© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 ONTWIKKELINGEN VERBINTENISSENRECHT 2000-2012 Prof. Matthias E. Storme KORTE INHOUD I.

 RECHTSHANDELINGEN  ..............................................................................................  4   1.  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ..................................................................................  4   2.  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  ....  6   3.  VERTEGENWOORDIGING  ..........................................................................................  9   4.  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ..................................  11   5.  NIETIGHEDEN  .........................................................................................................  12   6.  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   7.  UITLEGGING  ...........................................................................................................  22   II.  ONRECHTMATIGE  DAAD   .........................................................................................  24   1.  FOUT  ......................................................................................................................  24   2.  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ........................................................................................  26   3.  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  .................................................................................  34   4.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  .......................................................  36   5.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ....................................................  36   6.  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  .............................................................................  37   III.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ....................................................................  38   1.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ........................................  38   3.  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ..................................  43   4.  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.D.  ........................................................  44  

1

5.  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  .................................................................................  44   6.  VOORDEELSAFDRACHT  ...........................................................................................  45   IV.  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ..................................................................  45   1.  ZAAKWAARNEMING  ...............................................................................................  46   2.  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ....................................................................................  46   3.  ANDERE  GEVALLEN  .................................................................................................  46   IV.  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ...  46   V.  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ......................................................................  47   1.  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ..................................................  47   2.  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ............................................................................  51   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .........................................................................  52   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ............................................................................  56   4.  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ..............  56   5.  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   .................  60   6.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  ................  64   7.  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ........................................  65   8.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ................  67   9.    GELDSCHULDEN  EN  RENTE;  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL.  INTEREST)  .........................................................................................................  70   10.  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  .................................................  73   11.  SCHULDVERGELIJKING  ..........................................................................................  77   12.  VERJARING  ...........................................................................................................  79  

2

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 13.  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ..............................................................  87   VI.  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  ...................................................  89   1.  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ..........................................  89   2.  OVERNAME  VAN  SCHULD  .......................................................................................  95   1.  ALGEMEEN  .............................................................................................................  95   2.  DELEGATIE   ..............................................................................................................  96  

3

0525. 193. http://jure. "Notariat et courtage immobilier: soleil à l'horizon" = NjW 2010. b) Marktpraktijken WMPC 2010 . PONET. 5 Cass.0027.09. ook de vrijheid om al dan niet te contracteren is dat.s.fgov. 55/2011 van 6 april 2011.in geval van rechtsmisbruik. 442). 903 n. zie de W. Hof Bergen 14 oktober 20081). C. een partij op kosten jagen en aan het lijntje houden en dan plots onderhandelingen afbreken kan een fout uitmaken (bv.F.just.juridat. D.pdf.b. Immers. contractsweigering kan dus in bepaalde gevallen abusief zijn (Cass. . KOHL.t.Bij bepaalde praktijken is de sanctie dat consument goed of dienst mag houden zonder te betalen (reeds sinds 2007).V. zijn vatbaar voor rechtsmisbruik.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100611-2 = JT 2010. Hof Luik 26 juni 2008. Cass.wanneer dit volgt uit de regels van mededingingsrecht. 786 noot K. 4 C. 192/20113) Relevant voor precontractuele verhoudingen: . gegevens die men tijdens onderhandelingen heeft verkregen. 758 2 Voor een overzicht van de rechtspraak in toepassing van deze wet. RECHTSHANDELINGEN 1. http://www. ook Raad van State nr.065 van 6 mei 2009. JLMB 2011. http://www. Vgl.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. RW 2012-13.const-court.be/public/n/2011/2011-192n. “De wet betreffende de precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten: zes jaar toepassing in de praktijk”. . 11 juni 20104: onroerende makelaardij is weliswaar in beginsel een daad van koophandel. 7 oktober 2011. 1 JT 2008. niet enkel subjectieve rechten s.a.10. http://jure. 162.fgov.F. 4 september 2000).wanneer er een bestaande verbintenis is tot contracteren (meestal een contractuele). 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële 2 samenwerkingsovereenkomsten . 7 oktober 2011)5. MERTENS “Mag de vrije beroepsbeoefenaar eindelijk gewoon onderneming heten ?”. zie B. c) Contractsweigering Contractsweigering is onwettig in een drietal gevallen: .I. maar is ook toegestaan aan notarissen voor zover de activiteit accessoir blijft aan hun hoofdopdracht (akten verlijden).pdf = RW 20112012.Cass.be/public/n/2011/2011-055n. Parallel onderhandelen mag zolang men tegenpartij niet op het verkeerde been zet (bv. 3 GwH nr.const-court. 4 . Vaak gelden er confidentialiteitsplichten m. GwH 15 december 2011. voor een wettelijk geregeld voorbeeld.juridat. Precontractuele plichten a) Onderhandelingen en goede-trouw-eis De goede-trouw-eis speelt ook in de contractuele faze (o. .just.Algemeen: uitsluiting van vrije beroepen uit toepassingsgebied is in beginsel ongrondwettig (GwH nr. 536 en bijbehorend artikel van B.

enerzijds ervoor zorgen dat een partij niet contracteert in dwaling – zie de bespreking verder.09. T. In andere gevallen dient een document slechts in uitvoering van de overeenkomst te worden afgeleverd. 3 november 2011. "Nietigheid van de verkoopovereenkomst wegens ontbrekende bodemattest: mind the gap!".juridat. nr. 24 juni 2010. Waar de informatieplicht met nietigheid wordt gesanctioneerd.bijzondere informatieplichten in bijzondere wetten en decreten. * Functies van informatieplichten Informatieplichten kunnen meerdere functies hebben: .just.fgov.0060. MALFAIT & L.juridat.0680. KERKSTOEL. voor de informatieplicht over stedenbouwkundige vergunningen van het verkochte goed: Cass. C.anderzijds kan het zijn dat een partij gewoon recht heeft op de informatie. 1130 n. 6 Zo Cass. hier is nietigverklaring maar mogelijk indien er inderdaad een dwaling is.in WMPC voor consumentenovereenkomsten: art. http://jure.0065. niet om dwaling te vermijden. de Car-Pass bij tweedehandswagens (art. onder meer verkoop vastgoed. . maar om het nadeel van de onzekerheid weg te nemen. W. 45 I WMPC bij overeenkomsten op afstand). 5 .just. Wet betalingsdiensten. http://jure.F. 8 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120504-4. Indien die plicht met nietigheid gesanctioneerd wordt.11. 4 mei 2012. bv. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten.11. dit sluit natuurlijk niet uit dat de overeenkomst nog kan worden nietig verklaard op grond van bedrog (maar dus niet op grond van het loutere feit van de niet-afgifte van het document6).algemene informatieplicht door de rechtspraak ontwikkeld . afgedwongen aankopen) zie art.in Dienstenwet 26 maart 2010 met o. voor de verplichte informatie van het bodemattest. rekening houdende met de door de consument uitgedrukte behoefte aan informatie en met het door de consument meegedeelde of redelijk voorzienbare gebruik) en enkele bijzondere bepalingen (art. http://jure. is de nietigheid in de meeste gevallen een relatieve nietigheid ten gunste van enkel de informatiegerechtigde (bij koop-verkoop omzeggens altijd de koper) (bv. 3 november 20118).juridat. e) Verbod betaling te vragen voor ongevraagde producten (Zgn. C.a. 4 WMPC (over belangrijkste kenmerken product of dienst en over de verkoopsvoorwaarden. 7 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100624-3 = RABG 2010.fgov.just.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 d) Precontractuele informatieplichten . 18-22 en 25-27 .fgov.dubbele functie * Bepalingen inzake precontractuele informatieplichten: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20111103-4). .7 Wet 11 juni 2004 ter bestrijding kilometerfraude). enz. Dat geldt bv.informatieplichten kunnen ook als functie hebben een partij precontractueel kosten te besparen (en in die zin schade te vermijden). precontractuele informatieplichten in art.N. . kan die ook gelden wanneer er geen dwaling is7.N. 41. C. 94 ten 6° en 98 WMPC.

het inroepen van de verjaring. B.N. 13 Cass. 8 oktober 2009)13. of bij gebreke daarvan. zoals bij een EBVBA en vaak bij een stichting) en het testament. nr. de bekrachtiging. 12 Waar er een rechterlijke beslissing vereist is. Een aanbod is in regel bindend gedurende de in het aanbod gepreciseerde termijn. C. 24 december 2009. Deze regel geldt niet bij de internationale koop (Weens kooprecht). Totstandkoming van overeenkomsten en andere rechtshandelingen a) Bindende kracht van een aanbod Een aanbod verschilt van een voorstel of uitnodiging om een aanbod te doen. Verder geschiedt de uitoefening van een wilsrecht in beginsel steeds door middel van een eenzijdige rechtshandeling (bv. Cass. C. overeenkomsten (vgl. nr. 8 oktober 2009.2. 1033 n. 11 Cass. C. maar een rechtshandeling waarvoor in beginsel dezelfde bewijsregels gelden als voor meerzijdige rechtshandelingen. enz. volgens een andere opvatting echter een declaratoir vonnis waarin hij vaststelt dat de uitoefening van het wilsrecht door de gerechtigde – mogelijks door het instellen van de eis .fgov. nr. gedurende een redelijke termijn (onder meer Cass. Toepasselijke rechtsregels Een eenzijdige belofte is geen "quasi-contract". Zo ook heeft een eenzijdige afstand van recht in beginsel bindende kracht en is daartoe geen aanvaarding vereist (Cass. enz. 9 Cass..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091224-3.N. Men kan ook denken aan de aanvaarding van een nalatenschap.juridat. soms eenzijidg.08. 24 december 200911).i. aanvaarding is niet vereist. doordat het alle elementen bevat die noodzakelijk zijn opdat door de aanvaarding een overeenkomst tot stand kan komen (voldoende inhoud). 10 Cass. d. de uitoefening van een optie.juridat. 24 december 200910: een betalingsbelofte is bindend en houdt afstand in van een verweermiddel dat tegen de aanspraak op betaling kon worden ingeroepen (in casu verhaalsrecht van een verzekeraar dat niet tijdig was ingeroepen. b) Bindende kracht van een eenzijdige rechtshandeling Toepassingen Cass. zal volgens een opvatting de rechter een constitutief vonnis uitspreken. de actio pauliana. Andere bijzondere vormen van eenzijdige rechtshandelingen zijn de oprichting van een rechtspersoon (meestal meerzijdig.09.just.0024. maar waarop een betalingsbelofte volgde). http://jure.). 606. voorkooprecht of naastingsrecht.fgov.just. de ontbinding en de nietigverklaring12. 6 .N.0316. RW 2011-2012. http://jure. 15 april 20119). VAN DEN BERGH.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091008-1 = RW 2011-2012. 15 april 2011. 24 december 2009.0206.geldig is gebeurd).10.

2 april 201022. De vertrouwensleer vindt ook meer en meer toepassing tussen partijen. 20-10-2000. 25 mei 2009.i. 758.11. Wanneer de wet vereist dat een toestemming “uitdrukkelijk moet zijn”.F. 20 Cass. 25 mei 200920. Ook het geschriftvereiste bij dading in art. 23 januari 201221). 16 februari 2012. in werking 1-1-2001. C.elektronische handtekening. 2044 BW is geen vormvereiste. 19 maart 2012. 1341 iz. http://jure. maar uit een “omstandig” stilzwijgen kan een toestemming worden afgeleid (d. 23 januari 2012. aan de lastgever op te dragen15. 7 . Deze geldt enkel in burgerlijke zaken.fgov.just. 6 juni 2011.een buitengerechtelijke bekentenis vereist niet dat het document is opgemaakt met de bedoeling als bekentenis te dienen (Cass. Arbeidshof Gent 12 januari 200718 (legt de verbinding met de bewijsregels van art.10.0186.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) Vorm van de toestemming Louter stilzwijgen vormt geen toestemming. Bewijs tegen een geschrift).N.juridat. 6 juni 201114. Zo is een lastgeving “uitdrukkelijk” van zodra er geen twijfel bestaat over de wil van de lastgever om de handelingen.08.Voor een voorbeeld van een buitengerechtelijke bekentenis. 15 Cass. verruiming van "schriftelijkheid" (W.0137.juridat.just. Bv.fgov. S.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120216-11. http://jure. http://jure.juridat. C. . 14 Cass. Zie bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110606-3. afgeleid uit de gedraging van partijen: Cass. een stilzwijgen in omstandigheden waar men had moeten spreken). nr. kaderwet: Wet certificatiedienstverleners) 2° De gedraging als stilzwijgende bekentenis . nr.11.F. voor een bekrachtiging Cass. 373.0028. 19 Justel F-20080429-7. http://jure.fgov. is dat geen vormvereiste. d) Wilsovereenstemming en vertrouwensleer De overeenkomst is niet gesloten zolang er punten open zijn waarvan de invulling voor een der partijen een voorwaarde is voor sluiting (bv.just.F. maar een bewijsregel.juridat. Cass.fgov. F. 18 RW 2008-09. 21 Cass. 17 JT 2008. Hof Bergen 14 oktober 200817).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120319-2. zelfs van beschikking. C. niet in handelszaken16.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20090525-4. Voor de vertrouwensleer.just. zie ook Hof Luik 29 april 200819 (bank wekt foutief de schijn jegens de schuldeisers dat de schuldenaar betaald heeft) e) Bewijs rechtshandeling Capita selecta: 1° Wat is schriftelijk ? .0052. in casu van een minnelijke beëindiging van een huurovereenkomst. 16 Cass.0645.

NjW 2010. http://jure. 24 januari 2008. f) Zgn.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20101015-4 (weliswaar in een fiscale zaak) 27 Cass. 24 Bv. RW 2011-2012. Hof Gent 22 september 2010. het testament) geldt dat een rechtshandeling maar uitwerking heeft bij ontvangst (ontvangstbehoevende rechtshandelingen). RW 2012-2013. 23 Incoherent is dat een deel van de rechtspraak daarbij een onderscheid maakt tussen de factuur voor leveringen uit koop-verkoop en andere facturen.fgov. dan is dat het tijdstip en de plaats waarop de aanbieder van de aanvaarding door de wederpartij kennis neemt of daarvan redelijkerwijze kennis had kunnen nemen (Cass. geldt art. Voor een kennisgeving gelden in beginsel geen vormvereisten.N. 15 oktober 2010. maar niet nadat eerst is vastgesteld dat er wel degelijk een aanvaarding is geweest. Indien schriftelijkheid door de wet of de overeenkomst wordt voorgeschreven.0080. 931.N. 2 april 2010. – zo Cass. g) Ontvangstvereiste – vormvereisten voor kennisgevingen Op enkele uitzonderingen na (bv. nog Hof Antwerpen 4 januari 2010. In die zin veronderstelt een rechtshandeling een kennisgeving. in hoofde van professionelen en overheden wordt aanvaard dat er in beginsel een protestlast bestaat bij ontvangst van een factuur23.rechtspraak inzake stilzwijgen bij ontvangst factuur en vergelijkbare schriftelijke aanspraken blijft incoherent. 22 Cass. zakelijke overeenkomst Traditioneel wordt gesteld dat de geldlening een “zakelijke” overeenkomst is die eerst door de overhandiging tot stand komt. 232. maar als regel kan men stellen dat een omstandig stilzwijgen een aanvaarding inhoudt – of het stilzwijgen omstandig is hangt ervan af of er een protestlast bestaat. in die zin dat de kennisgeving kan gebeurden op elke wijze die in de gegeven omstandigheden passend is. 788. 15 april 2011.0206. zijn partijen of hun vertegenwoordigers in de tijd of in de ruimte van elkaar verwijderd. de regel wordt nog verder uitgehold – terecht – doordat de overhandiging ook kan geschieden in de vorm van een schuldvernieuwing (een schuldvordering op een nog niet betaalde koopprijs omzetten in een lening)26. dit wordt – m. 2281 BW (verruiming van het begrip “schriftelijk”). 26 Cass. C. F. 25 Bv. en dat dit juist niet algemeen geldt bij een ingebrekestelling tot betaling van een schadevergoeding24. nr. 271.just. de relevantie hiervan is erg beperkt aangezien ook de overeenkomst om geld uit te lenen een bindende overeenkomst is (ook al het die dan leningsbelofte). RABG 2008. ten onrechte – gegrond op de letter van art.juridat. 25 II WvKh. 15 april 201127). Incoherent is wel de rechtspraak die stelt dat tegen een aanvaarde factuur tegenbewijs mogelijk is25 – logisch is er enkele tegenbewijs mogelijk tegen een vermoede aanvaarding. 8 . h) Tijdstip van totstandkoming van de overeenkomst De overeenkomst komt tot stand op het tijdstip van aanvaarding.i.09.3° Stilzwijgen als aanvaarding wanneer men diende te protesteren: .10.

C. 20 januari 2000. 15 april 2011. 20 juni 1988. nr. Wet-Breyne: zie mijn syllabus (versie oktober 2010) op http://storme.bijkomende nietigheidsgrond.pdf. zie verder.pdf. art. 28 Cass. 2. Resultaat: wordt nauwelijks nog gebruikt in de praktijk.deze impliceren onmogelijkheid van alle-sommen-borgtocht. i) Totstandkoming van een koop-verkoop van onroerend goed Praktijk van de gekruiste optie (artikel H. NFM 2008. . Cass.be/ZCRverbruikers. . Cass.Gebondenheid De persoon in wiens naam wordt gehandeld is daaraan gebonden bij: a) bevoegdheid van de handelende persoon volgens de interne verhouding of b) “schijnvertegenwoordiging” (of liever : echte vertegenwoordiging gegrond op een toerekenbaar vertrouwen op bevoegdheidsverlening).47 WMPC. 15 april 201128). zie daarvoor Cass. i. 25 juni 200429. komt er een overeenkomst tot stand met de vertegenwoordigde indien de vertegenwoordigde of diens nieuwe vertegenwoordiger van de aanvaarding kennis heeft genomen of hiervan redelijkerwijze kennis kon nemen (Cass.b. 11° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars).h. maar die aanvaarding verkeerdelijk richt aan de op dat ogenblik niet langer bevoegde vertegenwoordiger. 3.vormvereisten . j) Totstandkoming (kosteloze) borgtocht Wet kosteloze borgtocht 2007: . art. 959 persoonlijke zekerheden op 9 . DE DECKER. k) Wettelijke herroepingsrechten Deze vinden we bijna uitsluitend in het consumentenrecht.minnelijke ontbinding fiscaal quasi neutraal . Algemeen: zie mijn syllabus http://storme. niet van borgtocht voor toekomstige termijnen uit een bestaande rechtshandeling.10.be/PersoonlijkeZekerheden.0206.N. 285) Van belang in het Vlaams gewest: .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Wanneer een partij die een aanbod dat bevoegdelijk gedaan is door een vertegenwoordiger aanvaardt. 2 september 201030. Cass.termijn commandverklaring voor particulieren verlengd naar 5 dagen. 60 en 46 . en in een aantal bijzondere wetten (bv. Vertegenwoordiging a) Gewone vertegenwoordiging De gewone vertegenwoordiging betreft het handelen die in naam van iemand anders. 29 RW 2006-07.

45. vergelijkbaar bijzodner is ook de regel inzsake het mandaat ad litem advocaat. Optreden in naam van een rechtspersoon in oprichting: art. Venn (voorheen 13bis VennW) bevat een specifieke regeling met termijnen voor de oprichting en overname van de verbintenissen door de vennootschap: . maar in zijn algemeenheid is dat onjuist. 1739. zie hoger. JLMB 2012.anderzijds geeft het ook een recht aan de oprichter om zich op die bepaling te beroepen33. C. Het verwart wel enkele zaken .1668. C. T.Bijzondere regels (“Prokura-systeem”) bij bepaalde gepubliceerde mandaten van organen van vennootschappen (niet-tegenwerpelijkheid van interne beperkingen behoudens effectieve kennis door derde).. 33 Cass.10. 66quater § 2 Auteurswet permanent moet bijhouden (en jaarlijkse aan de controlediensten moet overmaken).N. 34 nr. 976 32 Bv. B. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100902-3 31 een arrest van 30 maart 2011 (P.. RW 2009-10. Wat de eigenaar betreft was dat in casu misschien terecht. Een interessant arrest is Cass.08. nl. aanvaardde het Hof van cassatie dat een auteursrechtenvereniging tegenover derden zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid kan bewijzen door middel van de lijst van lastgevers die de vereniging krachtens art. 24 oktober 200834 over de bekrachtiging van de verkoop door iemand die in eigen naam andermans goed verkocht. Sabam t. zodat beiden in solidum aansprakelijk waren voor de terugbetaling. commandverklaring bij onroerende verkoop.0065.Not. 10 . de legitimatie wordt door de wederpartij betwist.K. Verbintenisrechtelijk is er in beginsel geen rechtstreekse rechtsverhouding tussen principaal en derde-wederpartij.just.Legitimatie: wat het omgekeerde probleem betreft.0014. Zomergem 12 december 2008. RW 2009-2010. jaarverslag Cass.. 14 september 2000. c) Middellijke vertegenwoordiging Middellijke vertegenwoordiging betreft de tussenpersoon die in eigen naam optreedt voor andermans rekening (openlijk dan wel verborgen).98/0311.F.b.. Wat de verkoper betreft is dat zeker terecht. en die consulteerbaar is31. I. 2008. . . Het moet ons dus aanzetten tot 30 C.F. 2009.fgov.10. SAMOY. toestemming wederpartij is niet vereist voor het niet verbonden zijn van de vertegenwoordiger32.volgens het arrest was de eigenaar door de bekrachtiging toegetreden tot de overeenkomst. nr. b) Optreden in naam van te noemen of op te richten derde In deze gevallen verdwijnt de vertegenwoordiger uit de rechtsverhouding indien aan de voorwaarde van vervanging is voldaan. 606 n. 60 Wb. http://jure. Ruud JANSEN.juridat. "Bekrachtiging en rechtstreekse aanspraken tussen lastgever en wederpartij na ene optreden van een onbevoegde lasthebber in eigen naam". Vred.F).enerzijds geeft het de wederpartij een aanspraak op de vertegenwoordiger als er geen tijdige overname is. W. 69 n. en het mandaat van de gerechtsdeurwaarder die over de uitgfite van de uitvoerbare titel beschikt.

http://jure. of om een ruimer voorkeurrecht.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090330-10 = RW 2011-2012.04.just. b) Derdenbeding Het recht van de derde ontstaat rechtstreeks in zijnen hoofde en passeert niet langs het vermogen van de bedinger: Cass. Bij vennootschapseffecten gelden wel voor de geldigheid van de verbintenis de beperkende regels van het Wb. “eventueel recht” (preciezer: eventueel wilsrecht) op het voorwerp ervan inhoudt.). actueel is het recht de keerzijde van een verbintenis van de wederpartij om niet te doen (gepaard aan bijkomende verplichtingen te doen. Conventionele voorkeurrechten worden niet gesanctioneerd met een naastingsrecht maar enkel met contractuele remedies tussen partijen. 30 maart 200937: in een overname-overeenkomst bedingt de verkoper dat de koper de door de verkoper aan een tussenpersoon verschuldigde commissie zal betalen. dat enkel bij verkoop speelt. 16 januari 200636.juridat.just. zoals de gerechtigde informeren enz. Een conventioneel voorkooprecht beperkt de verhandelbaarheid van een goed niet. bij overeenkomst wordt dan aan de gerechtigde een recht toegekend dat in de meeste gevallen een zgn. en is naar gemeen recht dus aan geen bijzondere beperkingen onderworpen (althans wanneer het recht binnen een redelijke termijn na aanbod moet worden uitgeoefend). * Conventionele voorkeurrechten35 zijn mogelijk. 35 Het kan om een voorkooprecht in enge zin gaan. 11 . C. De specifieke regels verschillen ten dele van geval tot geval. zie voor het laatste bv. Het derdenbeding kan in hoofde van de bedinger animo donandi zijn.F. Cass.fgov. Het Vlaams decreet harmonisatie voorkooprechten van 25 mei 2007 is op 1 oktober 2012 in werking getreden (met het elektronisch loket voorkooprechten).juridat. maar ook animo solvendi. Bij miskenning van een wettelijk voorkooprecht heeft de voorkoopgerechtigde een naastingsrecht (recht van indeplaatsstelling). 863. 4. Ook in een aantal andere gevallen bestaat er een wettelijk naastingsrecht.Venn. in die zin hebben ze geen zakelijke werking.fgov. Ontstaan rechten van een derde uit overeenkomst a) Voorkooprechten en naastingsrechten * Er zijn een reeks wettelijke voorkooprechten.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 voorzichtigheid bij het formuleren van verklaringen die een bekrachtiging inhouden: het is best uitdrukkelijk te bepalen dat men enkel de onbevoegdheid van de verkoper wil helen maar niet toetreedt tot de overeenkomst of diens verbintenissen. in het bijzonder dat ten gunste van de pachter en een reeks voorkooprechten ten gunste van de overheden.0302. 36 nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060116-8 37 http://jure.

Anders Hof Bergen 26 januari 2010. JLMB 2009. a) Absolute nietigheden – ongeoorloofdheid voorwerp of oorzaak38 . 29 september 200839: overeenkomst met als doel de vrije beroepsuitoefening te beletten is absoluut nietig. dading -mogelijk is) 38 Voor een recente overzichtsstudie. 1989. E. 2008. de sanctie van vormvereisten. 1100.c. DIRIX = Ann. zie A. maar dubbelzinniger Cass.a. Jaarverslag cass. 387 n. Nietigheden W.Voorwerp ? Zie voor een geval van ongeoorloofd voorwerp Cass. 1355 v. 44 40 Bv. I.Cass. .Verkoop met prijsbewimpeling: het beding van prijsbewimpeling is nietig.i. Hof Luik 30 november 2006. TPR 2011. . DUPONT.06.Lg. MOREAU-MARGREVE & P. 1041 kritisch n.b. zie hoger. maar de gedissimuleerde verkoop zelf is geldig40. Met hetzelfde resultaat. Pas. JLMB 2010. 711 n. 8 april 1999 (onwettige woning brandt af) en 15 mei 2000 (“van openbare orde” sluit niet altijd uit dat erover een overeenkomst ..0443F. I 868 = RW 1988-89. DELNOY.Causa stipulandi bedinger derdebegunstigde dekkingsverhouding: oorspronkelijke overeenkomst (causa promittendi) resultante rechtsverhouding belover 5. KOHL. “De nietigheid van overeenkomsten wegens strijdigheid met de openbare orde of de goede zeden: algemene beginselen en een grondslagenonderzoek”. 39 nr. TBBR 2008. De geldigheid of nietigheid van een rechtshandeling moet in beginsel beoordeeld worden op grond van de feiten bij het stellen van die rechtshandeling (en wordt dus niet bepaald door latere feiten). VAN OEVELEN e. C. B. 103 n. 12 . 18 maart 1988.

0069.36/web/pdf/075_290509_0743. 23 maart 200644). Sommige rechtspraak gaat een stuk verder en beschouwt de aanspraak op betaling van de aannemingssom door de aannemer in geval van misdrijf als een onrechtmatig voordeel42. S. is nietig volgens Hof Gent 200441.129. http://jure.129.09. waarvan de wederpartij op de hoogte hoorde te zijn en zonder hetwelk de overeenkomst niet zou zijn gesloten" (Cass. “(Geen) vergoeding voor de aannemer voor werken uitgevoerd zonder of in strijd met een stedenbouwkundige vergunning?”. 189. F. ingevolge een nietigverklaring van een beslissing van de gemeente door de toezichthoudende overheid45. 5 maart 2012. zie vorige voetnoot. nr. b) De verschoonbaarheid van de dwaling Dit wordt bepaald door de vraag of de dwalende een onderzoeksplicht had en/of de tegenpartij een informatieplicht of verkeerde informatie gegeven heeft onverschoonbare dwaling. HAENTJENS. 41 Hof Gent 26 november 2004. HAENTJENS. a) Het "substantieel" karakter van de dwaling (het BW spreekt van "de zelfstandigheid van de zaak") Substantieel "is elk gegeven dat doorslaggevend is geweest voor de partij om de overeenkomst aan te gaan.65.juridat. 45 Cass.kenbaarheid daarvan voor de wederpartij. Beide aspecten staan vandaag in de sleutel van informatieplichten (zie al Cass.F. Conversie ? Vervanging van nietig beding door een ander kan niet indien dat niet berust op de toestemming van de partijen (Cass. Betreffende wat dwalende zelf moest weten is er geen informatieplicht (Vb. bv.pdf) n.just.subjectief doorslaggevend voor de toestemming . Dat laatste beoordelen houdt een afweging in van onderzoeks. 24 september 2007)46.36/web/pdf/073_240907_1735.dwaling 1° Dwaling algemeen Dwaling draait in hoofdzaak rond 2 elementen: het substantieel karakter van het voorwerp van de dwaling en de verschoonbaarheid van de dwaling zelf. kh. RABG 2007. 627. 42 Bv. Volgens cassatie 2001 is de overeenkomst maar nietig indien ze strekt tot behoud van een wederrechtelijke toestand. dit is een vorm verbeurdverklaring.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120305-2. b) Wilsgebreken .65. 44 JT 2007.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .Bij stedebouwmisdrijven: een aannemingsovereenkomst voor vergunningsplichtige werken waarvoor geen vergunning is.fgov.pdf. 743 (http://80. De overeenkomst met een overheid is ook nietig indien de beslisisng tot het sluiten ervan nietig is.en informatieplichten van beide partijen (in het arrest van 24 september 2007 werd een beslissing verbroken die enkel had vastgesteld dat de dwalende de wederpartij niet geïnformeerd had). 28 juni 1996). Hof Gent 29 mei 2009. 43 Terecht kritisch F. 1735 = http://80. 13 . dus 2 elementen: . deze sanctie lijkt me niet de juiste te zijn43. 46 RW 2009-2010. RW 2011-2012.

1559. de nietigheid van een andere rechtshandeling pas later retroactief komt vast te staan. koper bijgestaan door een expert-landmeter50).d.zie bv. RW 2010-2011.Not. Anders is het wanneer de wet uitdrukkelijk een informatieplicht oplegt (bv. 23 oktober 200851). P. Het feit dat de overeenkomst niet nietig wordt verklaard omdat de dwaling niet verschoonbaar was . 51 nrs. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3.juridat. Voor een vergelijkbaar geval van aansprakelijkheid van de notaris. in casu omtrent het bestaan van een verkavelingsvergunning die later werd nietig verklaard door de Raad van State. sluit het beroep op dwaling (gebaseerd op de vooronderstelling van geldigheid van die rechtshandeling) niet uit55. 1601. koper bijgestaan door een notaris. 72.fgov. 473. 6 februari 2009. Dit geldt dan ook evenzeer voor de dwaling als wilsgebrek. 48 RW 2007-8. 50 Bv. c) Rechtsdwaling ? Naar gemeen recht kan de dwaling zowel de feiten als het recht betreffen. ook al gebeurde dat niet bedrieglijk49. Ook is er in beginsel geen onderzoeksplicht ten aanzien van foute informatie die door de wederpartij is gegeven.Brussel 10 september 200747). 28 maart 2012. 14 . 49 Bv.F. Toepassing bv. 2000.06.2083.F en C.0158. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3. T. In het strafrecht is de maatstaf traditioneel iets strenger. nr. in de Codex Ruimtelijke ordening e.gegeven het feit dat de dwalende werd bijgestaan door een professionele raadgever.0478. zie Hof Brussel 12 januari 200452.juridat. Maar het feit dat bv. Met name geldt de dwaling daar indien de dwalende gehandeld heeft ingevolge een door de bevoegde overheid verleende vergunning die regelmatig lijkt te zijn54.06. Cass. http://jure. P.just.fgov. dat de dwaling daar in beginsel onoverwinnelijk moet zijn – maar de recente rechtspraak aanvaardt de dwaling reeds indien elk redelijk en zorgvuldig persoon in dezelfde omstandigheden ze zou hebben begaan53.F 52 RW 2007-2008. 579 betreffende de aankoop van een appartement waarvan in de verkoopovereenkomst foutief was bepaald dat het stedenbouwkundig in orde was. sluit niet uit dat in de interne verhouding tussen de dwalende en diens raadgever deze laatste aansprakelijk kan zijn (bv. Hof Antwerpen 1 maart 2010. http://jure. 279. 47 RW 2007-8. NjW 2011. 54 Cass. 28 maart 2012. betekent dat gebrek aan kennis in beginsel niet vrijstelt van de naleving ervan en noch minder van de toepasselijkheid ervan.just. maar sluit niet uit dat iemand een rechtshandeling kan vernietigen wegens rechtsdwaling die aan de andere vereisten voldoet. de notaris die tekortgeschoten is in zijn informatieplicht . nl. Hof Brussel 17 november 2009.2083.F. Cass.11. d) Dwaling over toekomstige feiten ? Dwaling heeft altijd betrekking op een verkeerde voorstelling van een element op het ogenblik van het stellen van de rechtshandeling. Dat iedereen geacht wordt de wet te kennen. 53 Cass. De informatieplicht van de wederpartij en de onderzoeksplicht van de dwalende zelf worden mede gewaardeerd aan de hand van hun positie en de bijstand van derden waarover ze beschikten of waarin ze hadden moeten voorzien (bv.11.m. 55 Bv. hof Antwerpen 12 juni 200648.).

N. "De invloed van de nalatigheid van de bedrogene op de vordering tot nietigverklaring en/of op de vordering tot schadeloosstelling". 23 september 197761. waarbij nl.08. 58 Cass. http://jure. en de regel dat de nietigheidsgrond kan worden aangetoond op grond van latere gegevens: er is immers maar een wilsgebrek zoals dwaling of bedrog wanneer die dwaling of dat bedrog na de sluiting aan het licht komt (maar reeds aanwezig was bij de sluiting).bedrog. men ontsnapt hieraan niet door de nietigheid te gronden op de afwezigheid van oorzaak of valse oorzaak (zie Cass. 18 maart 201063 (ook bij eigen zware fout kan men vernietigen bij bedrog door de wederpartij). Qua resultaat lijkt dit arrest strijdig met het arrest van 6 februari 2009. wat allicht het verschil verklaart.0506. Hof Luik 14 november 200662. geweld Bij bedrog is er geen vereiste van verschoonbaarheid van de dwaling: Cass.05. 15 . KRINGS = RCJB 1980. 107. met concl.-gen. 22 oktober 200960: geen nietigheidsgrond indien de partij kennis had of kon hebben van die titel) c) Wilsgebreken . Cass. 162 n.10. DE CORDT 63 C. RW 2010-2011.N. 14 maart 200856 (dat arrest zegt overigens niet veel). 62 TBH 2008.fgov. Cass. E. . (32) noot J.08. MATTHYS. In de meeste geschillen over de oorzaak gaat het om een vorm van dwaling.0502.juridat. RW 2009-2010. DE BONDT. 25 op grond van ‘fraus omnia corrumpit’. TPR 1986. http://jure.onwetendheid dat er reeds een in kracht van gewijsde gegane uitspraak is over het geschil (2056 I BW). 1183 e.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091022-5 61 Arr. 2011 over oorzaak dwaling (+ later arrest GwH) 3° Dwaling bij dading Bij dading zijn er enkele bijzondere bepalingen inzake dwaling als nietigheidsgrond: . W. 62.just. RW 2010-2011. 1978. 56 C. C. Jaarverslag cassatie 2010.v. 15 mei 200959). Y. adv.0107.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 2° Dwaling en "valse oorzaak" De “Oorzaak” is het “geheel van de beweegredenen” volgens Cass.08.06.latere ontdekking van een titel die het recht betreft waarover de dading gaat en aantoont dat een van de partijen dat recht niet had (2057 II BW.fgov. Zie echter Cass. 24 september 200757).F. Cass. 22 september 201158). ook verder inzake gedeelde aansprakelijkheid. 22 september 2011.N.0461. Er is natuurlijk geen tegenstrijdigheid tussen de regel dat de geldigheid moet worden beoordeeld op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100318-5. "Des effets de la négligence ou de l'imprudence de la victime du dol".juridat. 59 C.0380. evenwel werd hier het gebrek aan oorzaak aangevoerd en niet de dwaling (wellicht precies omdat het om een dading ging).0427. achteraf ontdekt wordt dat die beweegreden reeds onjuist was op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst (vgl. 21. NORDIN "Het bewijs van het bestaan van een (on)geoorloofde oorzaak van een overeenkomst op grond van feiten die zich na het sluiten van die overeenkomst hebben voorgedaan". 1641 n. Vgl.geen nietigheid wegens rechtsdwaling (2052 II BW). . 57 C. 60 C. De nietigheid kan ook ingeroepen door een partij bij de dading die geen partij was bij die uitspraak (Cass.just.N.

nr.benadeling .Bedrog vereist anderzijds wel zowel kunstgrepen (al kan het ook door verzwijging zijn) én bedrieglijk opzet. 887 BW.0637F 66 Cass.12. 9 november 2012. 28 januari 2010. C. zoals art. In enkele andere gevallen zijn de vereisten versoepeld en wordt het misbruik als het ware vermoed: Wet kosteloze borgtocht 2007: nietigheid bij disproportie met terugbetalingsmogelijkheden (begroot bij het aangaan borgschuld). met name het opzet om bij de tegenpartij een dwaling te veroorzaken (een verkeerde voorstelling van zaken op te wekken)64. . C. Nieuwe WCK in 2010 (BS 21 juni 2010).0036. met misbruik van de behoeften.just.Nietigheid wegens benadeling bij verdeling (887 BW): geldt elke handeling die ten doel heeft de onverdeeldheid onder de mede-erfgenamen te doen ophouden.d. noot 'Toepassing van artikel 88 lid 1 BW op een transactionele verdeling'. 325.fgov. http://jure.F. d) Wilsgebreken: gekwalificeerde benadeling . indien de uitlener. ook geldt bij een regelingsakte voorafgaand aan echtscheiding door onderlinge toestemming (Cass. vermindert de rechter. 6 LVO. C.N.0510. VERLOOY "De vernietiging van een dading wegens benadeling" = RW 2010-2011.just. 1599 BW 64 Bv. http://jure. Daarbuiten is het een algemeen leerstuk.N 67 Cass. een interest of andere voordelen heeft doen beloven. zich. 31 maart 2011. van de zwakheden.06. . art.juridat. dat bv.Nietigheid enkel in de wettelijk bepaalde gevallen. De leer van de gekwalificeerde benadeling kent enkele wettelijke toepassingen. voor zichzelf of voor anderen.09.juridat. e) Initiële onmogelijkheid – i. 755 n. zelfs al mocht die handeling koop.fgov. B. 1907 ter BW. Cass. van de hartstochten of van de onwetendheid van de lener.h. op vordering van de lener. 7 januari 200865). e) Wilsgebreken . diens verplichtingen tot de terugbetaling van het geleende kapitaal en de betaling van de wettelijke interest”. 742 = NjW 2010.WCK: ook beoordeling terugbetalingsmogelijkheden vereist bij sluiten overeenkomst.0051.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110331-2. nr. Bij een koppel kredietnemers mogen die beoordeeld worden op grond van mogelijkheden van beiden (Cass.b. 7 januari 2008. Zo is er art. waarvan de inhoud sterk oevreenkomt met het leerstuk in het algemeen: “Onverminderd de toepassing van de bepalingen tot bescherming der onbekwamen of betreffende de geldigheid der overeenkomsten. maar is daar niet toe beperkt. Bij verzekeringsovereenkomsten wordt het bedrog nader geregeld in art. 9 november 201266). 65 Cass.nietigheden bij kosteloze borgtocht e. ruil en dading of anders genoemd zijn67. C.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100128-3 = RABG 2010. 16 . die klaarblijkelijk de normale interest en de dekking van het risico van de lening overschrijden.

69 Cass. (in de veronderstelling dat uitvoering in natura niet mogelijk is) ontbinding dan wel uitvoering bij equivalent Nochtans is het feit dat de nakoming van de overeenkomst reeds vanaf het begin onmogelijk was in beginsel géén nietigheidsgrond en belet dit niet dat de belover van die verbintenis contractueel aansprakelijk is. Lastgeving (1997) nr. 2003 III BW). 71 Dat de regel algemeen is vinden we onder meer bij DE PAGE & DEKKERS. 1935 II 20. S. 7 januari 2010. nr. Traité V (1975) nr. kan de koper de nietigheid inroepen68.just.0569.juridat. onder meer w.fr. g) Handelingsonbekwaamheid en feitelijke onbekwamaheid 1° Feitelijke (on)bekwaamheid bij vertegenwoordiging De persoon die de rechtshandeling stelt moet feitelijk bekwaam zijn om toestemming te kunnen geven. 1515 afkeurende noot N. Pas. De handelingsonbekwame kan immers enkel vertegenwoordigd worden op de door de wet bepaalde wijze. http://jure. 7 januari 201070). nl. 68 Cass. Wanneer de lasthebber bij zijn aanstelling bekwaam was. Dit arrest dient dan ook te worden bekritiseerd. f) Nietigheid als sanctie van een informatierecht Zie de bespreking hoger.fgov. http://jure. 70 Cass. Verliest de lasthebber nadien zijn handelingsonbekwaamheid. RW 2011-2012. VAN DEN BERGH.08.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100107-2 = RW 2011-2012. VAN HIMME “Verkoop van andermans zaak: een kwestie van geldigheid of van wanprestatie”. het bodemattest. In een arrest van 15 september 201169 oordeelt het hof van Cassatie evenwel dat de koper niet de keuze zou hebben om in plaats van de nietigheid te kiezen voor de sancties voor niet-nakoming. 86.10. B.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De nietigheid van de verkoop van andermans goed (art. 1599 BW) is een relatieve nietigheid ten gunste van de koper. Cass.N. 1466 n.08. TILLEMAN.0594. Bij vertegenwoordiging is het de vertegenwoordiger die die bekwaamheid moet hebben. B. 1593 n. 2° Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging Evenwel is de vertegenwoordiging wél geldig wanneer een onbekwame tot lasthebber wordt aangesteld (argument ex art. C. 8 februari 2010. C. is de handeling nietig (Cass.just. dan verliest hij ook zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid (argument ex art. 5 december 1933. 15 september 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-1 = RW 2011-12.juridat.N . C. 3° Handelingsonbekwaamheid lastgever Bij conventionele vertegenwoordiging (lastgeving) moet de lastgever handelingsbekwaam zijn voor de door de lasthebber gestelde rechtshandeling op het ogenblik waarop deze wordt gesteld (eveneens ex art/ 20003 III BW).0402. 1990 BW71). maar niet bij het stellen van de handeling. VAN LOOCK “De feitelijke bekwaamheid en de handelingsbekwaamheid van een lasthebber”. Zolang dat evenwel niet vaststaat. 383.b.fgov. die niet meer kan ingeroepen worden eenmaal de koper definitief beschermd is. 17 .

. eventuele rechten. De nietigheid kan worden ingeroepen door de partijen bij de overeenkomst. 13 september 2012. 76 Cass.11. In sommige gevallen echter is het verbod van openbare orde en de nietigheid dus absoluut. 1130 BW houdt de nietigheid in van overeenkomsten over een niet opengevallen nalatenschap. Volgens art. 72 RW 2010-2011.4° Rechtsgevolgen De nietigheid is relatief en de handeling kan dus bekrachtigd worden nadat de onbekwaamheid is weggevallen: Cass. 2° Andere gevallen Onder meer: .C. p. d. 303 n. Century 21-Primogest. 126 v. 25. 31 oktober 2008.Een lasthebber die “twee heren dient” stelt een nietige rechtshandeling: Cass. waarbij afspraken worden gemaakt over het lot van goederen voor zover die zich in de nalatenschap van een nog levende persoon zouden bevinden bij zijn overlijden. A. http://jure. 18 . Smets 74 RvS 23 maart 2010 nr. .w. Het gaat dus om zgn. Het gaat in beginsel om een relatieve nietigheid in te roepen door de lastgever.fgov. Selbsteintritt). CASIER.art.24074.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120913-2. 73 RW 2004-05.Een gemeenteraadslid die als advocaat optreedt tegen zijn gemeente: strijdig met de openbare orde. I. 1596 BW mag de lasthebber niet zelf tegenpartij worden in de verkoop waarvoor hij mandaat heeft (zgn. http://www. GEELHAND de MERXEM.z. beëindigt hij impliciet de lastgeving en kan hij dus die nietigheid niet meer inroepen75.pdf = RW 2010-2011. 75 Cass. Wanneer de opdrachtgever persoonlijk instemt met de verkoop. 22 mei 2009 (in casu een dading door een minderjarige gesloten)72. i) Nietigheid wegens beperking van verbintenissen betreffende de toekomst 1° Nietigheid van een beding over een niet opengevallen nalatenschap Art. niet om rechten die daadwerkelijk.F. Traditioneel werd dit verbod van openbare orde geacht.juridat. 202. besproken door H. 202. 943 BW: schenking van toekomstige goederen is nietig. h) Nietigheid wegens belangenconflict Rechtshandelingen door een vertegenwoordiger gesteld in strijd met de regels inzake belangenconflicten zijn nietig. nr. Pas. VERDICKT.0730.raadvst-consetat. SCHERMANS & B. 2417. de meeste auteurs leiden evenwel uit het cassatie-arrest van 31 oktober 2008 dat de regel slechts met een relatieve nietigheid wordt gesanctioneerd76. de persoon over wiens nalatenschap het gaat en diens erfgenamen. zij het op termijn of onder opschortende voorwaarde worden toegekend. 202.just.be/Arresten/202000/200/202240. N. 18 maart 200473. TEP 2010.240. die nietigheidsgrond vervalt eenmaal de lastgeving is beëindigd. “De erfovereenkomst is niet langer strijdig met de openbare orde”. RvS nr.

21 mei 2007. volgens dewelke elke ongelijke behandeling in de verhoudingen tussen burgers waarvoor geen verantwoording kan worden gegeven een fout uitmaakt (art.html. Een cassatie-arrest van 25 maart 2011 oordeelt dat van de nietigheid wegens het ontbreken van een bodemattest afstand kan worden gedaan ook buiten een verzaking in de authentieke akte om80.N.juridat. maar wel op vele punten een inperking van de wet".juridat.14.N 79 http://www.09. 78 S. heeft ze wel terugwerkende kracht: de prestaties worden geacht nooit verschuldigd te zijn geweest en de onverschuldigde prestaties of verrijking kunnen dus worden teruggevorderd. j) Potestatieve voorwaarde Een verbintenis is nietig indien ze is aangegaan onder de potetstaive voorwaarde van de zijde van degene die zich verbindt (art. C.blogspot. zie verder. 1174 BW).fgov.0639. 10 en 11 GW houden géén rechtstreekse verplichtingen in voor burgers onderling en dus géén horizontaal discriminatieverbod. http://vlaamseconservatieven. 29 maart 201078. * vanaf het tijdstip van de nietigverklaring geldt er terugwerking: Alvast bij een relatieve nietigheid bestaat de overeenkomst zolang de nietigverklaring niet door de rechter is uitgesproken81 (tenzij de nietigheid door partijen is aanvaard). Er bestaat evenwel buiten concrete rechtsregels om géén algemeen discriminatieverbod tussen burgers onderling.just. Veel teleurstellender in dit opzicht is overweging B. 77 http://legimobile.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . RW 2009-2010. Het Franse Hof van cassatie maakte hiervan een wel bijzondere toepassing in een arrest van 26 oktober 2012. 1432 = http://jure. betreffende art. 80 Cass. 2. Art.grondwettelijkhof.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070521-3.fgov. maar betreffen enkel de publiekrechtelijke functie van de overheid: terecht zo Cass. Wet gelijkheid mannen en vrouwen 2007). nr.pdf. l) Gevolgen nietigheid rechtshandeling * van een relatieve nietigheid kan afstand worden gedaan.0147. 81 Bv. Eenmaal de nietigheid is ingetreden. randnr.com/2009/02/grondwettelijk-hof-en-de.fr/fr/jp/j/c/civ/1ere/2012/9/26/11-26022/.08.art. 25 maart 2011. http://jure. maar de regel geldt algemeen: Cass. 3 § 1 IV Auteurswet: beperking aan de mogelijkheid overdracht te bedingen van auteursrecht op toekomstige werken. waarin een eenzijdig optioneel arbitragebeding op die grond nietig werd verklaard77. Voor de regels inzake onverschuldigde betaling en ongegronde verrijking.be/public/n/2009/2009-017n. 19 .7. Zie mijn commentaar "Grondwettelijk Hof en de antidiscriminatiewetten: gebrek aan moed. 24 LVO. van arrest 17/2009 van het Grondwettelijk Hof79.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110325-3. 1382 BW).just. ADW 2007. k) Nietigheden wegens discriminatie Zie de drie Antidiscriminatiewetten (ARW 1993.

0158.Not.F. Hetzelfde geldt wanneer de koper in plaats van de nietigverklaring schadevergoeding vordert .fgov. Zie verder infra de bespreking van strafbedingen.06. . zij het dat er wel afstand van kan worden gedaan85.juridat.just.al is dit wel betwistbaar in geval de notaris enkel lasthebber van de verkoper en niet van de koper is (dan geldt in beginsel de regel van de niet-samenloop).* mogelijke schadevergoedingsplicht: Cass.F. De grondslag van de aansprakelijkheid van de notaris is in beginsel het gemeen contractenrecht. een arrest cassatie 21 december 2009: een beding in een onroerende verkoop bepaalde dat wanneer de opschortende voorwaarde van het vinden van een financiering niet vervuld werd binnen de bepaalde termijn. zo bv. de rechter kan ze dus ambtshalve toepassen. 2009.fgov. het werd nietig verklaard omdat dit gold ongeacht de toerekenbaarheid aan de koper. 197 en bespreking J.zwarte lijst in art. Daarbovenop is er de bijkomende toetsing in consumentenovereenkomsten.just. ook dit komt infra aan bod naar gemeen recht.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20081023-1 = R.definitie en algemeen criterium in art. m) Onrechtmatige bedingen 1° Criteria van onrechtmatigheid . 2. KB van 12 januari 2007 inzake vastgoedmakelaardij). 143 v. . 24 september 2009: mogelijke in solidum aansprakelijkheid notaris voor terugbetaling van de prijs aan de koper bij een nietig gebleken verkoop82. Hof Brussel 20 april 2012. http://jure. en de voorziening in cassatie werd verworpen84. GOEMAERE p. STEENNOT (het laatste arrest betreft art. 2° Aard van de sanctie Het gaat om een relatieve nietigheid. 549 n. 83 Indien de notaris betrokken is bij het verkoopcompromis geldt enkel het gemeen contractenrecht. http://jure. 17 juli 002 betreffende transacties uitgevoerd met 20 . -.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-2 = RW 2009-2010. NjW 2012. R.just. 70. het voorschot toekomt aan de verkoper.juridat.juridat. 23 november 2008. Daarnaast zijn er bijzondere regels in bijzondere wetten en besluiten (bv.en informatieplichten (zie art.fgov. die evenwel verschilt van bepaalde relatieve nietigheden (met name de wilsgebreken) doordat de beschermde partij zich niet op de nietigheid moet beroepen. 203.in de WMPC: -. 9 Notariswet)83. zie Cass.De belangrijkste regeling is nu te vinden in de WMPC 2010.B.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-9 = JLMB 2010. Dit sluit aan de bij de rechtspraak van het Hof van Justitie over de Richtlijn onrechtmatige bedingen86. NjW 2012.van belang is vooral de behandeling van aanverwante bedingen zoals opzeggingsbedingen. 74 WMPC. C. Hof Gent 4 januari 2012. 8 W. 85 Bv. 1352.0499. 28 WMPC. voor zijn optreden bij het verlijden van authentieke akten gelden er daarbuiten ook specifieke wettelijk bepaalde advies. 84 C. 82 http://jure.08.

ssrn.do?uri=CELEX:62005CJ0168:NL:HTML.com/sol3/papers.juridat.europa.11. 626 = RCJB 1981. Van Hopplynus.europa. nr. 1344 = TBH 2007. Audi NSU t. Unamar. KLEINHEISTERKAMP.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111103-3 = RW 2011-2012. HvJ C-168/05.N.0613. RW 2010-2011. Ingmar. Wel zal een arbitrage-overeenkomst gepaard aan een keuze van een buitenlands recht in materies waar er regels zijn van bijzonder dwingend recht met voorrang op het toepasselijke recht. Dat er in het kader van het geschil ook regels van openbare orde relevant zijn (bv.fgov. mededingingsrecht). 889 n. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t. HvJ 26 april 2012 in C472/10. 28 juni 1979. MERTENS. 539 = JT 1979. 14 januari 2010. 332 n. Dat zien we met name bij arbitrage-plusrechtskeuzebedingen in concessie-overeenkomsten die onder de wet van 1961 vallen: volgens de cassatierechtspraak is de arbitrage-overeenkomst geldig voor zover de arbiters verplicht worden die Belgische wet toe te passen87. KRINGS = RW 1980-81.do?uri=CELEX:61998CJ0381:NL:HTML. nr.cfm?abstract_id=1496923. R. over de conformiteit met het EU-recht van de verplichting de Belgische agentuurwet toe te passen bij keuze van het recht van een andere lidstaat die ook de Agentuurrichtlijn heeft omgezet.just.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 n) Niet-arbitreerbaarheid Een arbitrage-overeenkomst is niet werkzaam als het geschil niet vatbaar is voor arbitrage. D. Adelin Petit NV. VANDER ELST. 3 november 2011. Eerder Cass.just. in beginsel de nietigheid van de op voorhand (d.eu/LexUriServ/LexUriServ. Betalingsdiensten). 86 O. werd overigens wel beslist door het HvJ in C-381/98.0430. voor het rijzen van het geschil) gesloten arbitrage-overeenkomst meebrengen (idem voor een bevoegdheidsovereenkomst.a. http://jure. Pas. 1646 n. 5 april 2012. Nietigheden en niet-tegenwerpelijkheden ter bescherming van derden a) Actio pauliana instrumenten voor elektronische overmaking van gelden. C. 21 . tenzij deze geldig is onder Europees of internationaal recht met voorrang op het interne recht). 37 § 1 lid 3 W. Hetzelfde geldt voor een agentuurovereenkomst88. 1087 n.europa. 6. heeft het Hof van cassatie een prejudiciële vraag gesteld89. MERTENS “Over de arbitreerbaarheid van concessiegeschillen” = RABG 2011. 91 Cass.i. An HANSEBOUT." The Impact of Internationally Mandatory Laws on the Enforceability of Arbitration Agreements" (2009): http://papers. Bibby Line. Pas. 89 Cass. in casu een bevoegdheidsbeding met keuze voor forum in Zweden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120405-2. is niet voldoende niet om de arbitrage-overeenkomst nietig te maken. D. 16 november 2006. I 1260 concl.10. 90 Cass. RW 2008-09. 87 Cass. intussen vervangen door art. L.eu/LexUriServ/LexUriServ. Sebastian. MERTENS. C. Cass. http://eurlex. Het beding is wel geldig wanneer voldoende waarschijnlijk is dat de Belgische regels wel zullen worden toegepast90 en welicht ook wanneer wordt vastgesteld dat het toe te passen vreemde recht een gelijkwaardige bescherming biedt als het Belgische recht91.do?uri=CELEX:62010CJ0472:NL:HTML. Zie algemeen en rechtsvergelijkend over deze vraag J. “Handelsagentuur en arbitrage”.eu/LexUriServ/LexUriServ. 303 n. http://eur-lex. http://eurlex.juridat.N. Mostaza Claro. http://jure. November 2011.fgov. 2 februari 1979. Invitel. I 634. Dat de agentuurrichtlijn zelf ook van bijzonder dwingend recht is. 88 Cass.

De rechter die aan de overeenkomst de gevolgen toekent die deze volgens hun uitlegging ervan heeft.n. 27 april 200693. aansprakelijkheid wegens medeplichtigheid aan fiscaal misdrijf – Cass. bewijskracht van akten (foi due aux actes).q. Het arrest is met name problematisch voor vierden wiens rechten afgeleid zijn van de derde-medeplichtige (bv. Deze leer verhindert de rechter niet om conform art. noot J.W. I. 1156 BW voorrang te geven aan de gemeenschappelijke bedoeling van partijen boven de letterlijke bewoordingen van een document – zij het dat die gemeenschappelijke bedoeling in beginsel in die akte moet gezocht worden en niet daarbuiten (behoudens wanneer bewijs tegen akten mogelijk is volgens art. dat het herstel in natura van de onrechtmatige daad van de derde-medeplichtige (bv.b. de gevolgen : zie mijn bijdrage “Een aanvechtbare constructie. schendt de verbindende kracht van de overeenkomst niet (vaste cassatierechtspraak). Deze stelling kan m. de kredietverlener van de derde die een hypotheek heeft genomen op het goed. DABIN. RW 1964-65. 1135 en de uitlegregels (1156 en v. anterioriteitsvereiste van schuldvordering t. 1341 BW).html b) Nietigheid ingevolge derde-medeplichtigheid ? Bij vervreemdingen in strijd met een geldig bedongen conventionele onvervreemdbaarheid gaat het niet om een dergelijke nietigheid. maar niet kan leiden tot een automatisch terugkeer van de goederen met miskenning van mogelijke rechten van anderen. De derde-medeplichtigheid is immers een toepassing van art. 1554 = Pas. 92 Zie reeds Cass. W. 1965. BW). andere schuldeisers van de derde). niet gevolgd worden. 1382 BW en leidt uitsluitend tot een obligatoire aanspraak tot herstel.be/071_090206_1496.pdf. die weliswaar tot teruggave verplicht. Maar het herstel in natura is nog altijd een verbintenisrechtelijke sanctie. Wel kan de derde een onrechtmatige daad begaan (derde-medeplichtigheid aan wanprestatie) en veroordeeld worden tot herstel in natura92. Verdere uitwerking in Deel II van mijn syylabus op http://storme. 20 maart 2008. 538 = RCJB 1966.b. 7.i. 93 RW 2009-2010. 30 januari 1965. ook als is ze nog niet vastgesteld. die strikt genomen met bewijskracht (force probante) niets te maken heeft. een tweede koper die weet heeft dat het goed eerder aan een eerste koper is verkocht) de vorm zou kunnen aannemen van een nietigverklaring van de overdracht aan de derde-medeplichtige. m.v. Uitlegging a) Algemeen De bepaling van de inhoud en gevolgen van de overeenkomst geschiedt aan de hand van art. maar wel met grenzen aan de uitlegmogelijkheden. De pauliana in het arrest van 9 februari 2006”.be/insolventierecht. de vereisten. aangevochten handeling: het is voldoende dat de schuld c. aansprakelijkheid voordien is ontstaan. wegens bestuurdersfout – Cass. 5 januari 2006. 236 22 . Nochtans stelt een arrest Cass. wel kan in beginsel herstel in natura worden gevorderd en zal bij toekenning daarvan de daartoe veroordeelde derde het goed terug moeten overdragen aan de eerste koper. http://storme. De uitleg wordt wel beperkt door de leer van de zgn. bv. 77.a.

2048 en 2049 B.just.0693. V.Borgtocht .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120206-3. nr.Overdracht van of verlening van licentie op auteursrechten (Art.Dading: art. 95 Cass.10.W. b) Beperkende uitleg bij sommige overeenkomsten Bij sommige overeenkomsten geldt een beperkende interpretatie: . Bv. zie Cass. . http://jure. 6 februari 2012: een dading om een vochtprobleem in een appartementsgebouw in 1985 te regelen dekt niet ook een vochtprobleem dat in 1996 opduikt95. RW 2011-2012. 3 § 1 III Auteurwet). 491. zo uitleggen dat ze niet in strijd is met het mededingingsrecht94.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een van de uitlegregels is “potius ut valeat”: de rechtshandeling veeleer uitleggen in een zin waarin ze geldig is. les Roses.juridat.fgov. 94 Hof Antwerpen 27 oktober 2008. 6 februari 2012. C.M.F. 23 .E. Voor een toepassing.

. 8 februari 2008. We bespreken hier enkel het ontstaan (en de inhoud) van de verbintenis tot herstel. C.N.schending van een subjectief recht. 97 Cass. 24 . 96 Cass.11. 1.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. RW 2011-12. 5 januari 201296).II.schending van de algemene zorgvuldigheidsplicht. 8 februari 200897). Fout a) Foutbegrip algemeen: rechtvaardigingsgronden Men onderscheidt het aspect “onrechtmatigheid” van de daad en het aspect schuld of toerekenbaarheid. Monte dei Paschi. behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld). C. erop te vertrouwen dat de verschafte informatie juist is (Cass. Maar eigenlijk is er ook een derde vorm: .juridat. 5 januari 201298). Banca http://jure.1025.juridat. Wat de onrechtmatigheid betreft is er in beginsel een fout vereist. De schuldgraad kan opzet zijn of nalatigheid. All Car Rent t. c) Waardering van de algemene zorgvuldigheidsplicht * Informatieplichten ? Volgens het Hof van cassatie maakt het verschaffen van onjuiste inlichtingen in beginsel een fout uit indien diegene die de inlichtingen heeft gevraagd. de nakoming en niet-nakoming ervan volgt in het algemeen deel onder V. Overmacht geldt niet als rechtvaardiging voor omstandigheden die binnen de eigen risicosfeer vallen (Cass.1025. gelet op de bijzondere hoedanigheid van de informatieverschaffer.fgov. zelfs indien het om een (onoverkomelijke) rechtsdwaling gaat (Cass. Monte dei Paschi. opnieuw behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld). gerechtigd was. waarbij er traditioneel twee basiscategorieën genoemd worden: . welke dus in de genoemde gevallen in beginsel aanwezig is. 5 januari 2012. Banca http://jure.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. All Car Rent t. 98 Cass. ONRECHTMATIGE DAAD Wie schade veroorzaakt (zie 2°) door een fout (1°) of bepaalde activiteiten of gedragingen (3° tot 5°) is ertoe gehouden de schade te herstellen.fgov.schending van een rechtsnorm die een rechtsplicht (inbegrepen een verbod) inhoudt (in beginsel een wettelijke verplichting of verbod).just.just. tenzij er afwezigheid van schuld is wegens leeftijd of geestestoestand van de dader of wegens overmacht. b) Schuldopheffingsgronden Er is geen schuld bij onoverkomelijke dwaling. 583.11. 5 januari 2012.

A.).just. http://jure.just.just.juridat. maar dit werd gecasseerd omdat de vierde niet medeplichtig was aan een wanprestatie van de derde. 22 juni 200999: de niet-nakoming van een contractuele verbintenis door A jegens B kan ook een fout zijn jegens een derde C die erdoor schade lijdt.fgov. Een toepassing van art. Financiën t. 724 n. 25 . 103 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071221-3 = RW 2009-2010. nr.08. http://www. 101 Cass.fgov. 1 juni 2012.courdecassation. In casu de borg van de huurder. C. 1003. * Schutzwirkung für Dritte ? Cass. in een ander geval had het bestreden arrest wel de fout aangenomen maar beslist dat er geen causaal verband was. http://jure. 102 Cass.just. waarbij een vierde eveneens aansprakelijk werd gesteld. NB. het cassatieberoep werd verworpen op 19 maart 2010102. d) Bijzonderheden overheidsaansprakelijkheid 1° voor fouten van de uitvoerende macht Foutcriteria zijn in beginsel die van het gemeen recht. In een arrest van 29 juni 2012 werd een beslissing gecasseerd. F. indien dit in hoofde van de derde niet gaat om een contractuele schade uit een overeenkomst tussen B en C is A buitencontractueel aansprakelijk jegens C schade is (het gaat hier niet om het geval waar de tekortschietende partij de uitvoeringsagent is van zijn schuldeiser bij de nakoming van een verbintenis jegens die derde.05.F.N.fr/jurisprudence_2/assemblee_pleniere_22/arret_no_9364.F.06.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120601-5.fgov.0082. 1 juni 2012103). .0522.. De formulering gelijk sterk op die van het Franse Hof van cassatie in het arrest Myr'ho van 6 oktober 2006 (Ass.11.juridat. die immers geen contractspartij was van de leverancier100.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090622-12 = NjW 2009. http://jure. C.plén.F. BOONE = RW 2011-2012.0546. .toepassen door de uitvoerende macht van een pas nadien door het GWH ongrondwettig verklaarde wet is geen fout in de zin van art. nu is het genuanceerder. In oudere rechtspraak werd vereist dat de gedraging ook los van het contract een fout uitmaakt. 29 juni 2012. in dat geval gaat het in hoofde van die derde immers meestal om contractuele schade).fgov.omgekeerd kan de overheid een fout begaan door geen gepaste maatregelen te nemen nadat een wet ongrondwettig is verklaard door het GWH – in casu door de afwezigheid van elke informatie aan de belastingplichtigen die een ongrondwettig verklaarde belasting hebben betaald (Cass. 19 maart 2010. M. I.0197. 99 C.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Vormt "discriminatie" een fout buiten de wettelijke discriminatieverboden om ? Zie hoger. Het betrof een zaak waarin de verbonden contractspartij in strijd met een kettingbeding zijn handelszaak had overgelaten aan een derde zonder de exclusiviteitsverbintenis te bedingen waartoe hij zelf gehouden was.fgov. 21 december 2007.F.0457.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120629-2.html.just. 1382 BW. die derde sluit een overeenkomst met een concurrerende leverancier. * Derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. zowel de derde als de vierde werden aansprakelijk gesteld. die aangesproken wordt omdat de huurder door de schuld van de verhuurder in financiële problemen is geraakt.juridat. 21 december 2007101. http://jure. C. nr. 100 Cass.juridat. nr. 1689. 1382 BW: Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100319-3. http://jure.juridat.11.

(EU) nr. Schade en causaliteit a) Tijdstip en wijze van vaststelling en begroting van de schade 104 2 arresten nrs.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-4 = NjW 2011. D. vernietigd of herroepen wegens schending van een gevestigde rechtsnorm".0403. in het bijzonder betreffende economische sancties.just.06.fgov. 3° voor fouten van de wetgevende macht . dan kan men de staat ook aansprakelijk stellen voor een andere fout van de rechter dan degene die tot de intrekking.: de toestand waarin de benadeelde buiten zijn toedoen tegen de litigieuze handeling geen rechtsmiddel kan aanwenden omdat de beslissing zelf ingetrokken is en de gelaedeerde juridisch geen aantoonbaar belang meer heeft om nog te vragen dat de litigieuze beslissing zou worden opzij geschoven. 28 september 2006. 1 juni 2006 en Cass.just. VAN OEVELEN. 183 n.0366. A. 800 n.08.M. I. bevatten een soort immuniteitsbeding krachtens hetwelk de geviseerde “entiteiten” die door sancties getroffen worden daarvoor geen aanspraak op enige vergoeding hebben108. 12 Vo.volgens het Hof van cassatie is de vaststelling door een arrest van het Grondwettelijk Hof in een prejudiciële procedure dat een wetsbepaling ongrondwettig is op zichzelf nog geen bewijs van de fout van de wetgever: Cass.Cass. enz.N. art. . 1726 kritische noot P.R.fgov.fgov. NB.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-2 = RW 2008-9. 296/2011 van 25 maart 2011) betreffende betreffende beperkende maatregelen in verband met de situatie in Libië.V. gewijzigd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-4 = RW 20102011. 25 maart 2010105 : de toestand waarin.beginsel van aansprakelijkheid voor fouten van de wetgever: Cass.09.N en C.juridat. 26 .just. wijziging.0314.07. 227 n. 105 C. Daarmee gelijkgesteld worden: . is de Staat in de regel alleen voor diens fout aansprakelijk als de litigieuze handeling door een in kracht van gewijsde gegane beslissing is ingetrokken. 106 Jaarverslag cass.juridat.N.voorwaarden voor aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht: "wanneer de betwiste handeling van een magistraat het rechtstreeks voorwerp is van de rechtsprekende functie.B. http://jure. Art. 107 C.juridat. Bepaalde Europese regelingen. door het Elfde Protocol. het Comité van ministers van de Raad van Europa in een beslissing heeft vastgesteld dat de litigieuze handeling een schending inhoudt van het E. 2008.R. 31 = RCJB 2010. http://jure.M. heeft geleid: Cass.0073. 27 juni 2008106. of van de toegevoegde protocollen. RENDERS. Heeft de beslissing zijn gezag van gewijsde verloren.2° voor fouten van de rechterlijke macht .Cass. 4bis Besluit 2011/273/GBVB van 9 mei 2011 betreffende beperkende maatregelen tegen Syrië.N. nr. C. voor de wijziging van het E. 2. 5 juni 2008104 iz.V. POPELIER “De zorgvuldige wetgever en de gekwalificeerde fout: een overvloedig respect voor de beleidsvrijheid van de wetgever”. 10 september 2010107. 108 Bv. . 204/2011 (zoals gewijzigd door Vo. een ervan op http://jure.

4 maart 2010114).just.fgov.09.fgov.F. nr. 1° Vaststelling van de schade(-elementen) De vaststelling van het bestaan en de elementen van deze schade dient te gebeuren op het ogenblik van de niet-uitvoering van de verbintenis (Onder meer Cass. 143.C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120525-3.. 109 C.0478.fgov. AR P. 27 .11.. omdat de rechter daarmee niet wettig had beslist dat die persoon persoonlijk schade had geleden (over eventuele schade van de zuster is geen uitspraak gedaan). 2322 concl. http://jure. Cass. 1996.F.0173. 15 mei 2008112: deze dient te worden beoordeeld volgens het tijdstip van beëindiging van de handelsagentuur: latere feiten mogen in beginsel niet in aanmerking worden genomen. Vgl.N. 247.. 1996.0092. 2007.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-6.11. http://jure. hoewel zij vreemd zijn aan de onrechtmatige daad. C.N. 1993.juridat. Cass. 1993.F. nr.1089.just.just. 1987-88. A. A. http://jure. 522.C. 113 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2005112210 = Arr. 2001. maar toch de economische waarde van het slachtoffer en derhalve de schade die het slachtoffer lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid. C. Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4 = RW 201213. 2 feb.10. 70. die verongelukte. nr. RW 2011-2012.F.. 14 dec.C. AR 7100. 112 Cass.05.0494. 96 111 Zie ook Cass. Bij de beoordeling van de schade mag de rechter geen rekening houden met gebeurtenissen die na de fout hebben plaatsgehad en geen betrekking hebben op deze fout en de schade.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4.just. De SWAEF.juridat. A. AR 6582.. Toepassing op de uitwinningsvergoeding van de handelsagent: Cass. beïnvloedt.95. P.0173. De vraag is dus of dit een ommekeer in de rechtspraak inhoudt ? 2° Begroting van de schade in geld De begroting ervan gebeurt naar het tijdstip dat dit van het effectieve herstel ervan zo dicht mogelijk benadert. eerder Cass.fgov. 2 mei 2001.fgov. Cass. AR C.N.C.just... 23 april 2012. Eerder Cass. 139. 15 mei 2008. 114 C. waardoor de toestand van de benadeelde zou verbeterd of verergerd zijn (Cass.09. 25 mei 2012.g. nr. 22 november 2005.. http://jure. A.fgov. dit is praktisch naar het tijdstip van de uitspraak ‘Cass. aangezien die weliswaar niet belet dat het slachtoffer een economische waarde behoudt en derhalve niet verhindert dat hij schade lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid.just. een vergoeding kreeg toegewezen (althans de verzekeraar). 1397.05.juridat. 15 feb.0963. 15 februari 2011110) (in casu verbetering van de toestand van de weduwe door het inkomen van de nieuwe partner)111.. AR C.N. In een arrest van 23 april 2012 evenwel beslist het hof van cassatie dat de rechter bij de bepaling van de schade wel “rekening moet houden met gebeurtenissen die. A. nr.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 We behandelen dit zowel voor de verplichting tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad als voor die tot schadevergoeding wegens niet-nakoming van een verbintenis. 110 P. 22 juni 1988.00.juridat. In dat arrest werd een beslissing verbroken waarin een persoon met handicap die gratis hulp ontving van zijn zuster. P.0274.juridat. 2007.1703. en vervolgens gratis hulp ontving van zijn andere zuster.C.. de hierdoor veroorzaakte schade beïnvloeden”113 – in casu een brugpensionering die het afsluiten van de beroepsloopbaan van het slachtoffer met zich meebrengt. http://jure.juridat. http://jure. 4 maart 2010109).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120423-2.

117 Cass.N.just. C.F. 118 Vgl.1314. 2 februari 2011.11. 23 september 2011.F.0963. 28 .F. Aldus sluit het feit dat de pathologische aanleg van de schadelijder tot de schade heeft bijgedragen.juridat. met name doordat precies dezelfde gedraging ook niet foutief kon plaatsvinden en dan toch dezelfde gevolgen zou hebben gedaan. nr.10. 28 mei 2008.juridat.i.juridat.0638. “INUS”) (bv.0018. Cass. 25 maart 1997.0451.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20051122-10 = Arr. leer van het rechtmatig alternatief117 .fgov.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110923-2. zelfs zonder de fout.de verleden schade moet begroot worden op het ogenblik van de uitspraak (en kan niet door kapitalisatie bepaald worden).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071219-14 = JLMB 2010. 119 Cass. http://jure.juridat. behalve wat de gevolgen betreft die zich hoe dan ook.fgov. en Cass.just. zoals Cass. d.fgov. C. P.a. Cl.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091023-2 = RW 2011-2012. zouden hebben voorgedaan119 . 2006 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2008121811 = JLMB 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-5. WEYTS “Het leerstuk van de voorbeschiktheid tot schade als loutere toepassing van de regel van integrale schadeloosstelling”.juridat.fgov. 116 I. 115 Cass.F. RW 2012-2013.just. B. b) Criteria causaal verband Zoals bekend huldigt de Belgische rechtspraak de leer van de “equivalentie van alle oorzaken”: een foutieve gedraging of ander feit is oorzaak van de schade indien zonder de fout de schade zich niet zou hebben voorgedaan. http://jure. 23 oktober 2009.just. http://jure. voor zover dit door de partij wordt gevorderd.07. C.de toekomstige schade kan door middel van kapitalisatie begroot worden. 18 december 2008 nr. P.10. de verplichting niet uit om die schade volledig te vergoeden.O8. 2322 concl. Meestal komt het er wel op neer dat de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde moet zijn voor de schadeverwekkende gebeurtenis (die een voldoende zij het niet noodzakelijke oorzaak is van de concrete schade) (zgn. P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20080528-8 = RW 2011-2012.0226.fgov.F.just. De SWAEF. 19 december 2007.07.fgov. Hij moet daarbij echter wel het volgende eerbiedigen115: .just. I 161 (alternatief aanvaard) en Cass. Pas. 2005 (alternatief aanvaard) met arresten waarin het alternatief werd verworpen. P.fgov.05.g. mits hij de reden aangeeft waarom hij de door de schadelijder voorgestelde berekeningswijze niet kan aannemen en tevens vaststelt dat de schade onmogelijk anders kan worden bepaald116. 1669. Eerder Cass.just. Parmentier. de zgn. Daarbij gaat men uit van de schade zoals ze zich heeft voorgedaan. nr. http://jure. d.juridat. http://jure. nr. 17 februari 2012. De rechter mag de schade naar billijkheid ramen. http://jure. P.juridat. C. 22 november 2005. http://jure.F. 300 n. het ongeval is een voldoende doch geen noodzakelijke voorwaarde voor het overlijden. . daarvoor bv. Cass.0744. de schade die nog zal geleden worden ten gevolge van de onrechtmatige daad.Tenzij de beslissing op dat punt uitgesteld wordt moet de rechter op dat ogenblik ook de toekomstige schade begroten. Het hof van cassatie ziet erop toe dat de rechter daarbij de vergelijking niet maakt met een niet-foutieve situatie die in enig ander opzicht verschilt van de concrete gebeurtenis zoals ze zich heeft voorgedaan118 . 530. van de schadegebeurtenis.1601.i. Het causaal verband kan ontkracht worden door aan te tonen dat zonder de fout de schade zich ook in concreto zou hebben voorgedaan.07. en de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde voor het ongeval).

C. nr. 22. De Swaef.10. in casu over het decreet van 5 juli 2000 van de Franse Gemeenschap houdende de regeling inzake verlof en disponibiliteit wegens ziekte of invaliditeit van sommige personeelsleden uit het onderwijs. 1209. Voorbeelden van niet-vergoedbare schade: . ook Cass. 1382 BW die leidt tot gelijkschakeling van situaties van werkgevers uit privésector en overheidssector. 124 Cass. nr.F. Zie ook Cass.0569. Cass. 9 januari 2006 en 12 november 2008. C.09. het invaliditeitspensioen dat een werkgever uitkeert na vervroegde pensionering van een werknemer die ten gevolge van de fout van een derde arbeidsongeschikt is geworden (Cass. nr. 137/2007 van het GwH 7 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie van art.F. 62. 7 februari 2011.i.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090630-5 = RW 2010-2011. http://jure.just.de kosten die de overheid lijdt door de toekenning van ziekte. nr.0332.05. p. Rb. nr. andersluidende conclusie A. http://jure. http://jure. DE KEZEL. Dat laatste is een rechtsvraag. 120 RW 2007-08.fgov.0318.juridat. http://jure. vgl.0105.just.F. . de foutloze aansprakelijkheid voor zwakke weggebruikers krachtens art. 710.de uitkeringen van zgn. . Arr. AR C.juridat.. 30 juni 2009123) (zie eerder al de gevallen van Cass.0007.. NB. tot toepassing van de cassatie-arresten van 2001 ook in de privésector. Communauté française.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. P.N. 9 januari 2006. in het bijzonder de uitkering van levensverzekering bij overlijden van de verzekerde. eerste middel. t. http://jure. 12 november 2008.of invaliditeitsverlof aan een personeelslid125. 26 mei 2009122 en Cass.0113. 14 mei 2012. 125 Cass.juridat.1773. 18 september 2007120.just.just. iemand moet overgaan tot de nakoming van een wettelijke of contractuele verplichting.fgov. Antwerpen 26 april 2011. 622. geen vraag van bewijs: Cass.10.juridat. . 29bis WAM)121. dergelijke schade is in beginsel vergoedbare schade. tenzij de ratio van de rechtsregel die de genoemde verplichting oplegt erin bestaat dat die kost definitief ten laste te blijven van de aldus verplichte persoon. 29 . 122 RW 2009-2010.07. C. 121 Cass.fgov.fgov. 18.08.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) “Doorbraak” causaal verband door juridische oorzaak Sinds de cassatie-arresten van 19 en 20 februari 2001 ("loondoorbetalingsarresten") zit het Hof van cassatie terecht op het spoor van de schade: wanneer ingevolge de fout van een ander. C. 123 Cass. P.F.just.1531.08. 2 maart 2012.g. 2008. 14 februari 2011.F. Hetzelfde geldt wanneer de schade niet door een fout wordt veroorzaakt. sommenverzekeringen. 19 maart 2010. Cass. nr. brengt dat laatste niet met zich mee dat het causaal verband met de fout zou doorbroken zijn. 30 juni 2009.09. RW 2012-13.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120514-7. nr. Jaarverslag Cassatie 2010. 19 maart 2010124).de niet door arbeidsprestaties gecompenseerde kost van de doorbetaling van een invaliditeitsuitkering aan een contractueel personeelslid wat betreft de periode na de beëindiging van de contractuele duur126. maar een andere aansprakelijkheidsgrond (bv.N. d. Juristenkrant nr.N. S. Arr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100319-5. 22. L. Arrest nr. 987 = RW 2010-2011. 997.de rente die de openbare werkgever wegens gedeeltelijke invaliditeit betaalt naast het loon (loon waarvoor men tegenprestatie ontvangt)127.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20110207-4.juridat. 204 = Jaarverslag cassatie 2009.fgov. nr. 2006. 126 Cass. E.

N. .0569. meer bepaald kosten van de deskundige aangesteld door die verzekeraar129. VAN OEVELEN. BOCKEN in NjW 2007.F.just.07. precies omdat dat recht een eigen rechtsgrond heeft. Veurne 11 april 2011. In het IPR is dit een vraagstuk van buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (toepassing van de conflictregel uit de Rome-II-Vo. 2008. 741. Hier is omgekeerd de mogelijkheid van subrogatie een indicatie dat het om een vergoedbare schade gaat (ook al vallen de suborgatoire vordering en de aanspraak uit vgeroeiding niet samen).10. RW 2012-13. RW 2010-2011.10. 27 november 2007.juridat. nr. Rb. C.fgov.. 2 maart 2012. 12 november 2008.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20120302-3. C. 131 Cass. 21 september 2009128.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. 1717 n. nr. 130 Cass.0569. C.just. wanneer een derde de in bewaring gegeven goederen bedrieglijk verkrijgt. http://jure. Cass. is dit voor de bewaarnemer een vergoedbare schade131. 23. 627. .08.zo een bewaarnemer krachtens de bewaarnemingsovereenkomst de bewaargever moet vergoeden. NB. 2 maart 2012.). Omgekeerd zal een pensioen of levensverzekeringsvergoeding uitgekeerd naar aanleiding van een schadegeval.de schade ingevolge arbeidsongeschiktheid van een personeelslid voor zover die door de eigen schuld van het slachtoffer werd veroorzaakt. is daarentegen in beginsel wél een vergoedbare schade130. d) Samenloop en co-existentie: beperking buitencontractuele aanspraak voor contractuele schade 1° De beperking van de samenloop en co-existentie Dit handelt over de vraag of men schadevergoeding wegens onrechtmatige daad kan vorderen van een contractspartij of een persoon die door de contractspartij voor de uitvoering is ingeschakeld.just. 722. 437. 129 Pol.fgov.F. Bv. 21 september 2009. nr. besproken door H. RW 2012-13.F. Huidige stand van de rechtspraak wat de samenloop tussen dezelfde partijen betreft: Cass. Voorbeelden van vergoedbare schade: .fgov. . 29 september 2006132. brandweer. 132 RW 2006-07. 128 Cass. Het arrest concentreert zich enkel nog op de afwezigheid van contractuele schade en vereist geen afwezigheid van een contractuele fout meer. Zie de bespreking bij voordeelsafdracht infra. nr.juridat. AR P. 710.juridat.De schade die erin bestaat dat de werkgever tijdens het doorbetalen van de arbeidsongeschikte werknemer diens arbeidsprestaties moet missen.de kosten voor de vaststelling van de schade gemaakt door de rechtsbijstandsverzekeraar. AC. argument uit beperking van de subrogatie cassatie neigt naar parallellie). niet moeten worden aangerekend (in mindering gebracht) op de schadevergoeding. 30 .1531. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090921-1 = Jaarverslag cassatie 2009.0245. Antwerpen 26 april 2011. http://jure. 127 Cass.schade geleden door de uitoefening van bepaalde taken van openbare dienst blijven in beginsel ten laste van die overheid. blijft definitief ten laste van de werkgever (Cass.

dan heeft de koper c. Traditioneel geldt dat aanspraken uit onrechtmatige daden die tevens een strafbaar feit uitmaken. 2° Toepassing bij derden (geen coëxistentie) en gevallen die buiten die beperking vallen (wel coëxistentie) De uitsluiting van een buitencontractuele aanspraak in de genoemde gevallen geldt niet enkel voor aanspraken jegens de contractuele wederpartij. aannemer enz. ook mogelijk zijn voor contractuele schade. Hof Antwerpen 18 mei 2009.just. 2012. * Geen beperking van passieve coëxistentie (schuldenaar jegens meerdere schuldeisers) Op de eerste plaats speelt de beperking natuurlijk niet ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de opdrachtgever van de nalatige partij – zo kan een lasthebber zich voor fouten die hij in de uitvoering van de lastgevingsovereenkomst zou hebben begaan.q. Zie ook Cass. T. P. PHANG “Over de rechtsverhouding tussen elektriciteits. 21 oktober 2010. 16 n. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120308-13. bouwheer géén buitencontractuele aanspraak op de wederpartij van zijn wederpartij (zelfs al zou die niet gelden als uitvoeringsagent) omdat hij een contractuele aanspraak heeft verworven (zie de bespreking van die gevallen verder infra bij overgang van schuldvorderingen)136.M.) alsook wanneer de bouwheer de eigendom verwerft van zaken geleverd door de leverancier van de aannemer en daarmee ook diens aanspraken op de leverancier. M. De juiste omvang van die categorie is niet zo duidelijk bepaald. Limb. 2427 = NjW 2908.cass. 8 maart 2012. 27 november 2006133 (Gaselwest) a contrario: de regel van uitsluiting van buitencontractuele aansprakelijkheid wegens samenloop geldt niet voor “reglementaire” rechtsverhoudingen. en bij aansluiting op het hoogspanningsnet. Roeselare 18 februari 2010.m A. en de daaraan verbonden rechtsgevolgen op het vlak van de aansprakelijkheid”. A.Vred. I.. of een bestuurder van een rechtspersoon niet voor 133 Arr. 137 Voor een toepassing op een syndicus van een V.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sommigen spreken van een koerswijziging. T. 2012. 135 Vred. 29 n. 1257 n. is het enkel een terechte kleine herformulering.11. In een dergelijke reglementaire rechtsverhouding gelden de regels van de buitencontractuele aansprakelijkheid: volgens sommige rechtspraak kan daarvan bovendien weliswaar bij wetskrachtige norm worden afgeweken. VANHELMONT.Vred. maar niet door middel van een louter reglement135 (wel door middel van een afwijkende overeenkomst.E.juridat. maar ook jegens diens ‘uitvoeringsagenten”. BOONE = RABG 2007.0027.N. VAN OEVELEN.maatschappijen en hun afnemers en het samenloopverbod in deze verhouding”. waartegen de voorziening in cassatie verworpen werd door Cass. Sinds de liberalisering van de elektriciteitsmarkt betreft dat niet meer de rechtsverhouding met de elektriciteitsleverancier s. L. nr. Wanneer de koper van een zaak met de eigendom ook een aanspraak verwerft op de contractspartij van de verkoper (diens leverancier.i. wat dan wel de toestemming van beide partijen vereist). 134 Zie behalve de aangehaalde annotatie van L. 323 v. PHANG o. http://jure. 136 Zie bv.: Cass. 316 n. 2012. VAN OEVELEN. “Het reglementair karakter van de rechtsverhouding tussen de distributienetbeheerder voor elektriciteit en de afnemer.s. Rl.fgov. NV Lappland / Trevi 31 . niet op die “immuniteit” beroepen ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de lastgever137. maar enkel nog die met de distributienetbeheerder bij aansluiting op het laagspanningsnet134.

08. Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht. 32 . C. e) Weerkaatsingsschade Een vennootschap is gerechtigd om schadevergoeding te vorderen van een derde door wiens fout het vennootschapsvermogen werd aangetast. niet voor dezelfde schade een aanspraak zou kunnen hebben uit onrechtmatige daad jegens de derde die medeplichtig is aan die wanprestatie142 (tenzij die derde een uitvoeringsagent is).juridat. http://jure. 25 oktober 2012.fgov. C.precontractuele aansprakelijkheid138. 139 Cass. LMABRECHT. kan hij het exoneratiebeding in de overeenkomst met de huurder niet tegenwerpen aan een derde-schadelijder (in de veronderstelling dat diens schade nietcontractueel is)141.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120223-5 = RW 2011-2012. PARREIN = TRV 2012. L. 140 RW 2009-2010.09. In bepaalde gevallen kunnen zij wel namens de vennootschap vorderen ten bate van de vennootschap.juridat. 1384 BW. http://jure. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101004-1.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20121012-3. C. 2009.0079. nr. 102. zolang het geen louter contractuele schade is143. http://jure. * beperking van actieve coëxistentie (schuldeiser met aanspraken jegens meerdere schuldenaars) – wanneer speelt die niet Wanneer een verkoper na verkoop een onderaannemer inschakelt om de goederen te verpakken in kleinere hoeveelheden (en deze daarbij fouten maakt).just. http://jure. 23 februari 2012. J&T Autolease.11. is die onderaannemer geen uitvoeringsagent vlg. 1184 n. in V. VANANROYE “Aandeelhouders hebben geen zelfstandig vorderingsrecht voor afgeleide schade”. 12 oktober 2012. 142 Cass. 138 Hof Gent 13 febriari 2012. 143 Zie verder S.just. J.0632. STIJNS & F. Hof Gent 24 januari 2008140. Wanneer de verhuurder van een gebrekkige zaak aangesproken wordt door een derde op grond van art. nr.12.fgov.11.N.juridat.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F- 20121025-9. DAOR nr. 144 Cass. 319 n. 206. De contractuele schuldenaar kan zich ook niet op die immuniteit voor buitencontractuele aansprakelijkheid beroepen jegens de bestuurders van de vennootschap waarmee de overeenkomst is gesloten. 4 oktober 2010. 1658 n. f) Verlies van een kans services.N. een buitencontractuele aanspraak is dus mogelijk (een "rechtstreekse" contractuele niet).0459. SAGAERT & D.just. C. p.F.0692. Deze beperking geldt niet voor andere schade die de aandeelhouders zouden lijden. Verder houdt de regel ook niet in dat een schuldeiser die een contractuele aanspraak heeft jegens zijn wederpartij wegens contractuele wanprestatie.fgov. Voor deze schade aan het vennootschapsvermogen komt aan de aandeelhouders geen zelfstandig vorderingsrecht toe144. “Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk”. In die gevallen kan er een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn ook al is de schade tevens een contractuele schade. voor zover die een eigen schade hebben geleden139. nr. WERMOES 141 Bv.just. 78 v. VAN LIEMPT.0558/F. Cass.fgov. F.

just.just.09.0190. JAFFERALI. Zie bv. Het leerstuk is aansprakelijkheid. RW 2012-13.fgov.just. proportionele causaliteit). 1 april 2004 is er terug duidelijkheid door de arresten Cass.hangt ervan af wat men vordert ! Vergoeding eisen voor verlies van een kans veroorzaakt door de fout is iets anders dan vergoeding vorderen voor een schade die met een bepaalde graad van waarschijnlijkheid is veroorzaakt door de fout .fgov.N.0433. 314. C. maakt evenwel nog niet elke schade tot onrechtmatig voordeel151. JT 2012. 86ter Auteurswet en analoge bepalingen voor andere rechten (bespreking infra). Hof Antwerpen 28 september 2009.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Na twijfels door het “zwavelzuurarrest” van Cass. 660 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100315-3 = NjW 2010. 530. http://jure. 530.F. maar zelfs geen relevant element voor de vaststelling van het causaal verband (Cass.08. C.juridat. 257 inzake een tekortkoming door een advocaat. JT 2012. I.F. 151 Cass. RW 2008-9. 147 C.juridat..148.juridat.fgov.fgov. 795 n. JT 2012. 148 Voor toepassingen zie onder meer Hof Brussel 20 december 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-8. 13 januari 2010153).0145. want er is geen bewijs van dergelijke schade in causaal verband met de fout.09. BOONE. Pas op: . p.0121. 5 juni 2008145 en Cass. 535.0705.N . 1713. 4 november 2011. SABAM152: verbreking van arrest dat bovenop de gederfde inkomsten (normaal tarief”) ook nog het extra-tarief van 25 % had toegekend. i) Beperking tot voorzienbare schade ? Bij buitencontractuele schade is de voorzienbaarheid niet enkel geen vereiste. h) Bij inbreuken intellectuele rechten Cass. Een andere vraag is of de houder van het auteursrecht een recht heeft op voordeelsafdracht – zie art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090513-2 = RW 20112012. « L’intérêt légitime à agir en réparation . toepasselijk zowel bij contractuele149 als buitencontractuele g) Onrechtmatig voordeel Geen vergoeding is verschuldigd voor schade die bestaat uit het wegvallen van een onrechtmatig voordeel150.Une exigence illégitime? ». Zie verder onder meer R. 4 november 2011. 1382 BW. JT 2012. 152 P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100113-1 33 . 153 P. 149 Bv.juridat.09. 17 december 2009146 alsook Cass. http://jure. 15 maart 2010147.. . nr.just. http://jure.i.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-7 en nr.just. 660 n. TBH 2012. 1466.09. http://jure. Hof Luik 25 oktober 2011. 253 et s.0199N. http://jure.N.fgov. BOONE = RW 2011-2012.07. Lierman 146 2 arresten van dezelfde datum. j) Eigen fout schadelijder – beperking aansprakelijkheid wederpartij 145 nr. 150 Cass. C. I.gaat nog steeds niet zover als een volwaardige proportionele aansprakelijkheid (d.juridat. NjW 2010. dit kan niet op grond van art. 13 mei 2009. Het loutere feit dat de schadelijder zich in de onwettigheid bevindt.

04. 155 Cass.just.0299. P.fgov. 2006. 2004. zo worden overlevingspensioenen en uitkeringen van sommenverzekeringen (andere dan schadeverzekeringen) niet aangerekend156 (en leidt de uitbetaling ervan ook niet tot subrogatie). 154 Cass.fgov. en worden vervolgens de door het slachtoffer ontvangen uitkeringen op zijn aandeel toegerekend (Cass. 7 sept. Cass. worden in mindering gebracht op de schade.07. http://jure.05.0315. Cass.just.. tenzij de schade zich ook zonder de fout zou hebben voorgedaan155. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-7. pathologische aanleg) evenwel niet tot een vermindering van aansprakelijkheid.F. Arr.N.. Arr2007. 2 december 2009. AR P. 3. RW 2011-2012. http://jure.10. Cass. zie infra de bespreking van de verdeling van de draagplicht. AR P. 156 Onder meer Cass. 1903. zie hieronder) ten laste gelegd van de in het ongelijk gestelde partij. 2 februari 2011. 1017 I GerW worden de gerechtskosten (inbegrepen de rechtsplegingsvergoeding. De eigen fout kan ook bestaan uit het niet beperken van de schade (maar het niet beperken is niet per se foutief).fgov. Indien het slachtoffer mee aansprakelijk is. 16 maart 2006. 34 . 16 februari 2011.10. http://jure.10. Vervanginkomsten wegens arbeidsongeschiktheid worden in beginsel wel toegerekend. behoudens bijzondere wetten.N. 15 februari 2011. dient eerst de aansprakelijkheidsverdeling te worden toegepast.0426. voor wat betreft een overlevingspensioen.. P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110202-2. AR C. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110216-7.juridat. Anders dan de fout van het slachtoffer die tot de schade heeft bijgedragen leidt een nietfoutieve voorbestemdheid tot schade (zelfs een zgn. Voor de criteria voor de inperking/verdeling van de aansprakelijkheid.N.N. 16 februari 2011154).just. 2 december 2009157). 157 Cass. 2004. 384. P. Arr.De "eigen fout" leidt tot een verdeling van aansprakelijkheid. 2007.1244. 4 sept.1601. De eigen fout van de primaire schadelijder heeft ook gevolgen voor de aansprakelijkheid jegens een secundaire schadelijder voor “weerslagschade” in het bijzonder familieleden): de aansprakelijkheid van de aansprakelijke is jegens hen evenzeer beperkt als jegens het medeschuldige primaire slachtoffer zelf (Cass. nr. 386.1232.juridat.F. Dat geldt niet voor voordelen die geacht worden een zelfstandige rechtsgrond te hebben. nr. k) Voordeelstoerekening Voordelen die de schadelijder door de onrechtmatige daad verkrijgt.juridat. 156. Bijzondere regeling rechtsplegingsvergoeding) a) Tenlastelegging procesaansprakelijkheid (gerechtskosten en Volgens art.

2 september 2004 dat de verhaalbaarheid op materieelrechtelijke grondslag uitbreidde. “De rechtsplegingsvergoeding in procedures inzake intellectuele rechten: een sui generis-regime?”. die de Richtlijn Betalingsachterstand omzette. hij kan maar moet niet verdelen wanneer beide partijen gedeeltelijk in het ongelijk zijn gesteld159). deel van de schade bij contractuele of buitencontractuele aansprakelijkheid.de regels inzake schadevergoeding bij inbreuken op intellectuele rechten. niet behandeld door GW Hof.fgov. RW 2008-9. Cass.0073. 946 v.F. 160 nr. onder meer ook wanneer de eis slechts ten dele wordt toegekend. VAN OEVELEN.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Deze bepaling maakt het mogelijk de kosten om te slaan indien een partij gedeeltelijk ongelijk krijgt. RW 2010-2011. in het bijzonder de Handhavingsrichtlijn van nr. Hint van het GW Hof . Resultaat is dat er wel een opdeling blijft: 1° kosten technische adviseurs: gemeen recht (materieel recht). Het is echter de vraag of deze regeling niet strijdig is met supranationale normen in een aantal bijzondere gevallen.0334.b. 158 Hof Antwerpen 31 maart 2010. De aansprakelijkheid voor proceskosten werd dus autonoom geregeld in het GerW (Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV. 5 juni 2008160. 2004/48161.N iz. strafrechtelijk vervolgde.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091218-3. omdat de toegekende aanspraak (na deskundig onderzoek) lager lag dan het bedrag dar verweerder minnelijk had voorgesteld voor de dagvaarding158. 161 Zie voor het laatste J.de Richtlijn Betalingsachterstand. d.. 800 n.i. 159 Zie bv. De wetgever koos met de Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV echter voor een zuiver procesrechtelijke grondslag.08.. 6 van de W. Het Grondwettelijk hof oordeelde in arrest nr. Een arrest van Hof Antwerpen ging – terecht – een stap verder. 182/2008 van 18 december 2008 over de Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen en kosten: de Regeling bleef overeind. De vergoedingen zijn forfaitair en wat de aansprakelijkheid betreft heeft de rechter een ruime marge (bv.just. Die vereisen immers een in beginsel volledige verhaalbaarheid. 4° verworpen voor de cassatieprocedure. 2° kosten advocaten: procesrechtelijke regel voor alle geschillen. Logischerwijze zou bij verbreking in cassatie er wel een schadeclaim op de Staat moeten zijn. Betalingsachterstand van 2 augustus 2002 voor de wanbetaling bij handelstransacties binnen het toepassingsgebied van die wet. http://jure. RW 2011-12. C. die evenwel nog niet in werking is getreden) en dus losgekoppeld van het gemene aansprakelijkheidsrecht. met wijzigingen onder meer bij Wet van 21 februari 2010. 3° lacune in de wet w. 35 .juridat. . C. 18 december 2009. Wat dat laatste betreft: verfijning van de cassatierechtspraak in arrest Cass. zoals met name . Vulex. 572. 1382 BW een eiser tot alle kosten. Dit werd gevolgd door het arrest Cass. DEENE. en veroordeelde op grond van art. b) Begroting De verhaalbaarheid van het ereloon van de advocaat werd voor het eerst ingevoerd in art.07.

bailii.fgov.juridat. Aansprakelijkheid voor zaken en dieren De rechtspraak heeft sedert lang uit de eerste zin van art. 10k van de algemene voorwaarden van DNS inzake domeinnaamgeschillen. Wat dieren betreft.i. Daily Mirror / Campbell-zaak162). . 6 januari 2012. 1954 I 36. 167 Cass. 163 Cass. 168 Kh. I 856. C.0025. voor zover de arbitrage-overeenkomst het niet regelt165 kan hier toepassing gemaakt worden van het gemeen aansprakelijkheidsrecht166.just.pdf). http://jure. advocatenkosten (GwH nr. Pas. schadevergoeding kan eisen m. waardoor elke mogelijke fout van de eigenaar of bewaarder als oorzaak van de schade wordt uitgeschakeld”169.cepina. 164 http://www. / UK.dns. houdt art. met name zgn. 68-1 (http://www. 26 februari 1978. 24 september 1953. 169 Cass. C.Omgekeerd stelt het EVRM grenzen aan de verhaalbaarheid van buitensporige erelonen. Er is evenwel geen aansprakelijkheid bij gebrek aan oorzakelijk verband “wanneer het dier zich niet abnormaal noch onvoorzienbaar heeft gedragen en een fout van het slachtoffer de schade heeft veroorzaakt. 383. 1022 GerW Het gemeen recht (art.F. 1 maart 2012163).org/eu/cases/ECHR/2011/66.html. nr. Pas. 166 Zo Hof Gent 26 maart 2012. . 96/2012)164. succes fees (EHRM 18 januari 2011 in MGN Ltd. zie http://www. 22 maart 1960.pdf.kosten voor procedures voor de Raad van State: de uitsluiting van een RPV aldaar is niet ongrondwettig. art.N. 1384 een objectieve aansprakelijkheid afgeleid van de bewaker van een gebrekkige zaak jegens de schadelijder. vermits de eiser die vernietiging bekomt. 4. 118/2009 van 16 juli 2009). Cepina Nieuwsbrief nr. Aansprakelijkheid voor andere personen 162 http://www. nr. is niet ongrondwettig (GwH nr. 36 . Arr. dat de overheid die als verweerder gelijk krijgt voor de Rad van State slechts vergoeding kan vorderen bij tergend en roekeloos beroep. rolnr.const-court. 1385 BW volgens de rechtspraak een niet weerlegbaar vermoeden van schuld aan de door een dier veroorzaakte schade door de eigenaar van dat dier of ten laste van degene die zich ervan bedient terwijl hij het in gebruik heeft. 1 maart 2012. 1382 BW) blijft intact voor kosten die buiten het toepassingsgebied vallen: .be/upload/files/newsletter68-1.10. Cass.kosten technische adviseurs (supra en Cass. 5. 165 Zie bv. Brussel 20 juni 2008. RW 2011-12.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120106-4. 1986-87.be/nl/juridisch/domeinnaamgeschillen/adr-procedure. aldus kan een eerdere betaling niet eerst op de kosten worden toegerekend168. d) Opeisbaarheid gerechtskosten De gerechtskosten zijn slechts opeisbaar vanaf de veroordeling (uitspraak)167.11.arbitrageprocedures. 706. 7601.v.0425. c) Buiten het toepassingsgebied van art. Cass.be/public/n/2012/2012-096n.

07.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120604-4. 173 Cass.0354. en dus niet de volledige hinder173. voor zover het om onderscheiden erven gaat172. Dat beide erven aan dezelfde eigenaar toebehoren sluit de aanspraak niet uit. 981 = TBBR 2009. maar er moet wel nog steeds aan de net genoemde vereisten voldaan zijn. louter bewaarderschap volstaat niet. noot C. Verz. 4 juni 2012. 8 februari 2010. 171 C. 84. BAEKELAND = T. 2009. Foutloze aansprakelijkheid a) Nabuurhinder 1° Vereisten Cass. 172 Cass. Cass. 1828. noot J. ROGGE.N. T. 3° Sanctie De vergoeding kan ook een herstel in natura inhouden.Cass.2010. http://jure. b) Nieuwe risico-aansprakelijkheden Onder meer de Wet van 13 november 2011 betreffende de vergoeding van de lichamelijke en morele schade ingevolge een technologisch ongeval. Arr. Vergoeding of verbod kunnen enkel de bovenmatige hinder betreffen.0627. 174 Cass. 3 april 2009170: De foutloze aansprakelijkheid wegens nabuurhinder vereist wel steeds "een daad. 953 n. T. 2° Aanspraakgerechtigde De aanspraak wegens burenhinder komt toe aan eenieder die een zakelijke of persoonlijk recht heeft op een erf dat naburig is aan het erf dat de hinder veroorzaakt. DE BIE “Precisering van de compensatie als sanctie in het geval van een bovenmatige burenhinder”. C.just. 2000. verzuim of enige gedraging van de eigenaar van een goed die een naburige eigenaar een hinder berokkent die de gewone ongemakken van het nabuurschap te boven gaat".be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090625-6 = RW 20102011.juridat.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6. http://jure. c) Aansprakelijkheid wegens rechtmatige overheidsdaad Bij gerechtvaardigd optreden van de uitvoerende macht: 170 Arr. 469. Bij hinder door overhangende bomen waarbij het snoeien van overhangende takken geen oplossing is.fgov. 23 november 2000.fgov. RW 2011-2012.F. omdat de bomen toch zouden sterven. kan de rechter het rooien ervan bevelen (wat vervanging door niet bovenmatig hinderende bomen niet verbiedt)174. 25 juni 2009171: Dat de schade aan de buur veroorzaakt wordt door de fout van een derde sluit deze aansprakelijkheid niet uit. 1645 n.juridat.just. DE BIE “Relaas van een verdere afbrokkeling van de evenwichtsleer als objectieve aansprakelijkheidsgrond”.10. 37 .

F.N.just. voordeelstoerekening bij bepaling van contractuele schadevergoeding. (nog) niet absoluut”. Die risicoaansprakelijkheid geldt niet bij tenuitvoerlegging van een beslissing waartegen cassatie is ingesteld177. RW 2007-2008..W. http://jure. 1217 n.06. Daarnaast zijn er andere toepassingen van het “verrijkingsbeginsel”. d) Risico-aansprakelijkheid wegens voorlopige tenuitvoerlegging De tenuitvoerlegging van een nog niet in kracht van gewijsde gegaan vonnis gebeurt op eigen risico (art.W. 176 C.). Ongerechtvaardigde verrijking in het algemeen Hier bespreken we de zelfstandige aanspraken wegens ongerechtvaardigde verrijking. maar geldt minstens voor alle gevallen onevenredige aantasting van eigendomsrechten . 1385. zoals bepaalde regels van contractenrecht (bv.0261. dit betekent ook dat bij een vernietiging van de titel ingevolge verzet of hoger beroep. in casu werd echter beslist dat het plafonneren van de vergoeding op 2500 Euro per afgeslacht dier geen onevenredige last is (Cass.juridat. 1221.schadeplicht bij afslachten van dieren wegens besmettingsgevaar: vereiste evenwicht van de burgers voor de lasten is verbroken wanneer de betrokkene een bijzondere en buitensporige last dient te ondergaan. 1934 BW. S. bezettingsvergoeding na beëindiging van een huurovereenkomst.just. dat recht op interest in het algemeen slechts laat lopen vanaf het ogenblik waarop de accipiens te kwader trouw is). toegepast bv.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100308-6.08.schadeplicht wegens schade veroorzaakt bij huiszoekingen aan de eigendom van een onschuldige eigenaar (niet-beklaagde): Cass. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING 1. 1398 II Ger. 177 Cass. Traditioneel voegt men er als vijfde vereiste aan toe dat de condictio (aanspraak op restitutie) een subsidiaire remedie is (subsidiariteitsdogma). Hof Antwerpen 5 februari 2008. http://jure. Met name is er geen restitutieaanspraak wanneer de verarming en verrijking het gevolg zijn van de toepassing van regels 175 C. maar dit zit reeds vervat in de vereiste van verarming en gebrek aan rechtsgrond. in art.fgov. a) Vereisten Een aanspraak op restitutie bestaat in het algemeen in het geval van 1° een verarming 2° gepaard aan een verrijking van de aangesprokene 3° bij oorzakelijk verband tussen beiden en 4° afwezigheid van een rechtsgrond die dit rechtvaardigt. III. restitutieplicht bij ontbinding alsmede bij uitoefening eigendomsvoorbehoud).fgov. 8 maart 2010176). 17 februari 2005. de onverschuldigd geworden prestaties moeten terugbetaald worden mét interest (waar art.0415.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-1 = RW 20102011. 24 juni 2010175: de vergoedingsplicht is niet beperkt tot die gevallen waarin de wetgever een bijzondere regeling heeft ingevoerd. 38 . RW 2008-2009. LIERMAN “Gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten: wel fundamenteel. 1378 B.

. in de ruime opvatting is die er wel (zoals bij de pauliana). 307 = Pas. cfr. 39 . VAN OEVELEN) verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. 181 Zie de bespreking bij J. BW bij onroerende natrekking). de werkelijke schuldeiser heeft een aanspraak op de ontvanger180. . 180 Dit kan ook een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn. infra. zaaksvorming. Ad 1° verarming Er zijn 2 visies op het begrip verarming: een enge en een ruime opvatting. zij het dat de verrijking maar ongerechtvaardigd is wanneer er geen verbintenisrechtelijke rechtsgrond is voor die verrijking (zoals bv. Cass. bv.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 van contractenrecht178. is er geen onrechtmatige daad. 9 v.belangrijkste toepassing: ontvangen als prestatie: dan onverschuldigde betaling (condictio indebiti. ook wanneer de eiser beschikte over een contractuele aanspraak. nr. inbegrepen kosten gedaan aan het goed van een derde (Verwendungskondiktion). maar er geen vergoedingsplicht is. D.dienst geleverd aan de verrijkte (ook een soort toepassing van de onverschuldigde betaling). RW 2011-2012. 555 v. 45 noot A. Echter kan bij een ongevraagde dienst enkel als verrijking worden beschouwd de kosten die de dienstverkrijger heeft bespaard (men kan echter ook argumenteren dat hier wel een verrijking is. is de verarming niet ongegrond179. Sommige gevallen hiervan zijn wel in het bijzonder wettelijk geregeld (zie met name art. 1994 I 305 = RW 1996-97. 1994. 233 n. die te verkiezen is. of vermenging. in Preadviezen 2012 Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht in België en Nederland. maar deze heeft laten verjaren. In de enge opvatting is er geen verarming wanneer er een tegenprestatie tegenover staat. In de ruime opvatting. BAECK. is er evenwel een rechtvaardiging voor de verarming wanneer men die verarming in ruil voor een tegenprestatie heeft uitgevoerd of er aanspraak op tegenprestatie door ontstaat. zoals de onverschuldigde betaling en de regresaanspraken (lex specialis derogat generali). Leistungskondiktion). Ad 2° verrijking De verrijking kan met name bestaan uit: aa) het ontvangen van een goed of recht op een goed (actiefbestanddeel) . DCFR VII-5:102)181. dan is er nog de verrijkingsaanspraak. “Multi-inzetbaar in het Belgisch privaatrecht: de vordering uit ongerechtvaardigde verrijking”. cc) de vermindering van een schuld 178 Bv. een contractuele verhouding tussen partijen)(zie onder 4°).ander geval: inning van andermans schuldvordering door een schijnschuldeiser: de schuldenaar is bevrijd. (199) 204 v. 179 Geval door Cass. MERTENS “Verrijking zonder oorzaak kan geen substituut zijn voor een wettelijke of conventionele cliënteelvergoeding“.eigendomsverwerving krachtens natrekking. 25 maart 1994 (Arr. Hof Antwerpen 7 januari 2010. Wel is de algemene actio de in rem verso subsidiair aan de bijzondere condictiones. in die zin dat er bijzondere regels gelden voor een aantal gevallen die hieronder nader worden besproken. bb) het ontvangen of genieten van een dienst (inbegrepen de verrichting van een werk en besparing van kosten) .

http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120628-14 = RW 2012-13. C. maar dan gaat het wel om een contractuele aanspraak. zij het uit overeenkomst of eenzijdige belofte (contractuele verbintenis). nv Multimodal Logistics Platform t nv Schenker.11.belangrijkste toepassing: regres.just. 28 juni 2012. 10 mei 2012)183 en in dat geval gaat het om een verrijkingsaanspraak.0707. 59. C.normaal gezien een verbintenis van de verarmde. en sluit natrekking dus een verrijkingsaanspraak niet uit (de verrijking heeft wel een rechtsgrond maar is niet gerechtvaardigd)186.just. Wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. Ad 3° Causaal verband Het causaal verband kan ook onrechtstreeks zijn. Voorbeelden van deze “Eingriffskondiktion”: . die die verrijking en/of verarming wél rechtvaardigt.just.. 186 J. C. http://jure.bezettingsvergoeding verschuldigd door wie een goed bezet zonder recht of titel. Preadviezen 2012. nr.10. infra 3. 10 mei 2012. 22. 183 Cass. een bankgarantie uitbetaald hoewel de valutaverhouding niet bestaat of nietig is.juridat. dd) het gebruik (genot) van een goed.0707. maar deze de verrijking/verarming niet rechtvaardigt.juridat.fgov.N. BAECK. p. Bij aanwezigheid van een rechtsgrond hangt het er dus nog van af of de rechtsgrond van de verrijking er juist toe strekt dat de verrijkte daardoor verrijkt wordt. in die zin dat de verrijking via een derde tot stand komt (bv. 40 . een verbintenis rechterlijke beslissing. is de verschuldigde vergoeding ook een bezettingsvergoeding en geen huur182.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion). RW 2011-2012. 953.N. zie Cass. er is tenslotte géén aanspraak indien de verrijking en/of de verarming een rechtsgrond heeft. 185 Cass. in de valuatverhouding is er aldus een verrijking van de persoon aan wie de garantie werd uitbetaald ten koste van de opdrachtgever van de garantie)184. of een natuurlijke verbintenis. 182 Cass. Zo bv. Ad 4° Afwezigheid van een rechtvaardigende rechtsgrond Er is een aanspraak op restitutie wanneer noch de verrijking noch de verrijking een rechtsgrond hebben185. nr. 10 mei 2012. een (verbintenis uit een) wettelijke bepaling.fgov.juridat.0723. (199) 213 nr. 184 Voor een toepassing. een (verbintenis uit) onrechtmatige daad. Er is echter ook een aanspraak indien er wel een rechtsgrond is. http://jure. 2 april 2009.N.10.fgov. kan de rechter aan de verhuurder (die de ontvangen huur dan moet terugbetalen) een bezttingsvergoeding toekennen (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. Rechtsgronden die de verarming en/of verrijking kunnen rechtvaardigen en daardoor de verrijkingsaanspraak uitsluiten zijn: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. Meer algemeen strekken regels van zakenrecht er in het algemeen niet toe om een verrijking te rechtvaardigen. Wanneer de huur nietig verklaard is wegens overtreding van de woonkwaliteitsnormen. strekken de regels inzake natrekking er niet toe om de eigenaar van de hoofdzaak te verrijken noch om de eigenaar van de door natrekking verloren gegane eigendom te verarmen.

zoals bv.juridat. nr. strekt de solidaire aansprakelijkheid van meerdere schuldenaars er niet toe om de persoon die eerst betaald heeft of tot betaling gedwongen is. Een contractuele verbintenis vormt in beginsel wel een rechtvaardiging voor de verrijking van een schuldeiser. C. maar het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit187 (zie de bespreking hieronder). c) Betaald aan of door een vertegenwoordiger 187 Cass.d.juridat. een tegenprestatie als voorwaarde voor een toezegging (in conditione. Er is geen restitutieplicht wanneer het belang van de openbare orde vereist dat men niet kan terugvorderen. 10 mei 2012. 19 januari 2009. als een waarvan de rechtsgrond later is weggevallen door retroactieve nietigverklaring (condictio sine causa) of een andere retroactieve tenietdoening (condictio causa finita).0707.i. maar daarom niet niet van een derde. Het kan zowel gaan om een prestatie die nooit verschuldigd is geweest (condictio indebiti s.M.0575..just. van een onverschuldigde prestatie is ook de geleverde huurwaarborg bij nietigverklaring van de huurovereenkomst (Cass. Zo bv. Onverschuldigde betaling (1376 BW) a) Verrijking door een prestatie In beginsel geldt de ontvangst van een prestatie zonder rechtsgrond als een verrijking. De restitutieplicht omvat ook de vruchten.fgov. tenzij deze onmogelijk is e.07.s. maar het adagium “in pari causa turpitudinis cessat repetitio” is geen algemeen geldende regel.De wil van de verarmde kan maken dat de verrijking gerechtvaardigd is.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. kan ook het gebruik van een algemene vrijheid (libertas) een rechtvaardiging vormen.N. Vb. 10 mei 2012)188. b) Zonder rechtsgrond . 41 .10. zonder dat aan nadere vereisten moet zijn voldaan. C. 2.Betaling krachtens een vonnis is niet onverschuldigd: Cass. http://jure.N.m.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090119-1. offer calling for an act) . .).fgov. 188 Cass. 16 mei 2002. voor de gehele schuld draagplichtig te maken (vandaar een regresrecht). in welk geval ze bij equivalent (in waarde) dient te gebeuren.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 In beginsel ook een tegenprestatie die niet in obligatione is. b) Gevolgen Zoals bij verbintenissen in het algemeen (zie infra) kan in beginsel restitutie in natura worden gevorderd. http://jure. in het bijzonder niet bij een pluraliteit van schuldenaars.

1241 BW en art. 24 juni 2011191). p. VAN DEN BERGH. bv. Over de betaling aan onbekwamen. B. verbreekt cassatie bv. is de terugvordering maar mogelijk in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. 190 Zie E. werd discriminerend geacht door het GwH194. die door de onbekwame ontlener gebruikt is om zijn kinderen te begiftigen (Cass. TBO 2012. 13 n. VAN DEN BERGH “Over de betaling aan onbekwamen. onder Hof Antwerpen 11 oktober 2004. die terugvordering mogelijk maakte gedurende een jaar. Verbintenissenrecht (2010) p. Gent 23 maart 2010. 17 van het Handvest van de sociaal verzekerde (Wet 11 april 1995). RW 2012-13. Omgekeerd kan een onverschuldigde betaling door een lasthebber door diens opdrachtgever wordne teruggevorderd190. Dit wordt ruim geïnterpreteerd. moet in beginsel worden teruggevorderd van de vertegenwoordigde189. HEEB. 42 . Bij een ontvanger te geoder 189 Zo bv. C. TBBR 2005. terwijl de overeenkomst nietig is: Rb. 1312 BW). 518 191 Cass. een veroordeling tot terugbetaling van een geldsom uit een nietige lening. De afwijkende bepaling van art. De betaling nr. 24 juni 2011. (14) 17 nr. 75 n. 605. Dit beginsel geldt voor sociale zekerheidsuitkeringen volgens art. Verder zijn er een aantal regels die bepalen dat een onverschuldigde betaling die het gevolg is van een vergissing door de solvens en de ontvanger niet wist of moest weten dat het om een vergissing ging. RUTTEN. restitutie en het begrip «voordeel» als bedoeld in art. 1312 BW”. SWAENEPOEL. B. RW 2012-13.De onverschuldigde betaling gedaan aan een vertegenwoordiger die die betaling bevoegdelijk heeft ontvangen. nietigheid. Hoewel de beoordeling hiervan in beginsel tot de bevoegdheid van de feitenrechter behoort. d) Onverschuldigde betaling aan een handelingsonbekwame Indien de overeenkomst nietig is en de schuldeiser tevens onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen. maar ook de vruchten en interest op de som vanav de ontvangst. 7 193 RW 2007-08. De terugvordering is wel niet beperkt tot het geval dat het voordeel nog aanwezig is op het tijdstip van de terugvordering192. n. voor een voorschot betaald aan een makelaar. Omgekeerd is een ontvanger te kwader trouw niet enkel terugbetaling verschuldigd. “Over onerschuldigde betaling en vertegenwoordiging”. S. Hof Brussel 21 februari 2005193: huurder blijft huur betalen aan de hypothecaire schuldeisers ook nadat de huur is beëindigd door de curator van de kredietnemer-verhuurder en zonder dat de hypothecaire schuldeiser dat wist. maar er zijn afwijkende bepalingen in sommige takken van de sociale zekerheid. 103. 174 Ziekteverzekeringswet inzake invaliditeitsuitkeringen. 1221 194 GwH 113/2012 van 20 september 2012. 192 VAN GERVEN & COVEMAEKER. e) Wegvallen van de verrijking en andere beperkingen op de condictio indebiti De prestatie geldt niet (langer) als een verrijking en de condictio indebiti gaat teniet wanneer de ontvanger van het geld intussen in vertrouwen op de betaling zijn titel op de ware schuldenaar heeft vernietigd (1377 II BW).

is de regresaanspraak een contractuele aanspraak (er is dus geen wettelijke regresaanspraak naast de contractuele aanspraak). Voor de criteria van draagplicht bij aansprakelijkheid van meerdere personen. met name als hoofdelijke schuldenaars. We vinden ze ook in bepaalde gevallen waarin meerdere personen gehouden zijn ook al gaat het strikt genomen niet om dezelfde schuld. 43 . schuldenaars in solidum (onvolmaakte hoofdelijkheid) of borg en hoofdschuldenaar (al dan niet hoofdelijke borg.0529. 1378 BW). zie infra Deel V. Deze regresaanspraken wijken af van de algemene regel inzake ongegronde verrijking doordat niet steeds aan de vereiste van verrijking van aangesprokene moet zijn voldaan: . Verhaal heeft diegene die een betaling heeft verricht waarvoor hij niet draagplichtig is in de interne verhouding (of meer dan zijn "aandeel" heeft betaald).just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070118-1 = NJW 2008. doch door die afwijkende regeling ziet men hierin soms veeleer een toepassing van de zaakwaarneming of doet men een beroep op de algemene notie van verbintenis quasi ex contractu. 80. Regres.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 trouw betreft de aanspraak op terugbetaling enkel de som zelf.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion) Hier moet men onderscheiden tussen de regresaanspraken die afzonderlijk geregeld zijn in ons recht en de op de algemene regel inzake ongerechtvaardigde verrijking gegronde regresaanspraak. C. 144. http://jure. de regresaanspraak kan ook bijkomende kosten omvatten waarmee de regresgerechtigde verarmd is. zodat er slechts interest verschuldigd is vanaf de ingebrekestelling zoals bij andere verbintenissen (art. noot G. de subrogatie is immers accessoir aan het regresrecht. A die tot 120 is veroordeeld kan van B en C elk 40 terugvorderen. 2007.05. 18 januari 2007. is het verhaal van degene die meer betaald heeft dan zijn schuld jegens elk van de andere beperkt tot het aandeel van die andere afzonderlijk. . a) Bijzonder geregelde regresaanspraken Deze vinden we met name wanneer meerdere schuldenaars gehouden zijn voor dezelfde schuld.fgov. Bv. 195 Cass.ook indien er nog geen verrijking is doordat een derde gesubrogeerd is in de oorspronkelijke schuldvordering. Indien er tussen partijen een contractuele rechtsverhouding bestaat. en niet naar keuze van een van hen 80. 3. Indien er meer dan 2 aansprakelijke personen zijn. Dit geldt ook wanneer een van de medeschuldenaars geen partij was in het geding. JOCQUE = Pas. in het andere geval zou men het als een bijzondere vorm van ongegronde verrijking kunnen zien. en dus niet veroordeeld is jegens het slachtoffer195. persoonlijke zowel als zakelijke borg). in het tweede geval is er in beginsel geen subrogatoire aanspraak. In het eerste geval wordt het regresrecht verzekerd door de bijkomende toekenning van een subrogatoire aanspraak (waarover infra). 93 = RW 2010-11.de regresaanspraak is anders dan de subrogatoire aanspraak niet noodzakelijk beperkt tot de omvang van de oorspronkelijke schuld.juridat.F. sluit dit niet uit dat er een regresaanspraak geldt.

deze heeft betaald (onverschuldigd dus) maar er noch subrogatie is noch condictio indebiti is van de solvens jegens de accipiens. wat men ook soms "verhaal" noemt". Vergoeding voor gemaakte kosten e. 19 januari 2009. 45 noot A. 1994. b) Regresaanspraak krachtens de algemene regel inzake ongegronde verrijking Deze vinden we wanneer een derde die niet mee gehouden was tot de schuld. 307 = Pas. 51. 4. 1377 BW (supra). Cass.0575. met name in het geval van art. 25 maart 1994.just. D'HOORE = RW 1994-95.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N198 Cass. 1382 B. Arr. maar zonder animus donandi. Zoals gezegd is de natrekking een rechsgrond maar nog geen rechtvaardiging van de verrijking. C. Het gaat hier evenwel niet om een eigenlijke regresvordering. Zijn de opstallen aangebracht door een derde die geen bezitter te goeder trouw is. terwijl het eerder gaat om een toepassing van lex specialis derogat generali. GwH 1 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie om het onderscheid werknemer/ambtenaar op te heffen). 14 januari 1994. Arr. Bv. De aanspraak 196 Zie bijvoorbeeld Cass.W. BW. 555 v. en dus met de bedoeling de som terug te krijgen. die immers verrijkt is196.het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit197.07. Deze aanspraak vinden we verspreid over diverse bepalingen in ons recht. Ook wanneer iemand andermans schuld betaalt om behulpzaam te zijn. die evenwel mee werd veroorzaakt door de fout van een derde. dan heeft de grondeigenaar de keuze tussen 1° derde te verplichten tot wegname of diens kosten. of 2° behoud mits terugbetaling van de waarde van materialen en arbeidsloon. Andere bijzondere regels a) Onroerende natrekking Bij onroerende natrekking is er een bijzondere regeling in art. is er een verhaalsrecht krachtens de algemene regel van de ongegronde verrijking . De persoon die een eigen schuld heeft betaald. Cass. 2280 BW. 1994. 19 februari 2001 (5 arresten). maar om een toepassing van art. noch om een schuld jegens die ander te betalen.d. kan onder bepaalde voorwaarden krachtens art. 1994 I 305 = RW 1996-97. OEVELEN. 5. kan men geen beroep doen op de algemene verrijkingsaanspraak198. http://jure.juridat. ook aanspraak van de derde-verkrijger te goeder trouw van een verloren of gestolen zaak op terugbetaling van de prijs in de gevallen van art. VAN 20090119-1. zij het daar verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. 35. 197 Cass. In dat geval heeft de solvens wel een actio de in rem verso jegens de oorspronkelijke schuldenaar. schadevergoeding vorderen van die derde.fgov.NB. 44 . onder meer bij diverse bepalingen inzake bezit. Wanneer men de bijzondere regresaanspraak heeft laten verjaren. 1382 BW (Zie hierboven Cass.N. concl.

09. 2001/8.0095. J. Dit wordt afgeleid uit art. 201 Cass.just.a.juridat. 122. Arr. C. 315 n.09. Eerder Cass. Dat het aandeel van de vergoedingsgerechtigde mede-eigenaar bij een verdeling retroactief zou wegvallen.N. en niet tegen een eventuele rechtsopvolger onder bijzondere titel (indien het goed intussen doorverkocht is) (Cass.0430.97. 122. maar desondanks vergoeding verschuldigd is. 52 § 6 Octrooiwet e. IV.97. 86 bis § 3 Auteurswet.juridat.fgov. 577-2 §§ 3 en 5 BW (hoewel dat strikt genomen daarin niet te lezen is) en het gaat niet om een schadevergoeding wegens (contractuele of buitencontractuele) fout203 maar om een variante op de hoger besproken Eingriffskondiktion.0095. Voordeelsafdracht In ons recht zijn er een aantal bepalingen die de houder van een subjectief recht een schuldvordering geven tot voordeelsafdracht jegens degene die te kwader trouw van dat recht gebruik heeft gemaakt. Arr. art. nr. p. KRUITHOF.0430. nr. KRUITHOF. noot S. 4 mei 2001. noot S. C.N. 254 = E. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling". BAECK. De restitutievordering van de derde anderzijds ontstaat wanneer die keuze wordt gemaakt en moet dus gericht worden tegen de partij die op dat ogenblik eigenaar was. MOSSELMANS. C. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling" 203 Cass. 200 http://jure. nr.N. doet geen afbreuk aan deze vergoedingsplicht voor de periode voordien204. 549 BW).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 op wegname geldt jegens de persoon die op dat ogenblik eigenaar is.).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-6. (199) 207 v.J. R. http://jure.de voordeelsafdracht van de vruchten door de bezitter te kwader trouw (zie art. 202 Cass.juridat.just. 31 mei 2012.10.N. RCJB 1966.fgov. 2001/8.0278. 2001 nr. Eerder Cass... C.de voordeelsafdracht door de inbreukmaker op een intellectueel recht (art. Strikt genomen gata het dus om een andere bron van verbintenis (en meer specifiek een uitbreiding van een aanspraak uit onrechtmatige daad tot meer dan enkel de veroorzaakte schade).N.N. Anders dan bij de andere verrijkingsvorderingen is deze aanspraak niet beperkt tot de verarming van de aanspraakgerechtigde205. C. Zo bv. 205 Zie voor een algemeen overzicht M. 6. b) Genotsvergoeding tussen mede-eigenaars Onder mede-eigenaars is diegene die een groter aandeel heeft gehad in gebruik en genot dan zijn aandeel in de mede-eigendom is in beginsel een vergoeding verschuldigd202. ze verschilt van de normale regels inzake ongerechtvaardigde verrijking omdat de mede-eigenaar hier natuurlijk wel een titel heeft voor zijn genot.fgov. 254 = E.10. Preadviezen 2012. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110919-2 = RABG 2012. B. http://jure. 3 februari 2011200). 6 mei 2010. 45 . TPR 2011. ANDERE BRONNEN VAN VERBINTENIS 199 Cass. 13 v. C. 19 september 2011. ook als heeft hij de opstallen niet aangebracht199.just. 6 mei 2010. 23 april 1965.0647.: . MOSSELMANS. 51 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110203-7. noch tegen een rechtsvoorganger die eigenaar was op het ogenblik van de werken201. zie ook. VERLOOY.J. 2001 nr. 204 Zie hiervoor Cass. 4 mei 2001.

parkeerreglement206. RW 2012-13.09. Natuurlijke verbintenis Deze is géén aanspraak. “Pour une théorie de l’acte de concurrence illicite affranchie des articles 1382 et 1383 du Code civil”. Maar vele subjectieve rechten worden ook rechtstreeks beschermd en niet slechts bij schadeveroorzaking. 208 Cass. . Dit is bv. 87 § 1 Auteurswet de staking te bevelen208. 563 v. een Zie over de toepasselijkheid van de regels inzake buitencontractuele aansprakelijkheid in dergelijke rechtsverhoudingen de bespreking supra. Bij obligatoire rechten is de draagwijdte van die rechtstreekse rechtsbescherming meer betwist. 1382 maar om een vorm van rechtstreekse rechtsbescherming207. sluit dit niet de bevoegdheid uit van de ‘stakingsrechter’ om op grond van art. maar om een rechtstreekse bescherming van het subjectief recht209. 206 Cass.belastingschulden . onrechtmatige daad). 7 oktober 2010. LEONARD. dat hieruit adfleidt dat de bepaling van art.q. Andere gevallen Er zijn nog een hele reeks gevallen van verbintenissen die niet aangegaan zijn door middel van een rechtshandeling van de schuldenaar en in die zin uit de wet voortvloeien. 3. althans zo onrechtmatig is en toerekenbaar (zie deel II. duidelijk het geval bij intellectuele rechten en zakelijke rechten.F. C. Nog ruimer is een verbod mogelijk wanneer er reeds een overtreding is. Zie meer algemeen over de sanctie 46 .1. RECHTSTREEKSE SUBJECTIEVE RECHTEN RECHTSBESCHERMING VAN SOMMIGE Subjectieve rechten worden beschermd doordat de persoon die schade veroorzaakt door een inbreuk erop vergoedingsplichtig is. verjaarde schuld (infra). IV. Bv. Voor de sanctionering van schuldvorderingen. Jaarverslag cassatie 2010. Zaakwaarneming 2. 3 juni 2010. 38. zie Deel V.verbintenissen voortvloeiend uit verordeningen van de overheid. Bij dreigende schade is een rechterlijk verbod of gebod mogelijk. dan spreekt men van een stakingsvordering c. meer enkel een verweermiddel tegen een terugvordering na vrijwillige uitvoering en een rechtsgrond (titel) voor eigendomsverwerving (eveneens bij vrijwillige uitvoering). Bij deze remedies speelt er géén samenloopverbod met contractuele wanprestatie: wanneer een inbreuk op een auteursrecht tevens een contractuele wanprestatie vormt. TBH 2010. Vb. Het betreft hier geen remedie van schadeloosstelling wegens onrechtmatige daad. 698. # 1231 BW inzake schadebedingen hierop niet ven toepassin gis 207 Zo ook Th.verbintenissen van erfgenamen die de nalatenschap hebben aanvaard. stakingsbevel. Het gaat hier niet om een toepassing van art. bv. .0391.

Invitel. C-472/10. aangezien diegene die nadien gesloten is krachtens de wet (art.09.) door de rechter in bepaalde gevallen kunnen worden gewijzigd. 8 februari 2010. 1 oktober 2010. C. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t. Anthémis Luik 2007. nr.just. WERY. 96. maken dat ook in reeds door derden (andere dan de eiser op stakingsvordering) gesloten consumentenovereenkomsten dit beding onverbindend is210. JANSEN = TBBR 2012/8. 210 Vgl. 9 september 2011211).just. http://jure. besproken door G.0416. brouwerij Haacht. STIJNS & S.fgov. zie met name: van intellectuele rechten Th.09. Vlaams Pleitgenootschap. Cass. .N.10.juridat. 211 Cass.fgov. dit is vooral van belang voor overeenkomsten gesloten voor 1 september 2007. BAZIER 'Abus de droit.F. 3 Ger.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101001-4. 21 januari 1999. 22 september 2008. in Droit des obligations: développements récents et pistes nouvelles.juridat. Criteria . Zie verder Th. LEONARD. p. de onevenredigheid van de keuze van wijze van uitoefening wordt gezien als een toepassingsgeval van die algemene maatstaf213. VERBINTENISSEN IN HET ALGEMEEN 1.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110909-1. in Overeenkomsten en derden : De externe gevolgen van overeenkomsten en de derde-medeplichtigheid.Onder de noemer rechtsmisbruik worden ook gevallen van rechtsverwerking aanvaard. 213 Cass. 209 Zie over dit onderscheid mijn bijdrage "De uitwendige rechtsgevolgen van verbintenissen uit overeenkomst en andere persoonlijke rechten : zgn.just. Bepaling van de inhoud van de verbintenis a) Goede trouw. verwerping. (249) 256. Larcier Brussel 2005. C. Jeune Barreau Brussel 1995. 9 september 2011. RW 2011-2012.F. HvJ 26 april 2012. http://jure. CUP vol.tes aux droits subjectifs et responsabilité civile: réflexions suite à l’adoption de la loi du 10 mai 2007 relative aux aspects civils de la protection des droits de propriété intellectuelle”. 393. 1345. . .0608. Cass. 1209 n.09. 139 v. Attei. Juristenkrant 20 april 2011 = RW 2010-2011. ook voor “wettelijke”. http://jure. 111-189. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”. LEONARD.W. Conflits entre droits subjectifs. TBBR 2012. noot P. 14 oktober 2010. V.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zo ook kan een verbod van de stakingsrechter die een bepaald beding onrechtmatig verklaart. 14 oktober 2010212.Toetsing aan de goede trouw bij bindende derdenbeslissing: Cass.De inperking van het recht kan ook spelen bij een recht dat door een bepaling van dwingend recht (of openbare orde) wordt verleend: Cass.F.Rechtsmisbruik is ook mogelijk bij een alimentatie-overeenkomst bij echtscheiding door onderlinge toestemming.0565. 47 . C.juridat. VERSCHELDEN.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. 1288.0158.Algemeen: maatstaf is de normale uitoefening door een normaal persoon kennelijk te buiten gaan. derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. BVBJ. S. rechtsverwerking Toepassingsgebied .fgov. libertés civiles et intérêts légitimes. rechtsmisbruik. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit'. 142a ERPL meedelen n. P. niet-contractuele rechten (Cass. RW 20102011. C. 212 Cass. pauliana en aanverwante leerstukken".

A. 963. VAN OEVELEN 222 Cass. 221 RW 2006-07. 86. C. In een recent arrest werd rechtsmisbruik afgeleid uit het gebruiken van een recht voor een ander doel dan dat waarvoor het is verleend (in casu bepaalde een arrest dat na 4 maanden een partij de openbare verkoop kon eisen om uit onverdeeldheid te treden.fgov.a. en werd de termijn overschreden o. maar geen grondslag om daarmee verplichtingen op te leggen die onverenigbaar zijn met de aard en strekking van de overeenkomst (Cass. http://jure.just. 4 september 2000): beperking. Leuven 1 maart 2011. * Kh.11. 1 februari 1996. C. RW 2011-2012. 21 september 1989. 48 . 30 september 2010222. Het betrof een geval waarin de WAM-verzekeraar regres uitoefende op 214 Cass. 30 september 2010. 874 n. 13 januari 2012. 219 Cass. om zich dan pas erop te beroepen om de overeenkomst onmiddellijk te beëindigen. Locabel.0135. 1 oktober 2010 (2 noten supra). maar wanneer de abusieve uitoefening betrekking heeft op een bepaald beding kan de inperking erin bestaan dat de enige uitoefeningsmogelijkheid verboden wordt: Cass. * ook de ratio van een subjectief recht is van belang: het wegvallen van de ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop. door de bezwaren die die partij zelf had geuit)219. * Cass. 20 oktober 2006. geen verval noch herziening recht.0525. kan nadien geen schadevergoeding eisen wegens een tekort aan afname.08. RW 2008-2009.draagwijdte van het verbod van rechtsmisbruik (Cass. volgens Cass. * Hof Gent 6 september 2010217: een verzonden factuur meer dan 10 jaar niet invorderen.juridat. 217 RW 2011-2012. Cass. uit het verzekeringsrecht: .* Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120113-3 220 RW 2001-2002. 778 n. Post v. 215 Cass. 216 TGR-TWVR 2009.F. VAN OEVELEN. * Zie ook Hof Gent 16 januari 2009216. 1 oktober 2010215: brouwerij die in een brouwerij-overeenkomst gedurende 10 jaar geen enkele kennisgeving deed aan de wederpartij dat deze te weinig afnam. http://jure. 23 maart 2006221) Voorbeelden Vb. nr.F. . A. Leuven 1 maart 2011: een recht van wederinkoop bij wanprestatie (eigenlijk een uitdrukkelijk ontbindend beding) inroepen na 20 jaar terwijl men zich eerder nooit bekommerd heeft over de vraag of die verplichting werd nageleefd (in casu de verkoop van nijverheidsgrond met de verplichting een tewerkstelling van minstens 15 personeelsleden te bereiken binnen de 5 jaar)218.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100930-5.q.fgov. regres uitoefenen wegens afwezigheid van rijbewijs terwijl de bestuurder aan alle vereisten voor een rijbewijs voldeed maar het enkel administratief nog niet bekomen had. 20 oktober 2006214: gedurende 10 jaar duldt een schuldeiser wanbetalingen door de wederpartij.Goede trouw als uitlegfactor ? Ja.just.dekking weigeren c. . 8 februari 2001220. 1681. 451.verzekeraar die elke medewerking weigert en zich achteraf beroept op de niettegenwerpelijkheid van zonder zijn akkoord afgesloten dadingen: Cass.juridat. dat recht heeft men echter verwerkt. 218 Kh. Rechtsgevolgen en functies .

F. c) Gewijzigde omstandigheden Wijzigt de inhoud van de overeenkomst bij gewijzigde omstandigheden ? In beginsel niet.pdf.0324. 442 228 nr. d) Beperkingen aan wijzigingsbedingen Bij bepaalde bijzondere overeenkomsten zijn sommige wijzigingsbedingen verboden..07. 227 RW 2006-07.en geschillenbeslechtingsovereenkomsten”. 1258 n. . volgens cassatie kon de rechter hieruit rechtsmisbruik afleiden223.fgov. 306 230 Hof Brussel 11 juni 2012. 226 nr.02. BNP Paribas. architect. 4 maart 2010225).fgov. b) Vaststellingsovereenkomsten. maar de rechter dit kwalificeerde als rechtsmisbruik omdat “de tekortkoming louter een formaliteit” betrof.misbruik van het recht om te concluderen: conclusie kan geweerd worden (Cass.abusieve intrekking van een woonstkeuze: Cass. C. Ook een onvoorzienbare wijziging doet geen afbreuk aan het overeengekomene. C. VAN OEVELEN "De bepaling van de koopprijs door een derde: een bindende derdenbeslisisng". Vb. http://storme.0201. nr. COX.10.just. 19 juni 2009231 heeft de imprevisieleer aanvaard in een internationale koop onder CISG (als interpretatie van de onderliggende beginsel van CISG (Weens kooprecht) door verwijzing naar de Unidroit PICC). bv. 224 Cass.just. partijbeslissing Zie mijn bijdrage “Vaststellings.just.F e. PHILIPPE. 4 november 2004228 (beide arresten iz. 19 februari 2010.fgov. “aangezien vast staat dat hij aan alle voorwaarden voldeed om zonder enige beperking de afgifte van zijn rijbewijs te verkrijgen”.juridat.be/vaststellingsovereenkomsten. http://jure.just. 147.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-2. Hof Gent 21 december 2006229 en Hof Brussel 11 juni 2012230 (beiden inzake ereloon advocaat). dat de wijziging tot een doorrekenen van maximum 80 % en voor zover ze verwijzen naar parameters die de reële kosten vertegenwoordigen.0651.juridat. Fortis. 231 http://jure. A.09. 19 februari 2010224.N = RW 2009-2010. http://jure. http://jure. RW 2012-13. 57 W. Maar Cass. 49 .a. C. openlaten betekent niet dat voorwerp niet bepaalbaar is).0623.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090619-4 = RW 2009-2010. D.juridat.08. Dat 223 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100219-1 225 C. 31 oktober 2008226: rechter mag niet zelf beslissen na onverbindendverklaring) Inzake bepaalbaarheid van het voorwerp (prijs) bij vrije beroepen. (aangevuld met Cass.0118. 10 oktober 2003227 en Cass.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-3. 744 en artikel K.juridat. Voor prijswijzigingsbedingen geldt nog steeds art. zie onder meer Cass. 17 februari 2012.N. van rechtsmisbruik in het procesrecht: .F 229 P&B 2007. C. "Gewijzigde omstandigheden in internationale koopcontracten: het Hof van cassatie als pionier" = DAOR n.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 de bestuurder omdat die geen rijbewijs had. 30 maart 1976 betreffende economische herstelmaatregelen. Marginaal toetsingsrecht van de rechter. Federale participatiemaatschappij.

Zo bv. aangezien ze steeds kan beëindigd worden door het akkoord van alle partijen.0438. In bepaalde bijzondere overeenkomsten gelden specifieke beperkingen aan dergelijke bedingen (huurovereenkomsten. 7 KB Vastgoedmakelaars de vergoedingsplicht wanneer de opdrachtgever binnen de 6 maanden na beëindiging van de opdracht verkoopt aan een door de makelaar aangebrachte wederpartij waarover de makelaar precieze informatie heeft verschaft). ofwel een bepaalde duur ofwel een onbepaalde duur. RW 2012-13.laatste impliceert dat diegene die een prijsaanpassing wil doorvoeren desgevraagd transparantie informatie moet geven over die reële kosten. zullen in bepaalde rechtsverhoudingen wel nog andere verbintenissen gelden 1° op dat tijdstip of 2° na dat tijdstip doorlopen. C-359/11. want de ontbindende voorwaarde was eigenlijk niets anders dan een nieuw akkoord tussen partijen – als men die redenering doortrekt is elke overeenkomst van onbepaalde duur. zie de bespreking bij ontbinding. 423 n.juridat. terwijl het nu juist de bedoeling is dat de overeenkomst dan niet eenzijdig kan worden opgezegd. een huurovereenkomst is er een teruggaveverplichting. 10 november 2011.niet-concurrentieverplichtingen (steeds in tijd beperkt). onder het oude Bodemsaneringsdecreet 1995 bij de beëindiging van een handelshuur de verplichting tot bodemonderzoek door de huurder en ev.: .N.vergoedingsplicht voor zonder bemiddeling van de opgezegde persoon gesloten overeenkomsten (specifieke regels in die zin bij handelsagentuur en bij vastgoedmakelaardij. sanering233. 50 .fgov. . Maar dit kan men natuurlijk vermijden door naast de voorwaarde ook een tijdsbepaling op te nemen. In bepaalde gevallen kan deze gepaard gaan met een bijkomende verplichting. het betreft wel een merkwaardige beslissing. 2. Volgens een cassatie-arrest van 10 november 2011 is een verbintenis onder ontbindende voorwaarde zonder tijdsbepaling een verbintenis van onbepaalde duur232 – en dus als dusdanig opzegbaar. 2° Men spreekt ietwat misleidend van “post-contractuele” verbintenissen (beter ware te spreken van “overlevende” verbintenissen). de wederpartij een mogelijkheid heeft tot koteloze opzegging van de lopende overeenkomst. Over prijsherziening bij energieleveringsovereenkomsten is een zaak aanhangig bij het HvJ onder nr. 233 Zie hierover Cass. Ook bij ontbinding van een overeenkomst zijn er verbintenissen die die ontbinding “overleven”. B. VAN DEN BERGH.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111110-14.). C. f) Andere soorten inhoud dan schuldvorderingen 232 Cass. e) Duur van de verbintenis. enz. Wanneer de hoofdverbintenis beëindigd is door het verstrijken van de duur voor die verbintenis (van rechtswege of ingevolge een beëindiging ex nunc door opzegging enz. 15 april 2011.just. Schulz. 1° bij de beëindiging van bv. In andere gevallen geldt dat in geval van (toegelaten) eenzijdige wijziging. Park Atlantis.). http://jure. bij vastgoedmakelaardij behandelt art.10. “post-contractuele verbintenissen” Een verbintenis heeft ofwel een bepaald voorwerp. zoals bv.

juridat. 6 mei 2011. 2. 2° Indien de schuldeiser onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen” (zie over het rechtskarakter van de betaling infra). Sommige daarvan werden hoger reeds besproken.. Modaliteiten van nakoming Het B. of de schuldvordering in beslag is genomen (derdenbeslag. JLMB 2012. b) Door wie kan nagekomen worden Krachtens artikel 1237 Burgerlijk Wetboek kan de schuldeiser de nakoming door een derde weigeren indien hij een wettige reden heeft die kan gelegen zijn in het belang dat de 234 Hof Luik 1 februari 2011. Een voorbeeld van het laatste in Cass. MOSSELMANS “Rechtstreekse betaling van alimentatie aan het kind in plaats van aan de ouder”. in het bijzonder kan een overeenkomst ook wilsrechten toekennen zoals bv. aslook infra de bespreking van de cessie en subrogatie. 51 . Het betreft vnl. niettemin is de betaling aan een ander bevrijdend indien de schuldeiser de betaling bekrachtigt of indien hij er voordeel uit getrokken heeft (art. De schuldeiser is niet ontvangstbevoegd wanneer derden rechten op de schuldvordering hebben verkregen zoals een pandrecht. 1241 BW) (ook is de terugvordering in geval van nietigheid van de titel ook maar mogelijk in dezelfde mate. voorkeurrechten. bevat de suppletieve regels betreffende de modaliteiten van de nakoming (voor zover uit de bepaling van de inhoud van de overeenkomst niets anders volgt).. kritische noot S. I).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De overeenkomst kan ook rechten en plichten van een andere aard inhouden. maar dit woord wordt gebruikt in de ruimere betekenis van nakoming en niet enkel van nakoming van een geldschuld (betaling van een geldsom). C. bij een voorkeurrecht de verplichting om de gerechtigde tijdig en voldoende te informeren over de voorgenomen verkoop234. Het BW spreekt over betaling.m. e.N = http://jure. is de betaling niet bevrijdend.10. . 235 Cass.just. Zie daarvoor de werken goederenrecht en/of insolventierecht.fgov. 1239. supra). faillissement.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-1 = RW 2011-2012.d. Ook bij dergelijke inhoud gelden er aanvullende verplichtingen. en die hij rechtstreeks aan zijn dochter heeft betaald. a) Aan wie moet nagekomen worden Om bevrijdend te zijn.). moet de prestatie in beginsel gebeuren aan een handelingsbekwame (2°) en ontvangstbevoegde (1°): 1° Ontvangsbevoegd is in beginsel de schuldeiser of aan iemand die volmacht van hem heeft. 1416.0385. opties. door wie. 6 mei 2011235: onderhoudsbijdragen die de vader verschuldigd is aan de moeder ten behoeve van zijn dochter. aan wie. behalve in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. bv. 1239 II BW). waar. regels inzake de modaliteiten van de nakoming die moeten vervuld zijn opdat de prestatie conform de verbintenis zou zijn: wanneer.W. 790. of die door de rechter of door de wet gemachtigd is om voor hem te ontvangen (inningsbevoegdheid) (art.

.: in een verkoopcompromis wordt bedongen dat de akte moet verleden worden binnen 4 maanden. gelet op zijn aard. 238 Hof Brussel 6 februari 2012. 237 Allebei Cass.juridat.opeisbaarheid 1° Wettelijke concretisering Bij handelsovereenkomsten bepaalt de Wet Betalingsachterstand enkele regels inzake de opeisbaarheid van de prijs. Dit moet onderscheiden worden van de termijn die aan de voorwaarde zou worden gekoppeld (termijn waarbinnen de voorwaarde voor vervuld wordt gehouden of omgekeerd). 7 november 2008239). nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-4. C. In een arrest van het Hof van cassatie van 2 februari 2012 is beslist dat dit belang eigen moet zijn aan de schuldeiser.fgov. Vb.11. Justel N-20120206-1.just.juridat. http://www. 29 september 2011. 236 2012.verbintenis.just.N. Dit geldt niet voor een door niet-handelaars gezamenlijk aangegane overeenkomst: bij niet-handelaars volstaat het feit dat meerdere personen zich tot eenzelfde zaka hebben verbonden niet om te besluiten tot hoofdelijkheid (Cass. maar er is tevens een opschortende voorwaarde van het bekomen van een blanco bodemattest238 (dit los van de vraag of zo’n verkoopcompromis geldig is).N.afwijkende regel bij handelaars: samen aangegane verbintenissen zijn in beginsel hoofdelijk.mdseminars. http://jure. http://jure.ontstaat de aanspraak van de verzekerde tot dekking (wegens het voorvallen van de schade die in de overeenkomst is beschreven) wanneer de benadeelde aanspraak maakt op schadevergoeding . 239 nr.07.fgov.be/nl/bibliotheek/vennootschapsrecht/artikelen/BUR-R-482. door de schuldenaar zelf wordt voldaan of het belang dat de schuldeiser heeft bij de niet-nakoming door een bepaalde derde. en gebreken die de verhouding tussen de derde-betaler en de schuldenaar betreffen (in casu de vraag of de schuldenaar de solvens niet bedroog).just.09. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081107-4 52 . Smulders t. 2° Uitlegging overeengekomen termijn Wanneer een overeenkomst naast een uitvoeringstermijn ook opschortende voorwaarden bevat. Pluraliteit van schuldenaars a) Kwalificatie . http://jure.juridat.pdf. 3. Bij aansprakelijkheidsverzekeringen: .0014.0335.fgov. C. dus geen belang opleveren voor de schuldeiser om de betaling door de derde te weigeren236. dan loopt die termijn in beginsel slechts vanaf het vervullen van de voorwaarden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120202-8. c) Tijdstip van nakoming .N.is de aanspraak op terugbetaling van de vergoeding die de verzekerde zelf aan de benadeelde heeft betaald pas opeisbaar vanaf de datum waarop de verzekerde de benadeelde heeft betaald237. Marechal.0567.De basisregel bij meerdere schuldenaars is: de schuld wordt gedeeld.

juridat. . Beperkt gemeenschappelijke verweermiddelen Kwijtschelding mét voorbehoud242. . idem de beherende vennoten van een commanditaire handelsvennootschap. inbegrepen: . 1675/7 § 2 III GerW).N 241 Cass. maar eens ingeroepen strekt ze allen tot voordeel. bij borgtocht). 1285 I BW). 1285 BW ook geldt voor kwijtschelding in het kader van een minnelijke aanzuiveringsregeling. 19 december 2008240). 10.0281.just. Nakoming door één schuldenaar bevrijdt de anderen dus in verhouding tot de schuldeiser(s ) (onder voorbehoud voor subrogatie en regres in de interne verhouding). C. III-4:109 (3). Relatief persoonlijk/gemeenschappelijke verweermiddelen De schuldvergelijking is "relatief persoonlijk": enkel de schuldeiser of de betrokken medeschuldenaar kan ze inroepen. art. arrest van 17 februari 2011 in C-78/10.de kwijtschelding van een andere schuldenaar waarbij geen voorbehoud is gemaakt (art. b) Gevolgen van volmaakte en onvolmaakte hoofdelijkheid Een hoofdelijke schuldenaar kan zich beroepen op verweermiddelen uit de externe verhouding van een van zijn medeschuldenaars die eigen zijn aan de schuld (en dus "gemeen" aan de medeschuldenaars) en niet beroepen op de verweermiddelen die persoonlijk zijn aan die medeschuldenaar. Bérel e.de schuldvernieuwing241. 240 nr.bij een commerciële VOF zijn de vennoten louter door hun lidmaatschap handelaars (Cass. behalve voor het aandeel van de bevrijde schuldenaar (art. In de DCFR wordt de regel in belangrijke mate ingeperkt bij hoofdelijke aansprakelijkheid voor eenzelfde schade. 244 Bv.0702. d. Gemeenschappelijke of niet persoonlijke verweermiddelen Gemeen zijn de nakoming en de meeste wijzen van beëindiging van de schuld. Het feit dat de schuld maar voor een deel een eigen schuld is.C. 1285 II BW)243 en behoudens afwijkende wetsbepaling244.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .07. 53 . zie de discussie hierover hoger. Vo. Bank Degroof. 29 september 2011. maar het werd ook reeds zo uitgelegd door het HvJ. dading en schuldvermenging zijn persoonlijk. In het oude CDW was dit niet uitdrukkelijk bepaald. 242 Aangezien de vervolging van persoonlijke zekerheden wordt opgeschort vanaf de beschikking van toelaatbaarheid van een collectieve schuldenregeling en zolang nog een minnelijke aanzuiveringsregeling nog tot de mogelijkheden behoort (art. belet de schuldvergelijking niet (vgl.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-2. 450/2008 van 23 april 2008. http://jure. 86/4 CDW (Communautair douanewetboek).fgov.i. gaat de wetgever ervan uit dat de regel van art. zie art.de betaling.N. 243 Zo ook DCFR III-4:108 (2° voor schuldvermenging en DCFR III-4:109 (1° voor kwijtschelding en dading.a.

246 Ingebrekestelling van één in solidum gehouden schuldenaar doet de interest niet lopen jegens de andere: Cass.de toepassing van art. 54 . 4 februari 2008249 en 2 245 Bv. RW 2010-2011. wordt de draagplicht (contributio) “verdeeld”. hoger werd ook de uitzondering daarop besproken ten gunste van de echtgenoot van de verschoonbaar verklaarde gefailleerde. http://jure. 248 In DCFR III-4:110 een persoonlijke exceptie. hebben zij onder meer in de interne verhouding elk slechts een bepaald “aandeel” in de schuld. c) Bepaling aandeel. 1206)245. 249 Cass. 84 FaillW. 4 februari 2008. . A. VANDEPUTTE. . volgens welke iedere schuldenaar aansprakelijk is wanneer de verschuldigde prestatie onmogelijk wordt door de fout van een van de schuldenaars of terwijl ze allen in gebreke waren247. verdeling draagplicht Ook wanneer meerdere personen volmaakt of onvolmaakt hoofdelijk gehouden zijn (zij het contractueel aansprakelijk dan wel buitencontractueel).fgov. in de mate waarin ieders fout heeft bijgedragen tot het veroorzaken van de schade (Cass. “secundaire gevolgen” maakt ons recht een onderscheid tussen enerzijds de volmaakte hoofdelijkheid (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met hetzelfde voorwerp) en anderzijds de onvolmaakte hoofdelijkheid of verbintenissen “in solidum” (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met verschillende. d. n. RW 2009-2010. met name respijttermijnen. Secundaire gevolgen – verschillend naargelang soort hoofdelijkheid Wat betreft de zgn.het gevolg van de ingebrekestelling van één schuldenaar op de verbintenis van de andere (1207 BW)246.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. waarvoor die secundaire gevolgen niet gelden. 247 Net bij aansprakelijkheid in solidum: R. VAN DEN BROECK. . 129. 30 april 2007. Dit betreft onder meer: . gerechtelijke reorganisatie of collectieve schuldenregeling van de medeschuldenaar.N.het gezag van gewijsde248.het gevolg van stuiting van de verjaring jegens één schuldenaar op de schuldvordering jegens een andere (art. RW 2009-2010.de toepassing van art. Cass. 20 mei 2010. 9. . (1698) 1703 nr.0043. Ook de nietigheid wegens handelingsonbekwaamheid is een persoonlijke exceptie.i. B. 1306. 1° Verdeling draagplicht bij meerdere fouten in causaal verband In beginsel gebeurt dit uitsluitend op grond van de causaliteit. verschoonbaarheid gefailleerde medeschuldenaar. nl. F.Zuiver persoonlijke verweermiddelen Persoonlijk zijn met name de excepties die ook persoonlijk zijn bij borgtocht (deze werden besproken bij borgtocht). Bij volmaakte hoofdelijkheid geldt het omgekeerde (art. 1207 BW). met name wat betreft de loop van de interest. De overeenkomst.09.juridat. WEYTS "De verdeelsleutel bij een samenloop van aansprakelijkheden: zijn alle knopen doorgehakt ?". 1561. 1205 BW. doch overlappende voorwerpen).

07. Zijn meerdere verzekeraars tot vergoeding van een zwakke weggebruiker verplicht krachtens art.fgov.m.N. Zie ook een tweede arrest van 2 september 2011.fgov.10. op dit punt bekritiseerd door A. Arr.N.10.just. 339.F. toch regres uitoefenen jegens een mededader256. 2007. 310 = R 2002-2003. RW 2010-2011.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110902-3 = RW 2012-13. 1981-82 nr. Cass. “De verdeling van de schadelast bij samenloop van een opzettelijk en een onopzettelijke fout”. 1716 n.just. WEYTS""Fraus omnia corrumpit in het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht: geen aansprakelijkheidsverdeling in geval van opzet".. WEYTS. C. 252 Cass. I 2103 = JT 2003.0377.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 oktober 2009250). Cass.K. B.08.juridat. 465. 9 oktober 2007.juridat. In het zopas genoemde arrest van 2 oktober 2009253 evenwel werd deze leer uitdrukkelijk verworpen voor de verdeling van de draagplicht tussen meerdere daders.0643.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071106-1 = RW 2007-8. "Le recours contributoire entre coobligés in solidum et l'influence de la faute intentionnelle: fraus omnia corrumpit?". 6 november 2002. nr. P.juridat. 474. S.juridat.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071009-4 = A. 2° Bij foutvermoedens en objectieve aansprakelijkheden Bij de kwalitatieve aansprakelijkheden van art. Zo voor de aansprakelijkheid van de bewaker van een gebrekkige zaak255.fgov. 1287. 1629 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110516-2.08. http://jure. 253 C.fgov.0330.12. AR C. Dit vermoeden kan niet ingeroepen worden tegen de kwalitatief aansprakelijke partij die regres uitoefent jegens een mede-aansprakelijke persoon. Eerder Cass 10 september 1981. 2 september 2011.F.just. nr. http://jure. 4 februari 2011. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4 = RW 20102011. waarvan de ene een opzettelijke fout beging en de andere(n) niet. http://jure. Dit heeft opnieuw tot debatten geleid in de doctrine254.10. C. http://jure.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4.juridat. GUILIAMS.0242. Zo ook kan de persoon die instaat voor een dader die een opzettelijke fout heeft begaan. 55 . dan wordt de draagplicht gelijkelijk onder allen verdeeld (en heeft degene die meer betaald heeft verhaal jegens de anderen)257. nr. 6 november 2007. Een belangrijke uitzondering op de causaliteitsregel was tot voor kort dat de aansprakelijkheid voor een opzettelijke fout niet verminderd wordt in geval van (onopzettelijke) fout van de schadelijder (Cass. http://jure.N. De rechter kan de ernst van de fout wel inoverweging nemen voor zover de ernst een aanwijzing in voor de mate waarin de fout de schade zou hebben veroorzaakt251. 250 C.t. http://jure. P.07. 254 Zie o. 2000 nr.just.b.C. B.fgov. dat laatste adagium wordt anderzijds ook meermaals te onpas gebruikt .just.98.juridat. 26 september 2012. LENAERTS. 255 Cass.N.0604. maar in de recente rechtspraak wordt dit in beginsel uitgesloten als criterium.. Bremcon.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120926-6. 251 Cass.F. 4 december 2000. 16 mei 2011. 256 Cass..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110902-2 = RW 2012-13.just. Pas.N.W.juridat. C. 29bis WAM (en geen van hen wegens de fout van hun verzekerde). P. Arr. eerder ook cass.0627. http://jure. 663. 487.just.0168. 257 Cass. 740.fgov. 14671 = RABG 2010. Nr. Minister mobiliteit en openbare werken t.F. C.0214. RGAR 2010.fgov. m.0236. de vergoedingsplicht van de dader van een opzettelijk misdrijf.juridat. 9 oktober 2007 en 6 november 2007252). 26. In de rechtspraak voor 1988 werd ook de ernst van de fout als criterium vermeld.fgov. geldt er een foutvermoeden jegens de schadelijder. 1384 B.0168. Deze arresten werden gemotiveerd met “fraus omnia corrumpit”.

juridat.). 1 56 . pacht. 623 v. beschikt jegens de andere medeschuldenaars: . KRUITHOF. RCJB 1986. DIEUX. Zie de bespreking bij subrogatie (infra) c. over de grondslag daarvan is er discussie (zie L. RW 2012-2013.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100610-10. p.d) Gevolgen: subrogatie en verhaal tussen medeschuldenaren De medeschuldenaar die betaald heeft. maar voor het materiële feit van de nakoming zou het bewijs vrij moeten zijn. De rechtspraak aanvaardt echter ook bij in solidum aansprakelijkheid en bij niet-contractuele hoofdelijkheid een regresvordering. “L’obligation “in solidum” et le recours entre co-obligés”. Voor de betaling door schuldvergelijking. 10 juni 2010. tenzij dat feit zich niet voordoet zolang de schuldeiser het niet aanvaard heeft. R. CORNELIS.fgov. c) Opzegging van contractuele verhoudingen van onbepaalde duur Basisregel Opzegbaarheid is van dwingend recht bij contractuele verhoudingen van onbepaalde duur. arbeidsovereenkomst. VAN DEN BERGH.q.juridat.zowel over de vordering van de schuldeiser waarin hij tot beloop van de betaling wettelijk gesubrogeerd is (art. Bij sommige soorten overeenkomsten van onbepaalde duur bepaalt de wet dwingende opzegtermijnen (huur. – welke natuurlijk niet van toepassing zijn bij 258 Deze bepalingen gelden als dusdanig enkel voor de contractuelevolmaakte hoofdelijkheid. in X. 261 http://jure. 260 Vgl. La subrogation.fgov. 1213-1214 BW258). 23 maart 2009261: de rechter kan de bedoeling tot schuldvernieuwing afleiden uit het feit dat partijen een wezenlijk element van de overeenkomst hebben gewijzigd (in casu een kredietovereenkomst). regres (supra) 3. De opzegging is onrechtmatig indien de termijn te kort is en dit in strijd komt met de eisen van de goede trouw (Vb. 259 Cass.als over een verhaalsrecht (regresrecht) uit de interne verhouding tussen de medeschuldenaars (zie art. CORNELIS. enz. 1251 BW). p. 20. L. de aanvaarding van de betaling. http://jure. in Liber amicorum Jan Ronse. Mons 1882. onder meer B. Beëindiging en wijziging van obligatoire rechtsverhoudingen a) Nakoming / betaling De verbintenis gaat teniet door de nakoming of "betaling". 2. Ten onrechte wordt door de rechtspraak vereist dat de betaling zelf in het algemeen bewezen wordt zoals een rechtshandeling (in beginsel schriftelijk bewijs). is er in beginsel géén actieve hoofdelijkheid259. Pluraliteit van schuldeisers Wanneer meerdere personen schade lijden door eenzelfde onrechtmatige daad. 684. Hof Brussel 25 mei 2005262). b) Wijzigende overeenkomst.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090323-3 262 RW 2008-9 nr. . 4. goedkeuring of kwijting is wel een rechtshandeling260.just.14 nr. zie verder. novatie Cass.

const-court. Sanctie van tijdigheidsvereiste . Bij een lastgeving is er altijd een opzegbaarheid. 2. 3 december 2007. 3 § 5 lid 3 Woninghuurwet)265. TAELMAN. A.q. Bij woninghuur kan de huurder ten allen tijde opzeggen indien de huur niet geregistreerd is (art.op bepaalde gronden zonder vergoeding. in art.d. mandaat van gemeenschappelijk belang. de verhuurder die zorgt voor registratie daarentegen heeft recht op een opzeggingstermijn van 3 maanden door de huurder (alsook bij 263 Dit volgt onder meer uit Cass. d) Opzegging bij overeenkomsten niet van onbepaalde duur Deze zijn slechts opzegbaar indien dit volgt uit: . 12 januari 2007264 nuanceert: rechter in kort geding kan de opzegging zelf niet ongedaan maken. (2009). maar wel de uitwerking van de opzegging opschorten. RW 2010-2011. Zie verder I. 1431 n. p. Formulering van het voorwerp van de eis is dus belangrijk. bv.de overeenkomst. Maar Cass. de overeenkomst terug in werking treden263. behalve bij een zgn.be/public/n/2011/2011-182n. waar dezelfde regels gelden als bij overeenkomsten in het algemeen. Men kan in theorie nakoming vorderen.dan wel uit de wet (die voor bepaalde soorten bijzondere overeenkomsten een opzegbaarheid voorziet in geval van ”wettige reden” ook al is er een bepaalde duur of voorwerp). V. “Contract en kort geding”. 264 RW 2008-9. bij overeenkomsten om niet. http://www.pdf. Als wettige reden geldt op de eerste plaats een ernstige tekortkoming. .h. i. 3 Woninghuurwet en art. . (159) 207 v. 265 Dit geldt ook wanneer de huurovereenkomst mondeling is: GwH nr.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 beëindiging op andere gronden) en eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv.een ontijdige opzegging (inbegrepen een opzegging met een te korte opzeggingstermijn) wordt gesanctioneerd met schadevergoeding. bij handelsagentuur. 607.in kort geding? Cass. 182/2011 van 1 december 2011. Bij sommige overeenkomsten wordt het begrip “wettige reden” wel ruimer begrepen. CLAEYS & P.9 KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). 6 november 1987: uitvoering opleggen van een beëindigde overeenkomst kan niet. 57 . in Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht (red. in welk geval de opzegging eigenlijk neerkomt op een ontbinding wegens wanprestatie (zie verder) zonder terugwerkende kracht. 6 en 7 Pachtwet). VAN OEVELEN “Het definitief en onherroepelijk karakter van de regelmatig gegeven opzegging van een overeenkomst”.of zonder motiveringsplicht maar tegen een vergoeding: bij vastgoedmakelaardij met een consument (art. Bij sommige overeenkomsten van bepaalde duur voorziet de wet een tussentijdse opzegmogelijkheid: . Sagaert & D. . maar een vonnis ten gronde daartoe zal men niet tijdig krijgen. pacht e.b. enkel bij akkoord van beide partijen kan de opzegging dan ongedaan worden gemaakt c. Lambrecht). kan de opzeggende partij ook niet eenzijdig terugkomen op de opzegging.) Uitwerking Eenmaal de opzegging regelmatig is gebeurd.

d. en bij arbeidsovereenkomsten. Daardoor wordt de overeenkomst na de oorspronkelijke verlenging een overeenkomst van onbepaalde duur. waarvoor dan de regels inzake opzegging niet gelden. .d.E.houdt nog geen beëindiging van de overeenkomst in: andere remedies blijven bestaan . e) Beëindiging door de curator ? (art. Dat geldt ook voor bv.fgov. STORME. pacht e. is art.juridat.i. 595 BW voor beëindiging van een huur toegestaan door een vruchtgebruiker266.0397. 46 FaillW) Na het verwarrende cassatie-arrest van 24 juni 2004 heeft het arrest-Batiloc van Cass.opzegging tijdens de eerste periode van 3 jaar een vergoeding conform art. de regel van art.curator heeft de mogelijkheid om niet na te komen.art. Bij andere is er een dwingende opzegmogelijkheid in geval van stilzwijgende verlenging na de oorspronkelijke contractsduur. nr. 2. tenzij goed totaal onrealiseerbaar is zolang verhuurd. Naast de opzegging zijn er andere gevallen van beëindiging van overeenkomsten van onbepaalde duur. 267 RW 2009-2010. Dus huur opzeggen en huurder uitzetten om duurder te realiseren kan nog steeds niet. http://jure.m.Uitzondering: effectieve beëindiging mogelijk indien “noodzakelijk” voor de vereffening van de boedel. M. C. e. Verdere uitwerking in mijn syllabus Zekerheden.storme.be/insolventierecht.lex specialis in art.11. conventionele vervreemdingsverboden. 10 april 2008 al wat meer duidelijkheid gebracht: . moet niet worden gelicht!" 58 . R. Bij overeenkomsten van bepaalde duur kan de rechter de opzegging toetsen aan de contractuele of wettelijke voorwaarden ervoor. maar dat blijft wanprestatie. 1479 met n. (zie evenwel specieus onderscheid in Hof Gent 16 april 2009267) .: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120503-11. bv. 46 enkel relevant bij overeenkomsten die kwalitatieve werking hebben zoals huur. f) Niet-realisatie voorwaarde 266 Zie onder meer Cass. 82 WMPC inzake dienstenovereenkomsten (ten gunste van de consument): 2 maanden. alsook beslissen dat er geen geldige opzegging is gebeurd indien die vereisten niet zijn vervuld of er sprake is van rechtsmisbruik.html). 3 mei 2012. NB.). bij handelsagentuur.just. JANSEN & M. voorkooprechten. 3 § 5 lid 2 Woninghuurwet). 4 ° KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars (ten gunste van beide partijen): één maand.en insolventierecht (te vinden via http://www. bv. Net zoals bij overeenkomsten van onbepaalde duur zijn er ook bij overeenkomsten van bepaalde duur eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. "Tegenwerpelijke verbintenissen bij samenloop? Wat niet bezwaart.N. Bij andere overeenkomsten komt men aan de bijzondere regel niet toe.

0446. C. 1244 BW) Bij uitstel van betaling gaat het niet om een verlenging van de overeenkomst. 24 januari 2011. i) Bevrijding borg 268 RW 2007-8. . 329. RCJB 2011/3. in die zaak werd wel nog geen uitspraak gedaan over de subsidiaire eis tot schadevergoeding ingesteld door de schuldeiser van de tenietgegane verbintenis. Dat heeft bv. Vgl. 587 n. http://jure. partijen zitten 5 jaar stil: de rechter kan oordelen dat redelijkerwijze vaststaat dat de vervulling van de voorwaarde niet meer zal plaatsvinden. 21 september 1989.wegvallen oorzaak: Cass. . S. De stad Charleroi had jegens de gemeente Pont-a-Celles een verbintenis om aan de inwoners van een deelgemeente kosteloos een hoeveelheid leidingwater te leveren. C. waaruit de rechter afleidde dat de verbintenis om aan de gemeente Pont-a-Celles leidingwater te leveren materieel onmogelijk was geworden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2.verbintenisrechtelijk een restitutieplicht ontstaat (in beginsel in natura. Locabel.zakenrechtelijk eigendom die zou zijn overgedragen op grond van de ontbonden verbintenis. C. MOSSELMANS 272 Cass.0332. 1176 BW: verkoop onder opschortende voorwaarde van bouwvergunning.06. g) “Caducité” ? . maar enkel om de opschorting van de opeisbaarheid van een afzonderlijk verbintenis.F.wegvallen ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop: Cass.just. gemeente Pont-a-Celles t.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zie Cass.09. 2 april 2009. 4 februari 2005271.juridat. betreft in beginsel enkel de aanspraak op uitvoering in natura. . Post v. ook de rechtspraak inzake rechtsmisbruik. 21 januari 2000 bij testament. tenietgaan verkochte zaak). zoniet in waarde). 16 november 1989 is achterhaald: voor schenkingen theorie omzeggens geheel overbood gegooid door Cass. . 273 Cass. h) Uitstel van betaling (art. De ontbindende voorwaarde werkt in beginsel retroactief. 271 RW 2005-06.v. 1034 269 Cass.N. 25 mei 2007268 over uitleg van art. de verschuldigde vergoeding geen huur is maar een bezettingsvergoeding273. Stad Charleroi. 953.N. De overige verbintenissen blijven in beginsel bestaan (Cass.07.wegvallen voorwerp: nauwkeurige analyse verbintenis vereist. volstaat om te beslissen dat de verbintenis "zonder voorwerp" en dus "caduque" geworden is. 270 Nr. Nogal verwarrend is het arrest van 25 juni 2010272. Cass. 2008270.fgov. i. en Pont-a-Celles had zijn distributienet overgedragen aan de SWDE. 25 juni 2010. Dit betekent dat: . tot gevolg dat wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. 59 . dat besliste dat de rechter die vaststelt dat de materiële uitvoering van een verbintenis die moet worden uitgevoerd in natura onmogelijk is geworden.0094.m. geacht wordt nooit te zijn overgegaan269. RW 2011-2012.

verbintenissen borg blijven in stand na ontbinding van de hoofdovereenkomst (d. besproken in de Juristenkrant nr. in casu: een sleutelklare woning leveren276).11. AR P.en inspanningsverbintenis dus veeleer kwestie van bewijslast dan inhoudelijk verschil.Cassatie-arresten van 26 juni 2008 definiëren kosteloos erg restrictief. 1993. Dat omvat bv.overmacht: soepel uitgelegd in Cass.fgov. 7 maart 2008275 (autodiefstal uit bewaakte parking). maar mag niet overroepen worden. toegerekend aan de lastgever (Cass. . 6 mei 2011 sluit ook de bevrijding uit voor zakelijke zekerheden gesteld door een derde (incl. 25 mei 2012277). en er sprake is van een monopolie.just. 335 279 Cass.09. 276 Cass. Cass. 278 Nr. Vanwalleghem. Niet-nakoming en sancties bij niet-nakoming in het algemeen a) Toerekenbaar / niet-toerekenbaar/ afstand . tijdelijk in het gebouw wordt gelaten opdat het niet zou verkommeren: deze persoon wordt daarmee ingezet voor de nakoming van de onderhoudsplicht (Cass. . . geldig tenzij het wezen van de verbintenis is wegbedongen of voor opzettelijke fout.10.09.F. 277 Cass.. C. Aansprakelijkheid voor hulppersonen: de schuldenaar is niet bevrijd indien de tekortkoming de fout is van een hulppersoon.just. ook het geval waar na faillissement de bestuurder die een reeds verkochte eigendom van de gefailleerde vennootschap bewoont. Een traditioneel onderscheid dat men maakt is dat tussen inspannings. 27 april 2010278). Arr. 274 Cass. die gesteld door een borg)274. C.i.just.imprevisieleer: zie hoger . 275 Nr. de verzekerde verbintenis) voor de na die ontbinding verder bestaande of daaruit ontstane verbintenissen: Cass. Wanneer de lasthebber evenwel een openbaar ambtenaar is zoals een gerechtsdeurwaarder. http://jure. P.Bevrijding voor echtgenoten bij verschoonbaar verklaarde gefailleerde bij wet uitgebreid naar ex-echtgenoot voor schulden tijdens het huwelijk aangegaan en door GwH naar de wettelijke samenwonende partner. nr. nr. Onderscheid tussen resultaats. 25 mei 2012. Zo ook worden de fouten of nalatigheden van de lasthebber begaan binnen de perken van de lastgeving. 9 november 2010.1847.06. Waartoe men niet verbonden is kan men ook geen tekortkoming plegen. 21 oktober 2010.juridat.N.fgov. het is nuttig. kan de fout van de lasthebber wel degelijk overmacht uitmaken279.0488.F. 6 mei 2011..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-3. C.0557.0494.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120525-2. Dat belet niet dat bij kwalificatie als resultaatsverbintenis men dus niet enkel voor fouten van zichzelf of hulppersonen instaat. RW 2011-2012.eerste vraag is draagwijdte verbintenis bepalen. http://jure.93.exoneratiebedingen: worden restrictief uitgelegd. 60 .juridat.1027.F. vgl.0379F. 583. 1993 nr. 8 sept. maar voor alles wat niet aan een vreemde oorzaak te wijten is (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20111109-6. http://jure. Cass. 21 oktober 2010. 5.0582. P.fgov. . 12 oktober 2000. 241 door P.juridat. C/10.N.en resultaatsverbintenissen.F.

283 Voor de discussie of de consument die de vervanging of herstelling weigert. 284 Deze geldt enkel voor “professionele” verkopers. en meer bepaald voor diegene die zichtbaar worden binnen de 2 jaar na levering. huur 1. Quid stilzwijgende goedkeuring (afwezigheid van protest) ? * koop: onderzoeksplicht koper bij levering (Cass.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. 80 n. 21 januari 2010.0329F 281 TBH 2008. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". en b. waardoor dit artikel over de leveringsplicht nu ook bepaalt: "De verkoper moet aan de koper een zaak leveren die met de overeenkomst in overeenstemming is". Cass.: veeleer feitelijke waardering (Cass. houdt vast aan het exclusief karakter van het vrijwaringsregime (Cass. Bij koop . S. zie Hof Gent 27 mei 2009. De bijzondere regeling inzake de aanspraken van de consument-koper jegens zijn verkoper sluit niét uit dat de consument daarnaast ook de aanspraken kan uitoefenen jegens de leverancier van zijn verkoper285. is de rechtspraak relatief streng bij koop: er geldt een onderzoeksplicht voor de professionele koper. (roerende) consumentenkoop c. GLANSDORFF 282 RW 2009-2010.verhouding consumentenkoop / gemeen recht De bijzondere regeling inzake remedies bij consumentenkoop (met een zekere hiërarchie van remedies283) geldt voor alle gevallen van non-conformiteit die binnen de regeling consumentenkoop284 vallen. 1649bis BW: Cass. DCCR 2010. nog een beroep kan doen op de andere remedies. 738. 784 n. 61 . F.verlies van beroep op niet-nakoming of gebrek na goedkeuring. gaan uit van de unitaire categorie non-conformiteit. 285 Hof Luik 5 november 2009. 26 oktober 2006280) b) Regime van niet-conforme en gebrekkige levering bij koop. 280 C. van een exclusieve tweedeling in niet-(conforme-)levering en verborgen gebreken. aanneming. M. 5 n. 19 oktober 2007281). MARYSSE. Na het verstrijken van 2 jaar valt de koper terug op het gemeen recht en kan hij de remedies van het gemeen recht inroepen voor zover aan de vereisten daartoe is voldaan (art. a. 1604 BW in 2004.Nadere regels voor de tijdigheid van de eis tot vrijwaring inzake verborgen gebreken . 9 oktober 2006282). RW 2010-2011. . Cass. bij zichtbare gebreken bij levering geldt wel het gemeen contractenrecht en niet het bijzondere regime (bv. Het is echter zeer de vraag of het exclusief karakter van de vrijwaringsregeling bij verborgen gebreken nog opgaat sinds de wijziging van art. Weens kooprecht (internationale roerende handelskoop) b. En “hobbykweker” is geen verkoper in de zin van art. indien die met de eigendom van de zaak op de koper zijn overgegaan (zie voor die overgang de bespreking verder). 9 oktober 2006) * oplevering bouwwerken e. RW 2011-2012. . MARYSSE. 152 n. DE WULF = RCJB 2010. 05. 1649 quater § 5 BW). c. gemeen recht (inbegrepen onroerend goed). 540 met gedeeltelijk afwijzende noot S.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Afstand van recht uit wanprestatie .is de regeling versnipperd in 3 verschillende regimes: a. H.d. “De Wet Consumentenkoop: enkele beschouwingen”.

Hof Brussel 30 maart 2010. T. dagvaarding in kort geding volstaat niet. Verder ook Cass.just. ook bij aanneming (bv.W.uitgangspunt: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid.juridat. C.04.juridat. A-g. 14 november 2008292 (bouwpromotor die zijn leverancier niet in discussie betrekt en wacht tot hij zelf gedagvaard wordt – aanspraak op vrijwaring laattijdig geacht).deze kwalificatie is m. 606. TBO 2010. die termijn wordt traditioneel gekwalificeerd als een vervaltermijn .01. TBO 2010. 290 JT 2007. 287 nr. 14 november 2008.fgov.0491.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. 2 februari 2006295). 251.W.0529. 463 = RW 2012-13. 382 291 AR 1994/872 292 Cass. 2000. Arr. Maar anders in de internationale koop (Verdrag New York bij Weens kooprecht) ! 2.N 62 .10.b.just.zie Hof Brussel 9 november 2004289. hof Brussel 8 juni 2006290. http://jure. C.fgov. is de rechtspraak bij aanneming minder streng dan bij koop (t. 25 juni 2010288.juridat.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100625-2.anderzijds staat 10-jarige termijn de analogie niet in de weg: Art. 10 oktober 2003294). maar aanvaardbaar voor zover inderdaad de vrijwaring voor verborgen gebreken er niet door geregeld wordt. “De ‘action directe’ wegens verborgen koopgebreken in (onder)aannemingsgeschillen”. 29 januari 2004287 en Cass. 2004 nr. 633 = RW 2009-2010 n. Arr. K.de hoofdaannemer kan niet wachten om zijn onderaannemer aan te spreken tot hij zelf door de opdrachtgever wordt aangesproken: Cass. 29 januari 2004.Cass. 265.N. voor onroerende goederen kan ingaan na het verstrijken van de termijn van de tienjarige vrijwaring die is voorgeschreven bij art. Hof Brussel 17 november 2009. C. Arr. 152. 431. zowel bij koop (1648 BW) als bij aanneming. 431. 288 C. Thijs = RW 2004-2005. Hof Antwerpen 5 juni 2000291) . Wel geldt omgekeerd de korte-termijn-vereiste niet voor de aansprakelijkheid voor zware gebreken ex art. Hof Brussel 30 maart 2010. VANHOVE. maar de rechtspraak is wel geneigd om een dagvaarding ten gronde tijdig te verklaren wanneer ze wordt ingesteld kort na de resultaten van de expertise286.m. Stu-Wahr.vertrekpunt voor de termijn bij verborgen gebreken: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid.N. dit althans indien de aanspraak jegens de leverancier is overgegaan op de opdrachtgever van de aannemer .N. nr. onderzoeksplicht koper): stilzwijgende oplevering iets minder snel aanvaard.0085. 52 concl.just.fgov.0634. nr. nr. 357.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081114-4 = Arr. http://jure.i. 294 http://jure. 293 Zie overzichtelijk K. 27 mei 2011. . hetzelfde geldt voor de aannemer jegens zijn leverancier: de aangesproken aannemer kan wachten om zijn leverancier aan te spreken tot hij zelf wordt aangesproken.fgov. Eerder al Cass. Cass.juridat.Not. 1680 v.09. Maar dat geldt niet wanneer de aanspraak jegens de onderaannemer wel is overgegaan (bij koop na aanneming of bij aanneming na koop. sluit niet uit dat de korte termijn waarbinnen de rechtsvordering tot vrijwaring tegen een verborgen gebrek moet worden ingesteld. 265.F. die ook nog geldt voor zichtbare gebreken. RW 2011-2012. (Cass. zie bv. VANHOVE = RABG 2010.Cass. Bovendien is er geen volledige parallellie tussen koop en aanneming w. 1648 B. 1792 BW (Cass. C.e. . 289 RW 2007-2008. 473. 286 Zie bv. 1792 B.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20031010-1 295 nr. nr.07.rechten van een aangesproken doorverkoper jegens de eigen leverancier: korte termijn voor doorverkoper loopt pas wanneer doorverkoper is aangesproken (Cass. 2008 nr. zie de bespreking verder293). RW 2004-05.0178. Voor een ander voorbeeld.. http://jure. de "korte termijn": .Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110527-3. .

Bij huur Bij huur geldt in beginsel evenzeer dat zichtbare gebreken gedekt worden door de aanvaarding. 297 Cass. in beginsel vereist voor bepaalde remedies.. 299 C.0117.. de huurder wordt in die omstandigheden geacht het gehuurde goed te hebben aanvaard in de staat waarin het zich bevindt". verzoekschrift of conclusie geldt als ingebrekestelling300.0446. De formulering van een eis of tegeneis in een dagvaarding.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-2. 24 januari 2011..en teruggaveplicht te voldoen (zelfde arrest).just. rente. voor een tegeneis Arbhof Brussel 18 maart 2011. 20 november 2008299). risico verspringt.0293. tijdstip: ingebrekestelling kan ook reeds voor de dag van de opeisbaarheid geschieden (ad futurum) (Cass.be/euinvordering..N. vorm: . http://jure. kan de huurder het gebrek in de zaak ook niet (meer) inroepen om zelf niet aan zijn onderhouds. 296 C. zie onder meer Cass. 1599 B. RW 2012-13. 25 maart 2010296: " Indien het verhuurde goed bij de totstandkoming van de huur een gebrek vertoont dat duidelijk zichtbaar is en de huurder zich ervan rekenschap heeft kunnen en moeten geven.just. dan is dat natuurlijk een niet-nakoming door de verkoper. ook op http://www.09. Vermits in dat geval er géén tekortkoming is van de verhuurder.ingebrekestelling van een consument : zie Wet minnelijke invordering schulden van een consument .juridat. bv.F.storme. 622.fgov.pdf 63 . 1. http://jure.09. 19 juni 1989. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. zie de discussie bij de bespreking van art. 16 april 2009298). d) Ingebrekestelling belang: lopen verwijlinterest (zie bespreking onder 9.0604. Dit risico is niet op de koper overgegaan. is de verhuurder ontslagen van zijn vrijwaringsplicht.06.just. 25 februari 1993).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090416-3 = JLMB 2010. C. 301 zie over die beiden mijn tekst "De verhouding tussen de Europese verordening inzake geringe vorderingen en het interne Belgische procesrecht". 19-40. en de koper niet beschermd wordt als derde-verkrijger.juridat.F 300 Bv.N = http://jure. c) Gebrek aan eigendomsoverdracht Wanneer de verkoper na de verkoop en levering retroactief zijn eigendomsrecht verliest. 1304. . dit geldt ook indien de schuld betwist is (Cass. Dat arrest lijkt ten onrechte te impliceren dat de verkoop noodzakelijkerwijze ontbonden of vernietigd is. p.). zodat de verkoper geen recht heeft op betaling van de prijs297 (althans als de koper kiest voor ontbinding).juridat. met absurde vormvereisten die aldus ertoe aanzetten om dadelijk te dagvaarden (of gebruikmakend van de EU-Verordeningen een geringe vordering in te dienen of een betalingsbevel te vragen301) relevantie: zie ontbinding. door de ontbinding van de titel krachtens dewelke de verkoper zelf verkreeg.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 3.fgov.W.07. 298 nr.minstens in handelszaken moet dit niet noodzakelijk schriftelijk gebeuren (Cass. in Ius & Actores 2009 nr. Cass.fgov.

In casu werd de eis toegekend om het nieuw exemplaar in brons in plaats van steen te laten maken en tentoon te stellen. Cass. Arr. 1993-94. zal de rechter oordelen welke maatregel het meest passend is.fgov. 302 http://jure. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080131-5.0496. Sancties bij niet-nakoming: gedwongen uitvoering in natura De uitvoering in natura primeert in beginsel in ons recht. 1994. Arr. die een inbreuk vormt op het morele recht van de auteur. Kluwer 2006. Uitvoering vorderen sluit niet uit dat men later toch voor ontbinding kiest303. p.fgov. indien de inspecteur of het college aanpassingswerken dan wel behoud mits betaling van meerwaarde vorderen.93. nu dit niet moeilijker te vervaardigen was en minder onderhoud vergt en. 303 Bv. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”.a.Cass. Stad Namen. 306 Zie Cass. 20 januari 1993. Mogelijke vormen van herstel in natura304 . nr. bepaalt de rechtbank de gevorderde herstelmaatregel die ze passend acht”.w.Herstel in natura van een verminking van een kunstwerk.F)307. 64 .10. 304 Zie verder voor een kritische bespreking P. De herstelmaatregel in het Vlaamse Decreet Ruimtelijke Ordening.F. 30 januari 2003302. 1219. . nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20030130-18 = Arr. 150 VCRO: “Indien de herstelvordering van de burgerlijke partij enerzijds en die van stedebouwkundige inspecteur of het college van burgemeester en schepenen anderzijds niet overeenstemmen. Beperkingen van het recht op uitvoering in natura: .juridat.fgov. P.just. . Zie o. VANSANT.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110505-13.juridat. 492.e) Remedies bij wederkerige overeenkomsten in het algemeen: keuzerecht uitvoering / ontbinding Voor zover aan de vereisten voor beide remedies voor tekortkoming is voldaan (zie hieronder) heeft de schuldeiser de keuze tussen uitvoering en ontbinding.Cass.Bij niet-nakoming verbintenis tot geven van onroerend goed: het vonnis kan gelden als titel voor levering van onroerend goed en kan worden neergelegd ter overschrijving: Cass. beter tegen verminking bestand zou zijn. herstel in natura kan vorderen306. 5 mei 2011. WERY.ook bij inbreuken op de wetgeving inzake ruimtelijke ordening geldt in beginsel dat wie daardoor schade lijdt.nakoming is onwettig. 21 april 1994. 31 januari 2008305.0225. C. kan bestaan in de verplichting een nieuw exemplaar van het kunstwerk te laten reproduceren. RW 2011-2012. 69 = RW 200520065. TBBR 2012. 80. Een afwijkende regeling geldt onder meer bij consumentenkoop (zie hoger). bij onrechtmatige daad of ongegronde verrijking heeft herstel in natura in beginsel eveneens voorrang indien de schadelijder dat vordert). Er vloeit wel een mogelijke beperking voort uit art. m. Hof Antwerpen 27 oktober 2008.just.m. 173 307 http://jure. 392. Cass. en mogelijks schadevergoeding daarbovenop. 6. 249 v. Toepassingsgebied Dit geldt niet alleen voor contractuele verbintenissen maar ook voor verbintenissen uit andere bron (bv. 305 http://jure.juridat.just. wanneer het oorspronkelijke werk niet kan worden hersteld (Cass.

0328. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-5.juridat.F.just. 309 Cass. http://jure.immuniteit van overheden en internationale organisaties: geldt maar voor zover niet strijdig met EVRM. . 4 februari 2000. In kort geding ? veel hangt af van de verwoording van de maatregel (zie Cass. een huurder weigerde en vordert nakoming plus schadevergoeding voor de hinder door de werken.juridat.0624. 3° mag nakoming niet definitief onmogelijk maken 308 Bv. BRIJS "De absolute uitvoeringsimmuniteit thans ook doorbroken bij reële executie" .fgov.nakoming is strijdig met de persoonlijke vrijheid. http://jure.0407. noot P.n. Photolinea t.een arrest dat een nuance aanbrengt op de eerder.0521.04. 6 januari 2011. 92. bloedproef).a.fgov.fgov. striktere rechtspraak zoals Cass. BAZIER 'Abus de droit.c.nakoming is onmogelijk. 23 oktober 2009.de overeenkomst is een dienstenovereenkomst die door de opdrachtgever verbroken is (art. 1979-80 nr.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-6. TBBR 2012/8.nakoming is rechtsmisbruik want een de wederpartij onevenredig bezwarende keuze308. Galeries Anspach. 2° niet-nakoming van wederpartij die men niet zelf heeft veroorzaakt. . Opschortingsrechten en vergelijkbare remedies a) Verbintenisrechtelijk: opschortingsrecht (e. dit werd als misbruik gekwalificeerd door de bodemrechter.07.juridat.09.). 24 april 1998.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-7. I 1341 = RCJB 1983. Arr. 1195 noot S. 173 noot DELPEREE. enkel uitvoering bij equivalent = schadevergoeding).F. 1646. 65 .F.F. RW 2000-2001. en S. C. 7. Drie cassatie-arresten van 21 december 2009 beslissen dat de immuniteit terzijde kan worden gesteld indien er geen verhaalsmogelijkheden zijn voor de schuldeiser310. C.fgov. C. .F. Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110106-4. C. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091023-1 = RW 2011-2012. .07. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit': een verhuurder wenste een winkelgalerij te sluiten wegens een renovatieproject van de overheid en bood een vergoeding aan om de handelshuur te beëindigen.. 4 februari 2000311: de facto uitvoering opleggen van een beweerdelijk nietige overeenkomst kan.) 1° vereist volkomen of onvolkomen wederkerigheid Dat vinden we niet enkel bij contractuele verbintenissen. Het geldt ook bij een teruggaveplicht van een zaak en een schuldvordering die in nauw verband staat met die zaak (aanspraak op vergoeding van gemaakte kosten bv. 686 = RW 1980-81. 393. 26 juni 1980. http://jure.0129. vgl. hoger bij kort geding en beëindiging overeenkomst. In dat geval is er geen dwang mogelijk (Cass. maar het is niet omdat deze laatste niet alle verbintenissen stipt heeft uitgevoerd dat hij daardoor de exceptie zou verliezen (Cass. 311 Cass. http://jure.fgov.er is geen opschortingsrecht wanneer de wanprestatie van de wederpartij veroorzaakt is door de excipiendus zelf. 17 december 1998. 23 oktober 2009312). 1661 = Pas.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . 312 Cass. 310 Arresten nr.03. 1794 BW: geen nakoming mogelijk. Arr.just.juridat. http://jure.just.just.juridat.bij in het gedrang brengen van continuïteit van de openbare dienst309.

Arr. 320 RW 2007-2008. 316 C.08. http://jure. 1052. STENGERS.m. 29 februari 2008. C. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110915-3. 29 november 2007317).0072. De Weggheleire.fgov. Ibens.F.w. tenzij wanneer de excipiendus er afstand van heeft gedaan of ze heeft verwerkt (bv.fgov.0392. 246 = RW 2006-2007.juridat. art.0206. 1039 = RABG 2006. 6° de exceptie kan ook tegengeworpen worden aan de verkrijger van de aanspraak (bv. na cessie318. in het bijzonder of men dit recht ook kan inroepen indien de wederpartij niet de eigenaar is van de zaak. 828. enz. dat de opschorting die reeds heeft plaatsgevonden niet geldt als een tekortkoming (zie bv. 5° wanneer de wederpartij vervolgens toch nakomt op een tijdstip waarop de overeenkomst nog niet is ontbonden. 24 september 2009315. 4 december 2009.N. 665 n.06. 36 = RW 1973-74. Cass.just. 29 november 2007. 12 februari 2004313 . 631 = RW 2005-2006.08. door een omstandig stilzwijgen bij navraag door de cessionaris). Cass.fgov. 7° de exceptie blijft ook gelden na samenloop en na opschorting op grond van de WCO. http://jure. 1346 n. nl. 25 maart 2005. 1541-15.L. 15 september 2011.N. 319 Cass. .juridat.04.0035N. “De exceptie van niet-uitvoering in een driepartijenverhouding”.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3 = RABG 2010.10. http://jure. na overgang van een kwalitatief recht319. 1974. houdt ook het opschortingsrecht op voor de toekomst (d. 13 juni 2005 op de elektronische communicatie. b) Zakelijke werking ? Dit is een vraag van “retentierecht”. RW 2010-2011.). nr.just. 4° moet evenredig blijven.z. J. 313 RW 2006-07. 2005.0346. 476. 2699. 634 = RCJB 1974.pdf 321 Cass. E. 14 mei 2010316: tekortkomingen van de huurder die niet grof genoeg zijn om de ontbinding van de huur te wettigen kunnen niettemin krachtens die bepaling beschouwd worden als een reden om de huurhernieuwing te weigeren (in casu bij handelshuur).zie o.just.be/071_270406_1541Retentierecht. 28 januari 2005. http://jure.F 317 Cass. Cass. 998 = JT 1973. 27 september 1984. DE BAERE. Vgl.09. Zie voor de verkrijging te goeder trouw a non domino van het retentierecht mijn annotatie onder Cass. 352 noot M. “Het conventioneel uitgebreid retentierecht en de tegenwerpbaarheid ervan aan de eigenaar van de in bewaring gegeven zaak”320 en recenter Cass. ABB. Cass.0303.Opschorting wegens niet-nakoming door de wederpartij mag in beginsel ook door nutsbedrijven worden toegepast: Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-1 = TBH 2010. 318 Onder meer Cass.behalve wanneer de wet dit uitsluit of beperkt314 of het contractueel geldig wordt uitgesloten. http://storme. Cass. 13 september 1973. 61 W. 314 Bv. Arr. zie Cass. 27 april 2006. ook Cass. C.Opschorting vereist niet dat aan de voorwaarden voor ontbinding is voldaan. 2005. C.fgov.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-3. Arr. 249 = RW 2010-2011. 66 . ernstige wanprestatie) .juridat.just. 15 september 2011321.juridat. 712 = JLMB 2005. C. 315 nr. VTB-VAB t. ze moet wel in verhouding staan tot de wanprestatie van de andere partij (voor ontbinding is meer vereist. C. 63. RW 1984-85.

de contractspartij geen fout heeft begaan door eenzijdig de 322 Kh. 1184 BW vereist in beginsel dat de ontbinding in rechte wordt gevorderd 1° De tekst van de wet vereist een rechterlijke tussenkomst.art. Ook in 1649 quinquies § 3 BW wordt bij consumentenkoop het ontbindingsrecht toegekend bij een niet-conformiteit die niet louter “gering” is. 323 Bv. RW 2011-2012. 180410. Vgl. bv.art. de verzekerde of de begunstigde één van zijn verplichtingen. 233 (in casu aanvaard als een ernstige tekortkoming in de zin van art. 10.17. Vb. 322. . Van een voldoende ernstige wanprestatie: bij een architect belast met o. impliciet Cassation (F. de cassatierechtspraak blijft dubbelzinnig betreffende de mogelijkheid van “buitengerechtelijke” ontbinding: * Cass. maar de rechtspraak oordeelt dat daarnaast steeds ook een beroep kan worden gedaan op het gemeen recht. 31 § 1. Bij sommige bijzondere overeenkomsten zijn er bijzondere bepalingen die een opzegging of verbreking of beëindiging mogelijk maken bij bepaalde ernstige wanprestaties of gelijkaardige gevallen. 413. Hof Antwerpen 7 januari 2010. . In sommige overeenkomsten is het ontbindingsrecht verruimd. 19 handelsagentuurwet). n.m. precontractueel bedrog323. TGR 2010. Freyria: 1994). kan de overeenkomst ten laste van beide partijen ontbonden worden324. 2° Art. Zie onder meer: .stilzwijgend ontbindend beding 1° De ontbinding vereist een voldoende ernstige wanprestatie. Chambre commerciale. Indien beide partijen een ernstige tekortkoming begaan. niet is nagekomen met de bedoeling de verzekeraar te misleiden (art. evenwel pas nadat de consument de verkoper eerst de kans tot herstelling of vervanging heeft gegeven. 9 mei 1986. 2 mei 2002: “vermag te oordelen. Soms wordt ook een ontbinding aanvaard op grond van een gedraging die eigenlijk veeleer een grond voor nietigheid vormt. 19 Handelsagentuurwet. 31 LVO: opzegging na een schadegeval: naast de algemeen regel geldt er ook een bijzondere regel met verkorte uitwerking indien de verzekeringnemer. bv. dat gelet op de wanprestatie van haar wederpartij. de vaststelling van het budget van de bouwwerken.) 6 september 2011.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 8. nr. Hier lijkt geen verbod van samenloop te gelden. 48 § 1 WMPC). de ernstige onderschatting van de kostprijs322. La résolution du contrat aux torts réciproques (Et.9666. Sancties bij niet-nakoming van wederkerige contractuele verbintenissen: ontbinding en uitdrukkelijk ontbindend beding a) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding . p. In het Franse recht D. 67 . en de tekortkoming van de tweede niet reeds gerechtvaardigd is door een opschortingsrecht wegens die van de eerste.Concessiewet 1961. III LVO). ontstaan door het schadegeval. TALLON. Dendermonde 18 juni 2009. zoals te dezen. ten gunste van de consument in overeenkomsten op afstand (zie art. 324 Cass. TBH 1987.

zou de eisende partij die intussen zelf de verdere uitvoering van de overeenkomst onmogelijk heeft gemaakt. FONTAINE. zoals hieronder besproken). 352 n. 328 C. p.08.fgov. Nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. in Cass. BAECK. M. 325 C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090309-9 = TBBR 2010. De rechtmatigheid van deze eenzijdige beslissing vereist dat: . 19 mei 2011.09. “(R)evolutie in ontbindingsland?” 326 Dit blijkt onder meer daaruit dat een ontbinding die voor de samenloop gevorderd wordt maar pas na de samenloop uitgesproken.juridat. m.Omvang ontbinding: geheel of gedeeltelijk naargelang de overeenkomst ondeelbaar is of niet331.0331. Indien de ontbinding slechts zou ingaan door het vonnis. RCJB 1990.fgov.F. 245 = JT 2010.fgov. C. Meeste rechtspraak en rechtsleer interpreteert het vrij ruim. zie Cass.uitdrukkelijk ontbindend beding . (378) 398. http://jure. STIJNS. .juridat. 133 n.just. 8 februari 2010. 1843 n. tegenwerpelijk is aan de samenloop. en het is dus de inleiding van de eis die constitutief is326). 327 Cass. 114. C. DUPONT "La résolution unilatérale : (encore) une occasion manquée pour la Cour de cassation" = RW 2011-2012. b) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding .08. 329 Cass.overeenkomst als beëindigd te beschouwen.N.just. Vgl. 8 februari 2010329 en Hof Brussel 15 september 2009330. 16 februari 2009325 spreekt over de mogelijkheid voor een partij om op eigen gezag en eigen risico kennis te geven aan de wederpartij dat zij de overeenkomst als beëindigd beschouwt. hoewel onduidelijk gemotiveerd.i. verwerping voorziening tegen Hof Brussel 18 februari 2009: het betrof een beperkte achterstal in de betaling van een schijf van de koopprijs van een appartement. J.de wederpartij in gebreke werd gesteld inzake de door haar begane wanprestatie indien een ingebrekestelling nog een nuttig gevolg kon hebben. * Cass.de wanprestatie van aard was een gerechtelijke ontbinding te rechtvaardigen. GERMAIN “Le contrôle de la gravité du manquement en présence d’une clause résolutoire expresse”. 330 NjW 2010.09.”). http://jure.juridat. 285.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090216-5 = TBOG 2009.just. 19 mei 2011327: verhuurder had de ontbinding wegens wanprestatie van de huurder gevorderd. over het strafbeding in deze zaak (verlies betaalde voorschotten) was wel nog geen uitspraak gedaan. 68 . 9 maart 2009328. in de loop van de procedure zegt de verhuurder bovendien op wegens eigen gebruik: dit verhindert de ontbinding ten laste van de huurder niet (al zal qua omvang de ontbinding beperkt blijven tot de periode vanaf de datum waartegen was opgezegd – zie hieronder). geen recht meer hebben op ontbinding met schadevergoeding. quod non. en . Een kansovereenkomst is in beginsel ondeelbaar en wordt dus volledig getroffen door de ontbinding (zij het ook hier met restitutie. Voor enkele gevallen waarin het rechtsmisbruik niet werd aanvaard.juridat.F. 331 Zie mijn bijdrage in TBBR 1991. ope iudicis) of declaratief (de ontbinding gaat in door de inleiding van de eis mits de rechter de eis gegrond verklaart. c) Omvang van de ontbinding tgo.Vaak ten onrechte als een ontbindende voorwaarde geformuleerd. http://jure.fgov. S. tijdstip van ingaan van de ontbinding . J. zelfs indien bedongen is dat de ontbinding "van rechtswege" plaatsvindt: Cass.0416.just. http://jure. is de laatste opvatting de juiste. 2° Betwist is of de rechterlijke beslissing constitutief is (de rechter ontbindt en de ontbinding gaat pas in door het vonnis. Een voorbeeld.0043.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110519-1. M.F.Is ook vatbaar voor rechtsmisbruik.0645.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Maar bij een ondeelbare meerpartijenovereenkomst kan een partij niet ontbinden wegens wanprestatie van een andere zonder akkoord van de verdere partijen (zie Cass. 17 oktober 2008332). - De ontbinding laat ook bedingen die ertoe strekken ook na ontbinding te gelden intact (bv. beding inzake schadevergoeding ingeval van ontbinding). De rechtspraak blijft moeite hebben bij duurovereenkomsten en overeenkomsten met opeenvolgende prestaties *het ingaan van de ontbinding (bij gerechtelijke ontbinding in beginsel op de datum van dagvaarding) en **de omvang ervan te onderscheiden333 - zie bv. voor een niet voldoende onderscheidend arrest Cass. 5 juni 2009334 - in casu correct maar in te algemene bewoordingen. In Cass. 19 november 2009335 werd het ingaan van de ontbinding – nl. op datum van dagvaarding – wel onderscheiden van de gevolgen van de ontbinding: een arrest dat de ontbinding van de huur uitwerking gaf voor de periode vanaf de dagvaarding, hoewel de huurder die ontbinding vorderde het goed nog een tijd nadien bleef gebruiken, werd verbroken. Voor de omvang van de ontbinding gebruikt Cass. wel het betwistbare criterium van de mogelijkheid van restitutie in natura. Dat bepaalde prestaties niet kunnen worden teruggegeven in natura, betekent niet noodzakelijk dat de ontbinding niet eerder kan reiken – maar het is wel een element dat een rol kan spelen om de ontbinding te beperken tot de periode na die prestaties. Door die nuancering kan de contradictie in de cassatierechtspraak opgelost worden336. d) Verbintenisrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) 1° vanaf het ingaan van de ontbinding is elke partij bevrijd van de ontbonden verbintenissen (voor zover nog niet uitgevoerd, anders bestaan ze al niet meer). Men kan niet tegelijk bevrijding willen van de eigen verbintenis en uitvoering bij equivalent van de tegenprestatie (zie in dit verband Cass. 15 mei 2009337). 2° restitutie van de in uitvoering van ontbonden verbintenissen gedane prestaties, in natura dan wel bij equivalent. Dezelfde restitutieplicht geldt ook bij het ingaan van een ontbindende voorwaarde338. Ook de partij die de ontbinding verkrijgt moet restitueren339.
Leerboek Verbintenissenrecht, I, nr. 290. 332 nr. C.06.672.N 333 Duidelijk het onderscheid maken doet bv. wel B. VAN DEN BERGH, RW 2011-2012, (648) nr. 6. 334 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090605-1 335 Cass. 19 nocvember 2009, C.08.0459.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091119-2, TBH 2010, 494. 336 Zo stelt Cass. 23 juni 2006, Brasserie du Grand Enclos, C.05.0215.F, RW 2009-10, dat de ontbinding van een huurovereenkomst de periode treft vanaf de inleiding van de eis tot ontbinding, tenzij er nadien prestaties werden verricht “die niet voor teruggave in aanmerking kwamen”, terwijl andere arresten precies verwerpen dat de teruggeefbaarheid een criterium kan zijn om de ontbinding in te perken. 337 C.08.0531.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. 338 Cass. 24 januari 2011, C.09.0446.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. De verkoop van aandelen werd ontbonden door de faillietverklaring van de vennootschap waarin de aandelen verkocht werden (die als ontbindende voorwaarde was bedongen); het arrest lijkt in te houden dat alsdan de restitutie in natura niet meer mogelijk is en dus moet geschieden in waarde aan de waarde die de aandelen hadden ten tijde van de verkoop. 339 Cass. 8 februari 2010, C.09.0244.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-

69

Dit geldt ook bij een levenslange huur tegen een éénmalige huurprijs (die een kanscontract vormt): Cass. 8 februari 2010340. M.i. is de restitutieplicht contractueel: de overeenkomst wordt immers niet nietig verklaard, maar de verbintenissen uit die overeenkomst worden ontbonden341. Ook de schadevergoeding bovenop ontbinding is evident een contractuele en geen buitencontractuele aanspraak. 3° voor zover dit niet alle schade van de ontbindende partij dekt, bijkomende schadevergoeding. Het gaat om de vergelijking met de situatie die er zou geweest zijn bij correcte nakoming van de overeenkomst (positief contractsbelang342). De schade moet wel begroot worden op het tijdstip van de tekortkoming: Cass. 26 januari 2007, 2 arresten343. Maar de aansprakelijke partij heeft wel recht op restitutie van de prestaties die zij geleverd heeft, gecompenseerd met hetgeen zij zelf moet restitueren plus de eventuele schadevergoeding (Cass. 8 februari 2010344). e) Zakenrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) Wanneer een verbintenis tot eigendomsoverdracht door de ontbinding wordt getroffen, is ook de overdracht retroactief ongedaan gemaakt. Daarbij is de vorige eigenaar aan wie het goed (opnieuw) toekomt geen rechtsopvolger van de voormalige verkrijger, en dus in beginsel ook niet gehouden tot de verbintenissen die deze laatste m.b.t het goed is aangegaan, ook al zouden die kwalitatief zijn 345. 9. Geldschulden en rente; beperking schadevergoeding wegens stilzitten (vnl. interest) Schadevergoeding bij geldschulden s.s. (sommenschulden) bestaat uit verwijlinterest (moratoire interest). Toepassingsgebied: - aanspraak op herstel schade is géén geldschuld vooraleer de omvang van de schade is vastgesteld.

20100208-3 = RW 2011-2012, 646 n. B. VAN DEN BERGH. 340 vorige noot 341 Zo ook J. DE CONINCK, De voorwaarde in het contractenrecht, p. 292 nr. 239. 342 Voor het beginsel: Cass. 13 oktober 2011, nr. C.10.0642.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111013-15.. 343 nr. C.06.0232.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070126-4 en C.05.0374.N, RW 2009-2010, 1468. In dezelfde zin inzake buitencontractuele aansprakelijkheid Cass. 14 december 1993, RW 1995-96, 337; Cass. 2 februari 1996, Arr. Cass. 1996, 147. 344 C.09.0244.F, tweede middel, hoger aangehaald. 345 Zie bv. Cass. 6 december 2007, RW 2008-2009 n. J. DE CONINCK "Retroactieve toebedeling van het eigendomsrecht en gehoudenheid tot verbintenissen in verband met de eigendom" = TBBR 2009, 359 n. J. BAECK; het betrof de verbintenis van de eigenaar-verhuurder die zijn akkoord heeft gegeven met een aansluiting op het drinkwaternet en daardoor volgens art. 3 van de Brusselse ordonnantie tot regeling van de drinkwatervoorziening hoofdelijk en ondeelbaar verbonden is met de abonnee.

70

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Hetzelfde geldt voor de aanspraak op een verzekeringsvergoeding (bij aansprakelijkheidsverzekering en bij schadeverzekering andere dan sommenverzekering) (Cass. 11 juni 2009346). Dient er geen evaluatie te gebeuren door de rechter omdat de berekeningswijze op voorhand vastligt, is het echter wel een geldschuld en geen waardeschuld. Het regime van de “waardeschulden” wordt onder 10. besproken. Ook bij een aanspraak wegens onverschuldigde betaling is er bij goede trouw van de ontvanger geen vergoedende rente verschuldigd vanaf de datum van de oorspronkelijke betaling, maar slechts rente verschuldigd vanaf de ingebrekestelling (art. 1378 BW). Dat geldt ook voor een verplichting tot restitutie van een betaalde geldsom na nietigverklaring van een overeenkomst (Cass. 5 januari 2012347). a) Begindatum In beginsel vanaf de ingebrekestelling. Dit geldt ook voor sommenschulden die uit de wet voortvloeien (bv. Cass. 8 mei 2009348: verplichting van de staat om gemeentebelastingen door te storten aan de gemeenten). De ingebrekestelling kan reeds geschieden vooraleer de schuld opeisbaar is (ingebrekestelling ad futurum), zie hoger. De rente kan evenwel maar lopen vanaf het tijdstip van opeisbaarheid. b) Rentevoet * Behoudens geldige contractuele bedingen geldt de "wettelijke rentevoet", zoals bepaald door de Wet van 5 mei 1865. Deze bepaling werd gewijzigd door de programmawetten van 27 december 2006 en 8 juni 2008: - in fiscale en sociale-zekerheidsschulden rechtstreeks door de wet bepaald: 7 % - in andere zaken jaarlijks in januari aangepast aan de gemiddelde Euribor-rentevoet van december, verhoogd met 2% en afgerond naar het hoger gelegen kwart, en gepubliceerd in het B.S. Voor aanspraken op betaling van de prijs van goederen of diensten door ondernemingen en overheden gelden de bijzondere bepalingen van de wetgeving inzake bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties (Wet 2 augustus 2002 bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, te wijzigen ingevolge de nieuwe Richtlijn Betalingsachterstand) - vnl. van belang voor verwijlrente: dies pro homine bij verstrijken van wettelijk bepaalde termijn van achterstand; hogere wettelijke rentevoet (herfinancieringsrentevoet van de ECBB_ + 8 %); invorderingskosten (in de nieuwe RL met een minimum van 40 Euro); eigendomsvoorbehoud tot levering mogelijk; - geldt enkel voor de vergoeding voor de levering van goederen of diensten, niet voor andere geldschulden. Bv. niet van toepassing op de uitwinningsvergoeding van een handelsagent: Cass. 29 oktober 2009349.
346 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090611-2 = TBH 2009, 884 347 Cass. 5 januari 2012, C.10.0712.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120105-3. 348 nr. F.08.0012.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090508-3

71

W. 349 C. ook voor de periode na het vonnis (Cass. 1303. Anderzijds Hof Brussel 28 november 2003: 5 jaar stilzitten is nog geen afstand van onbetaalde facturen.just. Adv. Vred. 800. muntontwaarding.fgov. * Kwalificatie van de interest: “gerechtelijke interest” bestaat eigenlijk niet. Contractuele interest blijft contractueel. RW 2011-2012.07. 2008/AR/1030. 86. na deskundig verslag (Hof Gent 16 januari 2009356).i.N 360 Cass. 72 . schorsen interest gemotiveerd met schadebeperkibgsplicht357.18 jaar stilzitten in een procedure (in casu een waardeschuld).v. 706. . . 18 juni 2010. TGR 2009. 351 Kh.* Voor de vraag of een hogere interest kan worden bedongen. bv. DELANOTE met andersluidende concl.stilzitten t. F-20110104-2. id. de schuldeiser heeft geen aanspraak op een hogere vergoeding bij bv.a.0214. 352 JT 2008. M. Justel nr. 1154 B. 1800 354 Justel F-20080226-8 355 RW 2007-08.juridat. 358 Hof Brussel 4 januari 2011. 3 = RW 2010-2011. C. 23 april 2007350). http://jure. specifiek voor kredietinstelling: Hof Luik 26 februari 2008354. en een procedure die door stilzitten 25 jaar aansleept voor 2 aanleggen: helft van de interest verwerkt358.0448. 18 juni 2010360) maar niet bij interest op een schadevergoeding uit onrechtmatige daad361.be 2007 nr. . RW 2010-2011.langdurig stilzitten: Hof Luik 8 oktober 2007353. . zie onder strafbedingen. Ook interest na ontbinding is een contractuele interest. conform art. ten onrechte als procesrechtelijk misbruik gekwalificeerd).vordering tot inkorting ingesteld meer dan 4 jaar na overlijden.na provisioneel vonnis lang stilzitten (kh. c) Bijkomende schade Behoudens andersluidende overeenkomst wort de schade door laattijdige betaling forfaitair vergoed door de verwijlrente.g. Volledige afwijzing vordering bij 11 jaar stilzitten na dagvaarding: Cass. RW 2011-12. 1393 n.N. solidaire medeschuldenaar (in casu studentenkamers). e) Kapitalisatie (“anatocisme”) Basisregel = art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091029-10 350 ipr. 359 nr. . Elsene 18 maart 2008352. 418 WIB 1992 (Volgens Cass. 1293 356 Hof Gent 16 januari 2009. 320 353 TBH 2008. Brussel 20 juni 2008. behalve in geval van bedrog351. 808 = JLMB 2008. d) Inperking bij stilzitten * Inperking interest is vrij frequent in rechtspraak. Antwerpen 8 maart 2007355). Kapitalisatie is uitgesloten bij interest wegens terugbetaling van belastingen e.08. 357 Hpf Antwerpen 9 december 2009. 17 oktober 2008359 (m.d.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012

Kapitalisatie vereist een ingebrekestelling; een conclusie kan ook gelden als ingebrekestelling, mits daarin de aandacht wordt gevestigd op de kapitalisatie362. In sommige gevallen werd de kapitalisatie verworpen omdat de aanmaning niet duidelijk genoeg was (maar enkel in vage termen van kapitalisatie sprak363). 10. Schadevergoeding wegens niet-nakoming a) Rol van de schadevergoeding. 1° Op de eerste plaats kan de verplichting tot schadevergoeding in de plaats komen van de primaire verbintenis tot nakoming of herstel. Het gaat hier dan om een uitvoering bij equivalent (in tegenwaarde). Een variante daarvan is de schadevergoeding wegens minwaarde bij verborgen gebreken krachtens art. 1644 BW (die volgens die bepaling door een deskundige wordt bepaald, wat evenwel conform de algemene regel inzake deskundig onderzoek enkel een advies aan de rechter inhoudt364). Deze regel is niet beperkt tot contractuele verbintenissen. Zo heeft elke schuldenaar van een zaak de verplichting de tegenwaarde ervan te betalen indien hij toerekenbaar tekortkomt aan de verplichting de zaak te leveren; in Cass. 15 februari 2011 werd dit toegepast op de niet-voorbrenging van verbeurdverklaarde goederen365. Ook bij onverschuldigde betaling is er een verplichting tot betaling van de tegenwaarde van de prestatie indien deze niet in natura kan worden teruggegeven. Omgekeerd kan bij een vergoedingsplicht uit onrechtmatige daad het herstel in natura gevorderd worden eerder dan een vergoeding in geld (zie hoger). 2° Ten tweede kan vergoeding gevorderd worden voor de schade die bijkomend door de toerekenbare niet-nakoming van een verbintenis is veroorzaakt, naast de primaire prestatie of het equivalent daarvan in waarde. 3° Een contractspartij die noch uitvoering vordert (en zelf nakomt) noch ontbinding eist heeft daarentegen géén rechtsgrond voor een eis tot schadevergoeding366.

HENKES. 361 Cass. 30 april 2012, nr. S.10.0051.F, faill. Pompes Funèbres M., http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120430-1. 362 Cass. 7 oktober 2011, nr. C.10.0227.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. 363 Kh. Brussel 20 juni 2008, RW 2011-12, 706. 364 Zie voor het laatste Cass. 20 april 2012, Barchon Metal Vannerum t. Sofintra, nr. C.11.0608.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-5. Het zou anders zijn indien partijen aan de expert de bevoegdheid geven een beslissing te nemen als derde-beslisser. 365 Cass. 15 februari 2011, nr. P.09.1566.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-4. De verbeurdverklaring zelf heeft in beginsel een “zakelijk” karakter, maar de verplichting om de goederen voor te brengen rust enkel op de veroordeelde. Het is dus ook enkel die schuldenaar die gehouden akn zijn tot vergoeding van de verbeurdverklaarde goederen in waarde. 366 Cass. 15 mei 2009, RW 2009-2010, 1432 n. K. VANHOVE = http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. Zo ook Hof Antwerpen 28 juni 2004:, NjW 2005, 1056

73

b) Schade en causaliteit bij gevolgschade 1° Algemeen Zie de bespreking bij onrechtmatige daad mut.mut. De bespreking bij onrechtmatige daad handelt wel over het ontstaan van een verbintenis tot herstel wegens niet-naleving van een zorgvuldigheidsplicht of andere plicht ook als die nog geen verbintenis inhoudt, terwijl het hier op de eerste plaats gaat om de schade veroorzaakt door de niet-nakoming van een reeds geldende verbintenis, doch ook kan gaan om de de schade veroorzaakt door de overtreding van een nevenplicht die geen zelfstandige verbintenis zou zijn. 2° Beperking contractuele aansprakelijkheid tot voorzienbare schade (art. 1150 BW) Bv. Cass. 4 februari 2010367: de voorzienbaarheid betreft enkel de oorzaak van de schade, niet de omvang ervan. 3° Miskenning nevenplichten bij verlening wilsrechten Wanneer er een voorkeurrecht in geval van verkoop wordt verleend, dan houdt dit in dat men de gerechtigde tijdig en voldoende informeert over de voorgenomen verkoop; omgekeerd moet de gerechtigde wel aantonen dat hij het recht zou hebben uitgeoefend indien die verplichtingen waren nagekomen – vb. In Hof Luik 1 februari 2011368. c) Schadebeperkingsplicht schadelijder De schadebeperkingsplicht geldt ook bij contractuele aansprakelijkheid, bv. Cass. 17 mei 2001369: “niettemin gebiedt in een geest van loyaliteit de redelijke maatregelen te treffen die zijn schade kunnen matigen of binnen zekere grenzen houden”). d) Straf- en schadebedingen 1° Toepasselijke regels in het algemeen * Voor de wet van 1998 had de rechtspraak 2 toetsingsniveaus ingebouwd: a) enerzijds nietigverklaring van het beding indien het a priori punitief is, d.w.z. groter dan de bij contractsluiting potentiële schade (sedert Cass. 17 april 1970370); Cass. 29 februari 1996371 voegde eraan toe dat de werkelijke schade een element mag vormen in de beoordeling van wat bij de contractsluiting potentiële schade was. b) anderzijds beperking indien post factum onevenredig met werkelijke schade (Cass. 18 februari 1988372);

367 Cass. 4 februari 2010, C.09.0246, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100204-8, Jaarverslag cassatie 2010, 17. 368 Hof Luik 1 februari 2011, JLMB 2012, 1416. 369 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20010517-8 370 Cass. 17 april 1979, Arr. 1970, 764, “biljartarrest”. 371 Cass. 29 februari 1996, Arr. 1996, 208. 372 Cass. 18 februari 1988, RW 1988-89, 1226.

74

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Bij Wet van 23 november 1998 werd in art. 1231 § 1 een matigingsbevoegdheid voor de rechter ingevoerd “wanneer de som kennelijk het bedrag te boven gaat dat de partijen konden vaststellen om de schade wegens de niet-uitvoering van de overeenkomst te vergoeden”. Welk gevolg heeft dat voor de 2 daarvoor bestaande toetsingsniveaus ? a) Cass. 6 december 2002373: een schadebeding groter dan de potentiële schade kan op die grond niet nietig verklaard worden, enkel verminderd. Dat is anders in consumentenovereenkomsten, waar art. 74, 24° (iuncto 75) WMPC de nietigverklaring voorschrijft. Daarbuiten kan nietigverklaring in plaats van vermindering wel nog voor “zuivere” strafbedingen (louter punitieve functie, niet gemengd vergoedend-punitief). b) Ook de inperking wegens rechtsmisbruik blijft nog mogelijk. Zie bv. Hof Brussel 10 november 2005374. Bij toepassing van art. 1231 BW moet de rechter het beding matigen tot het bedrag van de bij contractsluiting voorzienbare potentiële schade, voor zover die niet minder bedraagt dan de werkelijke schade (Cass. 22 oktober 2004)375. * De matigingsbevoegdheid van art. 1231 BW is van dwingend recht, en kan dus niet bij overeenkomst worden uitgesloten; deze uitsluiting wordt voor ongeschreven gehouden maar maakt het schadebeding zelf nog niet nietig (Cass. 5 maart 2007)376. * Schadebedingen bij leasing: Cass. 8 november 2001. In casu werd aanvaard dat de bewoordingen toerekening van de realisatiewaarde van het goed op het schadebeding uitsloten en zulks geldig was. 2° Toepassingsgebied - getroffen bedingen - opzeggingsbedingen Zgn. opzeg- of verbrekingsbedingen die een partij een “recht” geven om de overeenkomst te berekenen tegen betaling van een vergoeding zouden geen strafbedingen zijn en dus niet aan de toetsing van strafbedingen onderworpen zijn: Cass. 22 oktober 1999377, Cass. 30 maart 2001378, Cass. 6 september 2002379; dit lijkt m.i. erg op “ceci n’est pas une pipe”... tenzij er een daadwerkelijke en geen illusoire optie is voor de opdrachtgever. * Kwalificatie van het beding Hof Brussel 15 september 2009380 oordeelde dat een wederbeleggingsvergoeding bij vervroegde terugbetaling van een krediet geen strafbeding is. Maar Hof Brussel 18 juni
373 Cass. 6 november 2002, RABG 2003, 645 n. J. BAECK. 374 RW 2006-07, 790 n. I. SAMOY & K. VANDERSCHOT 375 Cass. 22 oktober 2004, RW 2005-2006, 460 n. D. MERTENS. 376 Cass. 5 maart 2007, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20070305-4 = RW 2010-2011, 321. 377 Pas. 1999, 1373. 378 Arr. 2011, 566. Het ging in casu nochtans om een toepassing van art. 1794 B.W. wat wil zeggen dat de opdrachtgever dat opzeggingsrecht sowieso had, ook zonder dat het bedongen was en zonder dat hij er een prijs voor moest betalen (andere dan vergoeding van de werkelijke schade). 379 Pas. 2002, 1546. 380 NjW 2010, 285.

75

JT 2007. 17 april 1970385.bij de lening mag de verwijlrente bovenop de basisrente nooit meer bedragen dan 0.alsook art. Hof Brussel 12 december 1995. RW 1996-97. Beëindiging van overeenkomsten met handelstussenpersonen. NAEYAERT en E. 4 van het KB van 12 januari 2007. DEL CORRAL en V. nr. 2. 75 § 1 iuncto art. 456. STEENNOT 383 NjW 2010. waartegen de voorziening werd verworpen door Cass. verlenging en vernieuwing: een analyse naar gemeen recht’.Normaal moet ook het speculatieverbod gelden net zoals voor strafbedingen: indien de schuldeiser een groter voordeel haalt bij de verbreking dan bij nakoming van de overeenkomst. Hasselt 28 mei 2001. 1017. Rb. 27 WMPC (dat volgens de letter ervan echter enkel geldt voor het behoud van reeds betaalde sommen en niet voor nog te betalen vergoedingen).” Bedingen die verwarring scheppen tussen beide soorten.In ieder geval geldt het verbod van rechtsmisbruik ook voor deze bedingen382. Brugge. maar wel beperkt door het verbod van rechtsmisbruik (in casu echter niet bewezen).en in consumentenovereenkomsten ook de algemene toetsingsnorm van art. KN VAN RAEMDONCK. SAGAERT. Gent. http://jure. BAECK. 74. NjW 2005. 1231 BW en de bijzondere bepalingen van art. Cassatie oordeelde “Il appartient au juge du fond d’apprécier si la somme dont cet acte stipule le paiement constitue la réparation d’un dommage ou est la contrepartie d’une faculté de résiliation unilatérale. Verbintenissennrecht I (2005).F. 28 april 2011381. 17 en 24 WMPC zijn niet van toepassing.fgov. 2009. in P. 358. Rb. 435 76 . .).0117. 382 Hof Brussel 18 januari 2007. 80.just. zijn in een vastgoedmakelaarsovereenkomst met een consument nietig volgens art. maar het gemeen recht is wel van toepassing: .2009. die Keure.STEENNOT 384 RW 2008-09. 243. bv.: . . 28 april 2011. J.10. 28 WMPC. 29 oktober 2004. 985 n. . n. * Controle op rechtsmisbruik Art. Hof Antwerpen 27 november 2006384: geen strafbeding. 77.5 % op het verschuldigd gebleven kapitaal per jaar. 74. TBBR 2002. Hof Brussel 1 december 2009383 beschouwde een opzegbeding evenmin als een schadebeding. C. 3° Bijzondere wetsbepalingen Bij sommige overeenkomsten heeft de wet schadebedingen ook nog specifiek beperkt. ‘Contractuele bedingen over opzegging. is het beding nietig naar analogie van Cass. Men kan dat niet omzeilen door een 381 Cass. J. TERRYN (eds. R. “Over strafbedingen en straffe opzegbedingen”. DCCR 2008. maar besliste tevens dat het in een consumentenovereenkomst wel te toetsen is aan de regels inzake onrechtmatige bedingen ("kennelijk onevenwicht"). 1770 385 Zo STIJNS. 631 noot R.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20110428-6 = JLMB 2011. oordeelde dat een forfaitaire vergoeding wegens het niet-opnemen van een toegestaan krediet wel een strafbeding vormt. 183. RABG 2004. Hof Gent 7 januari 2008.

be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101217-3 = RW 2011-2012. C. Reciprociteit veronderstelt niet dat de bedinger ook tot het schadebeding moet gehouden zijn voor alle wanprestaties van dezelfde graad.zo Hof Bergen 16 maart 2010388. 387 Cass. in welk geval het een conventionele schuldvergelijking is). 181 n. * Algemeen: wederkerigheidsvereiste Volgens een arrest van het Hof van cassatie van 17 december 2010 kan een schuldeiser zijn eigen schuldvordering op een wederpartij niet verrekenen met een schuldvordering die die wederpartij op een derde heeft389 (behoudens met instemming van de schuldeiser.fgov. zie Art.be/SyllabusInsolventierecht.juridat.W. “De verbintenis uit borgtocht gaat teniet door dezelfde oorzaken als de overige verbintenissen“). Voor een meer specifieke regeling.in het KB Vastgoedmakelaardij van 12 januari 2007 tot max.W.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120907-1 388 Hof Bergen 16 maart 2010. Schuldvergelijking a) Wettelijke schuldvergelijking Voor een uitvoerige bespreking.0330. Bovendien kan in vele gevallen een derde andermans schuld betalen (art. R. 2034 B. 198 389 Cass. 11.fgov. Buiten de WMPC om kan de rechter evenwel niet op grond van de billijkheid hetzelfde beslissen387. 75 % van de overeengekomen commissie.F. Dit arrest doet meer vragen rijzen dan het beantwoordt. 9 maart 2012386. 17 december 2010.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 “korting” toe te kennen bij tijdige betaling: de maximale verhoging dient in vergelijking met de werkelijk overeengekomen interest te worden bepaald – Cass.10. 7 september 2012. waarin zowel de wederkerigheid als de gelijkwaardigheid van de sanctie nader omschreven worden. “De wederkerigheidsvoorwaarde voor schuldvergelijking”.just. In overeenkomsten onder de WMPC zijn schadebedingen volgens art. . zo is het duidelijk dat men wel een eigen schuldvordering kan verrekenen met andermans schuld waarvoor men als borg gehouden is (dit volgt uit art. 15° WHPC) eis reciprociteit bij schadebedingen. men kan dus wel een verschil maken in het foutcriterium . nr. http://jure. 74. 4° Reciprociteitsvereiste bij consumentenovereenkomsten Art.fgov.juridat.pdf.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- de syllabus Insolventierecht: 20120309-5.0630.: “De verbintenis kan zelfs voldaan worden door een derde die daarbij geen belang heeft. nr. 386 Cass 9 maart 2012. 17° WMPC (voorheen 32.juridat.1046.N = http://jure. HOUBEN. 3. mits die derde in naam en tot kwijting van de schuldenaar handelt of mits hij. C.N.just. http://jure. 74. RRD 2010. 4° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars. 1236 B.C.just.10.17° nietig indien ze niet wederkerig zijn (boomerangbepaling) en een gelijkwaardige (niet noodzakelijk identieke) schadevergoeding inhouden. 77 . zie http://storme.11.

4 februari 2011.i. op voorhand bedongen schuldvergelijking – art. 546 = JLMB 2007. 25 september 2006.J.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012. R. beperkt. 1998. COUSSEMENT = TBH 2006. nr. beiden in een fiscale zaak maar principieel verwoord.in beginsel niet meer mogelijk indien niet reeds aan de vereisten is voldaan op het tijdstip van de samenloop . 896 = JT 2006.wel kan de schuldeiser van een boedelvordering/boedelschuld verrekenen met een schuld in de boedel390. rolnr. van nettingovereenkomsten. nr. HURNER. "Posities van schuldeisers en hun zekerheidsrechten». JLMB 2006.. ENGEBAT.just. alleen minder rechtszekerheid. adde Cass. C. VAN DEN HAUTE.N.q. en zou dat dus ook moeten kunnen door middel van schuldvergelijking.fgov. http://jure. 813 = NjW 2006. http://jure. * Hoewel men traditioneel stelt dat schuldvergelijking van rechtswege intreedt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-7. d. Want eigenlijk geldt hetzelfde al zonder die bepaling. 24 juni 2010.i. HOUBEN "Schuldvergelijking: opeisbaarheid. Durobor. curatoren faill.fgov. Durobor en Cass. 565 n. http://jure.just.juridat. 1561 n.09. D. United Real Estate t. JT 2006. In ons recht heeft zo’n beroep wel terugwerkende kracht tot op het tijdstip waarop aan de vereisten voor wettelijke schuldvergelijking was voldaan (beide schulden wederkerig.. H. samenloop en volstorting" = JT 2007. 1451. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-2 en cass.09. NJW 2004. t. 391 Cass. Antwerpen. Kluwer.juridat. E. Achtergrond: schuldvorderingen hebben slechts statuut zoals ze 390 Cass.i. 1101 = TBH 2005. 633 v. 14 en 15 WFZ.just. zie twee principiële cassatie-arresten van 24 juni 2010391). RW 2006-2007. Bespreking van beide arresten door T. nr.N. mits beiden ontstaan voor de samenloop (voor dat laatste. b) Conventionele schuldvergelijking Effectiviteit na samenloop e.. Cavenaille en Bodeus q. nr. VAN GERVEN. JLMB 2004.F. E. 488 n.N. C.05. F.10.0085. in Faillissement en gerechtelijk akkoord: het nieuwe recht. niet in de rechten van de schuldeiser gesteld wordt“). is toch vereist dat een van de partijen er zich op beroept.handelende in zijn eigen naam. P.0443. 948 = TRV 2008. BASF t. 392 Cass. GW Hof 167/2008 van 27 november 2008: uitbreiding van de WFZ naar natuurlijke personen niet-handelaars is ongrondwettig want onvoldoende gemotiveerd. Euroftal = RW 2006-2007. Jammer genoeg besliste het parlement om het GwH te volgen en de WFZ in 2011 aan te passen .m.verdergaande uitzondering in de oude procedure gerechtelijk akkoord.wel mogelijk bij samenhang tussen de schulden. Cass. C. daarbij rijst onder meer de vraag of een volstortingsplicht samenhangt met schulden aan de vennootschap.0487F. 78 . West-Konstrukt. ten onrechte én slag in ’t water: . vaststaand en opeisbaar waren). DIRIX. 16. 645 = Pas.09. * Schuldvergelijking na samenloop: .0029. verbreking Hof Gent 26 april 2004.gronden voor die beslissing zijn een miskleun . 393 Cass. . zie Cass. 24 juni 2010.d. Eerder reeds o. 391 n. SAGAERT "Schuldvergelijking en gerechtelijk akkoord: continuïteit schept connexiteit". 7 april 2006. C. V.juridat. Faill. verwerping voorziening tegen Hof Bergen 28 juni 2004. .gevolgen m. 1 juni 2006. 810 n. R. 2006.0365. “L’hypothèse de la compensation après concordat et en cas de concours successifs”. want het arrest m. HOUBEN. 7 april 2006. 276. 944 n. 1 juni 2006393.N.0424.05. 4 februari 2011392). nr.fgov.

395 Hof Luik 17 oktober 2011. Hof Antwerpen 27 oktober 2010. 1141.q.08. I.maar een aanspraak op schadevergoeding wegens incidenteel bedrog verjaart als buitencontractuele aanspraak (zie hieronder). ook een aanspraak op nakoming in natura van een voorkeurrecht blijft een obligatoire aanspraak en geen zakelijke aanspraak395. zie hieronder) (2262bis.F. iz. 79 . 304 noot JdC. 12. Datafer. I.0306.just. bij bedrog wanneer het effectief werd ontdekt.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gelden in de rechtsverhouding tussen partijen – als partijen bedongen hebben dat ze een ondeelbaar geheel vormen (bv. 544 BW397. http://jure. http://jure. Verjaring De verjaring is een materieelrechtelijke en geen procesrechtelijke vraag.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110120-3 = JLMB 2011. . a) Vertrekpunt en termijnen 1° Termijn en vertrekpunt voor verjaring van obligatoire aanspraken algemeen en van bevoegdheden tot nietigverklaring . rekening-courant). 14 april 2010. inbegrepen de aansprakelijkheid wegens nabuurhinder – al wordt die gegrond op art. maar zelfde ratio.F. het vertrekpunt van de termijn van 10 jaar voor de pauliana kan gedefinieerd worden zoals bij nietigverklaring: wanneer het gebrek diende te worden ontdekt. 2 februari 2007. In arrest 150/2012 besliste het GwH dat de verjaring van de aansprakelijkheid van een notaris dezelfde moet zijn bij een onderhandse en een authentieke akte. NjW 2011. 20 januari 2011. Het onderscheid in verjaringsregels tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid blijft vanuit het grondwettelijk gelijkheidsgebod problematisch. Zo verjaart de pauliana als een aanvechting m. Weliswaar een andere casus. en dat zo men in het 394 Cass. Dat laatste ligt in lijn van Cass. 1713.fgov. . verjaart die wel na 5 jaar.. JLMB 2011.just.nietigverklaring van rechtshandelingen (art. ook voor precontractuele aansprakelijkheid inbegrepen wegens incidenteel bedrog396. 20.juridat. . 2 BW). ook voor objectieve aansprakelijkheden.i. wanneer er naast of in plaats van de pauliana een aanspraak tot schadevergoeding tegen de wederpartij wordt ingesteld. Voorwerp van de verjaring is de aanspraak. RW 2012-2013. Maar volgens cassatie geldt ook voor de pauliana de termijn van (2262bis.0118.Het is anderzijds niet evident dat die termijn (5/20) ook geldt voor aanspraken op rechtstreekse rechtsbescherming van subjectieve rechten. I 1 BW). Eerder Hof Luik 30 maart 2009. 2 BW) (5/20 jaar).juridat. werkt dat sowieso erga omnes. JLMB 2012.fgov. Bv. 1304 BW): 10 jaar. minnelijk kantonnement. 397 Cass. C. geldt die stuiting ook voor bij afzodnelrijkee eis geldend gemaakte aanspraak van de gesubrogeerde (die immers dezelfde aanspraak is als de subrogant)394. 1156. C. 1436.schuldvorderingen andere dan buitencontractuele aansprakelijkheid: 10 jaar (2262bis. 12. na 10 jaar en niet na 5 jaar.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091002-5 = RW 2011-2012.aanspraken tot schadevergoeding of herstel uit onrechtmatige daad: 5 jaar (c. wanneer een benadeelde de verjaring stuit door burgerlijke partijstelling. 396 Cass. 2 oktober 2009.

zo blijkt uit een arrest van 26 april 2012: de overschrijving in de hypotheekregisters van een akte die een schuldeiser zou benadelen is niet voldoende om de termijn van 5 jaar te doen lopen400.pdf.just. de interest op de principale veroordeling blijft wel verjaren na 5 jaar bij toepassing van art. 20 jaar vanaf feit.algemeen: dubbele termijn 5 / 20 jaar. C. . . toe leiden dat bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-5. 5 juni 2008401) of het gelijkgestelde feit waardoor aansprakelijkheid mogelijk wordt (Cass.bij aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht loopt verjaring pas wanneer het foutieve vonnis is ingetrokken (Cass.10. De kenbaarheid wordt subjectief ingevuld.i.fgov. http://jure. Lenaerts t. zie hoger). 80 . http://www.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100203-2.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120426-3. http://jure. 31 mei 2012.juridat.juridat.N.fgov. 113 tot 116 Wet 22 mei 2003): gemeen recht.F. 9 december 2010.0539. 150/2012 van 13 december 2012. 2277 BW403. 209.be/public/n/2012/2012-150n. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120531-5 = RW 2012-13.wanneer jaren na een strafrechtelijke veroordeling de rechter aan de burgerlijke partij een schadevergoeding toekent onder "medisch en fiscaal voorbehoud". Dezelfde redenering moet er m. P. 400 Cass. 4° Verjaringen voor en tegen de overheid Nieuwe regeling inzake verjaring vorderingen voor en tegen de Staat (Art.1771. Vulex. 374. http://jure. 26 april 2012. 25 maart 2010. 18 februari 2010.just. http://jure.fgov. 31 mei 2012. 2° Termijn en vertrekpunt verjaring aanspraken uit buitencontractuele aansprakelijkheid .0073.juridat.just. nr.voor alle federale en programmatorische overheidsdiensten van het algemeen bestuur in werking getreden op 1 januari 2010 (Art. kunnen de aanspraken uit dit voorbehoud uitgeoefend worden gedurende 20 jaar vanaf die uitspraak (en niet vanaf de eerdere veroordeling)405. 401 nr. 5 jaar vanaf de kennis van de schade (of verzwaring ervan) en identiteit aansprakelijke. http://jure.ook bij provisionele veroordeling door de strafrechter: 10 jaar vanaf dat vonnis404. Van Oevelen 402 Cass.07.i. 800 n.juridat.0237.juridat.08. 134 lid 3 zoals bepaald door de Programmawet 398 GH nr. 403 Hof Antwerpen 8 april 2010. T.just. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20101209-11 = i 2012. 399 Cass. 462 n.verjaart in beginsel na 10 jaar. C.fgov. Kennis van de schade vereist geen kennis van de omvang van de schade399. voorziening in cassatie verworpen bij arrest Cass.const-court.just.0306. . C.just. DELWICHE. 405 Cass. d. Keirens. 114) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100218-9. RW 2011-2012.10.09.N.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-4 = RW 2008-09.tweede geval de termijnen inzake buitencontractuele aansprakelijkheid zou toepassen. .fgov.N. C.0143. 3° Actio iudicati . ook indien de aanspraak waarop de veroordeling gegrond is na een kortere termijn verjaart402. ook de aansprakelijkheid van een arts niet anders kan verjaren naargelang die contractueel of buitencontractueel is.juridat.fgov. dit discriminerend is398.N iz. 3 februari 2010. ter perse in RW.just. C. “Gerechtelijke moratoire interest verjaart na vijf jaar” 404 Cass.0539. behalve (art.10. C.fgov.11.d.

LEBON. .fgov. dit laatste gevolgd door Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110609-2 = RW 2011-12. voor terugvordering van geldelijke tegoeden geldt de termijn van 30 jaar zoals voor revindicaties (zie art. 411 GwH 13 januari 2011. 410 C. .juridat. begin deze verjaringstermijn te lopen zodra de interest loopt en niet eerst vanaf de aanmaning tot betaling ervan407. Zie eerder reeds Cass. . 335. 10 september 2010. 1651. de rest treedt pas in werking op 1 januari 2014 voor die diensten).N. . Wanneer de interest van rechtswege loopt. 6/2011411 voor bijdragen in de gemeenschappelijke lasten van een medeeigendom. noot SDR 'Verjaring van vorderingen tegen de overheid in fiscale zaken'. F.juridat. RW 2010-2011.in werking voor het Brussels Gewest (1 januari 2007).fgov.10. 6/2011. 1335. de Duitstalige Gemeenschap (1-12010) en sinds 1 januari 2012 voor Vlaanderen (gewest. ook voor de syndicus bij het invorderen van schulden met betrekking tot de gemeenschappelijke lasten van medeeigendom” = NjW 2011. 1711 n. C. -. eerste lid.0063.0052. 1307. noot CL “Toepassingsgebied artikel 2277 BW: het Grondwettelijk Hof zet de trend verder”. C. S. http://jure. administratieve openbare instellingen met rechtspersoonlijkheid en administraties met beheersautonomie maar zonder rechtspersoonlijkheid is dit gebeurd op 1 januari 2012 (enkel Titel V. 407 Cass.Voor staatsbedrijven zonder rechtspersoonlijkheid. 16 november 2001. deze data gelden niet noodzakelijk voor andere hoofdstukken dan de verjaringsregels).. BOULY “Time flies.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100125-3 = 2010. Dossche Mills t. 22 september 2011.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 23 december 2009.N.0307. 684 n..10.just. 2277 BW: Cass.F. van de gecoördineerde wetten op de Rijkscomptabiliteit blijft van toepassing op de schuldvorderingen op de federale Staat die vóór de inwerkingtreding van de wet van 22 mei 2003 zijn ontstaan (artikel 131 II W. behalve (art. 115 en 116). het Waals Gewest en de Franse Gemeenschap. De bepaling kreeg een ruime uitleg ingevolge grondwetsconforme interpretatie door het GwH: . 5° Art. 412 Hof Antwerpen 6 september 2010. F. 22 mei 2003). nr.0410.Artikel 100. nr.Voor de deelstaten: algemene bepalingenwet van 16 mei 2003: gemeen recht. gemeenschap. noot Bart VAN DEN BERGH. RW 2011-2012. RW 2007-2008.pdf 409 http://grondwettelijkhof.be/public/n/2005/2005-015n. De regel geldt niet wanneer de gehele schuld op voorhand vaststaat. Ook de interest op een aanspraak uit veroordeling (actio judicati) verjaart na 5 jaar (zie hoger). .pdf. http://jure.be/public/n/2007/2007-013n. 461. 9 juni 2011. 16) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. waaronder de verjaringsregels. 2277 Wb de vijfjarige verjaring van art. 6° Andere bijzondere verjaringen 406 Cass. zoals in een leasingovereenkomst van bepaalde duur412.09.arrest 13/2007409 voor telefoonkosten.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-3.F. 'De verjaring van de eis tot terugbetaling van onterecht geïnde belastingschulden: species van het genus schuldvordering ten aanzien van de overheid?' = NjW 2011.just.juridat. Financiën.d.09. 408 http://grondwettelijkhof. 25 januari 2010410.arrest GwH nr. In fiscale zaken geldt het gemeen recht voor zover de fiscale wet er niet van afwijkt406. http://jure. 81 .fgov. Vlaamse rechtspersonen).just.arrest 15/2005408 inzake waterleveringen.

juridat.. 18 november 2010. . nr. 18 november 2010. F. 416 Bv. volgens hetwelk de stuiting van een akte die nietig is vanwege een miskenning van die Taalwet. http://jure. Cass. 417 Cass.juridat. nr.just. Cass. 15 juni 1935).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101025-1 = RW 2012-13.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090612-1 = RW 2011-2012. Dit is een algemene regel volgens Cass. 2247 BW bij W. .F.10. b) Stuiting 1° Stuiting door inleiding van de eis (art. 413 http://jure. een einde neemt door de uitspraak van de rechterlijke beslissing dienaangaande (vlg. GwH nr.W.0125. 2277 ter ingevoegd in 2007.09. 267. 414 http://grondwettelijkhof.N.09.Ook daarbuiten veel rechtspraak Grondwettelijk Hof. 35 LVO). 2277bis.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6. 7° Overgangsrecht bij wijziging verjaringsregels Wanneer in burgerlijke zaken een wet voor de verjaring van de vordering een kortere termijn bepaalt dan die bepaald door de vorige wet. Er blijft wel de lex specialis van art. 419 Bv. op voorwaarde dat de zaak op de rol is gezet voor de inleidingszitting – zoniet is er geen stuiting418. C. 577. F. verjaring geneeskundige verstrekkingen: 1° geldt niet voor diergeneeskunde. zij het dat dit een eerder ingetreden verjaring overeenkomstig de oude regel niet zal verhinderen.juridat. Ook een nietige dagvaarding stuit de verjaring sedert de wijziging van art. begint de nieuwe verjaringstermijn ten vroegste met de inwerkingtreding van de nieuwe wet te lopen. . en het betrokken recht voor de inwerkingtreding van de nieuwe wet is ontstaan. C. Bij betekening van een dagvaardingsexploot stuit de betekening de verjaring. 16 juli 2012 (in werking 13 augustus 2012). 2° termijn loopt voor elke afzonderlijke prestatie vanaf de eerste dag van de maand na verstrekking (en dus niet pas vanaf het einde van de behandeling) (Cass. 2244 B. Het kan zowel om een Belgische als een buitenlandse rechter gaan417.art.F. 40 III Taalwet gerechtszaken (W. nr. nr.voor milieuschade.fgov. 12 juni 2009413). 25 oktober 2010. 82 . 13 oktober 2011. zie het art.fgov. 30 november 2009415.09. http://jure. 1084.in de verzekeringswetgeving geregeld is de verjaring van contractuele aanspraken tussen partijen.just.F.fgov.0579.pdf 415 RW 2011-2012.be/public/n/2001/2001-137n.0125. 149/2012 van 6 december 2012 slechts grondwettig indien zo uitgelegd dat de stuiting pas op het ogenblik van de kennisgeving per gerechtsbrief een einde neemt).just.0615. 418 Cass. en van rechtstreekse aanspraken van schadelijder jegens verzekeraar (art. Ook de inleiding van een (incidentele) eis bij conclusie stuit de verjaring (maar een conclusie stuit de verjaring niet als er geen eis in wordt verwoord)419.) Vorm van de stuiting “Dagvaarding” in deze bepaling wordt uitgelegd als elke inleiding van een eis416. Zo is de bijzondere verjaringsregeling voor de aansprakelijkheid van advocaten niet ongrondwettig (arrest 137/2001414).

N. blijft de strafrechter bevoegd om de burgerlijke rechtsvordering ook als de strafvordering verjaard is424. RW 2012-13.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. 425 Cass. een ander deel van de schade.09. 22 september 2011. 27 mei 2010. Wanneer evenwel de burgerlijke rechtsvordering tijdig voor de strafrechter is ingesteld en er daarover nog geen in kracht van gewijsde gegane beslissing is. en kan de instelling van de eis gegrond op dat misdrijf ook niet meer gelden als stuiting voor een eventuele aanspraak gegrond op een door de beklaagde begane quasi-delictuele fout423. 5 mei 2001 (Recente cassatie 2001. Dit geldt enkel indien de rechter de eis definitief heeft willen afwijzen en niet indien hij aan de afgewezen eiser de mogelijkheid laat in een later stadium en onder bepaalde omstandigheden dezelfde eis opnieuw voor te brengen422.fgov. RW 2012-13. 2244 BW in 2008 heeft een beroep tot vernietiging van een administratieve handeling bij de Raad van State dezelfde gevolgen t. de morele schade die door het misdrijf is veroorzaakt. schuldenaar en schuld421. bv. RW 2012-13. http://jure.a. 424 Cass. de ingebrekestelling moet daartoe wel aangetekend met ontvangstbewijs verzonden worden en gedetailleerde informatie bevatten over schuldeiser. 2247 BW wordt de stuiting van de verjaring voor niet bestaande gehouden indien de eis wordt afgewezen. http://jure.v. 27 mei 2010. 2244 § 2). correcter een verlenging van de verjaringstermijn met 1 jaar (in te voegen als art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20100316-4. RW 2012-13. 420 Cass. 103. Een vordering ingesteld tot vergoeding van een deel van de schade. de materiële schade. 423 Cass. 12 januari 2010.just.just. F. dan is de stuiting ongedaan gemaakt. P.N. stuit de verjaring t.fgov. met als motivering dat “De oorzaak van een 83 . de vordering tot herstel van de schade veroorzaakt door de vernietigde administratieve handeling als een dagvaarding voor het gerecht. LEBON "Dagvaarding en bevrijdende verjaring: omvang van de stuiting”).juridat.just.0071.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sinds de wijziging van art. 422 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6. De burgerlijke-partijstelling voor de onderzoeksrechter geldt als een wijze waarop de burgerlijke rechtsvordering in de zin van artikel 2244 BW wordt ingesteld en stuit dus ook de verjaring420. 103. 371.o.1266. Wanneer de strafrechter de op het bestaan van een misdrijf gebaseerde vordering van de burgerlijke partij definitief afwijst (door gebrek aan bewijs van het misdrijf dan wel gebrek aan oorzakelijk verband tussen het misdrijf en den aangevoerde schade).dekamer. Omvang van de stuiting ratione materiae Het instellen van een eis stuit de verjaring voor die eis alsmede de eisen die er virtueel in begrepen zijn.10.be/FLWB/PDF/53/1498/53K1498005.09.v. In de Kamercommissie is een wetsvoorstel goedgekeurd tot invoering van een stuiting door advocatenakte. 12 januari 2010. ook als dat niet onmiddellijk het voorwerp van de eis425. 421 Zie http://www.pdf. P. Cass.fgov. bv. 233 noot C..juridat.juridat. maar niet voor andere eisen (Cass. 371. Ongedaanmaking stuiting bij afwijzing eis Krachtens art.1519. 16 maart 2010. De stuiting strekt zich niet uit tot een eis met een andere oorzaak in de zin van het geheel van feiten en http://jure.

09.fgov. 2244 BW. zowel bij overheden waar reeds de nieuwe regels gelden van de Wet van 22 mei 2003 als bij overheden waar de oude wet Rijkscomptabiliteit van 1991 nog geldt (waarvan art.N. zie met name: . maar dat is niet noodzakelijk zo. Maar de schorsing van de verjaring tijdens de procedure (gerechtelijke procedure. anders wat bv. 7 november 2011.0043. faillissementsprocedure). 1 oktober 2010428).art. 25 juli 2008). F. 1206 BW: stuiting stuit ook jegens hoofdelijke medeschuldenaars. De stuiting van een virtueel inbegrepen eis helpt natuurlijk maar voor zover de stuiting niet ingedaan wordt gemaakt door de afwijzing van de ingestelde eis.just. 49 van de Programmawet van 9 juli 2004. Maar waar de wet van 1991 nog geldt. C/06. alsook door daden van onderzoek of daden van vervolging). de inningsinstellingen sociale zekerheid. 1 oktober 1010. 426 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111107-1. 2° Stuiting door beslag Bij derdenbeslag wordt de verjaring van de beslagen schuldvordering gestuit door het beslag onder de derde. 84 .0192. http://jure. 101 gewijzigd werd bij W. 4° Stuiting bij verjaring schuldvorderingen jegens de overheid Stuiting wordt in beginsel geregeld door het gemeen recht. 100 W. is er ook geen verjaring indien de schuldvordering binnen het 5e jaar wordt overlegd in de voorgeschreven vormen (art.juridat. er bijkomende stuitingsgronden kunnen gelden. 3° Stuiting door erkenning of door afstand van (het verkregen deel) van de verjaring Een gedeeltelijke betaling kan een erkenning van schuld inhouden. 20 mei 2010. 4° Werking ratione personae van de stuiting aan de passiefzijde Art. Nr. Dit belet niet dat ten gunste van de overheid of van bv. 427 Zie bv. de burgerlijke rechtsvordering volgend uit een misdrijf is aldus het schadeverwekkend misdrijf waarop de burgerlijke partijstelling is gebaseerd”.juridat.fgov.just. .F. 1991). 83 Programmawet-I van 29 maart 2012: door de instelling of de uitoefening van de strafvordering. krachtens hetwelk een dwangbevel worden geïnterpreteerd als een verjaringstuitende akte in de zin van art. maar de verjaring van de verzekerde schuldvordering wordt slechts gestuit door de aanzegging of betekening aan de beslagen schuldenaar zelf426. http://jure. 428 Cass. Indien de solvens alles betaalt wat hij meent verschuldigd te zijn. Cass. RW 2012-13. 500. 42 RSZ-Wet (wet van 27 juni 1969 tot herziening van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders) zoals gewijzigd door art. zelfs indien de belastingschuld geen zeker en vaststaand karakter heeft (Cass.handelingen waarop een partij haar eis baseert (idem). houdt die betaling geen betrekking in noch afstand van verjaring voor het overige427.art. geldt niet jegens de medeschuldenaar (daar loopt de verjaring door.

fgov. 431 Apruzzzese t. 436 Bv.m. 19 januari 2009429). is de schorsing niet beëindigd: Cass. Idem bij medeverzekeraars.fgov.0043. In het gemeen recht is deze schorsingsgrond niet bepaald. RW 2011-2012. zie Cass. 27 mei 2010.juridat.juridat. art.08. 433 De brief moet ook een volwaardige beslissing van de verzekeraar inhouden. aangezien de dagvaarding van de derde de verjaring niet stuit jegens de beslagene430. 2° Schorsing bij minderjarigheid Minderjarigen worden in beginsel geacht in de onmogelijkheid te verkeren de verjaring te stuiten.0245.0098.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091221-10.08. F. 28.N. moet er zorg voor dragen de verjaring ook te stuiten jegens de beslagen schuldenaar. http://jure.just. C. 5° Werking ratione personae van de stuiting aan de actiefzijde De stuiting geldt ook niet ten voordele van een medeschuldeiser (behoudens actieve hoofdelijkheid): Cass.N = Jaarverslag cassatie 2009. RW 2010-2011.fgov.juridat. kh. 21 december 2009)434. 435 Cass. http://jure.just.just. SRWL. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120618-3.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100520-6.F 432 Hof Gent 20 maart 2008. 85 .F. 18 juni 2012. andere vormen van kennisgeving hebben dit effect niet (Cass.11. 430 Voor een toepassing. nr.just. maar moet de verjaring wel verlengd worden in geval van rechtsmisbruik door de partij die onderhandelingen rekt om de verjaring te bereiken436. De solidariteit van de stuiting bij hoofdelijke schuldenaars geldt niet bij gehoudenheid in solidum. 9 juni 2009431 (stuiting van de verjaring door de hoofdaannemer komt niet automatisch ten goede komt aan de opdrachtgever die jaren later een vordering instelt tegen de hoofdaannemer). 20 mei 2010. C. 1650.N. wanneer die brief stelt dat de verzekeraar nog terugkomt op de zaak.F . zoals normaal het geval is (behalve in geval van belangeconflict 429 S. maar deze regel komt onder druk wanneer de minderjarige een wettelijke vertegenwoordiger heeft. 21 december 2009.0106. c. 10 WAM.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100527-17.09. evenwel kan de kennisgeving ook gebeuren door middel van een conclusie in een geding waarin de verzekeringnemer partij is en die hem is meegedeeld435.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gefailleerde persoonlijk betreft bij stuiting door aangifte van schuldvordering: Cass.0399. http://jure.04.juridat. behoudens hoofdelijkheid. Brussel 27 nov 2007. C. ook bij stuiting door de leidende verzekeraar. c) Schorsing en verlenging 1° Schorsing wegens onderhandelingen Deze is geregeld in o. De schorsing (en stuiting) door die bepaling eindigt slechts wanneer de verzekeraar een aangetekende brief zendt (of exploot laat betekenen)433.09.0103.fgov. 1010. Voorbeeld: de beslaglegger die de derde-beslagene aanspreekt wegens het niet afleggen van een schuldenaarsverklaring. 434 Cass. http://jure. gezien de beperkte draagwijdte van het mandaat van de leidende verzekeraar432.

30 juni 2006. Bij een vervaltermijn gaat het niét om een schorsing voor de duur van de verhindering.W. In het geval van verzekeringen volstaat volgens de rechtspraak de mogelijkheid om een bewindvoerder aan te stellen opdat de verjaring niet zou geschorst zijn438. 1 juni 1995. 86 . 24 september 2012443.10.. 443 Cass.fgov. 2252 BW voorgeschreven schorsing van de verjaring tegen minderjarigen niet in het geval van art. 2 januari 1969. zoals bv.N. 26 Voorafg. 80 Controlewet verzekeringen). I. 22 september 2011.F.Sv.0676. in casu betreffende de termijn van 5 jaar om het Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds aan te spreken.04.) heeft niet tot gevolg dat de uitvoerbare kracht van de uit te leggen of de te verbeteren beslissing wordt geschorst (idem). De vraag luidt of dat voldoende is in het licht van het arrest-Stagno. 22 september 2011439. Dossche Mills t. 410 WIB wettelijk verhinderd is om betaling te verkrijgen van een betwiste belastingschuld (behalve voor het vaststaande deel) en de verjaring dus geschorst is (intussen heeft de wetgever in 2003 de regel ingevoerd dat de verjaring in fiscale zaken tijdens het rechtsgeding geschorst is. C. 5 december 2008440). Financiën 442 EHRM 7 juli 2009. 25. Financiën 440 RW 2010-2011. 611.just. maar enkel om een verlenging van de termijn met de tijd nodig om de handeling te verrichten (Cass.met die vertegenwoordiger).0573. 2278 BW en in andere gevallen waarin dit expliciet of impliciet uit een bijzondere wetsbepaling (inzake verjaring) volgt.0573.0052. 22 september 2011. 3° Schorsing wegens onmogelijkheid tot rechtsuitoefening Evenwel kan men uit recente rechtspraak afleiden dat de verjaring geschorst wordt telkens wanneer de schuldeiser op grond van de wet of door een wettelijke regeling verhinderd wordt de betaling van zijn schuldvordering te verkrijgen (expliciet Cass. § 1 KB 11 juli 2003 genomen in uitvoering van art.). 760 samengevat door F. http://jure. onder meer in RW 2011-2012.. met name art. 30 juni 2006. Pas. 438 eveneens Cass. Niet vereist is dat die wettelijke regeling ook de stuiting onmogelijk maakt. a contrario uit Cass. Het instellen van een vordering tot uitlegging of verbetering van een vonnis als bedoeld (art. RW 1995-96. 896 en Cass.N.juridat. C.0052. Stagno t. Zie eerder reeds Cass. nr. Dossche Mills t. art. De beperking tot gevallen van wettelijke onmogelijkheid lijkt in strijd met hogere rechtsnormen.T.10. nr. 1775. 439 Cass. de driejarige verjaring inzake verzekeringen437. 6 EVRM wanneer er in feite een praktische onmogelijkheid is van rechtsuitoefening (zie arrest-Stagno442). 793 en 794 Ger. 4° Geen eigenlijke schorsing tijdens strafproces De burgerlijke vordering voortspruitend uit een misdrijf kan niet verjaren voor de strafvordering (art. 22 september 2011441 aanvaardde anderzijds dat de fiscus ingevolge art. F. België.F. Omgekeerd speelt de door art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120924-1. C. dit betekent niet dat de verjaring van de burgerlijke 437 Cass. nr. zoals dat in burgerlijke zaken altijd al het geval was. Reeds zo in Cass. 443ter § 1 WIB).04. .10. art.F. SWENNEN. 21 april 1961. F. 24 september 2012. 441 Cass. Cass.

08. 446 RW 2009-20. 1167.m. ook al is de aanspraak daarop verjaard: Cass. dat er beroep op moet worden gedaan. Het beroep kan ook gebeuren bij wijze van verweer. maar waartegen de beklaagde in beroep gaat. F. 5° Overgangsrecht inzake schorsing bij wetswijziging Cass.0505.0071. perpetua ad excipiendum).fgov. Dit verhaalsrecht vindt ook uitdrukking – behalve in goederenrechtelijke regels en executieprocedures – in enkele rechtsfiguren die veeleer verbintenisrechtelijk zijn.w. moet hij ervoor zorgen de verjaring te stuiten door zijn burgerlijke vordering aanhangig te maken voor de burgerlijke rechter (wat hij kan) voor de uitspraak op strafgebied valt444. behalve wanneer het om een regel van openbare orde gaat. 6 maart 2006446).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8.10. 87 . VANDEPLAS.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-5 = RW 20112012. 223 BW) (evenmin als een relatieve nietigheid). Vrijwillige betaling daarvan kan niet worden teruggevorderd. http://jure. "tenzij de betaling niet kan worden opgevat als de voldoening van een door de betaler erkende schuld" (Cass. Omgekeerd kan een verjaarde schuld nog bij wijze van verweer worden ingeroepen (quae temporalia sunt ad agendum.F.juridat. 8 december 2010.z. 445 C. http://jure. als vereiste voor herstel in eer en rechten dient de schade te worden hersteld. 4 december 2009445: wanneer de wet een nieuwe schorsingsgrond invoert. geldt die ook voor reeds voordien ontstane aanspraken (in casu invoering door de LVO van de schorsing tgv minderjarigen bij de verjaring van verzekeringsaanspraken) d) Uitwerking van de verjaring Men kan de verjaring best zien als een wilsrecht. d. sekwester.juridat. 13. Een verjaarde schuld kan ook nog in andere opzichten relevant zijn447.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 rechtsvordering die niet of niet meer voor de strafrechter aanhangig is. behoudens cassatie. Een verjaarde schuld blijft een natuurlijke verbintenis. maar enkel dat het eindpunt van de verjaringstermijn van de burgerlijke rechtsvordering zich niet kan situeren vóór het tijdstip waarop de strafvordering verjaart of vóór het tijdstip waarop de eindbeslissing over de strafvordering een einde maakt aan die strafvordering. verzet tegen teruggave e.N.d. RW 2011-2012. 830 n. voorlopig bewind. A. 444 Cass. 22 september 2011. niet meegaat in beroep. geschorst blijft gedurende de hele duur van de strafvordering en pas opnieuw begint te lopen na de eindbeslissing op strafgebied. boedelbeschrijving.just. a) Preventieve en bewarende maatregelen Onder meer bewarend beslag. 149 447 Bv. Dat verklaart dat de rechter de verjaring niet ambtshalve kan inroepen (art. verzegeling. Toepassing: indien de burgerlijke partij na een beslissing in de strafzaak waarbij over zijn aanspraak nog geen uitspraak is gedaan.just. Verhaalsrechten van schuldeisers De schuldeiser heeft in beginsel een verhaalsrecht op alle goederen van de schuldenaar.

RW 2011-2012.b) Actio pauliana zie hoger c) Keuzerecht bij simulatie Uit art. in geval van simulatie (d. waaronder ook schuldeisers. 88 . 448 Rb. Zo kunnen schuldeisers meer bepaald verhaal nemen op goederen die volgens de geveinsde handeling aan hun schuldenaar toekomen. dan wel op de gedissimuleerde (werkelijke) handeling. 317. 1809 (geveinsde handgift door ex-echtgenoot aan zijn zuster). Voor een toepassing: Hof Antwerpen 20 oktober 2010. TBH 2012. de andere niet. bewuste veinzing van een rechtshandeling) kunnen kiezen of ze zich op de gesimuleerde (geveinsde) handeling beroepen. De vennoot roept in dat dit een wanprestatie uitmaakt van de medevennoten. 1321 BW volgt dat derden. ook al behoren ze in werkelijkheid aan een derde. waardoor zij schuldeiser is en oefent zijdelings de aanspraak op schadeloosstelling van de medevennoten uit jegens de opdrachtgever. Brussel 8 december 2011.i. d) Zijdelingse vordering (art. 1166 BW) Een interessante toepassing in een zaak van een Tijdelijke vennootschap448: een van de vennoten wilde een aanspraak op schadevergoeding geldendmaken jegens een opdrachtgever.

. "Rechtstreekse (contractuele) aanspraken van onderverkrijgers: pleidooi voor een algemene erkenning van de accessoriumtheorie" (verkoop liet na verkoop product herverpakken door onderaannemer.juridat. 147. 54 Wet 12 juli 1973 Natuurbehoud (Vlaams Gewest))451. Overgang van schuldvorderingen (actiefzijde) a) Accessorium sequitur principale of oneigenlijke natrekking 1° Overzicht De belangrijkste toepassing hiervan betreft schuldvorderingen jegens een verkoper tot vrijwaring voor gebreken aan de verkochte zaak449 en tot vrijwaring wegens uitwinning. . 1184 kritische n.0494. C. en dit ongeacht of het gaat om: 449 Art. Een ander voorbeeld betreft de schuldvorderingen wegens aansprakelijkheid voor gebreken jegens een aannemer en/of architect. geen rechtstreekse contractuele aanspraak).rechten van de verhuurder uit een huurovereenkomst. http://jure.rechten van een mede-eigenaar jegens de vereniging van mede-eigenaars. bij overdracht van het verhuurde goed. Zie Cass. 29 februari 2008. en vergelijkbaar op schadevergoeding wegens waardevermindering door bescherming als duingebied (art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3= Arr. die dit contamineerde. CARETTE “”Kwalitatieve rechten” van een onderkoper bij internationale koop en het Weens Koopverdrag”. WERMOES. 8 juli 1886. A-g Mesdach de ter Kiele. . 450 Cass.buitencontractuele aansprakelijkheidsvorderingen voor schade aan de zaak.fgov. nr. RW 20082009. bij overdracht van een kavel. N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090907-5 = RW 2011-2012.rechten uit een zaakverzekering. 2° Vereisten voor overgang – toepassingsgebied van de regel De kwalitatieve schuldvordering gaat over met de eigendom van de zaak. WIJZIGING VAN PARTIJEN BIJ EEN VERBINTENIS 1. Zie reeds Cass. L.F. RW 2009-2010.Cass. nr. 942. Arr. 15 december 2006.fgov. 89 .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 VI. 22 maart 1990. 7 september 2009. voor zover deze schuldvorderingen niet krachtens dat recht onoverdraagbaar zijn. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. C. 451 Cass. .just. 302 met concl.just. 1615 BW is ook van toepassing op vrijwaringsvorderingen uit een vorige verkoop die beheerst wordt door een rechtsstelsel dat een dergelijke “rechtstreekse vordering” niet kent. 1669. http://jure.een recht op schadevergoeding krachtens de Wet van 12 juli 1976 Wet betreffende het herstel van zekere schade veroorzaakt aan private goederen door natuurrampen zou volgens de rechtspraak echter niet kwalitatief zijn452.juridat.08. . Andere voorbeelden: . Hof Luik 4 april 1996.rechten van de verkoper van een kunstwerk jegens de expert die een authenticiteitscertificaat heeft afgeleverd. .recht op schadevergoeding wegens planschade. die overgaan wanneer de opdrachtgever de zaak overdraagt aan een koper450. Pas. JLMB 1530.0303. 2008 nr. wel buitencontractuele aanspraak van koper tegen die aannemer.N.06. 452 Cass. 230 n.

454 Cass. 20. C.dus ook bij koop na aanneming na koop459.juridat. MALINVAUD. Gevolg in een complexe zaak: de bouwheer kan op grond van art. 15 september 2011. RW 2009-2010. 800. Arr. plén. 29 februari 2008455 . http://jure. In het andere geval kunnen beiden contractueel in solidum aansprakelijk is462. 387 n. Dat de contractspartij zelf (bv. 458 Cass. Hof Brussel 9 november 2004. P. Dubrulle. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. of ze effectief is overgegaan een vraag van Belgisch contractenrecht.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3. WERMOES 456 RW 2007-8. 2012. Of de aanspraak kan overgaan is een vraag van Nederlands recht. blijft het een aanspraak naar Nederlands recht.616. Niet: aanneming na aanneming (wel omgekeerd rechtstreekse vordering van de onderaannemer op de hoofdopdrachtgever). DIRIX. Limb. Aquafin. 18 mei 2006)458. architect – bouwpromotor koper: Rb Antwerpen 15 januari 2004456). I 65 = RCJB 1992. 15 september 1989. 152.just. Nuance: . N.of zelfs een eigendomsovergang van de hoofdzaak ingevolge natrekking (Cass. A. BENABENT = JCP 1986. verkoper) niet kan worden aangesproken wegens een geldige exoneratie. Fonderies Lecomte t. 265.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak ingevolge doorverkoop (NB. L.i. 462 Zie bv. zoals aanneming457. 1184 kritische n.0303. minstens wanneer de tussenschakel zelf reeds zijn voorganger heeft aangesproken463. . 5 december 1980.F. nr. P. 886. Cass. 23 april 2007.juridat. maar wel de leverancier van de onderaannemer (Cass. Men kan hetzelfde afleiden uit de Franse cassatierechtspraak: Cass. 455 nr.10. 70 = Pas. E.just.fgov. Dit blijft zo zelfs indien de eigendom rechtstreeks overgaat van de onderaannemer op de bouwheer. 265. 502 n. 25 januari 90 . Fr. 23 april 2007) 453. TBO 2010. RW 2007-2008. ass. is de oplossing dus wel anders in het geval er toch dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt.0137. Hof Brussel 30 maart 2010. TBO 2010. 212 = RW 1981-82. Vgl. met concl. Arr. zowel het klassieke geval van verkoop na verkoop454 als na aannemingsovereenkomst een verkoop (bv. De verklaring is dat er bij onderaanneming normaal geen dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. verhindert de aanspraak jegens de leverancier van die wederpartij niet461. nr. 265. zie Cass. 776 = TBH 1990. 293 n. Hof Brussel 30 maart 2010. Cass. Fr. C.bv. TBO 2010. Hof Brussel 30 maart 2010. C. 1641 BW niét de onderaannemer aanspreken. Anders op het laatste punt (ten onrechte) Hof Antwerpen 18 mei 2009.g. Deckx Algemene Ondernemingen.juridat. HERBOTS = RW 1989-90. 2007.Cass. 15 september 2011460). 895. A. 18 mei 2006. http://jure. 453 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110915-6. Hof Brussel 30 maart 2010. 7 februari 1986. Voor het IPRaspect. Cass. n. 459 Zie bv. 1980-81 nr.N.06. verwerping voorziening tegen Hof Antwerpen 16 juni 2003 Wanneer een aanspraak naar Nederlands recht jegens een leverancier door doorverkoop krachtens belgisch recht overgaat. J.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak in het kader van een andere overeenkomst. 461 Zie bv.04. 147 n. D. II nr. 463 Zie bv. In dezelfde zin de Franse rechtspraak: Cass. RTDCiv 1997. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070423-1 = Arr. C. 1207 457 Bv. 18 juni 1997. .fgov. 852 = RW 2010-11.just. m. 460 Cass. VANHELMONT.de aanspraak gaat niet mee over wanneer partijen anders overeenkomen.fgov. TBO 2010. 265. 16 n. 1986.0456. CARETTE.rl.N. RW 2007-2008..050097N. voor zover dit binnen het kader van de hoofdaannemingsovereenkomst valt. wat vermoed wordt voor schade die reeds zichtbaar is op het ogenblik van de doorverkoop. http://jure.

de schuldenaar (leverancier) behoudt alle excepties uit de valutaverhouding (d. III. P. de rechten van de tussenschakel: . vereisten van de eigendomsoverdracht van een schuldvordering – ook al is een van die vereisten dat de cessionaris een verbintenisrechtelijk geldige titel heeft (vnl. rechtstreeks aanspraak: . Bull. M.10.just. Cass. In die zaak werd een arrest verbroken dat de eis in vrijwaring door verkoper jegens onder meer de architect onontvankelijk had verklaard wegens gebrek aan hoedanigheid. . W. 464 Vgl. Correcter: hij heeft de hoedanigheid om de leverancier in vrijwaring op te roepen: een eventuele vergoeding zal hij echter maar kunnen innen indien hij zelf zijn afnemer/koper heeft betaald (op dat ogenblik wordt de aanspraak die op de koper is overgegaan terug eigendom van de tussenschakel). Men kan daar m. 2004. . III. 2012. 91 .c.juridat. Civ. 1983. Cass. Fr. 16 n. geldige overeenkomst tot cessie). 20 april 2012. 186. Hof Brussel 9 november 2004. zodra hij aangesproken is kan hij dat echter wel opnieuw465. wanneer na de huurtermijn de auto terugverkocht wordt aan de verkoper verliest de huurder daardoor nog niet de aanspraken die hij verkregen had op de verkoper464. 17 november 2004.”: er is weliswaar geen contract A-C maar wel een contractuele rechtsverhouding. In beginsel geldt dit ook voor een forumbeding.b. de vraag stellen of de niet-uitoefening van de rechtstreekse aanspraak door de eindkoper vooraleer die verjaard is.i.wanneer de eigendom van een zaak is overgegaan en daarmee ook de vrijwaringsaanspraak op de eerdere schakel. 3° Gevolgen van de overgang W. b) Cessie.wanneer de aanspraak die overgaat van B naar C een aanspraak onder het Weens kooprecht is. op dit punt Hof Antwerpen 18 mei 2009. 466 (dat verklaart dat de korte termijn voor hem pas op dat ogenblik begint te lopen467). is de verjaring evenwel niet op dezelfde wijze opgeschort. maar binnen het toepassingsgebied van de Brussel-I-Vo. zijn contract met zijn afnemer). in de verhouding tussen die eindkoper en zijn leverancier niet tot rechtsverwerking moet leiden (naar analogie van 1377 II BW).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-3. DCCR 2010. inbegrepen de “e. JCP 2003 II 669. 152. kan de tussenschakel in beginsel zelf de aanspraak jegens de leverancier niet meer uitoefenen. kan de leverancier zich jegens de onderverkrijger beroepen op een arbitragebeding. de modaliteiten van de zgn. gaat het om een vraag van EU-recht. 4 december 2002. Fr. Rl. Bull. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?".i. nl. VANHELMONT.0103.fgov. Limb. RW 2007-2008.n. verbintenisrechtelijke gevolgen 1° Vereisten voor cessie Dit is eigenlijk een vraag van “goederenrecht”. 466 Voor een overzicht van de diverse theorieën hierover. waarbij afwijkende regels unnen gelden (zaak aanhangig bij het HvJ). C.zo bv. 1983. 467 Bv.a.F. Civ.b. 465 Zie in dit verband Cass. http://jure. 20.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een bijzonder voorbeeld vinden we ook wanneer een leasingmaatschappij een auto koopt en in leasing geeft met een exoneratie in ruil voor overdracht van de rechten jegens de verkoper op de huurder. 87 v. natuurlijk enkel voor zover het gaat om de aanspraak die de onderverkrijger door natrekking heeft verkregen.

F. Faill. 27 april 2006470.n.c.fgov. maar een ontbindingsbevoegdheid indien de contractuele verhouding deelbaar is.Omvang van de cessie: De accessoria gaan mee over met de schuldvordering. Parfip / Aramex.2° Verbintenisrechtelijke gevolgen van cessie . C. Fortis Commercial Finance t. valutaverhouding (titel) + eigendomsoverdracht cedent cessionaris (vervangende schuldeiser) dekkingsverhouding (oorspronkelijke obligatoire verhouding) resultante rechtsverhouding debitor cessus 468 Cass. United Real Estate t. West-Konstrukt.just. 50.0443.juridat. Worden niet het geheel van schuldvorderingen uit een overeenkomst overgedragen. Cass. nr.0662. 20 september 2012.0093N.fgov. is ze ondeelbaar dan kunnen de oude en nieuwe deelschuldeisers enkel gezamenlijk ontbinden. dan heeft de cessionaris m. 488 n. nr.just. als het ontbindingsrecht zijn “inherent” en dus ontstaan tezamen met de verbintenis zelf (voor de ontbinding. nr.10. 27 april 2006. vgl. 92 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060427-6 = Jaarverslag cassatie 2006. http://jure. http://jure. paris Express Service. C 04.juridat.just. 4 februari 2011469) (voor verlies ervan door instemming of omstandig stilzwijgen.fgov. 469 Cass.11.a.N. daaronder ook het recht om de overeenkomst te ontbinden wegens wanprestatie aan die schuldvordering468.i. http://jure.juridat. zie rechtspraak Hoven van Beroep). R. 2° cessus kan zich niet beroepen op verweermiddelen uit de interne verhouding (valutaverhouding) tussen cedent en cessionaris: Cass. C. 4 februari 2011. Tegenwerpelijkheid excepties: 1° cessus kan zich beroepen op alle excepties uit de dekkingsverhouding die ontstaan zijn voor de kennisgeving van de cessie Zowel de e. HOUBEN.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120920-5. 470 Cass.

108/2011 werd evenwel geoordeeld dat het niet ongrondwettig is dat de wettelijke (quasi-)subrogatie van art. i. 41 LVO (schadeverzekeraar e. 1251. de overheidssector kent een getrapte subrogatie. . DE CONINCK “De betaling door een niet-belanghebbende derde en de toelaatbaarheid van de conventionele subrogatie ex parte creditoris” 474 RW 2010-2011. 307.F.wettelijke subrogatie s.b. of “quasi-subrogatie”. omdat de schuldenaar van de vordering van het slachtoffer de overheid is en niet diens arbeidsongevallenverzekeraar. 15 juni 2007471) .03.fgov. 3° BW) en in enkele andere gevallen. Jaarverslag cass. in het bijzonder art. c) Subrogatie (indeplaatsstelling) Voorwaarden en soorten: . Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant475.subrogatie geldt .F. RW 2010-2011. 136 ZIV-Wet (ziekteverzekeraar) en in 48ter AOW 1971 v.wettelijke subrogatie s. 475 Hof Antwerpen 8 september 2010. 2008. 41 LVO enkel subrogatie in rechten jegens een aansprakelijke derde omvat en niet ook rechten ex art.0078.l.h. Omvang: . inzake cessie met bedrieglijk oogmerk (vgl. 40 = RW 2008-2009. .en geldt enkel .07.just. In arrest nr. 29bis WAM. 99. C. ook niet voor het deel dat de cessionaris nog aan de cedent moest (Cass. 471 http://jure. 19 maart 2004472. en nog ruimer in art.). GwH nr.conventionele subrogatie is ook mogelijk bij betaling door een derde die bij de verbintenis geen belang heeft (Cass. 617. 190/2009474 bespreekt het verschil tussen art.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . RW 2006-7 473 C.s. 472 nr. Deze wordt door wet toegekend buiten de gemeenrechtelijke voorwaarden om.juridat.0114. 48ter AOW 1971 en 14bis AOW overheidssector 1967. maar het is ongrondwettig dat die getrapte subrogatie niet ook subrogatie omvat in de rechten ex art.d. 29bis WAM. 93 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070615-2. 1258 kritische noot J. 21 januari 2008473). ten gunste van diverse soorten verzekeraars.de cedent betalen na kennisgeving van de cessie bevrijdt de schuldenaar niet. 14bis AOW overheidssector 3 juli 1967 (arbeidsongevallenverzekeraar).Cessie van prijsvorderingen uit internationale koop: België heeft in 2010 de Unidroit Conventie internationale factoring geratificeerd.Cass. RW 2012-13. . . Deka-arrest van het HJEG): de cessus kan nog steeds bevrijdend betalen aan de cedent of aan de schuldeiser van de cedent in geval van derdenbeslag onder de cessus ten laste van de cedent. De leemte in de wet is intrinsiek en dus zelfherstellend (zonder wetgevende tussenkomst).binnen de perken van zowel : 1° de betaalde sommen of prestaties. vinden we onder meer wanneer iemand een schuld heeft betaald waartoe hij samen met een ander is gehouden of voor een ander is gehouden (art.

fgov.just.N. . 2 maart 2011.als 2° hetgeen door de schuldenaar verschuldigd is jegens de subrogant (o. Dit betekent ook dat bij een verdeling van aansprakelijkheid de subrogatie niet bijkomend beperkt wordt tot een overeenstemmend aandeel in de door de gesubrogeerde betaalde prestaties480. 476 Bv. 667. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110302-2. Cass 11 oktober 1999. 479 Cass.fgov. nr. 47 AOW blijft beperkt tot hetgeen waarop de subrogant aanspraak had jegens zijn schuldenaar479. 2009. http://jure. de verjaring484). Cass.F.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120116-1 481 Cass. 16 november 2009477) . Stad Chimay.0256. http://jure. Cass. I 522. 484 Hof Antwerpen 8 september 2010.juridat. 477 Cass. Mensura. C. C. n. 11 oktober 1999476.N.09.N.0520. In alle gevallen van subrogatie oefent de gesubrogeerde geen ander recht uit dan dat van de subrogant. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3 480 Cass.juridat.juridat. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120116-1. 1999.N.0256. nr. nr. 16 januari 2012. nr. beslissen dat de werkgever een subrogatoire aanspraak heeft ter grootte van de helft van het uitbetaalde loon482.just. 483 Hof Antwerpen 8 september 2010.Ook de subrogatie krachtens art. Cass. Axa t. nr. Cass. 16 november 2009. 22 september 2010.m. Gevolgen na subrogatie: 1.11.juridat. http://jure. 21 februari 2011. http://jure.juridat.0698. C. Ad 2°: . C. P. 21 februari 2011. Axa t.just. Nr.De gemeenrechtelijke aanspraak mag alleen op basis van het brutoloon berekend worden indien de rechter vaststelt dat de lasten die erop zouden rusten. Cass. 667 478 Cass. nr.10. 16 januari 2012.wanneer een schade vergoed wordt door periodieke betalingen (bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr.fgov. Mensura. 307.b.0256. http://jure. 522 = Pas.N. Ad 1°: . nr.just. 94 .fgov.10. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant483.N. .09.just.fgov. 14 mei 2012.0520.just. http://jure.Wanneer het slachtoffer een invaliditeitspercentage van 26 % heeft kan de rechter niet zomaar met het motief dat de persoon halftijds werkte.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr.fgov. RW 2012-13.just. 16 november 2009. Het recht gaat over in de staat waarin het zich op dat ogenblik bevindt (met name ook w.juridat. Axa Belgium t.juridat. invaliditeitsuitkering) geldt he kapitaal van die vergoedingen als betaalde som478.11.just. C. http://jure.0256.fgov. RW 2012-13.10. 482 Cass. C.F. overeenstemmen met de lasten op het loon dat het slachtoffer ingevolge het ongeval heeft moeten derven481.fgov.juridat. 2009.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120514-7. Arr. Bij quasi-subrogatie kunnen andere regels gelden op dit punt. 307.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3.0318.

16 december 2004). 3. http://jure. Hof Antwerpen 6 december 2011. 388. 807 GerW dus niet485).486 2. Overname van schuld 1. 41 III LVO).0135. nr. 486 Voor een toepassing daarvan zie bv.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 zekerheidsstelling (valutaverhouding) + betaling subrogerende schuldeiser (subrogant) gesubrogeerde zekerheidssteller dekkingsverhouding: oorspronkelijke schuld resultante rechtsverhouding hoofdschuldenaar Na subrogatie is subrogant geen titularis meer van de schuldvordering. Bijzondere regels zijn onder meer te vinden in art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-5. RW 2012-13. Bij gedeeltelijke betaling en dus gedeeltelijke subrogatie heeft de saldo-aanspraak van de subrogant voorrang op de aanspraak van de gesubrogeerde (nemo contra se subrogasse censetur) (art. een stuiting in verhouding met de subrogant na tijdstip van subrogatie stuit de verjaring van de schuldvordering van de gesubrogeerde niet (Cass.N. houdt dat als dusdanig geen nieuwe vordering in (en speelt art. 1252 tweede zinsdeel BW en art. 95 . Wanneer de schuldenaar na de subrogatie nog betaalt aan de oorspronkelijke schuldeiser en niet aan de gesubrogeerde. C. Dat is anders wanneer de schuldenaar de subrogatie niet diende te kennen (betaling aan de schijnschuldeiser).just. Algemeen In het algemeen zijn er drie mogelijke situaties van schuldovername: 485 Bv. 136 Ziekteverzekeringswet.fgov. 2. Wanneer de gesubrogeerde in een hangend geding tussenkomt. betaalt hij in beginsel aan de verkeerde partij en kan hij door de gesubrogeerde tot een tweede betaling worden aangesproken. 16 november 2009.juridat.09. Cass.

26 september 2003 leiden sommigen af dat dit niet mogelijk is. 9 CAO 102. 30 en 34 pachtwet).Venn. 1242 BW: Hof Brussel 17 september 2002 (delegatie die onvoldoende aanduidingen geeft over de delegataris. belangrijkste toepassing daarvan is de delegatieovereenkomst (waarbij het enerzijds kan gaan om de overname van dezelfde schuld. zie bij de diverse vormen van huur (art. 25-27 WCK en art. Verder gelden er bijzodnere rgels in een aantal gevallen waarin de contractuele verhouding overgaat in het kader van een overgang van een ruimer geheel van activa en passiva (zie bv. 1743 BW. Dit vereist een toestemming van de schuldeiser behalve in de gevallen waarin de wet bij de regeling van de contractsoverdracht anders bepaalt. 682. 1717 BW. art. 487 Uit Cass. als het aangaan van een autonome schuld. 7 en 8 CAO 32bis.. aangezien de rechten van de schuldeiser daardoor niet verminderen. 12 Wet Reisovereenkomst. Art.Art. daar dat arrest enkel de mogelijkheid zou openlaten van ofwel een toetreding tot een bestaande schuld dan wel (mits het akkoord van de schuldeiser) het aangaan van een nieuwe schuld.een schuldovername waarbij de schuldeiser ermee instemt dat de oude schuldenaar enkel nog subsidiair gehouden is. accesoire delegatie. peut le moins: de schuldeiser kan natuurlijk ook akkoord gaan dat de nieuwe schuldenaar dezelfde schuld aangaat vooraleer hij de oude bevrijdt. 96 . gedelegeerde betaalt oude schuldeiser). Voor bijzondere wetsbepalingen inzake contractsoverdracht. 55 Pachtwet.een bevrijdende schuldovername waarbij de oude schuldenaar bevrijd is487. 74 tot 77 Controlewet verzekeringen). art. onafhankelijke delegatie) – zie 2.. art. art. art. Maar qui peut le plus. 61 WCO en art. art. Delegatie schuldeiser delegataris valuta verhouding delegant dekkingsverhouding gedelegeerde . art. 10 en 11 Handelshuurwet. art. is zijn toestemming niet nodig . art.een eenvoudige schuldtoetreding. waarbij de nieuwe schuldenaar en de oude hoofdelijk gehouden zijn. of enkel nog als subsidiaire schuldenaar houdt. 4 Woninghuurwet. 2. 3° Wb. .

0423. RW 2012-13.De delegatie is maar bevrijdend voor de delegant (oorspronkelijke schuldenaar) wanneer de schuldeiser met die bevrijding heeft ingestemd. 97 . voor die instemming gelden dezelfde uitlegregels als voor een afstand (uitdrukkelijk dan wel een gedraging die voor geen andere uitleg vatbaar is488).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .09.N. 176. 488 Cass. 6 mei 2010. C.

....................................   8   i)  Totstandkoming  van  een  koop-­‐verkoop  van  onroerend  goed  .............................................  10   4......................................................................................................  VERTEGENWOORDIGING  ..................................................................................................................   7   f)  Zgn........  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  .................................................................................................................................   7   e)  Bewijs  rechtshandeling   .................................................................   9   3...............................................................................................  4   1..............................................................................................   6   b)  Bindende  kracht  van  een  eenzijdige  rechtshandeling  .........   6   c)  Vorm  van  de  toestemming  ...............................................................................................................................  11   98 ......................................   9   b)  Optreden  in  naam  van  te  noemen  of  op  te  richten  derde  .................  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ......................................................................................  4   a)  Onderhandelingen  en  goede-­‐trouw-­‐eis   ....................................  10   c)  Middellijke  vertegenwoordiging  ...................................  11   b)  Derdenbeding  ........................................................   9   j)  Totstandkoming  (kosteloze)    borgtocht  ........................................................   4   c)  Contractsweigering  ..............................................................................................................................I................................................   9   k)  Wettelijke  herroepingsrechten  .......................................................................................................  RECHTSHANDELINGEN  .........................................................................................   5   2.................  11   a)  Voorkooprechten  en  naastingsrechten  .............................................................................................................................................................   7   d)  Wilsovereenstemming  en  vertrouwensleer  ....................  zakelijke  overeenkomst  ...............................................................................   8   g)  Ontvangstvereiste  –  vormvereisten  voor  kennisgevingen  .......................................................................................   8   h)  Tijdstip  van  totstandkoming  van  de  overeenkomst  ..............................................   4   b)  Marktpraktijken   ........................................  6   a)    Bindende  kracht  van  een  aanbod  .........................................................................................................   4   d)  Precontractuele  informatieplichten  -­‐  dubbele  functie  ....................................................................................................................................................................  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ...............................................................................................................................................................  9   a)  Gewone  vertegenwoordiging  ........................

................  17   4°  Rechtsgevolgen  ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................  15   d)  Wilsgebreken:  gekwalificeerde  benadeling  -­‐  nietigheden  bij  kosteloze  borgtocht  e.........................................................................  art...........  geweld  ..........................................................................................d.................................................................................................................  17   2°  Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging  ..........  16   e)  Wilsgebreken  -­‐  benadeling  ...........  15   c)  Wilsgebreken  -­‐  bedrog........................  13   2°  Dwaling  en  "valse  oorzaak"  .......................................................................................................................  17   1°  Feitelijke  (on)bekwaamheid  bij  vertegenwoordiging   .....................................  20   n)  Niet-­‐arbitreerbaarheid  .................................................................  18   j)    Potestatieve  voorwaarde  ............................  13   1°  Dwaling  algemeen  ..........................................h..........................  .......................  18   h)  Nietigheid  wegens  belangenconflict  .....................................  18   1°  Nietigheid  van  een  beding  over  een  niet  opengevallen  nalatenschap  ...........  15   3°  Dwaling  bij  dading  ................................................  22   b)  Beperkende  uitleg  bij  sommige  overeenkomsten  ............................................  12   a)  Absolute  nietigheden  –  ongeoorloofdheid  voorwerp  of  oorzaak  ......................................................................................................................................................................................  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   a)  Actio  pauliana  ................................................................................  18   i)  Nietigheid  wegens  beperking  van  verbintenissen  betreffende  de  toekomst  ...............................................................................................................................................................................................................................................  19   l)  Gevolgen  nietigheid  rechtshandeling  .  17   g)  Handelingsonbekwaamheid  en  feitelijke  onbekwamaheid  .........  1599  BW  ...............................................................  16   f)  Nietigheid  als  sanctie  van  een  informatierecht  ....................  23   99 ...........................  16   e)  Initiële  onmogelijkheid  –  i..................................................................................  21   6...............  NIETIGHEDEN  ....................................................................................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 5..........................  21   b)  Nietigheid  ingevolge  derde-­‐medeplichtigheid  ?  .....................................................................  22   a)  Algemeen  .....  UITLEGGING  ..............  19   m)  Onrechtmatige  bedingen  .....................................................................................................................................................................................................b........................................................................................................................................................................................................................................................  22   7...........................................  17   3°  Handelingsonbekwaamheid lastgever  ............................................................................  12   b)  Wilsgebreken  -­‐  dwaling  ...................................................................................................................................................................  18   2°  Andere  gevallen  .........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  19   k)  Nietigheden  wegens  discriminatie  ...................................................................................................

..............  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ............................................................................................................................  32   f)  Verlies  van  een  kans  ..................  24   1...........................................................................................................................................................................................................................  34   a)  Tenlastelegging   ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  1022  GerW  ........................................................  26   b)  Criteria  causaal  verband  ....  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  ...................................  36   d)  Opeisbaarheid  gerechtskosten  ...................................................  33   j)  Eigen  fout  schadelijder  –  beperking  aansprakelijkheid  wederpartij  ..........................  33   k)  Voordeelstoerekening  ...............................................................................  FOUT  .......................................................................................................  36   4............................  28   c)  “Doorbraak”  causaal  verband  door  juridische  oorzaak  ......................................................  ONRECHTMATIGE  DAAD   ........................................................................................................................................................................  32   g)  Onrechtmatig  voordeel  ..........................  25   2...........................................II.................................................................................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  .................................................................................................................................................................................................................  24   b)  Schuldopheffingsgronden  .......................................................  26   a)  Tijdstip  en  wijze  van    vaststelling  en  begroting  van  de  schade  ............  36   5....................  30   e)  Weerkaatsingsschade  .  33   i)  Beperking  tot  voorzienbare  schade  ?   ............................  24   c)  Waardering  van  de  algemene  zorgvuldigheidsplicht  ......................................................................................  24   a)  Foutbegrip  algemeen:  rechtvaardigingsgronden  ...............................................................  35   c)  Buiten  het  toepassingsgebied  van  art.......................................................................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  ..................................................................................................  33   h)  Bij  inbreuken  intellectuele  rechten  .............................  34   3.........................................................  24   d)  Bijzonderheden  overheidsaansprakelijkheid  ..................................  34   b)  Begroting  ..............................................................  36   100 ...................................................................................................................  29   d)  Samenloop  en  co-­‐existentie:  beperking  buitencontractuele  aanspraak  voor  contractuele   schade  .......................

..........  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  ......................  ANDERE  GEVALLEN  .......................  43   a)  Bijzonder  geregelde  regresaanspraken  .................................................................  38   b)  Gevolgen  ..................................  38   III............................  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.............................................  38   1..........................................................................................................................................................................................................................................  38   a)  Vereisten  .........  VOORDEELSAFDRACHT  ...............  Onverschuldigde  betaling  (1376  BW)   ....  41   3.................................  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  ......  37   c)  Aansprakelijkheid  wegens  rechtmatige  overheidsdaad  ................................  45   1.........................  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................  37   d)    Risico-­‐aansprakelijkheid  wegens  voorlopige  tenuitvoerlegging  ....................  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ...............  47   101 ..................................  41   a)  Verrijking  door  een  prestatie  ......................................................................................  46   2...  44   5.......  45   IV.................................................................................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ...........................................................................................................................  .................................  41   2....................................  41   b)  Zonder  rechtsgrond  ....  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ......................................................  37   b)  Nieuwe  risico-­‐aansprakelijkheden   ........  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ............................................................................................................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6..D..................  46   IV.........................................................................................................................  37   a)  Nabuurhinder  ..............................................................  44   4......................  46   3.......................................  44   6....  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ..................  ZAAKWAARNEMING  ................................................................................................  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ...........................................................  46   V.......................  43   b)  Regresaanspraak  krachtens  de  algemene  regel  inzake  ongegronde  verrijking  .........................................................................................................

.....  partijbeslissing  ................................................................................  50   f)  Andere  soorten  inhoud  dan  schuldvorderingen  ....................................................................  56   b)  Wijzigende  overeenkomst...............................................................................................................................  53   c)  Bepaling  aandeel............  58   g)  “Caducité”  ?   .......................................................................................  56   a)  Nakoming  /  betaling  ...................................................................................  54   d)  Gevolgen:  subrogatie  en  verhaal  tussen  medeschuldenaren  ..................................................................................  51   c)  Tijdstip  van  nakoming  -­‐  opeisbaarheid  ..................  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ..............  49   e)  Duur  van  de  verbintenis.................................................................................  52   3...............  47   b)  Vaststellingsovereenkomsten...........  59   102 ..............................1...............................  56   3......................................  59   h)  Uitstel  van  betaling  (art..............................  47   a)  Goede  trouw.......................  52   b)  Gevolgen  van  volmaakte  en  onvolmaakte  hoofdelijkheid  .............................  56   4...................................................................................................................................................  58   f)  Niet-­‐realisatie  voorwaarde  ....................................................................................................  56   d)  Opzegging  bij  overeenkomsten  niet  van  onbepaalde  duur  ........................................................  56   c)  Opzegging  van  contractuele  verhoudingen  van  onbepaalde  duur  ........................................................................  49   c)  Gewijzigde  omstandigheden  ..................  52   a)  Kwalificatie  ...............................................  rechtsmisbruik..................................................................................................................  51   b)  Door  wie  kan  nagekomen  worden  ........................................................  verdeling  draagplicht  .  rechtsverwerking  ...................  1244  BW)  ..........................................................................................................................................................................  49   d)  Beperkingen  aan  wijzigingsbedingen   ...............................................  57   e)  Beëindiging  door  de  curator  ?  (art.....................................................................................  novatie  ..................................................  46  FaillW)  ..............................................  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ............................................................  “post-­‐contractuele  verbintenissen”  ...  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  .................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ........................................................................................................................................................................................  51   a)  Aan  wie  moet  nagekomen  worden  ..............................  50   2..........................................................................................................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .......................................................

..........................................................................................................................................................................  69   e)  Zakenrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen de perken van de omvang ervan)  ..................................................  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ...........  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  .................  70   a)  Begindatum  ............................    GELDSCHULDEN  EN  RENTE...............................................................................................................................  71   b)  Rentevoet   ....................  60   a)  Toerekenbaar  /  niet-­‐toerekenbaar/  afstand  .............................................................................................  tijdstip  van  ingaan  van  de  ontbinding  ...........................  72   10......  73   103 .................................................................................................................  72   d)  Inperking  bij  stilzitten  ......  68   d)  Verbintenisrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen  de  perken  van  de  omvang   ervan)  ..........................................................................................................................................................  64   7..........................................  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  .....  65   8......  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL.....................  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  .  67   a)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  stilzwijgend  ontbindend  beding  ................................  INTEREST)  ...................................  63   d)  Ingebrekestelling  .............................  61   c)  Gebrek  aan  eigendomsoverdracht  ...................................................................  73   a)  Rol  van  de  schadevergoeding..................................................................................................................................................  aanneming..............................................................................................................................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 i)  Bevrijding  borg  ...........  67   b)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  uitdrukkelijk  ontbindend  beding  ...............................................  64   6.......................................................  71   c)  Bijkomende  schade   ......................................  ...............  60   b)  Regime  van  niet-­‐conforme  en  gebrekkige  levering  bij  koop....................................................  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   ...................  72   e)  Kapitalisatie  (“anatocisme”)  ..................  68   c)  Omvang  van  de  ontbinding  tgo..........................................  59   5.................................  70   9.................................................................  huur  .........................................................................................................................................................................................  63   e)  Remedies  bij  wederkerige  overeenkomsten  in  het  algemeen:  keuzerecht  uitvoering  /   ontbinding  ..........................................................................................

...................................................  85   d)  Uitwerking  van  de  verjaring  ...........................  78   12....................................................................................  87   13..........  89   1.............................................................................................................................................................................................  DELEGATIE   .........................................................................  91   c)  Subrogatie  (indeplaatsstelling)  ......................................................................................  87   a)  Preventieve  en  bewarende  maatregelen  ........  88   VI..........................  ALGEMEEN  ................  79   a)  Vertrekpunt  en  termijnen  ..................................  87   b)  Actio  pauliana  .........................................................................................................  74   11......................................................................................................................................................  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  .........................................b)  Schade  en  causaliteit  bij  gevolgschade  ..  OVERNAME  VAN  SCHULD  ......................................................................................  verbintenisrechtelijke  gevolgen  ..............  82   c)  Schorsing  en  verlenging  ....................................................  77   b)  Conventionele  schuldvergelijking  ..........  95   1................................................................................................................................  88   d)  Zijdelingse  vordering  (art...................................  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  .....  1166  BW)  .........................................................................................................  77   a)  Wettelijke  schuldvergelijking  ...........................................................................................................................................................................................................  79   b)  Stuiting  ................................................  89   a)  Accessorium  sequitur  principale  of  oneigenlijke  natrekking  .........................................................................................................................  SCHULDVERGELIJKING  .......................................................................  89   b)  Cessie...................................  93   2.......  96   104 ...............................................  88   c)  Keuzerecht  bij  simulatie  .................................................................................................  95   2..  74   c)  Schadebeperkingsplicht  schadelijder  ............................  VERJARING  .........................................................................................  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  74   d)  Straf-­‐  en  schadebedingen  ............................................................................................................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful