© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 ONTWIKKELINGEN VERBINTENISSENRECHT 2000-2012 Prof. Matthias E. Storme KORTE INHOUD I.

 RECHTSHANDELINGEN  ..............................................................................................  4   1.  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ..................................................................................  4   2.  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  ....  6   3.  VERTEGENWOORDIGING  ..........................................................................................  9   4.  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ..................................  11   5.  NIETIGHEDEN  .........................................................................................................  12   6.  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   7.  UITLEGGING  ...........................................................................................................  22   II.  ONRECHTMATIGE  DAAD   .........................................................................................  24   1.  FOUT  ......................................................................................................................  24   2.  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ........................................................................................  26   3.  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  .................................................................................  34   4.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  .......................................................  36   5.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ....................................................  36   6.  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  .............................................................................  37   III.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ....................................................................  38   1.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ........................................  38   3.  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ..................................  43   4.  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.D.  ........................................................  44  

1

5.  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  .................................................................................  44   6.  VOORDEELSAFDRACHT  ...........................................................................................  45   IV.  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ..................................................................  45   1.  ZAAKWAARNEMING  ...............................................................................................  46   2.  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ....................................................................................  46   3.  ANDERE  GEVALLEN  .................................................................................................  46   IV.  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ...  46   V.  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ......................................................................  47   1.  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ..................................................  47   2.  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ............................................................................  51   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .........................................................................  52   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ............................................................................  56   4.  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ..............  56   5.  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   .................  60   6.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  ................  64   7.  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ........................................  65   8.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ................  67   9.    GELDSCHULDEN  EN  RENTE;  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL.  INTEREST)  .........................................................................................................  70   10.  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  .................................................  73   11.  SCHULDVERGELIJKING  ..........................................................................................  77   12.  VERJARING  ...........................................................................................................  79  

2

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 13.  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ..............................................................  87   VI.  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  ...................................................  89   1.  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ..........................................  89   2.  OVERNAME  VAN  SCHULD  .......................................................................................  95   1.  ALGEMEEN  .............................................................................................................  95   2.  DELEGATIE   ..............................................................................................................  96  

3

b) Marktpraktijken WMPC 2010 .I.juridat. ook de vrijheid om al dan niet te contracteren is dat.just.const-court. Cass.0027.const-court. KOHL.V. http://www. “De wet betreffende de precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten: zes jaar toepassing in de praktijk”.pdf. 55/2011 van 6 april 2011.in geval van rechtsmisbruik. 536 en bijbehorend artikel van B. c) Contractsweigering Contractsweigering is onwettig in een drietal gevallen: .a.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. 4 september 2000). 4 C. zijn vatbaar voor rechtsmisbruik.10. 192/20113) Relevant voor precontractuele verhoudingen: .Bij bepaalde praktijken is de sanctie dat consument goed of dienst mag houden zonder te betalen (reeds sinds 2007). Vaak gelden er confidentialiteitsplichten m. 4 .09. Vgl. D.wanneer dit volgt uit de regels van mededingingsrecht. . 5 Cass.Cass.juridat.pdf = RW 20112012. http://jure. Hof Bergen 14 oktober 20081). gegevens die men tijdens onderhandelingen heeft verkregen. 1 JT 2008.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100611-2 = JT 2010. maar is ook toegestaan aan notarissen voor zover de activiteit accessoir blijft aan hun hoofdopdracht (akten verlijden). RECHTSHANDELINGEN 1. 442). GwH 15 december 2011. Parallel onderhandelen mag zolang men tegenpartij niet op het verkeerde been zet (bv. Immers. een partij op kosten jagen en aan het lijntje houden en dan plots onderhandelingen afbreken kan een fout uitmaken (bv.t. voor een wettelijk geregeld voorbeeld. 758 2 Voor een overzicht van de rechtspraak in toepassing van deze wet.065 van 6 mei 2009. 7 oktober 2011)5. zie de W.wanneer er een bestaande verbintenis is tot contracteren (meestal een contractuele). "Notariat et courtage immobilier: soleil à l'horizon" = NjW 2010. JLMB 2011. MERTENS “Mag de vrije beroepsbeoefenaar eindelijk gewoon onderneming heten ?”.0525. 786 noot K. C. ook Raad van State nr.s.fgov.F.Algemeen: uitsluiting van vrije beroepen uit toepassingsgebied is in beginsel ongrondwettig (GwH nr. zie B. 7 oktober 2011. 3 GwH nr.F. 11 juni 20104: onroerende makelaardij is weliswaar in beginsel een daad van koophandel. PONET. contractsweigering kan dus in bepaalde gevallen abusief zijn (Cass. Hof Luik 26 juni 2008. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële 2 samenwerkingsovereenkomsten .be/public/n/2011/2011-192n. . 162. 193.fgov. .be/public/n/2011/2011-055n. 903 n. http://www. http://jure. Precontractuele plichten a) Onderhandelingen en goede-trouw-eis De goede-trouw-eis speelt ook in de contractuele faze (o. RW 2012-13. niet enkel subjectieve rechten s.b.just.

just. C. voor de informatieplicht over stedenbouwkundige vergunningen van het verkochte goed: Cass.enerzijds ervoor zorgen dat een partij niet contracteert in dwaling – zie de bespreking verder. onder meer verkoop vastgoed. enz.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100624-3 = RABG 2010.09. de Car-Pass bij tweedehandswagens (art.fgov. 94 ten 6° en 98 WMPC. C. 24 juni 2010. dit sluit natuurlijk niet uit dat de overeenkomst nog kan worden nietig verklaard op grond van bedrog (maar dus niet op grond van het loutere feit van de niet-afgifte van het document6).fgov. niet om dwaling te vermijden. nr. voor de verplichte informatie van het bodemattest.fgov. W.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120504-4.algemene informatieplicht door de rechtspraak ontwikkeld . MALFAIT & L.0065. In andere gevallen dient een document slechts in uitvoering van de overeenkomst te worden afgeleverd. 6 Zo Cass.in Dienstenwet 26 maart 2010 met o. 18-22 en 25-27 .informatieplichten kunnen ook als functie hebben een partij precontractueel kosten te besparen (en in die zin schade te vermijden). maar om het nadeel van de onzekerheid weg te nemen. http://jure.a. 4 mei 2012. e) Verbod betaling te vragen voor ongevraagde producten (Zgn.juridat. Wet betalingsdiensten.in WMPC voor consumentenovereenkomsten: art.bijzondere informatieplichten in bijzondere wetten en decreten. T. * Functies van informatieplichten Informatieplichten kunnen meerdere functies hebben: .just. kan die ook gelden wanneer er geen dwaling is7.11.dubbele functie * Bepalingen inzake precontractuele informatieplichten: . Indien die plicht met nietigheid gesanctioneerd wordt. KERKSTOEL. rekening houdende met de door de consument uitgedrukte behoefte aan informatie en met het door de consument meegedeelde of redelijk voorzienbare gebruik) en enkele bijzondere bepalingen (art. . afgedwongen aankopen) zie art. 1130 n. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten. is de nietigheid in de meeste gevallen een relatieve nietigheid ten gunste van enkel de informatiegerechtigde (bij koop-verkoop omzeggens altijd de koper) (bv. Dat geldt bv. 7 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20111103-4). "Nietigheid van de verkoopovereenkomst wegens ontbrekende bodemattest: mind the gap!". Waar de informatieplicht met nietigheid wordt gesanctioneerd.0060. 5 .N. bv.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 d) Precontractuele informatieplichten . 3 november 20118).7 Wet 11 juni 2004 ter bestrijding kilometerfraude). 41. 45 I WMPC bij overeenkomsten op afstand).just.0680.11. http://jure. http://jure. 4 WMPC (over belangrijkste kenmerken product of dienst en over de verkoopsvoorwaarden. C.F. hier is nietigverklaring maar mogelijk indien er inderdaad een dwaling is. 3 november 2011. . .juridat.anderzijds kan het zijn dat een partij gewoon recht heeft op de informatie.N. precontractuele informatieplichten in art.juridat. 8 Cass.

09.0206. 6 . RW 2011-2012. enz.). 12 Waar er een rechterlijke beslissing vereist is. nr. Toepasselijke rechtsregels Een eenzijdige belofte is geen "quasi-contract". Deze regel geldt niet bij de internationale koop (Weens kooprecht). doordat het alle elementen bevat die noodzakelijk zijn opdat door de aanvaarding een overeenkomst tot stand kan komen (voldoende inhoud).N.. 24 december 200910: een betalingsbelofte is bindend en houdt afstand in van een verweermiddel dat tegen de aanspraak op betaling kon worden ingeroepen (in casu verhaalsrecht van een verzekeraar dat niet tijdig was ingeroepen. 8 oktober 2009)13.0024. Zo ook heeft een eenzijdige afstand van recht in beginsel bindende kracht en is daartoe geen aanvaarding vereist (Cass.fgov. maar waarop een betalingsbelofte volgde).2. soms eenzijidg. nr. de bekrachtiging.fgov.geldig is gebeurd).just.10. 24 december 200911). C. aanvaarding is niet vereist. 11 Cass. Verder geschiedt de uitoefening van een wilsrecht in beginsel steeds door middel van een eenzijdige rechtshandeling (bv. Andere bijzondere vormen van eenzijdige rechtshandelingen zijn de oprichting van een rechtspersoon (meestal meerzijdig. C.N. Cass. maar een rechtshandeling waarvoor in beginsel dezelfde bewijsregels gelden als voor meerzijdige rechtshandelingen. overeenkomsten (vgl. 13 Cass. b) Bindende kracht van een eenzijdige rechtshandeling Toepassingen Cass. de actio pauliana. enz. 9 Cass. Totstandkoming van overeenkomsten en andere rechtshandelingen a) Bindende kracht van een aanbod Een aanbod verschilt van een voorstel of uitnodiging om een aanbod te doen. VAN DEN BERGH. voorkooprecht of naastingsrecht. nr.0316. d.08.juridat. 8 oktober 2009. het inroepen van de verjaring. 24 december 2009.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091008-1 = RW 2011-2012.just. 10 Cass. C. Men kan ook denken aan de aanvaarding van een nalatenschap.i. B.juridat. 1033 n. 24 december 2009. volgens een andere opvatting echter een declaratoir vonnis waarin hij vaststelt dat de uitoefening van het wilsrecht door de gerechtigde – mogelijks door het instellen van de eis . zal volgens een opvatting de rechter een constitutief vonnis uitspreken. 606. Een aanbod is in regel bindend gedurende de in het aanbod gepreciseerde termijn. http://jure. gedurende een redelijke termijn (onder meer Cass. 15 april 20119).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091224-3. of bij gebreke daarvan. http://jure. de uitoefening van een optie. 15 april 2011. zoals bij een EBVBA en vaak bij een stichting) en het testament.N. de ontbinding en de nietigverklaring12.

in werking 1-1-2001. nr.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) Vorm van de toestemming Louter stilzwijgen vormt geen toestemming. C. is dat geen vormvereiste. 16 Cass. Bewijs tegen een geschrift). http://jure. niet in handelszaken16. 6 juni 2011. 19 Justel F-20080429-7. zelfs van beschikking.just. maar uit een “omstandig” stilzwijgen kan een toestemming worden afgeleid (d.N. in casu van een minnelijke beëindiging van een huurovereenkomst. F.juridat.10. Zo is een lastgeving “uitdrukkelijk” van zodra er geen twijfel bestaat over de wil van de lastgever om de handelingen. http://jure. S.0028. maar een bewijsregel. 1341 iz. 14 Cass. kaderwet: Wet certificatiedienstverleners) 2° De gedraging als stilzwijgende bekentenis . 25 mei 200920.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120216-11.F. nr.0645.fgov.F. voor een bekrachtiging Cass. een stilzwijgen in omstandigheden waar men had moeten spreken). 7 .fgov.08. 6 juni 201114. 2 april 201022. De vertrouwensleer vindt ook meer en meer toepassing tussen partijen.een buitengerechtelijke bekentenis vereist niet dat het document is opgemaakt met de bedoeling als bekentenis te dienen (Cass. d) Wilsovereenstemming en vertrouwensleer De overeenkomst is niet gesloten zolang er punten open zijn waarvan de invulling voor een der partijen een voorwaarde is voor sluiting (bv. Bv. Hof Bergen 14 oktober 200817). 2044 BW is geen vormvereiste. http://jure.0186.10.11.elektronische handtekening. 20 Cass.just. Cass. 20-10-2000.0137.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120319-2.i.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20090525-4. verruiming van "schriftelijkheid" (W. 758. Arbeidshof Gent 12 januari 200718 (legt de verbinding met de bewijsregels van art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110606-3.F. 17 JT 2008.fgov. 23 januari 201221). C.fgov.juridat. 19 maart 2012. 18 RW 2008-09. 21 Cass. . http://jure. 25 mei 2009. zie ook Hof Luik 29 april 200819 (bank wekt foutief de schijn jegens de schuldeisers dat de schuldenaar betaald heeft) e) Bewijs rechtshandeling Capita selecta: 1° Wat is schriftelijk ? .juridat.0052. aan de lastgever op te dragen15.Voor een voorbeeld van een buitengerechtelijke bekentenis. Zie bv. Wanneer de wet vereist dat een toestemming “uitdrukkelijk moet zijn”. 23 januari 2012. Voor de vertrouwensleer.just.just. 16 februari 2012. 373. afgeleid uit de gedraging van partijen: Cass. Ook het geschriftvereiste bij dading in art.11. 15 Cass. C.F. Deze geldt enkel in burgerlijke zaken.

– zo Cass. 2281 BW (verruiming van het begrip “schriftelijk”). RW 2012-2013. 15 april 201127). 22 Cass. C.rechtspraak inzake stilzwijgen bij ontvangst factuur en vergelijkbare schriftelijke aanspraken blijft incoherent. NjW 2010. nr. Voor een kennisgeving gelden in beginsel geen vormvereisten. zijn partijen of hun vertegenwoordigers in de tijd of in de ruimte van elkaar verwijderd. Indien schriftelijkheid door de wet of de overeenkomst wordt voorgeschreven. 15 oktober 2010. Hof Gent 22 september 2010. 8 . maar als regel kan men stellen dat een omstandig stilzwijgen een aanvaarding inhoudt – of het stilzwijgen omstandig is hangt ervan af of er een protestlast bestaat.just.0206. 2 april 2010. f) Zgn. RW 2011-2012. In die zin veronderstelt een rechtshandeling een kennisgeving.N.09. g) Ontvangstvereiste – vormvereisten voor kennisgevingen Op enkele uitzonderingen na (bv. 26 Cass. 25 Bv. dit wordt – m. 23 Incoherent is dat een deel van de rechtspraak daarbij een onderscheid maakt tussen de factuur voor leveringen uit koop-verkoop en andere facturen. 788. dan is dat het tijdstip en de plaats waarop de aanbieder van de aanvaarding door de wederpartij kennis neemt of daarvan redelijkerwijze kennis had kunnen nemen (Cass. F. de relevantie hiervan is erg beperkt aangezien ook de overeenkomst om geld uit te lenen een bindende overeenkomst is (ook al het die dan leningsbelofte).10. ten onrechte – gegrond op de letter van art. h) Tijdstip van totstandkoming van de overeenkomst De overeenkomst komt tot stand op het tijdstip van aanvaarding. 271. 15 april 2011. nog Hof Antwerpen 4 januari 2010.N. het testament) geldt dat een rechtshandeling maar uitwerking heeft bij ontvangst (ontvangstbehoevende rechtshandelingen). 24 januari 2008. maar niet nadat eerst is vastgesteld dat er wel degelijk een aanvaarding is geweest. geldt art. en dat dit juist niet algemeen geldt bij een ingebrekestelling tot betaling van een schadevergoeding24.0080. 232. zakelijke overeenkomst Traditioneel wordt gesteld dat de geldlening een “zakelijke” overeenkomst is die eerst door de overhandiging tot stand komt.3° Stilzwijgen als aanvaarding wanneer men diende te protesteren: .fgov. 25 II WvKh.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20101015-4 (weliswaar in een fiscale zaak) 27 Cass. RABG 2008. in hoofde van professionelen en overheden wordt aanvaard dat er in beginsel een protestlast bestaat bij ontvangst van een factuur23.i. 931.juridat. http://jure. Incoherent is wel de rechtspraak die stelt dat tegen een aanvaarde factuur tegenbewijs mogelijk is25 – logisch is er enkele tegenbewijs mogelijk tegen een vermoede aanvaarding. 24 Bv. in die zin dat de kennisgeving kan gebeurden op elke wijze die in de gegeven omstandigheden passend is. de regel wordt nog verder uitgehold – terecht – doordat de overhandiging ook kan geschieden in de vorm van een schuldvernieuwing (een schuldvordering op een nog niet betaalde koopprijs omzetten in een lening)26.

be/PersoonlijkeZekerheden. 25 juni 200429. Algemeen: zie mijn syllabus http://storme.b.10.pdf.Gebondenheid De persoon in wiens naam wordt gehandeld is daaraan gebonden bij: a) bevoegdheid van de handelende persoon volgens de interne verhouding of b) “schijnvertegenwoordiging” (of liever : echte vertegenwoordiging gegrond op een toerekenbaar vertrouwen op bevoegdheidsverlening). 11° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars).h.0206. nr. NFM 2008. Wet-Breyne: zie mijn syllabus (versie oktober 2010) op http://storme.bijkomende nietigheidsgrond. DE DECKER. 15 april 2011. 285) Van belang in het Vlaams gewest: . 28 Cass.pdf.termijn commandverklaring voor particulieren verlengd naar 5 dagen. en in een aantal bijzondere wetten (bv. j) Totstandkoming (kosteloze) borgtocht Wet kosteloze borgtocht 2007: .N.be/ZCRverbruikers. 60 en 46 . 20 juni 1988. 29 RW 2006-07. i) Totstandkoming van een koop-verkoop van onroerend goed Praktijk van de gekruiste optie (artikel H.vormvereisten . 20 januari 2000. k) Wettelijke herroepingsrechten Deze vinden we bijna uitsluitend in het consumentenrecht. 2 september 201030. Cass.47 WMPC. i. . maar die aanvaarding verkeerdelijk richt aan de op dat ogenblik niet langer bevoegde vertegenwoordiger. 959 persoonlijke zekerheden op 9 . Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Wanneer een partij die een aanbod dat bevoegdelijk gedaan is door een vertegenwoordiger aanvaardt. komt er een overeenkomst tot stand met de vertegenwoordigde indien de vertegenwoordigde of diens nieuwe vertegenwoordiger van de aanvaarding kennis heeft genomen of hiervan redelijkerwijze kennis kon nemen (Cass.minnelijke ontbinding fiscaal quasi neutraal . .deze impliceren onmogelijkheid van alle-sommen-borgtocht. zie verder. niet van borgtocht voor toekomstige termijnen uit een bestaande rechtshandeling. zie daarvoor Cass. art. art. Vertegenwoordiging a) Gewone vertegenwoordiging De gewone vertegenwoordiging betreft het handelen die in naam van iemand anders. Resultaat: wordt nauwelijks nog gebruikt in de praktijk. 15 april 201128). Cass. 3. C. 2.

60 Wb. Optreden in naam van een rechtspersoon in oprichting: art. 2009. Ruud JANSEN. Vred.K. Verbintenisrechtelijk is er in beginsel geen rechtstreekse rechtsverhouding tussen principaal en derde-wederpartij. Het verwart wel enkele zaken . b) Optreden in naam van te noemen of op te richten derde In deze gevallen verdwijnt de vertegenwoordiger uit de rechtsverhouding indien aan de voorwaarde van vervanging is voldaan. 33 Cass. T. 24 oktober 200834 over de bekrachtiging van de verkoop door iemand die in eigen naam andermans goed verkocht. aanvaardde het Hof van cassatie dat een auteursrechtenvereniging tegenover derden zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid kan bewijzen door middel van de lijst van lastgevers die de vereniging krachtens art. C.just. c) Middellijke vertegenwoordiging Middellijke vertegenwoordiging betreft de tussenpersoon die in eigen naam optreedt voor andermans rekening (openlijk dan wel verborgen).1668. 1739. zodat beiden in solidum aansprakelijk waren voor de terugbetaling. http://jure. Het moet ons dus aanzetten tot 30 C. 2008. 45. 976 32 Bv.0065. Sabam t. . Zomergem 12 december 2008.volgens het arrest was de eigenaar door de bekrachtiging toegetreden tot de overeenkomst. RW 2009-10.. C.Not.F. toestemming wederpartij is niet vereist voor het niet verbonden zijn van de vertegenwoordiger32. RW 2009-2010. nl.anderzijds geeft het ook een recht aan de oprichter om zich op die bepaling te beroepen33. 34 nr.fgov. de legitimatie wordt door de wederpartij betwist.10. JLMB 2012.F). B.Bijzondere regels (“Prokura-systeem”) bij bepaalde gepubliceerde mandaten van organen van vennootschappen (niet-tegenwerpelijkheid van interne beperkingen behoudens effectieve kennis door derde).98/0311. zie hoger. en het mandaat van de gerechtsdeurwaarder die over de uitgfite van de uitvoerbare titel beschikt. . SAMOY. I.. 10 . "Bekrachtiging en rechtstreekse aanspraken tussen lastgever en wederpartij na ene optreden van een onbevoegde lasthebber in eigen naam".juridat. jaarverslag Cass.Legitimatie: wat het omgekeerde probleem betreft. Wat de verkoper betreft is dat zeker terecht. Wat de eigenaar betreft was dat in casu misschien terecht. nr..10. 69 n.0014. Een interessant arrest is Cass.08.N.b.enerzijds geeft het de wederpartij een aanspraak op de vertegenwoordiger als er geen tijdige overname is. commandverklaring bij onroerende verkoop.F. 14 september 2000. vergelijkbaar bijzodner is ook de regel inzsake het mandaat ad litem advocaat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100902-3 31 een arrest van 30 maart 2011 (P. W. . Venn (voorheen 13bis VennW) bevat een specifieke regeling met termijnen voor de oprichting en overname van de verbintenissen door de vennootschap: . 606 n. 66quater § 2 Auteurswet permanent moet bijhouden (en jaarlijkse aan de controlediensten moet overmaken). maar in zijn algemeenheid is dat onjuist.. en die consulteerbaar is31.

http://jure. in het bijzonder dat ten gunste van de pachter en een reeks voorkooprechten ten gunste van de overheden. Cass. Het Vlaams decreet harmonisatie voorkooprechten van 25 mei 2007 is op 1 oktober 2012 in werking getreden (met het elektronisch loket voorkooprechten). zie voor het laatste bv.just. of om een ruimer voorkeurrecht. Ontstaan rechten van een derde uit overeenkomst a) Voorkooprechten en naastingsrechten * Er zijn een reeks wettelijke voorkooprechten. Een conventioneel voorkooprecht beperkt de verhandelbaarheid van een goed niet. en is naar gemeen recht dus aan geen bijzondere beperkingen onderworpen (althans wanneer het recht binnen een redelijke termijn na aanbod moet worden uitgeoefend). Conventionele voorkeurrechten worden niet gesanctioneerd met een naastingsrecht maar enkel met contractuele remedies tussen partijen. dat enkel bij verkoop speelt. bij overeenkomst wordt dan aan de gerechtigde een recht toegekend dat in de meeste gevallen een zgn.fgov.just. “eventueel recht” (preciezer: eventueel wilsrecht) op het voorwerp ervan inhoudt. 30 maart 200937: in een overname-overeenkomst bedingt de verkoper dat de koper de door de verkoper aan een tussenpersoon verschuldigde commissie zal betalen. Bij vennootschapseffecten gelden wel voor de geldigheid van de verbintenis de beperkende regels van het Wb. C. in die zin hebben ze geen zakelijke werking. 16 januari 200636.). zoals de gerechtigde informeren enz.04.fgov. maar ook animo solvendi. 35 Het kan om een voorkooprecht in enge zin gaan.0302.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060116-8 37 http://jure. Bij miskenning van een wettelijk voorkooprecht heeft de voorkoopgerechtigde een naastingsrecht (recht van indeplaatsstelling). 4.Venn. Het derdenbeding kan in hoofde van de bedinger animo donandi zijn. 36 nr.F. Ook in een aantal andere gevallen bestaat er een wettelijk naastingsrecht. 11 . actueel is het recht de keerzijde van een verbintenis van de wederpartij om niet te doen (gepaard aan bijkomende verplichtingen te doen. 863.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090330-10 = RW 2011-2012. * Conventionele voorkeurrechten35 zijn mogelijk. De specifieke regels verschillen ten dele van geval tot geval. b) Derdenbeding Het recht van de derde ontstaat rechtstreeks in zijnen hoofde en passeert niet langs het vermogen van de bedinger: Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 voorzichtigheid bij het formuleren van verklaringen die een bekrachtiging inhouden: het is best uitdrukkelijk te bepalen dat men enkel de onbevoegdheid van de verkoper wil helen maar niet toetreedt tot de overeenkomst of diens verbintenissen.juridat.

de sanctie van vormvereisten.0443F. 1989. 387 n. B. MOREAU-MARGREVE & P. zie hoger. “De nietigheid van overeenkomsten wegens strijdigheid met de openbare orde of de goede zeden: algemene beginselen en een grondslagenonderzoek”. 18 maart 1988. Jaarverslag cass.06. 44 40 Bv. 711 n.i. maar dubbelzinniger Cass. KOHL.. Met hetzelfde resultaat. TBBR 2008. 1041 kritisch n. JLMB 2010. I 868 = RW 1988-89. 2008. 103 n. TPR 2011. DIRIX = Ann. DUPONT.Voorwerp ? Zie voor een geval van ongeoorloofd voorwerp Cass. dading -mogelijk is) 38 Voor een recente overzichtsstudie.c. I. . VAN OEVELEN e. 1355 v. Nietigheden W. . C.b.Cass. E. DELNOY. 8 april 1999 (onwettige woning brandt af) en 15 mei 2000 (“van openbare orde” sluit niet altijd uit dat erover een overeenkomst . Hof Luik 30 november 2006.a. 39 nr. maar de gedissimuleerde verkoop zelf is geldig40. 12 . zie A. 29 september 200839: overeenkomst met als doel de vrije beroepsuitoefening te beletten is absoluut nietig. Pas. Anders Hof Bergen 26 januari 2010.Causa stipulandi bedinger derdebegunstigde dekkingsverhouding: oorspronkelijke overeenkomst (causa promittendi) resultante rechtsverhouding belover 5.Verkoop met prijsbewimpeling: het beding van prijsbewimpeling is nietig. a) Absolute nietigheden – ongeoorloofdheid voorwerp of oorzaak38 . De geldigheid of nietigheid van een rechtshandeling moet in beginsel beoordeeld worden op grond van de feiten bij het stellen van die rechtshandeling (en wordt dus niet bepaald door latere feiten). 1100.Lg. JLMB 2009.

F. Volgens cassatie 2001 is de overeenkomst maar nietig indien ze strekt tot behoud van een wederrechtelijke toestand. Hof Gent 29 mei 2009. 13 . zie vorige voetnoot.65. bv.just. a) Het "substantieel" karakter van de dwaling (het BW spreekt van "de zelfstandigheid van de zaak") Substantieel "is elk gegeven dat doorslaggevend is geweest voor de partij om de overeenkomst aan te gaan. De overeenkomst met een overheid is ook nietig indien de beslisisng tot het sluiten ervan nietig is. 28 juni 1996).36/web/pdf/073_240907_1735. is nietig volgens Hof Gent 200441. 43 Terecht kritisch F.0069. nr. “(Geen) vergoeding voor de aannemer voor werken uitgevoerd zonder of in strijd met een stedenbouwkundige vergunning?”. ingevolge een nietigverklaring van een beslissing van de gemeente door de toezichthoudende overheid45.65. RW 2011-2012. S. 5 maart 2012.juridat. 24 september 2007)46. b) De verschoonbaarheid van de dwaling Dit wordt bepaald door de vraag of de dwalende een onderzoeksplicht had en/of de tegenpartij een informatieplicht of verkeerde informatie gegeven heeft onverschoonbare dwaling.en informatieplichten van beide partijen (in het arrest van 24 september 2007 werd een beslissing verbroken die enkel had vastgesteld dat de dwalende de wederpartij niet geïnformeerd had). F. Dat laatste beoordelen houdt een afweging in van onderzoeks. dus 2 elementen: .fgov.pdf) n. 42 Bv. 1735 = http://80. b) Wilsgebreken . deze sanctie lijkt me niet de juiste te zijn43.kenbaarheid daarvan voor de wederpartij. 46 RW 2009-2010. 743 (http://80. 41 Hof Gent 26 november 2004.36/web/pdf/075_290509_0743. 44 JT 2007. kh. Beide aspecten staan vandaag in de sleutel van informatieplichten (zie al Cass. HAENTJENS.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120305-2. 627.dwaling 1° Dwaling algemeen Dwaling draait in hoofdzaak rond 2 elementen: het substantieel karakter van het voorwerp van de dwaling en de verschoonbaarheid van de dwaling zelf. 45 Cass. HAENTJENS. Sommige rechtspraak gaat een stuk verder en beschouwt de aanspraak op betaling van de aannemingssom door de aannemer in geval van misdrijf als een onrechtmatig voordeel42.pdf.09.subjectief doorslaggevend voor de toestemming .129. 189. Conversie ? Vervanging van nietig beding door een ander kan niet indien dat niet berust op de toestemming van de partijen (Cass. waarvan de wederpartij op de hoogte hoorde te zijn en zonder hetwelk de overeenkomst niet zou zijn gesloten" (Cass. Betreffende wat dwalende zelf moest weten is er geen informatieplicht (Vb.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .Bij stedebouwmisdrijven: een aannemingsovereenkomst voor vergunningsplichtige werken waarvoor geen vergunning is. 23 maart 200644).129. RABG 2007. dit is een vorm verbeurdverklaring. http://jure.

RW 2010-2011. T. 54 Cass. zie Hof Brussel 12 januari 200452. 47 RW 2007-8. http://jure. sluit niet uit dat in de interne verhouding tussen de dwalende en diens raadgever deze laatste aansprakelijk kan zijn (bv.F 52 RW 2007-2008. 49 Bv. 23 oktober 200851). Het feit dat de overeenkomst niet nietig wordt verklaard omdat de dwaling niet verschoonbaar was . ook al gebeurde dat niet bedrieglijk49.Not. hof Antwerpen 12 juni 200648. 50 Bv. 579 betreffende de aankoop van een appartement waarvan in de verkoopovereenkomst foutief was bepaald dat het stedenbouwkundig in orde was. 55 Bv. http://jure. sluit het beroep op dwaling (gebaseerd op de vooronderstelling van geldigheid van die rechtshandeling) niet uit55. 1559.fgov. 279. 1601.F en C. Met name geldt de dwaling daar indien de dwalende gehandeld heeft ingevolge een door de bevoegde overheid verleende vergunning die regelmatig lijkt te zijn54. nl. betekent dat gebrek aan kennis in beginsel niet vrijstelt van de naleving ervan en noch minder van de toepasselijkheid ervan. c) Rechtsdwaling ? Naar gemeen recht kan de dwaling zowel de feiten als het recht betreffen. Ook is er in beginsel geen onderzoeksplicht ten aanzien van foute informatie die door de wederpartij is gegeven. in casu omtrent het bestaan van een verkavelingsvergunning die later werd nietig verklaard door de Raad van State. 28 maart 2012. 6 februari 2009. 51 nrs.zie bv. De informatieplicht van de wederpartij en de onderzoeksplicht van de dwalende zelf worden mede gewaardeerd aan de hand van hun positie en de bijstand van derden waarover ze beschikten of waarin ze hadden moeten voorzien (bv.gegeven het feit dat de dwalende werd bijgestaan door een professionele raadgever.just.0478. dat de dwaling daar in beginsel onoverwinnelijk moet zijn – maar de recente rechtspraak aanvaardt de dwaling reeds indien elk redelijk en zorgvuldig persoon in dezelfde omstandigheden ze zou hebben begaan53. In het strafrecht is de maatstaf traditioneel iets strenger. 28 maart 2012. in de Codex Ruimtelijke ordening e.2083.juridat.F. Cass. koper bijgestaan door een notaris. 48 RW 2007-8. nr. nr.11. koper bijgestaan door een expert-landmeter50). C. Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3. Anders is het wanneer de wet uitdrukkelijk een informatieplicht oplegt (bv.m.2083. Hof Brussel 17 november 2009. d) Dwaling over toekomstige feiten ? Dwaling heeft altijd betrekking op een verkeerde voorstelling van een element op het ogenblik van het stellen van de rechtshandeling. Hof Antwerpen 1 maart 2010. Toepassing bv.juridat.Brussel 10 september 200747).fgov. Voor een vergelijkbaar geval van aansprakelijkheid van de notaris.just. de nietigheid van een andere rechtshandeling pas later retroactief komt vast te staan. P. de notaris die tekortgeschoten is in zijn informatieplicht . Dat iedereen geacht wordt de wet te kennen. Dit geldt dan ook evenzeer voor de dwaling als wilsgebrek. maar sluit niet uit dat iemand een rechtshandeling kan vernietigen wegens rechtsdwaling die aan de andere vereisten voldoet.11. 2000.0158.06.F. 53 Cass.).06. 72.d. Maar het feit dat bv. 14 . 473. P. NjW 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3.

RW 2010-2011. 22 oktober 200960: geen nietigheidsgrond indien de partij kennis had of kon hebben van die titel) c) Wilsgebreken . Vgl. 1978. . Jaarverslag cassatie 2010. http://jure. Qua resultaat lijkt dit arrest strijdig met het arrest van 6 februari 2009. Zie echter Cass.08.0502.onwetendheid dat er reeds een in kracht van gewijsde gegane uitspraak is over het geschil (2056 I BW). met concl.N. 24 september 200757).juridat. 23 september 197761. en de regel dat de nietigheidsgrond kan worden aangetoond op grond van latere gegevens: er is immers maar een wilsgebrek zoals dwaling of bedrog wanneer die dwaling of dat bedrog na de sluiting aan het licht komt (maar reeds aanwezig was bij de sluiting). RW 2009-2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100318-5. 62 TBH 2008. 56 C. Cass.-gen. adv. De nietigheid kan ook ingeroepen door een partij bij de dading die geen partij was bij die uitspraak (Cass. DE CORDT 63 C. 22 september 201158).N.08.10. 14 maart 200856 (dat arrest zegt overigens niet veel). Cass. "De invloed van de nalatigheid van de bedrogene op de vordering tot nietigverklaring en/of op de vordering tot schadeloosstelling". Y. Hof Luik 14 november 200662. 2011 over oorzaak dwaling (+ later arrest GwH) 3° Dwaling bij dading Bij dading zijn er enkele bijzondere bepalingen inzake dwaling als nietigheidsgrond: .juridat. 162 n.v. 1183 e. 15 . 58 Cass. C. .bedrog.0506. MATTHYS. RW 2010-2011.05. NORDIN "Het bewijs van het bestaan van een (on)geoorloofde oorzaak van een overeenkomst op grond van feiten die zich na het sluiten van die overeenkomst hebben voorgedaan". geweld Bij bedrog is er geen vereiste van verschoonbaarheid van de dwaling: Cass. In de meeste geschillen over de oorzaak gaat het om een vorm van dwaling. wat allicht het verschil verklaart.06. 18 maart 201063 (ook bij eigen zware fout kan men vernietigen bij bedrog door de wederpartij). men ontsnapt hieraan niet door de nietigheid te gronden op de afwezigheid van oorzaak of valse oorzaak (zie Cass. Cass.08.0380.N.latere ontdekking van een titel die het recht betreft waarover de dading gaat en aantoont dat een van de partijen dat recht niet had (2057 II BW.just. Er is natuurlijk geen tegenstrijdigheid tussen de regel dat de geldigheid moet worden beoordeeld op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst. 22 september 2011. 60 C.N.geen nietigheid wegens rechtsdwaling (2052 II BW). ook verder inzake gedeelde aansprakelijkheid.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091022-5 61 Arr.fgov. http://jure. E. 59 C. 15 mei 200959).just. KRINGS = RCJB 1980. waarbij nl.fgov. 107. 1641 n. 62.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 2° Dwaling en "valse oorzaak" De “Oorzaak” is het “geheel van de beweegredenen” volgens Cass.0461.0427. 25 op grond van ‘fraus omnia corrumpit’. "Des effets de la négligence ou de l'imprudence de la victime du dol". (32) noot J. evenwel werd hier het gebrek aan oorzaak aangevoerd en niet de dwaling (wellicht precies omdat het om een dading ging). achteraf ontdekt wordt dat die beweegreden reeds onjuist was op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst (vgl.F. DE BONDT. 21. W. TPR 1986. 57 C.0107.

die klaarblijkelijk de normale interest en de dekking van het risico van de lening overschrijden. B. d) Wilsgebreken: gekwalificeerde benadeling .F.b. http://jure.0051. ook geldt bij een regelingsakte voorafgaand aan echtscheiding door onderlinge toestemming (Cass. diens verplichtingen tot de terugbetaling van het geleende kapitaal en de betaling van de wettelijke interest”. Bij een koppel kredietnemers mogen die beoordeeld worden op grond van mogelijkheden van beiden (Cass. VERLOOY "De vernietiging van een dading wegens benadeling" = RW 2010-2011. 6 LVO. 1599 BW 64 Bv. C.nietigheden bij kosteloze borgtocht e. Bij verzekeringsovereenkomsten wordt het bedrog nader geregeld in art.0036.Bedrog vereist anderzijds wel zowel kunstgrepen (al kan het ook door verzwijging zijn) én bedrieglijk opzet. waarvan de inhoud sterk oevreenkomt met het leerstuk in het algemeen: “Onverminderd de toepassing van de bepalingen tot bescherming der onbekwamen of betreffende de geldigheid der overeenkomsten.d. 9 november 201266).fgov.0510.N 67 Cass.h. C. 7 januari 200865). De leer van de gekwalificeerde benadeling kent enkele wettelijke toepassingen. 28 januari 2010.fgov. zoals art. 325.WCK: ook beoordeling terugbetalingsmogelijkheden vereist bij sluiten overeenkomst. op vordering van de lener.juridat. art.09. 1907 ter BW. 742 = NjW 2010. met misbruik van de behoeften.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110331-2.06. van de zwakheden. van de hartstochten of van de onwetendheid van de lener.juridat. http://jure. noot 'Toepassing van artikel 88 lid 1 BW op een transactionele verdeling'. zelfs al mocht die handeling koop. maar is daar niet toe beperkt. 16 . Nieuwe WCK in 2010 (BS 21 juni 2010). zich. voor zichzelf of voor anderen.Nietigheid enkel in de wettelijk bepaalde gevallen. e) Initiële onmogelijkheid – i. Cass.0637F 66 Cass. nr. e) Wilsgebreken . C. indien de uitlener. met name het opzet om bij de tegenpartij een dwaling te veroorzaken (een verkeerde voorstelling van zaken op te wekken)64.Nietigheid wegens benadeling bij verdeling (887 BW): geldt elke handeling die ten doel heeft de onverdeeldheid onder de mede-erfgenamen te doen ophouden.12.just. vermindert de rechter. . 31 maart 2011. 887 BW. nr. dat bv.just. een interest of andere voordelen heeft doen beloven. 9 november 2012. 7 januari 2008. 755 n. Daarbuiten is het een algemeen leerstuk. ruil en dading of anders genoemd zijn67.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100128-3 = RABG 2010. In enkele andere gevallen zijn de vereisten versoepeld en wordt het misbruik als het ware vermoed: Wet kosteloze borgtocht 2007: nietigheid bij disproportie met terugbetalingsmogelijkheden (begroot bij het aangaan borgschuld). C.benadeling . . Zo is er art.N.09. 65 Cass.

08.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-1 = RW 2011-12. http://jure.0569.juridat. 70 Cass. TILLEMAN. 1593 n. Wanneer de lasthebber bij zijn aanstelling bekwaam was. 383.10. is de handeling nietig (Cass. RW 2011-2012. nl. 86. S. C. kan de koper de nietigheid inroepen68.fgov. C. maar niet bij het stellen van de handeling. In een arrest van 15 september 201169 oordeelt het hof van Cassatie evenwel dat de koper niet de keuze zou hebben om in plaats van de nietigheid te kiezen voor de sancties voor niet-nakoming. B. VAN DEN BERGH.N . VAN HIMME “Verkoop van andermans zaak: een kwestie van geldigheid of van wanprestatie”. f) Nietigheid als sanctie van een informatierecht Zie de bespreking hoger. 5 december 1933.0402. VAN LOOCK “De feitelijke bekwaamheid en de handelingsbekwaamheid van een lasthebber”. 15 september 2011. 3° Handelingsonbekwaamheid lastgever Bij conventionele vertegenwoordiging (lastgeving) moet de lastgever handelingsbekwaam zijn voor de door de lasthebber gestelde rechtshandeling op het ogenblik waarop deze wordt gesteld (eveneens ex art/ 20003 III BW). Traité V (1975) nr. 1935 II 20. 1515 afkeurende noot N. Lastgeving (1997) nr. Cass.just. die niet meer kan ingeroepen worden eenmaal de koper definitief beschermd is.juridat. 68 Cass. (in de veronderstelling dat uitvoering in natura niet mogelijk is) ontbinding dan wel uitvoering bij equivalent Nochtans is het feit dat de nakoming van de overeenkomst reeds vanaf het begin onmogelijk was in beginsel géén nietigheidsgrond en belet dit niet dat de belover van die verbintenis contractueel aansprakelijk is. onder meer w.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De nietigheid van de verkoop van andermans goed (art. 1466 n. 7 januari 2010. nr. 2° Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging Evenwel is de vertegenwoordiging wél geldig wanneer een onbekwame tot lasthebber wordt aangesteld (argument ex art. het bodemattest. dan verliest hij ook zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid (argument ex art. 1990 BW71).0594. 71 Dat de regel algemeen is vinden we onder meer bij DE PAGE & DEKKERS. http://jure. Dit arrest dient dan ook te worden bekritiseerd. 17 . 2003 III BW). Pas. g) Handelingsonbekwaamheid en feitelijke onbekwamaheid 1° Feitelijke (on)bekwaamheid bij vertegenwoordiging De persoon die de rechtshandeling stelt moet feitelijk bekwaam zijn om toestemming te kunnen geven. 69 Cass.08. Bij vertegenwoordiging is het de vertegenwoordiger die die bekwaamheid moet hebben.fr. 1599 BW) is een relatieve nietigheid ten gunste van de koper.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100107-2 = RW 2011-2012. Zolang dat evenwel niet vaststaat. B.just. Verliest de lasthebber nadien zijn handelingsonbekwaamheid.b. 8 februari 2010.fgov. De handelingsonbekwame kan immers enkel vertegenwoordigd worden op de door de wet bepaalde wijze. C.N. 7 januari 201070).

RvS nr. niet om rechten die daadwerkelijk.pdf = RW 2010-2011. Het gaat in beginsel om een relatieve nietigheid in te roepen door de lastgever.z.4° Rechtsgevolgen De nietigheid is relatief en de handeling kan dus bekrachtigd worden nadat de onbekwaamheid is weggevallen: Cass. http://jure. i) Nietigheid wegens beperking van verbintenissen betreffende de toekomst 1° Nietigheid van een beding over een niet opengevallen nalatenschap Art. Smets 74 RvS 23 maart 2010 nr. de persoon over wiens nalatenschap het gaat en diens erfgenamen. GEELHAND de MERXEM.11.just. 943 BW: schenking van toekomstige goederen is nietig. 13 september 2012. 1596 BW mag de lasthebber niet zelf tegenpartij worden in de verkoop waarvoor hij mandaat heeft (zgn.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120913-2.240. 72 RW 2010-2011. beëindigt hij impliciet de lastgeving en kan hij dus die nietigheid niet meer inroepen75. De nietigheid kan worden ingeroepen door de partijen bij de overeenkomst. 202. Wanneer de opdrachtgever persoonlijk instemt met de verkoop.art. A.w. 2° Andere gevallen Onder meer: . N.C. Traditioneel werd dit verbod van openbare orde geacht. I. In sommige gevallen echter is het verbod van openbare orde en de nietigheid dus absoluut. Selbsteintritt). CASIER. d. p.Een gemeenteraadslid die als advocaat optreedt tegen zijn gemeente: strijdig met de openbare orde. SCHERMANS & B.fgov. . de meeste auteurs leiden evenwel uit het cassatie-arrest van 31 oktober 2008 dat de regel slechts met een relatieve nietigheid wordt gesanctioneerd76. Century 21-Primogest. TEP 2010. 126 v. 76 Cass. 18 . http://www. besproken door H. 1130 BW houdt de nietigheid in van overeenkomsten over een niet opengevallen nalatenschap. 18 maart 200473.0730.Een lasthebber die “twee heren dient” stelt een nietige rechtshandeling: Cass. 31 oktober 2008. Pas. 303 n. “De erfovereenkomst is niet langer strijdig met de openbare orde”. 75 Cass. . 202. Het gaat dus om zgn.be/Arresten/202000/200/202240. h) Nietigheid wegens belangenconflict Rechtshandelingen door een vertegenwoordiger gesteld in strijd met de regels inzake belangenconflicten zijn nietig. 2417. 22 mei 2009 (in casu een dading door een minderjarige gesloten)72.24074.juridat. 202.F. waarbij afspraken worden gemaakt over het lot van goederen voor zover die zich in de nalatenschap van een nog levende persoon zouden bevinden bij zijn overlijden. eventuele rechten. zij het op termijn of onder opschortende voorwaarde worden toegekend. 25. nr. die nietigheidsgrond vervalt eenmaal de lastgeving is beëindigd. VERDICKT. 73 RW 2004-05. Volgens art.raadvst-consetat.

Voor de regels inzake onverschuldigde betaling en ongegronde verrijking. 81 Bv.fgov. 29 maart 201078.7.juridat.html. http://vlaamseconservatieven. 10 en 11 GW houden géén rechtstreekse verplichtingen in voor burgers onderling en dus géén horizontaal discriminatieverbod.14. maar wel op vele punten een inperking van de wet". Het Franse Hof van cassatie maakte hiervan een wel bijzondere toepassing in een arrest van 26 oktober 2012. RW 2009-2010. volgens dewelke elke ongelijke behandeling in de verhoudingen tussen burgers waarvoor geen verantwoording kan worden gegeven een fout uitmaakt (art.N. * vanaf het tijdstip van de nietigverklaring geldt er terugwerking: Alvast bij een relatieve nietigheid bestaat de overeenkomst zolang de nietigverklaring niet door de rechter is uitgesproken81 (tenzij de nietigheid door partijen is aanvaard). Wet gelijkheid mannen en vrouwen 2007). 19 . 24 LVO. Er bestaat evenwel buiten concrete rechtsregels om géén algemeen discriminatieverbod tussen burgers onderling. Veel teleurstellender in dit opzicht is overweging B. j) Potestatieve voorwaarde Een verbintenis is nietig indien ze is aangegaan onder de potetstaive voorwaarde van de zijde van degene die zich verbindt (art.0639. http://jure. k) Nietigheden wegens discriminatie Zie de drie Antidiscriminatiewetten (ARW 1993. 1174 BW). 2. Eenmaal de nietigheid is ingetreden. Zie mijn commentaar "Grondwettelijk Hof en de antidiscriminatiewetten: gebrek aan moed.grondwettelijkhof.fgov.just.be/public/n/2009/2009-017n.art.09.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . Art.blogspot. randnr.com/2009/02/grondwettelijk-hof-en-de.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070521-3. nr.08. C.fr/fr/jp/j/c/civ/1ere/2012/9/26/11-26022/. van arrest 17/2009 van het Grondwettelijk Hof79.juridat. heeft ze wel terugwerkende kracht: de prestaties worden geacht nooit verschuldigd te zijn geweest en de onverschuldigde prestaties of verrijking kunnen dus worden teruggevorderd. 78 S. zie verder. 1432 = http://jure. Een cassatie-arrest van 25 maart 2011 oordeelt dat van de nietigheid wegens het ontbreken van een bodemattest afstand kan worden gedaan ook buiten een verzaking in de authentieke akte om80. waarin een eenzijdig optioneel arbitragebeding op die grond nietig werd verklaard77.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110325-3.0147. maar de regel geldt algemeen: Cass.pdf.N 79 http://www. 77 http://legimobile. 25 maart 2011. ADW 2007. betreffende art. 3 § 1 IV Auteurswet: beperking aan de mogelijkheid overdracht te bedingen van auteursrecht op toekomstige werken.just. l) Gevolgen nietigheid rechtshandeling * van een relatieve nietigheid kan afstand worden gedaan. 21 mei 2007. 80 Cass. maar betreffen enkel de publiekrechtelijke functie van de overheid: terecht zo Cass. 1382 BW).

fgov.al is dit wel betwistbaar in geval de notaris enkel lasthebber van de verkoper en niet van de koper is (dan geldt in beginsel de regel van de niet-samenloop). 17 juli 002 betreffende transacties uitgevoerd met 20 . 74 WMPC. 8 W. http://jure.0158. een arrest cassatie 21 december 2009: een beding in een onroerende verkoop bepaalde dat wanneer de opschortende voorwaarde van het vinden van een financiering niet vervuld werd binnen de bepaalde termijn. -.08.just.Not. Daarnaast zijn er bijzondere regels in bijzondere wetten en besluiten (bv. http://jure. die evenwel verschilt van bepaalde relatieve nietigheden (met name de wilsgebreken) doordat de beschermde partij zich niet op de nietigheid moet beroepen. zie Cass. NjW 2012. . en de voorziening in cassatie werd verworpen84. Dit sluit aan de bij de rechtspraak van het Hof van Justitie over de Richtlijn onrechtmatige bedingen86. De grondslag van de aansprakelijkheid van de notaris is in beginsel het gemeen contractenrecht. GOEMAERE p. 85 Bv. Hof Brussel 20 april 2012.definitie en algemeen criterium in art. KB van 12 januari 2007 inzake vastgoedmakelaardij). STEENNOT (het laatste arrest betreft art. zij het dat er wel afstand van kan worden gedaan85.F. Zie verder infra de bespreking van strafbedingen. 24 september 2009: mogelijke in solidum aansprakelijkheid notaris voor terugbetaling van de prijs aan de koper bij een nietig gebleken verkoop82. C.en informatieplichten (zie art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-9 = JLMB 2010. 2. 143 v.06.zwarte lijst in art. 23 november 2008. NjW 2012.juridat. Hof Gent 4 januari 2012. ook dit komt infra aan bod naar gemeen recht.F.De belangrijkste regeling is nu te vinden in de WMPC 2010. 84 C.juridat.juridat.in de WMPC: -. 1352.van belang is vooral de behandeling van aanverwante bedingen zoals opzeggingsbedingen.fgov. de rechter kan ze dus ambtshalve toepassen. Daarbovenop is er de bijkomende toetsing in consumentenovereenkomsten. zo bv. 83 Indien de notaris betrokken is bij het verkoopcompromis geldt enkel het gemeen contractenrecht.B. . 28 WMPC. 2009. het voorschot toekomt aan de verkoper.just. 9 Notariswet)83.fgov.* mogelijke schadevergoedingsplicht: Cass. het werd nietig verklaard omdat dit gold ongeacht de toerekenbaarheid aan de koper.0499. voor zijn optreden bij het verlijden van authentieke akten gelden er daarbuiten ook specifieke wettelijk bepaalde advies. m) Onrechtmatige bedingen 1° Criteria van onrechtmatigheid . 203.just. 549 n. Hetzelfde geldt wanneer de koper in plaats van de nietigverklaring schadevergoeding vordert .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-2 = RW 2009-2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20081023-1 = R. 70. 197 en bespreking J. 82 http://jure. R. 2° Aard van de sanctie Het gaat om een relatieve nietigheid.

http://eurlex. intussen vervangen door art. KRINGS = RW 1980-81. Dat zien we met name bij arbitrage-plusrechtskeuzebedingen in concessie-overeenkomsten die onder de wet van 1961 vallen: volgens de cassatierechtspraak is de arbitrage-overeenkomst geldig voor zover de arbiters verplicht worden die Belgische wet toe te passen87. voor het rijzen van het geschil) gesloten arbitrage-overeenkomst meebrengen (idem voor een bevoegdheidsovereenkomst. is niet voldoende niet om de arbitrage-overeenkomst nietig te maken. 1087 n. Adelin Petit NV. RW 2008-09. http://eurlex. Audi NSU t. Invitel. werd overigens wel beslist door het HvJ in C-381/98. KLEINHEISTERKAMP.com/sol3/papers. Unamar. http://jure." The Impact of Internationally Mandatory Laws on the Enforceability of Arbitration Agreements" (2009): http://papers. HvJ C-168/05.10. C. over de conformiteit met het EU-recht van de verplichting de Belgische agentuurwet toe te passen bij keuze van het recht van een andere lidstaat die ook de Agentuurrichtlijn heeft omgezet. C.a. RW 2010-2011.N. 1646 n.eu/LexUriServ/LexUriServ. Zie algemeen en rechtsvergelijkend over deze vraag J.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120405-2.eu/LexUriServ/LexUriServ.fgov. http://eur-lex. “Handelsagentuur en arbitrage”. VANDER ELST. Sebastian. 303 n. 2 februari 1979. 86 O. 16 november 2006. nr. Hetzelfde geldt voor een agentuurovereenkomst88.juridat. Van Hopplynus.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 n) Niet-arbitreerbaarheid Een arbitrage-overeenkomst is niet werkzaam als het geschil niet vatbaar is voor arbitrage. in casu een bevoegdheidsbeding met keuze voor forum in Zweden.fgov.11. D. November 2011. 88 Cass. An HANSEBOUT.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111103-3 = RW 2011-2012. 91 Cass.cfm?abstract_id=1496923. tenzij deze geldig is onder Europees of internationaal recht met voorrang op het interne recht). Cass.N. MERTENS “Over de arbitreerbaarheid van concessiegeschillen” = RABG 2011.just.do?uri=CELEX:61998CJ0381:NL:HTML. Bibby Line. 3 november 2011. Ingmar.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ. I 634. Dat er in het kader van het geschil ook regels van openbare orde relevant zijn (bv. Mostaza Claro. Dat de agentuurrichtlijn zelf ook van bijzonder dwingend recht is.just. Pas. heeft het Hof van cassatie een prejudiciële vraag gesteld89. 28 juni 1979. 6. Wel zal een arbitrage-overeenkomst gepaard aan een keuze van een buitenlands recht in materies waar er regels zijn van bijzonder dwingend recht met voorrang op het toepasselijke recht. 89 Cass.europa.0430. 21 . R. 90 Cass. 332 n. Pas. 14 januari 2010. MERTENS.do?uri=CELEX:62005CJ0168:NL:HTML. Betalingsdiensten).i. 539 = JT 1979. I 1260 concl. Eerder Cass. 87 Cass. L. HvJ 26 april 2012 in C472/10. in beginsel de nietigheid van de op voorhand (d.ssrn. mededingingsrecht). Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t.europa. Het beding is wel geldig wanneer voldoende waarschijnlijk is dat de Belgische regels wel zullen worden toegepast90 en welicht ook wanneer wordt vastgesteld dat het toe te passen vreemde recht een gelijkwaardige bescherming biedt als het Belgische recht91.juridat. 5 april 2012.0613.do?uri=CELEX:62010CJ0472:NL:HTML. 626 = RCJB 1981. nr. 889 n. MERTENS. 1344 = TBH 2007. http://jure. 37 § 1 lid 3 W. D. Nietigheden en niet-tegenwerpelijkheden ter bescherming van derden a) Actio pauliana instrumenten voor elektronische overmaking van gelden.

De pauliana in het arrest van 9 februari 2006”. 1156 BW voorrang te geven aan de gemeenschappelijke bedoeling van partijen boven de letterlijke bewoordingen van een document – zij het dat die gemeenschappelijke bedoeling in beginsel in die akte moet gezocht worden en niet daarbuiten (behoudens wanneer bewijs tegen akten mogelijk is volgens art. 1382 BW en leidt uitsluitend tot een obligatoire aanspraak tot herstel. Deze stelling kan m. 1341 BW). 5 januari 2006.v. 1554 = Pas. de kredietverlener van de derde die een hypotheek heeft genomen op het goed. 93 RW 2009-2010.html b) Nietigheid ingevolge derde-medeplichtigheid ? Bij vervreemdingen in strijd met een geldig bedongen conventionele onvervreemdbaarheid gaat het niet om een dergelijke nietigheid. m. andere schuldeisers van de derde). BW). de gevolgen : zie mijn bijdrage “Een aanvechtbare constructie.b. aansprakelijkheid voordien is ontstaan. een tweede koper die weet heeft dat het goed eerder aan een eerste koper is verkocht) de vorm zou kunnen aannemen van een nietigverklaring van de overdracht aan de derde-medeplichtige. DABIN.i. Maar het herstel in natura is nog altijd een verbintenisrechtelijke sanctie.be/insolventierecht. niet gevolgd worden. bewijskracht van akten (foi due aux actes). W. ook als is ze nog niet vastgesteld. de vereisten.n. Het arrest is met name problematisch voor vierden wiens rechten afgeleid zijn van de derde-medeplichtige (bv. die weliswaar tot teruggave verplicht. Nochtans stelt een arrest Cass. aansprakelijkheid wegens medeplichtigheid aan fiscaal misdrijf – Cass. RW 1964-65. noot J. 1965.q. dat het herstel in natura van de onrechtmatige daad van de derde-medeplichtige (bv. 7. 30 januari 1965.b. 20 maart 2008. aangevochten handeling: het is voldoende dat de schuld c. 236 22 .be/071_090206_1496. bv.a. wegens bestuurdersfout – Cass.pdf. 77. Uitlegging a) Algemeen De bepaling van de inhoud en gevolgen van de overeenkomst geschiedt aan de hand van art. anterioriteitsvereiste van schuldvordering t. I. maar niet kan leiden tot een automatisch terugkeer van de goederen met miskenning van mogelijke rechten van anderen. De rechter die aan de overeenkomst de gevolgen toekent die deze volgens hun uitlegging ervan heeft. Deze leer verhindert de rechter niet om conform art. Wel kan de derde een onrechtmatige daad begaan (derde-medeplichtigheid aan wanprestatie) en veroordeeld worden tot herstel in natura92. http://storme. maar wel met grenzen aan de uitlegmogelijkheden. 27 april 200693. schendt de verbindende kracht van de overeenkomst niet (vaste cassatierechtspraak). De derde-medeplichtigheid is immers een toepassing van art. 1135 en de uitlegregels (1156 en v. 538 = RCJB 1966. De uitleg wordt wel beperkt door de leer van de zgn.W. Verdere uitwerking in Deel II van mijn syylabus op http://storme. wel kan in beginsel herstel in natura worden gevorderd en zal bij toekenning daarvan de daartoe veroordeelde derde het goed terug moeten overdragen aan de eerste koper. 92 Zie reeds Cass. die strikt genomen met bewijskracht (force probante) niets te maken heeft.

just. Voor een toepassing. 94 Hof Antwerpen 27 oktober 2008.Borgtocht . les Roses.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120206-3.M. zo uitleggen dat ze niet in strijd is met het mededingingsrecht94. . b) Beperkende uitleg bij sommige overeenkomsten Bij sommige overeenkomsten geldt een beperkende interpretatie: . 95 Cass.F. 23 .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een van de uitlegregels is “potius ut valeat”: de rechtshandeling veeleer uitleggen in een zin waarin ze geldig is. C. 6 februari 2012.W.Dading: art. 491. http://jure. zie Cass. 2048 en 2049 B.E. 6 februari 2012: een dading om een vochtprobleem in een appartementsgebouw in 1985 te regelen dekt niet ook een vochtprobleem dat in 1996 opduikt95. 3 § 1 III Auteurwet).fgov. nr.juridat. V.0693. RW 2011-2012.Overdracht van of verlening van licentie op auteursrechten (Art.10. Bv.

Monte dei Paschi. 24 .schending van een subjectief recht.N.1025.just. waarbij er traditioneel twee basiscategorieën genoemd worden: .schending van een rechtsnorm die een rechtsplicht (inbegrepen een verbod) inhoudt (in beginsel een wettelijke verplichting of verbod). De schuldgraad kan opzet zijn of nalatigheid. C. ONRECHTMATIGE DAAD Wie schade veroorzaakt (zie 2°) door een fout (1°) of bepaalde activiteiten of gedragingen (3° tot 5°) is ertoe gehouden de schade te herstellen.11. tenzij er afwezigheid van schuld is wegens leeftijd of geestestoestand van de dader of wegens overmacht. welke dus in de genoemde gevallen in beginsel aanwezig is. gerechtigd was. 97 Cass. Wat de onrechtmatigheid betreft is er in beginsel een fout vereist. 5 januari 201296). Monte dei Paschi. opnieuw behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld).fgov. 1. Banca http://jure.N. b) Schuldopheffingsgronden Er is geen schuld bij onoverkomelijke dwaling. 8 februari 2008.juridat. C. 5 januari 2012. Fout a) Foutbegrip algemeen: rechtvaardigingsgronden Men onderscheidt het aspect “onrechtmatigheid” van de daad en het aspect schuld of toerekenbaarheid. RW 2011-12. behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld). 8 februari 200897). Overmacht geldt niet als rechtvaardiging voor omstandigheden die binnen de eigen risicosfeer vallen (Cass. de nakoming en niet-nakoming ervan volgt in het algemeen deel onder V.1025.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. 5 januari 2012. Maar eigenlijk is er ook een derde vorm: . All Car Rent t. We bespreken hier enkel het ontstaan (en de inhoud) van de verbintenis tot herstel. Banca http://jure. 98 Cass. gelet op de bijzondere hoedanigheid van de informatieverschaffer.juridat.fgov.II. All Car Rent t. erop te vertrouwen dat de verschafte informatie juist is (Cass. c) Waardering van de algemene zorgvuldigheidsplicht * Informatieplichten ? Volgens het Hof van cassatie maakt het verschaffen van onjuiste inlichtingen in beginsel een fout uit indien diegene die de inlichtingen heeft gevraagd. .schending van de algemene zorgvuldigheidsplicht.just.11. 5 januari 201298). 96 Cass. 583. zelfs indien het om een (onoverkomelijke) rechtsdwaling gaat (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5.

21 december 2007101.0546. http://jure. 724 n. M.juridat. 19 maart 2010.omgekeerd kan de overheid een fout begaan door geen gepaste maatregelen te nemen nadat een wet ongrondwettig is verklaard door het GWH – in casu door de afwezigheid van elke informatie aan de belastingplichtigen die een ongrondwettig verklaarde belasting hebben betaald (Cass.juridat.. I.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090622-12 = NjW 2009.0082.just. 1 juni 2012103).05. NB. die aangesproken wordt omdat de huurder door de schuld van de verhuurder in financiële problemen is geraakt. 21 december 2007.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120629-2. d) Bijzonderheden overheidsaansprakelijkheid 1° voor fouten van de uitvoerende macht Foutcriteria zijn in beginsel die van het gemeen recht.08. 100 Cass. http://jure.fr/jurisprudence_2/assemblee_pleniere_22/arret_no_9364.juridat. * Schutzwirkung für Dritte ? Cass. 1003.F. 103 Cass.0457. het cassatieberoep werd verworpen op 19 maart 2010102. C. die immers geen contractspartij was van de leverancier100.just. waarbij een vierde eveneens aansprakelijk werd gesteld.0522.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Vormt "discriminatie" een fout buiten de wettelijke discriminatieverboden om ? Zie hoger.plén.). nr. In oudere rechtspraak werd vereist dat de gedraging ook los van het contract een fout uitmaakt. 1382 BW.N. http://jure.html. 1689.fgov.just.0197. nr. 99 C.11. die derde sluit een overeenkomst met een concurrerende leverancier. nu is het genuanceerder. http://www. .11. In casu de borg van de huurder.fgov.just. in een ander geval had het bestreden arrest wel de fout aangenomen maar beslist dat er geen causaal verband was. Een toepassing van art.06.fgov. in dat geval gaat het in hoofde van die derde immers meestal om contractuele schade). indien dit in hoofde van de derde niet gaat om een contractuele schade uit een overeenkomst tussen B en C is A buitencontractueel aansprakelijk jegens C schade is (het gaat hier niet om het geval waar de tekortschietende partij de uitvoeringsagent is van zijn schuldeiser bij de nakoming van een verbintenis jegens die derde.F.just. Het betrof een zaak waarin de verbonden contractspartij in strijd met een kettingbeding zijn handelszaak had overgelaten aan een derde zonder de exclusiviteitsverbintenis te bedingen waartoe hij zelf gehouden was.F. De formulering gelijk sterk op die van het Franse Hof van cassatie in het arrest Myr'ho van 6 oktober 2006 (Ass. * Derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. . zowel de derde als de vierde werden aansprakelijk gesteld. F. Financiën t. C. 101 Cass.fgov. http://jure.juridat.toepassen door de uitvoerende macht van een pas nadien door het GWH ongrondwettig verklaarde wet is geen fout in de zin van art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071221-3 = RW 2009-2010. 25 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100319-3. 102 Cass. In een arrest van 29 juni 2012 werd een beslissing gecasseerd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120601-5. 1382 BW: Cass. 1 juni 2012. C.fgov. nr. http://jure. 22 juni 200999: de niet-nakoming van een contractuele verbintenis door A jegens B kan ook een fout zijn jegens een derde C die erdoor schade lijdt. 29 juni 2012. maar dit werd gecasseerd omdat de vierde niet medeplichtig was aan een wanprestatie van de derde.juridat.courdecassation. BOONE = RW 2011-2012.F.A.

Cass.0403.0073.fgov. heeft geleid: Cass.N.R. 3° voor fouten van de wetgevende macht . bevatten een soort immuniteitsbeding krachtens hetwelk de geviseerde “entiteiten” die door sancties getroffen worden daarvoor geen aanspraak op enige vergoeding hebben108.juridat.juridat. 1 juni 2006 en Cass. in het bijzonder betreffende economische sancties. 2. 296/2011 van 25 maart 2011) betreffende betreffende beperkende maatregelen in verband met de situatie in Libië.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-4 = NjW 2011. VAN OEVELEN.N.just.just. wijziging. gewijzigd. 107 C. 31 = RCJB 2010. Art.B. art. D. 800 n.M.09.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-4 = RW 20102011. http://jure. dan kan men de staat ook aansprakelijk stellen voor een andere fout van de rechter dan degene die tot de intrekking. 227 n.Cass. C. 4bis Besluit 2011/273/GBVB van 9 mei 2011 betreffende beperkende maatregelen tegen Syrië. voor de wijziging van het E. Daarmee gelijkgesteld worden: .fgov. http://jure. is de Staat in de regel alleen voor diens fout aansprakelijk als de litigieuze handeling door een in kracht van gewijsde gegane beslissing is ingetrokken. 105 C. I.fgov.V.08.07. 27 juni 2008106. Bepaalde Europese regelingen. 108 Bv. A.voorwaarden voor aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht: "wanneer de betwiste handeling van een magistraat het rechtstreeks voorwerp is van de rechtsprekende functie. POPELIER “De zorgvuldige wetgever en de gekwalificeerde fout: een overvloedig respect voor de beleidsvrijheid van de wetgever”.M. het Comité van ministers van de Raad van Europa in een beslissing heeft vastgesteld dat de litigieuze handeling een schending inhoudt van het E. 26 . enz. vernietigd of herroepen wegens schending van een gevestigde rechtsnorm".beginsel van aansprakelijkheid voor fouten van de wetgever: Cass. 12 Vo. Heeft de beslissing zijn gezag van gewijsde verloren.0314.V. 204/2011 (zoals gewijzigd door Vo. 2008.R. RENDERS. door het Elfde Protocol.2° voor fouten van de rechterlijke macht . Schade en causaliteit a) Tijdstip en wijze van vaststelling en begroting van de schade 104 2 arresten nrs. . een ervan op http://jure. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-2 = RW 2008-9. (EU) nr. NB. 106 Jaarverslag cass.volgens het Hof van cassatie is de vaststelling door een arrest van het Grondwettelijk Hof in een prejudiciële procedure dat een wetsbepaling ongrondwettig is op zichzelf nog geen bewijs van de fout van de wetgever: Cass.06. 5 juni 2008104 iz.: de toestand waarin de benadeelde buiten zijn toedoen tegen de litigieuze handeling geen rechtsmiddel kan aanwenden omdat de beslissing zelf ingetrokken is en de gelaedeerde juridisch geen aantoonbaar belang meer heeft om nog te vragen dat de litigieuze beslissing zou worden opzij geschoven.N. of van de toegevoegde protocollen. 183 n.N en C. 28 september 2006. 10 september 2010107. 1726 kritische noot P.just.0366. . 25 maart 2010105 : de toestand waarin.

22 november 2005. 25 mei 2012.N. 247..09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120525-3. Cass. http://jure. eerder Cass. 23 april 2012.05. In een arrest van 23 april 2012 evenwel beslist het hof van cassatie dat de rechter bij de bepaling van de schade wel “rekening moet houden met gebeurtenissen die. De SWAEF.just. 109 C. Toepassing op de uitwinningsvergoeding van de handelsagent: Cass.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4 = RW 201213.N. 2007. Vgl. 14 dec.juridat.fgov. nr.fgov. 1996. 1987-88.juridat. Eerder Cass. RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4.09. http://jure. maar toch de economische waarde van het slachtoffer en derhalve de schade die het slachtoffer lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid.0173. 114 C.juridat. beïnvloedt. dit is praktisch naar het tijdstip van de uitspraak ‘Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 We behandelen dit zowel voor de verplichting tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad als voor die tot schadevergoeding wegens niet-nakoming van een verbintenis. 1996. A. Cass. AR 7100.05. AR P.just. 110 P.fgov. 70.00.fgov.10. de hierdoor veroorzaakte schade beïnvloeden”113 – in casu een brugpensionering die het afsluiten van de beroepsloopbaan van het slachtoffer met zich meebrengt. P.N. http://jure.F. 1993. 2322 concl.. AR 6582..N. 1993. 112 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-6..0494. In dat arrest werd een beslissing verbroken waarin een persoon met handicap die gratis hulp ontving van zijn zuster.11. 1° Vaststelling van de schade(-elementen) De vaststelling van het bestaan en de elementen van deze schade dient te gebeuren op het ogenblik van de niet-uitvoering van de verbintenis (Onder meer Cass. 4 maart 2010109). A. omdat de rechter daarmee niet wettig had beslist dat die persoon persoonlijk schade had geleden (over eventuele schade van de zuster is geen uitspraak gedaan). 2 feb. C. http://jure. De vraag is dus of dit een ommekeer in de rechtspraak inhoudt ? 2° Begroting van de schade in geld De begroting ervan gebeurt naar het tijdstip dat dit van het effectieve herstel ervan zo dicht mogelijk benadert. 15 februari 2011110) (in casu verbetering van de toestand van de weduwe door het inkomen van de nieuwe partner)111.0274.C. http://jure.juridat. een vergoeding kreeg toegewezen (althans de verzekeraar).. Cass. 1397. 15 mei 2008112: deze dient te worden beoordeeld volgens het tijdstip van beëindiging van de handelsagentuur: latere feiten mogen in beginsel niet in aanmerking worden genomen.95. 22 juni 1988.1089.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2005112210 = Arr. A.F.juridat. waardoor de toestand van de benadeelde zou verbeterd of verergerd zijn (Cass.F. 2001. aangezien die weliswaar niet belet dat het slachtoffer een economische waarde behoudt en derhalve niet verhindert dat hij schade lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid. 15 mei 2008.just. 143.fgov..11.. en vervolgens gratis hulp ontving van zijn andere zuster. C. nr. http://jure.just.just.. die verongelukte.. nr.C. 113 Cass. AR C. A. Bij de beoordeling van de schade mag de rechter geen rekening houden met gebeurtenissen die na de fout hebben plaatsgehad en geen betrekking hebben op deze fout en de schade.N. 2 mei 2001. 27 .0173.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120423-2. A. P. AR C.fgov. nr.1703.just. 2007. 139..C.C.0478. 96 111 Zie ook Cass.0963. Cass. hoewel zij vreemd zijn aan de onrechtmatige daad. 4 maart 2010114). 15 feb.juridat. nr.C.g.0092. 522.

b) Criteria causaal verband Zoals bekend huldigt de Belgische rechtspraak de leer van de “equivalentie van alle oorzaken”: een foutieve gedraging of ander feit is oorzaak van de schade indien zonder de fout de schade zich niet zou hebben voorgedaan. nr.i. leer van het rechtmatig alternatief117 .0744. zoals Cass. zelfs zonder de fout. d. 23 oktober 2009. Cass. nr.07. http://jure. zouden hebben voorgedaan119 .fgov.juridat.07. Parmentier.i. 18 december 2008 nr. Meestal komt het er wel op neer dat de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde moet zijn voor de schadeverwekkende gebeurtenis (die een voldoende zij het niet noodzakelijke oorzaak is van de concrete schade) (zgn.05.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20080528-8 = RW 2011-2012. C.juridat.O8.de toekomstige schade kan door middel van kapitalisatie begroot worden.juridat.just. Pas. 117 Cass.0638.N. 28 .10.Tenzij de beslissing op dat punt uitgesteld wordt moet de rechter op dat ogenblik ook de toekomstige schade begroten. http://jure.F. http://jure.just. 115 Cass. I 161 (alternatief aanvaard) en Cass. de schade die nog zal geleden worden ten gevolge van de onrechtmatige daad.fgov.07.a.just. http://jure.fgov.0963.F. De SWAEF.de verleden schade moet begroot worden op het ogenblik van de uitspraak (en kan niet door kapitalisatie bepaald worden). Eerder Cass. . Aldus sluit het feit dat de pathologische aanleg van de schadelijder tot de schade heeft bijgedragen.F. Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2008121811 = JLMB 2010. 22 november 2005.0018. Cl.juridat. 118 Vgl. http://jure. 17 februari 2012.fgov. 116 I.1601. B. behalve wat de gevolgen betreft die zich hoe dan ook. 28 mei 2008.fgov. daarvoor bv. C. de zgn.F. P. 530. De rechter mag de schade naar billijkheid ramen. 2322 concl. mits hij de reden aangeeft waarom hij de door de schadelijder voorgestelde berekeningswijze niet kan aannemen en tevens vaststelt dat de schade onmogelijk anders kan worden bepaald116.10. Daarbij gaat men uit van de schade zoals ze zich heeft voorgedaan.0226. en de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde voor het ongeval).0451. C.juridat. http://jure. met name doordat precies dezelfde gedraging ook niet foutief kon plaatsvinden en dan toch dezelfde gevolgen zou hebben gedaan. C. 2 februari 2011. RW 2012-2013. 23 september 2011. 19 december 2007. en Cass.F.fgov. 25 maart 1997.F. 119 Cass. WEYTS “Het leerstuk van de voorbeschiktheid tot schade als loutere toepassing van de regel van integrale schadeloosstelling”.fgov. P. 1669.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20051122-10 = Arr.F. het ongeval is een voldoende doch geen noodzakelijke voorwaarde voor het overlijden. “INUS”) (bv. P. P. nr. de verplichting niet uit om die schade volledig te vergoeden. P. voor zover dit door de partij wordt gevorderd. 2005 (alternatief aanvaard) met arresten waarin het alternatief werd verworpen. Het causaal verband kan ontkracht worden door aan te tonen dat zonder de fout de schade zich ook in concreto zou hebben voorgedaan.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071219-14 = JLMB 2010. 300 n. d.g.just.juridat.1314.just.11. 2006 n. Het hof van cassatie ziet erop toe dat de rechter daarbij de vergelijking niet maakt met een niet-foutieve situatie die in enig ander opzicht verschilt van de concrete gebeurtenis zoals ze zich heeft voorgedaan118 . http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-5.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091023-2 = RW 2011-2012.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110923-2. van de schadegebeurtenis.juridat. Hij moet daarbij echter wel het volgende eerbiedigen115: .

120 RW 2007-08. 622. brengt dat laatste niet met zich mee dat het causaal verband met de fout zou doorbroken zijn. Hetzelfde geldt wanneer de schade niet door een fout wordt veroorzaakt. C.09. 997.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090630-5 = RW 2010-2011. p. De Swaef. 7 februari 2011.just.1773.07.0569. 22.de niet door arbeidsprestaties gecompenseerde kost van de doorbetaling van een invaliditeitsuitkering aan een contractueel personeelslid wat betreft de periode na de beëindiging van de contractuele duur126. L. 30 juni 2009123) (zie eerder al de gevallen van Cass. het invaliditeitspensioen dat een werkgever uitkeert na vervroegde pensionering van een werknemer die ten gevolge van de fout van een derde arbeidsongeschikt is geworden (Cass. 29 . NB. Arrest nr. 126 Cass. 710. S. Dat laatste is een rechtsvraag. DE KEZEL.09. 62. sommenverzekeringen.1531. 18.just. P. 18 september 2007120.de uitkeringen van zgn. Cass.F. 30 juni 2009. 123 Cass.fgov. dergelijke schade is in beginsel vergoedbare schade. 122 RW 2009-2010. http://jure.just. in het bijzonder de uitkering van levensverzekering bij overlijden van de verzekerde. Arr. 1209.juridat.juridat..08. nr.0007. t. nr. 124 Cass. Rb. RW 2012-13.de rente die de openbare werkgever wegens gedeeltelijke invaliditeit betaalt naast het loon (loon waarvoor men tegenprestatie ontvangt)127. 12 november 2008. 19 maart 2010. Arr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20110207-4.F.juridat. ook Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100319-5. tenzij de ratio van de rechtsregel die de genoemde verplichting oplegt erin bestaat dat die kost definitief ten laste te blijven van de aldus verplichte persoon. nr. 2008.juridat. . 137/2007 van het GwH 7 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie van art.N. http://jure.F. C.10.of invaliditeitsverlof aan een personeelslid125.just. 2006. 26 mei 2009122 en Cass.F. Cass. Zie ook Cass. Voorbeelden van niet-vergoedbare schade: . AR C. http://jure. in casu over het decreet van 5 juli 2000 van de Franse Gemeenschap houdende de regeling inzake verlof en disponibiliteit wegens ziekte of invaliditeit van sommige personeelsleden uit het onderwijs.fgov. http://jure. geen vraag van bewijs: Cass. nr. C.0318. 29bis WAM)121.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120514-7. andersluidende conclusie A. 9 januari 2006. vgl. 14 mei 2012. E.just.de kosten die de overheid lijdt door de toekenning van ziekte. nr.N. 22. 204 = Jaarverslag cassatie 2009. P. iemand moet overgaan tot de nakoming van een wettelijke of contractuele verplichting. 2 maart 2012.i. maar een andere aansprakelijkheidsgrond (bv.0332. nr.10.. Jaarverslag Cassatie 2010.08. Antwerpen 26 april 2011. http://jure. 9 januari 2006 en 12 november 2008. 987 = RW 2010-2011.fgov. Communauté française. eerste middel. 14 februari 2011. 121 Cass. 19 maart 2010124).0113.fgov.juridat.fgov.N. C.0105.05. Juristenkrant nr. nr. . . de foutloze aansprakelijkheid voor zwakke weggebruikers krachtens art. tot toepassing van de cassatie-arresten van 2001 ook in de privésector.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) “Doorbraak” causaal verband door juridische oorzaak Sinds de cassatie-arresten van 19 en 20 februari 2001 ("loondoorbetalingsarresten") zit het Hof van cassatie terecht op het spoor van de schade: wanneer ingevolge de fout van een ander. 1382 BW die leidt tot gelijkschakeling van situaties van werkgevers uit privésector en overheidssector. nr. d. 125 Cass.g.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3.

nr. nr.10.juridat. 27 november 2007. 130 Cass.1531. Huidige stand van de rechtspraak wat de samenloop tussen dezelfde partijen betreft: Cass. Omgekeerd zal een pensioen of levensverzekeringsvergoeding uitgekeerd naar aanleiding van een schadegeval. 132 RW 2006-07. wanneer een derde de in bewaring gegeven goederen bedrieglijk verkrijgt.De schade die erin bestaat dat de werkgever tijdens het doorbetalen van de arbeidsongeschikte werknemer diens arbeidsprestaties moet missen. 1717 n. 741. http://jure.0569. C. http://jure. 131 Cass. nr.fgov. 2 maart 2012. Antwerpen 26 april 2011. AC. Rb.N.0569. 128 Cass. d) Samenloop en co-existentie: beperking buitencontractuele aanspraak voor contractuele schade 1° De beperking van de samenloop en co-existentie Dit handelt over de vraag of men schadevergoeding wegens onrechtmatige daad kan vorderen van een contractspartij of een persoon die door de contractspartij voor de uitvoering is ingeschakeld. 12 november 2008. 627. VAN OEVELEN. NB.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090921-1 = Jaarverslag cassatie 2009. niet moeten worden aangerekend (in mindering gebracht) op de schadevergoeding.fgov.10. In het IPR is dit een vraagstuk van buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (toepassing van de conflictregel uit de Rome-II-Vo.). 23. C. RW 2010-2011. Zie de bespreking bij voordeelsafdracht infra. 722. 21 september 2009. .just. AR P. blijft definitief ten laste van de werkgever (Cass. BOCKEN in NjW 2007. nr. 129 Pol.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. C. Veurne 11 april 2011.. Cass. http://jure.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20120302-3.F.schade geleden door de uitoefening van bepaalde taken van openbare dienst blijven in beginsel ten laste van die overheid.0245. 29 september 2006132. RW 2012-13.07. besproken door H. RW 2012-13.just. 437.zo een bewaarnemer krachtens de bewaarnemingsovereenkomst de bewaargever moet vergoeden. . meer bepaald kosten van de deskundige aangesteld door die verzekeraar129. precies omdat dat recht een eigen rechtsgrond heeft. Voorbeelden van vergoedbare schade: . . argument uit beperking van de subrogatie cassatie neigt naar parallellie). 2 maart 2012. 30 .F. 710.de kosten voor de vaststelling van de schade gemaakt door de rechtsbijstandsverzekeraar. Hier is omgekeerd de mogelijkheid van subrogatie een indicatie dat het om een vergoedbare schade gaat (ook al vallen de suborgatoire vordering en de aanspraak uit vgeroeiding niet samen). 21 september 2009128.fgov.de schade ingevolge arbeidsongeschiktheid van een personeelslid voor zover die door de eigen schuld van het slachtoffer werd veroorzaakt.F. brandweer. is dit voor de bewaarnemer een vergoedbare schade131. is daarentegen in beginsel wél een vergoedbare schade130. 127 Cass. Bv.just. Het arrest concentreert zich enkel nog op de afwezigheid van contractuele schade en vereist geen afwezigheid van een contractuele fout meer. 2008.juridat.08.

VAN OEVELEN.s. NV Lappland / Trevi 31 . Zie ook Cass. PHANG o. maar niet door middel van een louter reglement135 (wel door middel van een afwijkende overeenkomst.0027.fgov. aannemer enz. 27 november 2006133 (Gaselwest) a contrario: de regel van uitsluiting van buitencontractuele aansprakelijkheid wegens samenloop geldt niet voor “reglementaire” rechtsverhoudingen. 2° Toepassing bij derden (geen coëxistentie) en gevallen die buiten die beperking vallen (wel coëxistentie) De uitsluiting van een buitencontractuele aanspraak in de genoemde gevallen geldt niet enkel voor aanspraken jegens de contractuele wederpartij. dan heeft de koper c.: Cass. VAN OEVELEN. wat dan wel de toestemming van beide partijen vereist).. PHANG “Over de rechtsverhouding tussen elektriciteits. Hof Antwerpen 18 mei 2009. * Geen beperking van passieve coëxistentie (schuldenaar jegens meerdere schuldeisers) Op de eerste plaats speelt de beperking natuurlijk niet ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de opdrachtgever van de nalatige partij – zo kan een lasthebber zich voor fouten die hij in de uitvoering van de lastgevingsovereenkomst zou hebben begaan. M.maatschappijen en hun afnemers en het samenloopverbod in deze verhouding”.Vred. Roeselare 18 februari 2010.q. A. en de daaraan verbonden rechtsgevolgen op het vlak van de aansprakelijkheid”. Traditioneel geldt dat aanspraken uit onrechtmatige daden die tevens een strafbaar feit uitmaken. en bij aansluiting op het hoogspanningsnet.juridat. maar ook jegens diens ‘uitvoeringsagenten”.11. BOONE = RABG 2007. is het enkel een terechte kleine herformulering.m A. Sinds de liberalisering van de elektriciteitsmarkt betreft dat niet meer de rechtsverhouding met de elektriciteitsleverancier s. De juiste omvang van die categorie is niet zo duidelijk bepaald. Limb.N. 2012. P. maar enkel nog die met de distributienetbeheerder bij aansluiting op het laagspanningsnet134. 316 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120308-13. niet op die “immuniteit” beroepen ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de lastgever137. C. 8 maart 2012. 1257 n. bouwheer géén buitencontractuele aanspraak op de wederpartij van zijn wederpartij (zelfs al zou die niet gelden als uitvoeringsagent) omdat hij een contractuele aanspraak heeft verworven (zie de bespreking van die gevallen verder infra bij overgang van schuldvorderingen)136.cass.just. nr. T. ook mogelijk zijn voor contractuele schade. 16 n. waartegen de voorziening in cassatie verworpen werd door Cass.) alsook wanneer de bouwheer de eigendom verwerft van zaken geleverd door de leverancier van de aannemer en daarmee ook diens aanspraken op de leverancier. Wanneer de koper van een zaak met de eigendom ook een aanspraak verwerft op de contractspartij van de verkoper (diens leverancier. of een bestuurder van een rechtspersoon niet voor 133 Arr. 2012.E. 136 Zie bv. In een dergelijke reglementaire rechtsverhouding gelden de regels van de buitencontractuele aansprakelijkheid: volgens sommige rechtspraak kan daarvan bovendien weliswaar bij wetskrachtige norm worden afgeweken. Rl. 2427 = NjW 2908. http://jure. VANHELMONT. L. 323 v. 134 Zie behalve de aangehaalde annotatie van L. I. “Het reglementair karakter van de rechtsverhouding tussen de distributienetbeheerder voor elektriciteit en de afnemer. 137 Voor een toepassing op een syndicus van een V. T. 2012. 21 oktober 2010.Vred. 135 Vred. 29 n.i.M.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sommigen spreken van een koerswijziging.

C. 1384 BW. http://jure. p.fgov. Voor deze schade aan het vennootschapsvermogen komt aan de aandeelhouders geen zelfstandig vorderingsrecht toe144. C. in V. 144 Cass.fgov. SAGAERT & D.precontractuele aansprakelijkheid138.just. F.just. 139 Cass. J.juridat. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101004-1.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20121012-3. 4 oktober 2010. nr. voor zover die een eigen schade hebben geleden139.F. VANANROYE “Aandeelhouders hebben geen zelfstandig vorderingsrecht voor afgeleide schade”. Wanneer de verhuurder van een gebrekkige zaak aangesproken wordt door een derde op grond van art. e) Weerkaatsingsschade Een vennootschap is gerechtigd om schadevergoeding te vorderen van een derde door wiens fout het vennootschapsvermogen werd aangetast. 143 Zie verder S. nr. http://jure. WERMOES 141 Bv. “Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk”. een buitencontractuele aanspraak is dus mogelijk (een "rechtstreekse" contractuele niet). * beperking van actieve coëxistentie (schuldeiser met aanspraken jegens meerdere schuldenaars) – wanneer speelt die niet Wanneer een verkoper na verkoop een onderaannemer inschakelt om de goederen te verpakken in kleinere hoeveelheden (en deze daarbij fouten maakt). 138 Hof Gent 13 febriari 2012. 32 .juridat. 140 RW 2009-2010. Hof Gent 24 januari 2008140. 1184 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F- 20121025-9. L.08.just. 319 n. VAN LIEMPT. 142 Cass. 102. 1658 n.0079.just.fgov. zolang het geen louter contractuele schade is143. DAOR nr. http://jure.09.11.juridat.fgov. f) Verlies van een kans services. kan hij het exoneratiebeding in de overeenkomst met de huurder niet tegenwerpen aan een derde-schadelijder (in de veronderstelling dat diens schade nietcontractueel is)141.12.11. 23 februari 2012. Cass. 12 oktober 2012. In bepaalde gevallen kunnen zij wel namens de vennootschap vorderen ten bate van de vennootschap. In die gevallen kan er een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn ook al is de schade tevens een contractuele schade. C. nr. 25 oktober 2012. http://jure. Deze beperking geldt niet voor andere schade die de aandeelhouders zouden lijden. 78 v. niet voor dezelfde schade een aanspraak zou kunnen hebben uit onrechtmatige daad jegens de derde die medeplichtig is aan die wanprestatie142 (tenzij die derde een uitvoeringsagent is).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120223-5 = RW 2011-2012. Verder houdt de regel ook niet in dat een schuldeiser die een contractuele aanspraak heeft jegens zijn wederpartij wegens contractuele wanprestatie.juridat. PARREIN = TRV 2012. C.N. LMABRECHT.N. STIJNS & F.0459. 2009. is die onderaannemer geen uitvoeringsagent vlg.N. 206.0692.0632. De contractuele schuldenaar kan zich ook niet op die immuniteit voor buitencontractuele aansprakelijkheid beroepen jegens de bestuurders van de vennootschap waarmee de overeenkomst is gesloten. Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht.0558/F. J&T Autolease.

Zie bv. 1713.09.juridat. http://jure. 152 P.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Na twijfels door het “zwavelzuurarrest” van Cass.fgov. http://jure. 15 maart 2010147.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100113-1 33 .gaat nog steeds niet zover als een volwaardige proportionele aansprakelijkheid (d.148. 530. C. 5 juni 2008145 en Cass. Zie verder onder meer R. 86ter Auteurswet en analoge bepalingen voor andere rechten (bespreking infra). 1 april 2004 is er terug duidelijkheid door de arresten Cass. toepasselijk zowel bij contractuele149 als buitencontractuele g) Onrechtmatig voordeel Geen vergoeding is verschuldigd voor schade die bestaat uit het wegvallen van een onrechtmatig voordeel150.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-7 en nr. Pas op: .09. http://jure.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090513-2 = RW 20112012.0199N. 17 december 2009146 alsook Cass. http://jure. C. nr. 13 mei 2009.. I.0145.07. 660 n. Een andere vraag is of de houder van het auteursrecht een recht heeft op voordeelsafdracht – zie art. Hof Luik 25 oktober 2011.just.fgov.juridat. 150 Cass.hangt ervan af wat men vordert ! Vergoeding eisen voor verlies van een kans veroorzaakt door de fout is iets anders dan vergoeding vorderen voor een schade die met een bepaalde graad van waarschijnlijkheid is veroorzaakt door de fout . 4 november 2011.i.fgov. 535. maakt evenwel nog niet elke schade tot onrechtmatig voordeel151.. 151 Cass. 147 C. http://jure. I.0190. « L’intérêt légitime à agir en réparation . 149 Bv. BOONE = RW 2011-2012. dit kan niet op grond van art.09.F. 4 november 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100315-3 = NjW 2010. j) Eigen fout schadelijder – beperking aansprakelijkheid wederpartij 145 nr. RW 2012-13.0121.fgov.0433. maar zelfs geen relevant element voor de vaststelling van het causaal verband (Cass. 257 inzake een tekortkoming door een advocaat. 314.0705. SABAM152: verbreking van arrest dat bovenop de gederfde inkomsten (normaal tarief”) ook nog het extra-tarief van 25 % had toegekend. Hof Antwerpen 28 september 2009.09. .just. Lierman 146 2 arresten van dezelfde datum. want er is geen bewijs van dergelijke schade in causaal verband met de fout. p.Une exigence illégitime? ». JT 2012. JAFFERALI.08.juridat. 1382 BW.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-8. i) Beperking tot voorzienbare schade ? Bij buitencontractuele schade is de voorzienbaarheid niet enkel geen vereiste. JT 2012. 1466. Het loutere feit dat de schadelijder zich in de onwettigheid bevindt. C. 13 januari 2010153). 530.N.just.just. 153 P.N. 253 et s.N . h) Bij inbreuken intellectuele rechten Cass. BOONE.juridat. 795 n.fgov. RW 2008-9.juridat. TBH 2012. 660 n. proportionele causaliteit). Het leerstuk is aansprakelijkheid. JT 2012. 148 Voor toepassingen zie onder meer Hof Brussel 20 december 2011. NjW 2010. JT 2012.

157 Cass. 16 februari 2011.05. 1903. P.. 34 .juridat.N. Cass. Arr.fgov.N. http://jure. Arr2007.De "eigen fout" leidt tot een verdeling van aansprakelijkheid.1232. 7 sept. Bijzondere regeling rechtsplegingsvergoeding) a) Tenlastelegging procesaansprakelijkheid (gerechtskosten en Volgens art. nr.0299.10. Indien het slachtoffer mee aansprakelijk is. 386. 155 Cass. 3.N. 4 sept. RW 2011-2012. De eigen fout kan ook bestaan uit het niet beperken van de schade (maar het niet beperken is niet per se foutief).10. 156. worden in mindering gebracht op de schade.10. nr. AR P. k) Voordeelstoerekening Voordelen die de schadelijder door de onrechtmatige daad verkrijgt. 2004. tenzij de schade zich ook zonder de fout zou hebben voorgedaan155. Cass. en worden vervolgens de door het slachtoffer ontvangen uitkeringen op zijn aandeel toegerekend (Cass. http://jure. P. Voor de criteria voor de inperking/verdeling van de aansprakelijkheid..F. http://jure.fgov.1244. 1017 I GerW worden de gerechtskosten (inbegrepen de rechtsplegingsvergoeding. zo worden overlevingspensioenen en uitkeringen van sommenverzekeringen (andere dan schadeverzekeringen) niet aangerekend156 (en leidt de uitbetaling ervan ook niet tot subrogatie).0426. 2004. P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-7. zie hieronder) ten laste gelegd van de in het ongelijk gestelde partij.juridat. Vervanginkomsten wegens arbeidsongeschiktheid worden in beginsel wel toegerekend. zie infra de bespreking van de verdeling van de draagplicht. 2007.0315. 2 december 2009. Cass. 15 februari 2011. 2006.F..07. 156 Onder meer Cass. voor wat betreft een overlevingspensioen.N.just. 384. Anders dan de fout van het slachtoffer die tot de schade heeft bijgedragen leidt een nietfoutieve voorbestemdheid tot schade (zelfs een zgn. dient eerst de aansprakelijkheidsverdeling te worden toegepast. AR C.1601.just.just. 16 maart 2006. behoudens bijzondere wetten. 2 december 2009157).fgov. AR P. 154 Cass. 16 februari 2011154). nr.juridat. Arr. 2 februari 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110216-7.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110202-2. Dat geldt niet voor voordelen die geacht worden een zelfstandige rechtsgrond te hebben.04. pathologische aanleg) evenwel niet tot een vermindering van aansprakelijkheid. De eigen fout van de primaire schadelijder heeft ook gevolgen voor de aansprakelijkheid jegens een secundaire schadelijder voor “weerslagschade” in het bijzonder familieleden): de aansprakelijkheid van de aansprakelijke is jegens hen evenzeer beperkt als jegens het medeschuldige primaire slachtoffer zelf (Cass. nr.

en veroordeelde op grond van art. Resultaat is dat er wel een opdeling blijft: 1° kosten technische adviseurs: gemeen recht (materieel recht). in het bijzonder de Handhavingsrichtlijn van nr. 158 Hof Antwerpen 31 maart 2010. RW 2010-2011. C. die de Richtlijn Betalingsachterstand omzette. 159 Zie bv. De aansprakelijkheid voor proceskosten werd dus autonoom geregeld in het GerW (Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV.de regels inzake schadevergoeding bij inbreuken op intellectuele rechten. niet behandeld door GW Hof.juridat.N iz. Wat dat laatste betreft: verfijning van de cassatierechtspraak in arrest Cass. Betalingsachterstand van 2 augustus 2002 voor de wanbetaling bij handelstransacties binnen het toepassingsgebied van die wet. 2 september 2004 dat de verhaalbaarheid op materieelrechtelijke grondslag uitbreidde. “De rechtsplegingsvergoeding in procedures inzake intellectuele rechten: een sui generis-regime?”. Hint van het GW Hof . zoals met name .F. 2° kosten advocaten: procesrechtelijke regel voor alle geschillen.fgov. . omdat de toegekende aanspraak (na deskundig onderzoek) lager lag dan het bedrag dar verweerder minnelijk had voorgesteld voor de dagvaarding158. 161 Zie voor het laatste J. De wetgever koos met de Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV echter voor een zuiver procesrechtelijke grondslag.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Deze bepaling maakt het mogelijk de kosten om te slaan indien een partij gedeeltelijk ongelijk krijgt. b) Begroting De verhaalbaarheid van het ereloon van de advocaat werd voor het eerst ingevoerd in art. deel van de schade bij contractuele of buitencontractuele aansprakelijkheid. 160 nr. http://jure. 18 december 2009. 3° lacune in de wet w.de Richtlijn Betalingsachterstand. 6 van de W.07. Een arrest van Hof Antwerpen ging – terecht – een stap verder. 800 n.08. C.. VAN OEVELEN..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091218-3. 4° verworpen voor de cassatieprocedure. 182/2008 van 18 december 2008 over de Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen en kosten: de Regeling bleef overeind. Het Grondwettelijk hof oordeelde in arrest nr. 1382 BW een eiser tot alle kosten. Die vereisen immers een in beginsel volledige verhaalbaarheid. RW 2011-12. Het is echter de vraag of deze regeling niet strijdig is met supranationale normen in een aantal bijzondere gevallen. met wijzigingen onder meer bij Wet van 21 februari 2010. 2004/48161. De vergoedingen zijn forfaitair en wat de aansprakelijkheid betreft heeft de rechter een ruime marge (bv. DEENE. die evenwel nog niet in werking is getreden) en dus losgekoppeld van het gemene aansprakelijkheidsrecht. 5 juni 2008160. Logischerwijze zou bij verbreking in cassatie er wel een schadeclaim op de Staat moeten zijn. 572.b.0073. Dit werd gevolgd door het arrest Cass.i. RW 2008-9. 35 . Vulex. strafrechtelijk vervolgde.0334. onder meer ook wanneer de eis slechts ten dele wordt toegekend. 946 v. hij kan maar moet niet verdelen wanneer beide partijen gedeeltelijk in het ongelijk zijn gesteld159). Cass.just. d.

v.just. vermits de eiser die vernietiging bekomt. 6 januari 2012. 164 http://www.0025. is niet ongrondwettig (GwH nr. art. 4. voor zover de arbitrage-overeenkomst het niet regelt165 kan hier toepassing gemaakt worden van het gemeen aansprakelijkheidsrecht166.fgov.arbitrageprocedures. 1022 GerW Het gemeen recht (art. http://jure. 383. / UK. 1954 I 36. 26 februari 1978.11.bailii. Cass. Aansprakelijkheid voor zaken en dieren De rechtspraak heeft sedert lang uit de eerste zin van art. dat de overheid die als verweerder gelijk krijgt voor de Rad van State slechts vergoeding kan vorderen bij tergend en roekeloos beroep.be/public/n/2012/2012-096n. Brussel 20 juni 2008.kosten technische adviseurs (supra en Cass. I 856. 68-1 (http://www. nr. 118/2009 van 16 juli 2009). 1986-87. Aansprakelijkheid voor andere personen 162 http://www. 10k van de algemene voorwaarden van DNS inzake domeinnaamgeschillen.html.0425.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120106-4.N. 36 . Cepina Nieuwsbrief nr. rolnr.const-court. 96/2012)164. 22 maart 1960.kosten voor procedures voor de Raad van State: de uitsluiting van een RPV aldaar is niet ongrondwettig. 1 maart 2012. Pas. Daily Mirror / Campbell-zaak162). .Omgekeerd stelt het EVRM grenzen aan de verhaalbaarheid van buitensporige erelonen. d) Opeisbaarheid gerechtskosten De gerechtskosten zijn slechts opeisbaar vanaf de veroordeling (uitspraak)167. 169 Cass. advocatenkosten (GwH nr. .i. 1 maart 2012163).pdf). c) Buiten het toepassingsgebied van art. 168 Kh. C. C. 165 Zie bv.10. Cass. houdt art. 5.be/nl/juridisch/domeinnaamgeschillen/adr-procedure.cepina. met name zgn. Wat dieren betreft. 167 Cass.juridat. nr. 163 Cass.dns. Arr. Er is evenwel geen aansprakelijkheid bij gebrek aan oorzakelijk verband “wanneer het dier zich niet abnormaal noch onvoorzienbaar heeft gedragen en een fout van het slachtoffer de schade heeft veroorzaakt. 24 september 1953.pdf. Pas. schadevergoeding kan eisen m.F. aldus kan een eerdere betaling niet eerst op de kosten worden toegerekend168. succes fees (EHRM 18 januari 2011 in MGN Ltd. 166 Zo Hof Gent 26 maart 2012. zie http://www. 1382 BW) blijft intact voor kosten die buiten het toepassingsgebied vallen: . RW 2011-12. 7601. 1384 een objectieve aansprakelijkheid afgeleid van de bewaker van een gebrekkige zaak jegens de schadelijder.be/upload/files/newsletter68-1. waardoor elke mogelijke fout van de eigenaar of bewaarder als oorzaak van de schade wordt uitgeschakeld”169. 706.org/eu/cases/ECHR/2011/66. 1385 BW volgens de rechtspraak een niet weerlegbaar vermoeden van schuld aan de door een dier veroorzaakte schade door de eigenaar van dat dier of ten laste van degene die zich ervan bedient terwijl hij het in gebruik heeft.

4 juni 2012.juridat. 8 februari 2010. 1645 n. DE BIE “Relaas van een verdere afbrokkeling van de evenwichtsleer als objectieve aansprakelijkheidsgrond”.F. 84.fgov. http://jure. 3° Sanctie De vergoeding kan ook een herstel in natura inhouden.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6.fgov. 953 n. 2° Aanspraakgerechtigde De aanspraak wegens burenhinder komt toe aan eenieder die een zakelijke of persoonlijk recht heeft op een erf dat naburig is aan het erf dat de hinder veroorzaakt.0627.just. en dus niet de volledige hinder173. C. Cass. ROGGE. DE BIE “Precisering van de compensatie als sanctie in het geval van een bovenmatige burenhinder”. 3 april 2009170: De foutloze aansprakelijkheid wegens nabuurhinder vereist wel steeds "een daad.10. T. 174 Cass. maar er moet wel nog steeds aan de net genoemde vereisten voldaan zijn.just. 2009.N. kan de rechter het rooien ervan bevelen (wat vervanging door niet bovenmatig hinderende bomen niet verbiedt)174. Dat beide erven aan dezelfde eigenaar toebehoren sluit de aanspraak niet uit. 469. 37 . T. 2000. omdat de bomen toch zouden sterven. http://jure. c) Aansprakelijkheid wegens rechtmatige overheidsdaad Bij gerechtvaardigd optreden van de uitvoerende macht: 170 Arr. noot J. RW 2011-2012. Arr. noot C. Verz. louter bewaarderschap volstaat niet. b) Nieuwe risico-aansprakelijkheden Onder meer de Wet van 13 november 2011 betreffende de vergoeding van de lichamelijke en morele schade ingevolge een technologisch ongeval. voor zover het om onderscheiden erven gaat172. 25 juni 2009171: Dat de schade aan de buur veroorzaakt wordt door de fout van een derde sluit deze aansprakelijkheid niet uit. Bij hinder door overhangende bomen waarbij het snoeien van overhangende takken geen oplossing is. 173 Cass.07. 172 Cass.2010. Foutloze aansprakelijkheid a) Nabuurhinder 1° Vereisten Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090625-6 = RW 20102011.juridat.0354. 981 = TBBR 2009. Vergoeding of verbod kunnen enkel de bovenmatige hinder betreffen. BAEKELAND = T. verzuim of enige gedraging van de eigenaar van een goed die een naburige eigenaar een hinder berokkent die de gewone ongemakken van het nabuurschap te boven gaat".Cass. 171 C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120604-4. 1828. 23 november 2000.

. 8 maart 2010176). (nog) niet absoluut”.juridat. 24 juni 2010175: de vergoedingsplicht is niet beperkt tot die gevallen waarin de wetgever een bijzondere regeling heeft ingevoerd. LIERMAN “Gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten: wel fundamenteel.fgov. Daarnaast zijn er andere toepassingen van het “verrijkingsbeginsel”. zoals bepaalde regels van contractenrecht (bv. 17 februari 2005. 177 Cass. 1398 II Ger.just. a) Vereisten Een aanspraak op restitutie bestaat in het algemeen in het geval van 1° een verarming 2° gepaard aan een verrijking van de aangesprokene 3° bij oorzakelijk verband tussen beiden en 4° afwezigheid van een rechtsgrond die dit rechtvaardigt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100308-6.N.schadeplicht wegens schade veroorzaakt bij huiszoekingen aan de eigendom van een onschuldige eigenaar (niet-beklaagde): Cass.F.schadeplicht bij afslachten van dieren wegens besmettingsgevaar: vereiste evenwicht van de burgers voor de lasten is verbroken wanneer de betrokkene een bijzondere en buitensporige last dient te ondergaan. http://jure. Met name is er geen restitutieaanspraak wanneer de verarming en verrijking het gevolg zijn van de toepassing van regels 175 C.W.just. S. bezettingsvergoeding na beëindiging van een huurovereenkomst. de onverschuldigd geworden prestaties moeten terugbetaald worden mét interest (waar art. maar dit zit reeds vervat in de vereiste van verarming en gebrek aan rechtsgrond. in casu werd echter beslist dat het plafonneren van de vergoeding op 2500 Euro per afgeslacht dier geen onevenredige last is (Cass. maar geldt minstens voor alle gevallen onevenredige aantasting van eigendomsrechten . Hof Antwerpen 5 februari 2008. RW 2007-2008. 1934 BW. dat recht op interest in het algemeen slechts laat lopen vanaf het ogenblik waarop de accipiens te kwader trouw is). 38 . 1217 n.). Die risicoaansprakelijkheid geldt niet bij tenuitvoerlegging van een beslissing waartegen cassatie is ingesteld177. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING 1. 1378 B. III. http://jure. d) Risico-aansprakelijkheid wegens voorlopige tenuitvoerlegging De tenuitvoerlegging van een nog niet in kracht van gewijsde gegaan vonnis gebeurt op eigen risico (art.0261.08. RW 2008-2009.06. Ongerechtvaardigde verrijking in het algemeen Hier bespreken we de zelfstandige aanspraken wegens ongerechtvaardigde verrijking. toegepast bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-1 = RW 20102011.juridat. 1385. 1221. 176 C. Traditioneel voegt men er als vijfde vereiste aan toe dat de condictio (aanspraak op restitutie) een subsidiaire remedie is (subsidiariteitsdogma). voordeelstoerekening bij bepaling van contractuele schadevergoeding.0415. dit betekent ook dat bij een vernietiging van de titel ingevolge verzet of hoger beroep. in art.W. restitutieplicht bij ontbinding alsmede bij uitoefening eigendomsvoorbehoud).fgov.

nr. 555 v. dan is er nog de verrijkingsaanspraak. RW 2011-2012. is de verarming niet ongegrond179. zoals de onverschuldigde betaling en de regresaanspraken (lex specialis derogat generali). 9 v. Leistungskondiktion). . inbegrepen kosten gedaan aan het goed van een derde (Verwendungskondiktion). zij het dat de verrijking maar ongerechtvaardigd is wanneer er geen verbintenisrechtelijke rechtsgrond is voor die verrijking (zoals bv. VAN OEVELEN) verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. (199) 204 v. infra. 179 Geval door Cass. . in de ruime opvatting is die er wel (zoals bij de pauliana). maar deze heeft laten verjaren. de werkelijke schuldeiser heeft een aanspraak op de ontvanger180. is er geen onrechtmatige daad. Echter kan bij een ongevraagde dienst enkel als verrijking worden beschouwd de kosten die de dienstverkrijger heeft bespaard (men kan echter ook argumenteren dat hier wel een verrijking is. 45 noot A. in Preadviezen 2012 Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht in België en Nederland. D. Cass. Ad 1° verarming Er zijn 2 visies op het begrip verarming: een enge en een ruime opvatting. 180 Dit kan ook een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn. DCFR VII-5:102)181.dienst geleverd aan de verrijkte (ook een soort toepassing van de onverschuldigde betaling). Wel is de algemene actio de in rem verso subsidiair aan de bijzondere condictiones. een contractuele verhouding tussen partijen)(zie onder 4°). 39 .ander geval: inning van andermans schuldvordering door een schijnschuldeiser: de schuldenaar is bevrijd. 233 n. 307 = Pas. 181 Zie de bespreking bij J. 1994. cfr.eigendomsverwerving krachtens natrekking. bb) het ontvangen of genieten van een dienst (inbegrepen de verrichting van een werk en besparing van kosten) . of vermenging. ook wanneer de eiser beschikte over een contractuele aanspraak. In de enge opvatting is er geen verarming wanneer er een tegenprestatie tegenover staat. is er evenwel een rechtvaardiging voor de verarming wanneer men die verarming in ruil voor een tegenprestatie heeft uitgevoerd of er aanspraak op tegenprestatie door ontstaat.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 van contractenrecht178. Hof Antwerpen 7 januari 2010. Ad 2° verrijking De verrijking kan met name bestaan uit: aa) het ontvangen van een goed of recht op een goed (actiefbestanddeel) . bv. die te verkiezen is. cc) de vermindering van een schuld 178 Bv. “Multi-inzetbaar in het Belgisch privaatrecht: de vordering uit ongerechtvaardigde verrijking”. zaaksvorming. Sommige gevallen hiervan zijn wel in het bijzonder wettelijk geregeld (zie met name art. In de ruime opvatting. 25 maart 1994 (Arr. 1994 I 305 = RW 1996-97. MERTENS “Verrijking zonder oorzaak kan geen substituut zijn voor een wettelijke of conventionele cliënteelvergoeding“. BAECK.belangrijkste toepassing: ontvangen als prestatie: dan onverschuldigde betaling (condictio indebiti. maar er geen vergoedingsplicht is. in die zin dat er bijzondere regels gelden voor een aantal gevallen die hieronder nader worden besproken. BW bij onroerende natrekking).

fgov. 10 mei 2012. p. zie Cass. strekken de regels inzake natrekking er niet toe om de eigenaar van de hoofdzaak te verrijken noch om de eigenaar van de door natrekking verloren gegane eigendom te verarmen. 184 Voor een toepassing. Zo bv. 186 J. Rechtsgronden die de verarming en/of verrijking kunnen rechtvaardigen en daardoor de verrijkingsaanspraak uitsluiten zijn: .0707. Wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. 28 juni 2012.11. Ad 3° Causaal verband Het causaal verband kan ook onrechtstreeks zijn. Ad 4° Afwezigheid van een rechtvaardigende rechtsgrond Er is een aanspraak op restitutie wanneer noch de verrijking noch de verrijking een rechtsgrond hebben185. in de valuatverhouding is er aldus een verrijking van de persoon aan wie de garantie werd uitbetaald ten koste van de opdrachtgever van de garantie)184.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. nr.belangrijkste toepassing: regres.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. http://jure. zij het uit overeenkomst of eenzijdige belofte (contractuele verbintenis).of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion).N. nr. C.juridat.juridat..0707. nv Multimodal Logistics Platform t nv Schenker.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120628-14 = RW 2012-13. 40 .0723. dd) het gebruik (genot) van een goed.just. er is tenslotte géén aanspraak indien de verrijking en/of de verarming een rechtsgrond heeft. een bankgarantie uitbetaald hoewel de valutaverhouding niet bestaat of nietig is.10.N. RW 2011-2012.fgov. Voorbeelden van deze “Eingriffskondiktion”: .juridat. en sluit natrekking dus een verrijkingsaanspraak niet uit (de verrijking heeft wel een rechtsgrond maar is niet gerechtvaardigd)186. een (verbintenis uit) onrechtmatige daad. maar dan gaat het wel om een contractuele aanspraak. infra 3. Er is echter ook een aanspraak indien er wel een rechtsgrond is. 953. C.bezettingsvergoeding verschuldigd door wie een goed bezet zonder recht of titel. in die zin dat de verrijking via een derde tot stand komt (bv. http://jure. Wanneer de huur nietig verklaard is wegens overtreding van de woonkwaliteitsnormen. 183 Cass. (199) 213 nr. 2 april 2009.N. Preadviezen 2012.just.fgov. BAECK. 22. die die verrijking en/of verarming wél rechtvaardigt. Meer algemeen strekken regels van zakenrecht er in het algemeen niet toe om een verrijking te rechtvaardigen. Bij aanwezigheid van een rechtsgrond hangt het er dus nog van af of de rechtsgrond van de verrijking er juist toe strekt dat de verrijkte daardoor verrijkt wordt. 10 mei 2012. 10 mei 2012)183 en in dat geval gaat het om een verrijkingsaanspraak.normaal gezien een verbintenis van de verarmde. een (verbintenis uit een) wettelijke bepaling. C. 185 Cass. http://jure. een verbintenis rechterlijke beslissing.just. 182 Cass. of een natuurlijke verbintenis. is de verschuldigde vergoeding ook een bezettingsvergoeding en geen huur182. kan de rechter aan de verhuurder (die de ontvangen huur dan moet terugbetalen) een bezttingsvergoeding toekennen (Cass. 59.10. maar deze de verrijking/verarming niet rechtvaardigt.

i.just. als een waarvan de rechtsgrond later is weggevallen door retroactieve nietigverklaring (condictio sine causa) of een andere retroactieve tenietdoening (condictio causa finita).De wil van de verarmde kan maken dat de verrijking gerechtvaardigd is.Betaling krachtens een vonnis is niet onverschuldigd: Cass. . voor de gehele schuld draagplichtig te maken (vandaar een regresrecht). kan ook het gebruik van een algemene vrijheid (libertas) een rechtvaardiging vormen. in het bijzonder niet bij een pluraliteit van schuldenaars.d.M. zoals bv.N. maar het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit187 (zie de bespreking hieronder).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. Een contractuele verbintenis vormt in beginsel wel een rechtvaardiging voor de verrijking van een schuldeiser. van een onverschuldigde prestatie is ook de geleverde huurwaarborg bij nietigverklaring van de huurovereenkomst (Cass.fgov. 16 mei 2002. 10 mei 2012)188.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090119-1. Onverschuldigde betaling (1376 BW) a) Verrijking door een prestatie In beginsel geldt de ontvangst van een prestatie zonder rechtsgrond als een verrijking. zonder dat aan nadere vereisten moet zijn voldaan. 19 januari 2009. C. http://jure. een tegenprestatie als voorwaarde voor een toezegging (in conditione. 188 Cass. strekt de solidaire aansprakelijkheid van meerdere schuldenaars er niet toe om de persoon die eerst betaald heeft of tot betaling gedwongen is. Het kan zowel gaan om een prestatie die nooit verschuldigd is geweest (condictio indebiti s. De restitutieplicht omvat ook de vruchten.m.). nr.juridat.0707.juridat. tenzij deze onmogelijk is e.fgov. 10 mei 2012. 2. b) Gevolgen Zoals bij verbintenissen in het algemeen (zie infra) kan in beginsel restitutie in natura worden gevorderd. C. maar het adagium “in pari causa turpitudinis cessat repetitio” is geen algemeen geldende regel.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 In beginsel ook een tegenprestatie die niet in obligatione is. http://jure. 41 . c) Betaald aan of door een vertegenwoordiger 187 Cass. offer calling for an act) ..just.07.s.N. in welk geval ze bij equivalent (in waarde) dient te gebeuren.10. Er is geen restitutieplicht wanneer het belang van de openbare orde vereist dat men niet kan terugvorderen. Vb. Zo bv. b) Zonder rechtsgrond . maar daarom niet niet van een derde.0575.

75 n. VAN DEN BERGH “Over de betaling aan onbekwamen. werd discriminerend geacht door het GwH194. nietigheid. maar ook de vruchten en interest op de som vanav de ontvangst. RW 2012-13. Verbintenissenrecht (2010) p. moet in beginsel worden teruggevorderd van de vertegenwoordigde189. “Over onerschuldigde betaling en vertegenwoordiging”. p. 42 . is de terugvordering maar mogelijk in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. B. 1221 194 GwH 113/2012 van 20 september 2012. 7 193 RW 2007-08. RW 2012-13. e) Wegvallen van de verrijking en andere beperkingen op de condictio indebiti De prestatie geldt niet (langer) als een verrijking en de condictio indebiti gaat teniet wanneer de ontvanger van het geld intussen in vertrouwen op de betaling zijn titel op de ware schuldenaar heeft vernietigd (1377 II BW). SWAENEPOEL. 518 191 Cass. bv. RUTTEN. Hof Brussel 21 februari 2005193: huurder blijft huur betalen aan de hypothecaire schuldeisers ook nadat de huur is beëindigd door de curator van de kredietnemer-verhuurder en zonder dat de hypothecaire schuldeiser dat wist. Omgekeerd kan een onverschuldigde betaling door een lasthebber door diens opdrachtgever wordne teruggevorderd190. 103. voor een voorschot betaald aan een makelaar. 174 Ziekteverzekeringswet inzake invaliditeitsuitkeringen. 24 juni 2011191). Dit beginsel geldt voor sociale zekerheidsuitkeringen volgens art. 192 VAN GERVEN & COVEMAEKER. 17 van het Handvest van de sociaal verzekerde (Wet 11 april 1995). n. 1241 BW en art. onder Hof Antwerpen 11 oktober 2004. die terugvordering mogelijk maakte gedurende een jaar. 1312 BW). restitutie en het begrip «voordeel» als bedoeld in art. Over de betaling aan onbekwamen. C. 605. verbreekt cassatie bv. Omgekeerd is een ontvanger te kwader trouw niet enkel terugbetaling verschuldigd. VAN DEN BERGH. De terugvordering is wel niet beperkt tot het geval dat het voordeel nog aanwezig is op het tijdstip van de terugvordering192. terwijl de overeenkomst nietig is: Rb. TBO 2012. (14) 17 nr.De onverschuldigde betaling gedaan aan een vertegenwoordiger die die betaling bevoegdelijk heeft ontvangen. HEEB. maar er zijn afwijkende bepalingen in sommige takken van de sociale zekerheid. d) Onverschuldigde betaling aan een handelingsonbekwame Indien de overeenkomst nietig is en de schuldeiser tevens onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen. die door de onbekwame ontlener gebruikt is om zijn kinderen te begiftigen (Cass. 13 n. 1312 BW”. Dit wordt ruim geïnterpreteerd. Verder zijn er een aantal regels die bepalen dat een onverschuldigde betaling die het gevolg is van een vergissing door de solvens en de ontvanger niet wist of moest weten dat het om een vergissing ging. 24 juni 2011. S. TBBR 2005. B. Hoewel de beoordeling hiervan in beginsel tot de bevoegdheid van de feitenrechter behoort. 190 Zie E. Bij een ontvanger te geoder 189 Zo bv. Gent 23 maart 2010. De betaling nr. een veroordeling tot terugbetaling van een geldsom uit een nietige lening. De afwijkende bepaling van art.

2007. Deze regresaanspraken wijken af van de algemene regel inzake ongegronde verrijking doordat niet steeds aan de vereiste van verrijking van aangesprokene moet zijn voldaan: . en niet naar keuze van een van hen 80. 18 januari 2007.juridat. Verhaal heeft diegene die een betaling heeft verricht waarvoor hij niet draagplichtig is in de interne verhouding (of meer dan zijn "aandeel" heeft betaald). Indien er meer dan 2 aansprakelijke personen zijn.de regresaanspraak is anders dan de subrogatoire aanspraak niet noodzakelijk beperkt tot de omvang van de oorspronkelijke schuld. noot G.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 trouw betreft de aanspraak op terugbetaling enkel de som zelf. We vinden ze ook in bepaalde gevallen waarin meerdere personen gehouden zijn ook al gaat het strikt genomen niet om dezelfde schuld. 144. 195 Cass. 80. persoonlijke zowel als zakelijke borg). JOCQUE = Pas. 93 = RW 2010-11. is het verhaal van degene die meer betaald heeft dan zijn schuld jegens elk van de andere beperkt tot het aandeel van die andere afzonderlijk.F.0529. schuldenaars in solidum (onvolmaakte hoofdelijkheid) of borg en hoofdschuldenaar (al dan niet hoofdelijke borg. C.fgov. http://jure. 1378 BW). zodat er slechts interest verschuldigd is vanaf de ingebrekestelling zoals bij andere verbintenissen (art. in het andere geval zou men het als een bijzondere vorm van ongegronde verrijking kunnen zien.ook indien er nog geen verrijking is doordat een derde gesubrogeerd is in de oorspronkelijke schuldvordering. Dit geldt ook wanneer een van de medeschuldenaars geen partij was in het geding. A die tot 120 is veroordeeld kan van B en C elk 40 terugvorderen. de regresaanspraak kan ook bijkomende kosten omvatten waarmee de regresgerechtigde verarmd is. en dus niet veroordeeld is jegens het slachtoffer195. Voor de criteria van draagplicht bij aansprakelijkheid van meerdere personen. Regres. 3. sluit dit niet uit dat er een regresaanspraak geldt. In het eerste geval wordt het regresrecht verzekerd door de bijkomende toekenning van een subrogatoire aanspraak (waarover infra). met name als hoofdelijke schuldenaars.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070118-1 = NJW 2008.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion) Hier moet men onderscheiden tussen de regresaanspraken die afzonderlijk geregeld zijn in ons recht en de op de algemene regel inzake ongerechtvaardigde verrijking gegronde regresaanspraak. is de regresaanspraak een contractuele aanspraak (er is dus geen wettelijke regresaanspraak naast de contractuele aanspraak). 43 .just. in het tweede geval is er in beginsel geen subrogatoire aanspraak. .05. Bv. de subrogatie is immers accessoir aan het regresrecht. doch door die afwijkende regeling ziet men hierin soms veeleer een toepassing van de zaakwaarneming of doet men een beroep op de algemene notie van verbintenis quasi ex contractu. Indien er tussen partijen een contractuele rechtsverhouding bestaat. zie infra Deel V. a) Bijzonder geregelde regresaanspraken Deze vinden we met name wanneer meerdere schuldenaars gehouden zijn voor dezelfde schuld.

schadevergoeding vorderen van die derde. 1382 B. 307 = Pas.0575. D'HOORE = RW 1994-95. Zoals gezegd is de natrekking een rechsgrond maar nog geen rechtvaardiging van de verrijking. VAN 20090119-1. 555 v. Bv.07. BW.N. deze heeft betaald (onverschuldigd dus) maar er noch subrogatie is noch condictio indebiti is van de solvens jegens de accipiens. concl. http://jure. wat men ook soms "verhaal" noemt". 51. In dat geval heeft de solvens wel een actio de in rem verso jegens de oorspronkelijke schuldenaar. Andere bijzondere regels a) Onroerende natrekking Bij onroerende natrekking is er een bijzondere regeling in art.het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit197. Arr.juridat. ook aanspraak van de derde-verkrijger te goeder trouw van een verloren of gestolen zaak op terugbetaling van de prijs in de gevallen van art. Arr. 1994. Cass. die immers verrijkt is196. noch om een schuld jegens die ander te betalen. GwH 1 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie om het onderscheid werknemer/ambtenaar op te heffen).fgov. Wanneer men de bijzondere regresaanspraak heeft laten verjaren. Zijn de opstallen aangebracht door een derde die geen bezitter te goeder trouw is. kan men geen beroep doen op de algemene verrijkingsaanspraak198. Deze aanspraak vinden we verspreid over diverse bepalingen in ons recht. die evenwel mee werd veroorzaakt door de fout van een derde.d. terwijl het eerder gaat om een toepassing van lex specialis derogat generali.W.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N198 Cass. met name in het geval van art. maar zonder animus donandi.just. 25 maart 1994. De persoon die een eigen schuld heeft betaald. C. 45 noot A. maar om een toepassing van art. De aanspraak 196 Zie bijvoorbeeld Cass.NB. dan heeft de grondeigenaar de keuze tussen 1° derde te verplichten tot wegname of diens kosten. Cass. onder meer bij diverse bepalingen inzake bezit. 44 . 1994 I 305 = RW 1996-97. 1994. 19 februari 2001 (5 arresten). Vergoeding voor gemaakte kosten e. kan onder bepaalde voorwaarden krachtens art. 1377 BW (supra). Ook wanneer iemand andermans schuld betaalt om behulpzaam te zijn. 1382 BW (Zie hierboven Cass. 2280 BW. 14 januari 1994. OEVELEN. is er een verhaalsrecht krachtens de algemene regel van de ongegronde verrijking . 5. Het gaat hier evenwel niet om een eigenlijke regresvordering. en dus met de bedoeling de som terug te krijgen. 4. 19 januari 2009. of 2° behoud mits terugbetaling van de waarde van materialen en arbeidsloon. 35. zij het daar verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. b) Regresaanspraak krachtens de algemene regel inzake ongegronde verrijking Deze vinden we wanneer een derde die niet mee gehouden was tot de schuld. 197 Cass.

doet geen afbreuk aan deze vergoedingsplicht voor de periode voordien204. Voordeelsafdracht In ons recht zijn er een aantal bepalingen die de houder van een subjectief recht een schuldvordering geven tot voordeelsafdracht jegens degene die te kwader trouw van dat recht gebruik heeft gemaakt. MOSSELMANS.: . 19 september 2011.juridat. p. Eerder Cass.N. en niet tegen een eventuele rechtsopvolger onder bijzondere titel (indien het goed intussen doorverkocht is) (Cass.N. b) Genotsvergoeding tussen mede-eigenaars Onder mede-eigenaars is diegene die een groter aandeel heeft gehad in gebruik en genot dan zijn aandeel in de mede-eigendom is in beginsel een vergoeding verschuldigd202. 86 bis § 3 Auteurswet. C.J. Preadviezen 2012. C. C. nr.0430.97.N. Dat het aandeel van de vergoedingsgerechtigde mede-eigenaar bij een verdeling retroactief zou wegvallen. nr. 202 Cass. 205 Zie voor een algemeen overzicht M.). noot S. J. 6.de voordeelsafdracht van de vruchten door de bezitter te kwader trouw (zie art. 2001/8. C.fgov. zie ook.0095.J. 577-2 §§ 3 en 5 BW (hoewel dat strikt genomen daarin niet te lezen is) en het gaat niet om een schadevergoeding wegens (contractuele of buitencontractuele) fout203 maar om een variante op de hoger besproken Eingriffskondiktion.a. 2001 nr.09. 315 n. ze verschilt van de normale regels inzake ongerechtvaardigde verrijking omdat de mede-eigenaar hier natuurlijk wel een titel heeft voor zijn genot. B. 2001/8.juridat. TPR 2011. nr.fgov.N. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling". noch tegen een rechtsvoorganger die eigenaar was op het ogenblik van de werken201. 254 = E..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110203-7. 3 februari 2011200).N. 2001 nr. ook als heeft hij de opstallen niet aangebracht199. KRUITHOF. IV.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110919-2 = RABG 2012.0278. Strikt genomen gata het dus om een andere bron van verbintenis (en meer specifiek een uitbreiding van een aanspraak uit onrechtmatige daad tot meer dan enkel de veroorzaakte schade). VERLOOY. Eerder Cass. 51 n.de voordeelsafdracht door de inbreukmaker op een intellectueel recht (art.0647. http://jure. 13 v. Zo bv.juridat.0430. 4 mei 2001. BAECK. C. art.fgov.just. 122.just.97.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 op wegname geldt jegens de persoon die op dat ogenblik eigenaar is. (199) 207 v. ANDERE BRONNEN VAN VERBINTENIS 199 Cass. Anders dan bij de andere verrijkingsvorderingen is deze aanspraak niet beperkt tot de verarming van de aanspraakgerechtigde205.10. 52 § 6 Octrooiwet e. C. 122.10. KRUITHOF. 31 mei 2012. 200 http://jure. maar desondanks vergoeding verschuldigd is. MOSSELMANS.09. Dit wordt afgeleid uit art. . 6 mei 2010. Arr. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling" 203 Cass. 6 mei 2010. 23 april 1965. R. De restitutievordering van de derde anderzijds ontstaat wanneer die keuze wordt gemaakt en moet dus gericht worden tegen de partij die op dat ogenblik eigenaar was..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-6. 201 Cass. Arr. RCJB 1966. 204 Zie hiervoor Cass. http://jure.N. 549 BW). 254 = E. noot S.0095. 45 . 4 mei 2001.

. bv. TBH 2010. 1382 maar om een vorm van rechtstreekse rechtsbescherming207. parkeerreglement206.1. IV.belastingschulden .09. Bij dreigende schade is een rechterlijk verbod of gebod mogelijk. Het betreft hier geen remedie van schadeloosstelling wegens onrechtmatige daad.q. Bij deze remedies speelt er géén samenloopverbod met contractuele wanprestatie: wanneer een inbreuk op een auteursrecht tevens een contractuele wanprestatie vormt. 563 v. Maar vele subjectieve rechten worden ook rechtstreeks beschermd en niet slechts bij schadeveroorzaking. sluit dit niet de bevoegdheid uit van de ‘stakingsrechter’ om op grond van art. stakingsbevel. C. Het gaat hier niet om een toepassing van art. duidelijk het geval bij intellectuele rechten en zakelijke rechten. “Pour une théorie de l’acte de concurrence illicite affranchie des articles 1382 et 1383 du Code civil”.verbintenissen van erfgenamen die de nalatenschap hebben aanvaard. 698. 208 Cass. Zaakwaarneming 2. LEONARD. meer enkel een verweermiddel tegen een terugvordering na vrijwillige uitvoering en een rechtsgrond (titel) voor eigendomsverwerving (eveneens bij vrijwillige uitvoering). Dit is bv. # 1231 BW inzake schadebedingen hierop niet ven toepassin gis 207 Zo ook Th. dan spreekt men van een stakingsvordering c. zie Deel V. Bv. dat hieruit adfleidt dat de bepaling van art. verjaarde schuld (infra). Jaarverslag cassatie 2010. Natuurlijke verbintenis Deze is géén aanspraak. RECHTSTREEKSE SUBJECTIEVE RECHTEN RECHTSBESCHERMING VAN SOMMIGE Subjectieve rechten worden beschermd doordat de persoon die schade veroorzaakt door een inbreuk erop vergoedingsplichtig is. Zie meer algemeen over de sanctie 46 .F. Voor de sanctionering van schuldvorderingen. althans zo onrechtmatig is en toerekenbaar (zie deel II. .verbintenissen voortvloeiend uit verordeningen van de overheid. 206 Cass. 7 oktober 2010. 3. Andere gevallen Er zijn nog een hele reeks gevallen van verbintenissen die niet aangegaan zijn door middel van een rechtshandeling van de schuldenaar en in die zin uit de wet voortvloeien. Vb. een Zie over de toepasselijkheid van de regels inzake buitencontractuele aansprakelijkheid in dergelijke rechtsverhoudingen de bespreking supra. Nog ruimer is een verbod mogelijk wanneer er reeds een overtreding is. 3 juni 2010. 38. maar om een rechtstreekse bescherming van het subjectief recht209. 87 § 1 Auteurswet de staking te bevelen208.0391. Bij obligatoire rechten is de draagwijdte van die rechtstreekse rechtsbescherming meer betwist. onrechtmatige daad). RW 2012-13.

213 Cass. HvJ 26 april 2012. Conflits entre droits subjectifs. Criteria .F. JANSEN = TBBR 2012/8.09. S. . P.fgov. Larcier Brussel 2005.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zo ook kan een verbod van de stakingsrechter die een bepaald beding onrechtmatig verklaart. nr.just.juridat. 1345. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”. Jeune Barreau Brussel 1995. maken dat ook in reeds door derden (andere dan de eiser op stakingsvordering) gesloten consumentenovereenkomsten dit beding onverbindend is210. libertés civiles et intérêts légitimes.juridat. 393. 212 Cass. Cass.N. CUP vol. http://jure. 21 januari 1999. in Overeenkomsten en derden : De externe gevolgen van overeenkomsten en de derde-medeplichtigheid. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t. WERY.De inperking van het recht kan ook spelen bij een recht dat door een bepaling van dwingend recht (of openbare orde) wordt verleend: Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101001-4. brouwerij Haacht. VERBINTENISSEN IN HET ALGEMEEN 1.fgov. C-472/10. dit is vooral van belang voor overeenkomsten gesloten voor 1 september 2007. 1288. Vlaams Pleitgenootschap. BAZIER 'Abus de droit. verwerping. rechtsverwerking Toepassingsgebied . http://jure.Toetsing aan de goede trouw bij bindende derdenbeslissing: Cass. derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. Juristenkrant 20 april 2011 = RW 2010-2011.09. 211 Cass. 142a ERPL meedelen n. besproken door G.09.0565. C. VERSCHELDEN. aangezien diegene die nadien gesloten is krachtens de wet (art. (249) 256. 3 Ger. ook voor “wettelijke”. RW 20102011. . C. TBBR 2012. Anthémis Luik 2007. niet-contractuele rechten (Cass. 22 september 2008. 1209 n. 210 Vgl. 9 september 2011.Onder de noemer rechtsmisbruik worden ook gevallen van rechtsverwerking aanvaard. V.juridat.0416. Zie verder Th. rechtsmisbruik. 209 Zie over dit onderscheid mijn bijdrage "De uitwendige rechtsgevolgen van verbintenissen uit overeenkomst en andere persoonlijke rechten : zgn. . C.10. Cass. de onevenredigheid van de keuze van wijze van uitoefening wordt gezien als een toepassingsgeval van die algemene maatstaf213.F. BVBJ.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110909-1. http://jure. pauliana en aanverwante leerstukken". 111-189. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit'. in Droit des obligations: développements récents et pistes nouvelles. Bepaling van de inhoud van de verbintenis a) Goede trouw. C. 9 september 2011211).0608. Invitel. zie met name: van intellectuele rechten Th. RW 2011-2012. STIJNS & S.fgov. LEONARD. 14 oktober 2010212. noot P.0158.Algemeen: maatstaf is de normale uitoefening door een normaal persoon kennelijk te buiten gaan. p. 47 . 1 oktober 2010. 14 oktober 2010. 139 v.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. LEONARD.W.just.Rechtsmisbruik is ook mogelijk bij een alimentatie-overeenkomst bij echtscheiding door onderlinge toestemming. 8 februari 2010. Attei. 96.just.tes aux droits subjectifs et responsabilité civile: réflexions suite à l’adoption de la loi du 10 mai 2007 relative aux aspects civils de la protection des droits de propriété intellectuelle”.) door de rechter in bepaalde gevallen kunnen worden gewijzigd.

q. 219 Cass. 4 september 2000): beperking. * Kh.08. 1681. uit het verzekeringsrecht: .F. * Cass.just. dat recht heeft men echter verwerkt. * Hof Gent 6 september 2010217: een verzonden factuur meer dan 10 jaar niet invorderen. 13 januari 2012. * Zie ook Hof Gent 16 januari 2009216. 30 september 2010. 30 september 2010222.just. 778 n. volgens Cass. kan nadien geen schadevergoeding eisen wegens een tekort aan afname. 451. regres uitoefenen wegens afwezigheid van rijbewijs terwijl de bestuurder aan alle vereisten voor een rijbewijs voldeed maar het enkel administratief nog niet bekomen had. VAN OEVELEN. 963. 86.juridat. Het betrof een geval waarin de WAM-verzekeraar regres uitoefende op 214 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100930-5. 48 . 221 RW 2006-07.0525. 1 februari 1996. Post v. http://jure. 217 RW 2011-2012. RW 2011-2012. Cass. 215 Cass.Goede trouw als uitlegfactor ? Ja. maar geen grondslag om daarmee verplichtingen op te leggen die onverenigbaar zijn met de aard en strekking van de overeenkomst (Cass. C. Leuven 1 maart 2011: een recht van wederinkoop bij wanprestatie (eigenlijk een uitdrukkelijk ontbindend beding) inroepen na 20 jaar terwijl men zich eerder nooit bekommerd heeft over de vraag of die verplichting werd nageleefd (in casu de verkoop van nijverheidsgrond met de verplichting een tewerkstelling van minstens 15 personeelsleden te bereiken binnen de 5 jaar)218. 874 n. 23 maart 2006221) Voorbeelden Vb. * ook de ratio van een subjectief recht is van belang: het wegvallen van de ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop. 21 september 1989. http://jure. 20 oktober 2006214: gedurende 10 jaar duldt een schuldeiser wanbetalingen door de wederpartij.verzekeraar die elke medewerking weigert en zich achteraf beroept op de niettegenwerpelijkheid van zonder zijn akkoord afgesloten dadingen: Cass. 1 oktober 2010215: brouwerij die in een brouwerij-overeenkomst gedurende 10 jaar geen enkele kennisgeving deed aan de wederpartij dat deze te weinig afnam. Locabel.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120113-3 220 RW 2001-2002. 8 februari 2001220. VAN OEVELEN 222 Cass. Rechtsgevolgen en functies .* Cass.draagwijdte van het verbod van rechtsmisbruik (Cass. . A.0135.dekking weigeren c. RW 2008-2009. 216 TGR-TWVR 2009. C.fgov.a. nr. . 218 Kh. maar wanneer de abusieve uitoefening betrekking heeft op een bepaald beding kan de inperking erin bestaan dat de enige uitoefeningsmogelijkheid verboden wordt: Cass.F. A. In een recent arrest werd rechtsmisbruik afgeleid uit het gebruiken van een recht voor een ander doel dan dat waarvoor het is verleend (in casu bepaalde een arrest dat na 4 maanden een partij de openbare verkoop kon eisen om uit onverdeeldheid te treden.11. door de bezwaren die die partij zelf had geuit)219. geen verval noch herziening recht.juridat. Leuven 1 maart 2011. om zich dan pas erop te beroepen om de overeenkomst onmiddellijk te beëindigen. 1 oktober 2010 (2 noten supra).fgov. en werd de termijn overschreden o. 20 oktober 2006.

b) Vaststellingsovereenkomsten.juridat. 31 oktober 2008226: rechter mag niet zelf beslissen na onverbindendverklaring) Inzake bepaalbaarheid van het voorwerp (prijs) bij vrije beroepen. nr.10.0118. http://jure. 4 maart 2010225). Federale participatiemaatschappij. Maar Cass. 19 februari 2010.02. Dat 223 Cass.a.0651. 442 228 nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100219-1 225 C. c) Gewijzigde omstandigheden Wijzigt de inhoud van de overeenkomst bij gewijzigde omstandigheden ? In beginsel niet.F e. van rechtsmisbruik in het procesrecht: .abusieve intrekking van een woonstkeuze: Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-2. 306 230 Hof Brussel 11 juni 2012.fgov.en geschillenbeslechtingsovereenkomsten”.be/vaststellingsovereenkomsten. bv. http://jure.. zie onder meer Cass.juridat. VAN OEVELEN "De bepaling van de koopprijs door een derde: een bindende derdenbeslisisng".just. Hof Gent 21 december 2006229 en Hof Brussel 11 juni 2012230 (beiden inzake ereloon advocaat). 19 februari 2010224.08. 1258 n. d) Beperkingen aan wijzigingsbedingen Bij bepaalde bijzondere overeenkomsten zijn sommige wijzigingsbedingen verboden.0324. Fortis. Vb.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090619-4 = RW 2009-2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-3.just.0201. 231 http://jure.N = RW 2009-2010.0623.F 229 P&B 2007. partijbeslissing Zie mijn bijdrage “Vaststellings. 49 .pdf. architect.fgov. 17 februari 2012. “aangezien vast staat dat hij aan alle voorwaarden voldeed om zonder enige beperking de afgifte van zijn rijbewijs te verkrijgen”. Ook een onvoorzienbare wijziging doet geen afbreuk aan het overeengekomene. 30 maart 1976 betreffende economische herstelmaatregelen.just. (aangevuld met Cass. 10 oktober 2003227 en Cass. C.07. Marginaal toetsingsrecht van de rechter. "Gewijzigde omstandigheden in internationale koopcontracten: het Hof van cassatie als pionier" = DAOR n. http://storme. C. dat de wijziging tot een doorrekenen van maximum 80 % en voor zover ze verwijzen naar parameters die de reële kosten vertegenwoordigen. 4 november 2004228 (beide arresten iz. 147. RW 2012-13. COX. 227 RW 2006-07. C. C.fgov.fgov. BNP Paribas. A.misbruik van het recht om te concluderen: conclusie kan geweerd worden (Cass. openlaten betekent niet dat voorwerp niet bepaalbaar is). PHILIPPE. maar de rechter dit kwalificeerde als rechtsmisbruik omdat “de tekortkoming louter een formaliteit” betrof. 19 juni 2009231 heeft de imprevisieleer aanvaard in een internationale koop onder CISG (als interpretatie van de onderliggende beginsel van CISG (Weens kooprecht) door verwijzing naar de Unidroit PICC). volgens cassatie kon de rechter hieruit rechtsmisbruik afleiden223.just.F. .juridat. D.N. Voor prijswijzigingsbedingen geldt nog steeds art.juridat. 224 Cass. 226 nr.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 de bestuurder omdat die geen rijbewijs had. 744 en artikel K. http://jure. 57 W.

zoals bv. enz.0438. 423 n. ofwel een bepaalde duur ofwel een onbepaalde duur. Ook bij ontbinding van een overeenkomst zijn er verbintenissen die die ontbinding “overleven”. e) Duur van de verbintenis. want de ontbindende voorwaarde was eigenlijk niets anders dan een nieuw akkoord tussen partijen – als men die redenering doortrekt is elke overeenkomst van onbepaalde duur. Maar dit kan men natuurlijk vermijden door naast de voorwaarde ook een tijdsbepaling op te nemen.niet-concurrentieverplichtingen (steeds in tijd beperkt). Volgens een cassatie-arrest van 10 november 2011 is een verbintenis onder ontbindende voorwaarde zonder tijdsbepaling een verbintenis van onbepaalde duur232 – en dus als dusdanig opzegbaar.: .just. 2° Men spreekt ietwat misleidend van “post-contractuele” verbintenissen (beter ware te spreken van “overlevende” verbintenissen). VAN DEN BERGH.fgov. C. zullen in bepaalde rechtsverhoudingen wel nog andere verbintenissen gelden 1° op dat tijdstip of 2° na dat tijdstip doorlopen. 1° bij de beëindiging van bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111110-14. 2. Schulz.vergoedingsplicht voor zonder bemiddeling van de opgezegde persoon gesloten overeenkomsten (specifieke regels in die zin bij handelsagentuur en bij vastgoedmakelaardij. In bepaalde gevallen kan deze gepaard gaan met een bijkomende verplichting.). B. Zo bv.laatste impliceert dat diegene die een prijsaanpassing wil doorvoeren desgevraagd transparantie informatie moet geven over die reële kosten. http://jure. In andere gevallen geldt dat in geval van (toegelaten) eenzijdige wijziging. een huurovereenkomst is er een teruggaveverplichting. Wanneer de hoofdverbintenis beëindigd is door het verstrijken van de duur voor die verbintenis (van rechtswege of ingevolge een beëindiging ex nunc door opzegging enz. aangezien ze steeds kan beëindigd worden door het akkoord van alle partijen. het betreft wel een merkwaardige beslissing.10.). 15 april 2011. In bepaalde bijzondere overeenkomsten gelden specifieke beperkingen aan dergelijke bedingen (huurovereenkomsten. . sanering233. 7 KB Vastgoedmakelaars de vergoedingsplicht wanneer de opdrachtgever binnen de 6 maanden na beëindiging van de opdracht verkoopt aan een door de makelaar aangebrachte wederpartij waarover de makelaar precieze informatie heeft verschaft). zie de bespreking bij ontbinding. onder het oude Bodemsaneringsdecreet 1995 bij de beëindiging van een handelshuur de verplichting tot bodemonderzoek door de huurder en ev. de wederpartij een mogelijkheid heeft tot koteloze opzegging van de lopende overeenkomst. “post-contractuele verbintenissen” Een verbintenis heeft ofwel een bepaald voorwerp. 233 Zie hierover Cass. C-359/11. Park Atlantis. terwijl het nu juist de bedoeling is dat de overeenkomst dan niet eenzijdig kan worden opgezegd.N. bij vastgoedmakelaardij behandelt art. f) Andere soorten inhoud dan schuldvorderingen 232 Cass. Over prijsherziening bij energieleveringsovereenkomsten is een zaak aanhangig bij het HvJ onder nr. 50 . RW 2012-13. 10 november 2011.juridat.

fgov. of de schuldvordering in beslag is genomen (derdenbeslag. faillissement.d. of die door de rechter of door de wet gemachtigd is om voor hem te ontvangen (inningsbevoegdheid) (art. Het BW spreekt over betaling. a) Aan wie moet nagekomen worden Om bevrijdend te zijn. opties.W. 1416. bij een voorkeurrecht de verplichting om de gerechtigde tijdig en voldoende te informeren over de voorgenomen verkoop234.0385. C. 2. e. 6 mei 2011235: onderhoudsbijdragen die de vader verschuldigd is aan de moeder ten behoeve van zijn dochter. maar dit woord wordt gebruikt in de ruimere betekenis van nakoming en niet enkel van nakoming van een geldschuld (betaling van een geldsom). 2° Indien de schuldeiser onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen” (zie over het rechtskarakter van de betaling infra). Een voorbeeld van het laatste in Cass. Modaliteiten van nakoming Het B. waar. Zie daarvoor de werken goederenrecht en/of insolventierecht.. door wie. kritische noot S. 790. bevat de suppletieve regels betreffende de modaliteiten van de nakoming (voor zover uit de bepaling van de inhoud van de overeenkomst niets anders volgt). behalve in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art.). 1239. 1241 BW) (ook is de terugvordering in geval van nietigheid van de titel ook maar mogelijk in dezelfde mate. MOSSELMANS “Rechtstreekse betaling van alimentatie aan het kind in plaats van aan de ouder”. De schuldeiser is niet ontvangstbevoegd wanneer derden rechten op de schuldvordering hebben verkregen zoals een pandrecht. 235 Cass. I). niettemin is de betaling aan een ander bevrijdend indien de schuldeiser de betaling bekrachtigt of indien hij er voordeel uit getrokken heeft (art.m.N = http://jure. is de betaling niet bevrijdend. 1239 II BW).juridat. . Ook bij dergelijke inhoud gelden er aanvullende verplichtingen. moet de prestatie in beginsel gebeuren aan een handelingsbekwame (2°) en ontvangstbevoegde (1°): 1° Ontvangsbevoegd is in beginsel de schuldeiser of aan iemand die volmacht van hem heeft.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-1 = RW 2011-2012. supra). b) Door wie kan nagekomen worden Krachtens artikel 1237 Burgerlijk Wetboek kan de schuldeiser de nakoming door een derde weigeren indien hij een wettige reden heeft die kan gelegen zijn in het belang dat de 234 Hof Luik 1 februari 2011. 51 . en die hij rechtstreeks aan zijn dochter heeft betaald. 6 mei 2011.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De overeenkomst kan ook rechten en plichten van een andere aard inhouden. voorkeurrechten. in het bijzonder kan een overeenkomst ook wilsrechten toekennen zoals bv. Sommige daarvan werden hoger reeds besproken. Het betreft vnl.. regels inzake de modaliteiten van de nakoming die moeten vervuld zijn opdat de prestatie conform de verbintenis zou zijn: wanneer. aslook infra de bespreking van de cessie en subrogatie.10. bv. aan wie. JLMB 2012.

11. http://jure. en gebreken die de verhouding tussen de derde-betaler en de schuldenaar betreffen (in casu de vraag of de schuldenaar de solvens niet bedroog).N. c) Tijdstip van nakoming .just.just. 239 nr.verbintenis. 2° Uitlegging overeengekomen termijn Wanneer een overeenkomst naast een uitvoeringstermijn ook opschortende voorwaarden bevat. Vb. In een arrest van het Hof van cassatie van 2 februari 2012 is beslist dat dit belang eigen moet zijn aan de schuldeiser.juridat. Justel N-20120206-1.ontstaat de aanspraak van de verzekerde tot dekking (wegens het voorvallen van de schade die in de overeenkomst is beschreven) wanneer de benadeelde aanspraak maakt op schadevergoeding . Bij aansprakelijkheidsverzekeringen: . 29 september 2011. dus geen belang opleveren voor de schuldeiser om de betaling door de derde te weigeren236.fgov. C. C. 7 november 2008239).pdf.N.: in een verkoopcompromis wordt bedongen dat de akte moet verleden worden binnen 4 maanden. gelet op zijn aard.juridat.is de aanspraak op terugbetaling van de vergoeding die de verzekerde zelf aan de benadeelde heeft betaald pas opeisbaar vanaf de datum waarop de verzekerde de benadeelde heeft betaald237.afwijkende regel bij handelaars: samen aangegane verbintenissen zijn in beginsel hoofdelijk.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081107-4 52 . maar er is tevens een opschortende voorwaarde van het bekomen van een blanco bodemattest238 (dit los van de vraag of zo’n verkoopcompromis geldig is). 237 Allebei Cass.0567. .mdseminars.0014.07.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120202-8.be/nl/bibliotheek/vennootschapsrecht/artikelen/BUR-R-482.N. http://jure. 236 2012. 3.fgov.juridat.09. http://jure.opeisbaarheid 1° Wettelijke concretisering Bij handelsovereenkomsten bepaalt de Wet Betalingsachterstand enkele regels inzake de opeisbaarheid van de prijs. http://www. Dit geldt niet voor een door niet-handelaars gezamenlijk aangegane overeenkomst: bij niet-handelaars volstaat het feit dat meerdere personen zich tot eenzelfde zaka hebben verbonden niet om te besluiten tot hoofdelijkheid (Cass.De basisregel bij meerdere schuldenaars is: de schuld wordt gedeeld. dan loopt die termijn in beginsel slechts vanaf het vervullen van de voorwaarden. 238 Hof Brussel 6 februari 2012.fgov. Dit moet onderscheiden worden van de termijn die aan de voorwaarde zou worden gekoppeld (termijn waarbinnen de voorwaarde voor vervuld wordt gehouden of omgekeerd). nr. Smulders t. door de schuldenaar zelf wordt voldaan of het belang dat de schuldeiser heeft bij de niet-nakoming door een bepaalde derde. Pluraliteit van schuldenaars a) Kwalificatie . Marechal.0335. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-4.

07. Gemeenschappelijke of niet persoonlijke verweermiddelen Gemeen zijn de nakoming en de meeste wijzen van beëindiging van de schuld.C. 243 Zo ook DCFR III-4:108 (2° voor schuldvermenging en DCFR III-4:109 (1° voor kwijtschelding en dading. Bank Degroof. 1285 I BW). 1285 BW ook geldt voor kwijtschelding in het kader van een minnelijke aanzuiveringsregeling. 10.juridat. maar het werd ook reeds zo uitgelegd door het HvJ. 450/2008 van 23 april 2008. b) Gevolgen van volmaakte en onvolmaakte hoofdelijkheid Een hoofdelijke schuldenaar kan zich beroepen op verweermiddelen uit de externe verhouding van een van zijn medeschuldenaars die eigen zijn aan de schuld (en dus "gemeen" aan de medeschuldenaars) en niet beroepen op de verweermiddelen die persoonlijk zijn aan die medeschuldenaar.i.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .N 241 Cass. Het feit dat de schuld maar voor een deel een eigen schuld is. 1675/7 § 2 III GerW). http://jure. 1285 II BW)243 en behoudens afwijkende wetsbepaling244. 86/4 CDW (Communautair douanewetboek).a. Nakoming door één schuldenaar bevrijdt de anderen dus in verhouding tot de schuldeiser(s ) (onder voorbehoud voor subrogatie en regres in de interne verhouding). belet de schuldvergelijking niet (vgl. In het oude CDW was dit niet uitdrukkelijk bepaald. bij borgtocht).just.0281.bij een commerciële VOF zijn de vennoten louter door hun lidmaatschap handelaars (Cass. III-4:109 (3). C. 242 Aangezien de vervolging van persoonlijke zekerheden wordt opgeschort vanaf de beschikking van toelaatbaarheid van een collectieve schuldenregeling en zolang nog een minnelijke aanzuiveringsregeling nog tot de mogelijkheden behoort (art. arrest van 17 februari 2011 in C-78/10. idem de beherende vennoten van een commanditaire handelsvennootschap. Bérel e.de schuldvernieuwing241. gaat de wetgever ervan uit dat de regel van art. . behalve voor het aandeel van de bevrijde schuldenaar (art. dading en schuldvermenging zijn persoonlijk.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-2.fgov. Beperkt gemeenschappelijke verweermiddelen Kwijtschelding mét voorbehoud242.0702. Vo. 19 december 2008240). 53 . zie de discussie hierover hoger.de betaling. 244 Bv. maar eens ingeroepen strekt ze allen tot voordeel. Relatief persoonlijk/gemeenschappelijke verweermiddelen De schuldvergelijking is "relatief persoonlijk": enkel de schuldeiser of de betrokken medeschuldenaar kan ze inroepen.N. In de DCFR wordt de regel in belangrijke mate ingeperkt bij hoofdelijke aansprakelijkheid voor eenzelfde schade. 240 nr. d. zie art.de kwijtschelding van een andere schuldenaar waarbij geen voorbehoud is gemaakt (art. art. . 29 september 2011. inbegrepen: .

VANDEPUTTE. 1207 BW). 1206)245. 1306. met name wat betreft de loop van de interest. 249 Cass. met name respijttermijnen.het gezag van gewijsde248. 1° Verdeling draagplicht bij meerdere fouten in causaal verband In beginsel gebeurt dit uitsluitend op grond van de causaliteit. nl. 30 april 2007. 248 In DCFR III-4:110 een persoonlijke exceptie. 247 Net bij aansprakelijkheid in solidum: R. 20 mei 2010. 9. 84 FaillW. 129. Bij volmaakte hoofdelijkheid geldt het omgekeerde (art. Cass.juridat. 4 februari 2008.N. A. “secundaire gevolgen” maakt ons recht een onderscheid tussen enerzijds de volmaakte hoofdelijkheid (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met hetzelfde voorwerp) en anderzijds de onvolmaakte hoofdelijkheid of verbintenissen “in solidum” (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met verschillende.i. De overeenkomst. http://jure. 4 februari 2008249 en 2 245 Bv. hebben zij onder meer in de interne verhouding elk slechts een bepaald “aandeel” in de schuld. verdeling draagplicht Ook wanneer meerdere personen volmaakt of onvolmaakt hoofdelijk gehouden zijn (zij het contractueel aansprakelijk dan wel buitencontractueel). 1205 BW. c) Bepaling aandeel. . 246 Ingebrekestelling van één in solidum gehouden schuldenaar doet de interest niet lopen jegens de andere: Cass. volgens welke iedere schuldenaar aansprakelijk is wanneer de verschuldigde prestatie onmogelijk wordt door de fout van een van de schuldenaars of terwijl ze allen in gebreke waren247.het gevolg van de ingebrekestelling van één schuldenaar op de verbintenis van de andere (1207 BW)246. 54 . 1561. verschoonbaarheid gefailleerde medeschuldenaar. RW 2009-2010. F. RW 2009-2010. wordt de draagplicht (contributio) “verdeeld”. doch overlappende voorwerpen). Dit betreft onder meer: . RW 2010-2011.de toepassing van art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. Ook de nietigheid wegens handelingsonbekwaamheid is een persoonlijke exceptie. WEYTS "De verdeelsleutel bij een samenloop van aansprakelijkheden: zijn alle knopen doorgehakt ?". gerechtelijke reorganisatie of collectieve schuldenregeling van de medeschuldenaar.just.Zuiver persoonlijke verweermiddelen Persoonlijk zijn met name de excepties die ook persoonlijk zijn bij borgtocht (deze werden besproken bij borgtocht). waarvoor die secundaire gevolgen niet gelden. . . Secundaire gevolgen – verschillend naargelang soort hoofdelijkheid Wat betreft de zgn.het gevolg van stuiting van de verjaring jegens één schuldenaar op de schuldvordering jegens een andere (art.09. . d.fgov. in de mate waarin ieders fout heeft bijgedragen tot het veroorzaken van de schade (Cass. hoger werd ook de uitzondering daarop besproken ten gunste van de echtgenoot van de verschoonbaar verklaarde gefailleerde. n.0043.de toepassing van art. B. VAN DEN BROECK. (1698) 1703 nr.

AR C. nr. 310 = R 2002-2003. 1384 B. http://jure. S. http://jure.0377.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120926-6. nr. RGAR 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110516-2. Arr. Bremcon.fgov.N. 4 februari 2011. Cass. 253 C.10. 252 Cass. 6 november 2002.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071106-1 = RW 2007-8. 26.0236. GUILIAMS. eerder ook cass. B. toch regres uitoefenen jegens een mededader256.08.juridat. 9 oktober 2007.0214.b. 2000 nr. 487. 1287.N. C. 4 december 2000.10. P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 oktober 2009250). Minister mobiliteit en openbare werken t. 55 .F.12. 465. 257 Cass. Arr. Zo ook kan de persoon die instaat voor een dader die een opzettelijke fout heeft begaan.juridat. De rechter kan de ernst van de fout wel inoverweging nemen voor zover de ernst een aanwijzing in voor de mate waarin de fout de schade zou hebben veroorzaakt251.C. P. Zo voor de aansprakelijkheid van de bewaker van een gebrekkige zaak255. In de rechtspraak voor 1988 werd ook de ernst van de fout als criterium vermeld.10.0627.just.juridat. Dit vermoeden kan niet ingeroepen worden tegen de kwalitatief aansprakelijke partij die regres uitoefent jegens een mede-aansprakelijke persoon.F. 1981-82 nr. 16 mei 2011. http://jure. Eerder Cass 10 september 1981. WEYTS""Fraus omnia corrumpit in het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht: geen aansprakelijkheidsverdeling in geval van opzet". 26 september 2012. 255 Cass. Nr.just. http://jure.F. m.0168. RW 2010-2011. maar in de recente rechtspraak wordt dit in beginsel uitgesloten als criterium.fgov.N.. 6 november 2007. 663. 2007.0168.fgov.fgov. P. Zie ook een tweede arrest van 2 september 2011. nr. Dit heeft opnieuw tot debatten geleid in de doctrine254. Cass. “De verdeling van de schadelast bij samenloop van een opzettelijk en een onopzettelijke fout”.F.just. http://jure. B. 29bis WAM (en geen van hen wegens de fout van hun verzekerde).10.N. WEYTS.juridat..K.. 339.0330.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4 = RW 20102011.W. Deze arresten werden gemotiveerd met “fraus omnia corrumpit”. 2° Bij foutvermoedens en objectieve aansprakelijkheden Bij de kwalitatieve aansprakelijkheden van art. 256 Cass. 14671 = RABG 2010. 250 C.just. http://jure. I 2103 = JT 2003.fgov. op dit punt bekritiseerd door A.08.fgov. Een belangrijke uitzondering op de causaliteitsregel was tot voor kort dat de aansprakelijkheid voor een opzettelijke fout niet verminderd wordt in geval van (onopzettelijke) fout van de schadelijder (Cass. 9 oktober 2007 en 6 november 2007252). waarvan de ene een opzettelijke fout beging en de andere(n) niet.0604. 740.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071009-4 = A. 251 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110902-2 = RW 2012-13.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110902-3 = RW 2012-13.0643.m. 474. C.98.fgov. Zijn meerdere verzekeraars tot vergoeding van een zwakke weggebruiker verplicht krachtens art. dan wordt de draagplicht gelijkelijk onder allen verdeeld (en heeft degene die meer betaald heeft verhaal jegens de anderen)257.07.F. 2 september 2011. http://jure. C.just.just. In het zopas genoemde arrest van 2 oktober 2009253 evenwel werd deze leer uitdrukkelijk verworpen voor de verdeling van de draagplicht tussen meerdere daders. 254 Zie o.N.juridat. Pas. LENAERTS.t. geldt er een foutvermoeden jegens de schadelijder. de vergoedingsplicht van de dader van een opzettelijk misdrijf.just.juridat. C. dat laatste adagium wordt anderzijds ook meermaals te onpas gebruikt . 1629 n. 1716 n.07. "Le recours contributoire entre coobligés in solidum et l'influence de la faute intentionnelle: fraus omnia corrumpit?".fgov.0242.juridat. http://jure.just.

fgov. Beëindiging en wijziging van obligatoire rechtsverhoudingen a) Nakoming / betaling De verbintenis gaat teniet door de nakoming of "betaling". L. arbeidsovereenkomst. Pluraliteit van schuldeisers Wanneer meerdere personen schade lijden door eenzelfde onrechtmatige daad. 623 v. Hof Brussel 25 mei 2005262). Zie de bespreking bij subrogatie (infra) c. de aanvaarding van de betaling. 684. in X. onder meer B. pacht.juridat.juridat. CORNELIS. La subrogation. http://jure. 2. De rechtspraak aanvaardt echter ook bij in solidum aansprakelijkheid en bij niet-contractuele hoofdelijkheid een regresvordering. R. 1213-1214 BW258).just.q. Ten onrechte wordt door de rechtspraak vereist dat de betaling zelf in het algemeen bewezen wordt zoals een rechtshandeling (in beginsel schriftelijk bewijs). Voor de betaling door schuldvergelijking.14 nr. KRUITHOF. goedkeuring of kwijting is wel een rechtshandeling260. is er in beginsel géén actieve hoofdelijkheid259.d) Gevolgen: subrogatie en verhaal tussen medeschuldenaren De medeschuldenaar die betaald heeft. beschikt jegens de andere medeschuldenaars: . p. 20. VAN DEN BERGH. in Liber amicorum Jan Ronse. regres (supra) 3. zie verder. – welke natuurlijk niet van toepassing zijn bij 258 Deze bepalingen gelden als dusdanig enkel voor de contractuelevolmaakte hoofdelijkheid. “L’obligation “in solidum” et le recours entre co-obligés”. tenzij dat feit zich niet voordoet zolang de schuldeiser het niet aanvaard heeft. c) Opzegging van contractuele verhoudingen van onbepaalde duur Basisregel Opzegbaarheid is van dwingend recht bij contractuele verhoudingen van onbepaalde duur. 260 Vgl. b) Wijzigende overeenkomst. . Bij sommige soorten overeenkomsten van onbepaalde duur bepaalt de wet dwingende opzegtermijnen (huur.fgov. enz. 259 Cass. Mons 1882. RCJB 1986. 1251 BW). over de grondslag daarvan is er discussie (zie L. p. CORNELIS. RW 2012-2013.als over een verhaalsrecht (regresrecht) uit de interne verhouding tussen de medeschuldenaars (zie art. maar voor het materiële feit van de nakoming zou het bewijs vrij moeten zijn.just. De opzegging is onrechtmatig indien de termijn te kort is en dit in strijd komt met de eisen van de goede trouw (Vb. DIEUX. 10 juni 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100610-10. 261 http://jure. 1 56 .).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090323-3 262 RW 2008-9 nr. 4. novatie Cass. 23 maart 2009261: de rechter kan de bedoeling tot schuldvernieuwing afleiden uit het feit dat partijen een wezenlijk element van de overeenkomst hebben gewijzigd (in casu een kredietovereenkomst).zowel over de vordering van de schuldeiser waarin hij tot beloop van de betaling wettelijk gesubrogeerd is (art.

1431 n. Bij sommige overeenkomsten wordt het begrip “wettige reden” wel ruimer begrepen.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 beëindiging op andere gronden) en eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. i. in art.in kort geding? Cass. Bij woninghuur kan de huurder ten allen tijde opzeggen indien de huur niet geregistreerd is (art. de verhuurder die zorgt voor registratie daarentegen heeft recht op een opzeggingstermijn van 3 maanden door de huurder (alsook bij 263 Dit volgt onder meer uit Cass. 3 § 5 lid 3 Woninghuurwet)265. 607. 3 Woninghuurwet en art. TAELMAN. . 3 december 2007. p. bij handelsagentuur.dan wel uit de wet (die voor bepaalde soorten bijzondere overeenkomsten een opzegbaarheid voorziet in geval van ”wettige reden” ook al is er een bepaalde duur of voorwerp).const-court. Sanctie van tijdigheidsvereiste . kan de opzeggende partij ook niet eenzijdig terugkomen op de opzegging. bv. http://www.op bepaalde gronden zonder vergoeding. (2009). 265 Dit geldt ook wanneer de huurovereenkomst mondeling is: GwH nr. . d) Opzegging bij overeenkomsten niet van onbepaalde duur Deze zijn slechts opzegbaar indien dit volgt uit: .b. 6 en 7 Pachtwet).de overeenkomst. in welk geval de opzegging eigenlijk neerkomt op een ontbinding wegens wanprestatie (zie verder) zonder terugwerkende kracht.een ontijdige opzegging (inbegrepen een opzegging met een te korte opzeggingstermijn) wordt gesanctioneerd met schadevergoeding. Sagaert & D. 6 november 1987: uitvoering opleggen van een beëindigde overeenkomst kan niet.d. 264 RW 2008-9. 12 januari 2007264 nuanceert: rechter in kort geding kan de opzegging zelf niet ongedaan maken.pdf. CLAEYS & P. enkel bij akkoord van beide partijen kan de opzegging dan ongedaan worden gemaakt c. Maar Cass.q. in Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht (red. Bij sommige overeenkomsten van bepaalde duur voorziet de wet een tussentijdse opzegmogelijkheid: . waar dezelfde regels gelden als bij overeenkomsten in het algemeen. Formulering van het voorwerp van de eis is dus belangrijk.of zonder motiveringsplicht maar tegen een vergoeding: bij vastgoedmakelaardij met een consument (art. pacht e. de overeenkomst terug in werking treden263. 182/2011 van 1 december 2011. maar een vonnis ten gronde daartoe zal men niet tijdig krijgen.be/public/n/2011/2011-182n. maar wel de uitwerking van de opzegging opschorten. V. RW 2010-2011.) Uitwerking Eenmaal de opzegging regelmatig is gebeurd. Lambrecht). bij overeenkomsten om niet. .h. “Contract en kort geding”.9 KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). (159) 207 v. A. 57 . behalve bij een zgn. mandaat van gemeenschappelijk belang. Zie verder I. 2. VAN OEVELEN “Het definitief en onherroepelijk karakter van de regelmatig gegeven opzegging van een overeenkomst”. Bij een lastgeving is er altijd een opzegbaarheid. Als wettige reden geldt op de eerste plaats een ernstige tekortkoming. Men kan in theorie nakoming vorderen.

Net zoals bij overeenkomsten van onbepaalde duur zijn er ook bij overeenkomsten van bepaalde duur eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. "Tegenwerpelijke verbintenissen bij samenloop? Wat niet bezwaart. Naast de opzegging zijn er andere gevallen van beëindiging van overeenkomsten van onbepaalde duur.fgov. 82 WMPC inzake dienstenovereenkomsten (ten gunste van de consument): 2 maanden. 267 RW 2009-2010. 46 enkel relevant bij overeenkomsten die kwalitatieve werking hebben zoals huur. bv. Dus huur opzeggen en huurder uitzetten om duurder te realiseren kan nog steeds niet.curator heeft de mogelijkheid om niet na te komen. 4 ° KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars (ten gunste van beide partijen): één maand.houdt nog geen beëindiging van de overeenkomst in: andere remedies blijven bestaan .just. voorkooprechten. STORME.opzegging tijdens de eerste periode van 3 jaar een vergoeding conform art. Bij overeenkomsten van bepaalde duur kan de rechter de opzegging toetsen aan de contractuele of wettelijke voorwaarden ervoor. JANSEN & M. Bij andere overeenkomsten komt men aan de bijzondere regel niet toe.N. bv. waarvoor dan de regels inzake opzegging niet gelden. 2. pacht e.juridat.d.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120503-11.html). Bij andere is er een dwingende opzegmogelijkheid in geval van stilzwijgende verlenging na de oorspronkelijke contractsduur.storme.i. is art. C.E. 10 april 2008 al wat meer duidelijkheid gebracht: . bij handelsagentuur. nr.). http://jure. 1479 met n. Verdere uitwerking in mijn syllabus Zekerheden. e) Beëindiging door de curator ? (art. 595 BW voor beëindiging van een huur toegestaan door een vruchtgebruiker266. Daardoor wordt de overeenkomst na de oorspronkelijke verlenging een overeenkomst van onbepaalde duur.0397. M. 46 FaillW) Na het verwarrende cassatie-arrest van 24 juni 2004 heeft het arrest-Batiloc van Cass. moet niet worden gelicht!" 58 .Uitzondering: effectieve beëindiging mogelijk indien “noodzakelijk” voor de vereffening van de boedel.art. Dat geldt ook voor bv. en bij arbeidsovereenkomsten. . 3 § 5 lid 2 Woninghuurwet). R. e.be/insolventierecht. conventionele vervreemdingsverboden. de regel van art. 3 mei 2012.d. maar dat blijft wanprestatie. f) Niet-realisatie voorwaarde 266 Zie onder meer Cass. NB.lex specialis in art. (zie evenwel specieus onderscheid in Hof Gent 16 april 2009267) . alsook beslissen dat er geen geldige opzegging is gebeurd indien die vereisten niet zijn vervuld of er sprake is van rechtsmisbruik.11.en insolventierecht (te vinden via http://www.m. tenzij goed totaal onrealiseerbaar is zolang verhuurd.: .

C. 25 juni 2010.F. i) Bevrijding borg 268 RW 2007-8.wegvallen ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop: Cass. 25 mei 2007268 over uitleg van art. 270 Nr. 1034 269 Cass.N.fgov. 24 januari 2011.0446. RW 2011-2012. . volstaat om te beslissen dat de verbintenis "zonder voorwerp" en dus "caduque" geworden is. gemeente Pont-a-Celles t. 21 september 1989. geacht wordt nooit te zijn overgegaan269. 273 Cass. Post v. .zakenrechtelijk eigendom die zou zijn overgedragen op grond van de ontbonden verbintenis. tot gevolg dat wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. 1244 BW) Bij uitstel van betaling gaat het niet om een verlenging van de overeenkomst. De ontbindende voorwaarde werkt in beginsel retroactief. ook de rechtspraak inzake rechtsmisbruik.verbintenisrechtelijk een restitutieplicht ontstaat (in beginsel in natura.just.09.N.0332. 329. 2008270. partijen zitten 5 jaar stil: de rechter kan oordelen dat redelijkerwijze vaststaat dat de vervulling van de voorwaarde niet meer zal plaatsvinden. 4 februari 2005271. tenietgaan verkochte zaak). MOSSELMANS 272 Cass. C. 953. 271 RW 2005-06.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. C. Dat heeft bv. dat besliste dat de rechter die vaststelt dat de materiële uitvoering van een verbintenis die moet worden uitgevoerd in natura onmogelijk is geworden.juridat. 1176 BW: verkoop onder opschortende voorwaarde van bouwvergunning. 587 n.0094. Vgl. S. De overige verbintenissen blijven in beginsel bestaan (Cass. . in die zaak werd wel nog geen uitspraak gedaan over de subsidiaire eis tot schadevergoeding ingesteld door de schuldeiser van de tenietgegane verbintenis. g) “Caducité” ? . i.06. betreft in beginsel enkel de aanspraak op uitvoering in natura. Nogal verwarrend is het arrest van 25 juni 2010272.v. De stad Charleroi had jegens de gemeente Pont-a-Celles een verbintenis om aan de inwoners van een deelgemeente kosteloos een hoeveelheid leidingwater te leveren. waaruit de rechter afleidde dat de verbintenis om aan de gemeente Pont-a-Celles leidingwater te leveren materieel onmogelijk was geworden. zoniet in waarde). . de verschuldigde vergoeding geen huur is maar een bezettingsvergoeding273.07. Cass. 21 januari 2000 bij testament. RCJB 2011/3. 2 april 2009. Locabel.m.wegvallen voorwerp: nauwkeurige analyse verbintenis vereist. 59 . en Pont-a-Celles had zijn distributienet overgedragen aan de SWDE. maar enkel om de opschorting van de opeisbaarheid van een afzonderlijk verbintenis.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zie Cass. h) Uitstel van betaling (art. http://jure.wegvallen oorzaak: Cass. Stad Charleroi. 16 november 1989 is achterhaald: voor schenkingen theorie omzeggens geheel overbood gegooid door Cass. Dit betekent dat: .

06. Een traditioneel onderscheid dat men maakt is dat tussen inspannings.F. Dat belet niet dat bij kwalificatie als resultaatsverbintenis men dus niet enkel voor fouten van zichzelf of hulppersonen instaat.just.Bevrijding voor echtgenoten bij verschoonbaar verklaarde gefailleerde bij wet uitgebreid naar ex-echtgenoot voor schulden tijdens het huwelijk aangegaan en door GwH naar de wettelijke samenwonende partner. 6 mei 2011 sluit ook de bevrijding uit voor zakelijke zekerheden gesteld door een derde (incl.fgov. 335 279 Cass. P. .eerste vraag is draagwijdte verbintenis bepalen.F. de verzekerde verbintenis) voor de na die ontbinding verder bestaande of daaruit ontstane verbintenissen: Cass. geldig tenzij het wezen van de verbintenis is wegbedongen of voor opzettelijke fout. 275 Nr.0488. 241 door P. Wanneer de lasthebber evenwel een openbaar ambtenaar is zoals een gerechtsdeurwaarder. C. C.Cassatie-arresten van 26 juni 2008 definiëren kosteloos erg restrictief. . nr. Cass. P. Cass.exoneratiebedingen: worden restrictief uitgelegd. en er sprake is van een monopolie. het is nuttig. 278 Nr. 274 Cass. Niet-nakoming en sancties bij niet-nakoming in het algemeen a) Toerekenbaar / niet-toerekenbaar/ afstand .just. 6 mei 2011. http://jure. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20111109-6. 1993. 8 sept.en resultaatsverbintenissen. Zo ook worden de fouten of nalatigheden van de lasthebber begaan binnen de perken van de lastgeving.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-3. 60 . Onderscheid tussen resultaats.0494.juridat. 276 Cass. 583. Dat omvat bv. 21 oktober 2010. nr.0379F.i. 9 november 2010. .just. ook het geval waar na faillissement de bestuurder die een reeds verkochte eigendom van de gefailleerde vennootschap bewoont. 277 Cass.0557.. Arr.11. tijdelijk in het gebouw wordt gelaten opdat het niet zou verkommeren: deze persoon wordt daarmee ingezet voor de nakoming van de onderhoudsplicht (Cass.fgov. C. C/10. 12 oktober 2000.0582.juridat.93. vgl.1027. 1993 nr. Waartoe men niet verbonden is kan men ook geen tekortkoming plegen.N.imprevisieleer: zie hoger .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120525-2. maar mag niet overroepen worden. 5.juridat.F.F.overmacht: soepel uitgelegd in Cass. 25 mei 2012277). 25 mei 2012.09. 7 maart 2008275 (autodiefstal uit bewaakte parking). besproken in de Juristenkrant nr.1847.en inspanningsverbintenis dus veeleer kwestie van bewijslast dan inhoudelijk verschil. die gesteld door een borg)274.. in casu: een sleutelklare woning leveren276).10. Aansprakelijkheid voor hulppersonen: de schuldenaar is niet bevrijd indien de tekortkoming de fout is van een hulppersoon. toegerekend aan de lastgever (Cass. AR P. http://jure.verbintenissen borg blijven in stand na ontbinding van de hoofdovereenkomst (d. Vanwalleghem. 21 oktober 2010. . maar voor alles wat niet aan een vreemde oorzaak te wijten is (Cass. kan de fout van de lasthebber wel degelijk overmacht uitmaken279.N.fgov. RW 2011-2012. 27 april 2010278).

Quid stilzwijgende goedkeuring (afwezigheid van protest) ? * koop: onderzoeksplicht koper bij levering (Cass. RW 2011-2012. F. 19 oktober 2007281). 9 oktober 2006) * oplevering bouwwerken e. 26 oktober 2006280) b) Regime van niet-conforme en gebrekkige levering bij koop.: veeleer feitelijke waardering (Cass. 285 Hof Luik 5 november 2009. indien die met de eigendom van de zaak op de koper zijn overgegaan (zie voor die overgang de bespreking verder). houdt vast aan het exclusief karakter van het vrijwaringsregime (Cass. 9 oktober 2006282). 152 n. MARYSSE. a.verlies van beroep op niet-nakoming of gebrek na goedkeuring. bij zichtbare gebreken bij levering geldt wel het gemeen contractenrecht en niet het bijzondere regime (bv. .0329F 281 TBH 2008. Cass. huur 1. RW 2010-2011. “De Wet Consumentenkoop: enkele beschouwingen”. zie Hof Gent 27 mei 2009. 61 . 1604 BW in 2004.is de regeling versnipperd in 3 verschillende regimes: a. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". 283 Voor de discussie of de consument die de vervanging of herstelling weigert. gemeen recht (inbegrepen onroerend goed). En “hobbykweker” is geen verkoper in de zin van art.Nadere regels voor de tijdigheid van de eis tot vrijwaring inzake verborgen gebreken . DCCR 2010.verhouding consumentenkoop / gemeen recht De bijzondere regeling inzake remedies bij consumentenkoop (met een zekere hiërarchie van remedies283) geldt voor alle gevallen van non-conformiteit die binnen de regeling consumentenkoop284 vallen. Het is echter zeer de vraag of het exclusief karakter van de vrijwaringsregeling bij verborgen gebreken nog opgaat sinds de wijziging van art. 784 n. S. en meer bepaald voor diegene die zichtbaar worden binnen de 2 jaar na levering. M.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Afstand van recht uit wanprestatie . nog een beroep kan doen op de andere remedies.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. H. 540 met gedeeltelijk afwijzende noot S. 05. DE WULF = RCJB 2010. 80 n. . gaan uit van de unitaire categorie non-conformiteit. MARYSSE. c. GLANSDORFF 282 RW 2009-2010.d. 5 n. (roerende) consumentenkoop c. 21 januari 2010. is de rechtspraak relatief streng bij koop: er geldt een onderzoeksplicht voor de professionele koper. 1649bis BW: Cass. 280 C. 738. en b. De bijzondere regeling inzake de aanspraken van de consument-koper jegens zijn verkoper sluit niét uit dat de consument daarnaast ook de aanspraken kan uitoefenen jegens de leverancier van zijn verkoper285. 284 Deze geldt enkel voor “professionele” verkopers. waardoor dit artikel over de leveringsplicht nu ook bepaalt: "De verkoper moet aan de koper een zaak leveren die met de overeenkomst in overeenstemming is". van een exclusieve tweedeling in niet-(conforme-)levering en verborgen gebreken. Na het verstrijken van 2 jaar valt de koper terug op het gemeen recht en kan hij de remedies van het gemeen recht inroepen voor zover aan de vereisten daartoe is voldaan (art. Bij koop . Cass. Weens kooprecht (internationale roerende handelskoop) b. aanneming. 1649 quater § 5 BW).

A-g.N. Hof Brussel 17 november 2009. Wel geldt omgekeerd de korte-termijn-vereiste niet voor de aansprakelijkheid voor zware gebreken ex art. Arr. 606.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081114-4 = Arr. Bovendien is er geen volledige parallellie tussen koop en aanneming w.10.0529. die ook nog geldt voor zichtbare gebreken.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20031010-1 295 nr.m. maar aanvaardbaar voor zover inderdaad de vrijwaring voor verborgen gebreken er niet door geregeld wordt. 10 oktober 2003294).fgov. “De ‘action directe’ wegens verborgen koopgebreken in (onder)aannemingsgeschillen”.de hoofdaannemer kan niet wachten om zijn onderaannemer aan te spreken tot hij zelf door de opdrachtgever wordt aangesproken: Cass. Stu-Wahr. . Verder ook Cass. onderzoeksplicht koper): stilzwijgende oplevering iets minder snel aanvaard. ook bij aanneming (bv. 463 = RW 2012-13.W. 2000. (Cass. 286 Zie bv. dagvaarding in kort geding volstaat niet. Arr. Hof Brussel 30 maart 2010.vertrekpunt voor de termijn bij verborgen gebreken: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid. Hof Antwerpen 5 juni 2000291) . . http://jure. 2004 nr. 2008 nr. 288 C.juridat..Cass. maar de rechtspraak is wel geneigd om een dagvaarding ten gronde tijdig te verklaren wanneer ze wordt ingesteld kort na de resultaten van de expertise286.Not.i. 265.uitgangspunt: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid. nr.04. Maar dat geldt niet wanneer de aanspraak jegens de onderaannemer wel is overgegaan (bij koop na aanneming of bij aanneming na koop.juridat. 52 concl. nr.W.anderzijds staat 10-jarige termijn de analogie niet in de weg: Art.0491.just. sluit niet uit dat de korte termijn waarbinnen de rechtsvordering tot vrijwaring tegen een verborgen gebrek moet worden ingesteld.F.Cass. zie bv.just. 294 http://jure. T.e. nr. 14 november 2008292 (bouwpromotor die zijn leverancier niet in discussie betrekt en wacht tot hij zelf gedagvaard wordt – aanspraak op vrijwaring laattijdig geacht). voor onroerende goederen kan ingaan na het verstrijken van de termijn van de tienjarige vrijwaring die is voorgeschreven bij art. RW 2004-05.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. TBO 2010. 290 JT 2007.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100625-2.fgov.just.0085. 431. VANHOVE. C. 1648 B.rechten van een aangesproken doorverkoper jegens de eigen leverancier: korte termijn voor doorverkoper loopt pas wanneer doorverkoper is aangesproken (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110527-3.juridat. Eerder al Cass.N. 1792 BW (Cass. 287 nr. 473.0634. de "korte termijn": .zie Hof Brussel 9 november 2004289.fgov. 2 februari 2006295).N 62 . VANHOVE = RABG 2010. http://jure. 25 juni 2010288. 293 Zie overzichtelijk K. nr.09. hof Brussel 8 juni 2006290. K. die termijn wordt traditioneel gekwalificeerd als een vervaltermijn .deze kwalificatie is m.Cass. 431. 152. Maar anders in de internationale koop (Verdrag New York bij Weens kooprecht) ! 2. 27 mei 2011.01. hetzelfde geldt voor de aannemer jegens zijn leverancier: de aangesproken aannemer kan wachten om zijn leverancier aan te spreken tot hij zelf wordt aangesproken. 357. 1792 B.07.b. zie de bespreking verder293). 251. http://jure. C. 633 = RW 2009-2010 n.just.0178.N. 1680 v. Thijs = RW 2004-2005. Arr. 29 januari 2004287 en Cass. 382 291 AR 1994/872 292 Cass.juridat. zowel bij koop (1648 BW) als bij aanneming. C. Hof Brussel 30 maart 2010. . RW 2011-2012. Voor een ander voorbeeld. is de rechtspraak bij aanneming minder streng dan bij koop (t. 14 november 2008. 289 RW 2007-2008. TBO 2010. 29 januari 2004. Cass. dit althans indien de aanspraak jegens de leverancier is overgegaan op de opdrachtgever van de aannemer . C. 265.fgov.

verzoekschrift of conclusie geldt als ingebrekestelling300.minstens in handelszaken moet dit niet noodzakelijk schriftelijk gebeuren (Cass. zie onder meer Cass. risico verspringt. p.en teruggaveplicht te voldoen (zelfde arrest). http://jure. 299 C.just. dan is dat natuurlijk een niet-nakoming door de verkoper.just.juridat. Cass. bv. De formulering van een eis of tegeneis in een dagvaarding. in beginsel vereist voor bepaalde remedies.09.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 3. rente. http://jure.pdf 63 .).06. Bij huur Bij huur geldt in beginsel evenzeer dat zichtbare gebreken gedekt worden door de aanvaarding. 19 juni 1989. 25 maart 2010296: " Indien het verhuurde goed bij de totstandkoming van de huur een gebrek vertoont dat duidelijk zichtbaar is en de huurder zich ervan rekenschap heeft kunnen en moeten geven.0446.N = http://jure. Dat arrest lijkt ten onrechte te impliceren dat de verkoop noodzakelijkerwijze ontbonden of vernietigd is.F. 1304. C.fgov. in Ius & Actores 2009 nr. 622.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. 301 zie over die beiden mijn tekst "De verhouding tussen de Europese verordening inzake geringe vorderingen en het interne Belgische procesrecht".07. is de verhuurder ontslagen van zijn vrijwaringsplicht. Vermits in dat geval er géén tekortkoming is van de verhuurder.N.juridat. . Dit risico is niet op de koper overgegaan..ingebrekestelling van een consument : zie Wet minnelijke invordering schulden van een consument . C.just.09.storme.fgov. c) Gebrek aan eigendomsoverdracht Wanneer de verkoper na de verkoop en levering retroactief zijn eigendomsrecht verliest. zie de discussie bij de bespreking van art. 19-40.0293. 16 april 2009298).0604. voor een tegeneis Arbhof Brussel 18 maart 2011. dit geldt ook indien de schuld betwist is (Cass.be/euinvordering. 24 januari 2011.juridat.. en de koper niet beschermd wordt als derde-verkrijger. 297 Cass. 25 februari 1993). vorm: . 1599 B. met absurde vormvereisten die aldus ertoe aanzetten om dadelijk te dagvaarden (of gebruikmakend van de EU-Verordeningen een geringe vordering in te dienen of een betalingsbevel te vragen301) relevantie: zie ontbinding. 1. zodat de verkoper geen recht heeft op betaling van de prijs297 (althans als de koper kiest voor ontbinding).fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-2.F 300 Bv. ook op http://www. tijdstip: ingebrekestelling kan ook reeds voor de dag van de opeisbaarheid geschieden (ad futurum) (Cass. 298 nr.0117. de huurder wordt in die omstandigheden geacht het gehuurde goed te hebben aanvaard in de staat waarin het zich bevindt". RW 2012-13... 20 november 2008299).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090416-3 = JLMB 2010. door de ontbinding van de titel krachtens dewelke de verkoper zelf verkreeg. 296 C. d) Ingebrekestelling belang: lopen verwijlinterest (zie bespreking onder 9. kan de huurder het gebrek in de zaak ook niet (meer) inroepen om zelf niet aan zijn onderhouds.W.

juridat. In casu werd de eis toegekend om het nieuw exemplaar in brons in plaats van steen te laten maken en tentoon te stellen. Een afwijkende regeling geldt onder meer bij consumentenkoop (zie hoger). Arr.juridat. VANSANT. 1219. 492.F)307. . C.0225.fgov. Toepassingsgebied Dit geldt niet alleen voor contractuele verbintenissen maar ook voor verbintenissen uit andere bron (bv. 20 januari 1993. 303 Bv. 304 Zie verder voor een kritische bespreking P.Bij niet-nakoming verbintenis tot geven van onroerend goed: het vonnis kan gelden als titel voor levering van onroerend goed en kan worden neergelegd ter overschrijving: Cass. bij onrechtmatige daad of ongegronde verrijking heeft herstel in natura in beginsel eveneens voorrang indien de schadelijder dat vordert). 64 . Zie o. TBBR 2012. 21 april 1994. C.just. Kluwer 2006. beter tegen verminking bestand zou zijn. 1993-94.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080131-5. RW 2011-2012. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”.Cass. 31 januari 2008305. De herstelmaatregel in het Vlaamse Decreet Ruimtelijke Ordening. Beperkingen van het recht op uitvoering in natura: . nr. 69 = RW 200520065.Herstel in natura van een verminking van een kunstwerk. WERY.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110505-13.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20030130-18 = Arr. Hof Antwerpen 27 oktober 2008.ook bij inbreuken op de wetgeving inzake ruimtelijke ordening geldt in beginsel dat wie daardoor schade lijdt.Cass. 30 januari 2003302. Uitvoering vorderen sluit niet uit dat men later toch voor ontbinding kiest303. 302 http://jure. 392. p. .just. wanneer het oorspronkelijke werk niet kan worden hersteld (Cass.m. en mogelijks schadevergoeding daarbovenop. Stad Namen. bepaalt de rechtbank de gevorderde herstelmaatregel die ze passend acht”. indien de inspecteur of het college aanpassingswerken dan wel behoud mits betaling van meerwaarde vorderen.juridat. m.w. die een inbreuk vormt op het morele recht van de auteur. 6. nr. Er vloeit wel een mogelijke beperking voort uit art. Cass.10.F. P. 1994.fgov.nakoming is onwettig. 305 http://jure. 5 mei 2011.just. nu dit niet moeilijker te vervaardigen was en minder onderhoud vergt en. 80. kan bestaan in de verplichting een nieuw exemplaar van het kunstwerk te laten reproduceren.0496. Sancties bij niet-nakoming: gedwongen uitvoering in natura De uitvoering in natura primeert in beginsel in ons recht. Arr.e) Remedies bij wederkerige overeenkomsten in het algemeen: keuzerecht uitvoering / ontbinding Voor zover aan de vereisten voor beide remedies voor tekortkoming is voldaan (zie hieronder) heeft de schuldeiser de keuze tussen uitvoering en ontbinding. 173 307 http://jure. Mogelijke vormen van herstel in natura304 .a. zal de rechter oordelen welke maatregel het meest passend is. 150 VCRO: “Indien de herstelvordering van de burgerlijke partij enerzijds en die van stedebouwkundige inspecteur of het college van burgemeester en schepenen anderzijds niet overeenstemmen. 249 v. Cass.93.fgov. herstel in natura kan vorderen306. 306 Zie Cass.

be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-6.0129. 4 februari 2000.0328. C. Photolinea t. .fgov. BAZIER 'Abus de droit. Arr.de overeenkomst is een dienstenovereenkomst die door de opdrachtgever verbroken is (art. 1646.0407.07. maar het is niet omdat deze laatste niet alle verbintenissen stipt heeft uitgevoerd dat hij daardoor de exceptie zou verliezen (Cass. http://jure. 26 juni 1980. vgl.nakoming is strijdig met de persoonlijke vrijheid. 686 = RW 1980-81.n. .F. .juridat. 1794 BW: geen nakoming mogelijk. en S. .fgov. 1979-80 nr. In kort geding ? veel hangt af van de verwoording van de maatregel (zie Cass.F.0624. C.07..09.een arrest dat een nuance aanbrengt op de eerder.fgov.a. 311 Cass. dit werd als misbruik gekwalificeerd door de bodemrechter. In dat geval is er geen dwang mogelijk (Cass.fgov.juridat.F.juridat.just. een huurder weigerde en vordert nakoming plus schadevergoeding voor de hinder door de werken.er is geen opschortingsrecht wanneer de wanprestatie van de wederpartij veroorzaakt is door de excipiendus zelf. 2° niet-nakoming van wederpartij die men niet zelf heeft veroorzaakt. 65 .0521. 1661 = Pas.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-7. BRIJS "De absolute uitvoeringsimmuniteit thans ook doorbroken bij reële executie" .04. 23 oktober 2009.F. 1195 noot S. 310 Arresten nr. 17 december 1998.) 1° vereist volkomen of onvolkomen wederkerigheid Dat vinden we niet enkel bij contractuele verbintenissen. http://jure. 3° mag nakoming niet definitief onmogelijk maken 308 Bv. Galeries Anspach. http://jure. http://jure. striktere rechtspraak zoals Cass.03. 7. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091023-1 = RW 2011-2012.just. http://jure. C.just. Drie cassatie-arresten van 21 december 2009 beslissen dat de immuniteit terzijde kan worden gesteld indien er geen verhaalsmogelijkheden zijn voor de schuldeiser310. Cass. hoger bij kort geding en beëindiging overeenkomst. RW 2000-2001.). rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit': een verhuurder wenste een winkelgalerij te sluiten wegens een renovatieproject van de overheid en bood een vergoeding aan om de handelshuur te beëindigen.nakoming is rechtsmisbruik want een de wederpartij onevenredig bezwarende keuze308. 312 Cass. TBBR 2012/8. .c.just. 4 februari 2000311: de facto uitvoering opleggen van een beweerdelijk nietige overeenkomst kan.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-5. enkel uitvoering bij equivalent = schadevergoeding). I 1341 = RCJB 1983.bij in het gedrang brengen van continuïteit van de openbare dienst309. 92.fgov. 173 noot DELPEREE. bloedproef).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .F. 24 april 1998. Arr.juridat.juridat.just.immuniteit van overheden en internationale organisaties: geldt maar voor zover niet strijdig met EVRM.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110106-4. 393. 309 Cass. noot P. C. 6 januari 2011. Opschortingsrechten en vergelijkbare remedies a) Verbintenisrechtelijk: opschortingsrecht (e. Het geldt ook bij een teruggaveplicht van een zaak en een schuldvordering die in nauw verband staat met die zaak (aanspraak op vergoeding van gemaakte kosten bv. 23 oktober 2009312).nakoming is onmogelijk.

art. Vgl. 712 = JLMB 2005. RW 1984-85. J. Ibens. 28 januari 2005. 1346 n. http://storme. Cass.Opschorting wegens niet-nakoming door de wederpartij mag in beginsel ook door nutsbedrijven worden toegepast: Cass.juridat. .fgov. 318 Onder meer Cass.Opschorting vereist niet dat aan de voorwaarden voor ontbinding is voldaan. 1541-15. Arr. 13 juni 2005 op de elektronische communicatie.juridat. RW 2010-2011.be/071_270406_1541Retentierecht. 4° moet evenredig blijven.0392. nr. 25 maart 2005.just.0303. Zie voor de verkrijging te goeder trouw a non domino van het retentierecht mijn annotatie onder Cass.09.F. zie Cass. 1039 = RABG 2006. 7° de exceptie blijft ook gelden na samenloop en na opschorting op grond van de WCO. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3 = RABG 2010. E. 665 n. C.N. 29 februari 2008. 319 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110915-3. 1974. na cessie318. 12 februari 2004313 . Cass. 634 = RCJB 1974. 14 mei 2010316: tekortkomingen van de huurder die niet grof genoeg zijn om de ontbinding van de huur te wettigen kunnen niettemin krachtens die bepaling beschouwd worden als een reden om de huurhernieuwing te weigeren (in casu bij handelshuur). 66 . 15 september 2011321.0035N. 249 = RW 2010-2011. na overgang van een kwalitatief recht319. dat de opschorting die reeds heeft plaatsgevonden niet geldt als een tekortkoming (zie bv.zie o.10. VTB-VAB t. b) Zakelijke werking ? Dit is een vraag van “retentierecht”. 36 = RW 1973-74. Cass.06.08.pdf 321 Cass. nr. http://jure.F 317 Cass. nl. enz. STENGERS.just.m.z. 2699.0072.08.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-1 = TBH 2010. http://jure.0206.N. 29 november 2007. ook Cass. ernstige wanprestatie) . Arr. 2005. “Het conventioneel uitgebreid retentierecht en de tegenwerpbaarheid ervan aan de eigenaar van de in bewaring gegeven zaak”320 en recenter Cass. door een omstandig stilzwijgen bij navraag door de cessionaris). 316 C. ze moet wel in verhouding staan tot de wanprestatie van de andere partij (voor ontbinding is meer vereist. 5° wanneer de wederpartij vervolgens toch nakomt op een tijdstip waarop de overeenkomst nog niet is ontbonden.fgov. in het bijzonder of men dit recht ook kan inroepen indien de wederpartij niet de eigenaar is van de zaak. 61 W. 320 RW 2007-2008. 828. 4 december 2009.04.just. C.just.). C. C. 15 september 2011. De Weggheleire. 313 RW 2006-07. “De exceptie van niet-uitvoering in een driepartijenverhouding”. 63. http://jure.fgov.fgov. 27 september 1984. 6° de exceptie kan ook tegengeworpen worden aan de verkrijger van de aanspraak (bv. DE BAERE. 314 Bv. ABB.0346.w. 1052. 476. Arr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-3.juridat. 631 = RW 2005-2006. houdt ook het opschortingsrecht op voor de toekomst (d. Cass.F.behalve wanneer de wet dit uitsluit of beperkt314 of het contractueel geldig wordt uitgesloten. 998 = JT 1973.L. 2005. 13 september 1973. tenzij wanneer de excipiendus er afstand van heeft gedaan of ze heeft verwerkt (bv.juridat. Cass. 27 april 2006. 29 november 2007317). http://jure. 315 nr. 352 noot M. 246 = RW 2006-2007. 24 september 2009315.

bv. 19 handelsagentuurwet). Hier lijkt geen verbod van samenloop te gelden. zoals te dezen. precontractueel bedrog323.m.art. Vb. de ernstige onderschatting van de kostprijs322. nr.) 6 september 2011. 233 (in casu aanvaard als een ernstige tekortkoming in de zin van art. Hof Antwerpen 7 januari 2010. TGR 2010. 1184 BW vereist in beginsel dat de ontbinding in rechte wordt gevorderd 1° De tekst van de wet vereist een rechterlijke tussenkomst. 180410. de contractspartij geen fout heeft begaan door eenzijdig de 322 Kh.17. Bij sommige bijzondere overeenkomsten zijn er bijzondere bepalingen die een opzegging of verbreking of beëindiging mogelijk maken bij bepaalde ernstige wanprestaties of gelijkaardige gevallen. Vgl. p. 2 mei 2002: “vermag te oordelen. Indien beide partijen een ernstige tekortkoming begaan. Zie onder meer: . 19 Handelsagentuurwet. 31 § 1. Dendermonde 18 juni 2009. kan de overeenkomst ten laste van beide partijen ontbonden worden324. TBH 1987.9666. Van een voldoende ernstige wanprestatie: bij een architect belast met o. 323 Bv. 324 Cass. ontstaan door het schadegeval. evenwel pas nadat de consument de verkoper eerst de kans tot herstelling of vervanging heeft gegeven. 31 LVO: opzegging na een schadegeval: naast de algemeen regel geldt er ook een bijzondere regel met verkorte uitwerking indien de verzekeringnemer. In het Franse recht D. Sancties bij niet-nakoming van wederkerige contractuele verbintenissen: ontbinding en uitdrukkelijk ontbindend beding a) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding . maar de rechtspraak oordeelt dat daarnaast steeds ook een beroep kan worden gedaan op het gemeen recht. 48 § 1 WMPC). III LVO). 2° Art. n. de verzekerde of de begunstigde één van zijn verplichtingen. ten gunste van de consument in overeenkomsten op afstand (zie art. de vaststelling van het budget van de bouwwerken. de cassatierechtspraak blijft dubbelzinnig betreffende de mogelijkheid van “buitengerechtelijke” ontbinding: * Cass. In sommige overeenkomsten is het ontbindingsrecht verruimd. niet is nagekomen met de bedoeling de verzekeraar te misleiden (art.art. 9 mei 1986. Chambre commerciale. en de tekortkoming van de tweede niet reeds gerechtvaardigd is door een opschortingsrecht wegens die van de eerste. TALLON. La résolution du contrat aux torts réciproques (Et. impliciet Cassation (F. RW 2011-2012. Freyria: 1994). . 10. 67 .stilzwijgend ontbindend beding 1° De ontbinding vereist een voldoende ernstige wanprestatie. Ook in 1649 quinquies § 3 BW wordt bij consumentenkoop het ontbindingsrecht toegekend bij een niet-conformiteit die niet louter “gering” is. 413. bv. .Concessiewet 1961. 322. Soms wordt ook een ontbinding aanvaard op grond van een gedraging die eigenlijk veeleer een grond voor nietigheid vormt. dat gelet op de wanprestatie van haar wederpartij.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 8.

* Cass.0043. zoals hieronder besproken). http://jure. http://jure. 352 n. 19 mei 2011327: verhuurder had de ontbinding wegens wanprestatie van de huurder gevorderd.Is ook vatbaar voor rechtsmisbruik. GERMAIN “Le contrôle de la gravité du manquement en présence d’une clause résolutoire expresse”. hoewel onduidelijk gemotiveerd. ope iudicis) of declaratief (de ontbinding gaat in door de inleiding van de eis mits de rechter de eis gegrond verklaart.just. Vgl. M.fgov. 9 maart 2009328. 329 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090309-9 = TBBR 2010. (378) 398.F. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110519-1. en . in Cass. 327 Cass. 2° Betwist is of de rechterlijke beslissing constitutief is (de rechter ontbindt en de ontbinding gaat pas in door het vonnis. tijdstip van ingaan van de ontbinding .juridat. De rechtmatigheid van deze eenzijdige beslissing vereist dat: .”). is de laatste opvatting de juiste. http://jure.0645.0416. m. Nr.uitdrukkelijk ontbindend beding . 285. 16 februari 2009325 spreekt over de mogelijkheid voor een partij om op eigen gezag en eigen risico kennis te geven aan de wederpartij dat zij de overeenkomst als beëindigd beschouwt.09.N. 133 n. “(R)evolutie in ontbindingsland?” 326 Dit blijkt onder meer daaruit dat een ontbinding die voor de samenloop gevorderd wordt maar pas na de samenloop uitgesproken. 325 C. BAECK. c) Omvang van de ontbinding tgo.overeenkomst als beëindigd te beschouwen.just. p. C. J. in de loop van de procedure zegt de verhuurder bovendien op wegens eigen gebruik: dit verhindert de ontbinding ten laste van de huurder niet (al zal qua omvang de ontbinding beperkt blijven tot de periode vanaf de datum waartegen was opgezegd – zie hieronder). 8 februari 2010329 en Hof Brussel 15 september 2009330. FONTAINE.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. zie Cass. zou de eisende partij die intussen zelf de verdere uitvoering van de overeenkomst onmogelijk heeft gemaakt.0331. RCJB 1990.de wederpartij in gebreke werd gesteld inzake de door haar begane wanprestatie indien een ingebrekestelling nog een nuttig gevolg kon hebben. 1843 n.juridat. Meeste rechtspraak en rechtsleer interpreteert het vrij ruim.Omvang ontbinding: geheel of gedeeltelijk naargelang de overeenkomst ondeelbaar is of niet331. quod non.just.F. 114. 328 C.fgov. STIJNS. . geen recht meer hebben op ontbinding met schadevergoeding. http://jure.fgov. Voor enkele gevallen waarin het rechtsmisbruik niet werd aanvaard.08. J.Vaak ten onrechte als een ontbindende voorwaarde geformuleerd. tegenwerpelijk is aan de samenloop. Indien de ontbinding slechts zou ingaan door het vonnis.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090216-5 = TBOG 2009. DUPONT "La résolution unilatérale : (encore) une occasion manquée pour la Cour de cassation" = RW 2011-2012. en het is dus de inleiding van de eis die constitutief is326). 330 NjW 2010. 8 februari 2010. S.F. 68 . over het strafbeding in deze zaak (verlies betaalde voorschotten) was wel nog geen uitspraak gedaan. Een voorbeeld. M.de wanprestatie van aard was een gerechtelijke ontbinding te rechtvaardigen. Een kansovereenkomst is in beginsel ondeelbaar en wordt dus volledig getroffen door de ontbinding (zij het ook hier met restitutie.just. 19 mei 2011.juridat. 245 = JT 2010. zelfs indien bedongen is dat de ontbinding "van rechtswege" plaatsvindt: Cass.juridat. verwerping voorziening tegen Hof Brussel 18 februari 2009: het betrof een beperkte achterstal in de betaling van een schijf van de koopprijs van een appartement.fgov.i. b) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding .08. 331 Zie mijn bijdrage in TBBR 1991.09.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Maar bij een ondeelbare meerpartijenovereenkomst kan een partij niet ontbinden wegens wanprestatie van een andere zonder akkoord van de verdere partijen (zie Cass. 17 oktober 2008332). - De ontbinding laat ook bedingen die ertoe strekken ook na ontbinding te gelden intact (bv. beding inzake schadevergoeding ingeval van ontbinding). De rechtspraak blijft moeite hebben bij duurovereenkomsten en overeenkomsten met opeenvolgende prestaties *het ingaan van de ontbinding (bij gerechtelijke ontbinding in beginsel op de datum van dagvaarding) en **de omvang ervan te onderscheiden333 - zie bv. voor een niet voldoende onderscheidend arrest Cass. 5 juni 2009334 - in casu correct maar in te algemene bewoordingen. In Cass. 19 november 2009335 werd het ingaan van de ontbinding – nl. op datum van dagvaarding – wel onderscheiden van de gevolgen van de ontbinding: een arrest dat de ontbinding van de huur uitwerking gaf voor de periode vanaf de dagvaarding, hoewel de huurder die ontbinding vorderde het goed nog een tijd nadien bleef gebruiken, werd verbroken. Voor de omvang van de ontbinding gebruikt Cass. wel het betwistbare criterium van de mogelijkheid van restitutie in natura. Dat bepaalde prestaties niet kunnen worden teruggegeven in natura, betekent niet noodzakelijk dat de ontbinding niet eerder kan reiken – maar het is wel een element dat een rol kan spelen om de ontbinding te beperken tot de periode na die prestaties. Door die nuancering kan de contradictie in de cassatierechtspraak opgelost worden336. d) Verbintenisrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) 1° vanaf het ingaan van de ontbinding is elke partij bevrijd van de ontbonden verbintenissen (voor zover nog niet uitgevoerd, anders bestaan ze al niet meer). Men kan niet tegelijk bevrijding willen van de eigen verbintenis en uitvoering bij equivalent van de tegenprestatie (zie in dit verband Cass. 15 mei 2009337). 2° restitutie van de in uitvoering van ontbonden verbintenissen gedane prestaties, in natura dan wel bij equivalent. Dezelfde restitutieplicht geldt ook bij het ingaan van een ontbindende voorwaarde338. Ook de partij die de ontbinding verkrijgt moet restitueren339.
Leerboek Verbintenissenrecht, I, nr. 290. 332 nr. C.06.672.N 333 Duidelijk het onderscheid maken doet bv. wel B. VAN DEN BERGH, RW 2011-2012, (648) nr. 6. 334 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090605-1 335 Cass. 19 nocvember 2009, C.08.0459.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091119-2, TBH 2010, 494. 336 Zo stelt Cass. 23 juni 2006, Brasserie du Grand Enclos, C.05.0215.F, RW 2009-10, dat de ontbinding van een huurovereenkomst de periode treft vanaf de inleiding van de eis tot ontbinding, tenzij er nadien prestaties werden verricht “die niet voor teruggave in aanmerking kwamen”, terwijl andere arresten precies verwerpen dat de teruggeefbaarheid een criterium kan zijn om de ontbinding in te perken. 337 C.08.0531.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. 338 Cass. 24 januari 2011, C.09.0446.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. De verkoop van aandelen werd ontbonden door de faillietverklaring van de vennootschap waarin de aandelen verkocht werden (die als ontbindende voorwaarde was bedongen); het arrest lijkt in te houden dat alsdan de restitutie in natura niet meer mogelijk is en dus moet geschieden in waarde aan de waarde die de aandelen hadden ten tijde van de verkoop. 339 Cass. 8 februari 2010, C.09.0244.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-

69

Dit geldt ook bij een levenslange huur tegen een éénmalige huurprijs (die een kanscontract vormt): Cass. 8 februari 2010340. M.i. is de restitutieplicht contractueel: de overeenkomst wordt immers niet nietig verklaard, maar de verbintenissen uit die overeenkomst worden ontbonden341. Ook de schadevergoeding bovenop ontbinding is evident een contractuele en geen buitencontractuele aanspraak. 3° voor zover dit niet alle schade van de ontbindende partij dekt, bijkomende schadevergoeding. Het gaat om de vergelijking met de situatie die er zou geweest zijn bij correcte nakoming van de overeenkomst (positief contractsbelang342). De schade moet wel begroot worden op het tijdstip van de tekortkoming: Cass. 26 januari 2007, 2 arresten343. Maar de aansprakelijke partij heeft wel recht op restitutie van de prestaties die zij geleverd heeft, gecompenseerd met hetgeen zij zelf moet restitueren plus de eventuele schadevergoeding (Cass. 8 februari 2010344). e) Zakenrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) Wanneer een verbintenis tot eigendomsoverdracht door de ontbinding wordt getroffen, is ook de overdracht retroactief ongedaan gemaakt. Daarbij is de vorige eigenaar aan wie het goed (opnieuw) toekomt geen rechtsopvolger van de voormalige verkrijger, en dus in beginsel ook niet gehouden tot de verbintenissen die deze laatste m.b.t het goed is aangegaan, ook al zouden die kwalitatief zijn 345. 9. Geldschulden en rente; beperking schadevergoeding wegens stilzitten (vnl. interest) Schadevergoeding bij geldschulden s.s. (sommenschulden) bestaat uit verwijlinterest (moratoire interest). Toepassingsgebied: - aanspraak op herstel schade is géén geldschuld vooraleer de omvang van de schade is vastgesteld.

20100208-3 = RW 2011-2012, 646 n. B. VAN DEN BERGH. 340 vorige noot 341 Zo ook J. DE CONINCK, De voorwaarde in het contractenrecht, p. 292 nr. 239. 342 Voor het beginsel: Cass. 13 oktober 2011, nr. C.10.0642.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111013-15.. 343 nr. C.06.0232.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070126-4 en C.05.0374.N, RW 2009-2010, 1468. In dezelfde zin inzake buitencontractuele aansprakelijkheid Cass. 14 december 1993, RW 1995-96, 337; Cass. 2 februari 1996, Arr. Cass. 1996, 147. 344 C.09.0244.F, tweede middel, hoger aangehaald. 345 Zie bv. Cass. 6 december 2007, RW 2008-2009 n. J. DE CONINCK "Retroactieve toebedeling van het eigendomsrecht en gehoudenheid tot verbintenissen in verband met de eigendom" = TBBR 2009, 359 n. J. BAECK; het betrof de verbintenis van de eigenaar-verhuurder die zijn akkoord heeft gegeven met een aansluiting op het drinkwaternet en daardoor volgens art. 3 van de Brusselse ordonnantie tot regeling van de drinkwatervoorziening hoofdelijk en ondeelbaar verbonden is met de abonnee.

70

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Hetzelfde geldt voor de aanspraak op een verzekeringsvergoeding (bij aansprakelijkheidsverzekering en bij schadeverzekering andere dan sommenverzekering) (Cass. 11 juni 2009346). Dient er geen evaluatie te gebeuren door de rechter omdat de berekeningswijze op voorhand vastligt, is het echter wel een geldschuld en geen waardeschuld. Het regime van de “waardeschulden” wordt onder 10. besproken. Ook bij een aanspraak wegens onverschuldigde betaling is er bij goede trouw van de ontvanger geen vergoedende rente verschuldigd vanaf de datum van de oorspronkelijke betaling, maar slechts rente verschuldigd vanaf de ingebrekestelling (art. 1378 BW). Dat geldt ook voor een verplichting tot restitutie van een betaalde geldsom na nietigverklaring van een overeenkomst (Cass. 5 januari 2012347). a) Begindatum In beginsel vanaf de ingebrekestelling. Dit geldt ook voor sommenschulden die uit de wet voortvloeien (bv. Cass. 8 mei 2009348: verplichting van de staat om gemeentebelastingen door te storten aan de gemeenten). De ingebrekestelling kan reeds geschieden vooraleer de schuld opeisbaar is (ingebrekestelling ad futurum), zie hoger. De rente kan evenwel maar lopen vanaf het tijdstip van opeisbaarheid. b) Rentevoet * Behoudens geldige contractuele bedingen geldt de "wettelijke rentevoet", zoals bepaald door de Wet van 5 mei 1865. Deze bepaling werd gewijzigd door de programmawetten van 27 december 2006 en 8 juni 2008: - in fiscale en sociale-zekerheidsschulden rechtstreeks door de wet bepaald: 7 % - in andere zaken jaarlijks in januari aangepast aan de gemiddelde Euribor-rentevoet van december, verhoogd met 2% en afgerond naar het hoger gelegen kwart, en gepubliceerd in het B.S. Voor aanspraken op betaling van de prijs van goederen of diensten door ondernemingen en overheden gelden de bijzondere bepalingen van de wetgeving inzake bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties (Wet 2 augustus 2002 bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, te wijzigen ingevolge de nieuwe Richtlijn Betalingsachterstand) - vnl. van belang voor verwijlrente: dies pro homine bij verstrijken van wettelijk bepaalde termijn van achterstand; hogere wettelijke rentevoet (herfinancieringsrentevoet van de ECBB_ + 8 %); invorderingskosten (in de nieuwe RL met een minimum van 40 Euro); eigendomsvoorbehoud tot levering mogelijk; - geldt enkel voor de vergoeding voor de levering van goederen of diensten, niet voor andere geldschulden. Bv. niet van toepassing op de uitwinningsvergoeding van een handelsagent: Cass. 29 oktober 2009349.
346 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090611-2 = TBH 2009, 884 347 Cass. 5 januari 2012, C.10.0712.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120105-3. 348 nr. F.08.0012.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090508-3

71

* Voor de vraag of een hogere interest kan worden bedongen.N 360 Cass. conform art.N. Justel nr. 1154 B. RW 2011-12. na deskundig verslag (Hof Gent 16 januari 2009356). * Kwalificatie van de interest: “gerechtelijke interest” bestaat eigenlijk niet. 18 juni 2010. 800.juridat.vordering tot inkorting ingesteld meer dan 4 jaar na overlijden. 72 . 351 Kh. 706. Vred. . DELANOTE met andersluidende concl.d.langdurig stilzitten: Hof Luik 8 oktober 2007353. http://jure. 808 = JLMB 2008.i.v. behalve in geval van bedrog351. c) Bijkomende schade Behoudens andersluidende overeenkomst wort de schade door laattijdige betaling forfaitair vergoed door de verwijlrente. Kapitalisatie is uitgesloten bij interest wegens terugbetaling van belastingen e. 352 JT 2008.08. . specifiek voor kredietinstelling: Hof Luik 26 februari 2008354. 1800 354 Justel F-20080226-8 355 RW 2007-08. TGR 2009.0214. C. M. 1303. en een procedure die door stilzitten 25 jaar aansleept voor 2 aanleggen: helft van de interest verwerkt358. 3 = RW 2010-2011. 1393 n. Contractuele interest blijft contractueel. 359 nr. 17 oktober 2008359 (m. ten onrechte als procesrechtelijk misbruik gekwalificeerd).18 jaar stilzitten in een procedure (in casu een waardeschuld). RW 2011-2012.07.a. schorsen interest gemotiveerd met schadebeperkibgsplicht357. .W. d) Inperking bij stilzitten * Inperking interest is vrij frequent in rechtspraak. . Adv. RW 2010-2011. Anderzijds Hof Brussel 28 november 2003: 5 jaar stilzitten is nog geen afstand van onbetaalde facturen. 1293 356 Hof Gent 16 januari 2009. 23 april 2007350).stilzitten t. 320 353 TBH 2008. id. Elsene 18 maart 2008352. 86. solidaire medeschuldenaar (in casu studentenkamers). 418 WIB 1992 (Volgens Cass. F-20110104-2. Antwerpen 8 maart 2007355). 357 Hpf Antwerpen 9 december 2009. 358 Hof Brussel 4 januari 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091029-10 350 ipr. Ook interest na ontbinding is een contractuele interest. muntontwaarding.just. 2008/AR/1030. bv.na provisioneel vonnis lang stilzitten (kh. ook voor de periode na het vonnis (Cass.be 2007 nr. Volledige afwijzing vordering bij 11 jaar stilzitten na dagvaarding: Cass. zie onder strafbedingen. . Brussel 20 juni 2008. de schuldeiser heeft geen aanspraak op een hogere vergoeding bij bv. e) Kapitalisatie (“anatocisme”) Basisregel = art.fgov.0448.g. 349 C. 18 juni 2010360) maar niet bij interest op een schadevergoeding uit onrechtmatige daad361.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012

Kapitalisatie vereist een ingebrekestelling; een conclusie kan ook gelden als ingebrekestelling, mits daarin de aandacht wordt gevestigd op de kapitalisatie362. In sommige gevallen werd de kapitalisatie verworpen omdat de aanmaning niet duidelijk genoeg was (maar enkel in vage termen van kapitalisatie sprak363). 10. Schadevergoeding wegens niet-nakoming a) Rol van de schadevergoeding. 1° Op de eerste plaats kan de verplichting tot schadevergoeding in de plaats komen van de primaire verbintenis tot nakoming of herstel. Het gaat hier dan om een uitvoering bij equivalent (in tegenwaarde). Een variante daarvan is de schadevergoeding wegens minwaarde bij verborgen gebreken krachtens art. 1644 BW (die volgens die bepaling door een deskundige wordt bepaald, wat evenwel conform de algemene regel inzake deskundig onderzoek enkel een advies aan de rechter inhoudt364). Deze regel is niet beperkt tot contractuele verbintenissen. Zo heeft elke schuldenaar van een zaak de verplichting de tegenwaarde ervan te betalen indien hij toerekenbaar tekortkomt aan de verplichting de zaak te leveren; in Cass. 15 februari 2011 werd dit toegepast op de niet-voorbrenging van verbeurdverklaarde goederen365. Ook bij onverschuldigde betaling is er een verplichting tot betaling van de tegenwaarde van de prestatie indien deze niet in natura kan worden teruggegeven. Omgekeerd kan bij een vergoedingsplicht uit onrechtmatige daad het herstel in natura gevorderd worden eerder dan een vergoeding in geld (zie hoger). 2° Ten tweede kan vergoeding gevorderd worden voor de schade die bijkomend door de toerekenbare niet-nakoming van een verbintenis is veroorzaakt, naast de primaire prestatie of het equivalent daarvan in waarde. 3° Een contractspartij die noch uitvoering vordert (en zelf nakomt) noch ontbinding eist heeft daarentegen géén rechtsgrond voor een eis tot schadevergoeding366.

HENKES. 361 Cass. 30 april 2012, nr. S.10.0051.F, faill. Pompes Funèbres M., http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120430-1. 362 Cass. 7 oktober 2011, nr. C.10.0227.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. 363 Kh. Brussel 20 juni 2008, RW 2011-12, 706. 364 Zie voor het laatste Cass. 20 april 2012, Barchon Metal Vannerum t. Sofintra, nr. C.11.0608.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-5. Het zou anders zijn indien partijen aan de expert de bevoegdheid geven een beslissing te nemen als derde-beslisser. 365 Cass. 15 februari 2011, nr. P.09.1566.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-4. De verbeurdverklaring zelf heeft in beginsel een “zakelijk” karakter, maar de verplichting om de goederen voor te brengen rust enkel op de veroordeelde. Het is dus ook enkel die schuldenaar die gehouden akn zijn tot vergoeding van de verbeurdverklaarde goederen in waarde. 366 Cass. 15 mei 2009, RW 2009-2010, 1432 n. K. VANHOVE = http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. Zo ook Hof Antwerpen 28 juni 2004:, NjW 2005, 1056

73

b) Schade en causaliteit bij gevolgschade 1° Algemeen Zie de bespreking bij onrechtmatige daad mut.mut. De bespreking bij onrechtmatige daad handelt wel over het ontstaan van een verbintenis tot herstel wegens niet-naleving van een zorgvuldigheidsplicht of andere plicht ook als die nog geen verbintenis inhoudt, terwijl het hier op de eerste plaats gaat om de schade veroorzaakt door de niet-nakoming van een reeds geldende verbintenis, doch ook kan gaan om de de schade veroorzaakt door de overtreding van een nevenplicht die geen zelfstandige verbintenis zou zijn. 2° Beperking contractuele aansprakelijkheid tot voorzienbare schade (art. 1150 BW) Bv. Cass. 4 februari 2010367: de voorzienbaarheid betreft enkel de oorzaak van de schade, niet de omvang ervan. 3° Miskenning nevenplichten bij verlening wilsrechten Wanneer er een voorkeurrecht in geval van verkoop wordt verleend, dan houdt dit in dat men de gerechtigde tijdig en voldoende informeert over de voorgenomen verkoop; omgekeerd moet de gerechtigde wel aantonen dat hij het recht zou hebben uitgeoefend indien die verplichtingen waren nagekomen – vb. In Hof Luik 1 februari 2011368. c) Schadebeperkingsplicht schadelijder De schadebeperkingsplicht geldt ook bij contractuele aansprakelijkheid, bv. Cass. 17 mei 2001369: “niettemin gebiedt in een geest van loyaliteit de redelijke maatregelen te treffen die zijn schade kunnen matigen of binnen zekere grenzen houden”). d) Straf- en schadebedingen 1° Toepasselijke regels in het algemeen * Voor de wet van 1998 had de rechtspraak 2 toetsingsniveaus ingebouwd: a) enerzijds nietigverklaring van het beding indien het a priori punitief is, d.w.z. groter dan de bij contractsluiting potentiële schade (sedert Cass. 17 april 1970370); Cass. 29 februari 1996371 voegde eraan toe dat de werkelijke schade een element mag vormen in de beoordeling van wat bij de contractsluiting potentiële schade was. b) anderzijds beperking indien post factum onevenredig met werkelijke schade (Cass. 18 februari 1988372);

367 Cass. 4 februari 2010, C.09.0246, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100204-8, Jaarverslag cassatie 2010, 17. 368 Hof Luik 1 februari 2011, JLMB 2012, 1416. 369 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20010517-8 370 Cass. 17 april 1979, Arr. 1970, 764, “biljartarrest”. 371 Cass. 29 februari 1996, Arr. 1996, 208. 372 Cass. 18 februari 1988, RW 1988-89, 1226.

74

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Bij Wet van 23 november 1998 werd in art. 1231 § 1 een matigingsbevoegdheid voor de rechter ingevoerd “wanneer de som kennelijk het bedrag te boven gaat dat de partijen konden vaststellen om de schade wegens de niet-uitvoering van de overeenkomst te vergoeden”. Welk gevolg heeft dat voor de 2 daarvoor bestaande toetsingsniveaus ? a) Cass. 6 december 2002373: een schadebeding groter dan de potentiële schade kan op die grond niet nietig verklaard worden, enkel verminderd. Dat is anders in consumentenovereenkomsten, waar art. 74, 24° (iuncto 75) WMPC de nietigverklaring voorschrijft. Daarbuiten kan nietigverklaring in plaats van vermindering wel nog voor “zuivere” strafbedingen (louter punitieve functie, niet gemengd vergoedend-punitief). b) Ook de inperking wegens rechtsmisbruik blijft nog mogelijk. Zie bv. Hof Brussel 10 november 2005374. Bij toepassing van art. 1231 BW moet de rechter het beding matigen tot het bedrag van de bij contractsluiting voorzienbare potentiële schade, voor zover die niet minder bedraagt dan de werkelijke schade (Cass. 22 oktober 2004)375. * De matigingsbevoegdheid van art. 1231 BW is van dwingend recht, en kan dus niet bij overeenkomst worden uitgesloten; deze uitsluiting wordt voor ongeschreven gehouden maar maakt het schadebeding zelf nog niet nietig (Cass. 5 maart 2007)376. * Schadebedingen bij leasing: Cass. 8 november 2001. In casu werd aanvaard dat de bewoordingen toerekening van de realisatiewaarde van het goed op het schadebeding uitsloten en zulks geldig was. 2° Toepassingsgebied - getroffen bedingen - opzeggingsbedingen Zgn. opzeg- of verbrekingsbedingen die een partij een “recht” geven om de overeenkomst te berekenen tegen betaling van een vergoeding zouden geen strafbedingen zijn en dus niet aan de toetsing van strafbedingen onderworpen zijn: Cass. 22 oktober 1999377, Cass. 30 maart 2001378, Cass. 6 september 2002379; dit lijkt m.i. erg op “ceci n’est pas une pipe”... tenzij er een daadwerkelijke en geen illusoire optie is voor de opdrachtgever. * Kwalificatie van het beding Hof Brussel 15 september 2009380 oordeelde dat een wederbeleggingsvergoeding bij vervroegde terugbetaling van een krediet geen strafbeding is. Maar Hof Brussel 18 juni
373 Cass. 6 november 2002, RABG 2003, 645 n. J. BAECK. 374 RW 2006-07, 790 n. I. SAMOY & K. VANDERSCHOT 375 Cass. 22 oktober 2004, RW 2005-2006, 460 n. D. MERTENS. 376 Cass. 5 maart 2007, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20070305-4 = RW 2010-2011, 321. 377 Pas. 1999, 1373. 378 Arr. 2011, 566. Het ging in casu nochtans om een toepassing van art. 1794 B.W. wat wil zeggen dat de opdrachtgever dat opzeggingsrecht sowieso had, ook zonder dat het bedongen was en zonder dat hij er een prijs voor moest betalen (andere dan vergoeding van de werkelijke schade). 379 Pas. 2002, 1546. 380 NjW 2010, 285.

75

JT 2007. 77. 1770 385 Zo STIJNS. 75 § 1 iuncto art. 985 n. maar besliste tevens dat het in een consumentenovereenkomst wel te toetsen is aan de regels inzake onrechtmatige bedingen ("kennelijk onevenwicht"). http://jure. 17 april 1970385.F. 2009. 80. in P. DCCR 2008. 631 noot R. maar wel beperkt door het verbod van rechtsmisbruik (in casu echter niet bewezen). J. 382 Hof Brussel 18 januari 2007. . .juridat. Beëindiging van overeenkomsten met handelstussenpersonen. maar het gemeen recht is wel van toepassing: . 17 en 24 WMPC zijn niet van toepassing. 28 april 2011381. Cassatie oordeelde “Il appartient au juge du fond d’apprécier si la somme dont cet acte stipule le paiement constitue la réparation d’un dommage ou est la contrepartie d’une faculté de résiliation unilatérale. 29 oktober 2004. DEL CORRAL en V.: .Normaal moet ook het speculatieverbod gelden net zoals voor strafbedingen: indien de schuldeiser een groter voordeel haalt bij de verbreking dan bij nakoming van de overeenkomst. 456. 28 april 2011.en in consumentenovereenkomsten ook de algemene toetsingsnorm van art. 74. Gent. 1017. 28 WMPC. Hof Gent 7 januari 2008. zijn in een vastgoedmakelaarsovereenkomst met een consument nietig volgens art. waartegen de voorziening werd verworpen door Cass. nr.bij de lening mag de verwijlrente bovenop de basisrente nooit meer bedragen dan 0. Verbintenissennrecht I (2005). Men kan dat niet omzeilen door een 381 Cass.2009. TBBR 2002. 1231 BW en de bijzondere bepalingen van art. TERRYN (eds.). R.alsook art. ‘Contractuele bedingen over opzegging. “Over strafbedingen en straffe opzegbedingen”. STEENNOT 383 NjW 2010. C.just. NAEYAERT en E. Rb. SAGAERT. Hasselt 28 mei 2001. 3° Bijzondere wetsbepalingen Bij sommige overeenkomsten heeft de wet schadebedingen ook nog specifiek beperkt. NjW 2005. die Keure. KN VAN RAEMDONCK. 4 van het KB van 12 januari 2007. 435 76 . verlenging en vernieuwing: een analyse naar gemeen recht’. Rb. * Controle op rechtsmisbruik Art. RW 1996-97. BAECK. 243. 358. Hof Antwerpen 27 november 2006384: geen strafbeding. 2.In ieder geval geldt het verbod van rechtsmisbruik ook voor deze bedingen382.10. n. RABG 2004.STEENNOT 384 RW 2008-09. 74. . J. is het beding nietig naar analogie van Cass.” Bedingen die verwarring scheppen tussen beide soorten. oordeelde dat een forfaitaire vergoeding wegens het niet-opnemen van een toegestaan krediet wel een strafbeding vormt. Brugge. Hof Brussel 1 december 2009383 beschouwde een opzegbeding evenmin als een schadebeding. 27 WMPC (dat volgens de letter ervan echter enkel geldt voor het behoud van reeds betaalde sommen en niet voor nog te betalen vergoedingen).5 % op het verschuldigd gebleven kapitaal per jaar. bv. 183.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20110428-6 = JLMB 2011. Hof Brussel 12 december 1995.fgov.0117.

0330. “De verbintenis uit borgtocht gaat teniet door dezelfde oorzaken als de overige verbintenissen“).fgov. In overeenkomsten onder de WMPC zijn schadebedingen volgens art. 75 % van de overeengekomen commissie. 4° Reciprociteitsvereiste bij consumentenovereenkomsten Art.11.zo Hof Bergen 16 maart 2010388. nr. “De wederkerigheidsvoorwaarde voor schuldvergelijking”.just.C. C. 198 389 Cass. 17° WMPC (voorheen 32.N = http://jure.N. .juridat. Reciprociteit veronderstelt niet dat de bedinger ook tot het schadebeding moet gehouden zijn voor alle wanprestaties van dezelfde graad. waarin zowel de wederkerigheid als de gelijkwaardigheid van de sanctie nader omschreven worden. 1236 B. 9 maart 2012386. nr.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 “korting” toe te kennen bij tijdige betaling: de maximale verhoging dient in vergelijking met de werkelijk overeengekomen interest te worden bepaald – Cass. Bovendien kan in vele gevallen een derde andermans schuld betalen (art.pdf. 2034 B.be/SyllabusInsolventierecht. 386 Cass 9 maart 2012.1046. 11.W.F.: “De verbintenis kan zelfs voldaan worden door een derde die daarbij geen belang heeft. zo is het duidelijk dat men wel een eigen schuldvordering kan verrekenen met andermans schuld waarvoor men als borg gehouden is (dit volgt uit art. R. 3.fgov. zie http://storme.juridat. in welk geval het een conventionele schuldvergelijking is).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- de syllabus Insolventierecht: 20120309-5.W.17° nietig indien ze niet wederkerig zijn (boomerangbepaling) en een gelijkwaardige (niet noodzakelijk identieke) schadevergoeding inhouden. 15° WHPC) eis reciprociteit bij schadebedingen. 74.just. http://jure. 4° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars. Dit arrest doet meer vragen rijzen dan het beantwoordt. RRD 2010.in het KB Vastgoedmakelaardij van 12 januari 2007 tot max. Schuldvergelijking a) Wettelijke schuldvergelijking Voor een uitvoerige bespreking. http://jure.juridat. Buiten de WMPC om kan de rechter evenwel niet op grond van de billijkheid hetzelfde beslissen387.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120907-1 388 Hof Bergen 16 maart 2010. HOUBEN.just. Voor een meer specifieke regeling. 387 Cass.0630. C. 74. 77 . zie Art. mits die derde in naam en tot kwijting van de schuldenaar handelt of mits hij.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101217-3 = RW 2011-2012. 181 n. * Algemeen: wederkerigheidsvereiste Volgens een arrest van het Hof van cassatie van 17 december 2010 kan een schuldeiser zijn eigen schuldvordering op een wederpartij niet verrekenen met een schuldvordering die die wederpartij op een derde heeft389 (behoudens met instemming van de schuldeiser. men kan dus wel een verschil maken in het foutcriterium . 7 september 2012.fgov.10. 17 december 2010.

C. NJW 2004. adde Cass.i. VAN DEN HAUTE. “L’hypothèse de la compensation après concordat et en cas de concours successifs”.N.juridat.fgov. vaststaand en opeisbaar waren). mits beiden ontstaan voor de samenloop (voor dat laatste.juridat. 488 n.. 16. verbreking Hof Gent 26 april 2004. C. R.just. 944 n. JLMB 2006. DIRIX. BASF t.0365. 810 n. 4 februari 2011.wel mogelijk bij samenhang tussen de schulden.in beginsel niet meer mogelijk indien niet reeds aan de vereisten is voldaan op het tijdstip van de samenloop . Durobor en Cass.F. 546 = JLMB 2007. 565 n. want het arrest m. E. 2006. 4 februari 2011392). verwerping voorziening tegen Hof Bergen 28 juni 2004.05. alleen minder rechtszekerheid. 1101 = TBH 2005. Kluwer. HOUBEN "Schuldvergelijking: opeisbaarheid. 391 Cass.. nr. . is toch vereist dat een van de partijen er zich op beroept. VAN GERVEN.0424. 1998. Jammer genoeg besliste het parlement om het GwH te volgen en de WFZ in 2011 aan te passen .handelende in zijn eigen naam.10. "Posities van schuldeisers en hun zekerheidsrechten». Eerder reeds o. Achtergrond: schuldvorderingen hebben slechts statuut zoals ze 390 Cass. R.0085. 393 Cass.gronden voor die beslissing zijn een miskleun .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012. SAGAERT "Schuldvergelijking en gerechtelijk akkoord: continuïteit schept connexiteit".juridat. Faill. 813 = NjW 2006. 1561 n.09.verdergaande uitzondering in de oude procedure gerechtelijk akkoord. Durobor. curatoren faill. b) Conventionele schuldvergelijking Effectiviteit na samenloop e.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-2 en cass. Cavenaille en Bodeus q. in Faillissement en gerechtelijk akkoord: het nieuwe recht. P. en zou dat dus ook moeten kunnen door middel van schuldvergelijking. 78 . zie twee principiële cassatie-arresten van 24 juni 2010391).09. zie Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-7. 645 = Pas. GW Hof 167/2008 van 27 november 2008: uitbreiding van de WFZ naar natuurlijke personen niet-handelaars is ongrondwettig want onvoldoende gemotiveerd. 24 juni 2010. H. RW 2006-2007. HURNER. 276. ten onrechte én slag in ’t water: . daarbij rijst onder meer de vraag of een volstortingsplicht samenhangt met schulden aan de vennootschap. 1451.0029.wel kan de schuldeiser van een boedelvordering/boedelschuld verrekenen met een schuld in de boedel390. C. COUSSEMENT = TBH 2006. samenloop en volstorting" = JT 2007.i..N. van nettingovereenkomsten. ENGEBAT.N. HOUBEN. 392 Cass. Want eigenlijk geldt hetzelfde al zonder die bepaling. JT 2006. 24 juni 2010. rolnr. West-Konstrukt. C. niet in de rechten van de schuldeiser gesteld wordt“). 7 april 2006. 25 september 2006.just.N. http://jure.d. E. 391 n. t. nr. United Real Estate t.0443. V.fgov.just.i. Antwerpen. * Hoewel men traditioneel stelt dat schuldvergelijking van rechtswege intreedt.05.m. beperkt.fgov. 633 v. 7 april 2006. d. op voorhand bedongen schuldvergelijking – art. Bespreking van beide arresten door T. D. 896 = JT 2006. 948 = TRV 2008. * Schuldvergelijking na samenloop: . http://jure. nr. Euroftal = RW 2006-2007. JLMB 2004. 1 juni 2006393.0487F. nr. nr.09. 1 juni 2006. . beiden in een fiscale zaak maar principieel verwoord.J.q. 14 en 15 WFZ. F. In ons recht heeft zo’n beroep wel terugwerkende kracht tot op het tijdstip waarop aan de vereisten voor wettelijke schuldvergelijking was voldaan (beide schulden wederkerig.gevolgen m. http://jure. Cass. C.

Het onderscheid in verjaringsregels tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid blijft vanuit het grondwettelijk gelijkheidsgebod problematisch.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091002-5 = RW 2011-2012. 12. Voorwerp van de verjaring is de aanspraak.. 20 januari 2011. http://jure. http://jure. JLMB 2012. na 10 jaar en niet na 5 jaar. 1304 BW): 10 jaar. Datafer.maar een aanspraak op schadevergoeding wegens incidenteel bedrog verjaart als buitencontractuele aanspraak (zie hieronder).0118. 1141. C.i.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110120-3 = JLMB 2011. C. Verjaring De verjaring is een materieelrechtelijke en geen procesrechtelijke vraag. I 1 BW). bij bedrog wanneer het effectief werd ontdekt. Eerder Hof Luik 30 maart 2009. iz. ook voor objectieve aansprakelijkheden. .aanspraken tot schadevergoeding of herstel uit onrechtmatige daad: 5 jaar (c. ook voor precontractuele aansprakelijkheid inbegrepen wegens incidenteel bedrog396. 20. . Maar volgens cassatie geldt ook voor de pauliana de termijn van (2262bis. zie hieronder) (2262bis. verjaart die wel na 5 jaar. Bv. minnelijk kantonnement. het vertrekpunt van de termijn van 10 jaar voor de pauliana kan gedefinieerd worden zoals bij nietigverklaring: wanneer het gebrek diende te worden ontdekt. a) Vertrekpunt en termijnen 1° Termijn en vertrekpunt voor verjaring van obligatoire aanspraken algemeen en van bevoegdheden tot nietigverklaring . Weliswaar een andere casus.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gelden in de rechtsverhouding tussen partijen – als partijen bedongen hebben dat ze een ondeelbaar geheel vormen (bv.nietigverklaring van rechtshandelingen (art. wanneer een benadeelde de verjaring stuit door burgerlijke partijstelling. inbegrepen de aansprakelijkheid wegens nabuurhinder – al wordt die gegrond op art.fgov. 2 oktober 2009.q.F. werkt dat sowieso erga omnes. rekening-courant). 2 februari 2007. JLMB 2011. Zo verjaart de pauliana als een aanvechting m. 544 BW397. Dat laatste ligt in lijn van Cass. 79 .fgov. en dat zo men in het 394 Cass. maar zelfde ratio. 14 april 2010. I. geldt die stuiting ook voor bij afzodnelrijkee eis geldend gemaakte aanspraak van de gesubrogeerde (die immers dezelfde aanspraak is als de subrogant)394. 2 BW).08. 1436. 397 Cass.juridat. . wanneer er naast of in plaats van de pauliana een aanspraak tot schadevergoeding tegen de wederpartij wordt ingesteld. 395 Hof Luik 17 oktober 2011. NjW 2011.juridat. 2 BW) (5/20 jaar).just. In arrest 150/2012 besliste het GwH dat de verjaring van de aansprakelijkheid van een notaris dezelfde moet zijn bij een onderhandse en een authentieke akte. I.schuldvorderingen andere dan buitencontractuele aansprakelijkheid: 10 jaar (2262bis.F. 12. 304 noot JdC.Het is anderzijds niet evident dat die termijn (5/20) ook geldt voor aanspraken op rechtstreekse rechtsbescherming van subjectieve rechten.just. RW 2012-2013. Hof Antwerpen 27 oktober 2010. 1156. ook een aanspraak op nakoming in natura van een voorkeurrecht blijft een obligatoire aanspraak en geen zakelijke aanspraak395. 396 Cass.0306.09. 1713.

. voorziening in cassatie verworpen bij arrest Cass. . ter perse in RW.wanneer jaren na een strafrechtelijke veroordeling de rechter aan de burgerlijke partij een schadevergoeding toekent onder "medisch en fiscaal voorbehoud". Vulex. 209. de interest op de principale veroordeling blijft wel verjaren na 5 jaar bij toepassing van art.voor alle federale en programmatorische overheidsdiensten van het algemeen bestuur in werking getreden op 1 januari 2010 (Art. zie hoger). 403 Hof Antwerpen 8 april 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20101209-11 = i 2012.0237. 5 juni 2008401) of het gelijkgestelde feit waardoor aansprakelijkheid mogelijk wordt (Cass. 401 nr. RW 2011-2012.i. http://jure. 20 jaar vanaf feit. 800 n.fgov.0539.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120426-3.0539. http://jure.N. 2277 BW403.0143. 462 n.0073.N. C. zo blijkt uit een arrest van 26 april 2012: de overschrijving in de hypotheekregisters van een akte die een schuldeiser zou benadelen is niet voldoende om de termijn van 5 jaar te doen lopen400. ook de aansprakelijkheid van een arts niet anders kan verjaren naargelang die contractueel of buitencontractueel is.N iz. 113 tot 116 Wet 22 mei 2003): gemeen recht. 114) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. dit discriminerend is398.juridat. http://jure. toe leiden dat bv.0306.i. 9 december 2010. 405 Cass.just. De kenbaarheid wordt subjectief ingevuld.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100218-9.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-4 = RW 2008-09.ook bij provisionele veroordeling door de strafrechter: 10 jaar vanaf dat vonnis404. ook indien de aanspraak waarop de veroordeling gegrond is na een kortere termijn verjaart402.fgov. Kennis van de schade vereist geen kennis van de omvang van de schade399. nr. 4° Verjaringen voor en tegen de overheid Nieuwe regeling inzake verjaring vorderingen voor en tegen de Staat (Art.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-5.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120531-5 = RW 2012-13. 18 februari 2010. C. Dezelfde redenering moet er m.F.just. 26 april 2012.just.11.09.10. .bij aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht loopt verjaring pas wanneer het foutieve vonnis is ingetrokken (Cass. C.be/public/n/2012/2012-150n.1771.verjaart in beginsel na 10 jaar. Lenaerts t.juridat. T.just. 5 jaar vanaf de kennis van de schade (of verzwaring ervan) en identiteit aansprakelijke. Van Oevelen 402 Cass.07. .juridat. 374. http://jure. 134 lid 3 zoals bepaald door de Programmawet 398 GH nr. http://jure. C.fgov.d.fgov. Keirens.juridat.fgov. 3 februari 2010.const-court. 31 mei 2012. C. 399 Cass. 31 mei 2012.10.pdf.juridat.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100203-2. http://www.N.just. 3° Actio iudicati . 2° Termijn en vertrekpunt verjaring aanspraken uit buitencontractuele aansprakelijkheid . 400 Cass.just.algemeen: dubbele termijn 5 / 20 jaar.08.just. “Gerechtelijke moratoire interest verjaart na vijf jaar” 404 Cass. DELWICHE.10. http://jure. behalve (art. kunnen de aanspraken uit dit voorbehoud uitgeoefend worden gedurende 20 jaar vanaf die uitspraak (en niet vanaf de eerdere veroordeling)405. 25 maart 2010.fgov. C. 80 .juridat.tweede geval de termijnen inzake buitencontractuele aansprakelijkheid zou toepassen. http://jure. 150/2012 van 13 december 2012. P.juridat. d.

10 september 2010.. het Waals Gewest en de Franse Gemeenschap. . De bepaling kreeg een ruime uitleg ingevolge grondwetsconforme interpretatie door het GwH: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100125-3 = 2010. 1651.juridat. voor terugvordering van geldelijke tegoeden geldt de termijn van 30 jaar zoals voor revindicaties (zie art. C. 6/2011411 voor bijdragen in de gemeenschappelijke lasten van een medeeigendom. . 410 C. http://jure.F.be/public/n/2005/2005-015n. noot Bart VAN DEN BERGH. Ook de interest op een aanspraak uit veroordeling (actio judicati) verjaart na 5 jaar (zie hoger).fgov. 115 en 116). 461. RW 2007-2008. http://jure. eerste lid.fgov. Wanneer de interest van rechtswege loopt. F.0052. S. 6° Andere bijzondere verjaringen 406 Cass. 408 http://grondwettelijkhof.N.F.d.just. LEBON. deze data gelden niet noodzakelijk voor andere hoofdstukken dan de verjaringsregels).0063. .Artikel 100. 9 juni 2011. 1307.Voor de deelstaten: algemene bepalingenwet van 16 mei 2003: gemeen recht. 22 mei 2003). 2277 Wb de vijfjarige verjaring van art.Voor staatsbedrijven zonder rechtspersoonlijkheid. 412 Hof Antwerpen 6 september 2010.just..arrest 15/2005408 inzake waterleveringen.arrest GwH nr. de Duitstalige Gemeenschap (1-12010) en sinds 1 januari 2012 voor Vlaanderen (gewest.be/public/n/2007/2007-013n. 2277 BW: Cass. 407 Cass.pdf.just.in werking voor het Brussels Gewest (1 januari 2007). http://jure. noot SDR 'Verjaring van vorderingen tegen de overheid in fiscale zaken'. 1335.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110609-2 = RW 2011-12. 684 n. waaronder de verjaringsregels.pdf 409 http://grondwettelijkhof. -. . gemeenschap.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 23 december 2009. van de gecoördineerde wetten op de Rijkscomptabiliteit blijft van toepassing op de schuldvorderingen op de federale Staat die vóór de inwerkingtreding van de wet van 22 mei 2003 zijn ontstaan (artikel 131 II W.0410. 'De verjaring van de eis tot terugbetaling van onterecht geïnde belastingschulden: species van het genus schuldvordering ten aanzien van de overheid?' = NjW 2011. de rest treedt pas in werking op 1 januari 2014 voor die diensten). zoals in een leasingovereenkomst van bepaalde duur412. 335. behalve (art. Zie eerder reeds Cass. F.N. ook voor de syndicus bij het invorderen van schulden met betrekking tot de gemeenschappelijke lasten van medeeigendom” = NjW 2011.arrest 13/2007409 voor telefoonkosten. administratieve openbare instellingen met rechtspersoonlijkheid en administraties met beheersautonomie maar zonder rechtspersoonlijkheid is dit gebeurd op 1 januari 2012 (enkel Titel V. 16 november 2001. 16) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. dit laatste gevolgd door Cass. De regel geldt niet wanneer de gehele schuld op voorhand vaststaat.juridat. 81 . Vlaamse rechtspersonen). BOULY “Time flies.10.09. 1711 n.10. 6/2011. C. In fiscale zaken geldt het gemeen recht voor zover de fiscale wet er niet van afwijkt406. 411 GwH 13 januari 2011. Financiën. 25 januari 2010410. nr.fgov. RW 2010-2011.09.0307. begin deze verjaringstermijn te lopen zodra de interest loopt en niet eerst vanaf de aanmaning tot betaling ervan407.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-3. nr. 5° Art. Dossche Mills t. 22 september 2011. RW 2011-2012. noot CL “Toepassingsgebied artikel 2277 BW: het Grondwettelijk Hof zet de trend verder”. .

b) Stuiting 1° Stuiting door inleiding van de eis (art.fgov.F. 12 juni 2009413). 2° termijn loopt voor elke afzonderlijke prestatie vanaf de eerste dag van de maand na verstrekking (en dus niet pas vanaf het einde van de behandeling) (Cass.be/public/n/2001/2001-137n. nr. 40 III Taalwet gerechtszaken (W. 18 november 2010. 2247 BW bij W.W. Er blijft wel de lex specialis van art. C. 7° Overgangsrecht bij wijziging verjaringsregels Wanneer in burgerlijke zaken een wet voor de verjaring van de vordering een kortere termijn bepaalt dan die bepaald door de vorige wet.09. Ook de inleiding van een (incidentele) eis bij conclusie stuit de verjaring (maar een conclusie stuit de verjaring niet als er geen eis in wordt verwoord)419.0579. 577. en van rechtstreekse aanspraken van schadelijder jegens verzekeraar (art. 149/2012 van 6 december 2012 slechts grondwettig indien zo uitgelegd dat de stuiting pas op het ogenblik van de kennisgeving per gerechtsbrief een einde neemt).) Vorm van de stuiting “Dagvaarding” in deze bepaling wordt uitgelegd als elke inleiding van een eis416. . GwH nr. 418 Cass.just. 267. op voorwaarde dat de zaak op de rol is gezet voor de inleidingszitting – zoniet is er geen stuiting418.09. Ook een nietige dagvaarding stuit de verjaring sedert de wijziging van art. C. nr. en het betrokken recht voor de inwerkingtreding van de nieuwe wet is ontstaan. 82 . 417 Cass. nr. 15 juni 1935). begint de nieuwe verjaringstermijn ten vroegste met de inwerkingtreding van de nieuwe wet te lopen.in de verzekeringswetgeving geregeld is de verjaring van contractuele aanspraken tussen partijen. zij het dat dit een eerder ingetreden verjaring overeenkomstig de oude regel niet zal verhinderen.09. verjaring geneeskundige verstrekkingen: 1° geldt niet voor diergeneeskunde. 414 http://grondwettelijkhof.juridat. Dit is een algemene regel volgens Cass. nr. 416 Bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090612-1 = RW 2011-2012. 419 Bv.juridat.fgov. 30 november 2009415.0615.N. 2244 B. F. Cass.Ook daarbuiten veel rechtspraak Grondwettelijk Hof. Cass. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101025-1 = RW 2012-13. 35 LVO).just.0125. F.juridat.10.just. 413 http://jure. een einde neemt door de uitspraak van de rechterlijke beslissing dienaangaande (vlg.0125. Het kan zowel om een Belgische als een buitenlandse rechter gaan417. http://jure.fgov. 25 oktober 2010. Zo is de bijzondere verjaringsregeling voor de aansprakelijkheid van advocaten niet ongrondwettig (arrest 137/2001414). http://jure. 16 juli 2012 (in werking 13 augustus 2012). volgens hetwelk de stuiting van een akte die nietig is vanwege een miskenning van die Taalwet.voor milieuschade.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6. 18 november 2010. zie het art. 1084. .pdf 415 RW 2011-2012. 2277 ter ingevoegd in 2007. 13 oktober 2011. Bij betekening van een dagvaardingsexploot stuit de betekening de verjaring. 2277bis..art.F.

de morele schade die door het misdrijf is veroorzaakt. 2244 § 2). RW 2012-13. 12 januari 2010. 2247 BW wordt de stuiting van de verjaring voor niet bestaande gehouden indien de eis wordt afgewezen. LEBON "Dagvaarding en bevrijdende verjaring: omvang van de stuiting”).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. 12 januari 2010.fgov. 2244 BW in 2008 heeft een beroep tot vernietiging van een administratieve handeling bij de Raad van State dezelfde gevolgen t. de materiële schade. maar niet voor andere eisen (Cass. RW 2012-13. met als motivering dat “De oorzaak van een 83 .0071. De stuiting strekt zich niet uit tot een eis met een andere oorzaak in de zin van het geheel van feiten en http://jure.be/FLWB/PDF/53/1498/53K1498005. 371.a. bv. Wanneer evenwel de burgerlijke rechtsvordering tijdig voor de strafrechter is ingesteld en er daarover nog geen in kracht van gewijsde gegane beslissing is. 103.juridat. 420 Cass.v. ook als dat niet onmiddellijk het voorwerp van de eis425.. De burgerlijke-partijstelling voor de onderzoeksrechter geldt als een wijze waarop de burgerlijke rechtsvordering in de zin van artikel 2244 BW wordt ingesteld en stuit dus ook de verjaring420. dan is de stuiting ongedaan gemaakt.1266. Omvang van de stuiting ratione materiae Het instellen van een eis stuit de verjaring voor die eis alsmede de eisen die er virtueel in begrepen zijn.juridat. 425 Cass. 421 Zie http://www. een ander deel van de schade. 423 Cass.09.dekamer. P. In de Kamercommissie is een wetsvoorstel goedgekeurd tot invoering van een stuiting door advocatenakte.juridat.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20100316-4. 27 mei 2010. 233 noot C.pdf. F. http://jure. Dit geldt enkel indien de rechter de eis definitief heeft willen afwijzen en niet indien hij aan de afgewezen eiser de mogelijkheid laat in een later stadium en onder bepaalde omstandigheden dezelfde eis opnieuw voor te brengen422.1519.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sinds de wijziging van art. 371.just.fgov. Ongedaanmaking stuiting bij afwijzing eis Krachtens art. Wanneer de strafrechter de op het bestaan van een misdrijf gebaseerde vordering van de burgerlijke partij definitief afwijst (door gebrek aan bewijs van het misdrijf dan wel gebrek aan oorzakelijk verband tussen het misdrijf en den aangevoerde schade). blijft de strafrechter bevoegd om de burgerlijke rechtsvordering ook als de strafvordering verjaard is424.just. RW 2012-13. correcter een verlenging van de verjaringstermijn met 1 jaar (in te voegen als art. en kan de instelling van de eis gegrond op dat misdrijf ook niet meer gelden als stuiting voor een eventuele aanspraak gegrond op een door de beklaagde begane quasi-delictuele fout423.N. 16 maart 2010. schuldenaar en schuld421. 27 mei 2010.fgov.N. Een vordering ingesteld tot vergoeding van een deel van de schade. Cass. stuit de verjaring t. 422 Cass. de vordering tot herstel van de schade veroorzaakt door de vernietigde administratieve handeling als een dagvaarding voor het gerecht.N.o.10.v. http://jure. 424 Cass. P.09. RW 2012-13. bv. 22 september 2011. 5 mei 2001 (Recente cassatie 2001. de ingebrekestelling moet daartoe wel aangetekend met ontvangstbewijs verzonden worden en gedetailleerde informatie bevatten over schuldeiser. 103.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6.

art. .juridat. C/06. Indien de solvens alles betaalt wat hij meent verschuldigd te zijn.N.fgov.F. Dit belet niet dat ten gunste van de overheid of van bv.fgov. RW 2012-13. 4° Stuiting bij verjaring schuldvorderingen jegens de overheid Stuiting wordt in beginsel geregeld door het gemeen recht. Cass. F. faillissementsprocedure).handelingen waarop een partij haar eis baseert (idem). 83 Programmawet-I van 29 maart 2012: door de instelling of de uitoefening van de strafvordering. 427 Zie bv. 2244 BW. de inningsinstellingen sociale zekerheid. 100 W. zelfs indien de belastingschuld geen zeker en vaststaand karakter heeft (Cass. 4° Werking ratione personae van de stuiting aan de passiefzijde Art. zie met name: . houdt die betaling geen betrekking in noch afstand van verjaring voor het overige427. 1991).just. 25 juli 2008). de burgerlijke rechtsvordering volgend uit een misdrijf is aldus het schadeverwekkend misdrijf waarop de burgerlijke partijstelling is gebaseerd”. 1 oktober 1010. Nr.just.0043. is er ook geen verjaring indien de schuldvordering binnen het 5e jaar wordt overlegd in de voorgeschreven vormen (art. maar de verjaring van de verzekerde schuldvordering wordt slechts gestuit door de aanzegging of betekening aan de beslagen schuldenaar zelf426.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111107-1.art. http://jure. http://jure. 3° Stuiting door erkenning of door afstand van (het verkregen deel) van de verjaring Een gedeeltelijke betaling kan een erkenning van schuld inhouden. 426 Cass. alsook door daden van onderzoek of daden van vervolging). Maar waar de wet van 1991 nog geldt. De stuiting van een virtueel inbegrepen eis helpt natuurlijk maar voor zover de stuiting niet ingedaan wordt gemaakt door de afwijzing van de ingestelde eis.0192. 428 Cass. krachtens hetwelk een dwangbevel worden geïnterpreteerd als een verjaringstuitende akte in de zin van art. 1 oktober 2010428). 49 van de Programmawet van 9 juli 2004. er bijkomende stuitingsgronden kunnen gelden. 84 . 500. 1206 BW: stuiting stuit ook jegens hoofdelijke medeschuldenaars. 42 RSZ-Wet (wet van 27 juni 1969 tot herziening van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders) zoals gewijzigd door art. 7 november 2011. geldt niet jegens de medeschuldenaar (daar loopt de verjaring door.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. 20 mei 2010. zowel bij overheden waar reeds de nieuwe regels gelden van de Wet van 22 mei 2003 als bij overheden waar de oude wet Rijkscomptabiliteit van 1991 nog geldt (waarvan art. anders wat bv. 101 gewijzigd werd bij W. maar dat is niet noodzakelijk zo.09. Maar de schorsing van de verjaring tijdens de procedure (gerechtelijke procedure. 2° Stuiting door beslag Bij derdenbeslag wordt de verjaring van de beslagen schuldvordering gestuit door het beslag onder de derde.juridat.

m.juridat. 9 juni 2009431 (stuiting van de verjaring door de hoofdaannemer komt niet automatisch ten goede komt aan de opdrachtgever die jaren later een vordering instelt tegen de hoofdaannemer).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100527-17. wanneer die brief stelt dat de verzekeraar nog terugkomt op de zaak. Idem bij medeverzekeraars. 436 Bv.N. RW 2011-2012. 434 Cass.N. maar moet de verjaring wel verlengd worden in geval van rechtsmisbruik door de partij die onderhandelingen rekt om de verjaring te bereiken436. 433 De brief moet ook een volwaardige beslissing van de verzekeraar inhouden. nr. gezien de beperkte draagwijdte van het mandaat van de leidende verzekeraar432.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gefailleerde persoonlijk betreft bij stuiting door aangifte van schuldvordering: Cass. behoudens hoofdelijkheid. 85 . http://jure. 28. 19 januari 2009429).just. moet er zorg voor dragen de verjaring ook te stuiten jegens de beslagen schuldenaar. 431 Apruzzzese t. c) Schorsing en verlenging 1° Schorsing wegens onderhandelingen Deze is geregeld in o.0106.fgov. 10 WAM.0098. ook bij stuiting door de leidende verzekeraar. SRWL.0399.04. De solidariteit van de stuiting bij hoofdelijke schuldenaars geldt niet bij gehoudenheid in solidum. 435 Cass.fgov.0245.11.juridat. 430 Voor een toepassing.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120618-3.juridat.09. evenwel kan de kennisgeving ook gebeuren door middel van een conclusie in een geding waarin de verzekeringnemer partij is en die hem is meegedeeld435. 21 december 2009)434. is de schorsing niet beëindigd: Cass. 2° Schorsing bij minderjarigheid Minderjarigen worden in beginsel geacht in de onmogelijkheid te verkeren de verjaring te stuiten. 1650. zie Cass.juridat. http://jure. Brussel 27 nov 2007.just. Voorbeeld: de beslaglegger die de derde-beslagene aanspreekt wegens het niet afleggen van een schuldenaarsverklaring. zoals normaal het geval is (behalve in geval van belangeconflict 429 S. C. 20 mei 2010.09. F. art.fgov. maar deze regel komt onder druk wanneer de minderjarige een wettelijke vertegenwoordiger heeft.F 432 Hof Gent 20 maart 2008. C. 5° Werking ratione personae van de stuiting aan de actiefzijde De stuiting geldt ook niet ten voordele van een medeschuldeiser (behoudens actieve hoofdelijkheid): Cass. andere vormen van kennisgeving hebben dit effect niet (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100520-6.08.fgov. http://jure. nr.F.0043. aangezien de dagvaarding van de derde de verjaring niet stuit jegens de beslagene430. 18 juni 2012.0103. kh. RW 2010-2011.N = Jaarverslag cassatie 2009. 27 mei 2010. 1010. De schorsing (en stuiting) door die bepaling eindigt slechts wanneer de verzekeraar een aangetekende brief zendt (of exploot laat betekenen)433. 21 december 2009.08. C. In het gemeen recht is deze schorsingsgrond niet bepaald.just.just.F . http://jure. c.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091221-10.

Bij een vervaltermijn gaat het niét om een schorsing voor de duur van de verhindering. 443 Cass. 25. Het instellen van een vordering tot uitlegging of verbetering van een vonnis als bedoeld (art. 30 juni 2006. C. onder meer in RW 2011-2012. F. dit betekent niet dat de verjaring van de burgerlijke 437 Cass. 896 en Cass.) heeft niet tot gevolg dat de uitvoerbare kracht van de uit te leggen of de te verbeteren beslissing wordt geschorst (idem). 611.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120924-1. C. zoals bv. Niet vereist is dat die wettelijke regeling ook de stuiting onmogelijk maakt. De vraag luidt of dat voldoende is in het licht van het arrest-Stagno. 2278 BW en in andere gevallen waarin dit expliciet of impliciet uit een bijzondere wetsbepaling (inzake verjaring) volgt. 86 . Dossche Mills t.0052. in casu betreffende de termijn van 5 jaar om het Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds aan te spreken. 22 september 2011441 aanvaardde anderzijds dat de fiscus ingevolge art. 793 en 794 Ger. 443ter § 1 WIB).just.04. Dossche Mills t. F. Financiën 440 RW 2010-2011. 3° Schorsing wegens onmogelijkheid tot rechtsuitoefening Evenwel kan men uit recente rechtspraak afleiden dat de verjaring geschorst wordt telkens wanneer de schuldeiser op grond van de wet of door een wettelijke regeling verhinderd wordt de betaling van zijn schuldvordering te verkrijgen (expliciet Cass. SWENNEN.. 24 september 2012443. Cass. 2252 BW voorgeschreven schorsing van de verjaring tegen minderjarigen niet in het geval van art. .met die vertegenwoordiger).Sv. 26 Voorafg.N.).0573. 439 Cass. De beperking tot gevallen van wettelijke onmogelijkheid lijkt in strijd met hogere rechtsnormen. 22 september 2011. zoals dat in burgerlijke zaken altijd al het geval was. 22 september 2011439. 30 juni 2006. 438 eveneens Cass.N.T. Stagno t. In het geval van verzekeringen volstaat volgens de rechtspraak de mogelijkheid om een bewindvoerder aan te stellen opdat de verjaring niet zou geschorst zijn438. nr. 21 april 1961.0676. 2 januari 1969. Zie eerder reeds Cass. maar enkel om een verlenging van de termijn met de tijd nodig om de handeling te verrichten (Cass.0573.F. http://jure. 22 september 2011. 410 WIB wettelijk verhinderd is om betaling te verkrijgen van een betwiste belastingschuld (behalve voor het vaststaande deel) en de verjaring dus geschorst is (intussen heeft de wetgever in 2003 de regel ingevoerd dat de verjaring in fiscale zaken tijdens het rechtsgeding geschorst is. 1 juni 1995. C. RW 1995-96. Omgekeerd speelt de door art. nr. de driejarige verjaring inzake verzekeringen437.fgov. 80 Controlewet verzekeringen).F.04. 6 EVRM wanneer er in feite een praktische onmogelijkheid is van rechtsuitoefening (zie arrest-Stagno442). België. art. 5 december 2008440). met name art. 760 samengevat door F.W. a contrario uit Cass. Pas.0052.10.. 24 september 2012. § 1 KB 11 juli 2003 genomen in uitvoering van art.10. 1775. Reeds zo in Cass. 441 Cass.F. 4° Geen eigenlijke schorsing tijdens strafproces De burgerlijke vordering voortspruitend uit een misdrijf kan niet verjaren voor de strafvordering (art.10. Financiën 442 EHRM 7 juli 2009. art. nr. I.

http://jure. Toepassing: indien de burgerlijke partij na een beslissing in de strafzaak waarbij over zijn aanspraak nog geen uitspraak is gedaan.juridat. ook al is de aanspraak daarop verjaard: Cass. Vrijwillige betaling daarvan kan niet worden teruggevorderd. verzet tegen teruggave e. Het beroep kan ook gebeuren bij wijze van verweer. A. 13. behoudens cassatie. http://jure. maar enkel dat het eindpunt van de verjaringstermijn van de burgerlijke rechtsvordering zich niet kan situeren vóór het tijdstip waarop de strafvordering verjaart of vóór het tijdstip waarop de eindbeslissing over de strafvordering een einde maakt aan die strafvordering.N. Verhaalsrechten van schuldeisers De schuldeiser heeft in beginsel een verhaalsrecht op alle goederen van de schuldenaar. VANDEPLAS. Een verjaarde schuld blijft een natuurlijke verbintenis.z.m.d.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 rechtsvordering die niet of niet meer voor de strafrechter aanhangig is.just. 446 RW 2009-20.just. sekwester. voorlopig bewind.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. maar waartegen de beklaagde in beroep gaat. 4 december 2009445: wanneer de wet een nieuwe schorsingsgrond invoert. geldt die ook voor reeds voordien ontstane aanspraken (in casu invoering door de LVO van de schorsing tgv minderjarigen bij de verjaring van verzekeringsaanspraken) d) Uitwerking van de verjaring Men kan de verjaring best zien als een wilsrecht.fgov. 8 december 2010. als vereiste voor herstel in eer en rechten dient de schade te worden hersteld.juridat. 1167. verzegeling.10. dat er beroep op moet worden gedaan. Een verjaarde schuld kan ook nog in andere opzichten relevant zijn447. boedelbeschrijving. Dat verklaart dat de rechter de verjaring niet ambtshalve kan inroepen (art. perpetua ad excipiendum). d. 444 Cass. niet meegaat in beroep. 223 BW) (evenmin als een relatieve nietigheid). a) Preventieve en bewarende maatregelen Onder meer bewarend beslag. 87 . behalve wanneer het om een regel van openbare orde gaat.w. 830 n. Omgekeerd kan een verjaarde schuld nog bij wijze van verweer worden ingeroepen (quae temporalia sunt ad agendum.0505.fgov. Dit verhaalsrecht vindt ook uitdrukking – behalve in goederenrechtelijke regels en executieprocedures – in enkele rechtsfiguren die veeleer verbintenisrechtelijk zijn. 445 C. geschorst blijft gedurende de hele duur van de strafvordering en pas opnieuw begint te lopen na de eindbeslissing op strafgebied. 6 maart 2006446).08. moet hij ervoor zorgen de verjaring te stuiten door zijn burgerlijke vordering aanhangig te maken voor de burgerlijke rechter (wat hij kan) voor de uitspraak op strafgebied valt444. F. 5° Overgangsrecht inzake schorsing bij wetswijziging Cass. "tenzij de betaling niet kan worden opgevat als de voldoening van een door de betaler erkende schuld" (Cass.0071. 22 september 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-5 = RW 20112012. RW 2011-2012. 149 447 Bv.F.

waardoor zij schuldeiser is en oefent zijdelings de aanspraak op schadeloosstelling van de medevennoten uit jegens de opdrachtgever. 317. De vennoot roept in dat dit een wanprestatie uitmaakt van de medevennoten. 448 Rb.i. de andere niet. RW 2011-2012. 1321 BW volgt dat derden.b) Actio pauliana zie hoger c) Keuzerecht bij simulatie Uit art. bewuste veinzing van een rechtshandeling) kunnen kiezen of ze zich op de gesimuleerde (geveinsde) handeling beroepen. Voor een toepassing: Hof Antwerpen 20 oktober 2010. 1166 BW) Een interessante toepassing in een zaak van een Tijdelijke vennootschap448: een van de vennoten wilde een aanspraak op schadevergoeding geldendmaken jegens een opdrachtgever. dan wel op de gedissimuleerde (werkelijke) handeling. ook al behoren ze in werkelijkheid aan een derde. Brussel 8 december 2011. TBH 2012. 88 . in geval van simulatie (d. waaronder ook schuldeisers. Zo kunnen schuldeisers meer bepaald verhaal nemen op goederen die volgens de geveinsde handeling aan hun schuldenaar toekomen. d) Zijdelingse vordering (art. 1809 (geveinsde handgift door ex-echtgenoot aan zijn zuster).

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 VI. die overgaan wanneer de opdrachtgever de zaak overdraagt aan een koper450.just. . 230 n.06.0303. Zie Cass. 452 Cass. 7 september 2009. Andere voorbeelden: . wel buitencontractuele aanspraak van koper tegen die aannemer. Hof Luik 4 april 1996. Overgang van schuldvorderingen (actiefzijde) a) Accessorium sequitur principale of oneigenlijke natrekking 1° Overzicht De belangrijkste toepassing hiervan betreft schuldvorderingen jegens een verkoper tot vrijwaring voor gebreken aan de verkochte zaak449 en tot vrijwaring wegens uitwinning. 2008 nr. RW 2009-2010.rechten van een mede-eigenaar jegens de vereniging van mede-eigenaars. Zie reeds Cass.recht op schadevergoeding wegens planschade. . en vergelijkbaar op schadevergoeding wegens waardevermindering door bescherming als duingebied (art. http://jure.rechten uit een zaakverzekering. A-g Mesdach de ter Kiele. . bij overdracht van het verhuurde goed.0494. WIJZIGING VAN PARTIJEN BIJ EEN VERBINTENIS 1. bij overdracht van een kavel. RW 20082009. WERMOES.een recht op schadevergoeding krachtens de Wet van 12 juli 1976 Wet betreffende het herstel van zekere schade veroorzaakt aan private goederen door natuurrampen zou volgens de rechtspraak echter niet kwalitatief zijn452. en dit ongeacht of het gaat om: 449 Art. nr.08.juridat.Cass. 15 december 2006. 450 Cass. Pas. CARETTE “”Kwalitatieve rechten” van een onderkoper bij internationale koop en het Weens Koopverdrag”. die dit contamineerde.juridat. "Rechtstreekse (contractuele) aanspraken van onderverkrijgers: pleidooi voor een algemene erkenning van de accessoriumtheorie" (verkoop liet na verkoop product herverpakken door onderaannemer. C. N. 8 juli 1886. 942. . 89 . voor zover deze schuldvorderingen niet krachtens dat recht onoverdraagbaar zijn. Een ander voorbeeld betreft de schuldvorderingen wegens aansprakelijkheid voor gebreken jegens een aannemer en/of architect. 451 Cass.buitencontractuele aansprakelijkheidsvorderingen voor schade aan de zaak.rechten van de verkoper van een kunstwerk jegens de expert die een authenticiteitscertificaat heeft afgeleverd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090907-5 = RW 2011-2012.fgov. http://jure.rechten van de verhuurder uit een huurovereenkomst. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. geen rechtstreekse contractuele aanspraak). 302 met concl. L. 1184 kritische n. 54 Wet 12 juli 1973 Natuurbehoud (Vlaams Gewest))451. 29 februari 2008. C. 22 maart 1990. Arr. 1615 BW is ook van toepassing op vrijwaringsvorderingen uit een vorige verkoop die beheerst wordt door een rechtsstelsel dat een dergelijke “rechtstreekse vordering” niet kent.fgov. JLMB 1530. nr.F. 2° Vereisten voor overgang – toepassingsgebied van de regel De kwalitatieve schuldvordering gaat over met de eigendom van de zaak. . 147.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3= Arr. 1669. .N.just.

rl. 453 Cass. Dat de contractspartij zelf (bv. 23 april 2007) 453. WERMOES 456 RW 2007-8. met concl.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3.juridat. zowel het klassieke geval van verkoop na verkoop454 als na aannemingsovereenkomst een verkoop (bv. Hof Brussel 30 maart 2010.i. 265.just. . http://jure. BENABENT = JCP 1986. 147 n. Of de aanspraak kan overgaan is een vraag van Nederlands recht. Hof Brussel 30 maart 2010. TBO 2010. C. MALINVAUD. P. Hof Brussel 30 maart 2010. Voor het IPRaspect. RW 2007-2008. architect – bouwpromotor koper: Rb Antwerpen 15 januari 2004456).06. ass. 1986. Gevolg in een complexe zaak: de bouwheer kan op grond van art. Arr. Hof Brussel 9 november 2004. 1641 BW niét de onderaannemer aanspreken.0456. 387 n.just. 462 Zie bv. 265. 265. 2007. Fonderies Lecomte t. 5 december 1980.0137. 800.N. 152.04. 502 n. 895. RTDCiv 1997. 454 Cass.Cass. 7 februari 1986. Cass. http://jure. 776 = TBH 1990. of ze effectief is overgegaan een vraag van Belgisch contractenrecht. Deckx Algemene Ondernemingen.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak ingevolge doorverkoop (NB. 265. 15 september 2011. DIRIX. 16 n. m. 23 april 2007. J. De verklaring is dat er bij onderaanneming normaal geen dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. 1184 kritische n. N. A. II nr. 18 mei 2006)458.050097N. A. nr. VANHELMONT. 463 Zie bv.fgov. Nuance: . TBO 2010. 1980-81 nr. voor zover dit binnen het kader van de hoofdaannemingsovereenkomst valt. 212 = RW 1981-82.10. Niet: aanneming na aanneming (wel omgekeerd rechtstreekse vordering van de onderaannemer op de hoofdopdrachtgever). Dubrulle. Aquafin. Fr. 2012. verhindert de aanspraak jegens de leverancier van die wederpartij niet461.fgov.juridat. 70 = Pas. blijft het een aanspraak naar Nederlands recht. L. zie Cass. 29 februari 2008455 . n. Cass.616. 20. P.. 458 Cass. C. nr. CARETTE.just. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. TBO 2010. 886. wat vermoed wordt voor schade die reeds zichtbaar is op het ogenblik van de doorverkoop.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110915-6. HERBOTS = RW 1989-90. In het andere geval kunnen beiden contractueel in solidum aansprakelijk is462. Hof Brussel 30 maart 2010. E.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070423-1 = Arr. Dit blijft zo zelfs indien de eigendom rechtstreeks overgaat van de onderaannemer op de bouwheer. . Arr. 25 januari 90 . verkoper) niet kan worden aangesproken wegens een geldige exoneratie. maar wel de leverancier van de onderaannemer (Cass. I 65 = RCJB 1992. RW 2007-2008. TBO 2010. 15 september 2011460). Men kan hetzelfde afleiden uit de Franse cassatierechtspraak: Cass. is de oplossing dus wel anders in het geval er toch dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt.juridat. 18 juni 1997.de aanspraak gaat niet mee over wanneer partijen anders overeenkomen. C.0303. RW 2009-2010.N. 460 Cass.of zelfs een eigendomsovergang van de hoofdzaak ingevolge natrekking (Cass. zoals aanneming457. C.bv. In dezelfde zin de Franse rechtspraak: Cass. .g. Cass. 18 mei 2006. Anders op het laatste punt (ten onrechte) Hof Antwerpen 18 mei 2009. Limb.dus ook bij koop na aanneming na koop459. 852 = RW 2010-11. D.F. verwerping voorziening tegen Hof Antwerpen 16 juni 2003 Wanneer een aanspraak naar Nederlands recht jegens een leverancier door doorverkoop krachtens belgisch recht overgaat. http://jure. plén.fgov. minstens wanneer de tussenschakel zelf reeds zijn voorganger heeft aangesproken463. 293 n. 461 Zie bv. Fr. 1207 457 Bv. 459 Zie bv. 15 september 1989. Vgl. 455 nr.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak in het kader van een andere overeenkomst.

Fr. Cass. RW 2007-2008. Civ.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-3.a. 465 Zie in dit verband Cass. W. Men kan daar m. 20 april 2012.10. Bull. rechtstreeks aanspraak: . zodra hij aangesproken is kan hij dat echter wel opnieuw465. 466 (dat verklaart dat de korte termijn voor hem pas op dat ogenblik begint te lopen467). waarbij afwijkende regels unnen gelden (zaak aanhangig bij het HvJ). Fr. C. III. in de verhouding tussen die eindkoper en zijn leverancier niet tot rechtsverwerking moet leiden (naar analogie van 1377 II BW).b. http://jure. Limb. 464 Vgl. Hof Brussel 9 november 2004. 3° Gevolgen van de overgang W. Cass. 87 v. nl.wanneer de aanspraak die overgaat van B naar C een aanspraak onder het Weens kooprecht is. 91 . kan de leverancier zich jegens de onderverkrijger beroepen op een arbitragebeding. geldige overeenkomst tot cessie). 466 Voor een overzicht van de diverse theorieën hierover. 16 n. zijn contract met zijn afnemer). Correcter: hij heeft de hoedanigheid om de leverancier in vrijwaring op te roepen: een eventuele vergoeding zal hij echter maar kunnen innen indien hij zelf zijn afnemer/koper heeft betaald (op dat ogenblik wordt de aanspraak die op de koper is overgegaan terug eigendom van de tussenschakel). vereisten van de eigendomsoverdracht van een schuldvordering – ook al is een van die vereisten dat de cessionaris een verbintenisrechtelijk geldige titel heeft (vnl. Bull. 2012. 2004. In die zaak werd een arrest verbroken dat de eis in vrijwaring door verkoper jegens onder meer de architect onontvankelijk had verklaard wegens gebrek aan hoedanigheid.n. kan de tussenschakel in beginsel zelf de aanspraak jegens de leverancier niet meer uitoefenen. gaat het om een vraag van EU-recht.F.just. 20. natuurlijk enkel voor zover het gaat om de aanspraak die de onderverkrijger door natrekking heeft verkregen.fgov. 186. 1983. . DCCR 2010.juridat. de modaliteiten van de zgn. . 17 november 2004. M. de rechten van de tussenschakel: . 1983.”: er is weliswaar geen contract A-C maar wel een contractuele rechtsverhouding. op dit punt Hof Antwerpen 18 mei 2009. de vraag stellen of de niet-uitoefening van de rechtstreekse aanspraak door de eindkoper vooraleer die verjaard is. 467 Bv. JCP 2003 II 669. P. b) Cessie. VANHELMONT. is de verjaring evenwel niet op dezelfde wijze opgeschort. In beginsel geldt dit ook voor een forumbeding. inbegrepen de “e.c.zo bv.de schuldenaar (leverancier) behoudt alle excepties uit de valutaverhouding (d. wanneer na de huurtermijn de auto terugverkocht wordt aan de verkoper verliest de huurder daardoor nog niet de aanspraken die hij verkregen had op de verkoper464.b. 152. maar binnen het toepassingsgebied van de Brussel-I-Vo. III. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". 4 december 2002.0103. Civ.i.i. Rl.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een bijzonder voorbeeld vinden we ook wanneer een leasingmaatschappij een auto koopt en in leasing geeft met een exoneratie in ruil voor overdracht van de rechten jegens de verkoper op de huurder.wanneer de eigendom van een zaak is overgegaan en daarmee ook de vrijwaringsaanspraak op de eerdere schakel. verbintenisrechtelijke gevolgen 1° Vereisten voor cessie Dit is eigenlijk een vraag van “goederenrecht”.

a.juridat.10. C 04. Worden niet het geheel van schuldvorderingen uit een overeenkomst overgedragen. maar een ontbindingsbevoegdheid indien de contractuele verhouding deelbaar is.0443.just.11. nr.just.juridat. 469 Cass. 4 februari 2011. valutaverhouding (titel) + eigendomsoverdracht cedent cessionaris (vervangende schuldeiser) dekkingsverhouding (oorspronkelijke obligatoire verhouding) resultante rechtsverhouding debitor cessus 468 Cass. 20 september 2012.2° Verbintenisrechtelijke gevolgen van cessie . nr. 470 Cass. 27 april 2006470. Faill. vgl. als het ontbindingsrecht zijn “inherent” en dus ontstaan tezamen met de verbintenis zelf (voor de ontbinding. paris Express Service.N. C.n. Parfip / Aramex. http://jure. dan heeft de cessionaris m. 27 april 2006.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060427-6 = Jaarverslag cassatie 2006.fgov.0662. 4 februari 2011469) (voor verlies ervan door instemming of omstandig stilzwijgen. is ze ondeelbaar dan kunnen de oude en nieuwe deelschuldeisers enkel gezamenlijk ontbinden. 50.juridat.F. 488 n. Cass. http://jure. Fortis Commercial Finance t.i.fgov. R. daaronder ook het recht om de overeenkomst te ontbinden wegens wanprestatie aan die schuldvordering468. 92 . HOUBEN.fgov. United Real Estate t. http://jure.c. 2° cessus kan zich niet beroepen op verweermiddelen uit de interne verhouding (valutaverhouding) tussen cedent en cessionaris: Cass.0093N.just. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120920-5. West-Konstrukt. Tegenwerpelijkheid excepties: 1° cessus kan zich beroepen op alle excepties uit de dekkingsverhouding die ontstaan zijn voor de kennisgeving van de cessie Zowel de e. zie rechtspraak Hoven van Beroep).Omvang van de cessie: De accessoria gaan mee over met de schuldvordering.

RW 2006-7 473 C. Omvang: . 617. Deze wordt door wet toegekend buiten de gemeenrechtelijke voorwaarden om.s. 1251.07. 48ter AOW 1971 en 14bis AOW overheidssector 1967.F. 29bis WAM.subrogatie geldt . 472 nr.Cass. de overheidssector kent een getrapte subrogatie. GwH nr. 475 Hof Antwerpen 8 september 2010. 29bis WAM.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . 471 http://jure.0114. 1258 kritische noot J. 99.Cessie van prijsvorderingen uit internationale koop: België heeft in 2010 de Unidroit Conventie internationale factoring geratificeerd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070615-2. en nog ruimer in art.l.just.d. C. . In arrest nr. omdat de schuldenaar van de vordering van het slachtoffer de overheid is en niet diens arbeidsongevallenverzekeraar. 2008. ten gunste van diverse soorten verzekeraars. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant475. 108/2011 werd evenwel geoordeeld dat het niet ongrondwettig is dat de wettelijke (quasi-)subrogatie van art. RW 2010-2011. in het bijzonder art. 307. 40 = RW 2008-2009. .wettelijke subrogatie s. DE CONINCK “De betaling door een niet-belanghebbende derde en de toelaatbaarheid van de conventionele subrogatie ex parte creditoris” 474 RW 2010-2011.0078.wettelijke subrogatie s. c) Subrogatie (indeplaatsstelling) Voorwaarden en soorten: . 41 LVO (schadeverzekeraar e. De leemte in de wet is intrinsiek en dus zelfherstellend (zonder wetgevende tussenkomst).). RW 2012-13. ook niet voor het deel dat de cessionaris nog aan de cedent moest (Cass. inzake cessie met bedrieglijk oogmerk (vgl. .en geldt enkel . 136 ZIV-Wet (ziekteverzekeraar) en in 48ter AOW 1971 v.de cedent betalen na kennisgeving van de cessie bevrijdt de schuldenaar niet. 15 juni 2007471) .binnen de perken van zowel : 1° de betaalde sommen of prestaties.h. i. .F. 21 januari 2008473). 3° BW) en in enkele andere gevallen. 14bis AOW overheidssector 3 juli 1967 (arbeidsongevallenverzekeraar). Jaarverslag cass.juridat. maar het is ongrondwettig dat die getrapte subrogatie niet ook subrogatie omvat in de rechten ex art.b. Deka-arrest van het HJEG): de cessus kan nog steeds bevrijdend betalen aan de cedent of aan de schuldeiser van de cedent in geval van derdenbeslag onder de cessus ten laste van de cedent.conventionele subrogatie is ook mogelijk bij betaling door een derde die bij de verbintenis geen belang heeft (Cass. of “quasi-subrogatie”. 93 . 19 maart 2004472. 190/2009474 bespreekt het verschil tussen art.03. 41 LVO enkel subrogatie in rechten jegens een aansprakelijke derde omvat en niet ook rechten ex art. vinden we onder meer wanneer iemand een schuld heeft betaald waartoe hij samen met een ander is gehouden of voor een ander is gehouden (art.fgov.

just. Het recht gaat over in de staat waarin het zich op dat ogenblik bevindt (met name ook w. 16 november 2009477) . 21 februari 2011.juridat. C. 667 478 Cass.fgov.m.N. Nr. Stad Chimay.wanneer een schade vergoed wordt door periodieke betalingen (bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120116-1. C. . Axa t.N. 94 . Cass 11 oktober 1999. http://jure.juridat. http://jure.fgov. Dit betekent ook dat bij een verdeling van aansprakelijkheid de subrogatie niet bijkomend beperkt wordt tot een overeenstemmend aandeel in de door de gesubrogeerde betaalde prestaties480. Mensura. de verjaring484). 14 mei 2012. 483 Hof Antwerpen 8 september 2010. Arr. 477 Cass.Ook de subrogatie krachtens art. 522 = Pas.fgov. http://jure. 1999. Gevolgen na subrogatie: 1. nr.0318. http://jure. 16 november 2009. 16 november 2009. 479 Cass. C.De gemeenrechtelijke aanspraak mag alleen op basis van het brutoloon berekend worden indien de rechter vaststelt dat de lasten die erop zouden rusten.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110302-2. C. 476 Bv.just. Cass.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3 480 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr. nr.b. P.just.juridat. RW 2012-13.fgov.0256. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant483.0520.F.just. Cass.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr. RW 2012-13. invaliditeitsuitkering) geldt he kapitaal van die vergoedingen als betaalde som478.als 2° hetgeen door de schuldenaar verschuldigd is jegens de subrogant (o. 11 oktober 1999476.11. 307.10. 47 AOW blijft beperkt tot hetgeen waarop de subrogant aanspraak had jegens zijn schuldenaar479. nr. C. nr. beslissen dat de werkgever een subrogatoire aanspraak heeft ter grootte van de helft van het uitbetaalde loon482.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3. Ad 2°: . http://jure. 2 maart 2011. . 16 januari 2012.juridat.10.11.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120116-1 481 Cass. I 522.juridat. 484 Hof Antwerpen 8 september 2010.09. Cass.just.juridat.F.09. C.just. Bij quasi-subrogatie kunnen andere regels gelden op dit punt.N. Ad 1°: . nr. n. nr. 2009. In alle gevallen van subrogatie oefent de gesubrogeerde geen ander recht uit dan dat van de subrogant. Axa Belgium t.0520. nr. http://jure.just. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120514-7.10. Cass. Cass.0256. Axa t.juridat. 22 september 2010.0256. 2009. 482 Cass.N.fgov.juridat. 667.fgov. nr. http://jure. overeenstemmen met de lasten op het loon dat het slachtoffer ingevolge het ongeval heeft moeten derven481.0698. 16 januari 2012. 21 februari 2011. Mensura.fgov. http://jure.N.Wanneer het slachtoffer een invaliditeitspercentage van 26 % heeft kan de rechter niet zomaar met het motief dat de persoon halftijds werkte.0256.N. 307.

nr. Algemeen In het algemeen zijn er drie mogelijke situaties van schuldovername: 485 Bv.N. RW 2012-13. Wanneer de schuldenaar na de subrogatie nog betaalt aan de oorspronkelijke schuldeiser en niet aan de gesubrogeerde. 486 Voor een toepassing daarvan zie bv. 388. Dat is anders wanneer de schuldenaar de subrogatie niet diende te kennen (betaling aan de schijnschuldeiser).486 2. Bij gedeeltelijke betaling en dus gedeeltelijke subrogatie heeft de saldo-aanspraak van de subrogant voorrang op de aanspraak van de gesubrogeerde (nemo contra se subrogasse censetur) (art. Overname van schuld 1. 3.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 zekerheidsstelling (valutaverhouding) + betaling subrogerende schuldeiser (subrogant) gesubrogeerde zekerheidssteller dekkingsverhouding: oorspronkelijke schuld resultante rechtsverhouding hoofdschuldenaar Na subrogatie is subrogant geen titularis meer van de schuldvordering. 136 Ziekteverzekeringswet. 95 . 16 november 2009. http://jure.fgov. Wanneer de gesubrogeerde in een hangend geding tussenkomt. Hof Antwerpen 6 december 2011. 16 december 2004). 2. betaalt hij in beginsel aan de verkeerde partij en kan hij door de gesubrogeerde tot een tweede betaling worden aangesproken.juridat. Bijzondere regels zijn onder meer te vinden in art. C. 41 III LVO).0135. houdt dat als dusdanig geen nieuwe vordering in (en speelt art. 807 GerW dus niet485).09. Cass. een stuiting in verhouding met de subrogant na tijdstip van subrogatie stuit de verjaring van de schuldvordering van de gesubrogeerde niet (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-5. 1252 tweede zinsdeel BW en art.just.

art. 4 Woninghuurwet. gedelegeerde betaalt oude schuldeiser). 1717 BW. 30 en 34 pachtwet). 682. art. 96 . art.Venn. 7 en 8 CAO 32bis.Art. zie bij de diverse vormen van huur (art. 55 Pachtwet. 61 WCO en art. waarbij de nieuwe schuldenaar en de oude hoofdelijk gehouden zijn. is zijn toestemming niet nodig . Art. 74 tot 77 Controlewet verzekeringen). art.. . art.een schuldovername waarbij de schuldeiser ermee instemt dat de oude schuldenaar enkel nog subsidiair gehouden is. art. als het aangaan van een autonome schuld. 1242 BW: Hof Brussel 17 september 2002 (delegatie die onvoldoende aanduidingen geeft over de delegataris. art. daar dat arrest enkel de mogelijkheid zou openlaten van ofwel een toetreding tot een bestaande schuld dan wel (mits het akkoord van de schuldeiser) het aangaan van een nieuwe schuld. art. peut le moins: de schuldeiser kan natuurlijk ook akkoord gaan dat de nieuwe schuldenaar dezelfde schuld aangaat vooraleer hij de oude bevrijdt. 1743 BW. 3° Wb.een bevrijdende schuldovername waarbij de oude schuldenaar bevrijd is487. 26 september 2003 leiden sommigen af dat dit niet mogelijk is. belangrijkste toepassing daarvan is de delegatieovereenkomst (waarbij het enerzijds kan gaan om de overname van dezelfde schuld. 12 Wet Reisovereenkomst. 2. Maar qui peut le plus.. 9 CAO 102. Verder gelden er bijzodnere rgels in een aantal gevallen waarin de contractuele verhouding overgaat in het kader van een overgang van een ruimer geheel van activa en passiva (zie bv. accesoire delegatie. of enkel nog als subsidiaire schuldenaar houdt.een eenvoudige schuldtoetreding. Dit vereist een toestemming van de schuldeiser behalve in de gevallen waarin de wet bij de regeling van de contractsoverdracht anders bepaalt. Voor bijzondere wetsbepalingen inzake contractsoverdracht. 487 Uit Cass. art. 25-27 WCK en art. onafhankelijke delegatie) – zie 2. 10 en 11 Handelshuurwet. Delegatie schuldeiser delegataris valuta verhouding delegant dekkingsverhouding gedelegeerde . aangezien de rechten van de schuldeiser daardoor niet verminderen.

97 .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . 6 mei 2010.De delegatie is maar bevrijdend voor de delegant (oorspronkelijke schuldenaar) wanneer de schuldeiser met die bevrijding heeft ingestemd. 176. RW 2012-13. voor die instemming gelden dezelfde uitlegregels als voor een afstand (uitdrukkelijk dan wel een gedraging die voor geen andere uitleg vatbaar is488).09. C.N.0423. 488 Cass.

.................................................................................   7   f)  Zgn..........  11   b)  Derdenbeding  .....................................................................................I........................   7   e)  Bewijs  rechtshandeling   .............................................................................................   9   b)  Optreden  in  naam  van  te  noemen  of  op  te  richten  derde  ...............   8   h)  Tijdstip  van  totstandkoming  van  de  overeenkomst  ..............................................................  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  .   9   j)  Totstandkoming  (kosteloze)    borgtocht  .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................  VERTEGENWOORDIGING  ...........  11   a)  Voorkooprechten  en  naastingsrechten  .........................................................................................................................................................................................................................................................................   6   c)  Vorm  van  de  toestemming  ........................................................................................................................  11   98 ...................................................................................................................................................   9   3........................   6   b)  Bindende  kracht  van  een  eenzijdige  rechtshandeling  ...........................................................  10   4................................................  9   a)  Gewone  vertegenwoordiging  ..............................................................................................................................................................................................................  zakelijke  overeenkomst  ....................................   4   b)  Marktpraktijken   ........................................................  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ...............................................   7   d)  Wilsovereenstemming  en  vertrouwensleer  ......   8   i)  Totstandkoming  van  een  koop-­‐verkoop  van  onroerend  goed  .......  4   1.................................................  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ...............................................................................................................................  6   a)    Bindende  kracht  van  een  aanbod  ...................................  4   a)  Onderhandelingen  en  goede-­‐trouw-­‐eis   ..........................................................   8   g)  Ontvangstvereiste  –  vormvereisten  voor  kennisgevingen  ......................................................  RECHTSHANDELINGEN  ..............................   4   d)  Precontractuele  informatieplichten  -­‐  dubbele  functie  .....   9   k)  Wettelijke  herroepingsrechten  ......................................................   5   2........................................................................................................   4   c)  Contractsweigering  .......................................................................................  10   c)  Middellijke  vertegenwoordiging  ...............................................................................................................

...........................................................................................................  22   b)  Beperkende  uitleg  bij  sommige  overeenkomsten  .......................................................................  23   99 ..........................  art...............................................................d............  18   h)  Nietigheid  wegens  belangenconflict  .................................................  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   a)  Actio  pauliana  ..............................................  16   e)  Initiële  onmogelijkheid  –  i........................................................................................  16   e)  Wilsgebreken  -­‐  benadeling  ...............................................................................................................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 5................  21   6...........................................................................  geweld  ..  22   7...............................................................................................................................................................  19   l)  Gevolgen  nietigheid  rechtshandeling  .....................................  15   c)  Wilsgebreken  -­‐  bedrog........................................................  18   j)    Potestatieve  voorwaarde  ..................................  17   1°  Feitelijke  (on)bekwaamheid  bij  vertegenwoordiging   ................................................  13   2°  Dwaling  en  "valse  oorzaak"  ...................................  17   2°  Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging  ..........................................................................................................................................................  12   a)  Absolute  nietigheden  –  ongeoorloofdheid  voorwerp  of  oorzaak  .................................................................................................................................................  ............................................................................................................................................................................................................................................................................  20   n)  Niet-­‐arbitreerbaarheid  ....................................  16   f)  Nietigheid  als  sanctie  van  een  informatierecht  ...............b...............  17   4°  Rechtsgevolgen  .....................  21   b)  Nietigheid  ingevolge  derde-­‐medeplichtigheid  ?  ......................................  18   2°  Andere  gevallen  ...........................................................................................  13   1°  Dwaling  algemeen  .............................................................  18   1°  Nietigheid  van  een  beding  over  een  niet  opengevallen  nalatenschap  ...............................................................................................................................................................................................  17   3°  Handelingsonbekwaamheid lastgever  .....................................................................................................................................................................................................  1599  BW  ....................................................................................................................................................................................................  15   d)  Wilsgebreken:  gekwalificeerde  benadeling  -­‐  nietigheden  bij  kosteloze  borgtocht  e...........................................................h.....................................................................................  15   3°  Dwaling  bij  dading  ...............................................  18   i)  Nietigheid  wegens  beperking  van  verbintenissen  betreffende  de  toekomst  .........................  12   b)  Wilsgebreken  -­‐  dwaling  .........................................................................................................................................................................  NIETIGHEDEN  .......................................................................  22   a)  Algemeen  ................................  UITLEGGING  ..  17   g)  Handelingsonbekwaamheid  en  feitelijke  onbekwamaheid  .................  19   k)  Nietigheden  wegens  discriminatie  ..............................................................................................................................  19   m)  Onrechtmatige  bedingen  ..............................................................................

...............................................  25   2....................................  26   a)  Tijdstip  en  wijze  van    vaststelling  en  begroting  van  de  schade  .............................................  ONRECHTMATIGE  DAAD   ........................................................................................................  1022  GerW  ......................................................................................................................................................................................  FOUT  ..................................................................  36   5...................................................................................................................................................................................................  36   4.................................  24   d)  Bijzonderheden  overheidsaansprakelijkheid  ....................  32   f)  Verlies  van  een  kans  .............................................................................................................  34   3................................................................................................................................  29   d)  Samenloop  en  co-­‐existentie:  beperking  buitencontractuele  aanspraak  voor  contractuele   schade  ....  36   100 ......................................................................................................................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  .................................................  34   b)  Begroting  .  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  .....................................  28   c)  “Doorbraak”  causaal  verband  door  juridische  oorzaak  ....................................................................................  36   d)  Opeisbaarheid  gerechtskosten  ............................................................................................................................  33   h)  Bij  inbreuken  intellectuele  rechten  ......................................  33   j)  Eigen  fout  schadelijder  –  beperking  aansprakelijkheid  wederpartij  ...........................................................................................  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  .................................................................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ...................  34   a)  Tenlastelegging   .........................................................................................................................................................................II.........  33   k)  Voordeelstoerekening  .  24   1...................  35   c)  Buiten  het  toepassingsgebied  van  art.................................................................  26   b)  Criteria  causaal  verband  ......................................................................................  24   a)  Foutbegrip  algemeen:  rechtvaardigingsgronden  ........................  24   c)  Waardering  van  de  algemene  zorgvuldigheidsplicht  .................................................  33   i)  Beperking  tot  voorzienbare  schade  ?   ..............................................................................................................................................................................................................  24   b)  Schuldopheffingsgronden  .....  32   g)  Onrechtmatig  voordeel  ......................................................................................................................................................................  30   e)  Weerkaatsingsschade  ....................................................................................................................................................................

................  46   IV.................................................................  37   a)  Nabuurhinder  .......  37   b)  Nieuwe  risico-­‐aansprakelijkheden   ............................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ..........................  41   2...........................................................................  37   d)    Risico-­‐aansprakelijkheid  wegens  voorlopige  tenuitvoerlegging  ............................................................................  41   b)  Zonder  rechtsgrond  ...................................  45   1.................................................................................................................................  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  .........  43   b)  Regresaanspraak  krachtens  de  algemene  regel  inzake  ongegronde  verrijking  .........................................................................................  44   6................  Onverschuldigde  betaling  (1376  BW)   .....................................  41   a)  Verrijking  door  een  prestatie  ................  43   a)  Bijzonder  geregelde  regresaanspraken  ...................................................................................................  ANDERE  GEVALLEN  .................................................................................................................................................................................  46   V..........  38   a)  Vereisten  .....  44   4................  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ......................................................................................  VOORDEELSAFDRACHT  ..........  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ......................................D...................................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   .............................................................................  37   c)  Aansprakelijkheid  wegens  rechtmatige  overheidsdaad  .........  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ..............................................................................................  46   3............................................................................................................................................................  46   2............  38   III......  ..........................................  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  ..........  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E............................................................................................  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  ...........................................................  45   IV.......................  47   101 ................................................................................................  41   3...  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ...........................................................  38   1.........................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6..  38   b)  Gevolgen  ..............................................................  44   5...................................................  ZAAKWAARNEMING  ...............................................................................

............  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ......................................  52   a)  Kwalificatie  ............1................................................................................................................................................................................................................................................................  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ...........................................................................................................................................................................................................................................................  56   4...........................................................  56   a)  Nakoming  /  betaling  .........................................................  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  .........................................................................................  56   3...................................................................................................................................................................................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .......................  56   c)  Opzegging  van  contractuele  verhoudingen  van  onbepaalde  duur  ...........  “post-­‐contractuele  verbintenissen”  ........  49   e)  Duur  van  de  verbintenis.....  53   c)  Bepaling  aandeel...............................................................................................................................................  46  FaillW)  ..............................  59   h)  Uitstel  van  betaling  (art...............................................................  52   b)  Gevolgen  van  volmaakte  en  onvolmaakte  hoofdelijkheid  ................................................................................  51   c)  Tijdstip  van  nakoming  -­‐  opeisbaarheid  ..............................................  rechtsmisbruik......  novatie  ....  47   b)  Vaststellingsovereenkomsten..................  47   a)  Goede  trouw..........................  rechtsverwerking  .........................  56   b)  Wijzigende  overeenkomst.......................  51   b)  Door  wie  kan  nagekomen  worden  ...............................................................................................................  50   2.......................................................................  50   f)  Andere  soorten  inhoud  dan  schuldvorderingen  .............  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ..  54   d)  Gevolgen:  subrogatie  en  verhaal  tussen  medeschuldenaren  ..............................................................  56   d)  Opzegging  bij  overeenkomsten  niet  van  onbepaalde  duur  ...........  58   f)  Niet-­‐realisatie  voorwaarde  .......................................................  verdeling  draagplicht  ...  51   a)  Aan  wie  moet  nagekomen  worden  ......................................  49   d)  Beperkingen  aan  wijzigingsbedingen   .............  1244  BW)  .....................................................................................................................  57   e)  Beëindiging  door  de  curator  ?  (art..............................  52   3.....................................................  59   102 ....................................................................  58   g)  “Caducité”  ?   ........................................................................  partijbeslissing  ..................................................  49   c)  Gewijzigde  omstandigheden  ..................................................................................................................

.............................  72   10........  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  .......  tijdstip  van  ingaan  van  de  ontbinding  ..................................  aanneming..  73   103 ................................................................................................................  70   a)  Begindatum  .......................................................................................................................................................................................  64   6.................................................  huur  .................................................................  61   c)  Gebrek  aan  eigendomsoverdracht  ..    GELDSCHULDEN  EN  RENTE........................................................................  67   a)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  stilzwijgend  ontbindend  beding  ..............................................................................................................................  60   a)  Toerekenbaar  /  niet-­‐toerekenbaar/  afstand  ..........................................................................................................................................................  71   b)  Rentevoet   ........................................  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  ..............................................  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL.......................  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   .....................................................................................................................................................................  68   c)  Omvang  van  de  ontbinding  tgo...........  71   c)  Bijkomende  schade   ............................  69   e)  Zakenrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen de perken van de omvang ervan)  ...................................  60   b)  Regime  van  niet-­‐conforme  en  gebrekkige  levering  bij  koop..............................................................  63   d)  Ingebrekestelling  .......  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ...........................................................................................................................  65   8.  63   e)  Remedies  bij  wederkerige  overeenkomsten  in  het  algemeen:  keuzerecht  uitvoering  /   ontbinding  .....  INTEREST)  .........................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 i)  Bevrijding  borg  .....................  70   9.................................................................................  64   7..............  73   a)  Rol  van  de  schadevergoeding....................  59   5.................................................................  67   b)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  uitdrukkelijk  ontbindend  beding  .......................  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ...........................................................  72   e)  Kapitalisatie  (“anatocisme”)  ........................  ...............................................................................................................................................................................................................  68   d)  Verbintenisrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen  de  perken  van  de  omvang   ervan)  .............................  72   d)  Inperking  bij  stilzitten  .............................................

.................................................................................  1166  BW)  ..................................................  87   13...............  74   11................................  82   c)  Schorsing  en  verlenging  ..........................................................  96   104 ........................................................................  74   d)  Straf-­‐  en  schadebedingen  .......................................................................................  79   b)  Stuiting  .........................................................................  OVERNAME  VAN  SCHULD  ..........................................................  VERJARING  ........................................................b)  Schade  en  causaliteit  bij  gevolgschade  ........  79   a)  Vertrekpunt  en  termijnen  ...........................................  91   c)  Subrogatie  (indeplaatsstelling)  .......................................................  95   1................................................................................................................................................  89   a)  Accessorium  sequitur  principale  of  oneigenlijke  natrekking  .................................................................  88   d)  Zijdelingse  vordering  (art................  87   a)  Preventieve  en  bewarende  maatregelen  ....................  74   c)  Schadebeperkingsplicht  schadelijder  ..............................................................................................................................................................................................................................................................................................  88   VI.................  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ...............................................  95   2...............................................  SCHULDVERGELIJKING  ...................  93   2..................................................................................................  89   b)  Cessie..........................................  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  .......................................................................................................................  77   b)  Conventionele  schuldvergelijking  ...........................................................................................................................................................................................................................  78   12......................................................................  89   1..........................................................................................................................................................................................  DELEGATIE   ..................................................................................................................................  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ......................................................  ALGEMEEN  ...............................................................  verbintenisrechtelijke  gevolgen  ..................  87   b)  Actio  pauliana  ...................................................  85   d)  Uitwerking  van  de  verjaring  ....................  88   c)  Keuzerecht  bij  simulatie  ............................................  77   a)  Wettelijke  schuldvergelijking  ..........................................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful