tegen de wederpartij wordt ingesteld.juridat. http://jure. ook voor objectieve aansprakelijkheden. na 10 jaar en niet na 5 jaar. 1436. 395 Hof Luik 17 oktober 2011. werkt dat sowieso erga omnes. inbegrepen de aansprakelijkheid wegens nabuurhinder – al wordt die gegrond op art. iz. 1141.0306. In arrest 150/2012 besliste het GwH dat de verjaring van de aansprakelijkheid van een notaris dezelfde moet zijn bij een onderhandse en een authentieke akte. . Zo verjaart de pauliana als een aanvechting m. Hof Antwerpen 27 oktober 2010. Het onderscheid in verjaringsregels tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid blijft vanuit het grondwettelijk gelijkheidsgebod problematisch. 2 BW) (5/20 jaar).nietigverklaring van rechtshandelingen (art.schuldvorderingen andere dan buitencontractuele aansprakelijkheid: 10 jaar (2262bis.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110120-3 = JLMB 2011. NjW 2011. I 1 BW). ook een aanspraak op nakoming in natura van een voorkeurrecht blijft een obligatoire aanspraak en geen zakelijke aanspraak395. 20 januari 2011.q. Voorwerp van de verjaring is de aanspraak. 397 Cass. Bv. 2 februari 2007. Verjaring De verjaring is een materieelrechtelijke en geen procesrechtelijke vraag. wanneer een benadeelde de verjaring stuit door burgerlijke partijstelling. Maar volgens cassatie geldt ook voor de pauliana de termijn van (2262bis. 20. rekening-courant).

juridat.08. 26 april 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-4 = RW 2008-09.verjaart in beginsel na 10 jaar. voorziening in cassatie verworpen bij arrest Cass.just.fgov.0073.0306. nr. Van Oevelen 402 Cass. http://www. 399 Cass.0237. C.just. 5 jaar vanaf de kennis van de schade (of verzwaring ervan) en identiteit aansprakelijke. 400 Cass.juridat. http://jure. . 150/2012 van 13 december 2012.juridat.d.0539.fgov.be/public/n/2012/2012-150n. 800 n.voor alle federale en programmatorische overheidsdiensten van het algemeen bestuur in werking getreden op 1 januari 2010 (Art.10.algemeen: dubbele termijn 5 / 20 jaar. 3° Actio iudicati .fgov. 114) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. 209.N iz. . ter perse in RW. http://jure.just. zo blijkt uit een arrest van 26 april 2012: de overschrijving in de hypotheekregisters van een akte die een schuldeiser zou benadelen is niet voldoende om de termijn van 5 jaar te doen lopen400. d.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100218-9.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20101209-11 = i 2012.fgov. 20 jaar vanaf feit.juridat.juridat.10. T.i. 80 . zie hoger).just. 9 december 2010.tweede geval de termijnen inzake buitencontractuele aansprakelijkheid zou toepassen. dit discriminerend is398. P.fgov.10. de interest op de principale veroordeling blijft wel verjaren na 5 jaar bij toepassing van art. C. 5 juni 2008401) of het gelijkgestelde feit waardoor aansprakelijkheid mogelijk wordt (Cass. C.just.0539.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120531-5 = RW 2012-13.just. Lenaerts t. DELWICHE.i.1771.N. Keirens.pdf.fgov. 4° Verjaringen voor en tegen de overheid Nieuwe regeling inzake verjaring vorderingen voor en tegen de Staat (Art. RW 2011-2012. De kenbaarheid wordt subjectief ingevuld. behalve (art. http://jure.07. 31 mei 2012.const-court.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-5.0143. .09.juridat.fgov. C. 18 februari 2010. “Gerechtelijke moratoire interest verjaart na vijf jaar” 404 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100203-2.11. C.N. http://jure. 403 Hof Antwerpen 8 april 2010.wanneer jaren na een strafrechtelijke veroordeling de rechter aan de burgerlijke partij een schadevergoeding toekent onder "medisch en fiscaal voorbehoud". 3 februari 2010. 31 mei 2012.juridat. 25 maart 2010. . 405 Cass. http://jure. Dezelfde redenering moet er m. ook indien de aanspraak waarop de veroordeling gegrond is na een kortere termijn verjaart402. 2° Termijn en vertrekpunt verjaring aanspraken uit buitencontractuele aansprakelijkheid . ook de aansprakelijkheid van een arts niet anders kan verjaren naargelang die contractueel of buitencontractueel is. Kennis van de schade vereist geen kennis van de omvang van de schade399. http://jure. http://jure.bij aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht loopt verjaring pas wanneer het foutieve vonnis is ingetrokken (Cass.N.F. kunnen de aanspraken uit dit voorbehoud uitgeoefend worden gedurende 20 jaar vanaf die uitspraak (en niet vanaf de eerdere veroordeling)405. toe leiden dat bv.ook bij provisionele veroordeling door de strafrechter: 10 jaar vanaf dat vonnis404. 374. Vulex.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120426-3. 462 n. 134 lid 3 zoals bepaald door de Programmawet 398 GH nr. 113 tot 116 Wet 22 mei 2003): gemeen recht.N. 401 nr. 2277 BW403. C.

09. 22 september 2011.d.0052. F.pdf 409 http://grondwettelijkhof.Voor de deelstaten: algemene bepalingenwet van 16 mei 2003: gemeen recht.. noot SDR 'Verjaring van vorderingen tegen de overheid in fiscale zaken'. BOULY “Time flies. begin deze verjaringstermijn te lopen zodra de interest loopt en niet eerst vanaf de aanmaning tot betaling ervan407. Wanneer de interest van rechtswege loopt.Voor staatsbedrijven zonder rechtspersoonlijkheid.pdf. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110609-2 = RW 2011-12. 410 C. 412 Hof Antwerpen 6 september 2010. RW 2010-2011. 81 . van de gecoördineerde wetten op de Rijkscomptabiliteit blijft van toepassing op de schuldvorderingen op de federale Staat die vóór de inwerkingtreding van de wet van 22 mei 2003 zijn ontstaan (artikel 131 II W. 115 en 116). S. 335. C. 1335. 1307.fgov.in werking voor het Brussels Gewest (1 januari 2007). Ook de interest op een aanspraak uit veroordeling (actio judicati) verjaart na 5 jaar (zie hoger). 9 juni 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-3. RW 2007-2008.just. de rest treedt pas in werking op 1 januari 2014 voor die diensten). nr. 'De verjaring van de eis tot terugbetaling van onterecht geïnde belastingschulden: species van het genus schuldvordering ten aanzien van de overheid?' = NjW 2011. de Duitstalige Gemeenschap (1-12010) en sinds 1 januari 2012 voor Vlaanderen (gewest. In fiscale zaken geldt het gemeen recht voor zover de fiscale wet er niet van afwijkt406.just.N.juridat. 408 http://grondwettelijkhof.F. Dossche Mills t. . 2277 Wb de vijfjarige verjaring van art. gemeenschap. zoals in een leasingovereenkomst van bepaalde duur412.fgov.0410.N. 411 GwH 13 januari 2011. noot CL “Toepassingsgebied artikel 2277 BW: het Grondwettelijk Hof zet de trend verder”.be/public/n/2007/2007-013n. eerste lid.fgov.10. http://jure. 407 Cass. 1711 n. 22 mei 2003).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 23 december 2009. http://jure. administratieve openbare instellingen met rechtspersoonlijkheid en administraties met beheersautonomie maar zonder rechtspersoonlijkheid is dit gebeurd op 1 januari 2012 (enkel Titel V.arrest GwH nr. 6/2011. 461. . 25 januari 2010410. voor terugvordering van geldelijke tegoeden geldt de termijn van 30 jaar zoals voor revindicaties (zie art. .10.0307. LEBON.09.juridat.just. noot Bart VAN DEN BERGH. het Waals Gewest en de Franse Gemeenschap. deze data gelden niet noodzakelijk voor andere hoofdstukken dan de verjaringsregels). dit laatste gevolgd door Cass. 6/2011411 voor bijdragen in de gemeenschappelijke lasten van een medeeigendom.F. . 1651. behalve (art. 16) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. nr.arrest 13/2007409 voor telefoonkosten. waaronder de verjaringsregels. 5° Art. .juridat. 6° Andere bijzondere verjaringen 406 Cass.. Financiën. De bepaling kreeg een ruime uitleg ingevolge grondwetsconforme interpretatie door het GwH: .arrest 15/2005408 inzake waterleveringen.Artikel 100. Vlaamse rechtspersonen). RW 2011-2012. http://jure.be/public/n/2005/2005-015n.0063. Zie eerder reeds Cass. 2277 BW: Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100125-3 = 2010. ook voor de syndicus bij het invorderen van schulden met betrekking tot de gemeenschappelijke lasten van medeeigendom” = NjW 2011. 10 september 2010. F. 684 n. 16 november 2001. -. De regel geldt niet wanneer de gehele schuld op voorhand vaststaat.

82 . zie het art.F. 267. 413 http://jure. nr. http://jure. 13 oktober 2011.just.0579.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6. F. b) Stuiting 1° Stuiting door inleiding van de eis (art. 2244 B. 416 Bv.in de verzekeringswetgeving geregeld is de verjaring van contractuele aanspraken tussen partijen. nr. 577. 18 november 2010. volgens hetwelk de stuiting van een akte die nietig is vanwege een miskenning van die Taalwet.F. en van rechtstreekse aanspraken van schadelijder jegens verzekeraar (art.0125. 7° Overgangsrecht bij wijziging verjaringsregels Wanneer in burgerlijke zaken een wet voor de verjaring van de vordering een kortere termijn bepaalt dan die bepaald door de vorige wet. Cass.be/public/n/2001/2001-137n. 414 http://grondwettelijkhof. verjaring geneeskundige verstrekkingen: 1° geldt niet voor diergeneeskunde.N.0125.fgov. Er blijft wel de lex specialis van art. 12 juni 2009413). nr. 1084. . en het betrokken recht voor de inwerkingtreding van de nieuwe wet is ontstaan.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090612-1 = RW 2011-2012. zij het dat dit een eerder ingetreden verjaring overeenkomstig de oude regel niet zal verhinderen.W. 2247 BW bij W.juridat. 417 Cass. 40 III Taalwet gerechtszaken (W.F. begint de nieuwe verjaringstermijn ten vroegste met de inwerkingtreding van de nieuwe wet te lopen. GwH nr.art. 30 november 2009415. 419 Bv. . 35 LVO). 418 Cass.voor milieuschade.pdf 415 RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101025-1 = RW 2012-13.just. een einde neemt door de uitspraak van de rechterlijke beslissing dienaangaande (vlg.09.juridat. 2277 ter ingevoegd in 2007. op voorwaarde dat de zaak op de rol is gezet voor de inleidingszitting – zoniet is er geen stuiting418. . C. Ook de inleiding van een (incidentele) eis bij conclusie stuit de verjaring (maar een conclusie stuit de verjaring niet als er geen eis in wordt verwoord)419. 15 juni 1935).09. Zo is de bijzondere verjaringsregeling voor de aansprakelijkheid van advocaten niet ongrondwettig (arrest 137/2001414). 2277bis. 149/2012 van 6 december 2012 slechts grondwettig indien zo uitgelegd dat de stuiting pas op het ogenblik van de kennisgeving per gerechtsbrief een einde neemt). 18 november 2010. Dit is een algemene regel volgens Cass. Cass.) Vorm van de stuiting “Dagvaarding” in deze bepaling wordt uitgelegd als elke inleiding van een eis416. http://jure. Het kan zowel om een Belgische als een buitenlandse rechter gaan417. Bij betekening van een dagvaardingsexploot stuit de betekening de verjaring.. 25 oktober 2010.fgov. nr.Ook daarbuiten veel rechtspraak Grondwettelijk Hof. C.09.0615.fgov. 2° termijn loopt voor elke afzonderlijke prestatie vanaf de eerste dag van de maand na verstrekking (en dus niet pas vanaf het einde van de behandeling) (Cass.just. F. 16 juli 2012 (in werking 13 augustus 2012).10. Ook een nietige dagvaarding stuit de verjaring sedert de wijziging van art.juridat.

.fgov. de materiële schade. bv. http://jure. Dit geldt enkel indien de rechter de eis definitief heeft willen afwijzen en niet indien hij aan de afgewezen eiser de mogelijkheid laat in een later stadium en onder bepaalde omstandigheden dezelfde eis opnieuw voor te brengen422. Omvang van de stuiting ratione materiae Het instellen van een eis stuit de verjaring voor die eis alsmede de eisen die er virtueel in begrepen zijn. Wanneer evenwel de burgerlijke rechtsvordering tijdig voor de strafrechter is ingesteld en er daarover nog geen in kracht van gewijsde gegane beslissing is.be/FLWB/PDF/53/1498/53K1498005. 27 mei 2010.just.N.v.just. de morele schade die door het misdrijf is veroorzaakt. P. RW 2012-13. In de Kamercommissie is een wetsvoorstel goedgekeurd tot invoering van een stuiting door advocatenakte. de vordering tot herstel van de schade veroorzaakt door de vernietigde administratieve handeling als een dagvaarding voor het gerecht. 16 maart 2010.a. 371. De stuiting strekt zich niet uit tot een eis met een andere oorzaak in de zin van het geheel van feiten en http://jure.juridat. ook als dat niet onmiddellijk het voorwerp van de eis425.09.10. Wanneer de strafrechter de op het bestaan van een misdrijf gebaseerde vordering van de burgerlijke partij definitief afwijst (door gebrek aan bewijs van het misdrijf dan wel gebrek aan oorzakelijk verband tussen het misdrijf en den aangevoerde schade). 12 januari 2010. bv.N. 103.juridat. De burgerlijke-partijstelling voor de onderzoeksrechter geldt als een wijze waarop de burgerlijke rechtsvordering in de zin van artikel 2244 BW wordt ingesteld en stuit dus ook de verjaring420. dan is de stuiting ongedaan gemaakt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20100316-4. 12 januari 2010.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sinds de wijziging van art. Cass. blijft de strafrechter bevoegd om de burgerlijke rechtsvordering ook als de strafvordering verjaard is424. 424 Cass. RW 2012-13.fgov. 22 september 2011. met als motivering dat “De oorzaak van een 83 . 2244 § 2). 422 Cass. correcter een verlenging van de verjaringstermijn met 1 jaar (in te voegen als art.o. 425 Cass. LEBON "Dagvaarding en bevrijdende verjaring: omvang van de stuiting”). Ongedaanmaking stuiting bij afwijzing eis Krachtens art.N.just.1519. en kan de instelling van de eis gegrond op dat misdrijf ook niet meer gelden als stuiting voor een eventuele aanspraak gegrond op een door de beklaagde begane quasi-delictuele fout423. RW 2012-13.09.pdf.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. 421 Zie http://www. schuldenaar en schuld421.1266. 2244 BW in 2008 heeft een beroep tot vernietiging van een administratieve handeling bij de Raad van State dezelfde gevolgen t. Een vordering ingesteld tot vergoeding van een deel van de schade.0071. de ingebrekestelling moet daartoe wel aangetekend met ontvangstbewijs verzonden worden en gedetailleerde informatie bevatten over schuldeiser. een ander deel van de schade.dekamer. 103. 5 mei 2001 (Recente cassatie 2001. P. http://jure. 423 Cass.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6. stuit de verjaring t. 27 mei 2010. 233 noot C. 371. RW 2012-13. maar niet voor andere eisen (Cass.juridat. 420 Cass. F.v. 2247 BW wordt de stuiting van de verjaring voor niet bestaande gehouden indien de eis wordt afgewezen.

http://jure. 2244 BW.art. 428 Cass. RW 2012-13. zie met name: . De stuiting van een virtueel inbegrepen eis helpt natuurlijk maar voor zover de stuiting niet ingedaan wordt gemaakt door de afwijzing van de ingestelde eis. is er ook geen verjaring indien de schuldvordering binnen het 5e jaar wordt overlegd in de voorgeschreven vormen (art. faillissementsprocedure). 500. 83 Programmawet-I van 29 maart 2012: door de instelling of de uitoefening van de strafvordering. 101 gewijzigd werd bij W. er bijkomende stuitingsgronden kunnen gelden. 427 Zie bv. zowel bij overheden waar reeds de nieuwe regels gelden van de Wet van 22 mei 2003 als bij overheden waar de oude wet Rijkscomptabiliteit van 1991 nog geldt (waarvan art. Maar de schorsing van de verjaring tijdens de procedure (gerechtelijke procedure. geldt niet jegens de medeschuldenaar (daar loopt de verjaring door.0192. Maar waar de wet van 1991 nog geldt. de inningsinstellingen sociale zekerheid.09. 4° Werking ratione personae van de stuiting aan de passiefzijde Art. 20 mei 2010.just. krachtens hetwelk een dwangbevel worden geïnterpreteerd als een verjaringstuitende akte in de zin van art. 84 . C/06. anders wat bv. 7 november 2011. maar dat is niet noodzakelijk zo. 100 W. 1991). houdt die betaling geen betrekking in noch afstand van verjaring voor het overige427. de burgerlijke rechtsvordering volgend uit een misdrijf is aldus het schadeverwekkend misdrijf waarop de burgerlijke partijstelling is gebaseerd”. Dit belet niet dat ten gunste van de overheid of van bv.art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111107-1. 2° Stuiting door beslag Bij derdenbeslag wordt de verjaring van de beslagen schuldvordering gestuit door het beslag onder de derde. Nr.juridat. 42 RSZ-Wet (wet van 27 juni 1969 tot herziening van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders) zoals gewijzigd door art.0043.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. 49 van de Programmawet van 9 juli 2004.fgov. 4° Stuiting bij verjaring schuldvorderingen jegens de overheid Stuiting wordt in beginsel geregeld door het gemeen recht.juridat. Cass. 1206 BW: stuiting stuit ook jegens hoofdelijke medeschuldenaars. 25 juli 2008). 1 oktober 2010428). alsook door daden van onderzoek of daden van vervolging). Indien de solvens alles betaalt wat hij meent verschuldigd te zijn. 3° Stuiting door erkenning of door afstand van (het verkregen deel) van de verjaring Een gedeeltelijke betaling kan een erkenning van schuld inhouden.N. maar de verjaring van de verzekerde schuldvordering wordt slechts gestuit door de aanzegging of betekening aan de beslagen schuldenaar zelf426.handelingen waarop een partij haar eis baseert (idem). zelfs indien de belastingschuld geen zeker en vaststaand karakter heeft (Cass. http://jure.F. .fgov.just. F. 1 oktober 1010. 426 Cass.

just. 10 WAM. C.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gefailleerde persoonlijk betreft bij stuiting door aangifte van schuldvordering: Cass.0043.F . 431 Apruzzzese t. zie Cass. De schorsing (en stuiting) door die bepaling eindigt slechts wanneer de verzekeraar een aangetekende brief zendt (of exploot laat betekenen)433.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100527-17. c.F. 1010.0399.N.juridat. In het gemeen recht is deze schorsingsgrond niet bepaald.juridat. 436 Bv.08. http://jure. De solidariteit van de stuiting bij hoofdelijke schuldenaars geldt niet bij gehoudenheid in solidum.0103.juridat. 434 Cass.N = Jaarverslag cassatie 2009. 435 Cass.m. is de schorsing niet beëindigd: Cass. 9 juni 2009431 (stuiting van de verjaring door de hoofdaannemer komt niet automatisch ten goede komt aan de opdrachtgever die jaren later een vordering instelt tegen de hoofdaannemer). 21 december 2009.just.F 432 Hof Gent 20 maart 2008. c) Schorsing en verlenging 1° Schorsing wegens onderhandelingen Deze is geregeld in o.fgov. 28. SRWL. Brussel 27 nov 2007.just. http://jure.09. behoudens hoofdelijkheid.fgov. andere vormen van kennisgeving hebben dit effect niet (Cass. 27 mei 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100520-6.0245. C. 19 januari 2009429). ook bij stuiting door de leidende verzekeraar. gezien de beperkte draagwijdte van het mandaat van de leidende verzekeraar432. Idem bij medeverzekeraars. 85 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091221-10. F.juridat. 21 december 2009)434. http://jure. 430 Voor een toepassing. http://jure.11. evenwel kan de kennisgeving ook gebeuren door middel van een conclusie in een geding waarin de verzekeringnemer partij is en die hem is meegedeeld435.0098. 5° Werking ratione personae van de stuiting aan de actiefzijde De stuiting geldt ook niet ten voordele van een medeschuldeiser (behoudens actieve hoofdelijkheid): Cass. RW 2011-2012. zoals normaal het geval is (behalve in geval van belangeconflict 429 S.08. art. maar deze regel komt onder druk wanneer de minderjarige een wettelijke vertegenwoordiger heeft. kh. 2° Schorsing bij minderjarigheid Minderjarigen worden in beginsel geacht in de onmogelijkheid te verkeren de verjaring te stuiten.fgov. 20 mei 2010. wanneer die brief stelt dat de verzekeraar nog terugkomt op de zaak.09. nr. nr.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120618-3. maar moet de verjaring wel verlengd worden in geval van rechtsmisbruik door de partij die onderhandelingen rekt om de verjaring te bereiken436.0106. Voorbeeld: de beslaglegger die de derde-beslagene aanspreekt wegens het niet afleggen van een schuldenaarsverklaring. RW 2010-2011.04. 1650. aangezien de dagvaarding van de derde de verjaring niet stuit jegens de beslagene430.just. moet er zorg voor dragen de verjaring ook te stuiten jegens de beslagen schuldenaar.N. 433 De brief moet ook een volwaardige beslissing van de verzekeraar inhouden. C. 18 juni 2012.

4° Geen eigenlijke schorsing tijdens strafproces De burgerlijke vordering voortspruitend uit een misdrijf kan niet verjaren voor de strafvordering (art. 438 eveneens Cass.0573. 1775. art.). 24 september 2012443. 2278 BW en in andere gevallen waarin dit expliciet of impliciet uit een bijzondere wetsbepaling (inzake verjaring) volgt. onder meer in RW 2011-2012. nr. C.0052. maar enkel om een verlenging van de termijn met de tijd nodig om de handeling te verrichten (Cass. Niet vereist is dat die wettelijke regeling ook de stuiting onmogelijk maakt. 86 .just. 793 en 794 Ger. Pas. SWENNEN.Sv.N. RW 1995-96. Bij een vervaltermijn gaat het niét om een schorsing voor de duur van de verhindering.10. 24 september 2012. C. 443 Cass.0052.met die vertegenwoordiger).F.0573. . 22 september 2011441 aanvaardde anderzijds dat de fiscus ingevolge art. 22 september 2011. Financiën 442 EHRM 7 juli 2009. I.10.. C. Cass. art.04. Het instellen van een vordering tot uitlegging of verbetering van een vonnis als bedoeld (art. 30 juni 2006. zoals dat in burgerlijke zaken altijd al het geval was. 25. Dossche Mills t.10. Dossche Mills t. 22 september 2011439. 1 juni 1995. Financiën 440 RW 2010-2011. 760 samengevat door F. met name art. 2 januari 1969. In het geval van verzekeringen volstaat volgens de rechtspraak de mogelijkheid om een bewindvoerder aan te stellen opdat de verjaring niet zou geschorst zijn438. F. 30 juni 2006. nr. 26 Voorafg. 5 december 2008440).fgov.juridat. 443ter § 1 WIB).N. Omgekeerd speelt de door art. 896 en Cass. De beperking tot gevallen van wettelijke onmogelijkheid lijkt in strijd met hogere rechtsnormen.W. Reeds zo in Cass.04.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120924-1. Zie eerder reeds Cass. a contrario uit Cass.F..) heeft niet tot gevolg dat de uitvoerbare kracht van de uit te leggen of de te verbeteren beslissing wordt geschorst (idem). nr. 611. F. § 1 KB 11 juli 2003 genomen in uitvoering van art. 441 Cass. 439 Cass. 80 Controlewet verzekeringen). De vraag luidt of dat voldoende is in het licht van het arrest-Stagno.0676. zoals bv. dit betekent niet dat de verjaring van de burgerlijke 437 Cass.T. de driejarige verjaring inzake verzekeringen437. 6 EVRM wanneer er in feite een praktische onmogelijkheid is van rechtsuitoefening (zie arrest-Stagno442). http://jure.F. 2252 BW voorgeschreven schorsing van de verjaring tegen minderjarigen niet in het geval van art. 410 WIB wettelijk verhinderd is om betaling te verkrijgen van een betwiste belastingschuld (behalve voor het vaststaande deel) en de verjaring dus geschorst is (intussen heeft de wetgever in 2003 de regel ingevoerd dat de verjaring in fiscale zaken tijdens het rechtsgeding geschorst is. 21 april 1961. in casu betreffende de termijn van 5 jaar om het Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds aan te spreken. 3° Schorsing wegens onmogelijkheid tot rechtsuitoefening Evenwel kan men uit recente rechtspraak afleiden dat de verjaring geschorst wordt telkens wanneer de schuldeiser op grond van de wet of door een wettelijke regeling verhinderd wordt de betaling van zijn schuldvordering te verkrijgen (expliciet Cass. Stagno t. België. 22 september 2011.

RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. 4 december 2009445: wanneer de wet een nieuwe schorsingsgrond invoert.just.z. 830 n.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 rechtsvordering die niet of niet meer voor de strafrechter aanhangig is. 87 . sekwester. A. Dit verhaalsrecht vindt ook uitdrukking – behalve in goederenrechtelijke regels en executieprocedures – in enkele rechtsfiguren die veeleer verbintenisrechtelijk zijn. verzegeling. ook al is de aanspraak daarop verjaard: Cass. 5° Overgangsrecht inzake schorsing bij wetswijziging Cass. boedelbeschrijving. Een verjaarde schuld blijft een natuurlijke verbintenis. Een verjaarde schuld kan ook nog in andere opzichten relevant zijn447. http://jure. Verhaalsrechten van schuldeisers De schuldeiser heeft in beginsel een verhaalsrecht op alle goederen van de schuldenaar.just. d. verzet tegen teruggave e. moet hij ervoor zorgen de verjaring te stuiten door zijn burgerlijke vordering aanhangig te maken voor de burgerlijke rechter (wat hij kan) voor de uitspraak op strafgebied valt444. behalve wanneer het om een regel van openbare orde gaat. Vrijwillige betaling daarvan kan niet worden teruggevorderd. geschorst blijft gedurende de hele duur van de strafvordering en pas opnieuw begint te lopen na de eindbeslissing op strafgebied.juridat. 444 Cass.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-5 = RW 20112012. maar enkel dat het eindpunt van de verjaringstermijn van de burgerlijke rechtsvordering zich niet kan situeren vóór het tijdstip waarop de strafvordering verjaart of vóór het tijdstip waarop de eindbeslissing over de strafvordering een einde maakt aan die strafvordering. 223 BW) (evenmin als een relatieve nietigheid). F. 446 RW 2009-20. behoudens cassatie. niet meegaat in beroep. dat er beroep op moet worden gedaan. als vereiste voor herstel in eer en rechten dient de schade te worden hersteld.08. Toepassing: indien de burgerlijke partij na een beslissing in de strafzaak waarbij over zijn aanspraak nog geen uitspraak is gedaan.m. 22 september 2011.d. perpetua ad excipiendum). voorlopig bewind. 6 maart 2006446).N. 1167. a) Preventieve en bewarende maatregelen Onder meer bewarend beslag. 149 447 Bv. Dat verklaart dat de rechter de verjaring niet ambtshalve kan inroepen (art. VANDEPLAS.0505. maar waartegen de beklaagde in beroep gaat.fgov.juridat. "tenzij de betaling niet kan worden opgevat als de voldoening van een door de betaler erkende schuld" (Cass.w. 13. http://jure.fgov. Het beroep kan ook gebeuren bij wijze van verweer. 8 december 2010. Omgekeerd kan een verjaarde schuld nog bij wijze van verweer worden ingeroepen (quae temporalia sunt ad agendum.0071. 445 C. geldt die ook voor reeds voordien ontstane aanspraken (in casu invoering door de LVO van de schorsing tgv minderjarigen bij de verjaring van verzekeringsaanspraken) d) Uitwerking van de verjaring Men kan de verjaring best zien als een wilsrecht.F.

d) Zijdelingse vordering (art. RW 2011-2012. De vennoot roept in dat dit een wanprestatie uitmaakt van de medevennoten. 448 Rb. Zo kunnen schuldeisers meer bepaald verhaal nemen op goederen die volgens de geveinsde handeling aan hun schuldenaar toekomen. 88 . de andere niet. waaronder ook schuldeisers.i. bewuste veinzing van een rechtshandeling) kunnen kiezen of ze zich op de gesimuleerde (geveinsde) handeling beroepen. Voor een toepassing: Hof Antwerpen 20 oktober 2010. 1166 BW) Een interessante toepassing in een zaak van een Tijdelijke vennootschap448: een van de vennoten wilde een aanspraak op schadevergoeding geldendmaken jegens een opdrachtgever. waardoor zij schuldeiser is en oefent zijdelings de aanspraak op schadeloosstelling van de medevennoten uit jegens de opdrachtgever. TBH 2012. dan wel op de gedissimuleerde (werkelijke) handeling. in geval van simulatie (d. 1809 (geveinsde handgift door ex-echtgenoot aan zijn zuster). 317. 1321 BW volgt dat derden.b) Actio pauliana zie hoger c) Keuzerecht bij simulatie Uit art. ook al behoren ze in werkelijkheid aan een derde. Brussel 8 december 2011.

. en vergelijkbaar op schadevergoeding wegens waardevermindering door bescherming als duingebied (art. 89 .juridat. 230 n.rechten uit een zaakverzekering. Overgang van schuldvorderingen (actiefzijde) a) Accessorium sequitur principale of oneigenlijke natrekking 1° Overzicht De belangrijkste toepassing hiervan betreft schuldvorderingen jegens een verkoper tot vrijwaring voor gebreken aan de verkochte zaak449 en tot vrijwaring wegens uitwinning. 15 december 2006.juridat.0303.Cass. Een ander voorbeeld betreft de schuldvorderingen wegens aansprakelijkheid voor gebreken jegens een aannemer en/of architect.just. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3= Arr. nr. 1669. RW 20082009. 7 september 2009.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 VI.F. 2008 nr. 452 Cass. en dit ongeacht of het gaat om: 449 Art. 147. "Rechtstreekse (contractuele) aanspraken van onderverkrijgers: pleidooi voor een algemene erkenning van de accessoriumtheorie" (verkoop liet na verkoop product herverpakken door onderaannemer. L.0494. Zie Cass. 942. http://jure. A-g Mesdach de ter Kiele. . http://jure. . nr.N. C. JLMB 1530. 22 maart 1990. N. voor zover deze schuldvorderingen niet krachtens dat recht onoverdraagbaar zijn. 302 met concl. 450 Cass. Arr. Andere voorbeelden: .fgov.08. bij overdracht van het verhuurde goed. RW 2009-2010. geen rechtstreekse contractuele aanspraak). die overgaan wanneer de opdrachtgever de zaak overdraagt aan een koper450.rechten van de verkoper van een kunstwerk jegens de expert die een authenticiteitscertificaat heeft afgeleverd.just. wel buitencontractuele aanspraak van koper tegen die aannemer.fgov. . bij overdracht van een kavel. . CARETTE “”Kwalitatieve rechten” van een onderkoper bij internationale koop en het Weens Koopverdrag”. Hof Luik 4 april 1996. 54 Wet 12 juli 1973 Natuurbehoud (Vlaams Gewest))451. Zie reeds Cass.rechten van een mede-eigenaar jegens de vereniging van mede-eigenaars.recht op schadevergoeding wegens planschade. C. 2° Vereisten voor overgang – toepassingsgebied van de regel De kwalitatieve schuldvordering gaat over met de eigendom van de zaak. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. Pas. 1184 kritische n.een recht op schadevergoeding krachtens de Wet van 12 juli 1976 Wet betreffende het herstel van zekere schade veroorzaakt aan private goederen door natuurrampen zou volgens de rechtspraak echter niet kwalitatief zijn452.06.buitencontractuele aansprakelijkheidsvorderingen voor schade aan de zaak. 1615 BW is ook van toepassing op vrijwaringsvorderingen uit een vorige verkoop die beheerst wordt door een rechtsstelsel dat een dergelijke “rechtstreekse vordering” niet kent. 8 juli 1886. WIJZIGING VAN PARTIJEN BIJ EEN VERBINTENIS 1.rechten van de verhuurder uit een huurovereenkomst.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090907-5 = RW 2011-2012. 451 Cass. WERMOES. die dit contamineerde. 29 februari 2008.

m. E. 70 = Pas.0303. blijft het een aanspraak naar Nederlands recht. 7 februari 1986. Limb.050097N.0456. Anders op het laatste punt (ten onrechte) Hof Antwerpen 18 mei 2009. RW 2007-2008. Nuance: .0137. nr.de aanspraak gaat niet mee over wanneer partijen anders overeenkomen. RW 2007-2008. Cass. C. 18 mei 2006. 387 n. Dubrulle. 265. C. 18 mei 2006)458. http://jure. DIRIX. A. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008.N. minstens wanneer de tussenschakel zelf reeds zijn voorganger heeft aangesproken463. TBO 2010. 147 n. 18 juni 1997. plén. 23 april 2007) 453. 453 Cass. Men kan hetzelfde afleiden uit de Franse cassatierechtspraak: Cass. 1986. 1641 BW niét de onderaannemer aanspreken. J. 23 april 2007. http://jure. Fr.g. 800. VANHELMONT. http://jure. 265. HERBOTS = RW 1989-90.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3. 895. Hof Brussel 30 maart 2010. Of de aanspraak kan overgaan is een vraag van Nederlands recht. TBO 2010. 2012.i.06. zoals aanneming457. Cass. 460 Cass. P.juridat.juridat.F.rl. Vgl. wat vermoed wordt voor schade die reeds zichtbaar is op het ogenblik van de doorverkoop. n. 455 nr. . Dit blijft zo zelfs indien de eigendom rechtstreeks overgaat van de onderaannemer op de bouwheer. 265. MALINVAUD. 15 september 2011460). BENABENT = JCP 1986. Hof Brussel 30 maart 2010. ass. C.dus ook bij koop na aanneming na koop459. 458 Cass.just. 454 Cass.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak in het kader van een andere overeenkomst.. Fonderies Lecomte t. .bv.fgov. 461 Zie bv.Cass. 15 september 2011. 463 Zie bv. 16 n. Dat de contractspartij zelf (bv. RTDCiv 1997. 15 september 1989. CARETTE.10. Hof Brussel 30 maart 2010. 776 = TBH 1990. verhindert de aanspraak jegens de leverancier van die wederpartij niet461. C. 1980-81 nr. In het andere geval kunnen beiden contractueel in solidum aansprakelijk is462. Fr. P.04.just. WERMOES 456 RW 2007-8. 459 Zie bv. Niet: aanneming na aanneming (wel omgekeerd rechtstreekse vordering van de onderaannemer op de hoofdopdrachtgever). Arr. 502 n. verwerping voorziening tegen Hof Antwerpen 16 juni 2003 Wanneer een aanspraak naar Nederlands recht jegens een leverancier door doorverkoop krachtens belgisch recht overgaat. I 65 = RCJB 1992. 25 januari 90 . 462 Zie bv. Deckx Algemene Ondernemingen. 886. Hof Brussel 9 november 2004. 5 december 1980. maar wel de leverancier van de onderaannemer (Cass.616. 1207 457 Bv. 852 = RW 2010-11. architect – bouwpromotor koper: Rb Antwerpen 15 januari 2004456). Hof Brussel 30 maart 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070423-1 = Arr. of ze effectief is overgegaan een vraag van Belgisch contractenrecht.fgov. . met concl. Gevolg in een complexe zaak: de bouwheer kan op grond van art.juridat.of zelfs een eigendomsovergang van de hoofdzaak ingevolge natrekking (Cass. 293 n. 2007. nr.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak ingevolge doorverkoop (NB. 29 februari 2008455 . D.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110915-6. TBO 2010. A. 1184 kritische n. is de oplossing dus wel anders in het geval er toch dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. 152. 212 = RW 1981-82. De verklaring is dat er bij onderaanneming normaal geen dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. 265. II nr. L. 20. verkoper) niet kan worden aangesproken wegens een geldige exoneratie. Cass. TBO 2010. zowel het klassieke geval van verkoop na verkoop454 als na aannemingsovereenkomst een verkoop (bv. N. Voor het IPRaspect. Aquafin.N. RW 2009-2010. zie Cass.just. Arr. voor zover dit binnen het kader van de hoofdaannemingsovereenkomst valt.fgov. In dezelfde zin de Franse rechtspraak: Cass.

n. Civ. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". zijn contract met zijn afnemer).F. JCP 2003 II 669.fgov. RW 2007-2008. 87 v. wanneer na de huurtermijn de auto terugverkocht wordt aan de verkoper verliest de huurder daardoor nog niet de aanspraken die hij verkregen had op de verkoper464. . Fr. 152. 465 Zie in dit verband Cass. C. nl. b) Cessie.wanneer de aanspraak die overgaat van B naar C een aanspraak onder het Weens kooprecht is.0103. rechtstreeks aanspraak: .de schuldenaar (leverancier) behoudt alle excepties uit de valutaverhouding (d. in de verhouding tussen die eindkoper en zijn leverancier niet tot rechtsverwerking moet leiden (naar analogie van 1377 II BW).b. kan de leverancier zich jegens de onderverkrijger beroepen op een arbitragebeding. In die zaak werd een arrest verbroken dat de eis in vrijwaring door verkoper jegens onder meer de architect onontvankelijk had verklaard wegens gebrek aan hoedanigheid. III. de rechten van de tussenschakel: . VANHELMONT. 2012. Men kan daar m. 464 Vgl. op dit punt Hof Antwerpen 18 mei 2009.wanneer de eigendom van een zaak is overgegaan en daarmee ook de vrijwaringsaanspraak op de eerdere schakel.just. Bull. W.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-3.juridat.c. maar binnen het toepassingsgebied van de Brussel-I-Vo. http://jure.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een bijzonder voorbeeld vinden we ook wanneer een leasingmaatschappij een auto koopt en in leasing geeft met een exoneratie in ruil voor overdracht van de rechten jegens de verkoper op de huurder. 467 Bv. geldige overeenkomst tot cessie). 186. Cass.a. 20. Limb. 17 november 2004. kan de tussenschakel in beginsel zelf de aanspraak jegens de leverancier niet meer uitoefenen. P. Bull. waarbij afwijkende regels unnen gelden (zaak aanhangig bij het HvJ). III. is de verjaring evenwel niet op dezelfde wijze opgeschort. 4 december 2002.10. 16 n.zo bv. 1983. Cass. 466 Voor een overzicht van de diverse theorieën hierover. Fr. vereisten van de eigendomsoverdracht van een schuldvordering – ook al is een van die vereisten dat de cessionaris een verbintenisrechtelijk geldige titel heeft (vnl. inbegrepen de “e. 91 . 2004.b. . 1983.”: er is weliswaar geen contract A-C maar wel een contractuele rechtsverhouding.i. 466 (dat verklaart dat de korte termijn voor hem pas op dat ogenblik begint te lopen467). gaat het om een vraag van EU-recht. Rl. zodra hij aangesproken is kan hij dat echter wel opnieuw465. natuurlijk enkel voor zover het gaat om de aanspraak die de onderverkrijger door natrekking heeft verkregen. 3° Gevolgen van de overgang W. DCCR 2010. Civ. de modaliteiten van de zgn. verbintenisrechtelijke gevolgen 1° Vereisten voor cessie Dit is eigenlijk een vraag van “goederenrecht”. de vraag stellen of de niet-uitoefening van de rechtstreekse aanspraak door de eindkoper vooraleer die verjaard is. M. In beginsel geldt dit ook voor een forumbeding. 20 april 2012. Correcter: hij heeft de hoedanigheid om de leverancier in vrijwaring op te roepen: een eventuele vergoeding zal hij echter maar kunnen innen indien hij zelf zijn afnemer/koper heeft betaald (op dat ogenblik wordt de aanspraak die op de koper is overgegaan terug eigendom van de tussenschakel). Hof Brussel 9 november 2004.i.

fgov. 469 Cass.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060427-6 = Jaarverslag cassatie 2006. HOUBEN.juridat. vgl. Faill.0662. 27 april 2006. is ze ondeelbaar dan kunnen de oude en nieuwe deelschuldeisers enkel gezamenlijk ontbinden.F.just.juridat.a.N. 470 Cass. Tegenwerpelijkheid excepties: 1° cessus kan zich beroepen op alle excepties uit de dekkingsverhouding die ontstaan zijn voor de kennisgeving van de cessie Zowel de e. 27 april 2006470.2° Verbintenisrechtelijke gevolgen van cessie . Fortis Commercial Finance t.c. http://jure. nr. dan heeft de cessionaris m.just. United Real Estate t. nr. zie rechtspraak Hoven van Beroep). Cass.just. 4 februari 2011469) (voor verlies ervan door instemming of omstandig stilzwijgen.fgov. http://jure. als het ontbindingsrecht zijn “inherent” en dus ontstaan tezamen met de verbintenis zelf (voor de ontbinding.10. 488 n. http://jure. C. Parfip / Aramex. daaronder ook het recht om de overeenkomst te ontbinden wegens wanprestatie aan die schuldvordering468. 2° cessus kan zich niet beroepen op verweermiddelen uit de interne verhouding (valutaverhouding) tussen cedent en cessionaris: Cass.juridat. 20 september 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012. 92 . 50. Worden niet het geheel van schuldvorderingen uit een overeenkomst overgedragen. paris Express Service. nr. C.11.n.i. C 04.Omvang van de cessie: De accessoria gaan mee over met de schuldvordering. West-Konstrukt.0443. maar een ontbindingsbevoegdheid indien de contractuele verhouding deelbaar is.0093N. R. valutaverhouding (titel) + eigendomsoverdracht cedent cessionaris (vervangende schuldeiser) dekkingsverhouding (oorspronkelijke obligatoire verhouding) resultante rechtsverhouding debitor cessus 468 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120920-5. 4 februari 2011.

93 . . en nog ruimer in art. vinden we onder meer wanneer iemand een schuld heeft betaald waartoe hij samen met een ander is gehouden of voor een ander is gehouden (art.just.d. 617.juridat. RW 2012-13. 14bis AOW overheidssector 3 juli 1967 (arbeidsongevallenverzekeraar). 108/2011 werd evenwel geoordeeld dat het niet ongrondwettig is dat de wettelijke (quasi-)subrogatie van art. 19 maart 2004472.b. DE CONINCK “De betaling door een niet-belanghebbende derde en de toelaatbaarheid van de conventionele subrogatie ex parte creditoris” 474 RW 2010-2011. Jaarverslag cass. 29bis WAM. inzake cessie met bedrieglijk oogmerk (vgl.wettelijke subrogatie s. GwH nr.). C. omdat de schuldenaar van de vordering van het slachtoffer de overheid is en niet diens arbeidsongevallenverzekeraar.0078. 472 nr. 15 juni 2007471) .Cessie van prijsvorderingen uit internationale koop: België heeft in 2010 de Unidroit Conventie internationale factoring geratificeerd. 475 Hof Antwerpen 8 september 2010. maar het is ongrondwettig dat die getrapte subrogatie niet ook subrogatie omvat in de rechten ex art.fgov. 136 ZIV-Wet (ziekteverzekeraar) en in 48ter AOW 1971 v.en geldt enkel . RW 2010-2011. . 41 LVO enkel subrogatie in rechten jegens een aansprakelijke derde omvat en niet ook rechten ex art.0114.s. 307. Deze wordt door wet toegekend buiten de gemeenrechtelijke voorwaarden om.07. 99. 29bis WAM. c) Subrogatie (indeplaatsstelling) Voorwaarden en soorten: . ook niet voor het deel dat de cessionaris nog aan de cedent moest (Cass. 3° BW) en in enkele andere gevallen. 48ter AOW 1971 en 14bis AOW overheidssector 1967.h. 21 januari 2008473).binnen de perken van zowel : 1° de betaalde sommen of prestaties.conventionele subrogatie is ook mogelijk bij betaling door een derde die bij de verbintenis geen belang heeft (Cass. 471 http://jure.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . Deka-arrest van het HJEG): de cessus kan nog steeds bevrijdend betalen aan de cedent of aan de schuldeiser van de cedent in geval van derdenbeslag onder de cessus ten laste van de cedent. of “quasi-subrogatie”.de cedent betalen na kennisgeving van de cessie bevrijdt de schuldenaar niet.F. ten gunste van diverse soorten verzekeraars. Omvang: .Cass.03. 41 LVO (schadeverzekeraar e.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070615-2. i. In arrest nr.subrogatie geldt . Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant475. 1251. 1258 kritische noot J.wettelijke subrogatie s.l. in het bijzonder art. . 190/2009474 bespreekt het verschil tussen art. . De leemte in de wet is intrinsiek en dus zelfherstellend (zonder wetgevende tussenkomst). de overheidssector kent een getrapte subrogatie. 40 = RW 2008-2009.F. 2008. RW 2006-7 473 C.

21 februari 2011. nr.10. In alle gevallen van subrogatie oefent de gesubrogeerde geen ander recht uit dan dat van de subrogant. 16 november 2009.just. Stad Chimay. overeenstemmen met de lasten op het loon dat het slachtoffer ingevolge het ongeval heeft moeten derven481. 482 Cass. invaliditeitsuitkering) geldt he kapitaal van die vergoedingen als betaalde som478.juridat. nr.fgov.juridat.fgov. Mensura.m. 522 = Pas.0256.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3. http://jure. . Het recht gaat over in de staat waarin het zich op dat ogenblik bevindt (met name ook w.Wanneer het slachtoffer een invaliditeitspercentage van 26 % heeft kan de rechter niet zomaar met het motief dat de persoon halftijds werkte. 14 mei 2012. nr. nr. nr. http://jure.juridat.Ook de subrogatie krachtens art. 307. Nr.11. http://jure. Ad 1°: . Arr. 16 november 2009. 483 Hof Antwerpen 8 september 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110302-2. . 94 .b.juridat. I 522.just.juridat. C.0256.0520. Dit betekent ook dat bij een verdeling van aansprakelijkheid de subrogatie niet bijkomend beperkt wordt tot een overeenstemmend aandeel in de door de gesubrogeerde betaalde prestaties480.fgov. 16 januari 2012. Bij quasi-subrogatie kunnen andere regels gelden op dit punt.N. http://jure. http://jure. Cass 11 oktober 1999. 307. Cass.fgov. Mensura.fgov.N. Axa t.N.wanneer een schade vergoed wordt door periodieke betalingen (bv. Cass.N.10. Axa Belgium t.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120116-1.als 2° hetgeen door de schuldenaar verschuldigd is jegens de subrogant (o. 477 Cass.0520. 667 478 Cass.0698. 2 maart 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120116-1 481 Cass. nr. 21 februari 2011. C. C.fgov. C. 479 Cass.just. Gevolgen na subrogatie: 1. Cass. de verjaring484).F. 2009.0318. RW 2012-13. RW 2012-13.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr. Cass.09. http://jure. Axa t.0256. 47 AOW blijft beperkt tot hetgeen waarop de subrogant aanspraak had jegens zijn schuldenaar479.just.09. 667. n.just. 476 Bv. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr. http://jure.11. 16 januari 2012. Ad 2°: .N. C.F. P.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120514-7. nr. Cass.just. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant483.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3 480 Cass. C. http://jure.just. 11 oktober 1999476. nr.0256.just. 484 Hof Antwerpen 8 september 2010.09.juridat. 1999. 16 november 2009477) .fgov. 2009. beslissen dat de werkgever een subrogatoire aanspraak heeft ter grootte van de helft van het uitbetaalde loon482.N.fgov.De gemeenrechtelijke aanspraak mag alleen op basis van het brutoloon berekend worden indien de rechter vaststelt dat de lasten die erop zouden rusten.juridat. 22 september 2010.

nr. 3. 16 november 2009.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 zekerheidsstelling (valutaverhouding) + betaling subrogerende schuldeiser (subrogant) gesubrogeerde zekerheidssteller dekkingsverhouding: oorspronkelijke schuld resultante rechtsverhouding hoofdschuldenaar Na subrogatie is subrogant geen titularis meer van de schuldvordering. 2. 16 december 2004). Dat is anders wanneer de schuldenaar de subrogatie niet diende te kennen (betaling aan de schijnschuldeiser). 136 Ziekteverzekeringswet.fgov.juridat. 95 . Bij gedeeltelijke betaling en dus gedeeltelijke subrogatie heeft de saldo-aanspraak van de subrogant voorrang op de aanspraak van de gesubrogeerde (nemo contra se subrogasse censetur) (art. een stuiting in verhouding met de subrogant na tijdstip van subrogatie stuit de verjaring van de schuldvordering van de gesubrogeerde niet (Cass. C. houdt dat als dusdanig geen nieuwe vordering in (en speelt art.N. 41 III LVO). 388. Cass. 807 GerW dus niet485). 1252 tweede zinsdeel BW en art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-5.486 2. Algemeen In het algemeen zijn er drie mogelijke situaties van schuldovername: 485 Bv.just. Wanneer de gesubrogeerde in een hangend geding tussenkomt. Hof Antwerpen 6 december 2011. Overname van schuld 1. http://jure. Wanneer de schuldenaar na de subrogatie nog betaalt aan de oorspronkelijke schuldeiser en niet aan de gesubrogeerde. betaalt hij in beginsel aan de verkeerde partij en kan hij door de gesubrogeerde tot een tweede betaling worden aangesproken. 486 Voor een toepassing daarvan zie bv.09.0135. RW 2012-13. Bijzondere regels zijn onder meer te vinden in art.

een bevrijdende schuldovername waarbij de oude schuldenaar bevrijd is487. art. 682. 61 WCO en art. 4 Woninghuurwet.. 10 en 11 Handelshuurwet. 74 tot 77 Controlewet verzekeringen). is zijn toestemming niet nodig . gedelegeerde betaalt oude schuldeiser). 12 Wet Reisovereenkomst. 1743 BW. 9 CAO 102. 1717 BW. art. zie bij de diverse vormen van huur (art. belangrijkste toepassing daarvan is de delegatieovereenkomst (waarbij het enerzijds kan gaan om de overname van dezelfde schuld. Delegatie schuldeiser delegataris valuta verhouding delegant dekkingsverhouding gedelegeerde . art. 26 september 2003 leiden sommigen af dat dit niet mogelijk is. 1242 BW: Hof Brussel 17 september 2002 (delegatie die onvoldoende aanduidingen geeft over de delegataris. 30 en 34 pachtwet). Maar qui peut le plus. 96 . peut le moins: de schuldeiser kan natuurlijk ook akkoord gaan dat de nieuwe schuldenaar dezelfde schuld aangaat vooraleer hij de oude bevrijdt. accesoire delegatie. art. 3° Wb. . 55 Pachtwet. waarbij de nieuwe schuldenaar en de oude hoofdelijk gehouden zijn. art. onafhankelijke delegatie) – zie 2. Dit vereist een toestemming van de schuldeiser behalve in de gevallen waarin de wet bij de regeling van de contractsoverdracht anders bepaalt.een schuldovername waarbij de schuldeiser ermee instemt dat de oude schuldenaar enkel nog subsidiair gehouden is. als het aangaan van een autonome schuld. 25-27 WCK en art. Art. 487 Uit Cass.Venn. art. art. of enkel nog als subsidiaire schuldenaar houdt. Voor bijzondere wetsbepalingen inzake contractsoverdracht.Art. art. aangezien de rechten van de schuldeiser daardoor niet verminderen.een eenvoudige schuldtoetreding. Verder gelden er bijzodnere rgels in een aantal gevallen waarin de contractuele verhouding overgaat in het kader van een overgang van een ruimer geheel van activa en passiva (zie bv. 7 en 8 CAO 32bis.. daar dat arrest enkel de mogelijkheid zou openlaten van ofwel een toetreding tot een bestaande schuld dan wel (mits het akkoord van de schuldeiser) het aangaan van een nieuwe schuld. 2. art.

voor die instemming gelden dezelfde uitlegregels als voor een afstand (uitdrukkelijk dan wel een gedraging die voor geen andere uitleg vatbaar is488).N.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . 488 Cass. 97 . 6 mei 2010.09.De delegatie is maar bevrijdend voor de delegant (oorspronkelijke schuldenaar) wanneer de schuldeiser met die bevrijding heeft ingestemd. C.0423. 176. RW 2012-13.

..................................................................................................................................................  4   1..............  VERTEGENWOORDIGING  ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................   9   k)  Wettelijke  herroepingsrechten  ...........................................................   8   h)  Tijdstip  van  totstandkoming  van  de  overeenkomst  ...............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  10   c)  Middellijke  vertegenwoordiging  .............  11   a)  Voorkooprechten  en  naastingsrechten  .....................................................................................................................................   9   b)  Optreden  in  naam  van  te  noemen  of  op  te  richten  derde  ............................................................   4   c)  Contractsweigering  ............................................................................................................................   7   e)  Bewijs  rechtshandeling   ..........................................  6   a)    Bindende  kracht  van  een  aanbod  ....................................................   6   b)  Bindende  kracht  van  een  eenzijdige  rechtshandeling  ..............  zakelijke  overeenkomst  .......................................................................  11   98 ................................................................................................................................................................................................................................................................   4   d)  Precontractuele  informatieplichten  -­‐  dubbele  functie  .............................................................................   8   i)  Totstandkoming  van  een  koop-­‐verkoop  van  onroerend  goed  ............................  11   b)  Derdenbeding  ............................................................................................................................   9   j)  Totstandkoming  (kosteloze)    borgtocht  ...................  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  .........   7   f)  Zgn.........................   9   3..........   6   c)  Vorm  van  de  toestemming  ........  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ..............................................  10   4..............................................................................................I.....................................................................   8   g)  Ontvangstvereiste  –  vormvereisten  voor  kennisgevingen  ................   4   b)  Marktpraktijken   .  RECHTSHANDELINGEN  ...............  4   a)  Onderhandelingen  en  goede-­‐trouw-­‐eis   ...........................................................................  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ...............................................................   7   d)  Wilsovereenstemming  en  vertrouwensleer  ....  9   a)  Gewone  vertegenwoordiging  .....................   5   2...................................................................

........................................................................................................................................  22   a)  Algemeen  .  17   4°  Rechtsgevolgen  .......................  17   g)  Handelingsonbekwaamheid  en  feitelijke  onbekwamaheid  ..........................................................................................................................................................  12   a)  Absolute  nietigheden  –  ongeoorloofdheid  voorwerp  of  oorzaak  .....  16   e)  Wilsgebreken  -­‐  benadeling  .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  art...............................................  21   6.................  15   c)  Wilsgebreken  -­‐  bedrog........................................................................................  ..............d...............................b...................  UITLEGGING  ....................................................  17   2°  Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging  .......................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 5....................................................................................................  17   1°  Feitelijke  (on)bekwaamheid  bij  vertegenwoordiging   ..........  12   b)  Wilsgebreken  -­‐  dwaling  .........  15   d)  Wilsgebreken:  gekwalificeerde  benadeling  -­‐  nietigheden  bij  kosteloze  borgtocht  e..  22   b)  Beperkende  uitleg  bij  sommige  overeenkomsten  .....  17   3°  Handelingsonbekwaamheid lastgever  ......................................................................................................................................................................................................  16   f)  Nietigheid  als  sanctie  van  een  informatierecht  .....................................................................................................................................  23   99 .......................................................................................  22   7............................  21   b)  Nietigheid  ingevolge  derde-­‐medeplichtigheid  ?  ........................................................h....................................................  NIETIGHEDEN  .............................................................................................  15   3°  Dwaling  bij  dading  ................................................................................................................................................................................................................................  18   j)    Potestatieve  voorwaarde  .............................  19   l)  Gevolgen  nietigheid  rechtshandeling  ..............  13   2°  Dwaling  en  "valse  oorzaak"  ......................................................................  18   2°  Andere  gevallen  ......................  19   m)  Onrechtmatige  bedingen  .............................................................................................  18   h)  Nietigheid  wegens  belangenconflict  ........................................  18   i)  Nietigheid  wegens  beperking  van  verbintenissen  betreffende  de  toekomst  ...........  20   n)  Niet-­‐arbitreerbaarheid  .................................................................................................  18   1°  Nietigheid  van  een  beding  over  een  niet  opengevallen  nalatenschap  .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  geweld  ..................  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   a)  Actio  pauliana  .....................................................  1599  BW  ..................................................................................................................................................................  16   e)  Initiële  onmogelijkheid  –  i.............................  19   k)  Nietigheden  wegens  discriminatie  ........................  13   1°  Dwaling  algemeen  .......................................................................................................................

..........................  29   d)  Samenloop  en  co-­‐existentie:  beperking  buitencontractuele  aanspraak  voor  contractuele   schade  ......  36   d)  Opeisbaarheid  gerechtskosten  ...........................................................  24   1.....................  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ......................................................................................  24   d)  Bijzonderheden  overheidsaansprakelijkheid  ....................................  34   3.......................................................................  30   e)  Weerkaatsingsschade  ..........  24   b)  Schuldopheffingsgronden  ........................................................................................................................................................  ONRECHTMATIGE  DAAD   .......  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  ....................................................................................................................................................................................................................................................................................  33   h)  Bij  inbreuken  intellectuele  rechten  ..............................................................................  1022  GerW  ........................................................................................................................................  28   c)  “Doorbraak”  causaal  verband  door  juridische  oorzaak  ............................................  32   g)  Onrechtmatig  voordeel  ....................................................  25   2..  FOUT  ........  24   c)  Waardering  van  de  algemene  zorgvuldigheidsplicht  ........................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ............  33   j)  Eigen  fout  schadelijder  –  beperking  aansprakelijkheid  wederpartij  ..........................................  33   k)  Voordeelstoerekening  .........  34   b)  Begroting  ..................................................................................................................................................................II.....................................  36   5...........  32   f)  Verlies  van  een  kans  ........................  36   100 ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  ............................................................................................................................................................................................................................................  24   a)  Foutbegrip  algemeen:  rechtvaardigingsgronden  ..........................................................................  35   c)  Buiten  het  toepassingsgebied  van  art............................................................  34   a)  Tenlastelegging   ................................................................  26   a)  Tijdstip  en  wijze  van    vaststelling  en  begroting  van  de  schade  ........................................................................................................  36   4.................................................................................................  26   b)  Criteria  causaal  verband  .................................................  33   i)  Beperking  tot  voorzienbare  schade  ?   ................................................................................................................................................................................

................................................................  41   3...............................................................................  ANDERE  GEVALLEN  .......................................................................................................  47   101 ................................................................  41   b)  Zonder  rechtsgrond  .........  44   4........................................................................................................................................................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ........  37   a)  Nabuurhinder  .....................................................................................................................  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  .  ..................  38   b)  Gevolgen  ........  41   2........................  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ......................................................................................  37   c)  Aansprakelijkheid  wegens  rechtmatige  overheidsdaad  ............................................................................  38   1.........© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6.  46   2................................................  46   V.....................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ....................................................................................  45   IV.................................................................  46   IV............................................................  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ...................................................................  44   5.................................  VOORDEELSAFDRACHT  ......................................................................  45   1........................................................  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  ........................................................................................................  43   a)  Bijzonder  geregelde  regresaanspraken  ....................................  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E................  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ................................................  37   b)  Nieuwe  risico-­‐aansprakelijkheden   ...............  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ........  Onverschuldigde  betaling  (1376  BW)   .................................  37   d)    Risico-­‐aansprakelijkheid  wegens  voorlopige  tenuitvoerlegging  ...  38   III..............  ZAAKWAARNEMING  ............................................  41   a)  Verrijking  door  een  prestatie  ........................................................................  46   3....................................................................D..................................................................................................................................................................................  38   a)  Vereisten  ...............  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  .....................  43   b)  Regresaanspraak  krachtens  de  algemene  regel  inzake  ongegronde  verrijking  .....................................  44   6......................

.........................................................................................................................  56   4............................  52   b)  Gevolgen  van  volmaakte  en  onvolmaakte  hoofdelijkheid  .........................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   .................................................  50   f)  Andere  soorten  inhoud  dan  schuldvorderingen  ...................................................................................................................................................................................................................................................................  52   3......................................  56   3...........................................  57   e)  Beëindiging  door  de  curator  ?  (art.............................  novatie  .............  51   b)  Door  wie  kan  nagekomen  worden  ....................................  56   d)  Opzegging  bij  overeenkomsten  niet  van  onbepaalde  duur  ...........  49   e)  Duur  van  de  verbintenis..........................................................................  50   2....................................................................................................  49   d)  Beperkingen  aan  wijzigingsbedingen   ......  partijbeslissing  .................................................  58   f)  Niet-­‐realisatie  voorwaarde  ......  56   a)  Nakoming  /  betaling  .................................................................................................................................................................................................  51   c)  Tijdstip  van  nakoming  -­‐  opeisbaarheid  .......................  49   c)  Gewijzigde  omstandigheden  ......................................  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ............................................................................................................................................................................................  rechtsverwerking  .......................................................  1244  BW)  .........  47   a)  Goede  trouw...........1...  59   102 ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .  52   a)  Kwalificatie  ...........................................................................................................................  rechtsmisbruik.....  58   g)  “Caducité”  ?   ...........................................................................  59   h)  Uitstel  van  betaling  (art.....  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  .....  56   c)  Opzegging  van  contractuele  verhoudingen  van  onbepaalde  duur  ................  verdeling  draagplicht  ........  54   d)  Gevolgen:  subrogatie  en  verhaal  tussen  medeschuldenaren  .................................................................................................................  47   b)  Vaststellingsovereenkomsten......  53   c)  Bepaling  aandeel...................  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ...................  51   a)  Aan  wie  moet  nagekomen  worden  ........................................................  56   b)  Wijzigende  overeenkomst.............................................  46  FaillW)  ......  “post-­‐contractuele  verbintenissen”  ..............................................................

....................  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   .........................................................................  64   7........................................................................................................................  67   b)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  uitdrukkelijk  ontbindend  beding  ......  63   d)  Ingebrekestelling  ......  aanneming.......................................  71   c)  Bijkomende  schade   .................................................................................................  64   6.......................  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ...........................................................  61   c)  Gebrek  aan  eigendomsoverdracht  ..............................................................  68   d)  Verbintenisrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen  de  perken  van  de  omvang   ervan)  .....................................................................................................................  huur  ..................................  69   e)  Zakenrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen de perken van de omvang ervan)  ..................  70   9.........................  72   d)  Inperking  bij  stilzitten  .......................................................................................................................  73   103 ........  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ...................................................................................................  ............................................  72   10...................................  70   a)  Begindatum  .....  67   a)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  stilzwijgend  ontbindend  beding  .......  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL........................................................................................  72   e)  Kapitalisatie  (“anatocisme”)  ......................................................................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 i)  Bevrijding  borg  ................................................................  71   b)  Rentevoet   .......  60   a)  Toerekenbaar  /  niet-­‐toerekenbaar/  afstand  ..................................................................  65   8.....................................................................  INTEREST)  ..................................  59   5................................................  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  ..............................................................................................................................................................  60   b)  Regime  van  niet-­‐conforme  en  gebrekkige  levering  bij  koop.............................................  63   e)  Remedies  bij  wederkerige  overeenkomsten  in  het  algemeen:  keuzerecht  uitvoering  /   ontbinding  ............................  73   a)  Rol  van  de  schadevergoeding...........................    GELDSCHULDEN  EN  RENTE..............................................................................................................  tijdstip  van  ingaan  van  de  ontbinding  ...............................................................................................  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  .....................  68   c)  Omvang  van  de  ontbinding  tgo........................................................

...........................................................................................................................  DELEGATIE   ........................................................................................................................................................  96   104 .................................................................................................................  87   b)  Actio  pauliana  ...........................................  87   a)  Preventieve  en  bewarende  maatregelen  .................................................  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ...........................................................  87   13...................................................................................................  SCHULDVERGELIJKING  ...................................  79   b)  Stuiting  ...........  78   12........................................................................  74   c)  Schadebeperkingsplicht  schadelijder  .........................................................................  89   1........................................................................................................................................  OVERNAME  VAN  SCHULD  .....................................................................................................................  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  .....................................  ALGEMEEN  .......................................................................................................................................................................  79   a)  Vertrekpunt  en  termijnen  .....  74   11...................  91   c)  Subrogatie  (indeplaatsstelling)  ..........................................................................................  74   d)  Straf-­‐  en  schadebedingen  ....  VERJARING  ............................  88   VI.......................................................................b)  Schade  en  causaliteit  bij  gevolgschade  .................................................................................  88   c)  Keuzerecht  bij  simulatie  .....................................................................  77   a)  Wettelijke  schuldvergelijking  ............................................................................  95   2........  1166  BW)  ...............................  85   d)  Uitwerking  van  de  verjaring  .................  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  ...............................................................................................  89   a)  Accessorium  sequitur  principale  of  oneigenlijke  natrekking  ....  82   c)  Schorsing  en  verlenging  .....................  77   b)  Conventionele  schuldvergelijking  .............................................................................................................................  88   d)  Zijdelingse  vordering  (art.....................................................................................................................................................................................................................  93   2......................................................  95   1............................................................................................................................................  verbintenisrechtelijke  gevolgen  .....  89   b)  Cessie...............................................................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful