© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 ONTWIKKELINGEN VERBINTENISSENRECHT 2000-2012 Prof. Matthias E. Storme KORTE INHOUD I.

 RECHTSHANDELINGEN  ..............................................................................................  4   1.  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ..................................................................................  4   2.  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  ....  6   3.  VERTEGENWOORDIGING  ..........................................................................................  9   4.  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ..................................  11   5.  NIETIGHEDEN  .........................................................................................................  12   6.  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   7.  UITLEGGING  ...........................................................................................................  22   II.  ONRECHTMATIGE  DAAD   .........................................................................................  24   1.  FOUT  ......................................................................................................................  24   2.  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ........................................................................................  26   3.  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  .................................................................................  34   4.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  .......................................................  36   5.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ....................................................  36   6.  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  .............................................................................  37   III.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ....................................................................  38   1.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ........................................  38   3.  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ..................................  43   4.  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.D.  ........................................................  44  

1

5.  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  .................................................................................  44   6.  VOORDEELSAFDRACHT  ...........................................................................................  45   IV.  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ..................................................................  45   1.  ZAAKWAARNEMING  ...............................................................................................  46   2.  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ....................................................................................  46   3.  ANDERE  GEVALLEN  .................................................................................................  46   IV.  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ...  46   V.  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ......................................................................  47   1.  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ..................................................  47   2.  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ............................................................................  51   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .........................................................................  52   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ............................................................................  56   4.  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ..............  56   5.  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   .................  60   6.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  ................  64   7.  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ........................................  65   8.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ................  67   9.    GELDSCHULDEN  EN  RENTE;  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL.  INTEREST)  .........................................................................................................  70   10.  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  .................................................  73   11.  SCHULDVERGELIJKING  ..........................................................................................  77   12.  VERJARING  ...........................................................................................................  79  

2

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 13.  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ..............................................................  87   VI.  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  ...................................................  89   1.  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ..........................................  89   2.  OVERNAME  VAN  SCHULD  .......................................................................................  95   1.  ALGEMEEN  .............................................................................................................  95   2.  DELEGATIE   ..............................................................................................................  96  

3

903 n.a.F. “De wet betreffende de precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten: zes jaar toepassing in de praktijk”.be/public/n/2011/2011-055n. 5 Cass.Algemeen: uitsluiting van vrije beroepen uit toepassingsgebied is in beginsel ongrondwettig (GwH nr. 3 GwH nr. Cass. RECHTSHANDELINGEN 1. Precontractuele plichten a) Onderhandelingen en goede-trouw-eis De goede-trouw-eis speelt ook in de contractuele faze (o. Hof Luik 26 juni 2008.be/public/n/2011/2011-192n. een partij op kosten jagen en aan het lijntje houden en dan plots onderhandelingen afbreken kan een fout uitmaken (bv. 55/2011 van 6 april 2011.const-court.065 van 6 mei 2009.juridat.0525.pdf. PONET. 11 juni 20104: onroerende makelaardij is weliswaar in beginsel een daad van koophandel. zijn vatbaar voor rechtsmisbruik. Immers. Parallel onderhandelen mag zolang men tegenpartij niet op het verkeerde been zet (bv. http://jure.wanneer er een bestaande verbintenis is tot contracteren (meestal een contractuele). 1 JT 2008. c) Contractsweigering Contractsweigering is onwettig in een drietal gevallen: . 4 september 2000). ook de vrijheid om al dan niet te contracteren is dat. 192/20113) Relevant voor precontractuele verhoudingen: . niet enkel subjectieve rechten s. D.Bij bepaalde praktijken is de sanctie dat consument goed of dienst mag houden zonder te betalen (reeds sinds 2007).wanneer dit volgt uit de regels van mededingingsrecht. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële 2 samenwerkingsovereenkomsten . . Vaak gelden er confidentialiteitsplichten m. 758 2 Voor een overzicht van de rechtspraak in toepassing van deze wet.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100611-2 = JT 2010. 786 noot K. 7 oktober 2011. http://www. KOHL.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. http://www.V. "Notariat et courtage immobilier: soleil à l'horizon" = NjW 2010. .b. gegevens die men tijdens onderhandelingen heeft verkregen. http://jure. zie de W. 193. 442).09.fgov. 536 en bijbehorend artikel van B.pdf = RW 20112012.const-court. GwH 15 december 2011.just. C.10. JLMB 2011.s.Cass.I. ook Raad van State nr. b) Marktpraktijken WMPC 2010 . 4 . contractsweigering kan dus in bepaalde gevallen abusief zijn (Cass.just. zie B. 162. Vgl.juridat. maar is ook toegestaan aan notarissen voor zover de activiteit accessoir blijft aan hun hoofdopdracht (akten verlijden). voor een wettelijk geregeld voorbeeld. 7 oktober 2011)5.t. 4 C. MERTENS “Mag de vrije beroepsbeoefenaar eindelijk gewoon onderneming heten ?”. RW 2012-13.F. .0027.in geval van rechtsmisbruik. Hof Bergen 14 oktober 20081).fgov.

just. 6 Zo Cass.a.juridat.11.7 Wet 11 juni 2004 ter bestrijding kilometerfraude).juridat.0680. Wet betalingsdiensten.algemene informatieplicht door de rechtspraak ontwikkeld .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20111103-4).fgov.09.11.enerzijds ervoor zorgen dat een partij niet contracteert in dwaling – zie de bespreking verder. 3 november 20118). MALFAIT & L. 94 ten 6° en 98 WMPC.bijzondere informatieplichten in bijzondere wetten en decreten. 18-22 en 25-27 . hier is nietigverklaring maar mogelijk indien er inderdaad een dwaling is. T. Waar de informatieplicht met nietigheid wordt gesanctioneerd. W. http://jure. 7 Cass. 8 Cass.just. rekening houdende met de door de consument uitgedrukte behoefte aan informatie en met het door de consument meegedeelde of redelijk voorzienbare gebruik) en enkele bijzondere bepalingen (art.anderzijds kan het zijn dat een partij gewoon recht heeft op de informatie. niet om dwaling te vermijden.0060. onder meer verkoop vastgoed. http://jure. . 45 I WMPC bij overeenkomsten op afstand). is de nietigheid in de meeste gevallen een relatieve nietigheid ten gunste van enkel de informatiegerechtigde (bij koop-verkoop omzeggens altijd de koper) (bv.in WMPC voor consumentenovereenkomsten: art. 1130 n. de Car-Pass bij tweedehandswagens (art. voor de verplichte informatie van het bodemattest. enz.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120504-4.N.dubbele functie * Bepalingen inzake precontractuele informatieplichten: .juridat. * Functies van informatieplichten Informatieplichten kunnen meerdere functies hebben: . . bv. http://jure. C. 24 juni 2010. Indien die plicht met nietigheid gesanctioneerd wordt. 4 mei 2012.in Dienstenwet 26 maart 2010 met o. e) Verbod betaling te vragen voor ongevraagde producten (Zgn. Dat geldt bv. precontractuele informatieplichten in art. C. afgedwongen aankopen) zie art. 5 . voor de informatieplicht over stedenbouwkundige vergunningen van het verkochte goed: Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 d) Precontractuele informatieplichten . dit sluit natuurlijk niet uit dat de overeenkomst nog kan worden nietig verklaard op grond van bedrog (maar dus niet op grond van het loutere feit van de niet-afgifte van het document6). 4 WMPC (over belangrijkste kenmerken product of dienst en over de verkoopsvoorwaarden. nr. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten.informatieplichten kunnen ook als functie hebben een partij precontractueel kosten te besparen (en in die zin schade te vermijden). maar om het nadeel van de onzekerheid weg te nemen. . 3 november 2011.0065. C. 41. KERKSTOEL.just.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100624-3 = RABG 2010.fgov.fgov. "Nietigheid van de verkoopovereenkomst wegens ontbrekende bodemattest: mind the gap!". kan die ook gelden wanneer er geen dwaling is7. In andere gevallen dient een document slechts in uitvoering van de overeenkomst te worden afgeleverd.

de uitoefening van een optie. doordat het alle elementen bevat die noodzakelijk zijn opdat door de aanvaarding een overeenkomst tot stand kan komen (voldoende inhoud). Verder geschiedt de uitoefening van een wilsrecht in beginsel steeds door middel van een eenzijdige rechtshandeling (bv. 24 december 2009. 8 oktober 2009)13.i.0316. Cass. 1033 n. gedurende een redelijke termijn (onder meer Cass. 6 .just. enz.2. 11 Cass. Andere bijzondere vormen van eenzijdige rechtshandelingen zijn de oprichting van een rechtspersoon (meestal meerzijdig. nr. zal volgens een opvatting de rechter een constitutief vonnis uitspreken.juridat. de actio pauliana. RW 2011-2012. Totstandkoming van overeenkomsten en andere rechtshandelingen a) Bindende kracht van een aanbod Een aanbod verschilt van een voorstel of uitnodiging om een aanbod te doen. volgens een andere opvatting echter een declaratoir vonnis waarin hij vaststelt dat de uitoefening van het wilsrecht door de gerechtigde – mogelijks door het instellen van de eis . overeenkomsten (vgl.N.N. Men kan ook denken aan de aanvaarding van een nalatenschap. het inroepen van de verjaring.fgov. 24 december 200910: een betalingsbelofte is bindend en houdt afstand in van een verweermiddel dat tegen de aanspraak op betaling kon worden ingeroepen (in casu verhaalsrecht van een verzekeraar dat niet tijdig was ingeroepen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091224-3. voorkooprecht of naastingsrecht. enz. 24 december 2009.0206. of bij gebreke daarvan. 9 Cass.N. http://jure.geldig is gebeurd).juridat. 13 Cass. 24 december 200911).just.09. de ontbinding en de nietigverklaring12. Zo ook heeft een eenzijdige afstand van recht in beginsel bindende kracht en is daartoe geen aanvaarding vereist (Cass. b) Bindende kracht van een eenzijdige rechtshandeling Toepassingen Cass. 8 oktober 2009.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091008-1 = RW 2011-2012. Een aanbod is in regel bindend gedurende de in het aanbod gepreciseerde termijn. Toepasselijke rechtsregels Een eenzijdige belofte is geen "quasi-contract". de bekrachtiging. 15 april 20119). C. soms eenzijidg. Deze regel geldt niet bij de internationale koop (Weens kooprecht). nr. 606.08. 15 april 2011. aanvaarding is niet vereist. B. maar waarop een betalingsbelofte volgde). C. nr.fgov. VAN DEN BERGH.. zoals bij een EBVBA en vaak bij een stichting) en het testament. d. 10 Cass.10.0024. maar een rechtshandeling waarvoor in beginsel dezelfde bewijsregels gelden als voor meerzijdige rechtshandelingen. http://jure. 12 Waar er een rechterlijke beslissing vereist is.). C.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) Vorm van de toestemming Louter stilzwijgen vormt geen toestemming. zie ook Hof Luik 29 april 200819 (bank wekt foutief de schijn jegens de schuldeisers dat de schuldenaar betaald heeft) e) Bewijs rechtshandeling Capita selecta: 1° Wat is schriftelijk ? . 16 Cass. Arbeidshof Gent 12 januari 200718 (legt de verbinding met de bewijsregels van art. zelfs van beschikking. F. 6 juni 2011.juridat. S. 2044 BW is geen vormvereiste.0028. Voor de vertrouwensleer. http://jure.F. 19 maart 2012. 18 RW 2008-09. http://jure. aan de lastgever op te dragen15. 6 juni 201114. 16 februari 2012.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110606-3.0052.10. maar een bewijsregel.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120319-2.F. in casu van een minnelijke beëindiging van een huurovereenkomst.fgov.11. 20-10-2000.elektronische handtekening. http://jure. 758. Deze geldt enkel in burgerlijke zaken. 373. 23 januari 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120216-11.just. 19 Justel F-20080429-7. 20 Cass. De vertrouwensleer vindt ook meer en meer toepassing tussen partijen.fgov.0137.een buitengerechtelijke bekentenis vereist niet dat het document is opgemaakt met de bedoeling als bekentenis te dienen (Cass. 25 mei 200920. een stilzwijgen in omstandigheden waar men had moeten spreken).0186. 7 . 1341 iz. kaderwet: Wet certificatiedienstverleners) 2° De gedraging als stilzwijgende bekentenis .just. Bewijs tegen een geschrift). verruiming van "schriftelijkheid" (W. Zo is een lastgeving “uitdrukkelijk” van zodra er geen twijfel bestaat over de wil van de lastgever om de handelingen. d) Wilsovereenstemming en vertrouwensleer De overeenkomst is niet gesloten zolang er punten open zijn waarvan de invulling voor een der partijen een voorwaarde is voor sluiting (bv.Voor een voorbeeld van een buitengerechtelijke bekentenis.juridat. http://jure. . Zie bv. 17 JT 2008.08.F. 25 mei 2009. C. niet in handelszaken16. Wanneer de wet vereist dat een toestemming “uitdrukkelijk moet zijn”. nr. 2 april 201022.F. C.N. Ook het geschriftvereiste bij dading in art. 23 januari 201221). is dat geen vormvereiste. afgeleid uit de gedraging van partijen: Cass. Hof Bergen 14 oktober 200817).fgov. 14 Cass.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20090525-4.just. C.just.juridat.juridat. nr. maar uit een “omstandig” stilzwijgen kan een toestemming worden afgeleid (d.0645. 15 Cass. in werking 1-1-2001. Cass.11.i. Bv. 21 Cass. voor een bekrachtiging Cass.

http://jure. 22 Cass. RW 2012-2013. 15 april 2011. 15 oktober 2010. 25 II WvKh.juridat. het testament) geldt dat een rechtshandeling maar uitwerking heeft bij ontvangst (ontvangstbehoevende rechtshandelingen). in hoofde van professionelen en overheden wordt aanvaard dat er in beginsel een protestlast bestaat bij ontvangst van een factuur23. Voor een kennisgeving gelden in beginsel geen vormvereisten. – zo Cass. NjW 2010.0080. maar als regel kan men stellen dat een omstandig stilzwijgen een aanvaarding inhoudt – of het stilzwijgen omstandig is hangt ervan af of er een protestlast bestaat. RABG 2008. dit wordt – m. 15 april 201127). zijn partijen of hun vertegenwoordigers in de tijd of in de ruimte van elkaar verwijderd. in die zin dat de kennisgeving kan gebeurden op elke wijze die in de gegeven omstandigheden passend is.rechtspraak inzake stilzwijgen bij ontvangst factuur en vergelijkbare schriftelijke aanspraken blijft incoherent. Incoherent is wel de rechtspraak die stelt dat tegen een aanvaarde factuur tegenbewijs mogelijk is25 – logisch is er enkele tegenbewijs mogelijk tegen een vermoede aanvaarding.i. nog Hof Antwerpen 4 januari 2010. 232.N. h) Tijdstip van totstandkoming van de overeenkomst De overeenkomst komt tot stand op het tijdstip van aanvaarding. g) Ontvangstvereiste – vormvereisten voor kennisgevingen Op enkele uitzonderingen na (bv. nr. 25 Bv. 2281 BW (verruiming van het begrip “schriftelijk”). In die zin veronderstelt een rechtshandeling een kennisgeving. 788. C. RW 2011-2012.just. 23 Incoherent is dat een deel van de rechtspraak daarbij een onderscheid maakt tussen de factuur voor leveringen uit koop-verkoop en andere facturen. de relevantie hiervan is erg beperkt aangezien ook de overeenkomst om geld uit te lenen een bindende overeenkomst is (ook al het die dan leningsbelofte). maar niet nadat eerst is vastgesteld dat er wel degelijk een aanvaarding is geweest. 2 april 2010. 26 Cass. geldt art.10. 8 .fgov. ten onrechte – gegrond op de letter van art.09. zakelijke overeenkomst Traditioneel wordt gesteld dat de geldlening een “zakelijke” overeenkomst is die eerst door de overhandiging tot stand komt. F. f) Zgn. Hof Gent 22 september 2010. 271. dan is dat het tijdstip en de plaats waarop de aanbieder van de aanvaarding door de wederpartij kennis neemt of daarvan redelijkerwijze kennis had kunnen nemen (Cass. 931. 24 Bv. en dat dit juist niet algemeen geldt bij een ingebrekestelling tot betaling van een schadevergoeding24.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20101015-4 (weliswaar in een fiscale zaak) 27 Cass. de regel wordt nog verder uitgehold – terecht – doordat de overhandiging ook kan geschieden in de vorm van een schuldvernieuwing (een schuldvordering op een nog niet betaalde koopprijs omzetten in een lening)26.0206.3° Stilzwijgen als aanvaarding wanneer men diende te protesteren: . Indien schriftelijkheid door de wet of de overeenkomst wordt voorgeschreven.N. 24 januari 2008.

28 Cass. zie daarvoor Cass. C. Wet-Breyne: zie mijn syllabus (versie oktober 2010) op http://storme.Gebondenheid De persoon in wiens naam wordt gehandeld is daaraan gebonden bij: a) bevoegdheid van de handelende persoon volgens de interne verhouding of b) “schijnvertegenwoordiging” (of liever : echte vertegenwoordiging gegrond op een toerekenbaar vertrouwen op bevoegdheidsverlening). 11° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). 25 juni 200429. 285) Van belang in het Vlaams gewest: . .be/PersoonlijkeZekerheden. zie verder. art. i) Totstandkoming van een koop-verkoop van onroerend goed Praktijk van de gekruiste optie (artikel H.0206. Cass.pdf. 60 en 46 . 20 januari 2000. Cass. 959 persoonlijke zekerheden op 9 . Resultaat: wordt nauwelijks nog gebruikt in de praktijk.10. Algemeen: zie mijn syllabus http://storme. 2 september 201030. komt er een overeenkomst tot stand met de vertegenwoordigde indien de vertegenwoordigde of diens nieuwe vertegenwoordiger van de aanvaarding kennis heeft genomen of hiervan redelijkerwijze kennis kon nemen (Cass. 2.deze impliceren onmogelijkheid van alle-sommen-borgtocht.N. maar die aanvaarding verkeerdelijk richt aan de op dat ogenblik niet langer bevoegde vertegenwoordiger.bijkomende nietigheidsgrond. niet van borgtocht voor toekomstige termijnen uit een bestaande rechtshandeling.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Wanneer een partij die een aanbod dat bevoegdelijk gedaan is door een vertegenwoordiger aanvaardt.be/ZCRverbruikers.h. j) Totstandkoming (kosteloze) borgtocht Wet kosteloze borgtocht 2007: . 15 april 201128). 15 april 2011. 20 juni 1988. k) Wettelijke herroepingsrechten Deze vinden we bijna uitsluitend in het consumentenrecht. 29 RW 2006-07. art. Vertegenwoordiging a) Gewone vertegenwoordiging De gewone vertegenwoordiging betreft het handelen die in naam van iemand anders.pdf. .vormvereisten . nr. i.termijn commandverklaring voor particulieren verlengd naar 5 dagen.minnelijke ontbinding fiscaal quasi neutraal . en in een aantal bijzondere wetten (bv. 3. NFM 2008. Cass. DE DECKER.47 WMPC.b.

fgov. 2009. Venn (voorheen 13bis VennW) bevat een specifieke regeling met termijnen voor de oprichting en overname van de verbintenissen door de vennootschap: . zie hoger. C. Ruud JANSEN. toestemming wederpartij is niet vereist voor het niet verbonden zijn van de vertegenwoordiger32. Vred. de legitimatie wordt door de wederpartij betwist. 60 Wb. 66quater § 2 Auteurswet permanent moet bijhouden (en jaarlijkse aan de controlediensten moet overmaken). 10 . c) Middellijke vertegenwoordiging Middellijke vertegenwoordiging betreft de tussenpersoon die in eigen naam optreedt voor andermans rekening (openlijk dan wel verborgen).. 14 september 2000.Legitimatie: wat het omgekeerde probleem betreft. W. http://jure. RW 2009-2010.volgens het arrest was de eigenaar door de bekrachtiging toegetreden tot de overeenkomst.F). b) Optreden in naam van te noemen of op te richten derde In deze gevallen verdwijnt de vertegenwoordiger uit de rechtsverhouding indien aan de voorwaarde van vervanging is voldaan. en die consulteerbaar is31. 1739. 976 32 Bv. zodat beiden in solidum aansprakelijk waren voor de terugbetaling.1668.juridat. C. . B.0014.Not.10. nl.0065.just. maar in zijn algemeenheid is dat onjuist.. Zomergem 12 december 2008. . Optreden in naam van een rechtspersoon in oprichting: art. 2008. Een interessant arrest is Cass.08. . jaarverslag Cass... Het moet ons dus aanzetten tot 30 C. 606 n. I. vergelijkbaar bijzodner is ook de regel inzsake het mandaat ad litem advocaat. 33 Cass.b.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100902-3 31 een arrest van 30 maart 2011 (P. T. 24 oktober 200834 over de bekrachtiging van de verkoop door iemand die in eigen naam andermans goed verkocht. RW 2009-10.F. Het verwart wel enkele zaken . 69 n. JLMB 2012.10. SAMOY. Sabam t.98/0311.K. Verbintenisrechtelijk is er in beginsel geen rechtstreekse rechtsverhouding tussen principaal en derde-wederpartij. "Bekrachtiging en rechtstreekse aanspraken tussen lastgever en wederpartij na ene optreden van een onbevoegde lasthebber in eigen naam". 45. en het mandaat van de gerechtsdeurwaarder die over de uitgfite van de uitvoerbare titel beschikt. nr.enerzijds geeft het de wederpartij een aanspraak op de vertegenwoordiger als er geen tijdige overname is. aanvaardde het Hof van cassatie dat een auteursrechtenvereniging tegenover derden zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid kan bewijzen door middel van de lijst van lastgevers die de vereniging krachtens art.Bijzondere regels (“Prokura-systeem”) bij bepaalde gepubliceerde mandaten van organen van vennootschappen (niet-tegenwerpelijkheid van interne beperkingen behoudens effectieve kennis door derde). commandverklaring bij onroerende verkoop.N.F.anderzijds geeft het ook een recht aan de oprichter om zich op die bepaling te beroepen33. 34 nr. Wat de verkoper betreft is dat zeker terecht. Wat de eigenaar betreft was dat in casu misschien terecht.

16 januari 200636. actueel is het recht de keerzijde van een verbintenis van de wederpartij om niet te doen (gepaard aan bijkomende verplichtingen te doen. http://jure.F.04.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 voorzichtigheid bij het formuleren van verklaringen die een bekrachtiging inhouden: het is best uitdrukkelijk te bepalen dat men enkel de onbevoegdheid van de verkoper wil helen maar niet toetreedt tot de overeenkomst of diens verbintenissen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060116-8 37 http://jure. in het bijzonder dat ten gunste van de pachter en een reeks voorkooprechten ten gunste van de overheden. 30 maart 200937: in een overname-overeenkomst bedingt de verkoper dat de koper de door de verkoper aan een tussenpersoon verschuldigde commissie zal betalen.just. Cass. Ontstaan rechten van een derde uit overeenkomst a) Voorkooprechten en naastingsrechten * Er zijn een reeks wettelijke voorkooprechten.fgov. 36 nr. Het Vlaams decreet harmonisatie voorkooprechten van 25 mei 2007 is op 1 oktober 2012 in werking getreden (met het elektronisch loket voorkooprechten).just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090330-10 = RW 2011-2012. zoals de gerechtigde informeren enz.juridat. bij overeenkomst wordt dan aan de gerechtigde een recht toegekend dat in de meeste gevallen een zgn. of om een ruimer voorkeurrecht. dat enkel bij verkoop speelt. 11 .0302. Het derdenbeding kan in hoofde van de bedinger animo donandi zijn. C. en is naar gemeen recht dus aan geen bijzondere beperkingen onderworpen (althans wanneer het recht binnen een redelijke termijn na aanbod moet worden uitgeoefend). Bij miskenning van een wettelijk voorkooprecht heeft de voorkoopgerechtigde een naastingsrecht (recht van indeplaatsstelling).fgov.juridat. 4. Een conventioneel voorkooprecht beperkt de verhandelbaarheid van een goed niet. Ook in een aantal andere gevallen bestaat er een wettelijk naastingsrecht. b) Derdenbeding Het recht van de derde ontstaat rechtstreeks in zijnen hoofde en passeert niet langs het vermogen van de bedinger: Cass. Bij vennootschapseffecten gelden wel voor de geldigheid van de verbintenis de beperkende regels van het Wb. “eventueel recht” (preciezer: eventueel wilsrecht) op het voorwerp ervan inhoudt. Conventionele voorkeurrechten worden niet gesanctioneerd met een naastingsrecht maar enkel met contractuele remedies tussen partijen. in die zin hebben ze geen zakelijke werking. maar ook animo solvendi. * Conventionele voorkeurrechten35 zijn mogelijk. 863. De specifieke regels verschillen ten dele van geval tot geval.). 35 Het kan om een voorkooprecht in enge zin gaan.Venn. zie voor het laatste bv.

JLMB 2009.Causa stipulandi bedinger derdebegunstigde dekkingsverhouding: oorspronkelijke overeenkomst (causa promittendi) resultante rechtsverhouding belover 5.a.c. 44 40 Bv. 12 . TPR 2011. . C. 103 n.Cass.i. Met hetzelfde resultaat.06. . I. maar de gedissimuleerde verkoop zelf is geldig40. 711 n. DIRIX = Ann. DUPONT. Hof Luik 30 november 2006. zie hoger. maar dubbelzinniger Cass. JLMB 2010. Nietigheden W. zie A. VAN OEVELEN e. 387 n. 1355 v. B. 39 nr.Lg. Pas.Verkoop met prijsbewimpeling: het beding van prijsbewimpeling is nietig. 2008.. 18 maart 1988. I 868 = RW 1988-89. De geldigheid of nietigheid van een rechtshandeling moet in beginsel beoordeeld worden op grond van de feiten bij het stellen van die rechtshandeling (en wordt dus niet bepaald door latere feiten). 8 april 1999 (onwettige woning brandt af) en 15 mei 2000 (“van openbare orde” sluit niet altijd uit dat erover een overeenkomst . E. TBBR 2008. 29 september 200839: overeenkomst met als doel de vrije beroepsuitoefening te beletten is absoluut nietig. Anders Hof Bergen 26 januari 2010. a) Absolute nietigheden – ongeoorloofdheid voorwerp of oorzaak38 .Voorwerp ? Zie voor een geval van ongeoorloofd voorwerp Cass. 1989. MOREAU-MARGREVE & P. DELNOY. “De nietigheid van overeenkomsten wegens strijdigheid met de openbare orde of de goede zeden: algemene beginselen en een grondslagenonderzoek”.b. 1041 kritisch n. Jaarverslag cass. dading -mogelijk is) 38 Voor een recente overzichtsstudie.0443F. de sanctie van vormvereisten. 1100. KOHL.

41 Hof Gent 26 november 2004.65. RW 2011-2012.65. Betreffende wat dwalende zelf moest weten is er geen informatieplicht (Vb.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120305-2. dus 2 elementen: . HAENTJENS. kh. Conversie ? Vervanging van nietig beding door een ander kan niet indien dat niet berust op de toestemming van de partijen (Cass. bv.fgov. b) Wilsgebreken . 46 RW 2009-2010. 189. a) Het "substantieel" karakter van de dwaling (het BW spreekt van "de zelfstandigheid van de zaak") Substantieel "is elk gegeven dat doorslaggevend is geweest voor de partij om de overeenkomst aan te gaan. 627. zie vorige voetnoot. ingevolge een nietigverklaring van een beslissing van de gemeente door de toezichthoudende overheid45.subjectief doorslaggevend voor de toestemming .just. “(Geen) vergoeding voor de aannemer voor werken uitgevoerd zonder of in strijd met een stedenbouwkundige vergunning?”.0069. 24 september 2007)46. is nietig volgens Hof Gent 200441.Bij stedebouwmisdrijven: een aannemingsovereenkomst voor vergunningsplichtige werken waarvoor geen vergunning is. 13 .36/web/pdf/075_290509_0743. Hof Gent 29 mei 2009. deze sanctie lijkt me niet de juiste te zijn43.36/web/pdf/073_240907_1735. nr. HAENTJENS. 28 juni 1996). 743 (http://80.dwaling 1° Dwaling algemeen Dwaling draait in hoofdzaak rond 2 elementen: het substantieel karakter van het voorwerp van de dwaling en de verschoonbaarheid van de dwaling zelf. 5 maart 2012.129. Sommige rechtspraak gaat een stuk verder en beschouwt de aanspraak op betaling van de aannemingssom door de aannemer in geval van misdrijf als een onrechtmatig voordeel42. De overeenkomst met een overheid is ook nietig indien de beslisisng tot het sluiten ervan nietig is. b) De verschoonbaarheid van de dwaling Dit wordt bepaald door de vraag of de dwalende een onderzoeksplicht had en/of de tegenpartij een informatieplicht of verkeerde informatie gegeven heeft onverschoonbare dwaling. 23 maart 200644). F. 42 Bv.09.129.juridat.F. Dat laatste beoordelen houdt een afweging in van onderzoeks. S.en informatieplichten van beide partijen (in het arrest van 24 september 2007 werd een beslissing verbroken die enkel had vastgesteld dat de dwalende de wederpartij niet geïnformeerd had). waarvan de wederpartij op de hoogte hoorde te zijn en zonder hetwelk de overeenkomst niet zou zijn gesloten" (Cass. Beide aspecten staan vandaag in de sleutel van informatieplichten (zie al Cass.pdf) n. Volgens cassatie 2001 is de overeenkomst maar nietig indien ze strekt tot behoud van een wederrechtelijke toestand. 43 Terecht kritisch F. 44 JT 2007. 1735 = http://80. RABG 2007.pdf. 45 Cass.kenbaarheid daarvan voor de wederpartij. http://jure.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . dit is een vorm verbeurdverklaring.

Maar het feit dat bv. 279.F 52 RW 2007-2008. 6 februari 2009. de notaris die tekortgeschoten is in zijn informatieplicht .zie bv. koper bijgestaan door een notaris.m.06. Voor een vergelijkbaar geval van aansprakelijkheid van de notaris.11. Cass.juridat. sluit het beroep op dwaling (gebaseerd op de vooronderstelling van geldigheid van die rechtshandeling) niet uit55. Cass. 28 maart 2012. 14 . 55 Bv. Hof Antwerpen 1 maart 2010. P.). Anders is het wanneer de wet uitdrukkelijk een informatieplicht oplegt (bv. betekent dat gebrek aan kennis in beginsel niet vrijstelt van de naleving ervan en noch minder van de toepasselijkheid ervan.F. ook al gebeurde dat niet bedrieglijk49. In het strafrecht is de maatstaf traditioneel iets strenger.d. NjW 2011.F en C. nl. nr. 49 Bv.just. 53 Cass. Dit geldt dan ook evenzeer voor de dwaling als wilsgebrek. 48 RW 2007-8.juridat. 50 Bv.F. Met name geldt de dwaling daar indien de dwalende gehandeld heeft ingevolge een door de bevoegde overheid verleende vergunning die regelmatig lijkt te zijn54. Toepassing bv. in casu omtrent het bestaan van een verkavelingsvergunning die later werd nietig verklaard door de Raad van State.Brussel 10 september 200747). 47 RW 2007-8. 23 oktober 200851). P.0478. T.just.gegeven het feit dat de dwalende werd bijgestaan door een professionele raadgever. in de Codex Ruimtelijke ordening e. nr. Hof Brussel 17 november 2009.06. zie Hof Brussel 12 januari 200452. maar sluit niet uit dat iemand een rechtshandeling kan vernietigen wegens rechtsdwaling die aan de andere vereisten voldoet.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3. Het feit dat de overeenkomst niet nietig wordt verklaard omdat de dwaling niet verschoonbaar was . 2000. 1601. d) Dwaling over toekomstige feiten ? Dwaling heeft altijd betrekking op een verkeerde voorstelling van een element op het ogenblik van het stellen van de rechtshandeling. de nietigheid van een andere rechtshandeling pas later retroactief komt vast te staan. dat de dwaling daar in beginsel onoverwinnelijk moet zijn – maar de recente rechtspraak aanvaardt de dwaling reeds indien elk redelijk en zorgvuldig persoon in dezelfde omstandigheden ze zou hebben begaan53. Dat iedereen geacht wordt de wet te kennen. 473. http://jure.2083.2083. Ook is er in beginsel geen onderzoeksplicht ten aanzien van foute informatie die door de wederpartij is gegeven.fgov. koper bijgestaan door een expert-landmeter50).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3. c) Rechtsdwaling ? Naar gemeen recht kan de dwaling zowel de feiten als het recht betreffen.Not. sluit niet uit dat in de interne verhouding tussen de dwalende en diens raadgever deze laatste aansprakelijk kan zijn (bv. http://jure. C. 1559. 51 nrs. RW 2010-2011. hof Antwerpen 12 juni 200648.11. 72. 28 maart 2012.fgov. De informatieplicht van de wederpartij en de onderzoeksplicht van de dwalende zelf worden mede gewaardeerd aan de hand van hun positie en de bijstand van derden waarover ze beschikten of waarin ze hadden moeten voorzien (bv. 54 Cass. 579 betreffende de aankoop van een appartement waarvan in de verkoopovereenkomst foutief was bepaald dat het stedenbouwkundig in orde was.0158.

just. 1641 n. 60 C. 14 maart 200856 (dat arrest zegt overigens niet veel). http://jure.N. . 2011 over oorzaak dwaling (+ later arrest GwH) 3° Dwaling bij dading Bij dading zijn er enkele bijzondere bepalingen inzake dwaling als nietigheidsgrond: . 162 n.latere ontdekking van een titel die het recht betreft waarover de dading gaat en aantoont dat een van de partijen dat recht niet had (2057 II BW. "De invloed van de nalatigheid van de bedrogene op de vordering tot nietigverklaring en/of op de vordering tot schadeloosstelling".0506.onwetendheid dat er reeds een in kracht van gewijsde gegane uitspraak is over het geschil (2056 I BW). achteraf ontdekt wordt dat die beweegreden reeds onjuist was op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst (vgl. wat allicht het verschil verklaart. Er is natuurlijk geen tegenstrijdigheid tussen de regel dat de geldigheid moet worden beoordeeld op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst. RW 2010-2011. 22 september 201158).06. Vgl.05. Zie echter Cass.juridat. 25 op grond van ‘fraus omnia corrumpit’. 15 .N. 56 C. TPR 1986.08. 1978. waarbij nl. 58 Cass.0502.08.N.-gen.0107. Hof Luik 14 november 200662.just. Cass. met concl. men ontsnapt hieraan niet door de nietigheid te gronden op de afwezigheid van oorzaak of valse oorzaak (zie Cass. De nietigheid kan ook ingeroepen door een partij bij de dading die geen partij was bij die uitspraak (Cass. 21. http://jure. E. 22 oktober 200960: geen nietigheidsgrond indien de partij kennis had of kon hebben van die titel) c) Wilsgebreken . 23 september 197761. .08. C.bedrog. 57 C. 18 maart 201063 (ook bij eigen zware fout kan men vernietigen bij bedrog door de wederpartij).geen nietigheid wegens rechtsdwaling (2052 II BW). Y. "Des effets de la négligence ou de l'imprudence de la victime du dol". evenwel werd hier het gebrek aan oorzaak aangevoerd en niet de dwaling (wellicht precies omdat het om een dading ging). 15 mei 200959). 62 TBH 2008. (32) noot J. 107. DE BONDT. 24 september 200757). RW 2010-2011.0461. RW 2009-2010. 59 C.fgov. adv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091022-5 61 Arr.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 2° Dwaling en "valse oorzaak" De “Oorzaak” is het “geheel van de beweegredenen” volgens Cass.F. en de regel dat de nietigheidsgrond kan worden aangetoond op grond van latere gegevens: er is immers maar een wilsgebrek zoals dwaling of bedrog wanneer die dwaling of dat bedrog na de sluiting aan het licht komt (maar reeds aanwezig was bij de sluiting).fgov. Jaarverslag cassatie 2010. ook verder inzake gedeelde aansprakelijkheid. Cass. NORDIN "Het bewijs van het bestaan van een (on)geoorloofde oorzaak van een overeenkomst op grond van feiten die zich na het sluiten van die overeenkomst hebben voorgedaan". W. 1183 e. In de meeste geschillen over de oorzaak gaat het om een vorm van dwaling.0380. Cass.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100318-5.0427. 22 september 2011.juridat. 62. Qua resultaat lijkt dit arrest strijdig met het arrest van 6 februari 2009.10. DE CORDT 63 C. KRINGS = RCJB 1980. MATTHYS. geweld Bij bedrog is er geen vereiste van verschoonbaarheid van de dwaling: Cass.v.

B. Daarbuiten is het een algemeen leerstuk. 1599 BW 64 Bv.b. op vordering van de lener. indien de uitlener. 9 november 201266). . Bij een koppel kredietnemers mogen die beoordeeld worden op grond van mogelijkheden van beiden (Cass. 742 = NjW 2010. 31 maart 2011.N 67 Cass.WCK: ook beoordeling terugbetalingsmogelijkheden vereist bij sluiten overeenkomst.0051. ruil en dading of anders genoemd zijn67.juridat. 7 januari 2008. van de zwakheden. In enkele andere gevallen zijn de vereisten versoepeld en wordt het misbruik als het ware vermoed: Wet kosteloze borgtocht 2007: nietigheid bij disproportie met terugbetalingsmogelijkheden (begroot bij het aangaan borgschuld).h.fgov.06. C. diens verplichtingen tot de terugbetaling van het geleende kapitaal en de betaling van de wettelijke interest”. Bij verzekeringsovereenkomsten wordt het bedrog nader geregeld in art. 1907 ter BW.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100128-3 = RABG 2010. De leer van de gekwalificeerde benadeling kent enkele wettelijke toepassingen. 6 LVO. zelfs al mocht die handeling koop. 28 januari 2010. maar is daar niet toe beperkt. C. ook geldt bij een regelingsakte voorafgaand aan echtscheiding door onderlinge toestemming (Cass.0510.N. vermindert de rechter.just. 16 . een interest of andere voordelen heeft doen beloven. Nieuwe WCK in 2010 (BS 21 juni 2010). noot 'Toepassing van artikel 88 lid 1 BW op een transactionele verdeling'. 65 Cass. Cass. zich. d) Wilsgebreken: gekwalificeerde benadeling . nr. C.d. zoals art. 755 n. C. 325. 9 november 2012.fgov.12. VERLOOY "De vernietiging van een dading wegens benadeling" = RW 2010-2011.juridat. .Nietigheid wegens benadeling bij verdeling (887 BW): geldt elke handeling die ten doel heeft de onverdeeldheid onder de mede-erfgenamen te doen ophouden.Nietigheid enkel in de wettelijk bepaalde gevallen.09. e) Wilsgebreken .just. http://jure. nr.Bedrog vereist anderzijds wel zowel kunstgrepen (al kan het ook door verzwijging zijn) én bedrieglijk opzet. dat bv.F. van de hartstochten of van de onwetendheid van de lener.nietigheden bij kosteloze borgtocht e. 7 januari 200865). e) Initiële onmogelijkheid – i.benadeling .0637F 66 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110331-2. voor zichzelf of voor anderen. 887 BW. met name het opzet om bij de tegenpartij een dwaling te veroorzaken (een verkeerde voorstelling van zaken op te wekken)64. met misbruik van de behoeften.0036. art. die klaarblijkelijk de normale interest en de dekking van het risico van de lening overschrijden. waarvan de inhoud sterk oevreenkomt met het leerstuk in het algemeen: “Onverminderd de toepassing van de bepalingen tot bescherming der onbekwamen of betreffende de geldigheid der overeenkomsten.09. Zo is er art. http://jure.

In een arrest van 15 september 201169 oordeelt het hof van Cassatie evenwel dat de koper niet de keuze zou hebben om in plaats van de nietigheid te kiezen voor de sancties voor niet-nakoming. C.08.0594.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De nietigheid van de verkoop van andermans goed (art. 71 Dat de regel algemeen is vinden we onder meer bij DE PAGE & DEKKERS. 5 december 1933. VAN LOOCK “De feitelijke bekwaamheid en de handelingsbekwaamheid van een lasthebber”. 2003 III BW). 3° Handelingsonbekwaamheid lastgever Bij conventionele vertegenwoordiging (lastgeving) moet de lastgever handelingsbekwaam zijn voor de door de lasthebber gestelde rechtshandeling op het ogenblik waarop deze wordt gesteld (eveneens ex art/ 20003 III BW). 1599 BW) is een relatieve nietigheid ten gunste van de koper. B. 1593 n. Traité V (1975) nr. 2° Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging Evenwel is de vertegenwoordiging wél geldig wanneer een onbekwame tot lasthebber wordt aangesteld (argument ex art. 69 Cass.b. nl. De handelingsonbekwame kan immers enkel vertegenwoordigd worden op de door de wet bepaalde wijze. 1990 BW71).juridat. g) Handelingsonbekwaamheid en feitelijke onbekwamaheid 1° Feitelijke (on)bekwaamheid bij vertegenwoordiging De persoon die de rechtshandeling stelt moet feitelijk bekwaam zijn om toestemming te kunnen geven. is de handeling nietig (Cass. 1466 n. VAN HIMME “Verkoop van andermans zaak: een kwestie van geldigheid of van wanprestatie”.just. Cass.fgov. B. 68 Cass. maar niet bij het stellen van de handeling.08.N .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100107-2 = RW 2011-2012.fr. 86. Pas. het bodemattest. 8 februari 2010. 17 . 7 januari 2010. C. 1515 afkeurende noot N. http://jure. dan verliest hij ook zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid (argument ex art. RW 2011-2012. Wanneer de lasthebber bij zijn aanstelling bekwaam was.N. Zolang dat evenwel niet vaststaat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-1 = RW 2011-12. Lastgeving (1997) nr. onder meer w. f) Nietigheid als sanctie van een informatierecht Zie de bespreking hoger. kan de koper de nietigheid inroepen68. Dit arrest dient dan ook te worden bekritiseerd. 383. 1935 II 20. http://jure.just. TILLEMAN.0402. C.fgov. 7 januari 201070). nr. (in de veronderstelling dat uitvoering in natura niet mogelijk is) ontbinding dan wel uitvoering bij equivalent Nochtans is het feit dat de nakoming van de overeenkomst reeds vanaf het begin onmogelijk was in beginsel géén nietigheidsgrond en belet dit niet dat de belover van die verbintenis contractueel aansprakelijk is. Bij vertegenwoordiging is het de vertegenwoordiger die die bekwaamheid moet hebben.juridat. 70 Cass. VAN DEN BERGH. Verliest de lasthebber nadien zijn handelingsonbekwaamheid. 15 september 2011.10. die niet meer kan ingeroepen worden eenmaal de koper definitief beschermd is. S.0569.

d. De nietigheid kan worden ingeroepen door de partijen bij de overeenkomst. Selbsteintritt). N.240. 18 maart 200473.0730.F.Een lasthebber die “twee heren dient” stelt een nietige rechtshandeling: Cass.just. 72 RW 2010-2011. . p.fgov. CASIER. Wanneer de opdrachtgever persoonlijk instemt met de verkoop. A. TEP 2010. 303 n.C. RvS nr. niet om rechten die daadwerkelijk. 202.11. 76 Cass. beëindigt hij impliciet de lastgeving en kan hij dus die nietigheid niet meer inroepen75.juridat. 31 oktober 2008. i) Nietigheid wegens beperking van verbintenissen betreffende de toekomst 1° Nietigheid van een beding over een niet opengevallen nalatenschap Art.pdf = RW 2010-2011. de persoon over wiens nalatenschap het gaat en diens erfgenamen. 22 mei 2009 (in casu een dading door een minderjarige gesloten)72. Volgens art.raadvst-consetat.Een gemeenteraadslid die als advocaat optreedt tegen zijn gemeente: strijdig met de openbare orde. Traditioneel werd dit verbod van openbare orde geacht. Century 21-Primogest. GEELHAND de MERXEM. eventuele rechten. h) Nietigheid wegens belangenconflict Rechtshandelingen door een vertegenwoordiger gesteld in strijd met de regels inzake belangenconflicten zijn nietig. 73 RW 2004-05. Het gaat in beginsel om een relatieve nietigheid in te roepen door de lastgever. die nietigheidsgrond vervalt eenmaal de lastgeving is beëindigd. waarbij afspraken worden gemaakt over het lot van goederen voor zover die zich in de nalatenschap van een nog levende persoon zouden bevinden bij zijn overlijden. 1130 BW houdt de nietigheid in van overeenkomsten over een niet opengevallen nalatenschap. 1596 BW mag de lasthebber niet zelf tegenpartij worden in de verkoop waarvoor hij mandaat heeft (zgn. 943 BW: schenking van toekomstige goederen is nietig.24074.be/Arresten/202000/200/202240.4° Rechtsgevolgen De nietigheid is relatief en de handeling kan dus bekrachtigd worden nadat de onbekwaamheid is weggevallen: Cass. 2° Andere gevallen Onder meer: .art.z. Smets 74 RvS 23 maart 2010 nr. de meeste auteurs leiden evenwel uit het cassatie-arrest van 31 oktober 2008 dat de regel slechts met een relatieve nietigheid wordt gesanctioneerd76. zij het op termijn of onder opschortende voorwaarde worden toegekend. 2417. “De erfovereenkomst is niet langer strijdig met de openbare orde”. 202. 25. besproken door H. Pas. 75 Cass. http://jure. .w. SCHERMANS & B. 13 september 2012. 202. VERDICKT. 126 v. I. http://www. 18 . Het gaat dus om zgn. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120913-2. In sommige gevallen echter is het verbod van openbare orde en de nietigheid dus absoluut.

RW 2009-2010. http://vlaamseconservatieven.just.7.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110325-3.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070521-3. Er bestaat evenwel buiten concrete rechtsregels om géén algemeen discriminatieverbod tussen burgers onderling.juridat. Een cassatie-arrest van 25 maart 2011 oordeelt dat van de nietigheid wegens het ontbreken van een bodemattest afstand kan worden gedaan ook buiten een verzaking in de authentieke akte om80.fr/fr/jp/j/c/civ/1ere/2012/9/26/11-26022/. l) Gevolgen nietigheid rechtshandeling * van een relatieve nietigheid kan afstand worden gedaan. van arrest 17/2009 van het Grondwettelijk Hof79. * vanaf het tijdstip van de nietigverklaring geldt er terugwerking: Alvast bij een relatieve nietigheid bestaat de overeenkomst zolang de nietigverklaring niet door de rechter is uitgesproken81 (tenzij de nietigheid door partijen is aanvaard). waarin een eenzijdig optioneel arbitragebeding op die grond nietig werd verklaard77.08. 10 en 11 GW houden géén rechtstreekse verplichtingen in voor burgers onderling en dus géén horizontaal discriminatieverbod. j) Potestatieve voorwaarde Een verbintenis is nietig indien ze is aangegaan onder de potetstaive voorwaarde van de zijde van degene die zich verbindt (art. 29 maart 201078. k) Nietigheden wegens discriminatie Zie de drie Antidiscriminatiewetten (ARW 1993. 21 mei 2007. Het Franse Hof van cassatie maakte hiervan een wel bijzondere toepassing in een arrest van 26 oktober 2012.be/public/n/2009/2009-017n.09. 1432 = http://jure.N.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .html. Voor de regels inzake onverschuldigde betaling en ongegronde verrijking.just. C. maar wel op vele punten een inperking van de wet". Zie mijn commentaar "Grondwettelijk Hof en de antidiscriminatiewetten: gebrek aan moed. 1174 BW). Veel teleurstellender in dit opzicht is overweging B. 25 maart 2011. ADW 2007.grondwettelijkhof. 2. nr. 19 . Wet gelijkheid mannen en vrouwen 2007). heeft ze wel terugwerkende kracht: de prestaties worden geacht nooit verschuldigd te zijn geweest en de onverschuldigde prestaties of verrijking kunnen dus worden teruggevorderd. betreffende art.0639.N 79 http://www. 1382 BW).0147. 78 S.art. 77 http://legimobile. 3 § 1 IV Auteurswet: beperking aan de mogelijkheid overdracht te bedingen van auteursrecht op toekomstige werken.fgov. Art.14. 80 Cass.fgov.juridat. maar de regel geldt algemeen: Cass.com/2009/02/grondwettelijk-hof-en-de. volgens dewelke elke ongelijke behandeling in de verhoudingen tussen burgers waarvoor geen verantwoording kan worden gegeven een fout uitmaakt (art. Eenmaal de nietigheid is ingetreden. zie verder. randnr. 81 Bv.pdf. maar betreffen enkel de publiekrechtelijke functie van de overheid: terecht zo Cass. http://jure.blogspot. 24 LVO.

0499.en informatieplichten (zie art. 24 september 2009: mogelijke in solidum aansprakelijkheid notaris voor terugbetaling van de prijs aan de koper bij een nietig gebleken verkoop82. 9 Notariswet)83. zo bv. STEENNOT (het laatste arrest betreft art.06. m) Onrechtmatige bedingen 1° Criteria van onrechtmatigheid . NjW 2012. de rechter kan ze dus ambtshalve toepassen. -. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-2 = RW 2009-2010. en de voorziening in cassatie werd verworpen84. . 1352. Hof Gent 4 januari 2012. 197 en bespreking J. 84 C. Daarbovenop is er de bijkomende toetsing in consumentenovereenkomsten.just. 2009. http://jure.al is dit wel betwistbaar in geval de notaris enkel lasthebber van de verkoper en niet van de koper is (dan geldt in beginsel de regel van de niet-samenloop).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-9 = JLMB 2010. Hof Brussel 20 april 2012. Hetzelfde geldt wanneer de koper in plaats van de nietigverklaring schadevergoeding vordert .juridat.F. zij het dat er wel afstand van kan worden gedaan85. KB van 12 januari 2007 inzake vastgoedmakelaardij). 2. 8 W.just. 2° Aard van de sanctie Het gaat om een relatieve nietigheid.fgov.juridat. 23 november 2008.van belang is vooral de behandeling van aanverwante bedingen zoals opzeggingsbedingen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20081023-1 = R. 143 v.just. zie Cass. NjW 2012.fgov.08.* mogelijke schadevergoedingsplicht: Cass. het werd nietig verklaard omdat dit gold ongeacht de toerekenbaarheid aan de koper. 74 WMPC. 70. ook dit komt infra aan bod naar gemeen recht. Daarnaast zijn er bijzondere regels in bijzondere wetten en besluiten (bv. C. die evenwel verschilt van bepaalde relatieve nietigheden (met name de wilsgebreken) doordat de beschermde partij zich niet op de nietigheid moet beroepen. 28 WMPC.zwarte lijst in art. 85 Bv. Dit sluit aan de bij de rechtspraak van het Hof van Justitie over de Richtlijn onrechtmatige bedingen86. 17 juli 002 betreffende transacties uitgevoerd met 20 . . De grondslag van de aansprakelijkheid van de notaris is in beginsel het gemeen contractenrecht. 82 http://jure.fgov.0158.definitie en algemeen criterium in art. 203. het voorschot toekomt aan de verkoper. Zie verder infra de bespreking van strafbedingen. GOEMAERE p. R. 549 n.juridat. voor zijn optreden bij het verlijden van authentieke akten gelden er daarbuiten ook specifieke wettelijk bepaalde advies.in de WMPC: -.F.De belangrijkste regeling is nu te vinden in de WMPC 2010.B. 83 Indien de notaris betrokken is bij het verkoopcompromis geldt enkel het gemeen contractenrecht.Not. een arrest cassatie 21 december 2009: een beding in een onroerende verkoop bepaalde dat wanneer de opschortende voorwaarde van het vinden van een financiering niet vervuld werd binnen de bepaalde termijn.

D. 5 april 2012. RW 2010-2011. MERTENS “Over de arbitreerbaarheid van concessiegeschillen” = RABG 2011. Eerder Cass. over de conformiteit met het EU-recht van de verplichting de Belgische agentuurwet toe te passen bij keuze van het recht van een andere lidstaat die ook de Agentuurrichtlijn heeft omgezet. November 2011. KRINGS = RW 1980-81. 303 n.N. 1646 n. 90 Cass.11. HvJ 26 april 2012 in C472/10.eu/LexUriServ/LexUriServ. 88 Cass.just. 1087 n. MERTENS. L. 1344 = TBH 2007. 626 = RCJB 1981. Nietigheden en niet-tegenwerpelijkheden ter bescherming van derden a) Actio pauliana instrumenten voor elektronische overmaking van gelden.europa. Het beding is wel geldig wanneer voldoende waarschijnlijk is dat de Belgische regels wel zullen worden toegepast90 en welicht ook wanneer wordt vastgesteld dat het toe te passen vreemde recht een gelijkwaardige bescherming biedt als het Belgische recht91. Ingmar. 87 Cass. 16 november 2006. mededingingsrecht). Betalingsdiensten).juridat. http://eurlex. http://eur-lex. Dat de agentuurrichtlijn zelf ook van bijzonder dwingend recht is. http://jure.do?uri=CELEX:62005CJ0168:NL:HTML. R. 539 = JT 1979. 89 Cass. 889 n.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 n) Niet-arbitreerbaarheid Een arbitrage-overeenkomst is niet werkzaam als het geschil niet vatbaar is voor arbitrage.com/sol3/papers.N. http://jure. HvJ C-168/05. 2 februari 1979. heeft het Hof van cassatie een prejudiciële vraag gesteld89. RW 2008-09. Sebastian. Wel zal een arbitrage-overeenkomst gepaard aan een keuze van een buitenlands recht in materies waar er regels zijn van bijzonder dwingend recht met voorrang op het toepasselijke recht.europa.0613. in beginsel de nietigheid van de op voorhand (d.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120405-2. 91 Cass. Pas.europa. Mostaza Claro. C. Unamar. intussen vervangen door art. nr. “Handelsagentuur en arbitrage”. 14 januari 2010. Van Hopplynus. Pas.juridat. nr. 3 november 2011.fgov. C. Cass. Zie algemeen en rechtsvergelijkend over deze vraag J. VANDER ELST.a. I 1260 concl. Audi NSU t." The Impact of Internationally Mandatory Laws on the Enforceability of Arbitration Agreements" (2009): http://papers. D.eu/LexUriServ/LexUriServ.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111103-3 = RW 2011-2012. werd overigens wel beslist door het HvJ in C-381/98. Hetzelfde geldt voor een agentuurovereenkomst88. I 634. Dat er in het kader van het geschil ook regels van openbare orde relevant zijn (bv. voor het rijzen van het geschil) gesloten arbitrage-overeenkomst meebrengen (idem voor een bevoegdheidsovereenkomst.i.do?uri=CELEX:61998CJ0381:NL:HTML. KLEINHEISTERKAMP. 332 n. 28 juni 1979. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t.eu/LexUriServ/LexUriServ. tenzij deze geldig is onder Europees of internationaal recht met voorrang op het interne recht). Dat zien we met name bij arbitrage-plusrechtskeuzebedingen in concessie-overeenkomsten die onder de wet van 1961 vallen: volgens de cassatierechtspraak is de arbitrage-overeenkomst geldig voor zover de arbiters verplicht worden die Belgische wet toe te passen87. is niet voldoende niet om de arbitrage-overeenkomst nietig te maken.10. 6.cfm?abstract_id=1496923.0430.just. in casu een bevoegdheidsbeding met keuze voor forum in Zweden. An HANSEBOUT. 21 . 86 O. http://eurlex. MERTENS.ssrn. Bibby Line. Invitel. 37 § 1 lid 3 W.do?uri=CELEX:62010CJ0472:NL:HTML.fgov. Adelin Petit NV.

http://storme. anterioriteitsvereiste van schuldvordering t. DABIN. 20 maart 2008. 77. bv. Deze stelling kan m. 7. 30 januari 1965. die strikt genomen met bewijskracht (force probante) niets te maken heeft.b. wegens bestuurdersfout – Cass. 1554 = Pas. 1341 BW).be/insolventierecht. 92 Zie reeds Cass. maar wel met grenzen aan de uitlegmogelijkheden. 1135 en de uitlegregels (1156 en v. Uitlegging a) Algemeen De bepaling van de inhoud en gevolgen van de overeenkomst geschiedt aan de hand van art.W. ook als is ze nog niet vastgesteld. 1965. 1382 BW en leidt uitsluitend tot een obligatoire aanspraak tot herstel.i. De uitleg wordt wel beperkt door de leer van de zgn.n. De derde-medeplichtigheid is immers een toepassing van art. die weliswaar tot teruggave verplicht. 538 = RCJB 1966. een tweede koper die weet heeft dat het goed eerder aan een eerste koper is verkocht) de vorm zou kunnen aannemen van een nietigverklaring van de overdracht aan de derde-medeplichtige. 93 RW 2009-2010. De pauliana in het arrest van 9 februari 2006”. Maar het herstel in natura is nog altijd een verbintenisrechtelijke sanctie. 1156 BW voorrang te geven aan de gemeenschappelijke bedoeling van partijen boven de letterlijke bewoordingen van een document – zij het dat die gemeenschappelijke bedoeling in beginsel in die akte moet gezocht worden en niet daarbuiten (behoudens wanneer bewijs tegen akten mogelijk is volgens art.be/071_090206_1496. aansprakelijkheid voordien is ontstaan. Wel kan de derde een onrechtmatige daad begaan (derde-medeplichtigheid aan wanprestatie) en veroordeeld worden tot herstel in natura92. 236 22 . De rechter die aan de overeenkomst de gevolgen toekent die deze volgens hun uitlegging ervan heeft. W. aangevochten handeling: het is voldoende dat de schuld c. I. de kredietverlener van de derde die een hypotheek heeft genomen op het goed. aansprakelijkheid wegens medeplichtigheid aan fiscaal misdrijf – Cass. 27 april 200693. m.b.pdf. RW 1964-65. maar niet kan leiden tot een automatisch terugkeer van de goederen met miskenning van mogelijke rechten van anderen. de gevolgen : zie mijn bijdrage “Een aanvechtbare constructie. Nochtans stelt een arrest Cass. niet gevolgd worden. wel kan in beginsel herstel in natura worden gevorderd en zal bij toekenning daarvan de daartoe veroordeelde derde het goed terug moeten overdragen aan de eerste koper. 5 januari 2006. Verdere uitwerking in Deel II van mijn syylabus op http://storme.html b) Nietigheid ingevolge derde-medeplichtigheid ? Bij vervreemdingen in strijd met een geldig bedongen conventionele onvervreemdbaarheid gaat het niet om een dergelijke nietigheid. de vereisten. bewijskracht van akten (foi due aux actes). Deze leer verhindert de rechter niet om conform art.a. andere schuldeisers van de derde). Het arrest is met name problematisch voor vierden wiens rechten afgeleid zijn van de derde-medeplichtige (bv.q.v. noot J. schendt de verbindende kracht van de overeenkomst niet (vaste cassatierechtspraak). BW). dat het herstel in natura van de onrechtmatige daad van de derde-medeplichtige (bv.

C.W.juridat. 94 Hof Antwerpen 27 oktober 2008.F. Bv. 6 februari 2012. 491. les Roses.M.Overdracht van of verlening van licentie op auteursrechten (Art. 2048 en 2049 B. RW 2011-2012. .just.Borgtocht .Dading: art. 3 § 1 III Auteurwet).E.fgov. nr. zie Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120206-3. b) Beperkende uitleg bij sommige overeenkomsten Bij sommige overeenkomsten geldt een beperkende interpretatie: . 95 Cass. Voor een toepassing.10. zo uitleggen dat ze niet in strijd is met het mededingingsrecht94. V. 6 februari 2012: een dading om een vochtprobleem in een appartementsgebouw in 1985 te regelen dekt niet ook een vochtprobleem dat in 1996 opduikt95.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een van de uitlegregels is “potius ut valeat”: de rechtshandeling veeleer uitleggen in een zin waarin ze geldig is.0693. 23 . http://jure.

11. 8 februari 200897).schending van de algemene zorgvuldigheidsplicht. RW 2011-12. welke dus in de genoemde gevallen in beginsel aanwezig is. 8 februari 2008.II.fgov.1025. All Car Rent t.N.11. Banca http://jure.schending van een subjectief recht. 1.just. Fout a) Foutbegrip algemeen: rechtvaardigingsgronden Men onderscheidt het aspect “onrechtmatigheid” van de daad en het aspect schuld of toerekenbaarheid. 98 Cass.N. de nakoming en niet-nakoming ervan volgt in het algemeen deel onder V. Maar eigenlijk is er ook een derde vorm: . 5 januari 201298). We bespreken hier enkel het ontstaan (en de inhoud) van de verbintenis tot herstel. behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld). 583.juridat. zelfs indien het om een (onoverkomelijke) rechtsdwaling gaat (Cass. All Car Rent t. C. 97 Cass. 5 januari 201296). Wat de onrechtmatigheid betreft is er in beginsel een fout vereist. . 24 .fgov. c) Waardering van de algemene zorgvuldigheidsplicht * Informatieplichten ? Volgens het Hof van cassatie maakt het verschaffen van onjuiste inlichtingen in beginsel een fout uit indien diegene die de inlichtingen heeft gevraagd. gelet op de bijzondere hoedanigheid van de informatieverschaffer.schending van een rechtsnorm die een rechtsplicht (inbegrepen een verbod) inhoudt (in beginsel een wettelijke verplichting of verbod). b) Schuldopheffingsgronden Er is geen schuld bij onoverkomelijke dwaling.juridat. opnieuw behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. Monte dei Paschi. C. 96 Cass. De schuldgraad kan opzet zijn of nalatigheid.just. ONRECHTMATIGE DAAD Wie schade veroorzaakt (zie 2°) door een fout (1°) of bepaalde activiteiten of gedragingen (3° tot 5°) is ertoe gehouden de schade te herstellen. gerechtigd was. 5 januari 2012. erop te vertrouwen dat de verschafte informatie juist is (Cass. 5 januari 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. waarbij er traditioneel twee basiscategorieën genoemd worden: . Monte dei Paschi. Banca http://jure.1025. tenzij er afwezigheid van schuld is wegens leeftijd of geestestoestand van de dader of wegens overmacht. Overmacht geldt niet als rechtvaardiging voor omstandigheden die binnen de eigen risicosfeer vallen (Cass.

F. http://jure. Het betrof een zaak waarin de verbonden contractspartij in strijd met een kettingbeding zijn handelszaak had overgelaten aan een derde zonder de exclusiviteitsverbintenis te bedingen waartoe hij zelf gehouden was. 21 december 2007101. In een arrest van 29 juni 2012 werd een beslissing gecasseerd. 724 n.omgekeerd kan de overheid een fout begaan door geen gepaste maatregelen te nemen nadat een wet ongrondwettig is verklaard door het GWH – in casu door de afwezigheid van elke informatie aan de belastingplichtigen die een ongrondwettig verklaarde belasting hebben betaald (Cass. C. 1689.juridat. 99 C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100319-3.fgov. indien dit in hoofde van de derde niet gaat om een contractuele schade uit een overeenkomst tussen B en C is A buitencontractueel aansprakelijk jegens C schade is (het gaat hier niet om het geval waar de tekortschietende partij de uitvoeringsagent is van zijn schuldeiser bij de nakoming van een verbintenis jegens die derde.html.0197. 29 juni 2012. http://www. C. In oudere rechtspraak werd vereist dat de gedraging ook los van het contract een fout uitmaakt.just. M. waarbij een vierde eveneens aansprakelijk werd gesteld. C.toepassen door de uitvoerende macht van een pas nadien door het GWH ongrondwettig verklaarde wet is geen fout in de zin van art. BOONE = RW 2011-2012.11.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120629-2. nr.F.courdecassation. http://jure.fgov. het cassatieberoep werd verworpen op 19 maart 2010102. d) Bijzonderheden overheidsaansprakelijkheid 1° voor fouten van de uitvoerende macht Foutcriteria zijn in beginsel die van het gemeen recht.juridat.fr/jurisprudence_2/assemblee_pleniere_22/arret_no_9364.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120601-5. nu is het genuanceerder. 1382 BW: Cass. die aangesproken wordt omdat de huurder door de schuld van de verhuurder in financiële problemen is geraakt. 22 juni 200999: de niet-nakoming van een contractuele verbintenis door A jegens B kan ook een fout zijn jegens een derde C die erdoor schade lijdt.0522. 1 juni 2012103).F. nr. 25 . .0546.just.juridat. NB. http://jure.0457. http://jure.F. 1382 BW. die immers geen contractspartij was van de leverancier100. 21 december 2007.juridat.. * Schutzwirkung für Dritte ? Cass. Een toepassing van art.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Vormt "discriminatie" een fout buiten de wettelijke discriminatieverboden om ? Zie hoger.fgov. Financiën t. 102 Cass.08.just. 19 maart 2010.just.A.F. 1 juni 2012. 100 Cass. * Derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. die derde sluit een overeenkomst met een concurrerende leverancier. zowel de derde als de vierde werden aansprakelijk gesteld.plén. 103 Cass. . De formulering gelijk sterk op die van het Franse Hof van cassatie in het arrest Myr'ho van 6 oktober 2006 (Ass.05. I.fgov. maar dit werd gecasseerd omdat de vierde niet medeplichtig was aan een wanprestatie van de derde.fgov.0082. http://jure. 1003.juridat.).N. 101 Cass. nr. In casu de borg van de huurder. in dat geval gaat het in hoofde van die derde immers meestal om contractuele schade).11.06.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090622-12 = NjW 2009.just. in een ander geval had het bestreden arrest wel de fout aangenomen maar beslist dat er geen causaal verband was.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071221-3 = RW 2009-2010.

just. 26 .volgens het Hof van cassatie is de vaststelling door een arrest van het Grondwettelijk Hof in een prejudiciële procedure dat een wetsbepaling ongrondwettig is op zichzelf nog geen bewijs van de fout van de wetgever: Cass. RENDERS. 107 C. 296/2011 van 25 maart 2011) betreffende betreffende beperkende maatregelen in verband met de situatie in Libië. C. 2008. 28 september 2006. I. bevatten een soort immuniteitsbeding krachtens hetwelk de geviseerde “entiteiten” die door sancties getroffen worden daarvoor geen aanspraak op enige vergoeding hebben108. enz.beginsel van aansprakelijkheid voor fouten van de wetgever: Cass. voor de wijziging van het E.N. 227 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-4 = NjW 2011. http://jure.fgov.M.fgov.juridat. dan kan men de staat ook aansprakelijk stellen voor een andere fout van de rechter dan degene die tot de intrekking. Schade en causaliteit a) Tijdstip en wijze van vaststelling en begroting van de schade 104 2 arresten nrs.V.juridat. 204/2011 (zoals gewijzigd door Vo. gewijzigd.2° voor fouten van de rechterlijke macht . in het bijzonder betreffende economische sancties.07.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-2 = RW 2008-9. of van de toegevoegde protocollen.Cass.B.: de toestand waarin de benadeelde buiten zijn toedoen tegen de litigieuze handeling geen rechtsmiddel kan aanwenden omdat de beslissing zelf ingetrokken is en de gelaedeerde juridisch geen aantoonbaar belang meer heeft om nog te vragen dat de litigieuze beslissing zou worden opzij geschoven. 27 juni 2008106.0403. art. het Comité van ministers van de Raad van Europa in een beslissing heeft vastgesteld dat de litigieuze handeling een schending inhoudt van het E. 105 C. 25 maart 2010105 : de toestand waarin. door het Elfde Protocol.juridat.0366. 3° voor fouten van de wetgevende macht .N. nr. 106 Jaarverslag cass.0073. .08. (EU) nr.R. 12 Vo.V. vernietigd of herroepen wegens schending van een gevestigde rechtsnorm".N en C. 108 Bv.just.R. is de Staat in de regel alleen voor diens fout aansprakelijk als de litigieuze handeling door een in kracht van gewijsde gegane beslissing is ingetrokken. 1726 kritische noot P.just. NB.fgov.M. 10 september 2010107. 183 n. 1 juni 2006 en Cass. VAN OEVELEN. Heeft de beslissing zijn gezag van gewijsde verloren. A. http://jure. Art.N.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-4 = RW 20102011. 2.voorwaarden voor aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht: "wanneer de betwiste handeling van een magistraat het rechtstreeks voorwerp is van de rechtsprekende functie. een ervan op http://jure. 31 = RCJB 2010. 4bis Besluit 2011/273/GBVB van 9 mei 2011 betreffende beperkende maatregelen tegen Syrië. POPELIER “De zorgvuldige wetgever en de gekwalificeerde fout: een overvloedig respect voor de beleidsvrijheid van de wetgever”. Bepaalde Europese regelingen. . D. 800 n.0314. 5 juni 2008104 iz. wijziging.06.Cass. Daarmee gelijkgesteld worden: . heeft geleid: Cass.

RW 2011-2012. 23 april 2012. hoewel zij vreemd zijn aan de onrechtmatige daad. 522.F. 4 maart 2010109).g.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 We behandelen dit zowel voor de verplichting tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad als voor die tot schadevergoeding wegens niet-nakoming van een verbintenis. Cass. A. 27 . 114 C. nr. die verongelukte.11.C. C. 22 juni 1988.0963.F. AR 7100.fgov. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4. eerder Cass.fgov.just. 2007.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120423-2. 1987-88.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-6..N. een vergoeding kreeg toegewezen (althans de verzekeraar).C.. 112 Cass.10. Bij de beoordeling van de schade mag de rechter geen rekening houden met gebeurtenissen die na de fout hebben plaatsgehad en geen betrekking hebben op deze fout en de schade. 2007.95. 96 111 Zie ook Cass.C.. Vgl. 1993. 4 maart 2010114). 1996. http://jure. 109 C. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120525-3. AR 6582. 1996. nr.just. AR C..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2005112210 = Arr.1089.N. Toepassing op de uitwinningsvergoeding van de handelsagent: Cass.juridat. 247. 110 P. 1397. nr. 14 dec. Cass..fgov.N. 2 mei 2001.C. Cass.just.. P. In een arrest van 23 april 2012 evenwel beslist het hof van cassatie dat de rechter bij de bepaling van de schade wel “rekening moet houden met gebeurtenissen die. http://jure. http://jure.09..11. 15 mei 2008. 22 november 2005.juridat. A. beïnvloedt. 1° Vaststelling van de schade(-elementen) De vaststelling van het bestaan en de elementen van deze schade dient te gebeuren op het ogenblik van de niet-uitvoering van de verbintenis (Onder meer Cass.F. De vraag is dus of dit een ommekeer in de rechtspraak inhoudt ? 2° Begroting van de schade in geld De begroting ervan gebeurt naar het tijdstip dat dit van het effectieve herstel ervan zo dicht mogelijk benadert.. A. 143. 2 feb. In dat arrest werd een beslissing verbroken waarin een persoon met handicap die gratis hulp ontving van zijn zuster.. 25 mei 2012.C. nr. 2322 concl.juridat. P.N. Eerder Cass.fgov.juridat. en vervolgens gratis hulp ontving van zijn andere zuster. waardoor de toestand van de benadeelde zou verbeterd of verergerd zijn (Cass. nr. http://jure. dit is praktisch naar het tijdstip van de uitspraak ‘Cass.0092. 15 feb.0274.fgov.0494. http://jure. omdat de rechter daarmee niet wettig had beslist dat die persoon persoonlijk schade had geleden (over eventuele schade van de zuster is geen uitspraak gedaan). maar toch de economische waarde van het slachtoffer en derhalve de schade die het slachtoffer lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid. A.00. 70. 1993. Cass. 113 Cass.0173. 15 februari 2011110) (in casu verbetering van de toestand van de weduwe door het inkomen van de nieuwe partner)111.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4 = RW 201213.0478. 2001. de hierdoor veroorzaakte schade beïnvloeden”113 – in casu een brugpensionering die het afsluiten van de beroepsloopbaan van het slachtoffer met zich meebrengt. 139.05.just. aangezien die weliswaar niet belet dat het slachtoffer een economische waarde behoudt en derhalve niet verhindert dat hij schade lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid.just. De SWAEF.. AR C. AR P.F. 15 mei 2008112: deze dient te worden beoordeeld volgens het tijdstip van beëindiging van de handelsagentuur: latere feiten mogen in beginsel niet in aanmerking worden genomen.05.just.juridat. A.fgov.N.juridat.1703.0173.

17 februari 2012.10. De rechter mag de schade naar billijkheid ramen. 119 Cass. 530. Pas. nr. 28 .juridat. C.F. de verplichting niet uit om die schade volledig te vergoeden.juridat.fgov. 28 mei 2008. zouden hebben voorgedaan119 .just. http://jure. P.N.just.0638. 2322 concl. 19 december 2007.0451. 2006 n. 117 Cass.g.07. nr. de zgn. C. 18 december 2008 nr.05. De SWAEF.fgov. http://jure. P. http://jure.10. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-5. C. “INUS”) (bv. Cl. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071219-14 = JLMB 2010. B. Parmentier.F. Hij moet daarbij echter wel het volgende eerbiedigen115: . 2005 (alternatief aanvaard) met arresten waarin het alternatief werd verworpen.fgov.juridat. b) Criteria causaal verband Zoals bekend huldigt de Belgische rechtspraak de leer van de “equivalentie van alle oorzaken”: een foutieve gedraging of ander feit is oorzaak van de schade indien zonder de fout de schade zich niet zou hebben voorgedaan. 23 september 2011.F.07. 25 maart 1997. P.just.i. het ongeval is een voldoende doch geen noodzakelijke voorwaarde voor het overlijden. Eerder Cass.juridat. de schade die nog zal geleden worden ten gevolge van de onrechtmatige daad.fgov.1601.juridat. Meestal komt het er wel op neer dat de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde moet zijn voor de schadeverwekkende gebeurtenis (die een voldoende zij het niet noodzakelijke oorzaak is van de concrete schade) (zgn.fgov.Tenzij de beslissing op dat punt uitgesteld wordt moet de rechter op dat ogenblik ook de toekomstige schade begroten. P. 1669. zelfs zonder de fout.1314.07. 116 I. van de schadegebeurtenis.O8. behalve wat de gevolgen betreft die zich hoe dan ook. zoals Cass. Daarbij gaat men uit van de schade zoals ze zich heeft voorgedaan.0226. Cass.juridat.fgov. 22 november 2005. nr.a.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2008121811 = JLMB 2010.de toekomstige schade kan door middel van kapitalisatie begroot worden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20080528-8 = RW 2011-2012. leer van het rechtmatig alternatief117 . Het causaal verband kan ontkracht worden door aan te tonen dat zonder de fout de schade zich ook in concreto zou hebben voorgedaan. C.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091023-2 = RW 2011-2012.F.F. P. http://jure. RW 2012-2013.juridat.just. 23 oktober 2009. 118 Vgl. Cass.0744. met name doordat precies dezelfde gedraging ook niet foutief kon plaatsvinden en dan toch dezelfde gevolgen zou hebben gedaan.just.i. mits hij de reden aangeeft waarom hij de door de schadelijder voorgestelde berekeningswijze niet kan aannemen en tevens vaststelt dat de schade onmogelijk anders kan worden bepaald116.F. WEYTS “Het leerstuk van de voorbeschiktheid tot schade als loutere toepassing van de regel van integrale schadeloosstelling”.0018. d.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110923-2. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20051122-10 = Arr.fgov.11. Aldus sluit het feit dat de pathologische aanleg van de schadelijder tot de schade heeft bijgedragen. daarvoor bv. 300 n. I 161 (alternatief aanvaard) en Cass. en de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde voor het ongeval).just.0963. 115 Cass. en Cass.de verleden schade moet begroot worden op het ogenblik van de uitspraak (en kan niet door kapitalisatie bepaald worden). voor zover dit door de partij wordt gevorderd. Het hof van cassatie ziet erop toe dat de rechter daarbij de vergelijking niet maakt met een niet-foutieve situatie die in enig ander opzicht verschilt van de concrete gebeurtenis zoals ze zich heeft voorgedaan118 . http://jure. d. 2 februari 2011.

P. nr. Zie ook Cass.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120514-7.fgov.10.0569. 29bis WAM)121. C. nr. 22.fgov.10.08.fgov. 14 mei 2012. tenzij de ratio van de rechtsregel die de genoemde verplichting oplegt erin bestaat dat die kost definitief ten laste te blijven van de aldus verplichte persoon.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090630-5 = RW 2010-2011.just.juridat. 30 juni 2009123) (zie eerder al de gevallen van Cass. . DE KEZEL. http://jure. Communauté française.just.. P.of invaliditeitsverlof aan een personeelslid125. 987 = RW 2010-2011. Arrest nr.de niet door arbeidsprestaties gecompenseerde kost van de doorbetaling van een invaliditeitsuitkering aan een contractueel personeelslid wat betreft de periode na de beëindiging van de contractuele duur126. Cass. Dat laatste is een rechtsvraag. nr. 26 mei 2009122 en Cass. 124 Cass. 2006.1531.N. E. 2008.N.N. nr. 18 september 2007120. 126 Cass. tot toepassing van de cassatie-arresten van 2001 ook in de privésector. http://jure. 710. 19 maart 2010124). 204 = Jaarverslag cassatie 2009. de foutloze aansprakelijkheid voor zwakke weggebruikers krachtens art. . ook Cass. 622.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3.0007. 1382 BW die leidt tot gelijkschakeling van situaties van werkgevers uit privésector en overheidssector. 9 januari 2006 en 12 november 2008. Cass.07.juridat. 125 Cass.09. AR C. Jaarverslag Cassatie 2010. Arr.09.just. S. 14 februari 2011. t. 9 januari 2006. Arr.F. in casu over het decreet van 5 juli 2000 van de Franse Gemeenschap houdende de regeling inzake verlof en disponibiliteit wegens ziekte of invaliditeit van sommige personeelsleden uit het onderwijs. nr.1773.05.08. 19 maart 2010.de kosten die de overheid lijdt door de toekenning van ziekte. andersluidende conclusie A.juridat.de uitkeringen van zgn. 120 RW 2007-08. C.juridat. 30 juni 2009. iemand moet overgaan tot de nakoming van een wettelijke of contractuele verplichting.0318.just. vgl. d. 122 RW 2009-2010. 123 Cass.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100319-5. nr. 18.F. p. Voorbeelden van niet-vergoedbare schade: . het invaliditeitspensioen dat een werkgever uitkeert na vervroegde pensionering van een werknemer die ten gevolge van de fout van een derde arbeidsongeschikt is geworden (Cass.juridat.0332. sommenverzekeringen. http://jure. eerste middel.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) “Doorbraak” causaal verband door juridische oorzaak Sinds de cassatie-arresten van 19 en 20 februari 2001 ("loondoorbetalingsarresten") zit het Hof van cassatie terecht op het spoor van de schade: wanneer ingevolge de fout van een ander. 29 .. Antwerpen 26 april 2011.F.0113. geen vraag van bewijs: Cass. L. maar een andere aansprakelijkheidsgrond (bv.F. dergelijke schade is in beginsel vergoedbare schade. brengt dat laatste niet met zich mee dat het causaal verband met de fout zou doorbroken zijn.i. C. NB. 1209.g. Hetzelfde geldt wanneer de schade niet door een fout wordt veroorzaakt. nr. 22. http://jure. . Juristenkrant nr.0105. RW 2012-13.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20110207-4. 121 Cass. 12 november 2008. nr. http://jure. 2 maart 2012. 7 februari 2011. 997. in het bijzonder de uitkering van levensverzekering bij overlijden van de verzekerde.fgov. 137/2007 van het GwH 7 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie van art.de rente die de openbare werkgever wegens gedeeltelijke invaliditeit betaalt naast het loon (loon waarvoor men tegenprestatie ontvangt)127. Rb.fgov. 62. C. De Swaef.

precies omdat dat recht een eigen rechtsgrond heeft.just. Zie de bespreking bij voordeelsafdracht infra.schade geleden door de uitoefening van bepaalde taken van openbare dienst blijven in beginsel ten laste van die overheid. Hier is omgekeerd de mogelijkheid van subrogatie een indicatie dat het om een vergoedbare schade gaat (ook al vallen de suborgatoire vordering en de aanspraak uit vgeroeiding niet samen). Antwerpen 26 april 2011. nr. nr. 23.0245. d) Samenloop en co-existentie: beperking buitencontractuele aanspraak voor contractuele schade 1° De beperking van de samenloop en co-existentie Dit handelt over de vraag of men schadevergoeding wegens onrechtmatige daad kan vorderen van een contractspartij of een persoon die door de contractspartij voor de uitvoering is ingeschakeld.F.just. 627. is daarentegen in beginsel wél een vergoedbare schade130. Voorbeelden van vergoedbare schade: . 2 maart 2012. 29 september 2006132. 12 november 2008. AC. is dit voor de bewaarnemer een vergoedbare schade131. RW 2010-2011.fgov. NB. 127 Cass. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090921-1 = Jaarverslag cassatie 2009. C. 2008.).juridat.07. Veurne 11 april 2011.10.0569. Bv. Cass. meer bepaald kosten van de deskundige aangesteld door die verzekeraar129. http://jure. Omgekeerd zal een pensioen of levensverzekeringsvergoeding uitgekeerd naar aanleiding van een schadegeval. brandweer.fgov.10. 2 maart 2012. besproken door H. blijft definitief ten laste van de werkgever (Cass. wanneer een derde de in bewaring gegeven goederen bedrieglijk verkrijgt. niet moeten worden aangerekend (in mindering gebracht) op de schadevergoeding. http://jure. 21 september 2009128.juridat. . C.De schade die erin bestaat dat de werkgever tijdens het doorbetalen van de arbeidsongeschikte werknemer diens arbeidsprestaties moet missen.F. 722. 1717 n. 710. In het IPR is dit een vraagstuk van buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (toepassing van de conflictregel uit de Rome-II-Vo. RW 2012-13. RW 2012-13. 741. 128 Cass. 21 september 2009. nr..fgov. C. 27 november 2007. VAN OEVELEN.zo een bewaarnemer krachtens de bewaarnemingsovereenkomst de bewaargever moet vergoeden. Rb.F. 130 Cass. . 30 . 437.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20120302-3. 132 RW 2006-07. 129 Pol. BOCKEN in NjW 2007.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. 131 Cass. http://jure. .08. Het arrest concentreert zich enkel nog op de afwezigheid van contractuele schade en vereist geen afwezigheid van een contractuele fout meer.0569.just.de schade ingevolge arbeidsongeschiktheid van een personeelslid voor zover die door de eigen schuld van het slachtoffer werd veroorzaakt. AR P.1531. Huidige stand van de rechtspraak wat de samenloop tussen dezelfde partijen betreft: Cass.de kosten voor de vaststelling van de schade gemaakt door de rechtsbijstandsverzekeraar.juridat.N. argument uit beperking van de subrogatie cassatie neigt naar parallellie).

21 oktober 2010.E. M.. VAN OEVELEN. waartegen de voorziening in cassatie verworpen werd door Cass. maar enkel nog die met de distributienetbeheerder bij aansluiting op het laagspanningsnet134. 136 Zie bv.11. Limb. L.just. In een dergelijke reglementaire rechtsverhouding gelden de regels van de buitencontractuele aansprakelijkheid: volgens sommige rechtspraak kan daarvan bovendien weliswaar bij wetskrachtige norm worden afgeweken. maar ook jegens diens ‘uitvoeringsagenten”. 1257 n.q. 316 n. I. PHANG “Over de rechtsverhouding tussen elektriciteits. wat dan wel de toestemming van beide partijen vereist). 2012. BOONE = RABG 2007.juridat. 135 Vred.fgov.: Cass. 134 Zie behalve de aangehaalde annotatie van L. en bij aansluiting op het hoogspanningsnet.cass. Wanneer de koper van een zaak met de eigendom ook een aanspraak verwerft op de contractspartij van de verkoper (diens leverancier. 2012. 29 n. De juiste omvang van die categorie is niet zo duidelijk bepaald.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120308-13.i. 2° Toepassing bij derden (geen coëxistentie) en gevallen die buiten die beperking vallen (wel coëxistentie) De uitsluiting van een buitencontractuele aanspraak in de genoemde gevallen geldt niet enkel voor aanspraken jegens de contractuele wederpartij. http://jure. ook mogelijk zijn voor contractuele schade. P. Zie ook Cass.) alsook wanneer de bouwheer de eigendom verwerft van zaken geleverd door de leverancier van de aannemer en daarmee ook diens aanspraken op de leverancier.N. bouwheer géén buitencontractuele aanspraak op de wederpartij van zijn wederpartij (zelfs al zou die niet gelden als uitvoeringsagent) omdat hij een contractuele aanspraak heeft verworven (zie de bespreking van die gevallen verder infra bij overgang van schuldvorderingen)136. 323 v. Hof Antwerpen 18 mei 2009.M. * Geen beperking van passieve coëxistentie (schuldenaar jegens meerdere schuldeisers) Op de eerste plaats speelt de beperking natuurlijk niet ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de opdrachtgever van de nalatige partij – zo kan een lasthebber zich voor fouten die hij in de uitvoering van de lastgevingsovereenkomst zou hebben begaan. is het enkel een terechte kleine herformulering. VANHELMONT. T. niet op die “immuniteit” beroepen ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de lastgever137. Roeselare 18 februari 2010. 16 n. 27 november 2006133 (Gaselwest) a contrario: de regel van uitsluiting van buitencontractuele aansprakelijkheid wegens samenloop geldt niet voor “reglementaire” rechtsverhoudingen. 2427 = NjW 2908. 2012.s.Vred.Vred. PHANG o. C. T. VAN OEVELEN. NV Lappland / Trevi 31 . “Het reglementair karakter van de rechtsverhouding tussen de distributienetbeheerder voor elektriciteit en de afnemer. maar niet door middel van een louter reglement135 (wel door middel van een afwijkende overeenkomst. Traditioneel geldt dat aanspraken uit onrechtmatige daden die tevens een strafbaar feit uitmaken. A. nr. 8 maart 2012.maatschappijen en hun afnemers en het samenloopverbod in deze verhouding”.0027. en de daaraan verbonden rechtsgevolgen op het vlak van de aansprakelijkheid”. 137 Voor een toepassing op een syndicus van een V. dan heeft de koper c. Rl.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sommigen spreken van een koerswijziging. Sinds de liberalisering van de elektriciteitsmarkt betreft dat niet meer de rechtsverhouding met de elektriciteitsleverancier s.m A. of een bestuurder van een rechtspersoon niet voor 133 Arr. aannemer enz.

VAN LIEMPT. Wanneer de verhuurder van een gebrekkige zaak aangesproken wordt door een derde op grond van art. is die onderaannemer geen uitvoeringsagent vlg. C. C. 1658 n. SAGAERT & D.0079. 1184 n. DAOR nr.N.juridat. 102.just.F. VANANROYE “Aandeelhouders hebben geen zelfstandig vorderingsrecht voor afgeleide schade”. LMABRECHT.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120223-5 = RW 2011-2012. C. kan hij het exoneratiebeding in de overeenkomst met de huurder niet tegenwerpen aan een derde-schadelijder (in de veronderstelling dat diens schade nietcontractueel is)141. Voor deze schade aan het vennootschapsvermogen komt aan de aandeelhouders geen zelfstandig vorderingsrecht toe144. 12 oktober 2012. een buitencontractuele aanspraak is dus mogelijk (een "rechtstreekse" contractuele niet). 319 n.0632. Verder houdt de regel ook niet in dat een schuldeiser die een contractuele aanspraak heeft jegens zijn wederpartij wegens contractuele wanprestatie. 139 Cass. niet voor dezelfde schade een aanspraak zou kunnen hebben uit onrechtmatige daad jegens de derde die medeplichtig is aan die wanprestatie142 (tenzij die derde een uitvoeringsagent is). C. 4 oktober 2010.juridat. In die gevallen kan er een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn ook al is de schade tevens een contractuele schade.12. L. 144 Cass.N.09. WERMOES 141 Bv. http://jure. 140 RW 2009-2010. STIJNS & F.fgov.fgov. 78 v. “Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk”. nr. Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht. nr.08.N. p.11. Deze beperking geldt niet voor andere schade die de aandeelhouders zouden lijden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101004-1. 2009.fgov.precontractuele aansprakelijkheid138. * beperking van actieve coëxistentie (schuldeiser met aanspraken jegens meerdere schuldenaars) – wanneer speelt die niet Wanneer een verkoper na verkoop een onderaannemer inschakelt om de goederen te verpakken in kleinere hoeveelheden (en deze daarbij fouten maakt). 143 Zie verder S.just.fgov. http://jure.juridat.0459. De contractuele schuldenaar kan zich ook niet op die immuniteit voor buitencontractuele aansprakelijkheid beroepen jegens de bestuurders van de vennootschap waarmee de overeenkomst is gesloten. In bepaalde gevallen kunnen zij wel namens de vennootschap vorderen ten bate van de vennootschap. zolang het geen louter contractuele schade is143. Cass. e) Weerkaatsingsschade Een vennootschap is gerechtigd om schadevergoeding te vorderen van een derde door wiens fout het vennootschapsvermogen werd aangetast. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F- 20121025-9. nr. J.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20121012-3.0558/F. in V. F. 138 Hof Gent 13 febriari 2012.0692. 25 oktober 2012. 206.11. PARREIN = TRV 2012. C.just. http://jure.juridat. 142 Cass. Hof Gent 24 januari 2008140. 1384 BW. J&T Autolease. 23 februari 2012.just. f) Verlies van een kans services. voor zover die een eigen schade hebben geleden139. 32 .

« L’intérêt légitime à agir en réparation .0145. http://jure. SABAM152: verbreking van arrest dat bovenop de gederfde inkomsten (normaal tarief”) ook nog het extra-tarief van 25 % had toegekend. JT 2012. JAFFERALI. maar zelfs geen relevant element voor de vaststelling van het causaal verband (Cass. . http://jure.gaat nog steeds niet zover als een volwaardige proportionele aansprakelijkheid (d. dit kan niet op grond van art. proportionele causaliteit). Zie verder onder meer R. 5 juni 2008145 en Cass. h) Bij inbreuken intellectuele rechten Cass.N. 17 december 2009146 alsook Cass.juridat. C.i. 150 Cass. http://jure. 530. 13 januari 2010153).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100113-1 33 . JT 2012.09. 660 n. BOONE = RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-7 en nr. 257 inzake een tekortkoming door een advocaat.N. 4 november 2011. Het loutere feit dat de schadelijder zich in de onwettigheid bevindt. http://jure. RW 2008-9.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-8.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Na twijfels door het “zwavelzuurarrest” van Cass. 151 Cass.just. 149 Bv. 314.07.fgov. 1 april 2004 is er terug duidelijkheid door de arresten Cass. p.. maakt evenwel nog niet elke schade tot onrechtmatig voordeel151. Hof Luik 25 oktober 2011.148. 1382 BW. 15 maart 2010147.fgov. 148 Voor toepassingen zie onder meer Hof Brussel 20 december 2011.juridat. Een andere vraag is of de houder van het auteursrecht een recht heeft op voordeelsafdracht – zie art. 660 n. 1713. 1466. 152 P. 86ter Auteurswet en analoge bepalingen voor andere rechten (bespreking infra).09.just.0199N.Une exigence illégitime? ». TBH 2012. 147 C. C. I.F.juridat.juridat. Pas op: . j) Eigen fout schadelijder – beperking aansprakelijkheid wederpartij 145 nr. toepasselijk zowel bij contractuele149 als buitencontractuele g) Onrechtmatig voordeel Geen vergoeding is verschuldigd voor schade die bestaat uit het wegvallen van een onrechtmatig voordeel150. 253 et s.. RW 2012-13.08. Hof Antwerpen 28 september 2009.0121. want er is geen bewijs van dergelijke schade in causaal verband met de fout. NjW 2010. Het leerstuk is aansprakelijkheid.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090513-2 = RW 20112012.hangt ervan af wat men vordert ! Vergoeding eisen voor verlies van een kans veroorzaakt door de fout is iets anders dan vergoeding vorderen voor een schade die met een bepaalde graad van waarschijnlijkheid is veroorzaakt door de fout . Lierman 146 2 arresten van dezelfde datum. JT 2012. 4 november 2011. http://jure. C. 535.fgov.0433.N .just. JT 2012.juridat.fgov.09. I.just. 153 P.F.0190. BOONE.09. Zie bv.just. 795 n. 530.0705. 13 mei 2009. nr.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100315-3 = NjW 2010. i) Beperking tot voorzienbare schade ? Bij buitencontractuele schade is de voorzienbaarheid niet enkel geen vereiste.

384.F. P. P. AR P. 15 februari 2011. 386.0315. Arr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-7.07. k) Voordeelstoerekening Voordelen die de schadelijder door de onrechtmatige daad verkrijgt. Anders dan de fout van het slachtoffer die tot de schade heeft bijgedragen leidt een nietfoutieve voorbestemdheid tot schade (zelfs een zgn. Arr. 157 Cass. Vervanginkomsten wegens arbeidsongeschiktheid worden in beginsel wel toegerekend.just.just. 2004.05. Arr2007. 3.fgov. P. 2006. nr. 7 sept. Voor de criteria voor de inperking/verdeling van de aansprakelijkheid.N. 16 februari 2011. De eigen fout van de primaire schadelijder heeft ook gevolgen voor de aansprakelijkheid jegens een secundaire schadelijder voor “weerslagschade” in het bijzonder familieleden): de aansprakelijkheid van de aansprakelijke is jegens hen evenzeer beperkt als jegens het medeschuldige primaire slachtoffer zelf (Cass.1244. tenzij de schade zich ook zonder de fout zou hebben voorgedaan155. http://jure. 16 februari 2011154).1232.10. 2007.0426. nr.N. Dat geldt niet voor voordelen die geacht worden een zelfstandige rechtsgrond te hebben. 1017 I GerW worden de gerechtskosten (inbegrepen de rechtsplegingsvergoeding. zie hieronder) ten laste gelegd van de in het ongelijk gestelde partij. 2 februari 2011.04. Indien het slachtoffer mee aansprakelijk is.N.fgov.10. voor wat betreft een overlevingspensioen.. 16 maart 2006. Cass. 154 Cass.0299. 2004. nr.F. 156. pathologische aanleg) evenwel niet tot een vermindering van aansprakelijkheid.juridat. Cass..juridat. 1903. zie infra de bespreking van de verdeling van de draagplicht. Bijzondere regeling rechtsplegingsvergoeding) a) Tenlastelegging procesaansprakelijkheid (gerechtskosten en Volgens art. en worden vervolgens de door het slachtoffer ontvangen uitkeringen op zijn aandeel toegerekend (Cass.fgov. 4 sept. zo worden overlevingspensioenen en uitkeringen van sommenverzekeringen (andere dan schadeverzekeringen) niet aangerekend156 (en leidt de uitbetaling ervan ook niet tot subrogatie).De "eigen fout" leidt tot een verdeling van aansprakelijkheid. AR C. worden in mindering gebracht op de schade. 2 december 2009. http://jure. http://jure. De eigen fout kan ook bestaan uit het niet beperken van de schade (maar het niet beperken is niet per se foutief). RW 2011-2012. dient eerst de aansprakelijkheidsverdeling te worden toegepast.just.N.juridat.1601.10. nr. 155 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110216-7.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110202-2.. 156 Onder meer Cass. Cass. behoudens bijzondere wetten. 2 december 2009157). 34 . AR P.

omdat de toegekende aanspraak (na deskundig onderzoek) lager lag dan het bedrag dar verweerder minnelijk had voorgesteld voor de dagvaarding158.de regels inzake schadevergoeding bij inbreuken op intellectuele rechten. Wat dat laatste betreft: verfijning van de cassatierechtspraak in arrest Cass.F. in het bijzonder de Handhavingsrichtlijn van nr. VAN OEVELEN. 159 Zie bv. DEENE.. die evenwel nog niet in werking is getreden) en dus losgekoppeld van het gemene aansprakelijkheidsrecht. Vulex. RW 2008-9. en veroordeelde op grond van art. RW 2010-2011. 161 Zie voor het laatste J.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Deze bepaling maakt het mogelijk de kosten om te slaan indien een partij gedeeltelijk ongelijk krijgt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091218-3. 3° lacune in de wet w. 35 . Een arrest van Hof Antwerpen ging – terecht – een stap verder. Dit werd gevolgd door het arrest Cass. De wetgever koos met de Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV echter voor een zuiver procesrechtelijke grondslag. strafrechtelijk vervolgde. 4° verworpen voor de cassatieprocedure. De aansprakelijkheid voor proceskosten werd dus autonoom geregeld in het GerW (Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV. 2004/48161.08. “De rechtsplegingsvergoeding in procedures inzake intellectuele rechten: een sui generis-regime?”. 182/2008 van 18 december 2008 over de Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen en kosten: de Regeling bleef overeind. Die vereisen immers een in beginsel volledige verhaalbaarheid. 5 juni 2008160. niet behandeld door GW Hof. De vergoedingen zijn forfaitair en wat de aansprakelijkheid betreft heeft de rechter een ruime marge (bv..0073.b.07. d. C.0334.i. RW 2011-12. 2 september 2004 dat de verhaalbaarheid op materieelrechtelijke grondslag uitbreidde. Het is echter de vraag of deze regeling niet strijdig is met supranationale normen in een aantal bijzondere gevallen. zoals met name . 160 nr. 18 december 2009. 1382 BW een eiser tot alle kosten.just. die de Richtlijn Betalingsachterstand omzette. hij kan maar moet niet verdelen wanneer beide partijen gedeeltelijk in het ongelijk zijn gesteld159). 800 n. onder meer ook wanneer de eis slechts ten dele wordt toegekend. 158 Hof Antwerpen 31 maart 2010. http://jure.de Richtlijn Betalingsachterstand.juridat. 946 v. b) Begroting De verhaalbaarheid van het ereloon van de advocaat werd voor het eerst ingevoerd in art.fgov. Logischerwijze zou bij verbreking in cassatie er wel een schadeclaim op de Staat moeten zijn. C. 2° kosten advocaten: procesrechtelijke regel voor alle geschillen. 572. .N iz. Resultaat is dat er wel een opdeling blijft: 1° kosten technische adviseurs: gemeen recht (materieel recht). Het Grondwettelijk hof oordeelde in arrest nr. Cass. deel van de schade bij contractuele of buitencontractuele aansprakelijkheid. met wijzigingen onder meer bij Wet van 21 februari 2010. Betalingsachterstand van 2 augustus 2002 voor de wanbetaling bij handelstransacties binnen het toepassingsgebied van die wet. Hint van het GW Hof . 6 van de W.

5. met name zgn. 1382 BW) blijft intact voor kosten die buiten het toepassingsgebied vallen: . 706. art. 4.v. 118/2009 van 16 juli 2009).F.bailii.be/upload/files/newsletter68-1. 169 Cass.juridat.N. 26 februari 1978.dns. 165 Zie bv. voor zover de arbitrage-overeenkomst het niet regelt165 kan hier toepassing gemaakt worden van het gemeen aansprakelijkheidsrecht166. 6 januari 2012. Daily Mirror / Campbell-zaak162).const-court. nr. is niet ongrondwettig (GwH nr. .arbitrageprocedures. Cepina Nieuwsbrief nr. 1022 GerW Het gemeen recht (art. 1 maart 2012.kosten voor procedures voor de Raad van State: de uitsluiting van een RPV aldaar is niet ongrondwettig. C. 163 Cass. Arr. C. 24 september 1953. aldus kan een eerdere betaling niet eerst op de kosten worden toegerekend168.cepina.0425. 7601. Brussel 20 juni 2008. 10k van de algemene voorwaarden van DNS inzake domeinnaamgeschillen. I 856.org/eu/cases/ECHR/2011/66.just. 68-1 (http://www. Er is evenwel geen aansprakelijkheid bij gebrek aan oorzakelijk verband “wanneer het dier zich niet abnormaal noch onvoorzienbaar heeft gedragen en een fout van het slachtoffer de schade heeft veroorzaakt. Pas. 36 . dat de overheid die als verweerder gelijk krijgt voor de Rad van State slechts vergoeding kan vorderen bij tergend en roekeloos beroep. 1954 I 36.be/public/n/2012/2012-096n. 22 maart 1960. 96/2012)164. vermits de eiser die vernietiging bekomt.fgov.10. zie http://www. 1385 BW volgens de rechtspraak een niet weerlegbaar vermoeden van schuld aan de door een dier veroorzaakte schade door de eigenaar van dat dier of ten laste van degene die zich ervan bedient terwijl hij het in gebruik heeft. c) Buiten het toepassingsgebied van art. 167 Cass. 1986-87.pdf. Cass. waardoor elke mogelijke fout van de eigenaar of bewaarder als oorzaak van de schade wordt uitgeschakeld”169.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120106-4. http://jure.kosten technische adviseurs (supra en Cass. Cass. houdt art.0025.i.be/nl/juridisch/domeinnaamgeschillen/adr-procedure. RW 2011-12. nr. 383. rolnr. 1 maart 2012163). advocatenkosten (GwH nr.11. Aansprakelijkheid voor andere personen 162 http://www. 168 Kh. succes fees (EHRM 18 januari 2011 in MGN Ltd.html. d) Opeisbaarheid gerechtskosten De gerechtskosten zijn slechts opeisbaar vanaf de veroordeling (uitspraak)167. schadevergoeding kan eisen m. .pdf). Wat dieren betreft. Pas. 166 Zo Hof Gent 26 maart 2012. 164 http://www. 1384 een objectieve aansprakelijkheid afgeleid van de bewaker van een gebrekkige zaak jegens de schadelijder. / UK.Omgekeerd stelt het EVRM grenzen aan de verhaalbaarheid van buitensporige erelonen. Aansprakelijkheid voor zaken en dieren De rechtspraak heeft sedert lang uit de eerste zin van art.

Vergoeding of verbod kunnen enkel de bovenmatige hinder betreffen. 23 november 2000. 174 Cass. Cass.fgov. http://jure. T. Dat beide erven aan dezelfde eigenaar toebehoren sluit de aanspraak niet uit.F. 4 juni 2012. 2000. c) Aansprakelijkheid wegens rechtmatige overheidsdaad Bij gerechtvaardigd optreden van de uitvoerende macht: 170 Arr. DE BIE “Relaas van een verdere afbrokkeling van de evenwichtsleer als objectieve aansprakelijkheidsgrond”.Cass. C.0354.just. T. RW 2011-2012.N.0627. 3 april 2009170: De foutloze aansprakelijkheid wegens nabuurhinder vereist wel steeds "een daad.juridat.07. 953 n. 173 Cass. 84. BAEKELAND = T.2010. 1645 n. Verz. noot C. b) Nieuwe risico-aansprakelijkheden Onder meer de Wet van 13 november 2011 betreffende de vergoeding van de lichamelijke en morele schade ingevolge een technologisch ongeval.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090625-6 = RW 20102011. 3° Sanctie De vergoeding kan ook een herstel in natura inhouden. 981 = TBBR 2009. louter bewaarderschap volstaat niet.just.10. 172 Cass. kan de rechter het rooien ervan bevelen (wat vervanging door niet bovenmatig hinderende bomen niet verbiedt)174. Arr. Bij hinder door overhangende bomen waarbij het snoeien van overhangende takken geen oplossing is. 8 februari 2010. voor zover het om onderscheiden erven gaat172. 25 juni 2009171: Dat de schade aan de buur veroorzaakt wordt door de fout van een derde sluit deze aansprakelijkheid niet uit. ROGGE. noot J. 2009. maar er moet wel nog steeds aan de net genoemde vereisten voldaan zijn. 37 . en dus niet de volledige hinder173. verzuim of enige gedraging van de eigenaar van een goed die een naburige eigenaar een hinder berokkent die de gewone ongemakken van het nabuurschap te boven gaat". 1828. DE BIE “Precisering van de compensatie als sanctie in het geval van een bovenmatige burenhinder”. http://jure.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6. omdat de bomen toch zouden sterven. 171 C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120604-4.juridat. 469. Foutloze aansprakelijkheid a) Nabuurhinder 1° Vereisten Cass. 2° Aanspraakgerechtigde De aanspraak wegens burenhinder komt toe aan eenieder die een zakelijke of persoonlijk recht heeft op een erf dat naburig is aan het erf dat de hinder veroorzaakt.

a) Vereisten Een aanspraak op restitutie bestaat in het algemeen in het geval van 1° een verarming 2° gepaard aan een verrijking van de aangesprokene 3° bij oorzakelijk verband tussen beiden en 4° afwezigheid van een rechtsgrond die dit rechtvaardigt. III. RW 2007-2008. (nog) niet absoluut”. dit betekent ook dat bij een vernietiging van de titel ingevolge verzet of hoger beroep. Ongerechtvaardigde verrijking in het algemeen Hier bespreken we de zelfstandige aanspraken wegens ongerechtvaardigde verrijking. in art. maar dit zit reeds vervat in de vereiste van verarming en gebrek aan rechtsgrond. de onverschuldigd geworden prestaties moeten terugbetaald worden mét interest (waar art.just.08. 1221. toegepast bv. Hof Antwerpen 5 februari 2008.W. RW 2008-2009.schadeplicht wegens schade veroorzaakt bij huiszoekingen aan de eigendom van een onschuldige eigenaar (niet-beklaagde): Cass.fgov. in casu werd echter beslist dat het plafonneren van de vergoeding op 2500 Euro per afgeslacht dier geen onevenredige last is (Cass. 1378 B. 1398 II Ger. 177 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100308-6.0261. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING 1.N. 1385. restitutieplicht bij ontbinding alsmede bij uitoefening eigendomsvoorbehoud). Traditioneel voegt men er als vijfde vereiste aan toe dat de condictio (aanspraak op restitutie) een subsidiaire remedie is (subsidiariteitsdogma). LIERMAN “Gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten: wel fundamenteel. 24 juni 2010175: de vergoedingsplicht is niet beperkt tot die gevallen waarin de wetgever een bijzondere regeling heeft ingevoerd. zoals bepaalde regels van contractenrecht (bv. 17 februari 2005.06. bezettingsvergoeding na beëindiging van een huurovereenkomst. voordeelstoerekening bij bepaling van contractuele schadevergoeding.W.F. maar geldt minstens voor alle gevallen onevenredige aantasting van eigendomsrechten . d) Risico-aansprakelijkheid wegens voorlopige tenuitvoerlegging De tenuitvoerlegging van een nog niet in kracht van gewijsde gegaan vonnis gebeurt op eigen risico (art. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-1 = RW 20102011. http://jure.juridat.juridat. 8 maart 2010176).).just. Met name is er geen restitutieaanspraak wanneer de verarming en verrijking het gevolg zijn van de toepassing van regels 175 C. 176 C.0415. 1934 BW. 38 . Die risicoaansprakelijkheid geldt niet bij tenuitvoerlegging van een beslissing waartegen cassatie is ingesteld177. S. dat recht op interest in het algemeen slechts laat lopen vanaf het ogenblik waarop de accipiens te kwader trouw is). Daarnaast zijn er andere toepassingen van het “verrijkingsbeginsel”. 1217 n.schadeplicht bij afslachten van dieren wegens besmettingsgevaar: vereiste evenwicht van de burgers voor de lasten is verbroken wanneer de betrokkene een bijzondere en buitensporige last dient te ondergaan.fgov..

(199) 204 v. Leistungskondiktion). inbegrepen kosten gedaan aan het goed van een derde (Verwendungskondiktion). In de ruime opvatting. een contractuele verhouding tussen partijen)(zie onder 4°). . Sommige gevallen hiervan zijn wel in het bijzonder wettelijk geregeld (zie met name art. BW bij onroerende natrekking). is de verarming niet ongegrond179. Echter kan bij een ongevraagde dienst enkel als verrijking worden beschouwd de kosten die de dienstverkrijger heeft bespaard (men kan echter ook argumenteren dat hier wel een verrijking is. DCFR VII-5:102)181. . RW 2011-2012.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 van contractenrecht178. in Preadviezen 2012 Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht in België en Nederland. 45 noot A. 233 n. de werkelijke schuldeiser heeft een aanspraak op de ontvanger180. bv. 180 Dit kan ook een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn. of vermenging. 1994 I 305 = RW 1996-97. MERTENS “Verrijking zonder oorzaak kan geen substituut zijn voor een wettelijke of conventionele cliënteelvergoeding“. Ad 1° verarming Er zijn 2 visies op het begrip verarming: een enge en een ruime opvatting. 555 v. 1994. Ad 2° verrijking De verrijking kan met name bestaan uit: aa) het ontvangen van een goed of recht op een goed (actiefbestanddeel) . dan is er nog de verrijkingsaanspraak. bb) het ontvangen of genieten van een dienst (inbegrepen de verrichting van een werk en besparing van kosten) . zij het dat de verrijking maar ongerechtvaardigd is wanneer er geen verbintenisrechtelijke rechtsgrond is voor die verrijking (zoals bv. die te verkiezen is. “Multi-inzetbaar in het Belgisch privaatrecht: de vordering uit ongerechtvaardigde verrijking”. is er geen onrechtmatige daad. ook wanneer de eiser beschikte over een contractuele aanspraak.eigendomsverwerving krachtens natrekking. zoals de onverschuldigde betaling en de regresaanspraken (lex specialis derogat generali). BAECK. maar deze heeft laten verjaren. cc) de vermindering van een schuld 178 Bv. in die zin dat er bijzondere regels gelden voor een aantal gevallen die hieronder nader worden besproken. infra. 39 . D.dienst geleverd aan de verrijkte (ook een soort toepassing van de onverschuldigde betaling). VAN OEVELEN) verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. nr.belangrijkste toepassing: ontvangen als prestatie: dan onverschuldigde betaling (condictio indebiti. Hof Antwerpen 7 januari 2010. 307 = Pas. zaaksvorming. In de enge opvatting is er geen verarming wanneer er een tegenprestatie tegenover staat. 25 maart 1994 (Arr. 9 v. is er evenwel een rechtvaardiging voor de verarming wanneer men die verarming in ruil voor een tegenprestatie heeft uitgevoerd of er aanspraak op tegenprestatie door ontstaat.ander geval: inning van andermans schuldvordering door een schijnschuldeiser: de schuldenaar is bevrijd. Wel is de algemene actio de in rem verso subsidiair aan de bijzondere condictiones. maar er geen vergoedingsplicht is. 179 Geval door Cass. 181 Zie de bespreking bij J. in de ruime opvatting is die er wel (zoals bij de pauliana). cfr. Cass.

nr. Rechtsgronden die de verarming en/of verrijking kunnen rechtvaardigen en daardoor de verrijkingsaanspraak uitsluiten zijn: . Ad 3° Causaal verband Het causaal verband kan ook onrechtstreeks zijn. 183 Cass.0723. 185 Cass. 953. nr.0707. http://jure. http://jure.N.11. BAECK.normaal gezien een verbintenis van de verarmde.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion).N. een bankgarantie uitbetaald hoewel de valutaverhouding niet bestaat of nietig is. RW 2011-2012. 28 juni 2012. Preadviezen 2012.fgov. http://jure. strekken de regels inzake natrekking er niet toe om de eigenaar van de hoofdzaak te verrijken noch om de eigenaar van de door natrekking verloren gegane eigendom te verarmen. een verbintenis rechterlijke beslissing. C. 10 mei 2012. Bij aanwezigheid van een rechtsgrond hangt het er dus nog van af of de rechtsgrond van de verrijking er juist toe strekt dat de verrijkte daardoor verrijkt wordt.just. (199) 213 nr. Wanneer de huur nietig verklaard is wegens overtreding van de woonkwaliteitsnormen. zie Cass.just. een (verbintenis uit een) wettelijke bepaling. 184 Voor een toepassing.juridat. er is tenslotte géén aanspraak indien de verrijking en/of de verarming een rechtsgrond heeft.0707.belangrijkste toepassing: regres.10. 182 Cass. 186 J.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9.just.juridat. een (verbintenis uit) onrechtmatige daad. kan de rechter aan de verhuurder (die de ontvangen huur dan moet terugbetalen) een bezttingsvergoeding toekennen (Cass. Zo bv. infra 3.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. maar dan gaat het wel om een contractuele aanspraak. 2 april 2009.fgov.N. p.. 10 mei 2012)183 en in dat geval gaat het om een verrijkingsaanspraak. C. 22. Wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. Er is echter ook een aanspraak indien er wel een rechtsgrond is. is de verschuldigde vergoeding ook een bezettingsvergoeding en geen huur182. zij het uit overeenkomst of eenzijdige belofte (contractuele verbintenis).bezettingsvergoeding verschuldigd door wie een goed bezet zonder recht of titel. 40 . maar deze de verrijking/verarming niet rechtvaardigt. in de valuatverhouding is er aldus een verrijking van de persoon aan wie de garantie werd uitbetaald ten koste van de opdrachtgever van de garantie)184.juridat. dd) het gebruik (genot) van een goed.fgov. en sluit natrekking dus een verrijkingsaanspraak niet uit (de verrijking heeft wel een rechtsgrond maar is niet gerechtvaardigd)186. nv Multimodal Logistics Platform t nv Schenker. die die verrijking en/of verarming wél rechtvaardigt.10. 59. 10 mei 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120628-14 = RW 2012-13. of een natuurlijke verbintenis. Voorbeelden van deze “Eingriffskondiktion”: . Ad 4° Afwezigheid van een rechtvaardigende rechtsgrond Er is een aanspraak op restitutie wanneer noch de verrijking noch de verrijking een rechtsgrond hebben185. in die zin dat de verrijking via een derde tot stand komt (bv. Meer algemeen strekken regels van zakenrecht er in het algemeen niet toe om een verrijking te rechtvaardigen. C.

strekt de solidaire aansprakelijkheid van meerdere schuldenaars er niet toe om de persoon die eerst betaald heeft of tot betaling gedwongen is.fgov. b) Gevolgen Zoals bij verbintenissen in het algemeen (zie infra) kan in beginsel restitutie in natura worden gevorderd.). in welk geval ze bij equivalent (in waarde) dient te gebeuren. 41 . c) Betaald aan of door een vertegenwoordiger 187 Cass. maar het adagium “in pari causa turpitudinis cessat repetitio” is geen algemeen geldende regel.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9.0575. De restitutieplicht omvat ook de vruchten.just. 188 Cass.N. Zo bv. 10 mei 2012)188.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 In beginsel ook een tegenprestatie die niet in obligatione is.Betaling krachtens een vonnis is niet onverschuldigd: Cass..juridat.i. 19 januari 2009.fgov. een tegenprestatie als voorwaarde voor een toezegging (in conditione.De wil van de verarmde kan maken dat de verrijking gerechtvaardigd is.N. nr.M. Er is geen restitutieplicht wanneer het belang van de openbare orde vereist dat men niet kan terugvorderen. zonder dat aan nadere vereisten moet zijn voldaan. maar het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit187 (zie de bespreking hieronder). http://jure. Een contractuele verbintenis vormt in beginsel wel een rechtvaardiging voor de verrijking van een schuldeiser. tenzij deze onmogelijk is e.m. b) Zonder rechtsgrond . .just. offer calling for an act) . Onverschuldigde betaling (1376 BW) a) Verrijking door een prestatie In beginsel geldt de ontvangst van een prestatie zonder rechtsgrond als een verrijking. Het kan zowel gaan om een prestatie die nooit verschuldigd is geweest (condictio indebiti s. voor de gehele schuld draagplichtig te maken (vandaar een regresrecht). 16 mei 2002. C. kan ook het gebruik van een algemene vrijheid (libertas) een rechtvaardiging vormen.d.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090119-1. zoals bv. maar daarom niet niet van een derde. 10 mei 2012. in het bijzonder niet bij een pluraliteit van schuldenaars.07.0707.juridat. C. Vb.s. als een waarvan de rechtsgrond later is weggevallen door retroactieve nietigverklaring (condictio sine causa) of een andere retroactieve tenietdoening (condictio causa finita). 2. http://jure. van een onverschuldigde prestatie is ook de geleverde huurwaarborg bij nietigverklaring van de huurovereenkomst (Cass.10.

p.De onverschuldigde betaling gedaan aan een vertegenwoordiger die die betaling bevoegdelijk heeft ontvangen. Hoewel de beoordeling hiervan in beginsel tot de bevoegdheid van de feitenrechter behoort. 605. 518 191 Cass. De terugvordering is wel niet beperkt tot het geval dat het voordeel nog aanwezig is op het tijdstip van de terugvordering192. onder Hof Antwerpen 11 oktober 2004. VAN DEN BERGH. is de terugvordering maar mogelijk in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. VAN DEN BERGH “Over de betaling aan onbekwamen. Verder zijn er een aantal regels die bepalen dat een onverschuldigde betaling die het gevolg is van een vergissing door de solvens en de ontvanger niet wist of moest weten dat het om een vergissing ging. Dit wordt ruim geïnterpreteerd. 13 n. S. Hof Brussel 21 februari 2005193: huurder blijft huur betalen aan de hypothecaire schuldeisers ook nadat de huur is beëindigd door de curator van de kredietnemer-verhuurder en zonder dat de hypothecaire schuldeiser dat wist. moet in beginsel worden teruggevorderd van de vertegenwoordigde189. 24 juni 2011. De afwijkende bepaling van art. Omgekeerd kan een onverschuldigde betaling door een lasthebber door diens opdrachtgever wordne teruggevorderd190. 42 . die door de onbekwame ontlener gebruikt is om zijn kinderen te begiftigen (Cass. terwijl de overeenkomst nietig is: Rb. die terugvordering mogelijk maakte gedurende een jaar. 24 juni 2011191). 17 van het Handvest van de sociaal verzekerde (Wet 11 april 1995). Dit beginsel geldt voor sociale zekerheidsuitkeringen volgens art. HEEB. nietigheid. 1312 BW”. Omgekeerd is een ontvanger te kwader trouw niet enkel terugbetaling verschuldigd. 192 VAN GERVEN & COVEMAEKER. C. SWAENEPOEL. 1312 BW). d) Onverschuldigde betaling aan een handelingsonbekwame Indien de overeenkomst nietig is en de schuldeiser tevens onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen. Verbintenissenrecht (2010) p. (14) 17 nr. TBBR 2005. werd discriminerend geacht door het GwH194. bv. maar ook de vruchten en interest op de som vanav de ontvangst. voor een voorschot betaald aan een makelaar. RW 2012-13. e) Wegvallen van de verrijking en andere beperkingen op de condictio indebiti De prestatie geldt niet (langer) als een verrijking en de condictio indebiti gaat teniet wanneer de ontvanger van het geld intussen in vertrouwen op de betaling zijn titel op de ware schuldenaar heeft vernietigd (1377 II BW). 7 193 RW 2007-08. Bij een ontvanger te geoder 189 Zo bv. B. “Over onerschuldigde betaling en vertegenwoordiging”. 1241 BW en art. n. verbreekt cassatie bv. De betaling nr. restitutie en het begrip «voordeel» als bedoeld in art. Over de betaling aan onbekwamen. RUTTEN. een veroordeling tot terugbetaling van een geldsom uit een nietige lening. 103. 190 Zie E. B. TBO 2012. Gent 23 maart 2010. 75 n. 1221 194 GwH 113/2012 van 20 september 2012. maar er zijn afwijkende bepalingen in sommige takken van de sociale zekerheid. RW 2012-13. 174 Ziekteverzekeringswet inzake invaliditeitsuitkeringen.

noot G. 1378 BW).F. 93 = RW 2010-11. doch door die afwijkende regeling ziet men hierin soms veeleer een toepassing van de zaakwaarneming of doet men een beroep op de algemene notie van verbintenis quasi ex contractu. 3. Verhaal heeft diegene die een betaling heeft verricht waarvoor hij niet draagplichtig is in de interne verhouding (of meer dan zijn "aandeel" heeft betaald). Dit geldt ook wanneer een van de medeschuldenaars geen partij was in het geding. zodat er slechts interest verschuldigd is vanaf de ingebrekestelling zoals bij andere verbintenissen (art. en dus niet veroordeeld is jegens het slachtoffer195. 43 . We vinden ze ook in bepaalde gevallen waarin meerdere personen gehouden zijn ook al gaat het strikt genomen niet om dezelfde schuld. is de regresaanspraak een contractuele aanspraak (er is dus geen wettelijke regresaanspraak naast de contractuele aanspraak). de subrogatie is immers accessoir aan het regresrecht.juridat.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 trouw betreft de aanspraak op terugbetaling enkel de som zelf.fgov. In het eerste geval wordt het regresrecht verzekerd door de bijkomende toekenning van een subrogatoire aanspraak (waarover infra). met name als hoofdelijke schuldenaars.ook indien er nog geen verrijking is doordat een derde gesubrogeerd is in de oorspronkelijke schuldvordering. Indien er meer dan 2 aansprakelijke personen zijn.de regresaanspraak is anders dan de subrogatoire aanspraak niet noodzakelijk beperkt tot de omvang van de oorspronkelijke schuld. 18 januari 2007. Deze regresaanspraken wijken af van de algemene regel inzake ongegronde verrijking doordat niet steeds aan de vereiste van verrijking van aangesprokene moet zijn voldaan: . Regres. en niet naar keuze van een van hen 80. persoonlijke zowel als zakelijke borg). de regresaanspraak kan ook bijkomende kosten omvatten waarmee de regresgerechtigde verarmd is. zie infra Deel V. C. in het tweede geval is er in beginsel geen subrogatoire aanspraak. Bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070118-1 = NJW 2008.05. schuldenaars in solidum (onvolmaakte hoofdelijkheid) of borg en hoofdschuldenaar (al dan niet hoofdelijke borg. 80. a) Bijzonder geregelde regresaanspraken Deze vinden we met name wanneer meerdere schuldenaars gehouden zijn voor dezelfde schuld. 144. . JOCQUE = Pas. http://jure.just. 195 Cass.0529. in het andere geval zou men het als een bijzondere vorm van ongegronde verrijking kunnen zien. A die tot 120 is veroordeeld kan van B en C elk 40 terugvorderen.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion) Hier moet men onderscheiden tussen de regresaanspraken die afzonderlijk geregeld zijn in ons recht en de op de algemene regel inzake ongerechtvaardigde verrijking gegronde regresaanspraak. sluit dit niet uit dat er een regresaanspraak geldt. Indien er tussen partijen een contractuele rechtsverhouding bestaat. 2007. is het verhaal van degene die meer betaald heeft dan zijn schuld jegens elk van de andere beperkt tot het aandeel van die andere afzonderlijk. Voor de criteria van draagplicht bij aansprakelijkheid van meerdere personen.

deze heeft betaald (onverschuldigd dus) maar er noch subrogatie is noch condictio indebiti is van de solvens jegens de accipiens. De aanspraak 196 Zie bijvoorbeeld Cass. C. 307 = Pas. die evenwel mee werd veroorzaakt door de fout van een derde. 1377 BW (supra). schadevergoeding vorderen van die derde.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N198 Cass. kan men geen beroep doen op de algemene verrijkingsaanspraak198. b) Regresaanspraak krachtens de algemene regel inzake ongegronde verrijking Deze vinden we wanneer een derde die niet mee gehouden was tot de schuld. Cass. wat men ook soms "verhaal" noemt".07. Deze aanspraak vinden we verspreid over diverse bepalingen in ons recht. Zoals gezegd is de natrekking een rechsgrond maar nog geen rechtvaardiging van de verrijking. OEVELEN. Ook wanneer iemand andermans schuld betaalt om behulpzaam te zijn. 25 maart 1994. Arr. 1382 B. Vergoeding voor gemaakte kosten e. 1382 BW (Zie hierboven Cass. 1994 I 305 = RW 1996-97. http://jure. 19 februari 2001 (5 arresten). Arr. terwijl het eerder gaat om een toepassing van lex specialis derogat generali.d. 35.fgov. die immers verrijkt is196. D'HOORE = RW 1994-95. 1994. 2280 BW. Cass.W. Het gaat hier evenwel niet om een eigenlijke regresvordering. ook aanspraak van de derde-verkrijger te goeder trouw van een verloren of gestolen zaak op terugbetaling van de prijs in de gevallen van art. concl.het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit197. en dus met de bedoeling de som terug te krijgen.N. of 2° behoud mits terugbetaling van de waarde van materialen en arbeidsloon. Bv. maar om een toepassing van art.0575. 14 januari 1994. is er een verhaalsrecht krachtens de algemene regel van de ongegronde verrijking . De persoon die een eigen schuld heeft betaald. In dat geval heeft de solvens wel een actio de in rem verso jegens de oorspronkelijke schuldenaar. Andere bijzondere regels a) Onroerende natrekking Bij onroerende natrekking is er een bijzondere regeling in art. zij het daar verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. 1994. kan onder bepaalde voorwaarden krachtens art. Wanneer men de bijzondere regresaanspraak heeft laten verjaren. onder meer bij diverse bepalingen inzake bezit.juridat. GwH 1 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie om het onderscheid werknemer/ambtenaar op te heffen). noch om een schuld jegens die ander te betalen. 51. 45 noot A. maar zonder animus donandi. 19 januari 2009.just. 5. 555 v. 197 Cass. dan heeft de grondeigenaar de keuze tussen 1° derde te verplichten tot wegname of diens kosten. VAN 20090119-1.NB. Zijn de opstallen aangebracht door een derde die geen bezitter te goeder trouw is. 4. met name in het geval van art. 44 . BW.

(199) 207 v. Eerder Cass. Zo bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110203-7. 2001 nr. 31 mei 2012. Anders dan bij de andere verrijkingsvorderingen is deze aanspraak niet beperkt tot de verarming van de aanspraakgerechtigde205. TPR 2011.N. 86 bis § 3 Auteurswet. 205 Zie voor een algemeen overzicht M. nr. doet geen afbreuk aan deze vergoedingsplicht voor de periode voordien204.97.J. 577-2 §§ 3 en 5 BW (hoewel dat strikt genomen daarin niet te lezen is) en het gaat niet om een schadevergoeding wegens (contractuele of buitencontractuele) fout203 maar om een variante op de hoger besproken Eingriffskondiktion.0430.N.de voordeelsafdracht van de vruchten door de bezitter te kwader trouw (zie art.juridat. C.just. 45 .. Preadviezen 2012. p.97. RCJB 1966. C.juridat.09.: .). zie ook.0095. noch tegen een rechtsvoorganger die eigenaar was op het ogenblik van de werken201. 2001 nr.fgov. 23 april 1965. 122. http://jure. MOSSELMANS. MOSSELMANS. 6 mei 2010.10. B. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling" 203 Cass. 315 n. 6. ook als heeft hij de opstallen niet aangebracht199. http://jure.0095.0647.0278. 201 Cass. KRUITHOF. C. ANDERE BRONNEN VAN VERBINTENIS 199 Cass.fgov.N.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-6. 2001/8. C. 549 BW). Dit wordt afgeleid uit art.N. Eerder Cass. 254 = E. R.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 op wegname geldt jegens de persoon die op dat ogenblik eigenaar is. 2001/8. b) Genotsvergoeding tussen mede-eigenaars Onder mede-eigenaars is diegene die een groter aandeel heeft gehad in gebruik en genot dan zijn aandeel in de mede-eigendom is in beginsel een vergoeding verschuldigd202. 122. Strikt genomen gata het dus om een andere bron van verbintenis (en meer specifiek een uitbreiding van een aanspraak uit onrechtmatige daad tot meer dan enkel de veroorzaakte schade). noot S. nr. 254 = E. 4 mei 2001. en niet tegen een eventuele rechtsopvolger onder bijzondere titel (indien het goed intussen doorverkocht is) (Cass.just.0430..fgov. 19 september 2011.juridat.a.J.09.N. 51 n.N. Dat het aandeel van de vergoedingsgerechtigde mede-eigenaar bij een verdeling retroactief zou wegvallen. C. 6 mei 2010. KRUITHOF. art. C. 13 v. 3 februari 2011200). IV. 52 § 6 Octrooiwet e. ze verschilt van de normale regels inzake ongerechtvaardigde verrijking omdat de mede-eigenaar hier natuurlijk wel een titel heeft voor zijn genot. 4 mei 2001. Arr. noot S. 202 Cass.de voordeelsafdracht door de inbreukmaker op een intellectueel recht (art. 200 http://jure. VERLOOY. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling". 204 Zie hiervoor Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110919-2 = RABG 2012. J. Arr. .10. nr. De restitutievordering van de derde anderzijds ontstaat wanneer die keuze wordt gemaakt en moet dus gericht worden tegen de partij die op dat ogenblik eigenaar was. BAECK. maar desondanks vergoeding verschuldigd is. Voordeelsafdracht In ons recht zijn er een aantal bepalingen die de houder van een subjectief recht een schuldvordering geven tot voordeelsafdracht jegens degene die te kwader trouw van dat recht gebruik heeft gemaakt.

Het betreft hier geen remedie van schadeloosstelling wegens onrechtmatige daad. Zie meer algemeen over de sanctie 46 . Bv. Vb. 3 juni 2010. 698. IV.verbintenissen voortvloeiend uit verordeningen van de overheid. althans zo onrechtmatig is en toerekenbaar (zie deel II. C. Natuurlijke verbintenis Deze is géén aanspraak. maar om een rechtstreekse bescherming van het subjectief recht209. zie Deel V. 1382 maar om een vorm van rechtstreekse rechtsbescherming207. 208 Cass.verbintenissen van erfgenamen die de nalatenschap hebben aanvaard. .09. dat hieruit adfleidt dat de bepaling van art. 38. Bij obligatoire rechten is de draagwijdte van die rechtstreekse rechtsbescherming meer betwist. Bij dreigende schade is een rechterlijk verbod of gebod mogelijk. 3. 87 § 1 Auteurswet de staking te bevelen208. Nog ruimer is een verbod mogelijk wanneer er reeds een overtreding is. TBH 2010. Het gaat hier niet om een toepassing van art. Dit is bv. RW 2012-13. 7 oktober 2010. 563 v. meer enkel een verweermiddel tegen een terugvordering na vrijwillige uitvoering en een rechtsgrond (titel) voor eigendomsverwerving (eveneens bij vrijwillige uitvoering). # 1231 BW inzake schadebedingen hierop niet ven toepassin gis 207 Zo ook Th.0391. Zaakwaarneming 2. Bij deze remedies speelt er géén samenloopverbod met contractuele wanprestatie: wanneer een inbreuk op een auteursrecht tevens een contractuele wanprestatie vormt. duidelijk het geval bij intellectuele rechten en zakelijke rechten.belastingschulden . Andere gevallen Er zijn nog een hele reeks gevallen van verbintenissen die niet aangegaan zijn door middel van een rechtshandeling van de schuldenaar en in die zin uit de wet voortvloeien. verjaarde schuld (infra). een Zie over de toepasselijkheid van de regels inzake buitencontractuele aansprakelijkheid in dergelijke rechtsverhoudingen de bespreking supra. parkeerreglement206. Maar vele subjectieve rechten worden ook rechtstreeks beschermd en niet slechts bij schadeveroorzaking. LEONARD.1. Jaarverslag cassatie 2010. . stakingsbevel.F. dan spreekt men van een stakingsvordering c. 206 Cass. RECHTSTREEKSE SUBJECTIEVE RECHTEN RECHTSBESCHERMING VAN SOMMIGE Subjectieve rechten worden beschermd doordat de persoon die schade veroorzaakt door een inbreuk erop vergoedingsplichtig is. bv. sluit dit niet de bevoegdheid uit van de ‘stakingsrechter’ om op grond van art. “Pour une théorie de l’acte de concurrence illicite affranchie des articles 1382 et 1383 du Code civil”. Voor de sanctionering van schuldvorderingen. onrechtmatige daad).q.

fgov. aangezien diegene die nadien gesloten is krachtens de wet (art. .F. Criteria . C-472/10.0608.F. derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. 21 januari 1999. 14 oktober 2010.W.) door de rechter in bepaalde gevallen kunnen worden gewijzigd. 209 Zie over dit onderscheid mijn bijdrage "De uitwendige rechtsgevolgen van verbintenissen uit overeenkomst en andere persoonlijke rechten : zgn. LEONARD. VERSCHELDEN. C.juridat. RW 2011-2012. BVBJ. ook voor “wettelijke”. Cass. Cass.F. 213 Cass. libertés civiles et intérêts légitimes.fgov. 1 oktober 2010. CUP vol.juridat. 139 v. 47 . 393. 1345. 142a ERPL meedelen n. Larcier Brussel 2005.just. RW 20102011.fgov. TBBR 2012. BAZIER 'Abus de droit. Jeune Barreau Brussel 1995.tes aux droits subjectifs et responsabilité civile: réflexions suite à l’adoption de la loi du 10 mai 2007 relative aux aspects civils de la protection des droits de propriété intellectuelle”.De inperking van het recht kan ook spelen bij een recht dat door een bepaling van dwingend recht (of openbare orde) wordt verleend: Cass. pauliana en aanverwante leerstukken". . in Droit des obligations: développements récents et pistes nouvelles. noot P. 9 september 2011.0416. besproken door G. P. 9 september 2011211). C.just. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”. VERBINTENISSEN IN HET ALGEMEEN 1.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zo ook kan een verbod van de stakingsrechter die een bepaald beding onrechtmatig verklaart. S.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. C. 8 februari 2010.just. HvJ 26 april 2012. 211 Cass. http://jure. Invitel. Conflits entre droits subjectifs. 14 oktober 2010212.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101001-4. rechtsmisbruik.Algemeen: maatstaf is de normale uitoefening door een normaal persoon kennelijk te buiten gaan. 1288. JANSEN = TBBR 2012/8. 96.09. p. (249) 256. 212 Cass. V.0158. in Overeenkomsten en derden : De externe gevolgen van overeenkomsten en de derde-medeplichtigheid. niet-contractuele rechten (Cass.Toetsing aan de goede trouw bij bindende derdenbeslissing: Cass. maken dat ook in reeds door derden (andere dan de eiser op stakingsvordering) gesloten consumentenovereenkomsten dit beding onverbindend is210.Onder de noemer rechtsmisbruik worden ook gevallen van rechtsverwerking aanvaard.N.09. C. brouwerij Haacht. zie met name: van intellectuele rechten Th. nr.0565. 3 Ger. rechtsverwerking Toepassingsgebied . Anthémis Luik 2007. http://jure. de onevenredigheid van de keuze van wijze van uitoefening wordt gezien als een toepassingsgeval van die algemene maatstaf213.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110909-1. Bepaling van de inhoud van de verbintenis a) Goede trouw. verwerping. Zie verder Th. STIJNS & S.09. Vlaams Pleitgenootschap.Rechtsmisbruik is ook mogelijk bij een alimentatie-overeenkomst bij echtscheiding door onderlinge toestemming. dit is vooral van belang voor overeenkomsten gesloten voor 1 september 2007. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit'. Juristenkrant 20 april 2011 = RW 2010-2011. WERY.juridat. LEONARD. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t. 111-189. Attei. 22 september 2008. . http://jure. 1209 n. 210 Vgl.

215 Cass. dat recht heeft men echter verwerkt.0135. 1 februari 1996. 48 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100930-5. Locabel. A. 963. 30 september 2010222.0525. 1 oktober 2010215: brouwerij die in een brouwerij-overeenkomst gedurende 10 jaar geen enkele kennisgeving deed aan de wederpartij dat deze te weinig afnam.just.verzekeraar die elke medewerking weigert en zich achteraf beroept op de niettegenwerpelijkheid van zonder zijn akkoord afgesloten dadingen: Cass. 86. C. 778 n. geen verval noch herziening recht. 8 februari 2001220. VAN OEVELEN 222 Cass. regres uitoefenen wegens afwezigheid van rijbewijs terwijl de bestuurder aan alle vereisten voor een rijbewijs voldeed maar het enkel administratief nog niet bekomen had.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120113-3 220 RW 2001-2002. VAN OEVELEN. 217 RW 2011-2012. 21 september 1989. 1681. 30 september 2010. Cass. 13 januari 2012. Post v.juridat.draagwijdte van het verbod van rechtsmisbruik (Cass.08. C. 216 TGR-TWVR 2009. om zich dan pas erop te beroepen om de overeenkomst onmiddellijk te beëindigen. Rechtsgevolgen en functies . Leuven 1 maart 2011.a. 218 Kh. 20 oktober 2006. * Zie ook Hof Gent 16 januari 2009216.F. maar wanneer de abusieve uitoefening betrekking heeft op een bepaald beding kan de inperking erin bestaan dat de enige uitoefeningsmogelijkheid verboden wordt: Cass. * Cass. 451. Het betrof een geval waarin de WAM-verzekeraar regres uitoefende op 214 Cass.Goede trouw als uitlegfactor ? Ja. http://jure. 20 oktober 2006214: gedurende 10 jaar duldt een schuldeiser wanbetalingen door de wederpartij. 219 Cass. 4 september 2000): beperking. . volgens Cass. 1 oktober 2010 (2 noten supra).F. * Hof Gent 6 september 2010217: een verzonden factuur meer dan 10 jaar niet invorderen. * Kh. nr. uit het verzekeringsrecht: . . en werd de termijn overschreden o. A.dekking weigeren c. Leuven 1 maart 2011: een recht van wederinkoop bij wanprestatie (eigenlijk een uitdrukkelijk ontbindend beding) inroepen na 20 jaar terwijl men zich eerder nooit bekommerd heeft over de vraag of die verplichting werd nageleefd (in casu de verkoop van nijverheidsgrond met de verplichting een tewerkstelling van minstens 15 personeelsleden te bereiken binnen de 5 jaar)218. kan nadien geen schadevergoeding eisen wegens een tekort aan afname. 221 RW 2006-07.fgov.fgov. RW 2011-2012. In een recent arrest werd rechtsmisbruik afgeleid uit het gebruiken van een recht voor een ander doel dan dat waarvoor het is verleend (in casu bepaalde een arrest dat na 4 maanden een partij de openbare verkoop kon eisen om uit onverdeeldheid te treden. 23 maart 2006221) Voorbeelden Vb. door de bezwaren die die partij zelf had geuit)219.11. http://jure.q. maar geen grondslag om daarmee verplichtingen op te leggen die onverenigbaar zijn met de aard en strekking van de overeenkomst (Cass. * ook de ratio van een subjectief recht is van belang: het wegvallen van de ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop.juridat. RW 2008-2009.* Cass.just. 874 n.

744 en artikel K. 306 230 Hof Brussel 11 juni 2012. COX. C. http://storme. Federale participatiemaatschappij. nr. 227 RW 2006-07. Marginaal toetsingsrecht van de rechter. . van rechtsmisbruik in het procesrecht: .just. (aangevuld met Cass. zie onder meer Cass. BNP Paribas.juridat. A. C.0118. D. 31 oktober 2008226: rechter mag niet zelf beslissen na onverbindendverklaring) Inzake bepaalbaarheid van het voorwerp (prijs) bij vrije beroepen.juridat.02.en geschillenbeslechtingsovereenkomsten”. Dat 223 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-2.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090619-4 = RW 2009-2010. 4 maart 2010225).0324. http://jure. 49 .just. Vb.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-3. “aangezien vast staat dat hij aan alle voorwaarden voldeed om zonder enige beperking de afgifte van zijn rijbewijs te verkrijgen”. b) Vaststellingsovereenkomsten. Hof Gent 21 december 2006229 en Hof Brussel 11 juni 2012230 (beiden inzake ereloon advocaat).N. 4 november 2004228 (beide arresten iz.F e.F.fgov. architect. PHILIPPE. VAN OEVELEN "De bepaling van de koopprijs door een derde: een bindende derdenbeslisisng".0201. 19 februari 2010224. C. Fortis. http://jure.F 229 P&B 2007.a. "Gewijzigde omstandigheden in internationale koopcontracten: het Hof van cassatie als pionier" = DAOR n.juridat. d) Beperkingen aan wijzigingsbedingen Bij bepaalde bijzondere overeenkomsten zijn sommige wijzigingsbedingen verboden. http://jure. 30 maart 1976 betreffende economische herstelmaatregelen.be/vaststellingsovereenkomsten. 231 http://jure. partijbeslissing Zie mijn bijdrage “Vaststellings. bv.misbruik van het recht om te concluderen: conclusie kan geweerd worden (Cass.. 19 februari 2010. 224 Cass. openlaten betekent niet dat voorwerp niet bepaalbaar is).0651. 17 februari 2012. 147.N = RW 2009-2010. C. Voor prijswijzigingsbedingen geldt nog steeds art. 1258 n. 442 228 nr.10. 19 juni 2009231 heeft de imprevisieleer aanvaard in een internationale koop onder CISG (als interpretatie van de onderliggende beginsel van CISG (Weens kooprecht) door verwijzing naar de Unidroit PICC). volgens cassatie kon de rechter hieruit rechtsmisbruik afleiden223. c) Gewijzigde omstandigheden Wijzigt de inhoud van de overeenkomst bij gewijzigde omstandigheden ? In beginsel niet.0623.juridat.just.abusieve intrekking van een woonstkeuze: Cass.07.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 de bestuurder omdat die geen rijbewijs had.just.fgov. Maar Cass. 57 W. RW 2012-13. 226 nr. maar de rechter dit kwalificeerde als rechtsmisbruik omdat “de tekortkoming louter een formaliteit” betrof.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100219-1 225 C. Ook een onvoorzienbare wijziging doet geen afbreuk aan het overeengekomene. dat de wijziging tot een doorrekenen van maximum 80 % en voor zover ze verwijzen naar parameters die de reële kosten vertegenwoordigen.fgov. 10 oktober 2003227 en Cass.fgov.pdf.08.09.

zoals bv. 1° bij de beëindiging van bv. 423 n. de wederpartij een mogelijkheid heeft tot koteloze opzegging van de lopende overeenkomst. http://jure. enz.N.: . Park Atlantis. want de ontbindende voorwaarde was eigenlijk niets anders dan een nieuw akkoord tussen partijen – als men die redenering doortrekt is elke overeenkomst van onbepaalde duur.laatste impliceert dat diegene die een prijsaanpassing wil doorvoeren desgevraagd transparantie informatie moet geven over die reële kosten. Zo bv. 10 november 2011. e) Duur van de verbintenis. Ook bij ontbinding van een overeenkomst zijn er verbintenissen die die ontbinding “overleven”. terwijl het nu juist de bedoeling is dat de overeenkomst dan niet eenzijdig kan worden opgezegd.0438. bij vastgoedmakelaardij behandelt art. zullen in bepaalde rechtsverhoudingen wel nog andere verbintenissen gelden 1° op dat tijdstip of 2° na dat tijdstip doorlopen. “post-contractuele verbintenissen” Een verbintenis heeft ofwel een bepaald voorwerp.just. Maar dit kan men natuurlijk vermijden door naast de voorwaarde ook een tijdsbepaling op te nemen. 2.vergoedingsplicht voor zonder bemiddeling van de opgezegde persoon gesloten overeenkomsten (specifieke regels in die zin bij handelsagentuur en bij vastgoedmakelaardij. . C-359/11. 7 KB Vastgoedmakelaars de vergoedingsplicht wanneer de opdrachtgever binnen de 6 maanden na beëindiging van de opdracht verkoopt aan een door de makelaar aangebrachte wederpartij waarover de makelaar precieze informatie heeft verschaft). Over prijsherziening bij energieleveringsovereenkomsten is een zaak aanhangig bij het HvJ onder nr. 233 Zie hierover Cass.fgov. VAN DEN BERGH.). het betreft wel een merkwaardige beslissing. sanering233. Schulz.).10. In bepaalde gevallen kan deze gepaard gaan met een bijkomende verplichting. B. ofwel een bepaalde duur ofwel een onbepaalde duur. zie de bespreking bij ontbinding. 50 . In andere gevallen geldt dat in geval van (toegelaten) eenzijdige wijziging.niet-concurrentieverplichtingen (steeds in tijd beperkt). In bepaalde bijzondere overeenkomsten gelden specifieke beperkingen aan dergelijke bedingen (huurovereenkomsten. Wanneer de hoofdverbintenis beëindigd is door het verstrijken van de duur voor die verbintenis (van rechtswege of ingevolge een beëindiging ex nunc door opzegging enz. f) Andere soorten inhoud dan schuldvorderingen 232 Cass. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111110-14. 2° Men spreekt ietwat misleidend van “post-contractuele” verbintenissen (beter ware te spreken van “overlevende” verbintenissen). een huurovereenkomst is er een teruggaveverplichting. RW 2012-13.juridat. onder het oude Bodemsaneringsdecreet 1995 bij de beëindiging van een handelshuur de verplichting tot bodemonderzoek door de huurder en ev. Volgens een cassatie-arrest van 10 november 2011 is een verbintenis onder ontbindende voorwaarde zonder tijdsbepaling een verbintenis van onbepaalde duur232 – en dus als dusdanig opzegbaar. aangezien ze steeds kan beëindigd worden door het akkoord van alle partijen. 15 april 2011.

10. faillissement. Modaliteiten van nakoming Het B. MOSSELMANS “Rechtstreekse betaling van alimentatie aan het kind in plaats van aan de ouder”. 1239 II BW). bij een voorkeurrecht de verplichting om de gerechtigde tijdig en voldoende te informeren over de voorgenomen verkoop234. Sommige daarvan werden hoger reeds besproken. in het bijzonder kan een overeenkomst ook wilsrechten toekennen zoals bv.juridat. is de betaling niet bevrijdend. kritische noot S. niettemin is de betaling aan een ander bevrijdend indien de schuldeiser de betaling bekrachtigt of indien hij er voordeel uit getrokken heeft (art.N = http://jure. e.W. opties.fgov..© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De overeenkomst kan ook rechten en plichten van een andere aard inhouden. waar. Een voorbeeld van het laatste in Cass. 1241 BW) (ook is de terugvordering in geval van nietigheid van de titel ook maar mogelijk in dezelfde mate. 51 . 2° Indien de schuldeiser onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen” (zie over het rechtskarakter van de betaling infra). of de schuldvordering in beslag is genomen (derdenbeslag. 6 mei 2011. moet de prestatie in beginsel gebeuren aan een handelingsbekwame (2°) en ontvangstbevoegde (1°): 1° Ontvangsbevoegd is in beginsel de schuldeiser of aan iemand die volmacht van hem heeft. b) Door wie kan nagekomen worden Krachtens artikel 1237 Burgerlijk Wetboek kan de schuldeiser de nakoming door een derde weigeren indien hij een wettige reden heeft die kan gelegen zijn in het belang dat de 234 Hof Luik 1 februari 2011. 1416.. Het betreft vnl.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-1 = RW 2011-2012. aslook infra de bespreking van de cessie en subrogatie. C. of die door de rechter of door de wet gemachtigd is om voor hem te ontvangen (inningsbevoegdheid) (art. .d. Het BW spreekt over betaling. I). Zie daarvoor de werken goederenrecht en/of insolventierecht. 2. behalve in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. bevat de suppletieve regels betreffende de modaliteiten van de nakoming (voor zover uit de bepaling van de inhoud van de overeenkomst niets anders volgt). en die hij rechtstreeks aan zijn dochter heeft betaald. 790. supra). De schuldeiser is niet ontvangstbevoegd wanneer derden rechten op de schuldvordering hebben verkregen zoals een pandrecht. JLMB 2012. a) Aan wie moet nagekomen worden Om bevrijdend te zijn. 1239.just. aan wie. regels inzake de modaliteiten van de nakoming die moeten vervuld zijn opdat de prestatie conform de verbintenis zou zijn: wanneer. maar dit woord wordt gebruikt in de ruimere betekenis van nakoming en niet enkel van nakoming van een geldschuld (betaling van een geldsom). 235 Cass. voorkeurrechten. Ook bij dergelijke inhoud gelden er aanvullende verplichtingen. 6 mei 2011235: onderhoudsbijdragen die de vader verschuldigd is aan de moeder ten behoeve van zijn dochter.m.). bv.0385. door wie.

07.0014. en gebreken die de verhouding tussen de derde-betaler en de schuldenaar betreffen (in casu de vraag of de schuldenaar de solvens niet bedroog).be/nl/bibliotheek/vennootschapsrecht/artikelen/BUR-R-482. 238 Hof Brussel 6 februari 2012.09. C. c) Tijdstip van nakoming . dan loopt die termijn in beginsel slechts vanaf het vervullen van de voorwaarden. Vb. door de schuldenaar zelf wordt voldaan of het belang dat de schuldeiser heeft bij de niet-nakoming door een bepaalde derde.N. .verbintenis. Pluraliteit van schuldenaars a) Kwalificatie .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120202-8. 3. In een arrest van het Hof van cassatie van 2 februari 2012 is beslist dat dit belang eigen moet zijn aan de schuldeiser. maar er is tevens een opschortende voorwaarde van het bekomen van een blanco bodemattest238 (dit los van de vraag of zo’n verkoopcompromis geldig is).juridat.juridat. C. C.afwijkende regel bij handelaars: samen aangegane verbintenissen zijn in beginsel hoofdelijk. nr.11. http://jure.opeisbaarheid 1° Wettelijke concretisering Bij handelsovereenkomsten bepaalt de Wet Betalingsachterstand enkele regels inzake de opeisbaarheid van de prijs.N. Dit moet onderscheiden worden van de termijn die aan de voorwaarde zou worden gekoppeld (termijn waarbinnen de voorwaarde voor vervuld wordt gehouden of omgekeerd).fgov.fgov.just. 2° Uitlegging overeengekomen termijn Wanneer een overeenkomst naast een uitvoeringstermijn ook opschortende voorwaarden bevat. 237 Allebei Cass. Marechal.fgov.N. http://jure.juridat.ontstaat de aanspraak van de verzekerde tot dekking (wegens het voorvallen van de schade die in de overeenkomst is beschreven) wanneer de benadeelde aanspraak maakt op schadevergoeding . http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-4.just. http://www.mdseminars.0335.: in een verkoopcompromis wordt bedongen dat de akte moet verleden worden binnen 4 maanden. gelet op zijn aard. Justel N-20120206-1. 236 2012.just.0567. 239 nr.is de aanspraak op terugbetaling van de vergoeding die de verzekerde zelf aan de benadeelde heeft betaald pas opeisbaar vanaf de datum waarop de verzekerde de benadeelde heeft betaald237.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081107-4 52 . dus geen belang opleveren voor de schuldeiser om de betaling door de derde te weigeren236. Bij aansprakelijkheidsverzekeringen: . Smulders t. Dit geldt niet voor een door niet-handelaars gezamenlijk aangegane overeenkomst: bij niet-handelaars volstaat het feit dat meerdere personen zich tot eenzelfde zaka hebben verbonden niet om te besluiten tot hoofdelijkheid (Cass.De basisregel bij meerdere schuldenaars is: de schuld wordt gedeeld.pdf. 7 november 2008239). 29 september 2011.

de schuldvernieuwing241. 240 nr.bij een commerciële VOF zijn de vennoten louter door hun lidmaatschap handelaars (Cass. 29 september 2011. zie de discussie hierover hoger.07. 1285 I BW). behalve voor het aandeel van de bevrijde schuldenaar (art.N.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-2.juridat. In het oude CDW was dit niet uitdrukkelijk bepaald.de betaling.just.0702. Vo. 244 Bv. b) Gevolgen van volmaakte en onvolmaakte hoofdelijkheid Een hoofdelijke schuldenaar kan zich beroepen op verweermiddelen uit de externe verhouding van een van zijn medeschuldenaars die eigen zijn aan de schuld (en dus "gemeen" aan de medeschuldenaars) en niet beroepen op de verweermiddelen die persoonlijk zijn aan die medeschuldenaar. . C. dading en schuldvermenging zijn persoonlijk. III-4:109 (3). 1675/7 § 2 III GerW). Bank Degroof. Beperkt gemeenschappelijke verweermiddelen Kwijtschelding mét voorbehoud242. . 53 .0281. inbegrepen: . 1285 II BW)243 en behoudens afwijkende wetsbepaling244. 450/2008 van 23 april 2008. bij borgtocht).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . maar eens ingeroepen strekt ze allen tot voordeel. art. gaat de wetgever ervan uit dat de regel van art.i.a. Het feit dat de schuld maar voor een deel een eigen schuld is. Relatief persoonlijk/gemeenschappelijke verweermiddelen De schuldvergelijking is "relatief persoonlijk": enkel de schuldeiser of de betrokken medeschuldenaar kan ze inroepen. maar het werd ook reeds zo uitgelegd door het HvJ. In de DCFR wordt de regel in belangrijke mate ingeperkt bij hoofdelijke aansprakelijkheid voor eenzelfde schade. 242 Aangezien de vervolging van persoonlijke zekerheden wordt opgeschort vanaf de beschikking van toelaatbaarheid van een collectieve schuldenregeling en zolang nog een minnelijke aanzuiveringsregeling nog tot de mogelijkheden behoort (art. Nakoming door één schuldenaar bevrijdt de anderen dus in verhouding tot de schuldeiser(s ) (onder voorbehoud voor subrogatie en regres in de interne verhouding). d. 86/4 CDW (Communautair douanewetboek).C.de kwijtschelding van een andere schuldenaar waarbij geen voorbehoud is gemaakt (art. zie art. idem de beherende vennoten van een commanditaire handelsvennootschap.N 241 Cass. Gemeenschappelijke of niet persoonlijke verweermiddelen Gemeen zijn de nakoming en de meeste wijzen van beëindiging van de schuld. Bérel e. 1285 BW ook geldt voor kwijtschelding in het kader van een minnelijke aanzuiveringsregeling. 10. arrest van 17 februari 2011 in C-78/10. belet de schuldvergelijking niet (vgl. 243 Zo ook DCFR III-4:108 (2° voor schuldvermenging en DCFR III-4:109 (1° voor kwijtschelding en dading. http://jure. 19 december 2008240).

. Cass. 4 februari 2008249 en 2 245 Bv. De overeenkomst. RW 2009-2010. d. B.het gevolg van de ingebrekestelling van één schuldenaar op de verbintenis van de andere (1207 BW)246. volgens welke iedere schuldenaar aansprakelijk is wanneer de verschuldigde prestatie onmogelijk wordt door de fout van een van de schuldenaars of terwijl ze allen in gebreke waren247. RW 2010-2011. wordt de draagplicht (contributio) “verdeeld”.de toepassing van art. Secundaire gevolgen – verschillend naargelang soort hoofdelijkheid Wat betreft de zgn. “secundaire gevolgen” maakt ons recht een onderscheid tussen enerzijds de volmaakte hoofdelijkheid (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met hetzelfde voorwerp) en anderzijds de onvolmaakte hoofdelijkheid of verbintenissen “in solidum” (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met verschillende. verschoonbaarheid gefailleerde medeschuldenaar.0043. http://jure. nl. F. waarvoor die secundaire gevolgen niet gelden. 1206)245. VANDEPUTTE. met name respijttermijnen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. hoger werd ook de uitzondering daarop besproken ten gunste van de echtgenoot van de verschoonbaar verklaarde gefailleerde. 30 april 2007.fgov. WEYTS "De verdeelsleutel bij een samenloop van aansprakelijkheden: zijn alle knopen doorgehakt ?". 1205 BW. 1561. 1° Verdeling draagplicht bij meerdere fouten in causaal verband In beginsel gebeurt dit uitsluitend op grond van de causaliteit. 246 Ingebrekestelling van één in solidum gehouden schuldenaar doet de interest niet lopen jegens de andere: Cass. Ook de nietigheid wegens handelingsonbekwaamheid is een persoonlijke exceptie. 247 Net bij aansprakelijkheid in solidum: R.09.het gezag van gewijsde248.de toepassing van art.het gevolg van stuiting van de verjaring jegens één schuldenaar op de schuldvordering jegens een andere (art. .juridat.Zuiver persoonlijke verweermiddelen Persoonlijk zijn met name de excepties die ook persoonlijk zijn bij borgtocht (deze werden besproken bij borgtocht).just. 249 Cass. 4 februari 2008. . Dit betreft onder meer: . 20 mei 2010.i. hebben zij onder meer in de interne verhouding elk slechts een bepaald “aandeel” in de schuld. A. Bij volmaakte hoofdelijkheid geldt het omgekeerde (art. 248 In DCFR III-4:110 een persoonlijke exceptie.N. RW 2009-2010. 129. VAN DEN BROECK. verdeling draagplicht Ook wanneer meerdere personen volmaakt of onvolmaakt hoofdelijk gehouden zijn (zij het contractueel aansprakelijk dan wel buitencontractueel). (1698) 1703 nr. gerechtelijke reorganisatie of collectieve schuldenregeling van de medeschuldenaar. c) Bepaling aandeel. 54 . met name wat betreft de loop van de interest. n. in de mate waarin ieders fout heeft bijgedragen tot het veroorzaken van de schade (Cass. 1306. 9. doch overlappende voorwerpen). . 1207 BW). 84 FaillW.

0377.just. P. http://jure.fgov.C.fgov. 257 Cass.t.juridat.. 310 = R 2002-2003.F. Dit heeft opnieuw tot debatten geleid in de doctrine254. dan wordt de draagplicht gelijkelijk onder allen verdeeld (en heeft degene die meer betaald heeft verhaal jegens de anderen)257. WEYTS.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120926-6. eerder ook cass.N. 2000 nr. Nr. B. de vergoedingsplicht van de dader van een opzettelijk misdrijf.just.0242. 254 Zie o.07. 1981-82 nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110902-2 = RW 2012-13.just.0168. op dit punt bekritiseerd door A. Pas.0168. In het zopas genoemde arrest van 2 oktober 2009253 evenwel werd deze leer uitdrukkelijk verworpen voor de verdeling van de draagplicht tussen meerdere daders. maar in de recente rechtspraak wordt dit in beginsel uitgesloten als criterium. geldt er een foutvermoeden jegens de schadelijder. dat laatste adagium wordt anderzijds ook meermaals te onpas gebruikt . C.N. 4 februari 2011.N. 16 mei 2011.fgov.fgov. 250 C.m.just. 4 december 2000.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071009-4 = A.juridat. 6 november 2007.10.08. http://jure. S.10. AR C. 253 C.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071106-1 = RW 2007-8. Dit vermoeden kan niet ingeroepen worden tegen de kwalitatief aansprakelijke partij die regres uitoefent jegens een mede-aansprakelijke persoon.F. http://jure.10.98.0330. 14671 = RABG 2010.just. http://jure.just. 663.F.0604.08.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 oktober 2009250). http://jure.fgov.0214.0627.0643. Zo voor de aansprakelijkheid van de bewaker van een gebrekkige zaak255. 1716 n.juridat. http://jure. P. 740. 55 . 26 september 2012. 9 oktober 2007.fgov.just. Arr. 2 september 2011. 339.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4. B. Cass. nr. C. RGAR 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110902-3 = RW 2012-13. Eerder Cass 10 september 1981.b. 474. 26. 487. 2° Bij foutvermoedens en objectieve aansprakelijkheden Bij de kwalitatieve aansprakelijkheden van art. Arr. GUILIAMS.juridat.fgov. 255 Cass.0236. C.juridat. toch regres uitoefenen jegens een mededader256. 251 Cass. Cass. Bremcon.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110516-2. WEYTS""Fraus omnia corrumpit in het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht: geen aansprakelijkheidsverdeling in geval van opzet". Minister mobiliteit en openbare werken t. P. http://jure.juridat. Deze arresten werden gemotiveerd met “fraus omnia corrumpit”. 1384 B. "Le recours contributoire entre coobligés in solidum et l'influence de la faute intentionnelle: fraus omnia corrumpit?". 9 oktober 2007 en 6 november 2007252).juridat.10.K.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4 = RW 20102011. Zie ook een tweede arrest van 2 september 2011. I 2103 = JT 2003. nr. waarvan de ene een opzettelijke fout beging en de andere(n) niet. 29bis WAM (en geen van hen wegens de fout van hun verzekerde). 1287. 1629 n. LENAERTS. 2007. In de rechtspraak voor 1988 werd ook de ernst van de fout als criterium vermeld..12.W. 256 Cass. http://jure. RW 2010-2011. m. “De verdeling van de schadelast bij samenloop van een opzettelijk en een onopzettelijke fout”.N.07. Zijn meerdere verzekeraars tot vergoeding van een zwakke weggebruiker verplicht krachtens art. 252 Cass.fgov.. De rechter kan de ernst van de fout wel inoverweging nemen voor zover de ernst een aanwijzing in voor de mate waarin de fout de schade zou hebben veroorzaakt251.F. Een belangrijke uitzondering op de causaliteitsregel was tot voor kort dat de aansprakelijkheid voor een opzettelijke fout niet verminderd wordt in geval van (onopzettelijke) fout van de schadelijder (Cass.just. 465. 6 november 2002. Zo ook kan de persoon die instaat voor een dader die een opzettelijke fout heeft begaan. C. nr.

d) Gevolgen: subrogatie en verhaal tussen medeschuldenaren De medeschuldenaar die betaald heeft. 260 Vgl. De rechtspraak aanvaardt echter ook bij in solidum aansprakelijkheid en bij niet-contractuele hoofdelijkheid een regresvordering.q. VAN DEN BERGH. goedkeuring of kwijting is wel een rechtshandeling260. . http://jure.fgov. CORNELIS. DIEUX.als over een verhaalsrecht (regresrecht) uit de interne verhouding tussen de medeschuldenaars (zie art. de aanvaarding van de betaling. Pluraliteit van schuldeisers Wanneer meerdere personen schade lijden door eenzelfde onrechtmatige daad. 20. RW 2012-2013. 1251 BW). 23 maart 2009261: de rechter kan de bedoeling tot schuldvernieuwing afleiden uit het feit dat partijen een wezenlijk element van de overeenkomst hebben gewijzigd (in casu een kredietovereenkomst). Mons 1882.just. Beëindiging en wijziging van obligatoire rechtsverhoudingen a) Nakoming / betaling De verbintenis gaat teniet door de nakoming of "betaling". L. De opzegging is onrechtmatig indien de termijn te kort is en dit in strijd komt met de eisen van de goede trouw (Vb. R. “L’obligation “in solidum” et le recours entre co-obligés”. c) Opzegging van contractuele verhoudingen van onbepaalde duur Basisregel Opzegbaarheid is van dwingend recht bij contractuele verhoudingen van onbepaalde duur. maar voor het materiële feit van de nakoming zou het bewijs vrij moeten zijn. arbeidsovereenkomst. Ten onrechte wordt door de rechtspraak vereist dat de betaling zelf in het algemeen bewezen wordt zoals een rechtshandeling (in beginsel schriftelijk bewijs). CORNELIS. enz. RCJB 1986. Hof Brussel 25 mei 2005262). in X. in Liber amicorum Jan Ronse. 684. novatie Cass. over de grondslag daarvan is er discussie (zie L.juridat.14 nr. is er in beginsel géén actieve hoofdelijkheid259. 4. tenzij dat feit zich niet voordoet zolang de schuldeiser het niet aanvaard heeft. 623 v. KRUITHOF. beschikt jegens de andere medeschuldenaars: . 10 juni 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100610-10. p. 1 56 . Bij sommige soorten overeenkomsten van onbepaalde duur bepaalt de wet dwingende opzegtermijnen (huur. 1213-1214 BW258).fgov. p. b) Wijzigende overeenkomst. – welke natuurlijk niet van toepassing zijn bij 258 Deze bepalingen gelden als dusdanig enkel voor de contractuelevolmaakte hoofdelijkheid. onder meer B.juridat. Voor de betaling door schuldvergelijking.just. pacht. 261 http://jure. 259 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090323-3 262 RW 2008-9 nr.zowel over de vordering van de schuldeiser waarin hij tot beloop van de betaling wettelijk gesubrogeerd is (art. La subrogation. zie verder. regres (supra) 3. 2. Zie de bespreking bij subrogatie (infra) c.).

607.b. RW 2010-2011. 6 en 7 Pachtwet). V. Als wettige reden geldt op de eerste plaats een ernstige tekortkoming.) Uitwerking Eenmaal de opzegging regelmatig is gebeurd. bv. 3 december 2007. . 6 november 1987: uitvoering opleggen van een beëindigde overeenkomst kan niet. 1431 n. Bij sommige overeenkomsten van bepaalde duur voorziet de wet een tussentijdse opzegmogelijkheid: . behalve bij een zgn. 57 . bij overeenkomsten om niet. d) Opzegging bij overeenkomsten niet van onbepaalde duur Deze zijn slechts opzegbaar indien dit volgt uit: . 182/2011 van 1 december 2011.een ontijdige opzegging (inbegrepen een opzegging met een te korte opzeggingstermijn) wordt gesanctioneerd met schadevergoeding. CLAEYS & P. Sanctie van tijdigheidsvereiste . waar dezelfde regels gelden als bij overeenkomsten in het algemeen.de overeenkomst. 264 RW 2008-9.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 beëindiging op andere gronden) en eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv.op bepaalde gronden zonder vergoeding. Zie verder I. Bij sommige overeenkomsten wordt het begrip “wettige reden” wel ruimer begrepen. Lambrecht). http://www. 265 Dit geldt ook wanneer de huurovereenkomst mondeling is: GwH nr. kan de opzeggende partij ook niet eenzijdig terugkomen op de opzegging. i. Formulering van het voorwerp van de eis is dus belangrijk. mandaat van gemeenschappelijk belang. de overeenkomst terug in werking treden263.dan wel uit de wet (die voor bepaalde soorten bijzondere overeenkomsten een opzegbaarheid voorziet in geval van ”wettige reden” ook al is er een bepaalde duur of voorwerp). (159) 207 v. Bij woninghuur kan de huurder ten allen tijde opzeggen indien de huur niet geregistreerd is (art. . in art. 2.q. pacht e.const-court. TAELMAN. 3 Woninghuurwet en art.be/public/n/2011/2011-182n. in welk geval de opzegging eigenlijk neerkomt op een ontbinding wegens wanprestatie (zie verder) zonder terugwerkende kracht. in Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht (red.of zonder motiveringsplicht maar tegen een vergoeding: bij vastgoedmakelaardij met een consument (art. VAN OEVELEN “Het definitief en onherroepelijk karakter van de regelmatig gegeven opzegging van een overeenkomst”. 12 januari 2007264 nuanceert: rechter in kort geding kan de opzegging zelf niet ongedaan maken. Sagaert & D. .h. de verhuurder die zorgt voor registratie daarentegen heeft recht op een opzeggingstermijn van 3 maanden door de huurder (alsook bij 263 Dit volgt onder meer uit Cass. “Contract en kort geding”.d. bij handelsagentuur. Bij een lastgeving is er altijd een opzegbaarheid. p. A. Maar Cass. Men kan in theorie nakoming vorderen.9 KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). 3 § 5 lid 3 Woninghuurwet)265.pdf. maar een vonnis ten gronde daartoe zal men niet tijdig krijgen. enkel bij akkoord van beide partijen kan de opzegging dan ongedaan worden gemaakt c.in kort geding? Cass. maar wel de uitwerking van de opzegging opschorten. (2009).

http://jure. Net zoals bij overeenkomsten van onbepaalde duur zijn er ook bij overeenkomsten van bepaalde duur eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. maar dat blijft wanprestatie.E. Daardoor wordt de overeenkomst na de oorspronkelijke verlenging een overeenkomst van onbepaalde duur. e. .lex specialis in art.html). 1479 met n. Dat geldt ook voor bv. 4 ° KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars (ten gunste van beide partijen): één maand.art.juridat. bv. 3 mei 2012.Uitzondering: effectieve beëindiging mogelijk indien “noodzakelijk” voor de vereffening van de boedel. nr. 267 RW 2009-2010.11.: . 46 enkel relevant bij overeenkomsten die kwalitatieve werking hebben zoals huur. C.0397. de regel van art. (zie evenwel specieus onderscheid in Hof Gent 16 april 2009267) .just. Naast de opzegging zijn er andere gevallen van beëindiging van overeenkomsten van onbepaalde duur. bij handelsagentuur. conventionele vervreemdingsverboden.m. JANSEN & M. e) Beëindiging door de curator ? (art. Dus huur opzeggen en huurder uitzetten om duurder te realiseren kan nog steeds niet.i. 595 BW voor beëindiging van een huur toegestaan door een vruchtgebruiker266. f) Niet-realisatie voorwaarde 266 Zie onder meer Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120503-11.be/insolventierecht.houdt nog geen beëindiging van de overeenkomst in: andere remedies blijven bestaan . is art. NB.opzegging tijdens de eerste periode van 3 jaar een vergoeding conform art. 3 § 5 lid 2 Woninghuurwet). "Tegenwerpelijke verbintenissen bij samenloop? Wat niet bezwaart. 46 FaillW) Na het verwarrende cassatie-arrest van 24 juni 2004 heeft het arrest-Batiloc van Cass. tenzij goed totaal onrealiseerbaar is zolang verhuurd. Bij andere overeenkomsten komt men aan de bijzondere regel niet toe.en insolventierecht (te vinden via http://www. 2. Verdere uitwerking in mijn syllabus Zekerheden. M. voorkooprechten. waarvoor dan de regels inzake opzegging niet gelden. STORME. moet niet worden gelicht!" 58 .d.fgov. Bij andere is er een dwingende opzegmogelijkheid in geval van stilzwijgende verlenging na de oorspronkelijke contractsduur. R. 82 WMPC inzake dienstenovereenkomsten (ten gunste van de consument): 2 maanden. Bij overeenkomsten van bepaalde duur kan de rechter de opzegging toetsen aan de contractuele of wettelijke voorwaarden ervoor.d.). 10 april 2008 al wat meer duidelijkheid gebracht: . pacht e.storme. bv. alsook beslissen dat er geen geldige opzegging is gebeurd indien die vereisten niet zijn vervuld of er sprake is van rechtsmisbruik.N.curator heeft de mogelijkheid om niet na te komen. en bij arbeidsovereenkomsten.

De stad Charleroi had jegens de gemeente Pont-a-Celles een verbintenis om aan de inwoners van een deelgemeente kosteloos een hoeveelheid leidingwater te leveren. Stad Charleroi.0446.zakenrechtelijk eigendom die zou zijn overgedragen op grond van de ontbonden verbintenis. volstaat om te beslissen dat de verbintenis "zonder voorwerp" en dus "caduque" geworden is.06. Dit betekent dat: . 1034 269 Cass. g) “Caducité” ? . C.N. i. 1244 BW) Bij uitstel van betaling gaat het niet om een verlenging van de overeenkomst. 587 n. 2008270. in die zaak werd wel nog geen uitspraak gedaan over de subsidiaire eis tot schadevergoeding ingesteld door de schuldeiser van de tenietgegane verbintenis. 329. 16 november 1989 is achterhaald: voor schenkingen theorie omzeggens geheel overbood gegooid door Cass.F. 2 april 2009. De ontbindende voorwaarde werkt in beginsel retroactief.09.N. Locabel. . .wegvallen oorzaak: Cass. i) Bevrijding borg 268 RW 2007-8. RW 2011-2012. 953. 21 januari 2000 bij testament. maar enkel om de opschorting van de opeisbaarheid van een afzonderlijk verbintenis.0094. waaruit de rechter afleidde dat de verbintenis om aan de gemeente Pont-a-Celles leidingwater te leveren materieel onmogelijk was geworden. Cass. . http://jure.0332. geacht wordt nooit te zijn overgegaan269. de verschuldigde vergoeding geen huur is maar een bezettingsvergoeding273. Dat heeft bv. . en Pont-a-Celles had zijn distributienet overgedragen aan de SWDE. 1176 BW: verkoop onder opschortende voorwaarde van bouwvergunning.m.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zie Cass. 21 september 1989.verbintenisrechtelijk een restitutieplicht ontstaat (in beginsel in natura. zoniet in waarde). 25 juni 2010. ook de rechtspraak inzake rechtsmisbruik. tot gevolg dat wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. C.v.wegvallen ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop: Cass. tenietgaan verkochte zaak). MOSSELMANS 272 Cass. 59 .just.juridat.07. 273 Cass. De overige verbintenissen blijven in beginsel bestaan (Cass. h) Uitstel van betaling (art. 24 januari 2011. Nogal verwarrend is het arrest van 25 juni 2010272. S. 25 mei 2007268 over uitleg van art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. gemeente Pont-a-Celles t. Post v. 271 RW 2005-06. betreft in beginsel enkel de aanspraak op uitvoering in natura. 270 Nr. RCJB 2011/3. partijen zitten 5 jaar stil: de rechter kan oordelen dat redelijkerwijze vaststaat dat de vervulling van de voorwaarde niet meer zal plaatsvinden. 4 februari 2005271. C.wegvallen voorwerp: nauwkeurige analyse verbintenis vereist. dat besliste dat de rechter die vaststelt dat de materiële uitvoering van een verbintenis die moet worden uitgevoerd in natura onmogelijk is geworden.fgov. Vgl.

25 mei 2012.imprevisieleer: zie hoger .1847. besproken in de Juristenkrant nr. Waartoe men niet verbonden is kan men ook geen tekortkoming plegen.fgov.F. P.juridat.juridat. 5.Cassatie-arresten van 26 juni 2008 definiëren kosteloos erg restrictief. vgl.0494. Aansprakelijkheid voor hulppersonen: de schuldenaar is niet bevrijd indien de tekortkoming de fout is van een hulppersoon.en inspanningsverbintenis dus veeleer kwestie van bewijslast dan inhoudelijk verschil. Cass. de verzekerde verbintenis) voor de na die ontbinding verder bestaande of daaruit ontstane verbintenissen: Cass. Dat belet niet dat bij kwalificatie als resultaatsverbintenis men dus niet enkel voor fouten van zichzelf of hulppersonen instaat.F. 241 door P. http://jure. 1993 nr.11. 274 Cass. 278 Nr. Cass. Onderscheid tussen resultaats.just.F. maar mag niet overroepen worden.06. RW 2011-2012. nr. 60 .F. Arr.fgov.verbintenissen borg blijven in stand na ontbinding van de hoofdovereenkomst (d. . 276 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120525-2. Zo ook worden de fouten of nalatigheden van de lasthebber begaan binnen de perken van de lastgeving. . 277 Cass. 335 279 Cass. http://jure. 27 april 2010278).N. het is nuttig. AR P. 21 oktober 2010.0557. Niet-nakoming en sancties bij niet-nakoming in het algemeen a) Toerekenbaar / niet-toerekenbaar/ afstand .juridat. 25 mei 2012277).N. . Een traditioneel onderscheid dat men maakt is dat tussen inspannings. die gesteld door een borg)274. Vanwalleghem. 6 mei 2011 sluit ook de bevrijding uit voor zakelijke zekerheden gesteld door een derde (incl. 12 oktober 2000.09.0488. in casu: een sleutelklare woning leveren276). P. geldig tenzij het wezen van de verbintenis is wegbedongen of voor opzettelijke fout. C. C. 8 sept.just. 275 Nr. http://jure.. C/10.just.09. tijdelijk in het gebouw wordt gelaten opdat het niet zou verkommeren: deze persoon wordt daarmee ingezet voor de nakoming van de onderhoudsplicht (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20111109-6.0582. 6 mei 2011.Bevrijding voor echtgenoten bij verschoonbaar verklaarde gefailleerde bij wet uitgebreid naar ex-echtgenoot voor schulden tijdens het huwelijk aangegaan en door GwH naar de wettelijke samenwonende partner. C. ook het geval waar na faillissement de bestuurder die een reeds verkochte eigendom van de gefailleerde vennootschap bewoont. 7 maart 2008275 (autodiefstal uit bewaakte parking).en resultaatsverbintenissen. Dat omvat bv.93.10. en er sprake is van een monopolie.exoneratiebedingen: worden restrictief uitgelegd.0379F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-3.fgov.. toegerekend aan de lastgever (Cass. 21 oktober 2010. . maar voor alles wat niet aan een vreemde oorzaak te wijten is (Cass. 9 november 2010. kan de fout van de lasthebber wel degelijk overmacht uitmaken279. 583.1027.overmacht: soepel uitgelegd in Cass.i.eerste vraag is draagwijdte verbintenis bepalen. nr. 1993. Wanneer de lasthebber evenwel een openbaar ambtenaar is zoals een gerechtsdeurwaarder.

21 januari 2010. MARYSSE. RW 2011-2012. gaan uit van de unitaire categorie non-conformiteit. 283 Voor de discussie of de consument die de vervanging of herstelling weigert. F. zie Hof Gent 27 mei 2009. 19 oktober 2007281). Weens kooprecht (internationale roerende handelskoop) b. van een exclusieve tweedeling in niet-(conforme-)levering en verborgen gebreken.is de regeling versnipperd in 3 verschillende regimes: a. a. . RW 2010-2011.0329F 281 TBH 2008. 1649bis BW: Cass. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". 9 oktober 2006) * oplevering bouwwerken e. 80 n. Cass. 784 n. GLANSDORFF 282 RW 2009-2010. aanneming. 26 oktober 2006280) b) Regime van niet-conforme en gebrekkige levering bij koop. 1649 quater § 5 BW). En “hobbykweker” is geen verkoper in de zin van art.d. MARYSSE. indien die met de eigendom van de zaak op de koper zijn overgegaan (zie voor die overgang de bespreking verder). M. 738. H. houdt vast aan het exclusief karakter van het vrijwaringsregime (Cass. 284 Deze geldt enkel voor “professionele” verkopers. 280 C. 1604 BW in 2004. De bijzondere regeling inzake de aanspraken van de consument-koper jegens zijn verkoper sluit niét uit dat de consument daarnaast ook de aanspraken kan uitoefenen jegens de leverancier van zijn verkoper285. nog een beroep kan doen op de andere remedies. . Het is echter zeer de vraag of het exclusief karakter van de vrijwaringsregeling bij verborgen gebreken nog opgaat sinds de wijziging van art. 9 oktober 2006282). DCCR 2010. 152 n. Bij koop .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Afstand van recht uit wanprestatie . bij zichtbare gebreken bij levering geldt wel het gemeen contractenrecht en niet het bijzondere regime (bv. en b. is de rechtspraak relatief streng bij koop: er geldt een onderzoeksplicht voor de professionele koper.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. en meer bepaald voor diegene die zichtbaar worden binnen de 2 jaar na levering. 61 .Nadere regels voor de tijdigheid van de eis tot vrijwaring inzake verborgen gebreken . c. waardoor dit artikel over de leveringsplicht nu ook bepaalt: "De verkoper moet aan de koper een zaak leveren die met de overeenkomst in overeenstemming is". Cass. 05. 5 n. huur 1. 540 met gedeeltelijk afwijzende noot S. S. gemeen recht (inbegrepen onroerend goed).verlies van beroep op niet-nakoming of gebrek na goedkeuring. (roerende) consumentenkoop c.verhouding consumentenkoop / gemeen recht De bijzondere regeling inzake remedies bij consumentenkoop (met een zekere hiërarchie van remedies283) geldt voor alle gevallen van non-conformiteit die binnen de regeling consumentenkoop284 vallen. Quid stilzwijgende goedkeuring (afwezigheid van protest) ? * koop: onderzoeksplicht koper bij levering (Cass. “De Wet Consumentenkoop: enkele beschouwingen”. Na het verstrijken van 2 jaar valt de koper terug op het gemeen recht en kan hij de remedies van het gemeen recht inroepen voor zover aan de vereisten daartoe is voldaan (art. 285 Hof Luik 5 november 2009. DE WULF = RCJB 2010.: veeleer feitelijke waardering (Cass.

maar de rechtspraak is wel geneigd om een dagvaarding ten gronde tijdig te verklaren wanneer ze wordt ingesteld kort na de resultaten van de expertise286. 265.N.04. C. A-g. 357. zie de bespreking verder293). onderzoeksplicht koper): stilzwijgende oplevering iets minder snel aanvaard. Arr.juridat.juridat. 29 januari 2004287 en Cass.N. TBO 2010. hof Brussel 8 juni 2006290. 2 februari 2006295). Stu-Wahr. 633 = RW 2009-2010 n.just. 14 november 2008292 (bouwpromotor die zijn leverancier niet in discussie betrekt en wacht tot hij zelf gedagvaard wordt – aanspraak op vrijwaring laattijdig geacht). http://jure. RW 2011-2012.Cass. 1792 BW (Cass.uitgangspunt: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid.Cass.i. 29 januari 2004. 286 Zie bv. Arr. 1648 B.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20031010-1 295 nr. 52 concl. http://jure. VANHOVE. T.deze kwalificatie is m.b. die ook nog geldt voor zichtbare gebreken.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100625-2. K.Not.07.juridat. C. . 2004 nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110527-3. maar aanvaardbaar voor zover inderdaad de vrijwaring voor verborgen gebreken er niet door geregeld wordt. 251. 14 november 2008.fgov.10. 463 = RW 2012-13. zowel bij koop (1648 BW) als bij aanneming. 473. 293 Zie overzichtelijk K. 606. 152. VANHOVE = RABG 2010. .09. 288 C. Cass. http://jure.W. Hof Brussel 17 november 2009. . dit althans indien de aanspraak jegens de leverancier is overgegaan op de opdrachtgever van de aannemer .vertrekpunt voor de termijn bij verborgen gebreken: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid. de "korte termijn": .m.just.0491.F.fgov. Hof Antwerpen 5 juni 2000291) .0529.0178. (Cass. Wel geldt omgekeerd de korte-termijn-vereiste niet voor de aansprakelijkheid voor zware gebreken ex art.01.W.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081114-4 = Arr. Thijs = RW 2004-2005. C. “De ‘action directe’ wegens verborgen koopgebreken in (onder)aannemingsgeschillen”. 287 nr. Maar anders in de internationale koop (Verdrag New York bij Weens kooprecht) ! 2.rechten van een aangesproken doorverkoper jegens de eigen leverancier: korte termijn voor doorverkoper loopt pas wanneer doorverkoper is aangesproken (Cass. 25 juni 2010288. die termijn wordt traditioneel gekwalificeerd als een vervaltermijn . is de rechtspraak bij aanneming minder streng dan bij koop (t. 2008 nr.fgov.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt.anderzijds staat 10-jarige termijn de analogie niet in de weg: Art. 2000. 294 http://jure.fgov. 431. zie bv.N 62 . Hof Brussel 30 maart 2010.just. Maar dat geldt niet wanneer de aanspraak jegens de onderaannemer wel is overgegaan (bij koop na aanneming of bij aanneming na koop. sluit niet uit dat de korte termijn waarbinnen de rechtsvordering tot vrijwaring tegen een verborgen gebrek moet worden ingesteld. dagvaarding in kort geding volstaat niet.e. 1792 B. voor onroerende goederen kan ingaan na het verstrijken van de termijn van de tienjarige vrijwaring die is voorgeschreven bij art.N. 1680 v. nr. Hof Brussel 30 maart 2010. Voor een ander voorbeeld. 289 RW 2007-2008.0085. 265.de hoofdaannemer kan niet wachten om zijn onderaannemer aan te spreken tot hij zelf door de opdrachtgever wordt aangesproken: Cass. 10 oktober 2003294). TBO 2010. nr. Bovendien is er geen volledige parallellie tussen koop en aanneming w. Verder ook Cass. ook bij aanneming (bv. Arr. 290 JT 2007.0634. 382 291 AR 1994/872 292 Cass.Cass. C. 431. RW 2004-05.zie Hof Brussel 9 november 2004289. nr. hetzelfde geldt voor de aannemer jegens zijn leverancier: de aangesproken aannemer kan wachten om zijn leverancier aan te spreken tot hij zelf wordt aangesproken. 27 mei 2011. Eerder al Cass. nr..

p. vorm: .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 3. 298 nr. De formulering van een eis of tegeneis in een dagvaarding.0446.06.0604.09.juridat. 25 maart 2010296: " Indien het verhuurde goed bij de totstandkoming van de huur een gebrek vertoont dat duidelijk zichtbaar is en de huurder zich ervan rekenschap heeft kunnen en moeten geven.07. 16 april 2009298).).just. verzoekschrift of conclusie geldt als ingebrekestelling300. Dat arrest lijkt ten onrechte te impliceren dat de verkoop noodzakelijkerwijze ontbonden of vernietigd is.be/euinvordering.0293. 301 zie over die beiden mijn tekst "De verhouding tussen de Europese verordening inzake geringe vorderingen en het interne Belgische procesrecht". de huurder wordt in die omstandigheden geacht het gehuurde goed te hebben aanvaard in de staat waarin het zich bevindt". 20 november 2008299). is de verhuurder ontslagen van zijn vrijwaringsplicht.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-2.. door de ontbinding van de titel krachtens dewelke de verkoper zelf verkreeg.. 297 Cass. 1599 B. Dit risico is niet op de koper overgegaan. in beginsel vereist voor bepaalde remedies. 24 januari 2011. d) Ingebrekestelling belang: lopen verwijlinterest (zie bespreking onder 9.fgov. zie de discussie bij de bespreking van art. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. voor een tegeneis Arbhof Brussel 18 maart 2011. en de koper niet beschermd wordt als derde-verkrijger.ingebrekestelling van een consument : zie Wet minnelijke invordering schulden van een consument .juridat.pdf 63 . Vermits in dat geval er géén tekortkoming is van de verhuurder. dit geldt ook indien de schuld betwist is (Cass. 299 C. 296 C. in Ius & Actores 2009 nr. .storme. RW 2012-13. 19 juni 1989.09. zie onder meer Cass.N. Bij huur Bij huur geldt in beginsel evenzeer dat zichtbare gebreken gedekt worden door de aanvaarding.0117.N = http://jure. C. bv.minstens in handelszaken moet dit niet noodzakelijk schriftelijk gebeuren (Cass. met absurde vormvereisten die aldus ertoe aanzetten om dadelijk te dagvaarden (of gebruikmakend van de EU-Verordeningen een geringe vordering in te dienen of een betalingsbevel te vragen301) relevantie: zie ontbinding.W. rente.just.fgov. dan is dat natuurlijk een niet-nakoming door de verkoper. ook op http://www.F. 25 februari 1993).. 1304. c) Gebrek aan eigendomsoverdracht Wanneer de verkoper na de verkoop en levering retroactief zijn eigendomsrecht verliest.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090416-3 = JLMB 2010. kan de huurder het gebrek in de zaak ook niet (meer) inroepen om zelf niet aan zijn onderhouds.. 1. Cass. C. zodat de verkoper geen recht heeft op betaling van de prijs297 (althans als de koper kiest voor ontbinding).F 300 Bv.juridat.just. 622. 19-40.en teruggaveplicht te voldoen (zelfde arrest). tijdstip: ingebrekestelling kan ook reeds voor de dag van de opeisbaarheid geschieden (ad futurum) (Cass. http://jure. risico verspringt.

150 VCRO: “Indien de herstelvordering van de burgerlijke partij enerzijds en die van stedebouwkundige inspecteur of het college van burgemeester en schepenen anderzijds niet overeenstemmen. C. 5 mei 2011. Cass. 20 januari 1993.F.F)307.juridat.10. . zal de rechter oordelen welke maatregel het meest passend is. 69 = RW 200520065. 80.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080131-5.0496. 306 Zie Cass.0225. 64 . indien de inspecteur of het college aanpassingswerken dan wel behoud mits betaling van meerwaarde vorderen.Cass. Zie o. P. 392. VANSANT.just. WERY. m. nr.fgov. Stad Namen.m. Hof Antwerpen 27 oktober 2008. die een inbreuk vormt op het morele recht van de auteur. 6. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”. Arr. p.Bij niet-nakoming verbintenis tot geven van onroerend goed: het vonnis kan gelden als titel voor levering van onroerend goed en kan worden neergelegd ter overschrijving: Cass. 30 januari 2003302. Beperkingen van het recht op uitvoering in natura: . 303 Bv. 1993-94. De herstelmaatregel in het Vlaamse Decreet Ruimtelijke Ordening.just.Cass. Uitvoering vorderen sluit niet uit dat men later toch voor ontbinding kiest303. Toepassingsgebied Dit geldt niet alleen voor contractuele verbintenissen maar ook voor verbintenissen uit andere bron (bv. bepaalt de rechtbank de gevorderde herstelmaatregel die ze passend acht”. en mogelijks schadevergoeding daarbovenop. 302 http://jure.nakoming is onwettig. 305 http://jure. RW 2011-2012.juridat. Arr. Mogelijke vormen van herstel in natura304 .ook bij inbreuken op de wetgeving inzake ruimtelijke ordening geldt in beginsel dat wie daardoor schade lijdt.93. 1219.a.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20030130-18 = Arr. 492. wanneer het oorspronkelijke werk niet kan worden hersteld (Cass. herstel in natura kan vorderen306. nu dit niet moeilijker te vervaardigen was en minder onderhoud vergt en. 31 januari 2008305. 249 v.w.fgov. bij onrechtmatige daad of ongegronde verrijking heeft herstel in natura in beginsel eveneens voorrang indien de schadelijder dat vordert).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110505-13.just.Herstel in natura van een verminking van een kunstwerk. 304 Zie verder voor een kritische bespreking P. beter tegen verminking bestand zou zijn. Er vloeit wel een mogelijke beperking voort uit art. nr.fgov. 21 april 1994. Cass. C. Sancties bij niet-nakoming: gedwongen uitvoering in natura De uitvoering in natura primeert in beginsel in ons recht. Kluwer 2006.e) Remedies bij wederkerige overeenkomsten in het algemeen: keuzerecht uitvoering / ontbinding Voor zover aan de vereisten voor beide remedies voor tekortkoming is voldaan (zie hieronder) heeft de schuldeiser de keuze tussen uitvoering en ontbinding. . kan bestaan in de verplichting een nieuw exemplaar van het kunstwerk te laten reproduceren. In casu werd de eis toegekend om het nieuw exemplaar in brons in plaats van steen te laten maken en tentoon te stellen. TBBR 2012. Een afwijkende regeling geldt onder meer bij consumentenkoop (zie hoger).juridat. 1994. 173 307 http://jure.

noot P.. dit werd als misbruik gekwalificeerd door de bodemrechter. een huurder weigerde en vordert nakoming plus schadevergoeding voor de hinder door de werken.fgov. . http://jure.juridat. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit': een verhuurder wenste een winkelgalerij te sluiten wegens een renovatieproject van de overheid en bood een vergoeding aan om de handelshuur te beëindigen.0624. In dat geval is er geen dwang mogelijk (Cass.bij in het gedrang brengen van continuïteit van de openbare dienst309. http://jure. . Cass.a. 23 oktober 2009. Het geldt ook bij een teruggaveplicht van een zaak en een schuldvordering die in nauw verband staat met die zaak (aanspraak op vergoeding van gemaakte kosten bv.just.fgov. Photolinea t.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-7. 686 = RW 1980-81.).er is geen opschortingsrecht wanneer de wanprestatie van de wederpartij veroorzaakt is door de excipiendus zelf. 393.04. Drie cassatie-arresten van 21 december 2009 beslissen dat de immuniteit terzijde kan worden gesteld indien er geen verhaalsmogelijkheden zijn voor de schuldeiser310. http://jure. 24 april 1998. C.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110106-4. TBBR 2012/8.F.n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-5.just. 173 noot DELPEREE. 1661 = Pas.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091023-1 = RW 2011-2012.juridat.07. RW 2000-2001.03. 6 januari 2011. hoger bij kort geding en beëindiging overeenkomst. 92. 1646.) 1° vereist volkomen of onvolkomen wederkerigheid Dat vinden we niet enkel bij contractuele verbintenissen.een arrest dat een nuance aanbrengt op de eerder.0407. 311 Cass.09. 23 oktober 2009312). 1195 noot S. 1794 BW: geen nakoming mogelijk.juridat. .0521.fgov. 1979-80 nr.just.just. en S. 26 juni 1980. vgl. 2° niet-nakoming van wederpartij die men niet zelf heeft veroorzaakt. Galeries Anspach. BAZIER 'Abus de droit. 7. C. enkel uitvoering bij equivalent = schadevergoeding). . Arr. http://jure. 65 .nakoming is rechtsmisbruik want een de wederpartij onevenredig bezwarende keuze308. I 1341 = RCJB 1983.c. 309 Cass.0129. striktere rechtspraak zoals Cass. maar het is niet omdat deze laatste niet alle verbintenissen stipt heeft uitgevoerd dat hij daardoor de exceptie zou verliezen (Cass. 17 december 1998. .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . .immuniteit van overheden en internationale organisaties: geldt maar voor zover niet strijdig met EVRM.de overeenkomst is een dienstenovereenkomst die door de opdrachtgever verbroken is (art. BRIJS "De absolute uitvoeringsimmuniteit thans ook doorbroken bij reële executie" . Opschortingsrechten en vergelijkbare remedies a) Verbintenisrechtelijk: opschortingsrecht (e.07.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-6. C. 310 Arresten nr.F. bloedproef). 3° mag nakoming niet definitief onmogelijk maken 308 Bv. C.fgov.F. 4 februari 2000311: de facto uitvoering opleggen van een beweerdelijk nietige overeenkomst kan. Arr.nakoming is strijdig met de persoonlijke vrijheid. http://jure.0328.juridat. 312 Cass.juridat.F. 4 februari 2000. In kort geding ? veel hangt af van de verwoording van de maatregel (zie Cass.just.nakoming is onmogelijk.F.

Cass.w. ook Cass.09. nr. 7° de exceptie blijft ook gelden na samenloop en na opschorting op grond van de WCO. tenzij wanneer de excipiendus er afstand van heeft gedaan of ze heeft verwerkt (bv. Arr.Opschorting wegens niet-nakoming door de wederpartij mag in beginsel ook door nutsbedrijven worden toegepast: Cass. 5° wanneer de wederpartij vervolgens toch nakomt op een tijdstip waarop de overeenkomst nog niet is ontbonden. 319 Cass. DE BAERE. Ibens. http://storme.zie o.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-1 = TBH 2010.juridat. na overgang van een kwalitatief recht319. 29 november 2007317). C. 313 RW 2006-07. “De exceptie van niet-uitvoering in een driepartijenverhouding”.behalve wanneer de wet dit uitsluit of beperkt314 of het contractueel geldig wordt uitgesloten. C. nr. ze moet wel in verhouding staan tot de wanprestatie van de andere partij (voor ontbinding is meer vereist. 27 april 2006. RW 2010-2011. Cass. 15 september 2011. 352 noot M. 1541-15.z. 246 = RW 2006-2007.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-3.0072. “Het conventioneel uitgebreid retentierecht en de tegenwerpbaarheid ervan aan de eigenaar van de in bewaring gegeven zaak”320 en recenter Cass. 631 = RW 2005-2006.0392. C.10. 712 = JLMB 2005.0303. 634 = RCJB 1974. 13 september 1973.). 1052.F.juridat. ABB. 14 mei 2010316: tekortkomingen van de huurder die niet grof genoeg zijn om de ontbinding van de huur te wettigen kunnen niettemin krachtens die bepaling beschouwd worden als een reden om de huurhernieuwing te weigeren (in casu bij handelshuur). 2699. . zie Cass. E. 2005.juridat. Cass.N.0346.fgov. 28 januari 2005. 249 = RW 2010-2011. 318 Onder meer Cass. 1039 = RABG 2006.just. http://jure.04.juridat. 29 februari 2008. 320 RW 2007-2008. na cessie318. 63.just. nl.08.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3 = RABG 2010.F.L. C.just. houdt ook het opschortingsrecht op voor de toekomst (d. ernstige wanprestatie) . http://jure. 4° moet evenredig blijven. 12 februari 2004313 .just. 665 n. enz. C. 1346 n. b) Zakelijke werking ? Dit is een vraag van “retentierecht”.fgov. dat de opschorting die reeds heeft plaatsgevonden niet geldt als een tekortkoming (zie bv. Cass. http://jure. 314 Bv. 2005.0035N.06.m. 828.Opschorting vereist niet dat aan de voorwaarden voor ontbinding is voldaan. in het bijzonder of men dit recht ook kan inroepen indien de wederpartij niet de eigenaar is van de zaak. http://jure. Vgl. 1974. 13 juni 2005 op de elektronische communicatie.0206. Arr. 998 = JT 1973. RW 1984-85.F 317 Cass. Arr.pdf 321 Cass. 6° de exceptie kan ook tegengeworpen worden aan de verkrijger van de aanspraak (bv. 4 december 2009. 476.N.be/071_270406_1541Retentierecht. 315 nr. Zie voor de verkrijging te goeder trouw a non domino van het retentierecht mijn annotatie onder Cass. 66 . STENGERS.08. De Weggheleire.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110915-3. 29 november 2007. 15 september 2011321. 316 C. Cass.fgov. 24 september 2009315. 25 maart 2005. J. door een omstandig stilzwijgen bij navraag door de cessionaris). 61 W. 27 september 1984. 36 = RW 1973-74. art. VTB-VAB t.

TALLON. Bij sommige bijzondere overeenkomsten zijn er bijzondere bepalingen die een opzegging of verbreking of beëindiging mogelijk maken bij bepaalde ernstige wanprestaties of gelijkaardige gevallen. In sommige overeenkomsten is het ontbindingsrecht verruimd. La résolution du contrat aux torts réciproques (Et. 2° Art. maar de rechtspraak oordeelt dat daarnaast steeds ook een beroep kan worden gedaan op het gemeen recht.art.stilzwijgend ontbindend beding 1° De ontbinding vereist een voldoende ernstige wanprestatie. Soms wordt ook een ontbinding aanvaard op grond van een gedraging die eigenlijk veeleer een grond voor nietigheid vormt. bv. nr. 2 mei 2002: “vermag te oordelen. RW 2011-2012. Hier lijkt geen verbod van samenloop te gelden. bv.art. Vb. Chambre commerciale. 10. Indien beide partijen een ernstige tekortkoming begaan. Zie onder meer: . evenwel pas nadat de consument de verkoper eerst de kans tot herstelling of vervanging heeft gegeven. Freyria: 1994). TGR 2010. impliciet Cassation (F. 322.m. Sancties bij niet-nakoming van wederkerige contractuele verbintenissen: ontbinding en uitdrukkelijk ontbindend beding a) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding . ontstaan door het schadegeval. de verzekerde of de begunstigde één van zijn verplichtingen. dat gelet op de wanprestatie van haar wederpartij. de cassatierechtspraak blijft dubbelzinnig betreffende de mogelijkheid van “buitengerechtelijke” ontbinding: * Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 8. zoals te dezen. en de tekortkoming van de tweede niet reeds gerechtvaardigd is door een opschortingsrecht wegens die van de eerste. Vgl. 48 § 1 WMPC). Dendermonde 18 juni 2009. . . niet is nagekomen met de bedoeling de verzekeraar te misleiden (art. de contractspartij geen fout heeft begaan door eenzijdig de 322 Kh. 413.17. 9 mei 1986. 31 LVO: opzegging na een schadegeval: naast de algemeen regel geldt er ook een bijzondere regel met verkorte uitwerking indien de verzekeringnemer. Van een voldoende ernstige wanprestatie: bij een architect belast met o. 67 . 233 (in casu aanvaard als een ernstige tekortkoming in de zin van art. 324 Cass. 323 Bv. TBH 1987.Concessiewet 1961. kan de overeenkomst ten laste van beide partijen ontbonden worden324. Ook in 1649 quinquies § 3 BW wordt bij consumentenkoop het ontbindingsrecht toegekend bij een niet-conformiteit die niet louter “gering” is. 31 § 1. 1184 BW vereist in beginsel dat de ontbinding in rechte wordt gevorderd 1° De tekst van de wet vereist een rechterlijke tussenkomst. de ernstige onderschatting van de kostprijs322. ten gunste van de consument in overeenkomsten op afstand (zie art.) 6 september 2011. p. n. 19 handelsagentuurwet). In het Franse recht D. 180410. precontractueel bedrog323. 19 Handelsagentuurwet. Hof Antwerpen 7 januari 2010.9666. de vaststelling van het budget van de bouwwerken. III LVO).

fgov. en . Voor enkele gevallen waarin het rechtsmisbruik niet werd aanvaard. 19 mei 2011327: verhuurder had de ontbinding wegens wanprestatie van de huurder gevorderd. http://jure. Meeste rechtspraak en rechtsleer interpreteert het vrij ruim. C. tijdstip van ingaan van de ontbinding . 285.just. 9 maart 2009328.09. 68 . en het is dus de inleiding van de eis die constitutief is326).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090216-5 = TBOG 2009. 16 februari 2009325 spreekt over de mogelijkheid voor een partij om op eigen gezag en eigen risico kennis te geven aan de wederpartij dat zij de overeenkomst als beëindigd beschouwt.uitdrukkelijk ontbindend beding . BAECK.juridat. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090309-9 = TBBR 2010.just. M. 352 n. 133 n. 331 Zie mijn bijdrage in TBBR 1991. Een voorbeeld.fgov. “(R)evolutie in ontbindingsland?” 326 Dit blijkt onder meer daaruit dat een ontbinding die voor de samenloop gevorderd wordt maar pas na de samenloop uitgesproken. http://jure. zelfs indien bedongen is dat de ontbinding "van rechtswege" plaatsvindt: Cass.i.F.09. J. b) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding . GERMAIN “Le contrôle de la gravité du manquement en présence d’une clause résolutoire expresse”.0416. 114. 325 C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110519-1.de wanprestatie van aard was een gerechtelijke ontbinding te rechtvaardigen. in de loop van de procedure zegt de verhuurder bovendien op wegens eigen gebruik: dit verhindert de ontbinding ten laste van de huurder niet (al zal qua omvang de ontbinding beperkt blijven tot de periode vanaf de datum waartegen was opgezegd – zie hieronder). J.08. STIJNS.just. C. in Cass. * Cass. 328 C. zie Cass. zoals hieronder besproken). 2° Betwist is of de rechterlijke beslissing constitutief is (de rechter ontbindt en de ontbinding gaat pas in door het vonnis. over het strafbeding in deze zaak (verlies betaalde voorschotten) was wel nog geen uitspraak gedaan. DUPONT "La résolution unilatérale : (encore) une occasion manquée pour la Cour de cassation" = RW 2011-2012. hoewel onduidelijk gemotiveerd. 8 februari 2010.juridat. c) Omvang van de ontbinding tgo. S. ope iudicis) of declaratief (de ontbinding gaat in door de inleiding van de eis mits de rechter de eis gegrond verklaart. .just.Omvang ontbinding: geheel of gedeeltelijk naargelang de overeenkomst ondeelbaar is of niet331.fgov. FONTAINE.08.0645.juridat. Nr. 245 = JT 2010. p. is de laatste opvatting de juiste. 327 Cass. 330 NjW 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4.0331. geen recht meer hebben op ontbinding met schadevergoeding. RCJB 1990. M. 8 februari 2010329 en Hof Brussel 15 september 2009330. zou de eisende partij die intussen zelf de verdere uitvoering van de overeenkomst onmogelijk heeft gemaakt.F. 329 Cass.”).F.N.de wederpartij in gebreke werd gesteld inzake de door haar begane wanprestatie indien een ingebrekestelling nog een nuttig gevolg kon hebben. Vgl. tegenwerpelijk is aan de samenloop. 19 mei 2011. Indien de ontbinding slechts zou ingaan door het vonnis.Is ook vatbaar voor rechtsmisbruik. m. De rechtmatigheid van deze eenzijdige beslissing vereist dat: .fgov.overeenkomst als beëindigd te beschouwen. 1843 n.juridat. Een kansovereenkomst is in beginsel ondeelbaar en wordt dus volledig getroffen door de ontbinding (zij het ook hier met restitutie. quod non. verwerping voorziening tegen Hof Brussel 18 februari 2009: het betrof een beperkte achterstal in de betaling van een schijf van de koopprijs van een appartement.Vaak ten onrechte als een ontbindende voorwaarde geformuleerd.0043. http://jure. (378) 398.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Maar bij een ondeelbare meerpartijenovereenkomst kan een partij niet ontbinden wegens wanprestatie van een andere zonder akkoord van de verdere partijen (zie Cass. 17 oktober 2008332). - De ontbinding laat ook bedingen die ertoe strekken ook na ontbinding te gelden intact (bv. beding inzake schadevergoeding ingeval van ontbinding). De rechtspraak blijft moeite hebben bij duurovereenkomsten en overeenkomsten met opeenvolgende prestaties *het ingaan van de ontbinding (bij gerechtelijke ontbinding in beginsel op de datum van dagvaarding) en **de omvang ervan te onderscheiden333 - zie bv. voor een niet voldoende onderscheidend arrest Cass. 5 juni 2009334 - in casu correct maar in te algemene bewoordingen. In Cass. 19 november 2009335 werd het ingaan van de ontbinding – nl. op datum van dagvaarding – wel onderscheiden van de gevolgen van de ontbinding: een arrest dat de ontbinding van de huur uitwerking gaf voor de periode vanaf de dagvaarding, hoewel de huurder die ontbinding vorderde het goed nog een tijd nadien bleef gebruiken, werd verbroken. Voor de omvang van de ontbinding gebruikt Cass. wel het betwistbare criterium van de mogelijkheid van restitutie in natura. Dat bepaalde prestaties niet kunnen worden teruggegeven in natura, betekent niet noodzakelijk dat de ontbinding niet eerder kan reiken – maar het is wel een element dat een rol kan spelen om de ontbinding te beperken tot de periode na die prestaties. Door die nuancering kan de contradictie in de cassatierechtspraak opgelost worden336. d) Verbintenisrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) 1° vanaf het ingaan van de ontbinding is elke partij bevrijd van de ontbonden verbintenissen (voor zover nog niet uitgevoerd, anders bestaan ze al niet meer). Men kan niet tegelijk bevrijding willen van de eigen verbintenis en uitvoering bij equivalent van de tegenprestatie (zie in dit verband Cass. 15 mei 2009337). 2° restitutie van de in uitvoering van ontbonden verbintenissen gedane prestaties, in natura dan wel bij equivalent. Dezelfde restitutieplicht geldt ook bij het ingaan van een ontbindende voorwaarde338. Ook de partij die de ontbinding verkrijgt moet restitueren339.
Leerboek Verbintenissenrecht, I, nr. 290. 332 nr. C.06.672.N 333 Duidelijk het onderscheid maken doet bv. wel B. VAN DEN BERGH, RW 2011-2012, (648) nr. 6. 334 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090605-1 335 Cass. 19 nocvember 2009, C.08.0459.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091119-2, TBH 2010, 494. 336 Zo stelt Cass. 23 juni 2006, Brasserie du Grand Enclos, C.05.0215.F, RW 2009-10, dat de ontbinding van een huurovereenkomst de periode treft vanaf de inleiding van de eis tot ontbinding, tenzij er nadien prestaties werden verricht “die niet voor teruggave in aanmerking kwamen”, terwijl andere arresten precies verwerpen dat de teruggeefbaarheid een criterium kan zijn om de ontbinding in te perken. 337 C.08.0531.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. 338 Cass. 24 januari 2011, C.09.0446.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. De verkoop van aandelen werd ontbonden door de faillietverklaring van de vennootschap waarin de aandelen verkocht werden (die als ontbindende voorwaarde was bedongen); het arrest lijkt in te houden dat alsdan de restitutie in natura niet meer mogelijk is en dus moet geschieden in waarde aan de waarde die de aandelen hadden ten tijde van de verkoop. 339 Cass. 8 februari 2010, C.09.0244.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-

69

Dit geldt ook bij een levenslange huur tegen een éénmalige huurprijs (die een kanscontract vormt): Cass. 8 februari 2010340. M.i. is de restitutieplicht contractueel: de overeenkomst wordt immers niet nietig verklaard, maar de verbintenissen uit die overeenkomst worden ontbonden341. Ook de schadevergoeding bovenop ontbinding is evident een contractuele en geen buitencontractuele aanspraak. 3° voor zover dit niet alle schade van de ontbindende partij dekt, bijkomende schadevergoeding. Het gaat om de vergelijking met de situatie die er zou geweest zijn bij correcte nakoming van de overeenkomst (positief contractsbelang342). De schade moet wel begroot worden op het tijdstip van de tekortkoming: Cass. 26 januari 2007, 2 arresten343. Maar de aansprakelijke partij heeft wel recht op restitutie van de prestaties die zij geleverd heeft, gecompenseerd met hetgeen zij zelf moet restitueren plus de eventuele schadevergoeding (Cass. 8 februari 2010344). e) Zakenrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) Wanneer een verbintenis tot eigendomsoverdracht door de ontbinding wordt getroffen, is ook de overdracht retroactief ongedaan gemaakt. Daarbij is de vorige eigenaar aan wie het goed (opnieuw) toekomt geen rechtsopvolger van de voormalige verkrijger, en dus in beginsel ook niet gehouden tot de verbintenissen die deze laatste m.b.t het goed is aangegaan, ook al zouden die kwalitatief zijn 345. 9. Geldschulden en rente; beperking schadevergoeding wegens stilzitten (vnl. interest) Schadevergoeding bij geldschulden s.s. (sommenschulden) bestaat uit verwijlinterest (moratoire interest). Toepassingsgebied: - aanspraak op herstel schade is géén geldschuld vooraleer de omvang van de schade is vastgesteld.

20100208-3 = RW 2011-2012, 646 n. B. VAN DEN BERGH. 340 vorige noot 341 Zo ook J. DE CONINCK, De voorwaarde in het contractenrecht, p. 292 nr. 239. 342 Voor het beginsel: Cass. 13 oktober 2011, nr. C.10.0642.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111013-15.. 343 nr. C.06.0232.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070126-4 en C.05.0374.N, RW 2009-2010, 1468. In dezelfde zin inzake buitencontractuele aansprakelijkheid Cass. 14 december 1993, RW 1995-96, 337; Cass. 2 februari 1996, Arr. Cass. 1996, 147. 344 C.09.0244.F, tweede middel, hoger aangehaald. 345 Zie bv. Cass. 6 december 2007, RW 2008-2009 n. J. DE CONINCK "Retroactieve toebedeling van het eigendomsrecht en gehoudenheid tot verbintenissen in verband met de eigendom" = TBBR 2009, 359 n. J. BAECK; het betrof de verbintenis van de eigenaar-verhuurder die zijn akkoord heeft gegeven met een aansluiting op het drinkwaternet en daardoor volgens art. 3 van de Brusselse ordonnantie tot regeling van de drinkwatervoorziening hoofdelijk en ondeelbaar verbonden is met de abonnee.

70

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Hetzelfde geldt voor de aanspraak op een verzekeringsvergoeding (bij aansprakelijkheidsverzekering en bij schadeverzekering andere dan sommenverzekering) (Cass. 11 juni 2009346). Dient er geen evaluatie te gebeuren door de rechter omdat de berekeningswijze op voorhand vastligt, is het echter wel een geldschuld en geen waardeschuld. Het regime van de “waardeschulden” wordt onder 10. besproken. Ook bij een aanspraak wegens onverschuldigde betaling is er bij goede trouw van de ontvanger geen vergoedende rente verschuldigd vanaf de datum van de oorspronkelijke betaling, maar slechts rente verschuldigd vanaf de ingebrekestelling (art. 1378 BW). Dat geldt ook voor een verplichting tot restitutie van een betaalde geldsom na nietigverklaring van een overeenkomst (Cass. 5 januari 2012347). a) Begindatum In beginsel vanaf de ingebrekestelling. Dit geldt ook voor sommenschulden die uit de wet voortvloeien (bv. Cass. 8 mei 2009348: verplichting van de staat om gemeentebelastingen door te storten aan de gemeenten). De ingebrekestelling kan reeds geschieden vooraleer de schuld opeisbaar is (ingebrekestelling ad futurum), zie hoger. De rente kan evenwel maar lopen vanaf het tijdstip van opeisbaarheid. b) Rentevoet * Behoudens geldige contractuele bedingen geldt de "wettelijke rentevoet", zoals bepaald door de Wet van 5 mei 1865. Deze bepaling werd gewijzigd door de programmawetten van 27 december 2006 en 8 juni 2008: - in fiscale en sociale-zekerheidsschulden rechtstreeks door de wet bepaald: 7 % - in andere zaken jaarlijks in januari aangepast aan de gemiddelde Euribor-rentevoet van december, verhoogd met 2% en afgerond naar het hoger gelegen kwart, en gepubliceerd in het B.S. Voor aanspraken op betaling van de prijs van goederen of diensten door ondernemingen en overheden gelden de bijzondere bepalingen van de wetgeving inzake bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties (Wet 2 augustus 2002 bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, te wijzigen ingevolge de nieuwe Richtlijn Betalingsachterstand) - vnl. van belang voor verwijlrente: dies pro homine bij verstrijken van wettelijk bepaalde termijn van achterstand; hogere wettelijke rentevoet (herfinancieringsrentevoet van de ECBB_ + 8 %); invorderingskosten (in de nieuwe RL met een minimum van 40 Euro); eigendomsvoorbehoud tot levering mogelijk; - geldt enkel voor de vergoeding voor de levering van goederen of diensten, niet voor andere geldschulden. Bv. niet van toepassing op de uitwinningsvergoeding van een handelsagent: Cass. 29 oktober 2009349.
346 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090611-2 = TBH 2009, 884 347 Cass. 5 januari 2012, C.10.0712.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120105-3. 348 nr. F.08.0012.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090508-3

71

. id. http://jure. 349 C.W. ook voor de periode na het vonnis (Cass. Antwerpen 8 maart 2007355). de schuldeiser heeft geen aanspraak op een hogere vergoeding bij bv.stilzitten t.langdurig stilzitten: Hof Luik 8 oktober 2007353.fgov. Kapitalisatie is uitgesloten bij interest wegens terugbetaling van belastingen e. 320 353 TBH 2008. muntontwaarding. 3 = RW 2010-2011. bv. 1154 B. 18 juni 2010360) maar niet bij interest op een schadevergoeding uit onrechtmatige daad361. c) Bijkomende schade Behoudens andersluidende overeenkomst wort de schade door laattijdige betaling forfaitair vergoed door de verwijlrente. 1393 n.N.g. Ook interest na ontbinding is een contractuele interest. . 23 april 2007350). 800. na deskundig verslag (Hof Gent 16 januari 2009356).* Voor de vraag of een hogere interest kan worden bedongen. . e) Kapitalisatie (“anatocisme”) Basisregel = art. Contractuele interest blijft contractueel. 352 JT 2008. 1303. 418 WIB 1992 (Volgens Cass. Justel nr.juridat. Adv. en een procedure die door stilzitten 25 jaar aansleept voor 2 aanleggen: helft van de interest verwerkt358. 86. 358 Hof Brussel 4 januari 2011. ten onrechte als procesrechtelijk misbruik gekwalificeerd).na provisioneel vonnis lang stilzitten (kh. schorsen interest gemotiveerd met schadebeperkibgsplicht357. M. 2008/AR/1030. solidaire medeschuldenaar (in casu studentenkamers). 351 Kh. 72 .07. Volledige afwijzing vordering bij 11 jaar stilzitten na dagvaarding: Cass.a. RW 2011-2012. Elsene 18 maart 2008352. 359 nr. 18 juni 2010. DELANOTE met andersluidende concl. Brussel 20 juni 2008. 357 Hpf Antwerpen 9 december 2009. RW 2010-2011.vordering tot inkorting ingesteld meer dan 4 jaar na overlijden. .be 2007 nr. conform art.d. zie onder strafbedingen. 706. 1800 354 Justel F-20080226-8 355 RW 2007-08. d) Inperking bij stilzitten * Inperking interest is vrij frequent in rechtspraak. Anderzijds Hof Brussel 28 november 2003: 5 jaar stilzitten is nog geen afstand van onbetaalde facturen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091029-10 350 ipr. RW 2011-12. behalve in geval van bedrog351. 808 = JLMB 2008.i.18 jaar stilzitten in een procedure (in casu een waardeschuld). * Kwalificatie van de interest: “gerechtelijke interest” bestaat eigenlijk niet. F-20110104-2. C.N 360 Cass.08.just.0214.0448. 1293 356 Hof Gent 16 januari 2009.v. specifiek voor kredietinstelling: Hof Luik 26 februari 2008354. . 17 oktober 2008359 (m. TGR 2009. Vred.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012

Kapitalisatie vereist een ingebrekestelling; een conclusie kan ook gelden als ingebrekestelling, mits daarin de aandacht wordt gevestigd op de kapitalisatie362. In sommige gevallen werd de kapitalisatie verworpen omdat de aanmaning niet duidelijk genoeg was (maar enkel in vage termen van kapitalisatie sprak363). 10. Schadevergoeding wegens niet-nakoming a) Rol van de schadevergoeding. 1° Op de eerste plaats kan de verplichting tot schadevergoeding in de plaats komen van de primaire verbintenis tot nakoming of herstel. Het gaat hier dan om een uitvoering bij equivalent (in tegenwaarde). Een variante daarvan is de schadevergoeding wegens minwaarde bij verborgen gebreken krachtens art. 1644 BW (die volgens die bepaling door een deskundige wordt bepaald, wat evenwel conform de algemene regel inzake deskundig onderzoek enkel een advies aan de rechter inhoudt364). Deze regel is niet beperkt tot contractuele verbintenissen. Zo heeft elke schuldenaar van een zaak de verplichting de tegenwaarde ervan te betalen indien hij toerekenbaar tekortkomt aan de verplichting de zaak te leveren; in Cass. 15 februari 2011 werd dit toegepast op de niet-voorbrenging van verbeurdverklaarde goederen365. Ook bij onverschuldigde betaling is er een verplichting tot betaling van de tegenwaarde van de prestatie indien deze niet in natura kan worden teruggegeven. Omgekeerd kan bij een vergoedingsplicht uit onrechtmatige daad het herstel in natura gevorderd worden eerder dan een vergoeding in geld (zie hoger). 2° Ten tweede kan vergoeding gevorderd worden voor de schade die bijkomend door de toerekenbare niet-nakoming van een verbintenis is veroorzaakt, naast de primaire prestatie of het equivalent daarvan in waarde. 3° Een contractspartij die noch uitvoering vordert (en zelf nakomt) noch ontbinding eist heeft daarentegen géén rechtsgrond voor een eis tot schadevergoeding366.

HENKES. 361 Cass. 30 april 2012, nr. S.10.0051.F, faill. Pompes Funèbres M., http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120430-1. 362 Cass. 7 oktober 2011, nr. C.10.0227.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. 363 Kh. Brussel 20 juni 2008, RW 2011-12, 706. 364 Zie voor het laatste Cass. 20 april 2012, Barchon Metal Vannerum t. Sofintra, nr. C.11.0608.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-5. Het zou anders zijn indien partijen aan de expert de bevoegdheid geven een beslissing te nemen als derde-beslisser. 365 Cass. 15 februari 2011, nr. P.09.1566.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-4. De verbeurdverklaring zelf heeft in beginsel een “zakelijk” karakter, maar de verplichting om de goederen voor te brengen rust enkel op de veroordeelde. Het is dus ook enkel die schuldenaar die gehouden akn zijn tot vergoeding van de verbeurdverklaarde goederen in waarde. 366 Cass. 15 mei 2009, RW 2009-2010, 1432 n. K. VANHOVE = http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. Zo ook Hof Antwerpen 28 juni 2004:, NjW 2005, 1056

73

b) Schade en causaliteit bij gevolgschade 1° Algemeen Zie de bespreking bij onrechtmatige daad mut.mut. De bespreking bij onrechtmatige daad handelt wel over het ontstaan van een verbintenis tot herstel wegens niet-naleving van een zorgvuldigheidsplicht of andere plicht ook als die nog geen verbintenis inhoudt, terwijl het hier op de eerste plaats gaat om de schade veroorzaakt door de niet-nakoming van een reeds geldende verbintenis, doch ook kan gaan om de de schade veroorzaakt door de overtreding van een nevenplicht die geen zelfstandige verbintenis zou zijn. 2° Beperking contractuele aansprakelijkheid tot voorzienbare schade (art. 1150 BW) Bv. Cass. 4 februari 2010367: de voorzienbaarheid betreft enkel de oorzaak van de schade, niet de omvang ervan. 3° Miskenning nevenplichten bij verlening wilsrechten Wanneer er een voorkeurrecht in geval van verkoop wordt verleend, dan houdt dit in dat men de gerechtigde tijdig en voldoende informeert over de voorgenomen verkoop; omgekeerd moet de gerechtigde wel aantonen dat hij het recht zou hebben uitgeoefend indien die verplichtingen waren nagekomen – vb. In Hof Luik 1 februari 2011368. c) Schadebeperkingsplicht schadelijder De schadebeperkingsplicht geldt ook bij contractuele aansprakelijkheid, bv. Cass. 17 mei 2001369: “niettemin gebiedt in een geest van loyaliteit de redelijke maatregelen te treffen die zijn schade kunnen matigen of binnen zekere grenzen houden”). d) Straf- en schadebedingen 1° Toepasselijke regels in het algemeen * Voor de wet van 1998 had de rechtspraak 2 toetsingsniveaus ingebouwd: a) enerzijds nietigverklaring van het beding indien het a priori punitief is, d.w.z. groter dan de bij contractsluiting potentiële schade (sedert Cass. 17 april 1970370); Cass. 29 februari 1996371 voegde eraan toe dat de werkelijke schade een element mag vormen in de beoordeling van wat bij de contractsluiting potentiële schade was. b) anderzijds beperking indien post factum onevenredig met werkelijke schade (Cass. 18 februari 1988372);

367 Cass. 4 februari 2010, C.09.0246, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100204-8, Jaarverslag cassatie 2010, 17. 368 Hof Luik 1 februari 2011, JLMB 2012, 1416. 369 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20010517-8 370 Cass. 17 april 1979, Arr. 1970, 764, “biljartarrest”. 371 Cass. 29 februari 1996, Arr. 1996, 208. 372 Cass. 18 februari 1988, RW 1988-89, 1226.

74

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Bij Wet van 23 november 1998 werd in art. 1231 § 1 een matigingsbevoegdheid voor de rechter ingevoerd “wanneer de som kennelijk het bedrag te boven gaat dat de partijen konden vaststellen om de schade wegens de niet-uitvoering van de overeenkomst te vergoeden”. Welk gevolg heeft dat voor de 2 daarvoor bestaande toetsingsniveaus ? a) Cass. 6 december 2002373: een schadebeding groter dan de potentiële schade kan op die grond niet nietig verklaard worden, enkel verminderd. Dat is anders in consumentenovereenkomsten, waar art. 74, 24° (iuncto 75) WMPC de nietigverklaring voorschrijft. Daarbuiten kan nietigverklaring in plaats van vermindering wel nog voor “zuivere” strafbedingen (louter punitieve functie, niet gemengd vergoedend-punitief). b) Ook de inperking wegens rechtsmisbruik blijft nog mogelijk. Zie bv. Hof Brussel 10 november 2005374. Bij toepassing van art. 1231 BW moet de rechter het beding matigen tot het bedrag van de bij contractsluiting voorzienbare potentiële schade, voor zover die niet minder bedraagt dan de werkelijke schade (Cass. 22 oktober 2004)375. * De matigingsbevoegdheid van art. 1231 BW is van dwingend recht, en kan dus niet bij overeenkomst worden uitgesloten; deze uitsluiting wordt voor ongeschreven gehouden maar maakt het schadebeding zelf nog niet nietig (Cass. 5 maart 2007)376. * Schadebedingen bij leasing: Cass. 8 november 2001. In casu werd aanvaard dat de bewoordingen toerekening van de realisatiewaarde van het goed op het schadebeding uitsloten en zulks geldig was. 2° Toepassingsgebied - getroffen bedingen - opzeggingsbedingen Zgn. opzeg- of verbrekingsbedingen die een partij een “recht” geven om de overeenkomst te berekenen tegen betaling van een vergoeding zouden geen strafbedingen zijn en dus niet aan de toetsing van strafbedingen onderworpen zijn: Cass. 22 oktober 1999377, Cass. 30 maart 2001378, Cass. 6 september 2002379; dit lijkt m.i. erg op “ceci n’est pas une pipe”... tenzij er een daadwerkelijke en geen illusoire optie is voor de opdrachtgever. * Kwalificatie van het beding Hof Brussel 15 september 2009380 oordeelde dat een wederbeleggingsvergoeding bij vervroegde terugbetaling van een krediet geen strafbeding is. Maar Hof Brussel 18 juni
373 Cass. 6 november 2002, RABG 2003, 645 n. J. BAECK. 374 RW 2006-07, 790 n. I. SAMOY & K. VANDERSCHOT 375 Cass. 22 oktober 2004, RW 2005-2006, 460 n. D. MERTENS. 376 Cass. 5 maart 2007, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20070305-4 = RW 2010-2011, 321. 377 Pas. 1999, 1373. 378 Arr. 2011, 566. Het ging in casu nochtans om een toepassing van art. 1794 B.W. wat wil zeggen dat de opdrachtgever dat opzeggingsrecht sowieso had, ook zonder dat het bedongen was en zonder dat hij er een prijs voor moest betalen (andere dan vergoeding van de werkelijke schade). 379 Pas. 2002, 1546. 380 NjW 2010, 285.

75

80. . zijn in een vastgoedmakelaarsovereenkomst met een consument nietig volgens art. http://jure. Cassatie oordeelde “Il appartient au juge du fond d’apprécier si la somme dont cet acte stipule le paiement constitue la réparation d’un dommage ou est la contrepartie d’une faculté de résiliation unilatérale. JT 2007.F. DCCR 2008. KN VAN RAEMDONCK. 3° Bijzondere wetsbepalingen Bij sommige overeenkomsten heeft de wet schadebedingen ook nog specifiek beperkt. die Keure. . RABG 2004.2009.juridat. 1017. STEENNOT 383 NjW 2010. Hasselt 28 mei 2001. Hof Gent 7 januari 2008. 77. Brugge. NAEYAERT en E.0117. is het beding nietig naar analogie van Cass. ‘Contractuele bedingen over opzegging. Men kan dat niet omzeilen door een 381 Cass. verlenging en vernieuwing: een analyse naar gemeen recht’.10. maar besliste tevens dat het in een consumentenovereenkomst wel te toetsen is aan de regels inzake onrechtmatige bedingen ("kennelijk onevenwicht"). DEL CORRAL en V. Verbintenissennrecht I (2005). 74. C. 358.STEENNOT 384 RW 2008-09. 28 april 2011.In ieder geval geldt het verbod van rechtsmisbruik ook voor deze bedingen382. 1231 BW en de bijzondere bepalingen van art. Hof Brussel 1 december 2009383 beschouwde een opzegbeding evenmin als een schadebeding.just. 74. TBBR 2002. RW 1996-97. 456.5 % op het verschuldigd gebleven kapitaal per jaar. 382 Hof Brussel 18 januari 2007.bij de lening mag de verwijlrente bovenop de basisrente nooit meer bedragen dan 0.: . NjW 2005. 17 april 1970385. Hof Brussel 12 december 1995.en in consumentenovereenkomsten ook de algemene toetsingsnorm van art. Gent. J. waartegen de voorziening werd verworpen door Cass. 75 § 1 iuncto art. maar het gemeen recht is wel van toepassing: . 631 noot R. 243. J. 985 n. 435 76 . nr. 29 oktober 2004.Normaal moet ook het speculatieverbod gelden net zoals voor strafbedingen: indien de schuldeiser een groter voordeel haalt bij de verbreking dan bij nakoming van de overeenkomst.alsook art.” Bedingen die verwarring scheppen tussen beide soorten. “Over strafbedingen en straffe opzegbedingen”. Rb.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20110428-6 = JLMB 2011. .). 28 WMPC. 27 WMPC (dat volgens de letter ervan echter enkel geldt voor het behoud van reeds betaalde sommen en niet voor nog te betalen vergoedingen).fgov. BAECK. 28 april 2011381. 1770 385 Zo STIJNS. 17 en 24 WMPC zijn niet van toepassing. * Controle op rechtsmisbruik Art. 4 van het KB van 12 januari 2007. bv. 183. in P. n. R. oordeelde dat een forfaitaire vergoeding wegens het niet-opnemen van een toegestaan krediet wel een strafbeding vormt. TERRYN (eds. 2009. 2. maar wel beperkt door het verbod van rechtsmisbruik (in casu echter niet bewezen). Rb. Beëindiging van overeenkomsten met handelstussenpersonen. Hof Antwerpen 27 november 2006384: geen strafbeding. SAGAERT.

198 389 Cass. 387 Cass.juridat.fgov. nr. 4° Reciprociteitsvereiste bij consumentenovereenkomsten Art. 4° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars. waarin zowel de wederkerigheid als de gelijkwaardigheid van de sanctie nader omschreven worden.just. Bovendien kan in vele gevallen een derde andermans schuld betalen (art.10. Schuldvergelijking a) Wettelijke schuldvergelijking Voor een uitvoerige bespreking.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120907-1 388 Hof Bergen 16 maart 2010.F.pdf. R. “De verbintenis uit borgtocht gaat teniet door dezelfde oorzaken als de overige verbintenissen“). Reciprociteit veronderstelt niet dat de bedinger ook tot het schadebeding moet gehouden zijn voor alle wanprestaties van dezelfde graad. 1236 B. 181 n. Dit arrest doet meer vragen rijzen dan het beantwoordt. HOUBEN.just.juridat. C. 9 maart 2012386.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 “korting” toe te kennen bij tijdige betaling: de maximale verhoging dient in vergelijking met de werkelijk overeengekomen interest te worden bepaald – Cass.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- de syllabus Insolventierecht: 20120309-5. * Algemeen: wederkerigheidsvereiste Volgens een arrest van het Hof van cassatie van 17 december 2010 kan een schuldeiser zijn eigen schuldvordering op een wederpartij niet verrekenen met een schuldvordering die die wederpartij op een derde heeft389 (behoudens met instemming van de schuldeiser. 74.W. 2034 B.0630. 7 september 2012.W.zo Hof Bergen 16 maart 2010388. 3. mits die derde in naam en tot kwijting van de schuldenaar handelt of mits hij. In overeenkomsten onder de WMPC zijn schadebedingen volgens art. . 15° WHPC) eis reciprociteit bij schadebedingen.C.17° nietig indien ze niet wederkerig zijn (boomerangbepaling) en een gelijkwaardige (niet noodzakelijk identieke) schadevergoeding inhouden.just.N. zie http://storme. 17° WMPC (voorheen 32.11.: “De verbintenis kan zelfs voldaan worden door een derde die daarbij geen belang heeft.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101217-3 = RW 2011-2012. “De wederkerigheidsvoorwaarde voor schuldvergelijking”. Buiten de WMPC om kan de rechter evenwel niet op grond van de billijkheid hetzelfde beslissen387. http://jure. RRD 2010. 74. 17 december 2010.fgov. nr. 75 % van de overeengekomen commissie.in het KB Vastgoedmakelaardij van 12 januari 2007 tot max.fgov.1046. zie Art. men kan dus wel een verschil maken in het foutcriterium . in welk geval het een conventionele schuldvergelijking is). C. http://jure.be/SyllabusInsolventierecht.N = http://jure. 386 Cass 9 maart 2012. 11.10.0330. Voor een meer specifieke regeling. 77 . zo is het duidelijk dat men wel een eigen schuldvordering kan verrekenen met andermans schuld waarvoor men als borg gehouden is (dit volgt uit art.

813 = NjW 2006.0443. . nr. op voorhand bedongen schuldvergelijking – art. is toch vereist dat een van de partijen er zich op beroept.0487F.J.fgov.0029. 944 n. vaststaand en opeisbaar waren).09. C. 4 februari 2011. Achtergrond: schuldvorderingen hebben slechts statuut zoals ze 390 Cass.gevolgen m. Antwerpen. COUSSEMENT = TBH 2006.fgov. 1 juni 2006. zie twee principiële cassatie-arresten van 24 juni 2010391). 633 v. NJW 2004. VAN GERVEN.i. 896 = JT 2006. 810 n. 7 april 2006..N. C. Cass. * Schuldvergelijking na samenloop: . 1 juni 2006393. SAGAERT "Schuldvergelijking en gerechtelijk akkoord: continuïteit schept connexiteit". rolnr. d. nr. van nettingovereenkomsten. 78 . 24 juni 2010.fgov. Bespreking van beide arresten door T.d. C. Cavenaille en Bodeus q. 4 februari 2011392).09.gronden voor die beslissing zijn een miskleun . D.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012. BASF t. United Real Estate t. verwerping voorziening tegen Hof Bergen 28 juni 2004. 948 = TRV 2008. RW 2006-2007. 16. Durobor en Cass.05.wel kan de schuldeiser van een boedelvordering/boedelschuld verrekenen met een schuld in de boedel390. en zou dat dus ook moeten kunnen door middel van schuldvergelijking. beperkt. alleen minder rechtszekerheid.in beginsel niet meer mogelijk indien niet reeds aan de vereisten is voldaan op het tijdstip van de samenloop . Faill.. http://jure. b) Conventionele schuldvergelijking Effectiviteit na samenloop e. 24 juni 2010. 393 Cass.0085. H. DIRIX. 1998.just. 2006. 488 n. 1561 n.verdergaande uitzondering in de oude procedure gerechtelijk akkoord. ENGEBAT. Eerder reeds o. C. P. C. want het arrest m. Durobor. 391 n. VAN DEN HAUTE. niet in de rechten van de schuldeiser gesteld wordt“). Want eigenlijk geldt hetzelfde al zonder die bepaling. 14 en 15 WFZ. * Hoewel men traditioneel stelt dat schuldvergelijking van rechtswege intreedt. HURNER.juridat. HOUBEN "Schuldvergelijking: opeisbaarheid.handelende in zijn eigen naam. Jammer genoeg besliste het parlement om het GwH te volgen en de WFZ in 2011 aan te passen . JLMB 2006. R.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-2 en cass. GW Hof 167/2008 van 27 november 2008: uitbreiding van de WFZ naar natuurlijke personen niet-handelaars is ongrondwettig want onvoldoende gemotiveerd.05. 1451. . 391 Cass. E. Kluwer. E. Euroftal = RW 2006-2007.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-7. t.q. "Posities van schuldeisers en hun zekerheidsrechten».09. beiden in een fiscale zaak maar principieel verwoord.N.i. nr.0365. 276. 565 n. mits beiden ontstaan voor de samenloop (voor dat laatste.N. 392 Cass. nr.10. curatoren faill. 7 april 2006. JLMB 2004.N. in Faillissement en gerechtelijk akkoord: het nieuwe recht. F. adde Cass.juridat. “L’hypothèse de la compensation après concordat et en cas de concours successifs”.wel mogelijk bij samenhang tussen de schulden. V.just. daarbij rijst onder meer de vraag of een volstortingsplicht samenhangt met schulden aan de vennootschap. http://jure.. zie Cass. HOUBEN. 645 = Pas. 25 september 2006. 1101 = TBH 2005. nr. JT 2006.m. R.F. http://jure. ten onrechte én slag in ’t water: . samenloop en volstorting" = JT 2007.just.juridat.0424.i. In ons recht heeft zo’n beroep wel terugwerkende kracht tot op het tijdstip waarop aan de vereisten voor wettelijke schuldvergelijking was voldaan (beide schulden wederkerig. verbreking Hof Gent 26 april 2004. West-Konstrukt. 546 = JLMB 2007.

wanneer er naast of in plaats van de pauliana een aanspraak tot schadevergoeding tegen de wederpartij wordt ingesteld. In arrest 150/2012 besliste het GwH dat de verjaring van de aansprakelijkheid van een notaris dezelfde moet zijn bij een onderhandse en een authentieke akte. en dat zo men in het 394 Cass. JLMB 2012. ook een aanspraak op nakoming in natura van een voorkeurrecht blijft een obligatoire aanspraak en geen zakelijke aanspraak395. het vertrekpunt van de termijn van 10 jaar voor de pauliana kan gedefinieerd worden zoals bij nietigverklaring: wanneer het gebrek diende te worden ontdekt. minnelijk kantonnement. 2 BW) (5/20 jaar). 12.fgov. a) Vertrekpunt en termijnen 1° Termijn en vertrekpunt voor verjaring van obligatoire aanspraken algemeen en van bevoegdheden tot nietigverklaring . maar zelfde ratio. . Verjaring De verjaring is een materieelrechtelijke en geen procesrechtelijke vraag. Voorwerp van de verjaring is de aanspraak. 14 april 2010. Dat laatste ligt in lijn van Cass.just. 1436. Eerder Hof Luik 30 maart 2009.maar een aanspraak op schadevergoeding wegens incidenteel bedrog verjaart als buitencontractuele aanspraak (zie hieronder).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110120-3 = JLMB 2011. zie hieronder) (2262bis.F. 2 BW). NjW 2011. 12. 396 Cass. 79 . Maar volgens cassatie geldt ook voor de pauliana de termijn van (2262bis. na 10 jaar en niet na 5 jaar. . 2 oktober 2009. 1156. 2 februari 2007.i.Het is anderzijds niet evident dat die termijn (5/20) ook geldt voor aanspraken op rechtstreekse rechtsbescherming van subjectieve rechten. iz.q.0306. ..just. Hof Antwerpen 27 oktober 2010. wanneer een benadeelde de verjaring stuit door burgerlijke partijstelling. 1141.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091002-5 = RW 2011-2012. RW 2012-2013.08.0118.nietigverklaring van rechtshandelingen (art.juridat. 1304 BW): 10 jaar. http://jure. werkt dat sowieso erga omnes. Weliswaar een andere casus. 544 BW397. bij bedrog wanneer het effectief werd ontdekt. geldt die stuiting ook voor bij afzodnelrijkee eis geldend gemaakte aanspraak van de gesubrogeerde (die immers dezelfde aanspraak is als de subrogant)394. Bv. Datafer. 1713. 397 Cass.09. verjaart die wel na 5 jaar.juridat. C. Zo verjaart de pauliana als een aanvechting m. http://jure. 20 januari 2011.fgov.aanspraken tot schadevergoeding of herstel uit onrechtmatige daad: 5 jaar (c.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gelden in de rechtsverhouding tussen partijen – als partijen bedongen hebben dat ze een ondeelbaar geheel vormen (bv. 395 Hof Luik 17 oktober 2011. C. I 1 BW). Het onderscheid in verjaringsregels tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid blijft vanuit het grondwettelijk gelijkheidsgebod problematisch. rekening-courant). 20. ook voor precontractuele aansprakelijkheid inbegrepen wegens incidenteel bedrog396. inbegrepen de aansprakelijkheid wegens nabuurhinder – al wordt die gegrond op art.schuldvorderingen andere dan buitencontractuele aansprakelijkheid: 10 jaar (2262bis. JLMB 2011. ook voor objectieve aansprakelijkheden.F. 304 noot JdC. I. I.

Kennis van de schade vereist geen kennis van de omvang van de schade399. 403 Hof Antwerpen 8 april 2010.just. . voorziening in cassatie verworpen bij arrest Cass.juridat. http://jure.d. .fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20101209-11 = i 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120426-3. 9 december 2010.0143.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-5. kunnen de aanspraken uit dit voorbehoud uitgeoefend worden gedurende 20 jaar vanaf die uitspraak (en niet vanaf de eerdere veroordeling)405. de interest op de principale veroordeling blijft wel verjaren na 5 jaar bij toepassing van art. 113 tot 116 Wet 22 mei 2003): gemeen recht.bij aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht loopt verjaring pas wanneer het foutieve vonnis is ingetrokken (Cass. RW 2011-2012.0073. “Gerechtelijke moratoire interest verjaart na vijf jaar” 404 Cass.const-court. 3° Actio iudicati . T. 209. 80 . 3 februari 2010.09. http://jure. . nr.1771. . http://jure. ook de aansprakelijkheid van een arts niet anders kan verjaren naargelang die contractueel of buitencontractueel is.N.juridat.juridat.just.just. http://www. zo blijkt uit een arrest van 26 april 2012: de overschrijving in de hypotheekregisters van een akte die een schuldeiser zou benadelen is niet voldoende om de termijn van 5 jaar te doen lopen400. 5 jaar vanaf de kennis van de schade (of verzwaring ervan) en identiteit aansprakelijke. Keirens.10. 462 n.N.juridat. 31 mei 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-4 = RW 2008-09. 25 maart 2010. ook indien de aanspraak waarop de veroordeling gegrond is na een kortere termijn verjaart402.0539.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100203-2. 20 jaar vanaf feit. P.07. 31 mei 2012.fgov.just.10.tweede geval de termijnen inzake buitencontractuele aansprakelijkheid zou toepassen.0237. 374. Van Oevelen 402 Cass. 399 Cass. 405 Cass.10.algemeen: dubbele termijn 5 / 20 jaar.fgov. 114) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. Dezelfde redenering moet er m.juridat. 18 februari 2010. http://jure. 401 nr.N. Lenaerts t.wanneer jaren na een strafrechtelijke veroordeling de rechter aan de burgerlijke partij een schadevergoeding toekent onder "medisch en fiscaal voorbehoud". De kenbaarheid wordt subjectief ingevuld.fgov.0539. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100218-9. 800 n. 2277 BW403. 4° Verjaringen voor en tegen de overheid Nieuwe regeling inzake verjaring vorderingen voor en tegen de Staat (Art.just.fgov. behalve (art. 26 april 2012.ook bij provisionele veroordeling door de strafrechter: 10 jaar vanaf dat vonnis404. http://jure.just. 134 lid 3 zoals bepaald door de Programmawet 398 GH nr.verjaart in beginsel na 10 jaar. d.0306. C.fgov. zie hoger).pdf. toe leiden dat bv. 400 Cass. ter perse in RW. http://jure.N. C. C. C. 2° Termijn en vertrekpunt verjaring aanspraken uit buitencontractuele aansprakelijkheid . C.fgov.08. DELWICHE.be/public/n/2012/2012-150n. 5 juni 2008401) of het gelijkgestelde feit waardoor aansprakelijkheid mogelijk wordt (Cass.F. Vulex.i.voor alle federale en programmatorische overheidsdiensten van het algemeen bestuur in werking getreden op 1 januari 2010 (Art.i. dit discriminerend is398.juridat.N iz.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120531-5 = RW 2012-13.11.just. http://jure. 150/2012 van 13 december 2012.juridat.

C. 10 september 2010.0052. 412 Hof Antwerpen 6 september 2010. http://jure. 1651. 408 http://grondwettelijkhof. noot SDR 'Verjaring van vorderingen tegen de overheid in fiscale zaken'.09. De bepaling kreeg een ruime uitleg ingevolge grondwetsconforme interpretatie door het GwH: . 16) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-3.0063. het Waals Gewest en de Franse Gemeenschap. 5° Art.be/public/n/2005/2005-015n.N. C. Vlaamse rechtspersonen). 1711 n.0307.juridat. nr. RW 2010-2011. behalve (art. http://jure. 461.Voor staatsbedrijven zonder rechtspersoonlijkheid. zoals in een leasingovereenkomst van bepaalde duur412.10. . 22 mei 2003). 81 .fgov.F. eerste lid.Voor de deelstaten: algemene bepalingenwet van 16 mei 2003: gemeen recht.arrest 15/2005408 inzake waterleveringen. S. 22 september 2011.fgov. 6° Andere bijzondere verjaringen 406 Cass. LEBON.pdf 409 http://grondwettelijkhof. -. de Duitstalige Gemeenschap (1-12010) en sinds 1 januari 2012 voor Vlaanderen (gewest.N.Artikel 100. ook voor de syndicus bij het invorderen van schulden met betrekking tot de gemeenschappelijke lasten van medeeigendom” = NjW 2011. noot CL “Toepassingsgebied artikel 2277 BW: het Grondwettelijk Hof zet de trend verder”.just.juridat.pdf.d. 9 juni 2011. administratieve openbare instellingen met rechtspersoonlijkheid en administraties met beheersautonomie maar zonder rechtspersoonlijkheid is dit gebeurd op 1 januari 2012 (enkel Titel V. F.in werking voor het Brussels Gewest (1 januari 2007). RW 2007-2008. 410 C. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100125-3 = 2010. In fiscale zaken geldt het gemeen recht voor zover de fiscale wet er niet van afwijkt406. . Financiën. Zie eerder reeds Cass. 115 en 116). 684 n.10. 407 Cass. Ook de interest op een aanspraak uit veroordeling (actio judicati) verjaart na 5 jaar (zie hoger).0410.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 23 december 2009. 25 januari 2010410. De regel geldt niet wanneer de gehele schuld op voorhand vaststaat.. BOULY “Time flies. 6/2011411 voor bijdragen in de gemeenschappelijke lasten van een medeeigendom.just.09. 16 november 2001. F.juridat. dit laatste gevolgd door Cass.. Dossche Mills t. begin deze verjaringstermijn te lopen zodra de interest loopt en niet eerst vanaf de aanmaning tot betaling ervan407. 1335. waaronder de verjaringsregels. de rest treedt pas in werking op 1 januari 2014 voor die diensten). 'De verjaring van de eis tot terugbetaling van onterecht geïnde belastingschulden: species van het genus schuldvordering ten aanzien van de overheid?' = NjW 2011. noot Bart VAN DEN BERGH. 411 GwH 13 januari 2011. 1307. 2277 Wb de vijfjarige verjaring van art. .arrest GwH nr.fgov. .F. van de gecoördineerde wetten op de Rijkscomptabiliteit blijft van toepassing op de schuldvorderingen op de federale Staat die vóór de inwerkingtreding van de wet van 22 mei 2003 zijn ontstaan (artikel 131 II W. RW 2011-2012. deze data gelden niet noodzakelijk voor andere hoofdstukken dan de verjaringsregels).just. Wanneer de interest van rechtswege loopt.be/public/n/2007/2007-013n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110609-2 = RW 2011-12.arrest 13/2007409 voor telefoonkosten. 335. gemeenschap. voor terugvordering van geldelijke tegoeden geldt de termijn van 30 jaar zoals voor revindicaties (zie art. nr. http://jure. 6/2011. 2277 BW: Cass.

15 juni 1935).juridat.pdf 415 RW 2011-2012. F.art. Zo is de bijzondere verjaringsregeling voor de aansprakelijkheid van advocaten niet ongrondwettig (arrest 137/2001414).Ook daarbuiten veel rechtspraak Grondwettelijk Hof.voor milieuschade. http://jure.be/public/n/2001/2001-137n. 18 november 2010.fgov. 414 http://grondwettelijkhof. b) Stuiting 1° Stuiting door inleiding van de eis (art. verjaring geneeskundige verstrekkingen: 1° geldt niet voor diergeneeskunde.just. 2244 B. 30 november 2009415.in de verzekeringswetgeving geregeld is de verjaring van contractuele aanspraken tussen partijen. 16 juli 2012 (in werking 13 augustus 2012). 2° termijn loopt voor elke afzonderlijke prestatie vanaf de eerste dag van de maand na verstrekking (en dus niet pas vanaf het einde van de behandeling) (Cass. zij het dat dit een eerder ingetreden verjaring overeenkomstig de oude regel niet zal verhinderen.fgov. C. Cass. nr. .juridat. 82 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090612-1 = RW 2011-2012.fgov. 149/2012 van 6 december 2012 slechts grondwettig indien zo uitgelegd dat de stuiting pas op het ogenblik van de kennisgeving per gerechtsbrief een einde neemt). 18 november 2010.juridat.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101025-1 = RW 2012-13. 2247 BW bij W.10. 267.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6.09.0579. Ook een nietige dagvaarding stuit de verjaring sedert de wijziging van art. Ook de inleiding van een (incidentele) eis bij conclusie stuit de verjaring (maar een conclusie stuit de verjaring niet als er geen eis in wordt verwoord)419. 1084. 2277 ter ingevoegd in 2007.W. 7° Overgangsrecht bij wijziging verjaringsregels Wanneer in burgerlijke zaken een wet voor de verjaring van de vordering een kortere termijn bepaalt dan die bepaald door de vorige wet. en van rechtstreekse aanspraken van schadelijder jegens verzekeraar (art. 577. 418 Cass. nr. 413 http://jure. 416 Bv.F. Dit is een algemene regel volgens Cass. volgens hetwelk de stuiting van een akte die nietig is vanwege een miskenning van die Taalwet. http://jure. Er blijft wel de lex specialis van art.0615. Cass.just. Het kan zowel om een Belgische als een buitenlandse rechter gaan417. 25 oktober 2010. F. 35 LVO). 12 juni 2009413).09. en het betrokken recht voor de inwerkingtreding van de nieuwe wet is ontstaan..0125. GwH nr. 13 oktober 2011.) Vorm van de stuiting “Dagvaarding” in deze bepaling wordt uitgelegd als elke inleiding van een eis416. .F. 417 Cass. nr.F.0125. op voorwaarde dat de zaak op de rol is gezet voor de inleidingszitting – zoniet is er geen stuiting418. een einde neemt door de uitspraak van de rechterlijke beslissing dienaangaande (vlg. 40 III Taalwet gerechtszaken (W.09. Bij betekening van een dagvaardingsexploot stuit de betekening de verjaring. nr. 2277bis. begint de nieuwe verjaringstermijn ten vroegste met de inwerkingtreding van de nieuwe wet te lopen.N. 419 Bv. zie het art. C. .

371. P. correcter een verlenging van de verjaringstermijn met 1 jaar (in te voegen als art. P. stuit de verjaring t. http://jure.just.0071. 5 mei 2001 (Recente cassatie 2001.v.N. Omvang van de stuiting ratione materiae Het instellen van een eis stuit de verjaring voor die eis alsmede de eisen die er virtueel in begrepen zijn.just.juridat.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sinds de wijziging van art. de materiële schade.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8.N. bv. 425 Cass. schuldenaar en schuld421. In de Kamercommissie is een wetsvoorstel goedgekeurd tot invoering van een stuiting door advocatenakte. LEBON "Dagvaarding en bevrijdende verjaring: omvang van de stuiting”). 421 Zie http://www. 424 Cass. bv. De burgerlijke-partijstelling voor de onderzoeksrechter geldt als een wijze waarop de burgerlijke rechtsvordering in de zin van artikel 2244 BW wordt ingesteld en stuit dus ook de verjaring420.. http://jure. 22 september 2011. Wanneer evenwel de burgerlijke rechtsvordering tijdig voor de strafrechter is ingesteld en er daarover nog geen in kracht van gewijsde gegane beslissing is.1519.dekamer.fgov. dan is de stuiting ongedaan gemaakt. 371.a.1266. 16 maart 2010. 422 Cass. RW 2012-13.o.N. 2247 BW wordt de stuiting van de verjaring voor niet bestaande gehouden indien de eis wordt afgewezen.be/FLWB/PDF/53/1498/53K1498005. 103. 233 noot C.v. de morele schade die door het misdrijf is veroorzaakt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20100316-4. 27 mei 2010. Dit geldt enkel indien de rechter de eis definitief heeft willen afwijzen en niet indien hij aan de afgewezen eiser de mogelijkheid laat in een later stadium en onder bepaalde omstandigheden dezelfde eis opnieuw voor te brengen422.juridat. een ander deel van de schade.09.just. 103. 2244 § 2).fgov. Cass. 420 Cass. F. de ingebrekestelling moet daartoe wel aangetekend met ontvangstbewijs verzonden worden en gedetailleerde informatie bevatten over schuldeiser. De stuiting strekt zich niet uit tot een eis met een andere oorzaak in de zin van het geheel van feiten en http://jure. maar niet voor andere eisen (Cass.juridat.pdf. RW 2012-13. 2244 BW in 2008 heeft een beroep tot vernietiging van een administratieve handeling bij de Raad van State dezelfde gevolgen t. de vordering tot herstel van de schade veroorzaakt door de vernietigde administratieve handeling als een dagvaarding voor het gerecht. 423 Cass. met als motivering dat “De oorzaak van een 83 . en kan de instelling van de eis gegrond op dat misdrijf ook niet meer gelden als stuiting voor een eventuele aanspraak gegrond op een door de beklaagde begane quasi-delictuele fout423. Een vordering ingesteld tot vergoeding van een deel van de schade. ook als dat niet onmiddellijk het voorwerp van de eis425.09. 27 mei 2010. RW 2012-13. RW 2012-13. 12 januari 2010. Ongedaanmaking stuiting bij afwijzing eis Krachtens art. 12 januari 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6.10. Wanneer de strafrechter de op het bestaan van een misdrijf gebaseerde vordering van de burgerlijke partij definitief afwijst (door gebrek aan bewijs van het misdrijf dan wel gebrek aan oorzakelijk verband tussen het misdrijf en den aangevoerde schade). blijft de strafrechter bevoegd om de burgerlijke rechtsvordering ook als de strafvordering verjaard is424.fgov.

be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. anders wat bv. 1991). zelfs indien de belastingschuld geen zeker en vaststaand karakter heeft (Cass. Indien de solvens alles betaalt wat hij meent verschuldigd te zijn. 100 W.fgov. Dit belet niet dat ten gunste van de overheid of van bv. er bijkomende stuitingsgronden kunnen gelden.F.fgov. http://jure. alsook door daden van onderzoek of daden van vervolging). RW 2012-13.0043.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111107-1. Cass. 20 mei 2010. houdt die betaling geen betrekking in noch afstand van verjaring voor het overige427. 101 gewijzigd werd bij W. http://jure. Maar waar de wet van 1991 nog geldt.juridat. krachtens hetwelk een dwangbevel worden geïnterpreteerd als een verjaringstuitende akte in de zin van art.art. 1 oktober 2010428). geldt niet jegens de medeschuldenaar (daar loopt de verjaring door. faillissementsprocedure). 2244 BW. 4° Werking ratione personae van de stuiting aan de passiefzijde Art.N. 427 Zie bv. 500. 84 . 426 Cass. 49 van de Programmawet van 9 juli 2004.0192.juridat.art. 3° Stuiting door erkenning of door afstand van (het verkregen deel) van de verjaring Een gedeeltelijke betaling kan een erkenning van schuld inhouden. is er ook geen verjaring indien de schuldvordering binnen het 5e jaar wordt overlegd in de voorgeschreven vormen (art. Nr.handelingen waarop een partij haar eis baseert (idem). . 1206 BW: stuiting stuit ook jegens hoofdelijke medeschuldenaars. 4° Stuiting bij verjaring schuldvorderingen jegens de overheid Stuiting wordt in beginsel geregeld door het gemeen recht. zowel bij overheden waar reeds de nieuwe regels gelden van de Wet van 22 mei 2003 als bij overheden waar de oude wet Rijkscomptabiliteit van 1991 nog geldt (waarvan art.just.09. F. 1 oktober 1010. de inningsinstellingen sociale zekerheid. maar dat is niet noodzakelijk zo. zie met name: . 42 RSZ-Wet (wet van 27 juni 1969 tot herziening van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders) zoals gewijzigd door art. De stuiting van een virtueel inbegrepen eis helpt natuurlijk maar voor zover de stuiting niet ingedaan wordt gemaakt door de afwijzing van de ingestelde eis. 25 juli 2008).just. maar de verjaring van de verzekerde schuldvordering wordt slechts gestuit door de aanzegging of betekening aan de beslagen schuldenaar zelf426. Maar de schorsing van de verjaring tijdens de procedure (gerechtelijke procedure. de burgerlijke rechtsvordering volgend uit een misdrijf is aldus het schadeverwekkend misdrijf waarop de burgerlijke partijstelling is gebaseerd”. 7 november 2011. 428 Cass. 2° Stuiting door beslag Bij derdenbeslag wordt de verjaring van de beslagen schuldvordering gestuit door het beslag onder de derde. 83 Programmawet-I van 29 maart 2012: door de instelling of de uitoefening van de strafvordering. C/06.

http://jure.09. 18 juni 2012. c) Schorsing en verlenging 1° Schorsing wegens onderhandelingen Deze is geregeld in o. c. De solidariteit van de stuiting bij hoofdelijke schuldenaars geldt niet bij gehoudenheid in solidum. 436 Bv. 21 december 2009. andere vormen van kennisgeving hebben dit effect niet (Cass.09.just. http://jure.04. kh. 21 december 2009)434. zie Cass. 431 Apruzzzese t.0245. gezien de beperkte draagwijdte van het mandaat van de leidende verzekeraar432.just. evenwel kan de kennisgeving ook gebeuren door middel van een conclusie in een geding waarin de verzekeringnemer partij is en die hem is meegedeeld435. C. nr. 20 mei 2010. 10 WAM.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gefailleerde persoonlijk betreft bij stuiting door aangifte van schuldvordering: Cass. Idem bij medeverzekeraars. 19 januari 2009429). nr.F 432 Hof Gent 20 maart 2008.F. 2° Schorsing bij minderjarigheid Minderjarigen worden in beginsel geacht in de onmogelijkheid te verkeren de verjaring te stuiten.just. ook bij stuiting door de leidende verzekeraar. maar deze regel komt onder druk wanneer de minderjarige een wettelijke vertegenwoordiger heeft. http://jure.11.N. C.08.0103. SRWL.N = Jaarverslag cassatie 2009. is de schorsing niet beëindigd: Cass. RW 2011-2012. 434 Cass. 28. 435 Cass. wanneer die brief stelt dat de verzekeraar nog terugkomt op de zaak. art. 1010.juridat. RW 2010-2011.fgov. zoals normaal het geval is (behalve in geval van belangeconflict 429 S.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091221-10.08. 5° Werking ratione personae van de stuiting aan de actiefzijde De stuiting geldt ook niet ten voordele van een medeschuldeiser (behoudens actieve hoofdelijkheid): Cass. C.m.juridat.F . 430 Voor een toepassing.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120618-3.N.0098.juridat. De schorsing (en stuiting) door die bepaling eindigt slechts wanneer de verzekeraar een aangetekende brief zendt (of exploot laat betekenen)433. 9 juni 2009431 (stuiting van de verjaring door de hoofdaannemer komt niet automatisch ten goede komt aan de opdrachtgever die jaren later een vordering instelt tegen de hoofdaannemer).fgov.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100520-6. Voorbeeld: de beslaglegger die de derde-beslagene aanspreekt wegens het niet afleggen van een schuldenaarsverklaring. 433 De brief moet ook een volwaardige beslissing van de verzekeraar inhouden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100527-17.0399. Brussel 27 nov 2007.0106. 85 . behoudens hoofdelijkheid. http://jure. maar moet de verjaring wel verlengd worden in geval van rechtsmisbruik door de partij die onderhandelingen rekt om de verjaring te bereiken436.fgov. In het gemeen recht is deze schorsingsgrond niet bepaald.0043.fgov. 27 mei 2010. 1650. aangezien de dagvaarding van de derde de verjaring niet stuit jegens de beslagene430. moet er zorg voor dragen de verjaring ook te stuiten jegens de beslagen schuldenaar.juridat. F.

1775. De beperking tot gevallen van wettelijke onmogelijkheid lijkt in strijd met hogere rechtsnormen. C. zoals bv.juridat.10. 25. Financiën 442 EHRM 7 juli 2009.10. Zie eerder reeds Cass. 441 Cass. art. 22 september 2011. 22 september 2011. RW 1995-96. 21 april 1961. België.N.). 5 december 2008440). F. 443 Cass.0573. 896 en Cass.04. Reeds zo in Cass. de driejarige verjaring inzake verzekeringen437. .0052.Sv.W. 30 juni 2006. 22 september 2011439. 6 EVRM wanneer er in feite een praktische onmogelijkheid is van rechtsuitoefening (zie arrest-Stagno442).. 410 WIB wettelijk verhinderd is om betaling te verkrijgen van een betwiste belastingschuld (behalve voor het vaststaande deel) en de verjaring dus geschorst is (intussen heeft de wetgever in 2003 de regel ingevoerd dat de verjaring in fiscale zaken tijdens het rechtsgeding geschorst is. C.) heeft niet tot gevolg dat de uitvoerbare kracht van de uit te leggen of de te verbeteren beslissing wordt geschorst (idem).F. 3° Schorsing wegens onmogelijkheid tot rechtsuitoefening Evenwel kan men uit recente rechtspraak afleiden dat de verjaring geschorst wordt telkens wanneer de schuldeiser op grond van de wet of door een wettelijke regeling verhinderd wordt de betaling van zijn schuldvordering te verkrijgen (expliciet Cass. 2 januari 1969.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120924-1.. Dossche Mills t. In het geval van verzekeringen volstaat volgens de rechtspraak de mogelijkheid om een bewindvoerder aan te stellen opdat de verjaring niet zou geschorst zijn438. Pas. 760 samengevat door F. C. nr. zoals dat in burgerlijke zaken altijd al het geval was. 438 eveneens Cass. a contrario uit Cass. 2252 BW voorgeschreven schorsing van de verjaring tegen minderjarigen niet in het geval van art. 439 Cass. nr. Omgekeerd speelt de door art.F.N.F. F. 443ter § 1 WIB). I. nr.met die vertegenwoordiger). in casu betreffende de termijn van 5 jaar om het Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds aan te spreken. Financiën 440 RW 2010-2011. 1 juni 1995.T.just. Dossche Mills t. art.0573. 611. 80 Controlewet verzekeringen). http://jure. 86 . Cass. 24 september 2012443. 24 september 2012. onder meer in RW 2011-2012. maar enkel om een verlenging van de termijn met de tijd nodig om de handeling te verrichten (Cass.0676.0052. 793 en 794 Ger. Niet vereist is dat die wettelijke regeling ook de stuiting onmogelijk maakt. Stagno t. Bij een vervaltermijn gaat het niét om een schorsing voor de duur van de verhindering. 4° Geen eigenlijke schorsing tijdens strafproces De burgerlijke vordering voortspruitend uit een misdrijf kan niet verjaren voor de strafvordering (art.10. Het instellen van een vordering tot uitlegging of verbetering van een vonnis als bedoeld (art. 22 september 2011441 aanvaardde anderzijds dat de fiscus ingevolge art. 30 juni 2006. 26 Voorafg. met name art.04. 2278 BW en in andere gevallen waarin dit expliciet of impliciet uit een bijzondere wetsbepaling (inzake verjaring) volgt. De vraag luidt of dat voldoende is in het licht van het arrest-Stagno. dit betekent niet dat de verjaring van de burgerlijke 437 Cass.fgov. SWENNEN. § 1 KB 11 juli 2003 genomen in uitvoering van art.

Een verjaarde schuld kan ook nog in andere opzichten relevant zijn447. 223 BW) (evenmin als een relatieve nietigheid).fgov.F. 8 december 2010.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 rechtsvordering die niet of niet meer voor de strafrechter aanhangig is. verzegeling.w. dat er beroep op moet worden gedaan.just.10. perpetua ad excipiendum). 445 C. http://jure. 6 maart 2006446).just. maar waartegen de beklaagde in beroep gaat. maar enkel dat het eindpunt van de verjaringstermijn van de burgerlijke rechtsvordering zich niet kan situeren vóór het tijdstip waarop de strafvordering verjaart of vóór het tijdstip waarop de eindbeslissing over de strafvordering een einde maakt aan die strafvordering. 13. RW 2011-2012. 830 n. Dit verhaalsrecht vindt ook uitdrukking – behalve in goederenrechtelijke regels en executieprocedures – in enkele rechtsfiguren die veeleer verbintenisrechtelijk zijn.juridat. A. geldt die ook voor reeds voordien ontstane aanspraken (in casu invoering door de LVO van de schorsing tgv minderjarigen bij de verjaring van verzekeringsaanspraken) d) Uitwerking van de verjaring Men kan de verjaring best zien als een wilsrecht. 149 447 Bv. 5° Overgangsrecht inzake schorsing bij wetswijziging Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. verzet tegen teruggave e. 444 Cass. behoudens cassatie. VANDEPLAS. ook al is de aanspraak daarop verjaard: Cass. moet hij ervoor zorgen de verjaring te stuiten door zijn burgerlijke vordering aanhangig te maken voor de burgerlijke rechter (wat hij kan) voor de uitspraak op strafgebied valt444. Dat verklaart dat de rechter de verjaring niet ambtshalve kan inroepen (art. Verhaalsrechten van schuldeisers De schuldeiser heeft in beginsel een verhaalsrecht op alle goederen van de schuldenaar. niet meegaat in beroep. boedelbeschrijving. sekwester. als vereiste voor herstel in eer en rechten dient de schade te worden hersteld.z.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-5 = RW 20112012. F. http://jure.0071.0505.08. 4 december 2009445: wanneer de wet een nieuwe schorsingsgrond invoert. "tenzij de betaling niet kan worden opgevat als de voldoening van een door de betaler erkende schuld" (Cass.d. a) Preventieve en bewarende maatregelen Onder meer bewarend beslag.fgov.N. Vrijwillige betaling daarvan kan niet worden teruggevorderd. geschorst blijft gedurende de hele duur van de strafvordering en pas opnieuw begint te lopen na de eindbeslissing op strafgebied. 1167. Het beroep kan ook gebeuren bij wijze van verweer. voorlopig bewind. Omgekeerd kan een verjaarde schuld nog bij wijze van verweer worden ingeroepen (quae temporalia sunt ad agendum. behalve wanneer het om een regel van openbare orde gaat. d. Een verjaarde schuld blijft een natuurlijke verbintenis. Toepassing: indien de burgerlijke partij na een beslissing in de strafzaak waarbij over zijn aanspraak nog geen uitspraak is gedaan. 446 RW 2009-20.m. 22 september 2011. 87 .

b) Actio pauliana zie hoger c) Keuzerecht bij simulatie Uit art. De vennoot roept in dat dit een wanprestatie uitmaakt van de medevennoten. de andere niet. 88 . TBH 2012. RW 2011-2012. in geval van simulatie (d. 1809 (geveinsde handgift door ex-echtgenoot aan zijn zuster). ook al behoren ze in werkelijkheid aan een derde. waardoor zij schuldeiser is en oefent zijdelings de aanspraak op schadeloosstelling van de medevennoten uit jegens de opdrachtgever. 317. waaronder ook schuldeisers. 1321 BW volgt dat derden. dan wel op de gedissimuleerde (werkelijke) handeling. Brussel 8 december 2011. Zo kunnen schuldeisers meer bepaald verhaal nemen op goederen die volgens de geveinsde handeling aan hun schuldenaar toekomen. bewuste veinzing van een rechtshandeling) kunnen kiezen of ze zich op de gesimuleerde (geveinsde) handeling beroepen. 448 Rb.i. 1166 BW) Een interessante toepassing in een zaak van een Tijdelijke vennootschap448: een van de vennoten wilde een aanspraak op schadevergoeding geldendmaken jegens een opdrachtgever. d) Zijdelingse vordering (art. Voor een toepassing: Hof Antwerpen 20 oktober 2010.

Arr. 1615 BW is ook van toepassing op vrijwaringsvorderingen uit een vorige verkoop die beheerst wordt door een rechtsstelsel dat een dergelijke “rechtstreekse vordering” niet kent. wel buitencontractuele aanspraak van koper tegen die aannemer. . L.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3= Arr.rechten van de verkoper van een kunstwerk jegens de expert die een authenticiteitscertificaat heeft afgeleverd.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 VI.rechten uit een zaakverzekering. en vergelijkbaar op schadevergoeding wegens waardevermindering door bescherming als duingebied (art. 7 september 2009. 302 met concl. en dit ongeacht of het gaat om: 449 Art. Zie Cass. 29 februari 2008.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090907-5 = RW 2011-2012. Andere voorbeelden: . JLMB 1530. 942.just. geen rechtstreekse contractuele aanspraak).Cass.08. 89 . A-g Mesdach de ter Kiele. 15 december 2006. WERMOES. RW 2009-2010. Overgang van schuldvorderingen (actiefzijde) a) Accessorium sequitur principale of oneigenlijke natrekking 1° Overzicht De belangrijkste toepassing hiervan betreft schuldvorderingen jegens een verkoper tot vrijwaring voor gebreken aan de verkochte zaak449 en tot vrijwaring wegens uitwinning. 2° Vereisten voor overgang – toepassingsgebied van de regel De kwalitatieve schuldvordering gaat over met de eigendom van de zaak. 147. die dit contamineerde. nr. 1184 kritische n.0494. Hof Luik 4 april 1996.N. nr. 54 Wet 12 juli 1973 Natuurbehoud (Vlaams Gewest))451.een recht op schadevergoeding krachtens de Wet van 12 juli 1976 Wet betreffende het herstel van zekere schade veroorzaakt aan private goederen door natuurrampen zou volgens de rechtspraak echter niet kwalitatief zijn452.juridat. C. CARETTE “”Kwalitatieve rechten” van een onderkoper bij internationale koop en het Weens Koopverdrag”. 452 Cass. die overgaan wanneer de opdrachtgever de zaak overdraagt aan een koper450.juridat. Pas. 2008 nr.rechten van de verhuurder uit een huurovereenkomst. 8 juli 1886.F.06. 230 n. . Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. Een ander voorbeeld betreft de schuldvorderingen wegens aansprakelijkheid voor gebreken jegens een aannemer en/of architect. C. bij overdracht van het verhuurde goed. http://jure.rechten van een mede-eigenaar jegens de vereniging van mede-eigenaars. . . RW 20082009.buitencontractuele aansprakelijkheidsvorderingen voor schade aan de zaak. WIJZIGING VAN PARTIJEN BIJ EEN VERBINTENIS 1. N. 22 maart 1990.recht op schadevergoeding wegens planschade.fgov.fgov. . http://jure. voor zover deze schuldvorderingen niet krachtens dat recht onoverdraagbaar zijn. Zie reeds Cass. 1669.0303. bij overdracht van een kavel.just. 450 Cass. . "Rechtstreekse (contractuele) aanspraken van onderverkrijgers: pleidooi voor een algemene erkenning van de accessoriumtheorie" (verkoop liet na verkoop product herverpakken door onderaannemer. 451 Cass.

P. RW 2007-2008. 886. 455 nr.juridat. 1986.0137. Niet: aanneming na aanneming (wel omgekeerd rechtstreekse vordering van de onderaannemer op de hoofdopdrachtgever).fgov. http://jure.i. 5 december 1980. 460 Cass.F. 23 april 2007) 453.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak in het kader van een andere overeenkomst. 458 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110915-6. 265. Limb. wat vermoed wordt voor schade die reeds zichtbaar is op het ogenblik van de doorverkoop. 29 februari 2008455 . 7 februari 1986. of ze effectief is overgegaan een vraag van Belgisch contractenrecht. C. 18 mei 2006)458. 2007.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3. RW 2009-2010.de aanspraak gaat niet mee over wanneer partijen anders overeenkomen. Of de aanspraak kan overgaan is een vraag van Nederlands recht. Cass. C. Aquafin. VANHELMONT. .g. http://jure. 1207 457 Bv.N. Arr. 776 = TBH 1990. 453 Cass.616. Voor het IPRaspect. 16 n. Vgl..06. E. 293 n.04.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070423-1 = Arr.0303. L. 800. Gevolg in een complexe zaak: de bouwheer kan op grond van art. Anders op het laatste punt (ten onrechte) Hof Antwerpen 18 mei 2009. J. 461 Zie bv. C. Dubrulle. http://jure. Men kan hetzelfde afleiden uit de Franse cassatierechtspraak: Cass. 265. 25 januari 90 . TBO 2010. 265. Dat de contractspartij zelf (bv. HERBOTS = RW 1989-90. voor zover dit binnen het kader van de hoofdaannemingsovereenkomst valt. zie Cass. 18 juni 1997. 152.just. N. MALINVAUD. Fr. 15 september 2011460). maar wel de leverancier van de onderaannemer (Cass. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. C. RTDCiv 1997. Arr. Cass. . 502 n. 895. n. 454 Cass. 1980-81 nr. verkoper) niet kan worden aangesproken wegens een geldige exoneratie. 387 n. RW 2007-2008. D. TBO 2010.dus ook bij koop na aanneming na koop459.of zelfs een eigendomsovergang van de hoofdzaak ingevolge natrekking (Cass. 20. Hof Brussel 30 maart 2010. 1184 kritische n. De verklaring is dat er bij onderaanneming normaal geen dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. minstens wanneer de tussenschakel zelf reeds zijn voorganger heeft aangesproken463. 15 september 1989. DIRIX. 265. zoals aanneming457.N. Cass. BENABENT = JCP 1986.bv. Hof Brussel 30 maart 2010. is de oplossing dus wel anders in het geval er toch dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. 23 april 2007. Fr. nr. II nr. plén. CARETTE. m. zowel het klassieke geval van verkoop na verkoop454 als na aannemingsovereenkomst een verkoop (bv. A. 15 september 2011. Fonderies Lecomte t. verwerping voorziening tegen Hof Antwerpen 16 juni 2003 Wanneer een aanspraak naar Nederlands recht jegens een leverancier door doorverkoop krachtens belgisch recht overgaat. 212 = RW 1981-82. 462 Zie bv. 1641 BW niét de onderaannemer aanspreken. Hof Brussel 9 november 2004. 463 Zie bv. 459 Zie bv.0456. 147 n. Hof Brussel 30 maart 2010. TBO 2010. P.050097N. ass. A. Nuance: .juridat.fgov. . In het andere geval kunnen beiden contractueel in solidum aansprakelijk is462. Deckx Algemene Ondernemingen. TBO 2010.rl.Cass. nr. In dezelfde zin de Franse rechtspraak: Cass. 18 mei 2006.juridat. verhindert de aanspraak jegens de leverancier van die wederpartij niet461. 70 = Pas. blijft het een aanspraak naar Nederlands recht.fgov.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak ingevolge doorverkoop (NB. Hof Brussel 30 maart 2010. met concl. WERMOES 456 RW 2007-8. I 65 = RCJB 1992. 2012.10. 852 = RW 2010-11.just. architect – bouwpromotor koper: Rb Antwerpen 15 januari 2004456). Dit blijft zo zelfs indien de eigendom rechtstreeks overgaat van de onderaannemer op de bouwheer.

467 Bv. 2012. http://jure.de schuldenaar (leverancier) behoudt alle excepties uit de valutaverhouding (d. wanneer na de huurtermijn de auto terugverkocht wordt aan de verkoper verliest de huurder daardoor nog niet de aanspraken die hij verkregen had op de verkoper464.a. 2004.b. Fr. Hof Brussel 9 november 2004. 152. 186.n. kan de leverancier zich jegens de onderverkrijger beroepen op een arbitragebeding. verbintenisrechtelijke gevolgen 1° Vereisten voor cessie Dit is eigenlijk een vraag van “goederenrecht”. 466 (dat verklaart dat de korte termijn voor hem pas op dat ogenblik begint te lopen467). zijn contract met zijn afnemer). 466 Voor een overzicht van de diverse theorieën hierover. Men kan daar m. Cass. 464 Vgl. waarbij afwijkende regels unnen gelden (zaak aanhangig bij het HvJ). zodra hij aangesproken is kan hij dat echter wel opnieuw465. Rl.b. 1983. 91 . In beginsel geldt dit ook voor een forumbeding. in de verhouding tussen die eindkoper en zijn leverancier niet tot rechtsverwerking moet leiden (naar analogie van 1377 II BW).10. M. rechtstreeks aanspraak: . 1983. P. de modaliteiten van de zgn.just. is de verjaring evenwel niet op dezelfde wijze opgeschort. 17 november 2004. 16 n. C. Bull.c. Limb. Fr. Cass.i. 87 v.wanneer de eigendom van een zaak is overgegaan en daarmee ook de vrijwaringsaanspraak op de eerdere schakel.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-3.i. gaat het om een vraag van EU-recht. maar binnen het toepassingsgebied van de Brussel-I-Vo.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een bijzonder voorbeeld vinden we ook wanneer een leasingmaatschappij een auto koopt en in leasing geeft met een exoneratie in ruil voor overdracht van de rechten jegens de verkoper op de huurder. DCCR 2010. III. de vraag stellen of de niet-uitoefening van de rechtstreekse aanspraak door de eindkoper vooraleer die verjaard is. geldige overeenkomst tot cessie). natuurlijk enkel voor zover het gaat om de aanspraak die de onderverkrijger door natrekking heeft verkregen. vereisten van de eigendomsoverdracht van een schuldvordering – ook al is een van die vereisten dat de cessionaris een verbintenisrechtelijk geldige titel heeft (vnl.”: er is weliswaar geen contract A-C maar wel een contractuele rechtsverhouding.F. b) Cessie. Bull.fgov.0103. Correcter: hij heeft de hoedanigheid om de leverancier in vrijwaring op te roepen: een eventuele vergoeding zal hij echter maar kunnen innen indien hij zelf zijn afnemer/koper heeft betaald (op dat ogenblik wordt de aanspraak die op de koper is overgegaan terug eigendom van de tussenschakel). nl. W. op dit punt Hof Antwerpen 18 mei 2009. 4 december 2002. de rechten van de tussenschakel: . RW 2007-2008. . VANHELMONT. 20 april 2012. 3° Gevolgen van de overgang W. 465 Zie in dit verband Cass. inbegrepen de “e. III. JCP 2003 II 669.wanneer de aanspraak die overgaat van B naar C een aanspraak onder het Weens kooprecht is.juridat. 20. Civ. kan de tussenschakel in beginsel zelf de aanspraak jegens de leverancier niet meer uitoefenen. .zo bv. In die zaak werd een arrest verbroken dat de eis in vrijwaring door verkoper jegens onder meer de architect onontvankelijk had verklaard wegens gebrek aan hoedanigheid. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". Civ.

http://jure.0443.fgov. zie rechtspraak Hoven van Beroep). Fortis Commercial Finance t. vgl. paris Express Service. 27 april 2006.10. 27 april 2006470.juridat.juridat. C. daaronder ook het recht om de overeenkomst te ontbinden wegens wanprestatie aan die schuldvordering468. Cass. nr.just. als het ontbindingsrecht zijn “inherent” en dus ontstaan tezamen met de verbintenis zelf (voor de ontbinding. 92 . dan heeft de cessionaris m.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060427-6 = Jaarverslag cassatie 2006. United Real Estate t. is ze ondeelbaar dan kunnen de oude en nieuwe deelschuldeisers enkel gezamenlijk ontbinden.0662. 2° cessus kan zich niet beroepen op verweermiddelen uit de interne verhouding (valutaverhouding) tussen cedent en cessionaris: Cass. Parfip / Aramex. R. 4 februari 2011469) (voor verlies ervan door instemming of omstandig stilzwijgen. Faill.Omvang van de cessie: De accessoria gaan mee over met de schuldvordering.juridat.fgov.i. valutaverhouding (titel) + eigendomsoverdracht cedent cessionaris (vervangende schuldeiser) dekkingsverhouding (oorspronkelijke obligatoire verhouding) resultante rechtsverhouding debitor cessus 468 Cass. 488 n. West-Konstrukt.fgov. nr. C. C 04. HOUBEN.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120920-5.0093N.c.2° Verbintenisrechtelijke gevolgen van cessie .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012.n.just.F. 469 Cass. nr. 470 Cass.just. maar een ontbindingsbevoegdheid indien de contractuele verhouding deelbaar is. 50.N. 20 september 2012. http://jure. 4 februari 2011. http://jure.a.11. Worden niet het geheel van schuldvorderingen uit een overeenkomst overgedragen. Tegenwerpelijkheid excepties: 1° cessus kan zich beroepen op alle excepties uit de dekkingsverhouding die ontstaan zijn voor de kennisgeving van de cessie Zowel de e.

de overheidssector kent een getrapte subrogatie. 1258 kritische noot J. in het bijzonder art.0078. 471 http://jure.).l. 21 januari 2008473). Deka-arrest van het HJEG): de cessus kan nog steeds bevrijdend betalen aan de cedent of aan de schuldeiser van de cedent in geval van derdenbeslag onder de cessus ten laste van de cedent.03. . RW 2010-2011. Jaarverslag cass. . 19 maart 2004472.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . of “quasi-subrogatie”. 2008. maar het is ongrondwettig dat die getrapte subrogatie niet ook subrogatie omvat in de rechten ex art. 15 juni 2007471) . i.b. 108/2011 werd evenwel geoordeeld dat het niet ongrondwettig is dat de wettelijke (quasi-)subrogatie van art. 14bis AOW overheidssector 3 juli 1967 (arbeidsongevallenverzekeraar). en nog ruimer in art.07.fgov.h.0114. RW 2012-13. 136 ZIV-Wet (ziekteverzekeraar) en in 48ter AOW 1971 v.d.s. 99. 475 Hof Antwerpen 8 september 2010. Deze wordt door wet toegekend buiten de gemeenrechtelijke voorwaarden om.en geldt enkel . 29bis WAM.F.wettelijke subrogatie s. 190/2009474 bespreekt het verschil tussen art. omdat de schuldenaar van de vordering van het slachtoffer de overheid is en niet diens arbeidsongevallenverzekeraar. In arrest nr. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant475.binnen de perken van zowel : 1° de betaalde sommen of prestaties. .de cedent betalen na kennisgeving van de cessie bevrijdt de schuldenaar niet. 29bis WAM. inzake cessie met bedrieglijk oogmerk (vgl.Cessie van prijsvorderingen uit internationale koop: België heeft in 2010 de Unidroit Conventie internationale factoring geratificeerd. DE CONINCK “De betaling door een niet-belanghebbende derde en de toelaatbaarheid van de conventionele subrogatie ex parte creditoris” 474 RW 2010-2011. De leemte in de wet is intrinsiek en dus zelfherstellend (zonder wetgevende tussenkomst). 41 LVO enkel subrogatie in rechten jegens een aansprakelijke derde omvat en niet ook rechten ex art. 48ter AOW 1971 en 14bis AOW overheidssector 1967.wettelijke subrogatie s. 472 nr.Cass. GwH nr. 41 LVO (schadeverzekeraar e.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070615-2. 1251. . RW 2006-7 473 C. ten gunste van diverse soorten verzekeraars. 3° BW) en in enkele andere gevallen. 307.conventionele subrogatie is ook mogelijk bij betaling door een derde die bij de verbintenis geen belang heeft (Cass. 40 = RW 2008-2009.just.F.juridat. 617. c) Subrogatie (indeplaatsstelling) Voorwaarden en soorten: . Omvang: . ook niet voor het deel dat de cessionaris nog aan de cedent moest (Cass. vinden we onder meer wanneer iemand een schuld heeft betaald waartoe hij samen met een ander is gehouden of voor een ander is gehouden (art.subrogatie geldt . 93 . C.

m.als 2° hetgeen door de schuldenaar verschuldigd is jegens de subrogant (o. . nr.just. 16 januari 2012.b. Gevolgen na subrogatie: 1. 2009. 1999.fgov.juridat.0520.09. I 522.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr.just. 476 Bv. Het recht gaat over in de staat waarin het zich op dat ogenblik bevindt (met name ook w. 21 februari 2011. C.N.09. 47 AOW blijft beperkt tot hetgeen waarop de subrogant aanspraak had jegens zijn schuldenaar479. 307.10.just. n. Mensura.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110302-2. overeenstemmen met de lasten op het loon dat het slachtoffer ingevolge het ongeval heeft moeten derven481. nr.F. 16 januari 2012. Axa t. 94 . 477 Cass. http://jure.0256.De gemeenrechtelijke aanspraak mag alleen op basis van het brutoloon berekend worden indien de rechter vaststelt dat de lasten die erop zouden rusten. http://jure. 307.0256. 484 Hof Antwerpen 8 september 2010. C. 667.just. 522 = Pas.fgov. C. beslissen dat de werkgever een subrogatoire aanspraak heeft ter grootte van de helft van het uitbetaalde loon482. http://jure. 16 november 2009. RW 2012-13. http://jure. Arr. nr. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant483. nr. 483 Hof Antwerpen 8 september 2010. Cass. 21 februari 2011.fgov. Bij quasi-subrogatie kunnen andere regels gelden op dit punt.Wanneer het slachtoffer een invaliditeitspercentage van 26 % heeft kan de rechter niet zomaar met het motief dat de persoon halftijds werkte.juridat.just.wanneer een schade vergoed wordt door periodieke betalingen (bv.N.fgov. Cass 11 oktober 1999.N.just. nr.juridat. C. 16 november 2009477) . http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120116-1.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120514-7.0318. Ad 2°: .just. C. P. de verjaring484).just.0256. 482 Cass.juridat. 2009. Cass. Ad 1°: . nr. RW 2012-13. http://jure. 14 mei 2012. In alle gevallen van subrogatie oefent de gesubrogeerde geen ander recht uit dan dat van de subrogant.N.N. http://jure.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3. C. C.F.10. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr. 11 oktober 1999476. 16 november 2009. http://jure.11.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3 480 Cass.0698. nr. 667 478 Cass. Mensura. Cass. Cass.0256.juridat.09. Axa Belgium t.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120116-1 481 Cass. nr.10. 2 maart 2011.juridat. 479 Cass. invaliditeitsuitkering) geldt he kapitaal van die vergoedingen als betaalde som478.fgov.Ook de subrogatie krachtens art.juridat.0520.fgov. Dit betekent ook dat bij een verdeling van aansprakelijkheid de subrogatie niet bijkomend beperkt wordt tot een overeenstemmend aandeel in de door de gesubrogeerde betaalde prestaties480. Cass.11. Stad Chimay. Nr.juridat. 22 september 2010. Axa t.N.

just. Wanneer de schuldenaar na de subrogatie nog betaalt aan de oorspronkelijke schuldeiser en niet aan de gesubrogeerde. 95 . Bijzondere regels zijn onder meer te vinden in art. 807 GerW dus niet485). Hof Antwerpen 6 december 2011.09. 16 november 2009. Bij gedeeltelijke betaling en dus gedeeltelijke subrogatie heeft de saldo-aanspraak van de subrogant voorrang op de aanspraak van de gesubrogeerde (nemo contra se subrogasse censetur) (art. 3. 2. nr. houdt dat als dusdanig geen nieuwe vordering in (en speelt art. 486 Voor een toepassing daarvan zie bv. Algemeen In het algemeen zijn er drie mogelijke situaties van schuldovername: 485 Bv. http://jure. betaalt hij in beginsel aan de verkeerde partij en kan hij door de gesubrogeerde tot een tweede betaling worden aangesproken. C.juridat. Dat is anders wanneer de schuldenaar de subrogatie niet diende te kennen (betaling aan de schijnschuldeiser).fgov. 16 december 2004). een stuiting in verhouding met de subrogant na tijdstip van subrogatie stuit de verjaring van de schuldvordering van de gesubrogeerde niet (Cass. Overname van schuld 1. 388. 136 Ziekteverzekeringswet.N. Wanneer de gesubrogeerde in een hangend geding tussenkomt.486 2.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 zekerheidsstelling (valutaverhouding) + betaling subrogerende schuldeiser (subrogant) gesubrogeerde zekerheidssteller dekkingsverhouding: oorspronkelijke schuld resultante rechtsverhouding hoofdschuldenaar Na subrogatie is subrogant geen titularis meer van de schuldvordering. 41 III LVO). RW 2012-13. 1252 tweede zinsdeel BW en art.0135.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-5. Cass.

Verder gelden er bijzodnere rgels in een aantal gevallen waarin de contractuele verhouding overgaat in het kader van een overgang van een ruimer geheel van activa en passiva (zie bv. 74 tot 77 Controlewet verzekeringen). 10 en 11 Handelshuurwet. 25-27 WCK en art. art. 487 Uit Cass. peut le moins: de schuldeiser kan natuurlijk ook akkoord gaan dat de nieuwe schuldenaar dezelfde schuld aangaat vooraleer hij de oude bevrijdt. 682. is zijn toestemming niet nodig . als het aangaan van een autonome schuld. art. 3° Wb. of enkel nog als subsidiaire schuldenaar houdt. zie bij de diverse vormen van huur (art. art. accesoire delegatie. art. Voor bijzondere wetsbepalingen inzake contractsoverdracht.een eenvoudige schuldtoetreding. 12 Wet Reisovereenkomst. 1242 BW: Hof Brussel 17 september 2002 (delegatie die onvoldoende aanduidingen geeft over de delegataris. 1717 BW. art. 61 WCO en art. 4 Woninghuurwet.Venn. 7 en 8 CAO 32bis. waarbij de nieuwe schuldenaar en de oude hoofdelijk gehouden zijn..een bevrijdende schuldovername waarbij de oude schuldenaar bevrijd is487.een schuldovername waarbij de schuldeiser ermee instemt dat de oude schuldenaar enkel nog subsidiair gehouden is. art. 9 CAO 102. Delegatie schuldeiser delegataris valuta verhouding delegant dekkingsverhouding gedelegeerde . 26 september 2003 leiden sommigen af dat dit niet mogelijk is. aangezien de rechten van de schuldeiser daardoor niet verminderen. 55 Pachtwet.. Dit vereist een toestemming van de schuldeiser behalve in de gevallen waarin de wet bij de regeling van de contractsoverdracht anders bepaalt. . Maar qui peut le plus. art. 2. art. belangrijkste toepassing daarvan is de delegatieovereenkomst (waarbij het enerzijds kan gaan om de overname van dezelfde schuld. 1743 BW. gedelegeerde betaalt oude schuldeiser). 30 en 34 pachtwet).Art. onafhankelijke delegatie) – zie 2. 96 . art. daar dat arrest enkel de mogelijkheid zou openlaten van ofwel een toetreding tot een bestaande schuld dan wel (mits het akkoord van de schuldeiser) het aangaan van een nieuwe schuld. Art.

176. 488 Cass. voor die instemming gelden dezelfde uitlegregels als voor een afstand (uitdrukkelijk dan wel een gedraging die voor geen andere uitleg vatbaar is488).0423.09.N. RW 2012-13.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . C.De delegatie is maar bevrijdend voor de delegant (oorspronkelijke schuldenaar) wanneer de schuldeiser met die bevrijding heeft ingestemd. 97 . 6 mei 2010.

........................   9   3.....................................................................................   7   d)  Wilsovereenstemming  en  vertrouwensleer  ..........  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ......................................................................................................   7   e)  Bewijs  rechtshandeling   ..............................................................................................................................................................................................................  RECHTSHANDELINGEN  ........................................................................................   6   b)  Bindende  kracht  van  een  eenzijdige  rechtshandeling  ..............................................................   8   i)  Totstandkoming  van  een  koop-­‐verkoop  van  onroerend  goed  ...............................   9   j)  Totstandkoming  (kosteloze)    borgtocht  .......   4   b)  Marktpraktijken   ...............................................................  11   a)  Voorkooprechten  en  naastingsrechten  .............  6   a)    Bindende  kracht  van  een  aanbod  ....................................................................................   4   d)  Precontractuele  informatieplichten  -­‐  dubbele  functie  ................................................................................................................................................I....................................................................................................   7   f)  Zgn.................................................................................................................................................................................................................  4   a)  Onderhandelingen  en  goede-­‐trouw-­‐eis   ............................................................................................................................................................................................   6   c)  Vorm  van  de  toestemming  ....................  10   4.................................  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ................................................................................................................................................................................................................  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  .............................   8   g)  Ontvangstvereiste  –  vormvereisten  voor  kennisgevingen  ...........................................................  zakelijke  overeenkomst  ..........  VERTEGENWOORDIGING  ......................................................................   5   2...................................................................................................  11   98 ..............................................................................................................  10   c)  Middellijke  vertegenwoordiging  ................................................................................................................   9   k)  Wettelijke  herroepingsrechten  ..............................   9   b)  Optreden  in  naam  van  te  noemen  of  op  te  richten  derde  .....................................................................................  4   1............................................................  9   a)  Gewone  vertegenwoordiging  .........................   8   h)  Tijdstip  van  totstandkoming  van  de  overeenkomst  ...........................  11   b)  Derdenbeding  .......   4   c)  Contractsweigering  ............

.............................................................................  18   2°  Andere  gevallen  ........................h...................................................................  17   1°  Feitelijke  (on)bekwaamheid  bij  vertegenwoordiging   .  12   a)  Absolute  nietigheden  –  ongeoorloofdheid  voorwerp  of  oorzaak  ..............................................................................................................................................  15   d)  Wilsgebreken:  gekwalificeerde  benadeling  -­‐  nietigheden  bij  kosteloze  borgtocht  e.......................  21   6...........................................................................................  17   g)  Handelingsonbekwaamheid  en  feitelijke  onbekwamaheid  .................................................................................................  1599  BW  ................................................................  17   4°  Rechtsgevolgen  .......................................................................  19   l)  Gevolgen  nietigheid  rechtshandeling  ...b.........................................................................................................  12   b)  Wilsgebreken  -­‐  dwaling  .................................................  16   e)  Wilsgebreken  -­‐  benadeling  .......................................  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   a)  Actio  pauliana  ...........................................................................................  geweld  ......................................  18   1°  Nietigheid  van  een  beding  over  een  niet  opengevallen  nalatenschap  ..................  NIETIGHEDEN  ................................................................................................................  art..........................................................................................................................................................  19   m)  Onrechtmatige  bedingen  .........................................................................................................................................................................................................  18   h)  Nietigheid  wegens  belangenconflict  .....................................................................................d.  ...................................  15   3°  Dwaling  bij  dading  ........  15   c)  Wilsgebreken  -­‐  bedrog........................................................  16   e)  Initiële  onmogelijkheid  –  i..........................................................  22   a)  Algemeen  ................................................................................  19   k)  Nietigheden  wegens  discriminatie  ..........................................................  18   i)  Nietigheid  wegens  beperking  van  verbintenissen  betreffende  de  toekomst  ................................................................................  13   1°  Dwaling  algemeen  ..................................................................................................................................................  22   b)  Beperkende  uitleg  bij  sommige  overeenkomsten  ............................................  17   3°  Handelingsonbekwaamheid lastgever  .....................................................  UITLEGGING  .................................................  20   n)  Niet-­‐arbitreerbaarheid  ......................................  13   2°  Dwaling  en  "valse  oorzaak"  ...................................  21   b)  Nietigheid  ingevolge  derde-­‐medeplichtigheid  ?  .....  16   f)  Nietigheid  als  sanctie  van  een  informatierecht  ................................................................................................................  18   j)    Potestatieve  voorwaarde  ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  22   7...........................................................................................................................................................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 5..........................................................................................................................................................  17   2°  Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging  ........................................................................  23   99 .........

.............................................................................................................................................................................................................................................................................................  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  ..........................................................................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ............................................................................................................................  33   j)  Eigen  fout  schadelijder  –  beperking  aansprakelijkheid  wederpartij  ...........................  33   i)  Beperking  tot  voorzienbare  schade  ?   ..............................................................  24   a)  Foutbegrip  algemeen:  rechtvaardigingsgronden  ...................................  26   b)  Criteria  causaal  verband  ............................................................................................  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ...................................  32   g)  Onrechtmatig  voordeel  .....  30   e)  Weerkaatsingsschade  .................................................................................................................................  29   d)  Samenloop  en  co-­‐existentie:  beperking  buitencontractuele  aanspraak  voor  contractuele   schade  ..........................  ONRECHTMATIGE  DAAD   ..........................  24   d)  Bijzonderheden  overheidsaansprakelijkheid  ....  24   c)  Waardering  van  de  algemene  zorgvuldigheidsplicht  .........................................................................................................................................  34   b)  Begroting  .............................................................................................................................................................  24   1...........................................................................................................  24   b)  Schuldopheffingsgronden  ...................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  .  FOUT  .................  36   5.....................................................  36   d)  Opeisbaarheid  gerechtskosten  ................................................................................................................................................................................................................................................................................................  32   f)  Verlies  van  een  kans  .........................................  25   2............................................................................................................................  26   a)  Tijdstip  en  wijze  van    vaststelling  en  begroting  van  de  schade  .............................................................................  36   4.................  28   c)  “Doorbraak”  causaal  verband  door  juridische  oorzaak  ...................................................  36   100 ...............................................................  1022  GerW  ...............................  34   3..........................................  33   h)  Bij  inbreuken  intellectuele  rechten  .......................................................  34   a)  Tenlastelegging   ........................................  35   c)  Buiten  het  toepassingsgebied  van  art......................................II.............................................................................................................................................................................  33   k)  Voordeelstoerekening  .......................................................................................................

....................................................D...................................  46   3...........  43   b)  Regresaanspraak  krachtens  de  algemene  regel  inzake  ongegronde  verrijking  ......................................................................  46   IV.....................  47   101 ........................................................  37   b)  Nieuwe  risico-­‐aansprakelijkheden   ................................................................................................................................................  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ............  37   d)    Risico-­‐aansprakelijkheid  wegens  voorlopige  tenuitvoerlegging  ...................................  ...........................................  44   4..............................................................................  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.......................................  41   b)  Zonder  rechtsgrond  .............................................................................................  45   IV......................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ..........................  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  ....................  41   2..................................................  43   a)  Bijzonder  geregelde  regresaanspraken  ..................................................  45   1................................  44   6..................................................................................................................  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ..................................................................  37   a)  Nabuurhinder  ..............................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6..........................................................................................  41   3............................................................................  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  .  38   a)  Vereisten  ........................................  38   1.............................................................................................  VOORDEELSAFDRACHT  ............  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ............  46   2.........................................  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  .....................  41   a)  Verrijking  door  een  prestatie  .........  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ........................................................................................................................................  46   V.............................  Onverschuldigde  betaling  (1376  BW)   ......................  ANDERE  GEVALLEN  ............................................  38   b)  Gevolgen  ..........................................................  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ..........................................................................  37   c)  Aansprakelijkheid  wegens  rechtmatige  overheidsdaad  .......  38   III......  ZAAKWAARNEMING  ...............................................................................  44   5............................................................................................................

............................................................................  51   b)  Door  wie  kan  nagekomen  worden  ........................  verdeling  draagplicht  ..............................................................................................................................................................................................................  58   f)  Niet-­‐realisatie  voorwaarde  ............................................................  rechtsmisbruik...........................  52   3.............................................................  49   e)  Duur  van  de  verbintenis...............................  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ..  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   .......................................  53   c)  Bepaling  aandeel.......................................  1244  BW)  ..........  51   a)  Aan  wie  moet  nagekomen  worden  .............  56   a)  Nakoming  /  betaling  ...............................................................  52   b)  Gevolgen  van  volmaakte  en  onvolmaakte  hoofdelijkheid  .......  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ..............................................................................................  50   f)  Andere  soorten  inhoud  dan  schuldvorderingen  ..  56   c)  Opzegging  van  contractuele  verhoudingen  van  onbepaalde  duur  ...........................  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ............  “post-­‐contractuele  verbintenissen”  .................................................................................................................................................................................  54   d)  Gevolgen:  subrogatie  en  verhaal  tussen  medeschuldenaren  .....................................................................  56   d)  Opzegging  bij  overeenkomsten  niet  van  onbepaalde  duur  ..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  47   b)  Vaststellingsovereenkomsten.......................................................................  rechtsverwerking  ..................................................................................................................  58   g)  “Caducité”  ?   .....  novatie  ......................................................................  56   3.....  49   c)  Gewijzigde  omstandigheden  ...................  46  FaillW)  ........................  56   b)  Wijzigende  overeenkomst....................................  57   e)  Beëindiging  door  de  curator  ?  (art...................  56   4.....  47   a)  Goede  trouw................................  59   h)  Uitstel  van  betaling  (art.....................................1.....  49   d)  Beperkingen  aan  wijzigingsbedingen   ................  50   2....................................................................................................................................................................................................................  partijbeslissing  ............................................................................................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  ...............................................  51   c)  Tijdstip  van  nakoming  -­‐  opeisbaarheid  .......  59   102 ....................................................  52   a)  Kwalificatie  ..........................................

.............................  60   b)  Regime  van  niet-­‐conforme  en  gebrekkige  levering  bij  koop.....................................  64   7................................................................  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  .........................................................................................................................................................  59   5.............................  aanneming............................  65   8.......................................................................................................................................................  73   a)  Rol  van  de  schadevergoeding.............  72   10......  70   a)  Begindatum  ...............................................................................................  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  ......................................................................................................  71   b)  Rentevoet   ...................................................................................  69   e)  Zakenrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen de perken van de omvang ervan)  ........................................................................................................  61   c)  Gebrek  aan  eigendomsoverdracht  ........  INTEREST)  ...................  tijdstip  van  ingaan  van  de  ontbinding  ......................................  ................................................................................................................  68   d)  Verbintenisrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen  de  perken  van  de  omvang   ervan)  .............................................................................................  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL............  67   b)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  uitdrukkelijk  ontbindend  beding  ...............................................  63   d)  Ingebrekestelling  ....  64   6.................................................  67   a)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  stilzwijgend  ontbindend  beding  ..................................................  70   9........................................................................................................  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ..........  68   c)  Omvang  van  de  ontbinding  tgo..    GELDSCHULDEN  EN  RENTE........................................................................................................  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   ........  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  .......................................................................  71   c)  Bijkomende  schade   .....................................................................  72   e)  Kapitalisatie  (“anatocisme”)  .....................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 i)  Bevrijding  borg  .......  huur  ..............  73   103 .....................................................................................................................................................  60   a)  Toerekenbaar  /  niet-­‐toerekenbaar/  afstand  .......  72   d)  Inperking  bij  stilzitten  ...............................  63   e)  Remedies  bij  wederkerige  overeenkomsten  in  het  algemeen:  keuzerecht  uitvoering  /   ontbinding  ...............................................................................

...........................................  95   1...........................  1166  BW)  ....................................................  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  .......................  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ....................................................................................................  ALGEMEEN  .......................................................  88   VI..................................................................................................................................  82   c)  Schorsing  en  verlenging  ...............................................................................................  87   b)  Actio  pauliana  ......................................................  77   a)  Wettelijke  schuldvergelijking  ...........................................................................  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ...............................................  85   d)  Uitwerking  van  de  verjaring  .................................................................................  91   c)  Subrogatie  (indeplaatsstelling)  ...............................  VERJARING  ...............................  96   104 ........................................................  SCHULDVERGELIJKING  .............................b)  Schade  en  causaliteit  bij  gevolgschade  .........................................  79   a)  Vertrekpunt  en  termijnen  .........................................................................................  78   12................................................  74   d)  Straf-­‐  en  schadebedingen  ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................  89   a)  Accessorium  sequitur  principale  of  oneigenlijke  natrekking  ...........  89   b)  Cessie................................................................................................  verbintenisrechtelijke  gevolgen  .........................................................................................................................................  93   2..................  79   b)  Stuiting  .............  74   11..............................................................  DELEGATIE   .....................  95   2.....................................................................................................................................................................  89   1.....................................................................................................................................  87   a)  Preventieve  en  bewarende  maatregelen  .................................................................................................................  88   d)  Zijdelingse  vordering  (art..  87   13...........................  88   c)  Keuzerecht  bij  simulatie  .....  OVERNAME  VAN  SCHULD  ..................................  77   b)  Conventionele  schuldvergelijking  ......................................................................................................................................................................................................................................  74   c)  Schadebeperkingsplicht  schadelijder  ...................................