© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 ONTWIKKELINGEN VERBINTENISSENRECHT 2000-2012 Prof. Matthias E. Storme KORTE INHOUD I.

 RECHTSHANDELINGEN  ..............................................................................................  4   1.  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ..................................................................................  4   2.  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  ....  6   3.  VERTEGENWOORDIGING  ..........................................................................................  9   4.  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ..................................  11   5.  NIETIGHEDEN  .........................................................................................................  12   6.  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   7.  UITLEGGING  ...........................................................................................................  22   II.  ONRECHTMATIGE  DAAD   .........................................................................................  24   1.  FOUT  ......................................................................................................................  24   2.  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ........................................................................................  26   3.  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  .................................................................................  34   4.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  .......................................................  36   5.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ....................................................  36   6.  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  .............................................................................  37   III.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ....................................................................  38   1.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ........................................  38   3.  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ..................................  43   4.  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.D.  ........................................................  44  

1

5.  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  .................................................................................  44   6.  VOORDEELSAFDRACHT  ...........................................................................................  45   IV.  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ..................................................................  45   1.  ZAAKWAARNEMING  ...............................................................................................  46   2.  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ....................................................................................  46   3.  ANDERE  GEVALLEN  .................................................................................................  46   IV.  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ...  46   V.  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ......................................................................  47   1.  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ..................................................  47   2.  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ............................................................................  51   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .........................................................................  52   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ............................................................................  56   4.  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ..............  56   5.  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   .................  60   6.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  ................  64   7.  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ........................................  65   8.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ................  67   9.    GELDSCHULDEN  EN  RENTE;  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL.  INTEREST)  .........................................................................................................  70   10.  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  .................................................  73   11.  SCHULDVERGELIJKING  ..........................................................................................  77   12.  VERJARING  ...........................................................................................................  79  

2

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 13.  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ..............................................................  87   VI.  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  ...................................................  89   1.  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ..........................................  89   2.  OVERNAME  VAN  SCHULD  .......................................................................................  95   1.  ALGEMEEN  .............................................................................................................  95   2.  DELEGATIE   ..............................................................................................................  96  

3

7 oktober 2011.juridat.in geval van rechtsmisbruik. ook Raad van State nr. 442). C. c) Contractsweigering Contractsweigering is onwettig in een drietal gevallen: . 536 en bijbehorend artikel van B. http://www. 7 oktober 2011)5. .Bij bepaalde praktijken is de sanctie dat consument goed of dienst mag houden zonder te betalen (reeds sinds 2007). KOHL. zie B. Precontractuele plichten a) Onderhandelingen en goede-trouw-eis De goede-trouw-eis speelt ook in de contractuele faze (o. http://jure. Cass. voor een wettelijk geregeld voorbeeld.b. RW 2012-13. ook de vrijheid om al dan niet te contracteren is dat. maar is ook toegestaan aan notarissen voor zover de activiteit accessoir blijft aan hun hoofdopdracht (akten verlijden). 4 .fgov. MERTENS “Mag de vrije beroepsbeoefenaar eindelijk gewoon onderneming heten ?”. Vaak gelden er confidentialiteitsplichten m. b) Marktpraktijken WMPC 2010 . 903 n. Parallel onderhandelen mag zolang men tegenpartij niet op het verkeerde been zet (bv. 5 Cass. GwH 15 december 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. Hof Bergen 14 oktober 20081).s. 3 GwH nr.t. niet enkel subjectieve rechten s.fgov. 11 juni 20104: onroerende makelaardij is weliswaar in beginsel een daad van koophandel.F.just.Cass. http://www.wanneer er een bestaande verbintenis is tot contracteren (meestal een contractuele). een partij op kosten jagen en aan het lijntje houden en dan plots onderhandelingen afbreken kan een fout uitmaken (bv. Vgl. 4 september 2000).0027. . Hof Luik 26 juni 2008. 193. 55/2011 van 6 april 2011. 4 C.be/public/n/2011/2011-055n.10. . http://jure.pdf.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100611-2 = JT 2010. RECHTSHANDELINGEN 1. gegevens die men tijdens onderhandelingen heeft verkregen.a. zijn vatbaar voor rechtsmisbruik. "Notariat et courtage immobilier: soleil à l'horizon" = NjW 2010. 758 2 Voor een overzicht van de rechtspraak in toepassing van deze wet.const-court.065 van 6 mei 2009.const-court.I. “De wet betreffende de precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten: zes jaar toepassing in de praktijk”.be/public/n/2011/2011-192n. 162. JLMB 2011. 786 noot K.V.0525. 1 JT 2008.wanneer dit volgt uit de regels van mededingingsrecht. zie de W. PONET. D.just.pdf = RW 20112012. contractsweigering kan dus in bepaalde gevallen abusief zijn (Cass.F. 192/20113) Relevant voor precontractuele verhoudingen: . Immers.Algemeen: uitsluiting van vrije beroepen uit toepassingsgebied is in beginsel ongrondwettig (GwH nr.juridat.09. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële 2 samenwerkingsovereenkomsten .

N. 94 ten 6° en 98 WMPC.dubbele functie * Bepalingen inzake precontractuele informatieplichten: . * Functies van informatieplichten Informatieplichten kunnen meerdere functies hebben: . voor de informatieplicht over stedenbouwkundige vergunningen van het verkochte goed: Cass. precontractuele informatieplichten in art. e) Verbod betaling te vragen voor ongevraagde producten (Zgn.enerzijds ervoor zorgen dat een partij niet contracteert in dwaling – zie de bespreking verder. http://jure. KERKSTOEL.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 d) Precontractuele informatieplichten .11. .bijzondere informatieplichten in bijzondere wetten en decreten.F. 4 WMPC (over belangrijkste kenmerken product of dienst en over de verkoopsvoorwaarden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20111103-4). 4 mei 2012.just. 41. Indien die plicht met nietigheid gesanctioneerd wordt. 45 I WMPC bij overeenkomsten op afstand). MALFAIT & L.11. In andere gevallen dient een document slechts in uitvoering van de overeenkomst te worden afgeleverd.anderzijds kan het zijn dat een partij gewoon recht heeft op de informatie. 3 november 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120504-4. onder meer verkoop vastgoed. bv. 24 juni 2010. Dat geldt bv. 3 november 20118). C. 8 Cass.juridat.0065. afgedwongen aankopen) zie art. 1130 n.7 Wet 11 juni 2004 ter bestrijding kilometerfraude).just.juridat. http://jure. kan die ook gelden wanneer er geen dwaling is7. T. Wet betalingsdiensten.fgov. enz.informatieplichten kunnen ook als functie hebben een partij precontractueel kosten te besparen (en in die zin schade te vermijden). 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten. . W. maar om het nadeel van de onzekerheid weg te nemen.0680.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100624-3 = RABG 2010. "Nietigheid van de verkoopovereenkomst wegens ontbrekende bodemattest: mind the gap!".N. dit sluit natuurlijk niet uit dat de overeenkomst nog kan worden nietig verklaard op grond van bedrog (maar dus niet op grond van het loutere feit van de niet-afgifte van het document6).juridat. C. niet om dwaling te vermijden. nr.algemene informatieplicht door de rechtspraak ontwikkeld . 7 Cass.0060.09. voor de verplichte informatie van het bodemattest.fgov. 5 . 18-22 en 25-27 . C. http://jure. Waar de informatieplicht met nietigheid wordt gesanctioneerd. 6 Zo Cass.a. hier is nietigverklaring maar mogelijk indien er inderdaad een dwaling is. is de nietigheid in de meeste gevallen een relatieve nietigheid ten gunste van enkel de informatiegerechtigde (bij koop-verkoop omzeggens altijd de koper) (bv.fgov.just. rekening houdende met de door de consument uitgedrukte behoefte aan informatie en met het door de consument meegedeelde of redelijk voorzienbare gebruik) en enkele bijzondere bepalingen (art. .in WMPC voor consumentenovereenkomsten: art.in Dienstenwet 26 maart 2010 met o. de Car-Pass bij tweedehandswagens (art.

6 . maar een rechtshandeling waarvoor in beginsel dezelfde bewijsregels gelden als voor meerzijdige rechtshandelingen. 12 Waar er een rechterlijke beslissing vereist is. 24 december 2009. nr. b) Bindende kracht van een eenzijdige rechtshandeling Toepassingen Cass. 24 december 200910: een betalingsbelofte is bindend en houdt afstand in van een verweermiddel dat tegen de aanspraak op betaling kon worden ingeroepen (in casu verhaalsrecht van een verzekeraar dat niet tijdig was ingeroepen. 10 Cass. maar waarop een betalingsbelofte volgde). enz. 13 Cass.i. http://jure. zal volgens een opvatting de rechter een constitutief vonnis uitspreken.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091008-1 = RW 2011-2012. gedurende een redelijke termijn (onder meer Cass. de actio pauliana.0024.N.09. nr. Zo ook heeft een eenzijdige afstand van recht in beginsel bindende kracht en is daartoe geen aanvaarding vereist (Cass. soms eenzijidg. voorkooprecht of naastingsrecht. Deze regel geldt niet bij de internationale koop (Weens kooprecht).08. Toepasselijke rechtsregels Een eenzijdige belofte is geen "quasi-contract".0206. Andere bijzondere vormen van eenzijdige rechtshandelingen zijn de oprichting van een rechtspersoon (meestal meerzijdig.just.10. RW 2011-2012.juridat. volgens een andere opvatting echter een declaratoir vonnis waarin hij vaststelt dat de uitoefening van het wilsrecht door de gerechtigde – mogelijks door het instellen van de eis . 24 december 200911). of bij gebreke daarvan. overeenkomsten (vgl.fgov. Men kan ook denken aan de aanvaarding van een nalatenschap. enz. 24 december 2009. 11 Cass. Totstandkoming van overeenkomsten en andere rechtshandelingen a) Bindende kracht van een aanbod Een aanbod verschilt van een voorstel of uitnodiging om een aanbod te doen.juridat.. VAN DEN BERGH.geldig is gebeurd). nr. 15 april 2011.N. B. 1033 n. 8 oktober 2009)13.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091224-3. 15 april 20119). Verder geschiedt de uitoefening van een wilsrecht in beginsel steeds door middel van een eenzijdige rechtshandeling (bv. C.0316.2. Een aanbod is in regel bindend gedurende de in het aanbod gepreciseerde termijn.just. 9 Cass. Cass. C. C. http://jure. de uitoefening van een optie.N. doordat het alle elementen bevat die noodzakelijk zijn opdat door de aanvaarding een overeenkomst tot stand kan komen (voldoende inhoud). 8 oktober 2009.fgov. d. het inroepen van de verjaring. de bekrachtiging.). zoals bij een EBVBA en vaak bij een stichting) en het testament. aanvaarding is niet vereist. de ontbinding en de nietigverklaring12. 606.

just. zie ook Hof Luik 29 april 200819 (bank wekt foutief de schijn jegens de schuldeisers dat de schuldenaar betaald heeft) e) Bewijs rechtshandeling Capita selecta: 1° Wat is schriftelijk ? . Zie bv. 2044 BW is geen vormvereiste. 1341 iz. 16 Cass. zelfs van beschikking.N. afgeleid uit de gedraging van partijen: Cass. C.0052.F.11. Bewijs tegen een geschrift).0028. 373.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20090525-4. nr. C. Arbeidshof Gent 12 januari 200718 (legt de verbinding met de bewijsregels van art. 25 mei 2009. http://jure.just.i. een stilzwijgen in omstandigheden waar men had moeten spreken).just. 17 JT 2008.juridat. Ook het geschriftvereiste bij dading in art.een buitengerechtelijke bekentenis vereist niet dat het document is opgemaakt met de bedoeling als bekentenis te dienen (Cass. 16 februari 2012.F.0645. 19 Justel F-20080429-7.juridat.F. 20-10-2000. http://jure. De vertrouwensleer vindt ook meer en meer toepassing tussen partijen.0137.just. 6 juni 201114. in casu van een minnelijke beëindiging van een huurovereenkomst. Deze geldt enkel in burgerlijke zaken.juridat.Voor een voorbeeld van een buitengerechtelijke bekentenis. Wanneer de wet vereist dat een toestemming “uitdrukkelijk moet zijn”. Zo is een lastgeving “uitdrukkelijk” van zodra er geen twijfel bestaat over de wil van de lastgever om de handelingen.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) Vorm van de toestemming Louter stilzwijgen vormt geen toestemming. 19 maart 2012. .11. 23 januari 201221).fgov. Hof Bergen 14 oktober 200817).fgov. nr. kaderwet: Wet certificatiedienstverleners) 2° De gedraging als stilzwijgende bekentenis . 758.0186.10. Cass. 14 Cass. voor een bekrachtiging Cass. maar uit een “omstandig” stilzwijgen kan een toestemming worden afgeleid (d.10. verruiming van "schriftelijkheid" (W. 6 juni 2011. C. 23 januari 2012. 18 RW 2008-09. Voor de vertrouwensleer. maar een bewijsregel.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120319-2. 15 Cass.fgov.08. S. niet in handelszaken16. Bv.juridat.fgov. is dat geen vormvereiste. http://jure. 7 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110606-3. 2 april 201022. http://jure. aan de lastgever op te dragen15.elektronische handtekening.F. in werking 1-1-2001. F. d) Wilsovereenstemming en vertrouwensleer De overeenkomst is niet gesloten zolang er punten open zijn waarvan de invulling voor een der partijen een voorwaarde is voor sluiting (bv. 20 Cass. 25 mei 200920. 21 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120216-11.

09. 8 . 232.3° Stilzwijgen als aanvaarding wanneer men diende te protesteren: . In die zin veronderstelt een rechtshandeling een kennisgeving.juridat.i. 931. RW 2012-2013.N. f) Zgn. ten onrechte – gegrond op de letter van art. 15 oktober 2010. C. 25 II WvKh. Indien schriftelijkheid door de wet of de overeenkomst wordt voorgeschreven.0080. 22 Cass. 25 Bv.rechtspraak inzake stilzwijgen bij ontvangst factuur en vergelijkbare schriftelijke aanspraken blijft incoherent.0206. 2281 BW (verruiming van het begrip “schriftelijk”). 2 april 2010. – zo Cass. 15 april 2011. RABG 2008. 23 Incoherent is dat een deel van de rechtspraak daarbij een onderscheid maakt tussen de factuur voor leveringen uit koop-verkoop en andere facturen. en dat dit juist niet algemeen geldt bij een ingebrekestelling tot betaling van een schadevergoeding24. 15 april 201127). Hof Gent 22 september 2010. maar niet nadat eerst is vastgesteld dat er wel degelijk een aanvaarding is geweest. F. nr. nog Hof Antwerpen 4 januari 2010. geldt art. 24 januari 2008.10. de relevantie hiervan is erg beperkt aangezien ook de overeenkomst om geld uit te lenen een bindende overeenkomst is (ook al het die dan leningsbelofte). 271. h) Tijdstip van totstandkoming van de overeenkomst De overeenkomst komt tot stand op het tijdstip van aanvaarding.fgov.just.N. dan is dat het tijdstip en de plaats waarop de aanbieder van de aanvaarding door de wederpartij kennis neemt of daarvan redelijkerwijze kennis had kunnen nemen (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20101015-4 (weliswaar in een fiscale zaak) 27 Cass. 788. zakelijke overeenkomst Traditioneel wordt gesteld dat de geldlening een “zakelijke” overeenkomst is die eerst door de overhandiging tot stand komt. maar als regel kan men stellen dat een omstandig stilzwijgen een aanvaarding inhoudt – of het stilzwijgen omstandig is hangt ervan af of er een protestlast bestaat. Incoherent is wel de rechtspraak die stelt dat tegen een aanvaarde factuur tegenbewijs mogelijk is25 – logisch is er enkele tegenbewijs mogelijk tegen een vermoede aanvaarding. in hoofde van professionelen en overheden wordt aanvaard dat er in beginsel een protestlast bestaat bij ontvangst van een factuur23. g) Ontvangstvereiste – vormvereisten voor kennisgevingen Op enkele uitzonderingen na (bv. dit wordt – m. de regel wordt nog verder uitgehold – terecht – doordat de overhandiging ook kan geschieden in de vorm van een schuldvernieuwing (een schuldvordering op een nog niet betaalde koopprijs omzetten in een lening)26. 24 Bv. RW 2011-2012. het testament) geldt dat een rechtshandeling maar uitwerking heeft bij ontvangst (ontvangstbehoevende rechtshandelingen). in die zin dat de kennisgeving kan gebeurden op elke wijze die in de gegeven omstandigheden passend is. zijn partijen of hun vertegenwoordigers in de tijd of in de ruimte van elkaar verwijderd. Voor een kennisgeving gelden in beginsel geen vormvereisten. http://jure. 26 Cass. NjW 2010.

k) Wettelijke herroepingsrechten Deze vinden we bijna uitsluitend in het consumentenrecht.termijn commandverklaring voor particulieren verlengd naar 5 dagen. NFM 2008.vormvereisten .minnelijke ontbinding fiscaal quasi neutraal . 11° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). Cass. 15 april 2011. Algemeen: zie mijn syllabus http://storme. 60 en 46 . 3. i. 2 september 201030. i) Totstandkoming van een koop-verkoop van onroerend goed Praktijk van de gekruiste optie (artikel H. 20 januari 2000. j) Totstandkoming (kosteloze) borgtocht Wet kosteloze borgtocht 2007: .be/ZCRverbruikers. en in een aantal bijzondere wetten (bv.0206. Cass. art. 25 juni 200429.pdf. zie daarvoor Cass. nr. . 285) Van belang in het Vlaams gewest: . art. DE DECKER.deze impliceren onmogelijkheid van alle-sommen-borgtocht. 959 persoonlijke zekerheden op 9 . 28 Cass. 15 april 201128).10. Wet-Breyne: zie mijn syllabus (versie oktober 2010) op http://storme.pdf. zie verder.bijkomende nietigheidsgrond. Cass.Gebondenheid De persoon in wiens naam wordt gehandeld is daaraan gebonden bij: a) bevoegdheid van de handelende persoon volgens de interne verhouding of b) “schijnvertegenwoordiging” (of liever : echte vertegenwoordiging gegrond op een toerekenbaar vertrouwen op bevoegdheidsverlening).be/PersoonlijkeZekerheden.N. maar die aanvaarding verkeerdelijk richt aan de op dat ogenblik niet langer bevoegde vertegenwoordiger. 29 RW 2006-07. C. 20 juni 1988. niet van borgtocht voor toekomstige termijnen uit een bestaande rechtshandeling. komt er een overeenkomst tot stand met de vertegenwoordigde indien de vertegenwoordigde of diens nieuwe vertegenwoordiger van de aanvaarding kennis heeft genomen of hiervan redelijkerwijze kennis kon nemen (Cass. .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Wanneer een partij die een aanbod dat bevoegdelijk gedaan is door een vertegenwoordiger aanvaardt. Vertegenwoordiging a) Gewone vertegenwoordiging De gewone vertegenwoordiging betreft het handelen die in naam van iemand anders.47 WMPC.b. Resultaat: wordt nauwelijks nog gebruikt in de praktijk.h. 2.

976 32 Bv. aanvaardde het Hof van cassatie dat een auteursrechtenvereniging tegenover derden zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid kan bewijzen door middel van de lijst van lastgevers die de vereniging krachtens art..enerzijds geeft het de wederpartij een aanspraak op de vertegenwoordiger als er geen tijdige overname is. RW 2009-10.1668. commandverklaring bij onroerende verkoop. zie hoger. 69 n. nl. C.just. 2008. Optreden in naam van een rechtspersoon in oprichting: art. Venn (voorheen 13bis VennW) bevat een specifieke regeling met termijnen voor de oprichting en overname van de verbintenissen door de vennootschap: .anderzijds geeft het ook een recht aan de oprichter om zich op die bepaling te beroepen33. b) Optreden in naam van te noemen of op te richten derde In deze gevallen verdwijnt de vertegenwoordiger uit de rechtsverhouding indien aan de voorwaarde van vervanging is voldaan.10. I.K.Bijzondere regels (“Prokura-systeem”) bij bepaalde gepubliceerde mandaten van organen van vennootschappen (niet-tegenwerpelijkheid van interne beperkingen behoudens effectieve kennis door derde). .0014.fgov. 10 . T.F. nr. Een interessant arrest is Cass. 2009. Vred.b.0065. . Het verwart wel enkele zaken .volgens het arrest was de eigenaar door de bekrachtiging toegetreden tot de overeenkomst. Ruud JANSEN. jaarverslag Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100902-3 31 een arrest van 30 maart 2011 (P. C.F. 66quater § 2 Auteurswet permanent moet bijhouden (en jaarlijkse aan de controlediensten moet overmaken).08.juridat. B.Legitimatie: wat het omgekeerde probleem betreft. de legitimatie wordt door de wederpartij betwist.10. 606 n. Het moet ons dus aanzetten tot 30 C. 33 Cass. en die consulteerbaar is31.N. 1739. SAMOY. Sabam t. Verbintenisrechtelijk is er in beginsel geen rechtstreekse rechtsverhouding tussen principaal en derde-wederpartij. . Wat de verkoper betreft is dat zeker terecht.98/0311. Wat de eigenaar betreft was dat in casu misschien terecht.. zodat beiden in solidum aansprakelijk waren voor de terugbetaling. 14 september 2000. "Bekrachtiging en rechtstreekse aanspraken tussen lastgever en wederpartij na ene optreden van een onbevoegde lasthebber in eigen naam". c) Middellijke vertegenwoordiging Middellijke vertegenwoordiging betreft de tussenpersoon die in eigen naam optreedt voor andermans rekening (openlijk dan wel verborgen).F).. en het mandaat van de gerechtsdeurwaarder die over de uitgfite van de uitvoerbare titel beschikt. W. RW 2009-2010. 24 oktober 200834 over de bekrachtiging van de verkoop door iemand die in eigen naam andermans goed verkocht. JLMB 2012.Not. 60 Wb. http://jure. toestemming wederpartij is niet vereist voor het niet verbonden zijn van de vertegenwoordiger32. Zomergem 12 december 2008.. vergelijkbaar bijzodner is ook de regel inzsake het mandaat ad litem advocaat. maar in zijn algemeenheid is dat onjuist. 34 nr. 45.

juridat.F. dat enkel bij verkoop speelt. 863.Venn. C. en is naar gemeen recht dus aan geen bijzondere beperkingen onderworpen (althans wanneer het recht binnen een redelijke termijn na aanbod moet worden uitgeoefend).fgov. in die zin hebben ze geen zakelijke werking.just. bij overeenkomst wordt dan aan de gerechtigde een recht toegekend dat in de meeste gevallen een zgn. actueel is het recht de keerzijde van een verbintenis van de wederpartij om niet te doen (gepaard aan bijkomende verplichtingen te doen.04. “eventueel recht” (preciezer: eventueel wilsrecht) op het voorwerp ervan inhoudt. Een conventioneel voorkooprecht beperkt de verhandelbaarheid van een goed niet. * Conventionele voorkeurrechten35 zijn mogelijk. maar ook animo solvendi. 11 . Ook in een aantal andere gevallen bestaat er een wettelijk naastingsrecht. 30 maart 200937: in een overname-overeenkomst bedingt de verkoper dat de koper de door de verkoper aan een tussenpersoon verschuldigde commissie zal betalen.just. Het Vlaams decreet harmonisatie voorkooprechten van 25 mei 2007 is op 1 oktober 2012 in werking getreden (met het elektronisch loket voorkooprechten). zoals de gerechtigde informeren enz. Cass. Conventionele voorkeurrechten worden niet gesanctioneerd met een naastingsrecht maar enkel met contractuele remedies tussen partijen. 16 januari 200636. Bij vennootschapseffecten gelden wel voor de geldigheid van de verbintenis de beperkende regels van het Wb.0302. zie voor het laatste bv. 36 nr. b) Derdenbeding Het recht van de derde ontstaat rechtstreeks in zijnen hoofde en passeert niet langs het vermogen van de bedinger: Cass.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090330-10 = RW 2011-2012. De specifieke regels verschillen ten dele van geval tot geval.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060116-8 37 http://jure. Ontstaan rechten van een derde uit overeenkomst a) Voorkooprechten en naastingsrechten * Er zijn een reeks wettelijke voorkooprechten. in het bijzonder dat ten gunste van de pachter en een reeks voorkooprechten ten gunste van de overheden. 4. Bij miskenning van een wettelijk voorkooprecht heeft de voorkoopgerechtigde een naastingsrecht (recht van indeplaatsstelling). 35 Het kan om een voorkooprecht in enge zin gaan. of om een ruimer voorkeurrecht.).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 voorzichtigheid bij het formuleren van verklaringen die een bekrachtiging inhouden: het is best uitdrukkelijk te bepalen dat men enkel de onbevoegdheid van de verkoper wil helen maar niet toetreedt tot de overeenkomst of diens verbintenissen.juridat. Het derdenbeding kan in hoofde van de bedinger animo donandi zijn. http://jure.

maar dubbelzinniger Cass. 387 n. DUPONT. de sanctie van vormvereisten. . TBBR 2008.. Jaarverslag cass. a) Absolute nietigheden – ongeoorloofdheid voorwerp of oorzaak38 .b. dading -mogelijk is) 38 Voor een recente overzichtsstudie. JLMB 2009. 2008.i. VAN OEVELEN e.Cass. 39 nr. maar de gedissimuleerde verkoop zelf is geldig40. Met hetzelfde resultaat. KOHL. DIRIX = Ann. De geldigheid of nietigheid van een rechtshandeling moet in beginsel beoordeeld worden op grond van de feiten bij het stellen van die rechtshandeling (en wordt dus niet bepaald door latere feiten).Verkoop met prijsbewimpeling: het beding van prijsbewimpeling is nietig. TPR 2011.Lg. 1355 v.06. DELNOY.c. 103 n. E. C.0443F. 44 40 Bv. B. 12 . MOREAU-MARGREVE & P. JLMB 2010. 29 september 200839: overeenkomst met als doel de vrije beroepsuitoefening te beletten is absoluut nietig. Hof Luik 30 november 2006.a. 18 maart 1988. “De nietigheid van overeenkomsten wegens strijdigheid met de openbare orde of de goede zeden: algemene beginselen en een grondslagenonderzoek”. 8 april 1999 (onwettige woning brandt af) en 15 mei 2000 (“van openbare orde” sluit niet altijd uit dat erover een overeenkomst . 1989. . Anders Hof Bergen 26 januari 2010. I 868 = RW 1988-89. zie A. 711 n.Causa stipulandi bedinger derdebegunstigde dekkingsverhouding: oorspronkelijke overeenkomst (causa promittendi) resultante rechtsverhouding belover 5. zie hoger. 1041 kritisch n.Voorwerp ? Zie voor een geval van ongeoorloofd voorwerp Cass. 1100. Nietigheden W. I. Pas.

Betreffende wat dwalende zelf moest weten is er geen informatieplicht (Vb. Hof Gent 29 mei 2009. bv. Sommige rechtspraak gaat een stuk verder en beschouwt de aanspraak op betaling van de aannemingssom door de aannemer in geval van misdrijf als een onrechtmatig voordeel42. a) Het "substantieel" karakter van de dwaling (het BW spreekt van "de zelfstandigheid van de zaak") Substantieel "is elk gegeven dat doorslaggevend is geweest voor de partij om de overeenkomst aan te gaan. 5 maart 2012. is nietig volgens Hof Gent 200441.fgov. Beide aspecten staan vandaag in de sleutel van informatieplichten (zie al Cass. 46 RW 2009-2010.kenbaarheid daarvan voor de wederpartij. F. 44 JT 2007. 24 september 2007)46.en informatieplichten van beide partijen (in het arrest van 24 september 2007 werd een beslissing verbroken die enkel had vastgesteld dat de dwalende de wederpartij niet geïnformeerd had).65. b) Wilsgebreken .09. 627.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120305-2. Volgens cassatie 2001 is de overeenkomst maar nietig indien ze strekt tot behoud van een wederrechtelijke toestand. Conversie ? Vervanging van nietig beding door een ander kan niet indien dat niet berust op de toestemming van de partijen (Cass. nr. RW 2011-2012. zie vorige voetnoot.65.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . RABG 2007. http://jure. waarvan de wederpartij op de hoogte hoorde te zijn en zonder hetwelk de overeenkomst niet zou zijn gesloten" (Cass.pdf) n. 23 maart 200644). dus 2 elementen: .subjectief doorslaggevend voor de toestemming .dwaling 1° Dwaling algemeen Dwaling draait in hoofdzaak rond 2 elementen: het substantieel karakter van het voorwerp van de dwaling en de verschoonbaarheid van de dwaling zelf.pdf.36/web/pdf/073_240907_1735. b) De verschoonbaarheid van de dwaling Dit wordt bepaald door de vraag of de dwalende een onderzoeksplicht had en/of de tegenpartij een informatieplicht of verkeerde informatie gegeven heeft onverschoonbare dwaling. HAENTJENS. 28 juni 1996).129. kh. 13 . 42 Bv. deze sanctie lijkt me niet de juiste te zijn43. dit is een vorm verbeurdverklaring. “(Geen) vergoeding voor de aannemer voor werken uitgevoerd zonder of in strijd met een stedenbouwkundige vergunning?”.0069. 45 Cass. 41 Hof Gent 26 november 2004.just. 189. De overeenkomst met een overheid is ook nietig indien de beslisisng tot het sluiten ervan nietig is.juridat. HAENTJENS. 43 Terecht kritisch F.F. 743 (http://80. S. Dat laatste beoordelen houdt een afweging in van onderzoeks.Bij stedebouwmisdrijven: een aannemingsovereenkomst voor vergunningsplichtige werken waarvoor geen vergunning is. ingevolge een nietigverklaring van een beslissing van de gemeente door de toezichthoudende overheid45.129.36/web/pdf/075_290509_0743. 1735 = http://80.

just. 23 oktober 200851). 50 Bv.F en C. Voor een vergelijkbaar geval van aansprakelijkheid van de notaris. P. http://jure. 51 nrs. 54 Cass. 49 Bv. Cass. 1601. 279. In het strafrecht is de maatstaf traditioneel iets strenger. 6 februari 2009. ook al gebeurde dat niet bedrieglijk49. koper bijgestaan door een notaris.d. Hof Brussel 17 november 2009. 1559. Dat iedereen geacht wordt de wet te kennen. Hof Antwerpen 1 maart 2010.0478. maar sluit niet uit dat iemand een rechtshandeling kan vernietigen wegens rechtsdwaling die aan de andere vereisten voldoet.F. de nietigheid van een andere rechtshandeling pas later retroactief komt vast te staan.06. d) Dwaling over toekomstige feiten ? Dwaling heeft altijd betrekking op een verkeerde voorstelling van een element op het ogenblik van het stellen van de rechtshandeling. Anders is het wanneer de wet uitdrukkelijk een informatieplicht oplegt (bv. Dit geldt dan ook evenzeer voor de dwaling als wilsgebrek. 72. Maar het feit dat bv. hof Antwerpen 12 juni 200648. Het feit dat de overeenkomst niet nietig wordt verklaard omdat de dwaling niet verschoonbaar was . betekent dat gebrek aan kennis in beginsel niet vrijstelt van de naleving ervan en noch minder van de toepasselijkheid ervan. in casu omtrent het bestaan van een verkavelingsvergunning die later werd nietig verklaard door de Raad van State. sluit het beroep op dwaling (gebaseerd op de vooronderstelling van geldigheid van die rechtshandeling) niet uit55.juridat. De informatieplicht van de wederpartij en de onderzoeksplicht van de dwalende zelf worden mede gewaardeerd aan de hand van hun positie en de bijstand van derden waarover ze beschikten of waarin ze hadden moeten voorzien (bv.2083.11.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3. Toepassing bv. 47 RW 2007-8. NjW 2011.fgov. in de Codex Ruimtelijke ordening e. 48 RW 2007-8. de notaris die tekortgeschoten is in zijn informatieplicht .fgov. 28 maart 2012.gegeven het feit dat de dwalende werd bijgestaan door een professionele raadgever.just. nl.zie bv. 28 maart 2012. T.11. Met name geldt de dwaling daar indien de dwalende gehandeld heeft ingevolge een door de bevoegde overheid verleende vergunning die regelmatig lijkt te zijn54.). C. nr. RW 2010-2011. 55 Bv. 14 .Not. 579 betreffende de aankoop van een appartement waarvan in de verkoopovereenkomst foutief was bepaald dat het stedenbouwkundig in orde was. 53 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3. P. c) Rechtsdwaling ? Naar gemeen recht kan de dwaling zowel de feiten als het recht betreffen. sluit niet uit dat in de interne verhouding tussen de dwalende en diens raadgever deze laatste aansprakelijk kan zijn (bv. 2000. zie Hof Brussel 12 januari 200452. 473. dat de dwaling daar in beginsel onoverwinnelijk moet zijn – maar de recente rechtspraak aanvaardt de dwaling reeds indien elk redelijk en zorgvuldig persoon in dezelfde omstandigheden ze zou hebben begaan53. Ook is er in beginsel geen onderzoeksplicht ten aanzien van foute informatie die door de wederpartij is gegeven. koper bijgestaan door een expert-landmeter50). nr. http://jure.F 52 RW 2007-2008.m.06.juridat. Cass.F.0158.2083.Brussel 10 september 200747).

DE CORDT 63 C.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 2° Dwaling en "valse oorzaak" De “Oorzaak” is het “geheel van de beweegredenen” volgens Cass.0506.just.just. 22 oktober 200960: geen nietigheidsgrond indien de partij kennis had of kon hebben van die titel) c) Wilsgebreken . 15 .08. evenwel werd hier het gebrek aan oorzaak aangevoerd en niet de dwaling (wellicht precies omdat het om een dading ging). In de meeste geschillen over de oorzaak gaat het om een vorm van dwaling.0502. http://jure.latere ontdekking van een titel die het recht betreft waarover de dading gaat en aantoont dat een van de partijen dat recht niet had (2057 II BW.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091022-5 61 Arr. . Zie echter Cass. DE BONDT. 59 C.05. 22 september 2011.0380. met concl. 1978. Hof Luik 14 november 200662. KRINGS = RCJB 1980. geweld Bij bedrog is er geen vereiste van verschoonbaarheid van de dwaling: Cass. 18 maart 201063 (ook bij eigen zware fout kan men vernietigen bij bedrog door de wederpartij). Jaarverslag cassatie 2010. MATTHYS. wat allicht het verschil verklaart.F. men ontsnapt hieraan niet door de nietigheid te gronden op de afwezigheid van oorzaak of valse oorzaak (zie Cass. achteraf ontdekt wordt dat die beweegreden reeds onjuist was op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst (vgl. 24 september 200757). waarbij nl. Cass.0427. RW 2009-2010. 14 maart 200856 (dat arrest zegt overigens niet veel). 21. 2011 over oorzaak dwaling (+ later arrest GwH) 3° Dwaling bij dading Bij dading zijn er enkele bijzondere bepalingen inzake dwaling als nietigheidsgrond: .bedrog. 25 op grond van ‘fraus omnia corrumpit’.08. Er is natuurlijk geen tegenstrijdigheid tussen de regel dat de geldigheid moet worden beoordeeld op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst. C.-gen.06. 22 september 201158). "De invloed van de nalatigheid van de bedrogene op de vordering tot nietigverklaring en/of op de vordering tot schadeloosstelling".N. Cass. 15 mei 200959). E. 107. RW 2010-2011.geen nietigheid wegens rechtsdwaling (2052 II BW). 1183 e. 162 n. Qua resultaat lijkt dit arrest strijdig met het arrest van 6 februari 2009. ook verder inzake gedeelde aansprakelijkheid. RW 2010-2011. Y.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100318-5.0107. . 57 C. Cass. Vgl.juridat. en de regel dat de nietigheidsgrond kan worden aangetoond op grond van latere gegevens: er is immers maar een wilsgebrek zoals dwaling of bedrog wanneer die dwaling of dat bedrog na de sluiting aan het licht komt (maar reeds aanwezig was bij de sluiting). http://jure.N.juridat. 23 september 197761. 1641 n. 60 C.v.0461.N. adv.N. W. "Des effets de la négligence ou de l'imprudence de la victime du dol". 62. NORDIN "Het bewijs van het bestaan van een (on)geoorloofde oorzaak van een overeenkomst op grond van feiten die zich na het sluiten van die overeenkomst hebben voorgedaan". 62 TBH 2008.fgov. (32) noot J. TPR 1986. De nietigheid kan ook ingeroepen door een partij bij de dading die geen partij was bij die uitspraak (Cass.onwetendheid dat er reeds een in kracht van gewijsde gegane uitspraak is over het geschil (2056 I BW). 56 C.08. 58 Cass.10.fgov.

0051.0036.b.F. Daarbuiten is het een algemeen leerstuk. 6 LVO.fgov. waarvan de inhoud sterk oevreenkomt met het leerstuk in het algemeen: “Onverminderd de toepassing van de bepalingen tot bescherming der onbekwamen of betreffende de geldigheid der overeenkomsten. ruil en dading of anders genoemd zijn67. die klaarblijkelijk de normale interest en de dekking van het risico van de lening overschrijden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100128-3 = RABG 2010. C.d. dat bv. nr. 742 = NjW 2010.09. van de zwakheden.N. voor zichzelf of voor anderen. . d) Wilsgebreken: gekwalificeerde benadeling .N 67 Cass. op vordering van de lener. C. ook geldt bij een regelingsakte voorafgaand aan echtscheiding door onderlinge toestemming (Cass.juridat.h.benadeling .nietigheden bij kosteloze borgtocht e.12.06.0510. zich.just. Zo is er art. e) Wilsgebreken . C. noot 'Toepassing van artikel 88 lid 1 BW op een transactionele verdeling'. zelfs al mocht die handeling koop.Nietigheid wegens benadeling bij verdeling (887 BW): geldt elke handeling die ten doel heeft de onverdeeldheid onder de mede-erfgenamen te doen ophouden.WCK: ook beoordeling terugbetalingsmogelijkheden vereist bij sluiten overeenkomst. .just. 28 januari 2010. 325. vermindert de rechter. zoals art. 16 . In enkele andere gevallen zijn de vereisten versoepeld en wordt het misbruik als het ware vermoed: Wet kosteloze borgtocht 2007: nietigheid bij disproportie met terugbetalingsmogelijkheden (begroot bij het aangaan borgschuld). Bij verzekeringsovereenkomsten wordt het bedrog nader geregeld in art. 9 november 201266). indien de uitlener. een interest of andere voordelen heeft doen beloven. http://jure. 1599 BW 64 Bv. 755 n. maar is daar niet toe beperkt. van de hartstochten of van de onwetendheid van de lener. De leer van de gekwalificeerde benadeling kent enkele wettelijke toepassingen. met misbruik van de behoeften. art. B. Cass. Bij een koppel kredietnemers mogen die beoordeeld worden op grond van mogelijkheden van beiden (Cass. diens verplichtingen tot de terugbetaling van het geleende kapitaal en de betaling van de wettelijke interest”.0637F 66 Cass. 65 Cass. met name het opzet om bij de tegenpartij een dwaling te veroorzaken (een verkeerde voorstelling van zaken op te wekken)64. 7 januari 2008.fgov.Bedrog vereist anderzijds wel zowel kunstgrepen (al kan het ook door verzwijging zijn) én bedrieglijk opzet.Nietigheid enkel in de wettelijk bepaalde gevallen. e) Initiële onmogelijkheid – i. 1907 ter BW. VERLOOY "De vernietiging van een dading wegens benadeling" = RW 2010-2011. 31 maart 2011. 7 januari 200865). nr. http://jure. 887 BW.09. C. Nieuwe WCK in 2010 (BS 21 juni 2010).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110331-2.juridat. 9 november 2012.

08. Verliest de lasthebber nadien zijn handelingsonbekwaamheid.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100107-2 = RW 2011-2012.0594. 1990 BW71). Traité V (1975) nr. 68 Cass. Dit arrest dient dan ook te worden bekritiseerd.N. RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-1 = RW 2011-12. Bij vertegenwoordiging is het de vertegenwoordiger die die bekwaamheid moet hebben.b. Lastgeving (1997) nr. Zolang dat evenwel niet vaststaat. die niet meer kan ingeroepen worden eenmaal de koper definitief beschermd is.fgov. B. 15 september 2011. 2003 III BW). In een arrest van 15 september 201169 oordeelt het hof van Cassatie evenwel dat de koper niet de keuze zou hebben om in plaats van de nietigheid te kiezen voor de sancties voor niet-nakoming. dan verliest hij ook zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid (argument ex art. het bodemattest. 69 Cass. 70 Cass. C. f) Nietigheid als sanctie van een informatierecht Zie de bespreking hoger. TILLEMAN. 1466 n. 86.N .0569. 2° Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging Evenwel is de vertegenwoordiging wél geldig wanneer een onbekwame tot lasthebber wordt aangesteld (argument ex art. 5 december 1933.just. http://jure. 1593 n. Wanneer de lasthebber bij zijn aanstelling bekwaam was. 1515 afkeurende noot N. g) Handelingsonbekwaamheid en feitelijke onbekwamaheid 1° Feitelijke (on)bekwaamheid bij vertegenwoordiging De persoon die de rechtshandeling stelt moet feitelijk bekwaam zijn om toestemming te kunnen geven. Pas. 7 januari 2010. S.0402. C. De handelingsonbekwame kan immers enkel vertegenwoordigd worden op de door de wet bepaalde wijze. C. (in de veronderstelling dat uitvoering in natura niet mogelijk is) ontbinding dan wel uitvoering bij equivalent Nochtans is het feit dat de nakoming van de overeenkomst reeds vanaf het begin onmogelijk was in beginsel géén nietigheidsgrond en belet dit niet dat de belover van die verbintenis contractueel aansprakelijk is. nl.fr. onder meer w. nr. VAN HIMME “Verkoop van andermans zaak: een kwestie van geldigheid of van wanprestatie”. 383. 8 februari 2010. Cass. B.juridat. 7 januari 201070). kan de koper de nietigheid inroepen68. 1935 II 20. 1599 BW) is een relatieve nietigheid ten gunste van de koper. VAN DEN BERGH.juridat.10.just.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De nietigheid van de verkoop van andermans goed (art.08. 3° Handelingsonbekwaamheid lastgever Bij conventionele vertegenwoordiging (lastgeving) moet de lastgever handelingsbekwaam zijn voor de door de lasthebber gestelde rechtshandeling op het ogenblik waarop deze wordt gesteld (eveneens ex art/ 20003 III BW). 71 Dat de regel algemeen is vinden we onder meer bij DE PAGE & DEKKERS. http://jure. 17 . VAN LOOCK “De feitelijke bekwaamheid en de handelingsbekwaamheid van een lasthebber”. is de handeling nietig (Cass. maar niet bij het stellen van de handeling.

juridat. Het gaat in beginsel om een relatieve nietigheid in te roepen door de lastgever. “De erfovereenkomst is niet langer strijdig met de openbare orde”. GEELHAND de MERXEM. 13 september 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120913-2. Selbsteintritt).Een lasthebber die “twee heren dient” stelt een nietige rechtshandeling: Cass. 1130 BW houdt de nietigheid in van overeenkomsten over een niet opengevallen nalatenschap.z.Een gemeenteraadslid die als advocaat optreedt tegen zijn gemeente: strijdig met de openbare orde. 202. I. 2417. 25. 72 RW 2010-2011. Wanneer de opdrachtgever persoonlijk instemt met de verkoop. 73 RW 2004-05. 303 n. 2° Andere gevallen Onder meer: . de meeste auteurs leiden evenwel uit het cassatie-arrest van 31 oktober 2008 dat de regel slechts met een relatieve nietigheid wordt gesanctioneerd76. Traditioneel werd dit verbod van openbare orde geacht. 1596 BW mag de lasthebber niet zelf tegenpartij worden in de verkoop waarvoor hij mandaat heeft (zgn. TEP 2010. . de persoon over wiens nalatenschap het gaat en diens erfgenamen. beëindigt hij impliciet de lastgeving en kan hij dus die nietigheid niet meer inroepen75.240. http://jure. h) Nietigheid wegens belangenconflict Rechtshandelingen door een vertegenwoordiger gesteld in strijd met de regels inzake belangenconflicten zijn nietig. p. 31 oktober 2008. In sommige gevallen echter is het verbod van openbare orde en de nietigheid dus absoluut. nr. CASIER. 943 BW: schenking van toekomstige goederen is nietig. 75 Cass. 126 v. Volgens art. die nietigheidsgrond vervalt eenmaal de lastgeving is beëindigd. SCHERMANS & B. Het gaat dus om zgn. 18 maart 200473. . i) Nietigheid wegens beperking van verbintenissen betreffende de toekomst 1° Nietigheid van een beding over een niet opengevallen nalatenschap Art. eventuele rechten. Pas.raadvst-consetat. http://www.pdf = RW 2010-2011. De nietigheid kan worden ingeroepen door de partijen bij de overeenkomst. 22 mei 2009 (in casu een dading door een minderjarige gesloten)72. VERDICKT. waarbij afspraken worden gemaakt over het lot van goederen voor zover die zich in de nalatenschap van een nog levende persoon zouden bevinden bij zijn overlijden.24074. zij het op termijn of onder opschortende voorwaarde worden toegekend.be/Arresten/202000/200/202240. N. 202.0730. Smets 74 RvS 23 maart 2010 nr.F. d. besproken door H.w. 18 . 76 Cass. 202.4° Rechtsgevolgen De nietigheid is relatief en de handeling kan dus bekrachtigd worden nadat de onbekwaamheid is weggevallen: Cass.art.just.C. A.fgov.11. RvS nr. Century 21-Primogest. niet om rechten die daadwerkelijk.

just. Er bestaat evenwel buiten concrete rechtsregels om géén algemeen discriminatieverbod tussen burgers onderling. Zie mijn commentaar "Grondwettelijk Hof en de antidiscriminatiewetten: gebrek aan moed. nr.08.just. 78 S. Art. ADW 2007.com/2009/02/grondwettelijk-hof-en-de. http://vlaamseconservatieven.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110325-3. k) Nietigheden wegens discriminatie Zie de drie Antidiscriminatiewetten (ARW 1993. volgens dewelke elke ongelijke behandeling in de verhoudingen tussen burgers waarvoor geen verantwoording kan worden gegeven een fout uitmaakt (art.juridat. Het Franse Hof van cassatie maakte hiervan een wel bijzondere toepassing in een arrest van 26 oktober 2012. 1174 BW). Eenmaal de nietigheid is ingetreden.09. 2.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . 80 Cass.0147. waarin een eenzijdig optioneel arbitragebeding op die grond nietig werd verklaard77. 3 § 1 IV Auteurswet: beperking aan de mogelijkheid overdracht te bedingen van auteursrecht op toekomstige werken. zie verder.html.fr/fr/jp/j/c/civ/1ere/2012/9/26/11-26022/. heeft ze wel terugwerkende kracht: de prestaties worden geacht nooit verschuldigd te zijn geweest en de onverschuldigde prestaties of verrijking kunnen dus worden teruggevorderd.N. maar de regel geldt algemeen: Cass. RW 2009-2010. Een cassatie-arrest van 25 maart 2011 oordeelt dat van de nietigheid wegens het ontbreken van een bodemattest afstand kan worden gedaan ook buiten een verzaking in de authentieke akte om80. 29 maart 201078.juridat. http://jure. C.pdf. maar wel op vele punten een inperking van de wet". van arrest 17/2009 van het Grondwettelijk Hof79. Veel teleurstellender in dit opzicht is overweging B.0639.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070521-3.N 79 http://www. Voor de regels inzake onverschuldigde betaling en ongegronde verrijking.fgov. 1432 = http://jure.blogspot. j) Potestatieve voorwaarde Een verbintenis is nietig indien ze is aangegaan onder de potetstaive voorwaarde van de zijde van degene die zich verbindt (art.be/public/n/2009/2009-017n. randnr. 81 Bv. Wet gelijkheid mannen en vrouwen 2007). 19 . 77 http://legimobile. maar betreffen enkel de publiekrechtelijke functie van de overheid: terecht zo Cass.grondwettelijkhof. 10 en 11 GW houden géén rechtstreekse verplichtingen in voor burgers onderling en dus géén horizontaal discriminatieverbod.14. betreffende art. l) Gevolgen nietigheid rechtshandeling * van een relatieve nietigheid kan afstand worden gedaan. 1382 BW). 24 LVO.7. 21 mei 2007. 25 maart 2011.art.fgov. * vanaf het tijdstip van de nietigverklaring geldt er terugwerking: Alvast bij een relatieve nietigheid bestaat de overeenkomst zolang de nietigverklaring niet door de rechter is uitgesproken81 (tenzij de nietigheid door partijen is aanvaard).

* mogelijke schadevergoedingsplicht: Cass. 24 september 2009: mogelijke in solidum aansprakelijkheid notaris voor terugbetaling van de prijs aan de koper bij een nietig gebleken verkoop82. Daarbovenop is er de bijkomende toetsing in consumentenovereenkomsten.De belangrijkste regeling is nu te vinden in de WMPC 2010.just.fgov. STEENNOT (het laatste arrest betreft art.F.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-2 = RW 2009-2010. ook dit komt infra aan bod naar gemeen recht. 1352. C. 549 n. 83 Indien de notaris betrokken is bij het verkoopcompromis geldt enkel het gemeen contractenrecht. R.just. 2° Aard van de sanctie Het gaat om een relatieve nietigheid.al is dit wel betwistbaar in geval de notaris enkel lasthebber van de verkoper en niet van de koper is (dan geldt in beginsel de regel van de niet-samenloop).fgov. 74 WMPC. Hof Brussel 20 april 2012. en de voorziening in cassatie werd verworpen84.0499. -.F. het werd nietig verklaard omdat dit gold ongeacht de toerekenbaarheid aan de koper. 17 juli 002 betreffende transacties uitgevoerd met 20 . de rechter kan ze dus ambtshalve toepassen. Hetzelfde geldt wanneer de koper in plaats van de nietigverklaring schadevergoeding vordert .juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-9 = JLMB 2010. die evenwel verschilt van bepaalde relatieve nietigheden (met name de wilsgebreken) doordat de beschermde partij zich niet op de nietigheid moet beroepen. 70. NjW 2012. .B.0158.06. 143 v.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20081023-1 = R. Hof Gent 4 januari 2012.van belang is vooral de behandeling van aanverwante bedingen zoals opzeggingsbedingen. zo bv. Dit sluit aan de bij de rechtspraak van het Hof van Justitie over de Richtlijn onrechtmatige bedingen86. 2009. 8 W.Not. 197 en bespreking J. voor zijn optreden bij het verlijden van authentieke akten gelden er daarbuiten ook specifieke wettelijk bepaalde advies. 23 november 2008. 84 C. . 203.en informatieplichten (zie art. zie Cass.juridat. De grondslag van de aansprakelijkheid van de notaris is in beginsel het gemeen contractenrecht. 9 Notariswet)83. een arrest cassatie 21 december 2009: een beding in een onroerende verkoop bepaalde dat wanneer de opschortende voorwaarde van het vinden van een financiering niet vervuld werd binnen de bepaalde termijn. Zie verder infra de bespreking van strafbedingen. zij het dat er wel afstand van kan worden gedaan85.fgov. het voorschot toekomt aan de verkoper. 85 Bv. http://jure. 28 WMPC.in de WMPC: -. KB van 12 januari 2007 inzake vastgoedmakelaardij). Daarnaast zijn er bijzondere regels in bijzondere wetten en besluiten (bv. http://jure. GOEMAERE p.08.definitie en algemeen criterium in art.just. NjW 2012. 82 http://jure. m) Onrechtmatige bedingen 1° Criteria van onrechtmatigheid . 2.zwarte lijst in art.

Ingmar.europa. Dat er in het kader van het geschil ook regels van openbare orde relevant zijn (bv.ssrn.juridat. “Handelsagentuur en arbitrage”. 1646 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111103-3 = RW 2011-2012. in casu een bevoegdheidsbeding met keuze voor forum in Zweden. 89 Cass. werd overigens wel beslist door het HvJ in C-381/98. over de conformiteit met het EU-recht van de verplichting de Belgische agentuurwet toe te passen bij keuze van het recht van een andere lidstaat die ook de Agentuurrichtlijn heeft omgezet. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t. 889 n. voor het rijzen van het geschil) gesloten arbitrage-overeenkomst meebrengen (idem voor een bevoegdheidsovereenkomst. is niet voldoende niet om de arbitrage-overeenkomst nietig te maken.a. Pas. 5 april 2012. C. Audi NSU t.eu/LexUriServ/LexUriServ. Van Hopplynus. Cass.i. HvJ 26 april 2012 in C472/10. HvJ C-168/05. http://jure. Nietigheden en niet-tegenwerpelijkheden ter bescherming van derden a) Actio pauliana instrumenten voor elektronische overmaking van gelden. C.11. 303 n. RW 2008-09. 2 februari 1979. 87 Cass. 539 = JT 1979. Hetzelfde geldt voor een agentuurovereenkomst88. 626 = RCJB 1981. mededingingsrecht). 88 Cass. 37 § 1 lid 3 W. Bibby Line.cfm?abstract_id=1496923. Zie algemeen en rechtsvergelijkend over deze vraag J. 90 Cass. 332 n. Eerder Cass.fgov. 1344 = TBH 2007. November 2011. MERTENS. 14 januari 2010. KLEINHEISTERKAMP.do?uri=CELEX:62005CJ0168:NL:HTML. Dat de agentuurrichtlijn zelf ook van bijzonder dwingend recht is. Mostaza Claro. tenzij deze geldig is onder Europees of internationaal recht met voorrang op het interne recht). Pas. MERTENS “Over de arbitreerbaarheid van concessiegeschillen” = RABG 2011. 21 . RW 2010-2011. 86 O. 16 november 2006. Betalingsdiensten).N. 1087 n. http://eurlex. Unamar. http://eurlex. intussen vervangen door art.com/sol3/papers." The Impact of Internationally Mandatory Laws on the Enforceability of Arbitration Agreements" (2009): http://papers. D. 6. 28 juni 1979. Dat zien we met name bij arbitrage-plusrechtskeuzebedingen in concessie-overeenkomsten die onder de wet van 1961 vallen: volgens de cassatierechtspraak is de arbitrage-overeenkomst geldig voor zover de arbiters verplicht worden die Belgische wet toe te passen87. I 634. nr. I 1260 concl.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 n) Niet-arbitreerbaarheid Een arbitrage-overeenkomst is niet werkzaam als het geschil niet vatbaar is voor arbitrage. 91 Cass.fgov. in beginsel de nietigheid van de op voorhand (d. VANDER ELST.10. Het beding is wel geldig wanneer voldoende waarschijnlijk is dat de Belgische regels wel zullen worden toegepast90 en welicht ook wanneer wordt vastgesteld dat het toe te passen vreemde recht een gelijkwaardige bescherming biedt als het Belgische recht91.do?uri=CELEX:61998CJ0381:NL:HTML.europa. D. http://jure. nr. Adelin Petit NV. MERTENS.just.eu/LexUriServ/LexUriServ.europa.just. 3 november 2011. Sebastian.eu/LexUriServ/LexUriServ. KRINGS = RW 1980-81.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120405-2. Invitel. heeft het Hof van cassatie een prejudiciële vraag gesteld89.0430. http://eur-lex. An HANSEBOUT.juridat. L.0613. Wel zal een arbitrage-overeenkomst gepaard aan een keuze van een buitenlands recht in materies waar er regels zijn van bijzonder dwingend recht met voorrang op het toepasselijke recht.do?uri=CELEX:62010CJ0472:NL:HTML. R.

93 RW 2009-2010. bv. 30 januari 1965.W. 77. DABIN. De uitleg wordt wel beperkt door de leer van de zgn. I.q. aansprakelijkheid wegens medeplichtigheid aan fiscaal misdrijf – Cass. m. maar niet kan leiden tot een automatisch terugkeer van de goederen met miskenning van mogelijke rechten van anderen.b.be/insolventierecht. die weliswaar tot teruggave verplicht. wegens bestuurdersfout – Cass. Deze leer verhindert de rechter niet om conform art. ook als is ze nog niet vastgesteld. de vereisten. noot J. niet gevolgd worden. http://storme. 1554 = Pas.b. 20 maart 2008. andere schuldeisers van de derde). schendt de verbindende kracht van de overeenkomst niet (vaste cassatierechtspraak).be/071_090206_1496. Wel kan de derde een onrechtmatige daad begaan (derde-medeplichtigheid aan wanprestatie) en veroordeeld worden tot herstel in natura92. Nochtans stelt een arrest Cass. dat het herstel in natura van de onrechtmatige daad van de derde-medeplichtige (bv. bewijskracht van akten (foi due aux actes). De derde-medeplichtigheid is immers een toepassing van art. Uitlegging a) Algemeen De bepaling van de inhoud en gevolgen van de overeenkomst geschiedt aan de hand van art. die strikt genomen met bewijskracht (force probante) niets te maken heeft. BW).pdf. 1341 BW).n. wel kan in beginsel herstel in natura worden gevorderd en zal bij toekenning daarvan de daartoe veroordeelde derde het goed terug moeten overdragen aan de eerste koper. de gevolgen : zie mijn bijdrage “Een aanvechtbare constructie. 92 Zie reeds Cass. Deze stelling kan m. RW 1964-65.v. 236 22 . 7. de kredietverlener van de derde die een hypotheek heeft genomen op het goed. maar wel met grenzen aan de uitlegmogelijkheden. De pauliana in het arrest van 9 februari 2006”. een tweede koper die weet heeft dat het goed eerder aan een eerste koper is verkocht) de vorm zou kunnen aannemen van een nietigverklaring van de overdracht aan de derde-medeplichtige. Het arrest is met name problematisch voor vierden wiens rechten afgeleid zijn van de derde-medeplichtige (bv. aangevochten handeling: het is voldoende dat de schuld c. 1135 en de uitlegregels (1156 en v. aansprakelijkheid voordien is ontstaan. De rechter die aan de overeenkomst de gevolgen toekent die deze volgens hun uitlegging ervan heeft. 1965. 1156 BW voorrang te geven aan de gemeenschappelijke bedoeling van partijen boven de letterlijke bewoordingen van een document – zij het dat die gemeenschappelijke bedoeling in beginsel in die akte moet gezocht worden en niet daarbuiten (behoudens wanneer bewijs tegen akten mogelijk is volgens art.i. 27 april 200693. 538 = RCJB 1966. Verdere uitwerking in Deel II van mijn syylabus op http://storme. Maar het herstel in natura is nog altijd een verbintenisrechtelijke sanctie. 5 januari 2006. 1382 BW en leidt uitsluitend tot een obligatoire aanspraak tot herstel.html b) Nietigheid ingevolge derde-medeplichtigheid ? Bij vervreemdingen in strijd met een geldig bedongen conventionele onvervreemdbaarheid gaat het niet om een dergelijke nietigheid. anterioriteitsvereiste van schuldvordering t. W.a.

b) Beperkende uitleg bij sommige overeenkomsten Bij sommige overeenkomsten geldt een beperkende interpretatie: . les Roses. Voor een toepassing.fgov. 6 februari 2012: een dading om een vochtprobleem in een appartementsgebouw in 1985 te regelen dekt niet ook een vochtprobleem dat in 1996 opduikt95. 3 § 1 III Auteurwet). zie Cass.just. 23 . RW 2011-2012.Borgtocht . Bv.E. http://jure.juridat. 491.M. . nr. 94 Hof Antwerpen 27 oktober 2008. 6 februari 2012.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een van de uitlegregels is “potius ut valeat”: de rechtshandeling veeleer uitleggen in een zin waarin ze geldig is.W.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120206-3. zo uitleggen dat ze niet in strijd is met het mededingingsrecht94. 95 Cass.10.0693.F. 2048 en 2049 B. V.Overdracht van of verlening van licentie op auteursrechten (Art.Dading: art. C.

98 Cass. b) Schuldopheffingsgronden Er is geen schuld bij onoverkomelijke dwaling. Overmacht geldt niet als rechtvaardiging voor omstandigheden die binnen de eigen risicosfeer vallen (Cass. zelfs indien het om een (onoverkomelijke) rechtsdwaling gaat (Cass. 5 januari 201298). De schuldgraad kan opzet zijn of nalatigheid. gerechtigd was. tenzij er afwezigheid van schuld is wegens leeftijd of geestestoestand van de dader of wegens overmacht. Banca http://jure. 5 januari 2012. All Car Rent t. Wat de onrechtmatigheid betreft is er in beginsel een fout vereist.fgov. waarbij er traditioneel twee basiscategorieën genoemd worden: . We bespreken hier enkel het ontstaan (en de inhoud) van de verbintenis tot herstel. 583. Maar eigenlijk is er ook een derde vorm: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5.11. 1.N.juridat.just. de nakoming en niet-nakoming ervan volgt in het algemeen deel onder V. behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld). gelet op de bijzondere hoedanigheid van de informatieverschaffer.1025.schending van een subjectief recht.fgov. ONRECHTMATIGE DAAD Wie schade veroorzaakt (zie 2°) door een fout (1°) of bepaalde activiteiten of gedragingen (3° tot 5°) is ertoe gehouden de schade te herstellen. Monte dei Paschi. 5 januari 2012.1025.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5.N. 8 februari 200897). 24 .schending van de algemene zorgvuldigheidsplicht. . c) Waardering van de algemene zorgvuldigheidsplicht * Informatieplichten ? Volgens het Hof van cassatie maakt het verschaffen van onjuiste inlichtingen in beginsel een fout uit indien diegene die de inlichtingen heeft gevraagd.11. C. Banca http://jure.II. 8 februari 2008. RW 2011-12. All Car Rent t. 5 januari 201296). opnieuw behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld). 96 Cass.schending van een rechtsnorm die een rechtsplicht (inbegrepen een verbod) inhoudt (in beginsel een wettelijke verplichting of verbod).juridat. Fout a) Foutbegrip algemeen: rechtvaardigingsgronden Men onderscheidt het aspect “onrechtmatigheid” van de daad en het aspect schuld of toerekenbaarheid. welke dus in de genoemde gevallen in beginsel aanwezig is. Monte dei Paschi. C.just. erop te vertrouwen dat de verschafte informatie juist is (Cass. 97 Cass.

* Schutzwirkung für Dritte ? Cass. in een ander geval had het bestreden arrest wel de fout aangenomen maar beslist dat er geen causaal verband was. nr.fgov. http://www. 22 juni 200999: de niet-nakoming van een contractuele verbintenis door A jegens B kan ook een fout zijn jegens een derde C die erdoor schade lijdt.just. maar dit werd gecasseerd omdat de vierde niet medeplichtig was aan een wanprestatie van de derde.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120629-2. 99 C.05. het cassatieberoep werd verworpen op 19 maart 2010102. I. d) Bijzonderheden overheidsaansprakelijkheid 1° voor fouten van de uitvoerende macht Foutcriteria zijn in beginsel die van het gemeen recht.fgov.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Vormt "discriminatie" een fout buiten de wettelijke discriminatieverboden om ? Zie hoger.08. In casu de borg van de huurder. die derde sluit een overeenkomst met een concurrerende leverancier. Financiën t. 21 december 2007101. http://jure. 101 Cass. 103 Cass.0082. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090622-12 = NjW 2009.F.fgov. http://jure. BOONE = RW 2011-2012. 1689. In oudere rechtspraak werd vereist dat de gedraging ook los van het contract een fout uitmaakt. nr. 1382 BW: Cass. F. C. zowel de derde als de vierde werden aansprakelijk gesteld. http://jure. In een arrest van 29 juni 2012 werd een beslissing gecasseerd. Een toepassing van art.11. . 1003.N. nu is het genuanceerder. waarbij een vierde eveneens aansprakelijk werd gesteld.fr/jurisprudence_2/assemblee_pleniere_22/arret_no_9364.0522. 724 n.toepassen door de uitvoerende macht van een pas nadien door het GWH ongrondwettig verklaarde wet is geen fout in de zin van art. 1382 BW. 100 Cass.juridat.11.0457.courdecassation. indien dit in hoofde van de derde niet gaat om een contractuele schade uit een overeenkomst tussen B en C is A buitencontractueel aansprakelijk jegens C schade is (het gaat hier niet om het geval waar de tekortschietende partij de uitvoeringsagent is van zijn schuldeiser bij de nakoming van een verbintenis jegens die derde.juridat.06. die aangesproken wordt omdat de huurder door de schuld van de verhuurder in financiële problemen is geraakt. M. 21 december 2007.just.).juridat.juridat. De formulering gelijk sterk op die van het Franse Hof van cassatie in het arrest Myr'ho van 6 oktober 2006 (Ass. 19 maart 2010.plén.just.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071221-3 = RW 2009-2010. * Derde-medeplichtigheid aan wanprestatie.F. 29 juni 2012. 1 juni 2012103).omgekeerd kan de overheid een fout begaan door geen gepaste maatregelen te nemen nadat een wet ongrondwettig is verklaard door het GWH – in casu door de afwezigheid van elke informatie aan de belastingplichtigen die een ongrondwettig verklaarde belasting hebben betaald (Cass. 102 Cass..fgov. C.just.A.html. http://jure. .0197. die immers geen contractspartij was van de leverancier100.juridat.just. 1 juni 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120601-5.0546. NB. 25 .F.fgov. Het betrof een zaak waarin de verbonden contractspartij in strijd met een kettingbeding zijn handelszaak had overgelaten aan een derde zonder de exclusiviteitsverbintenis te bedingen waartoe hij zelf gehouden was. C. in dat geval gaat het in hoofde van die derde immers meestal om contractuele schade).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100319-3. http://jure.

wijziging. enz.0403. 5 juni 2008104 iz. 183 n. voor de wijziging van het E. C. in het bijzonder betreffende economische sancties.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-4 = RW 20102011.06. 4bis Besluit 2011/273/GBVB van 9 mei 2011 betreffende beperkende maatregelen tegen Syrië. 28 september 2006. 2008.juridat. (EU) nr. art.V.fgov. 227 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-4 = NjW 2011. 12 Vo.R. is de Staat in de regel alleen voor diens fout aansprakelijk als de litigieuze handeling door een in kracht van gewijsde gegane beslissing is ingetrokken.0073. 107 C. dan kan men de staat ook aansprakelijk stellen voor een andere fout van de rechter dan degene die tot de intrekking. heeft geleid: Cass.0366. 3° voor fouten van de wetgevende macht . een ervan op http://jure. http://jure. 1 juni 2006 en Cass. 2. 800 n. I.2° voor fouten van de rechterlijke macht . Heeft de beslissing zijn gezag van gewijsde verloren.N. vernietigd of herroepen wegens schending van een gevestigde rechtsnorm". VAN OEVELEN. 105 C. NB.08. 108 Bv.volgens het Hof van cassatie is de vaststelling door een arrest van het Grondwettelijk Hof in een prejudiciële procedure dat een wetsbepaling ongrondwettig is op zichzelf nog geen bewijs van de fout van de wetgever: Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-2 = RW 2008-9. nr. 10 september 2010107. Art. 26 . POPELIER “De zorgvuldige wetgever en de gekwalificeerde fout: een overvloedig respect voor de beleidsvrijheid van de wetgever”. door het Elfde Protocol. 27 juni 2008106. Schade en causaliteit a) Tijdstip en wijze van vaststelling en begroting van de schade 104 2 arresten nrs. 31 = RCJB 2010. bevatten een soort immuniteitsbeding krachtens hetwelk de geviseerde “entiteiten” die door sancties getroffen worden daarvoor geen aanspraak op enige vergoeding hebben108. 204/2011 (zoals gewijzigd door Vo.just.beginsel van aansprakelijkheid voor fouten van de wetgever: Cass.voorwaarden voor aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht: "wanneer de betwiste handeling van een magistraat het rechtstreeks voorwerp is van de rechtsprekende functie. http://jure.Cass.Cass. 25 maart 2010105 : de toestand waarin.R. of van de toegevoegde protocollen.juridat.M.N en C. Daarmee gelijkgesteld worden: . .N.fgov.juridat. 106 Jaarverslag cass. gewijzigd. Bepaalde Europese regelingen.just.just.07.N.V. A. RENDERS.fgov.B.: de toestand waarin de benadeelde buiten zijn toedoen tegen de litigieuze handeling geen rechtsmiddel kan aanwenden omdat de beslissing zelf ingetrokken is en de gelaedeerde juridisch geen aantoonbaar belang meer heeft om nog te vragen dat de litigieuze beslissing zou worden opzij geschoven.0314. 296/2011 van 25 maart 2011) betreffende betreffende beperkende maatregelen in verband met de situatie in Libië. D. 1726 kritische noot P.09. . het Comité van ministers van de Raad van Europa in een beslissing heeft vastgesteld dat de litigieuze handeling een schending inhoudt van het E.M.

In dat arrest werd een beslissing verbroken waarin een persoon met handicap die gratis hulp ontving van zijn zuster.1703.just.N. 1993. 1996. eerder Cass. beïnvloedt. 143. 2 mei 2001.1089. P.fgov..10..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-6. 70. AR P. nr. http://jure.F. Cass. 113 Cass..fgov. De SWAEF. In een arrest van 23 april 2012 evenwel beslist het hof van cassatie dat de rechter bij de bepaling van de schade wel “rekening moet houden met gebeurtenissen die. omdat de rechter daarmee niet wettig had beslist dat die persoon persoonlijk schade had geleden (over eventuele schade van de zuster is geen uitspraak gedaan). nr.0963. C.C..95.g..0092.0478.just.N.C. Toepassing op de uitwinningsvergoeding van de handelsagent: Cass. http://jure.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 We behandelen dit zowel voor de verplichting tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad als voor die tot schadevergoeding wegens niet-nakoming van een verbintenis.. 1987-88. A. 1993.0274.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120525-3. de hierdoor veroorzaakte schade beïnvloeden”113 – in casu een brugpensionering die het afsluiten van de beroepsloopbaan van het slachtoffer met zich meebrengt. aangezien die weliswaar niet belet dat het slachtoffer een economische waarde behoudt en derhalve niet verhindert dat hij schade lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid. 25 mei 2012. Cass.juridat. 2007.C.0173. http://jure. en vervolgens gratis hulp ontving van zijn andere zuster.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2005112210 = Arr.juridat. 2007. 139. 4 maart 2010114).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4. 114 C. 22 november 2005. Cass. AR C. RW 2011-2012.00.F. De vraag is dus of dit een ommekeer in de rechtspraak inhoudt ? 2° Begroting van de schade in geld De begroting ervan gebeurt naar het tijdstip dat dit van het effectieve herstel ervan zo dicht mogelijk benadert. 522. Cass.. 27 . 109 C. 2 feb. 110 P.05.just. 1996. http://jure. een vergoeding kreeg toegewezen (althans de verzekeraar). A. 1397. 14 dec. 247.fgov.just. A.11.C.juridat. http://jure. dit is praktisch naar het tijdstip van de uitspraak ‘Cass. http://jure. C.09.fgov. AR C.. A.C. 2001. 23 april 2012. P. AR 6582. 15 feb. maar toch de economische waarde van het slachtoffer en derhalve de schade die het slachtoffer lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid.0494. 2322 concl.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120423-2. 1° Vaststelling van de schade(-elementen) De vaststelling van het bestaan en de elementen van deze schade dient te gebeuren op het ogenblik van de niet-uitvoering van de verbintenis (Onder meer Cass..juridat. 112 Cass.fgov. nr. 4 maart 2010109). A. nr. Bij de beoordeling van de schade mag de rechter geen rekening houden met gebeurtenissen die na de fout hebben plaatsgehad en geen betrekking hebben op deze fout en de schade.N.N. nr.. die verongelukte.F. 15 mei 2008112: deze dient te worden beoordeeld volgens het tijdstip van beëindiging van de handelsagentuur: latere feiten mogen in beginsel niet in aanmerking worden genomen.juridat.09. 15 mei 2008.just.05. waardoor de toestand van de benadeelde zou verbeterd of verergerd zijn (Cass.11. AR 7100.fgov. 15 februari 2011110) (in casu verbetering van de toestand van de weduwe door het inkomen van de nieuwe partner)111. 96 111 Zie ook Cass.F. Eerder Cass. hoewel zij vreemd zijn aan de onrechtmatige daad.just.0173.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4 = RW 201213. 22 juni 1988.N. Vgl.

daarvoor bv. “INUS”) (bv.F. 2322 concl. http://jure. C.F.fgov. Daarbij gaat men uit van de schade zoals ze zich heeft voorgedaan. Cass. nr.fgov.juridat.just.10. 22 november 2005.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091023-2 = RW 2011-2012. Het causaal verband kan ontkracht worden door aan te tonen dat zonder de fout de schade zich ook in concreto zou hebben voorgedaan. RW 2012-2013. 2006 n. zoals Cass.O8. 18 december 2008 nr. De rechter mag de schade naar billijkheid ramen.0226.juridat. http://jure.N. Cl. 118 Vgl. d. en de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde voor het ongeval). C. . voor zover dit door de partij wordt gevorderd.F. Het hof van cassatie ziet erop toe dat de rechter daarbij de vergelijking niet maakt met een niet-foutieve situatie die in enig ander opzicht verschilt van de concrete gebeurtenis zoals ze zich heeft voorgedaan118 . 117 Cass. C. Cass.05.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071219-14 = JLMB 2010.i.0638. Parmentier. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20051122-10 = Arr. Aldus sluit het feit dat de pathologische aanleg van de schadelijder tot de schade heeft bijgedragen. P.just. 23 september 2011.just. 530. P. P. zelfs zonder de fout. 19 december 2007. met name doordat precies dezelfde gedraging ook niet foutief kon plaatsvinden en dan toch dezelfde gevolgen zou hebben gedaan. 17 februari 2012.juridat.g.0744.juridat.10.07. I 161 (alternatief aanvaard) en Cass.F.fgov.a.de toekomstige schade kan door middel van kapitalisatie begroot worden. mits hij de reden aangeeft waarom hij de door de schadelijder voorgestelde berekeningswijze niet kan aannemen en tevens vaststelt dat de schade onmogelijk anders kan worden bepaald116. http://jure.Tenzij de beslissing op dat punt uitgesteld wordt moet de rechter op dat ogenblik ook de toekomstige schade begroten.de verleden schade moet begroot worden op het ogenblik van de uitspraak (en kan niet door kapitalisatie bepaald worden).fgov.just.fgov. de schade die nog zal geleden worden ten gevolge van de onrechtmatige daad.1601. 28 .0451. De SWAEF. 116 I. 2005 (alternatief aanvaard) met arresten waarin het alternatief werd verworpen.just. 23 oktober 2009. http://jure. behalve wat de gevolgen betreft die zich hoe dan ook. P.just.F. 119 Cass. 115 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-5. de zgn. van de schadegebeurtenis. C. d.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2008121811 = JLMB 2010.juridat.11.07.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20080528-8 = RW 2011-2012. de verplichting niet uit om die schade volledig te vergoeden.fgov. http://jure. 300 n. http://jure. b) Criteria causaal verband Zoals bekend huldigt de Belgische rechtspraak de leer van de “equivalentie van alle oorzaken”: een foutieve gedraging of ander feit is oorzaak van de schade indien zonder de fout de schade zich niet zou hebben voorgedaan. B.F.juridat.juridat. Pas.07.i. P.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110923-2. zouden hebben voorgedaan119 . 2 februari 2011. http://jure. 28 mei 2008. leer van het rechtmatig alternatief117 .0018.0963. 1669. en Cass. Meestal komt het er wel op neer dat de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde moet zijn voor de schadeverwekkende gebeurtenis (die een voldoende zij het niet noodzakelijke oorzaak is van de concrete schade) (zgn. Hij moet daarbij echter wel het volgende eerbiedigen115: .just. 25 maart 1997. Eerder Cass. WEYTS “Het leerstuk van de voorbeschiktheid tot schade als loutere toepassing van de regel van integrale schadeloosstelling”. het ongeval is een voldoende doch geen noodzakelijke voorwaarde voor het overlijden.1314. nr.

08. brengt dat laatste niet met zich mee dat het causaal verband met de fout zou doorbroken zijn. NB.0332.just.de rente die de openbare werkgever wegens gedeeltelijke invaliditeit betaalt naast het loon (loon waarvoor men tegenprestatie ontvangt)127. 122 RW 2009-2010. Antwerpen 26 april 2011. S. 29bis WAM)121.07. 62. de foutloze aansprakelijkheid voor zwakke weggebruikers krachtens art.09.. dergelijke schade is in beginsel vergoedbare schade. sommenverzekeringen. 19 maart 2010.10. nr.1773.0007. C.fgov. het invaliditeitspensioen dat een werkgever uitkeert na vervroegde pensionering van een werknemer die ten gevolge van de fout van een derde arbeidsongeschikt is geworden (Cass.just. iemand moet overgaan tot de nakoming van een wettelijke of contractuele verplichting.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100319-5. geen vraag van bewijs: Cass. andersluidende conclusie A. DE KEZEL. 710. nr. 1382 BW die leidt tot gelijkschakeling van situaties van werkgevers uit privésector en overheidssector.fgov. Jaarverslag Cassatie 2010.fgov. C. 126 Cass. 987 = RW 2010-2011. tenzij de ratio van de rechtsregel die de genoemde verplichting oplegt erin bestaat dat die kost definitief ten laste te blijven van de aldus verplichte persoon. 124 Cass. Arr. Cass. nr. in het bijzonder de uitkering van levensverzekering bij overlijden van de verzekerde.0113.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) “Doorbraak” causaal verband door juridische oorzaak Sinds de cassatie-arresten van 19 en 20 februari 2001 ("loondoorbetalingsarresten") zit het Hof van cassatie terecht op het spoor van de schade: wanneer ingevolge de fout van een ander. C. http://jure.i. nr.juridat. Dat laatste is een rechtsvraag. E. Zie ook Cass.fgov.F. 1209.juridat.juridat.F.08. Rb. 14 mei 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20110207-4. 14 februari 2011. Juristenkrant nr.just. 30 juni 2009123) (zie eerder al de gevallen van Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120514-7. 125 Cass. 30 juni 2009.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. 9 januari 2006 en 12 november 2008. 22. Voorbeelden van niet-vergoedbare schade: . 18 september 2007120.F. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090630-5 = RW 2010-2011.09. 2 maart 2012.0569.05. 997. 2008.N.de niet door arbeidsprestaties gecompenseerde kost van de doorbetaling van een invaliditeitsuitkering aan een contractueel personeelslid wat betreft de periode na de beëindiging van de contractuele duur126. 622. 137/2007 van het GwH 7 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie van art. maar een andere aansprakelijkheidsgrond (bv. in casu over het decreet van 5 juli 2000 van de Franse Gemeenschap houdende de regeling inzake verlof en disponibiliteit wegens ziekte of invaliditeit van sommige personeelsleden uit het onderwijs.1531.g. 19 maart 2010124).just.0318. Cass.0105. 204 = Jaarverslag cassatie 2009. 123 Cass. Hetzelfde geldt wanneer de schade niet door een fout wordt veroorzaakt. L. Arr.juridat. 2006. RW 2012-13.de kosten die de overheid lijdt door de toekenning van ziekte.F. . 121 Cass. d. http://jure. Communauté française.just.10. 26 mei 2009122 en Cass. 9 januari 2006. Arrest nr. http://jure. . 7 februari 2011. http://jure. nr. tot toepassing van de cassatie-arresten van 2001 ook in de privésector. . nr.of invaliditeitsverlof aan een personeelslid125. ook Cass. eerste middel.N. 29 . t..fgov. P. 12 november 2008. De Swaef. P.F. C. nr. AR C. 18. 120 RW 2007-08.juridat. 22.N. p. vgl.de uitkeringen van zgn. http://jure.

F. 627.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3.just. Huidige stand van de rechtspraak wat de samenloop tussen dezelfde partijen betreft: Cass. C.F.fgov. is dit voor de bewaarnemer een vergoedbare schade131. besproken door H. 2 maart 2012. 23. 130 Cass. nr. argument uit beperking van de subrogatie cassatie neigt naar parallellie). d) Samenloop en co-existentie: beperking buitencontractuele aanspraak voor contractuele schade 1° De beperking van de samenloop en co-existentie Dit handelt over de vraag of men schadevergoeding wegens onrechtmatige daad kan vorderen van een contractspartij of een persoon die door de contractspartij voor de uitvoering is ingeschakeld. . brandweer.zo een bewaarnemer krachtens de bewaarnemingsovereenkomst de bewaargever moet vergoeden. http://jure. Zie de bespreking bij voordeelsafdracht infra. 128 Cass. meer bepaald kosten van de deskundige aangesteld door die verzekeraar129. Omgekeerd zal een pensioen of levensverzekeringsvergoeding uitgekeerd naar aanleiding van een schadegeval. RW 2012-13.1531. RW 2010-2011. 710. Cass.just. . nr. C.de schade ingevolge arbeidsongeschiktheid van een personeelslid voor zover die door de eigen schuld van het slachtoffer werd veroorzaakt.schade geleden door de uitoefening van bepaalde taken van openbare dienst blijven in beginsel ten laste van die overheid. AR P. precies omdat dat recht een eigen rechtsgrond heeft. RW 2012-13. blijft definitief ten laste van de werkgever (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20120302-3. 27 november 2007.fgov.10.N.juridat. Rb. 29 september 2006132.). In het IPR is dit een vraagstuk van buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (toepassing van de conflictregel uit de Rome-II-Vo. AC.08.de kosten voor de vaststelling van de schade gemaakt door de rechtsbijstandsverzekeraar.0569. Hier is omgekeerd de mogelijkheid van subrogatie een indicatie dat het om een vergoedbare schade gaat (ook al vallen de suborgatoire vordering en de aanspraak uit vgeroeiding niet samen). 129 Pol. 437. niet moeten worden aangerekend (in mindering gebracht) op de schadevergoeding. Voorbeelden van vergoedbare schade: . wanneer een derde de in bewaring gegeven goederen bedrieglijk verkrijgt.juridat. 127 Cass. NB.0245. http://jure. Antwerpen 26 april 2011. 2008.0569. 1717 n.. nr. 12 november 2008. 132 RW 2006-07. 722.just. nr. C. 21 september 2009128.07. Bv. 30 . VAN OEVELEN. Veurne 11 april 2011. 21 september 2009.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090921-1 = Jaarverslag cassatie 2009. BOCKEN in NjW 2007.F. 2 maart 2012. http://jure. .juridat. Het arrest concentreert zich enkel nog op de afwezigheid van contractuele schade en vereist geen afwezigheid van een contractuele fout meer. 131 Cass. is daarentegen in beginsel wél een vergoedbare schade130.10. 741.De schade die erin bestaat dat de werkgever tijdens het doorbetalen van de arbeidsongeschikte werknemer diens arbeidsprestaties moet missen.

* Geen beperking van passieve coëxistentie (schuldenaar jegens meerdere schuldeisers) Op de eerste plaats speelt de beperking natuurlijk niet ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de opdrachtgever van de nalatige partij – zo kan een lasthebber zich voor fouten die hij in de uitvoering van de lastgevingsovereenkomst zou hebben begaan. T. In een dergelijke reglementaire rechtsverhouding gelden de regels van de buitencontractuele aansprakelijkheid: volgens sommige rechtspraak kan daarvan bovendien weliswaar bij wetskrachtige norm worden afgeweken. PHANG “Over de rechtsverhouding tussen elektriciteits.: Cass. maar ook jegens diens ‘uitvoeringsagenten”. 316 n. 323 v. 29 n. 21 oktober 2010.11. 8 maart 2012. 136 Zie bv. BOONE = RABG 2007. Roeselare 18 februari 2010. aannemer enz.0027.cass. L. of een bestuurder van een rechtspersoon niet voor 133 Arr. dan heeft de koper c. wat dan wel de toestemming van beide partijen vereist).Vred. 2012. P. 135 Vred. “Het reglementair karakter van de rechtsverhouding tussen de distributienetbeheerder voor elektriciteit en de afnemer. 2427 = NjW 2908. Rl. maar enkel nog die met de distributienetbeheerder bij aansluiting op het laagspanningsnet134.E. Sinds de liberalisering van de elektriciteitsmarkt betreft dat niet meer de rechtsverhouding met de elektriciteitsleverancier s.q. waartegen de voorziening in cassatie verworpen werd door Cass.s.just. Zie ook Cass. 2012. Traditioneel geldt dat aanspraken uit onrechtmatige daden die tevens een strafbaar feit uitmaken.M. 134 Zie behalve de aangehaalde annotatie van L.fgov. I. ook mogelijk zijn voor contractuele schade. 137 Voor een toepassing op een syndicus van een V. 2° Toepassing bij derden (geen coëxistentie) en gevallen die buiten die beperking vallen (wel coëxistentie) De uitsluiting van een buitencontractuele aanspraak in de genoemde gevallen geldt niet enkel voor aanspraken jegens de contractuele wederpartij.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120308-13. Hof Antwerpen 18 mei 2009. bouwheer géén buitencontractuele aanspraak op de wederpartij van zijn wederpartij (zelfs al zou die niet gelden als uitvoeringsagent) omdat hij een contractuele aanspraak heeft verworven (zie de bespreking van die gevallen verder infra bij overgang van schuldvorderingen)136. A.juridat.maatschappijen en hun afnemers en het samenloopverbod in deze verhouding”. 16 n. PHANG o. T.. Limb. maar niet door middel van een louter reglement135 (wel door middel van een afwijkende overeenkomst. en bij aansluiting op het hoogspanningsnet. is het enkel een terechte kleine herformulering. http://jure. Wanneer de koper van een zaak met de eigendom ook een aanspraak verwerft op de contractspartij van de verkoper (diens leverancier. C. nr.i.Vred.m A.N. VANHELMONT. niet op die “immuniteit” beroepen ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de lastgever137. en de daaraan verbonden rechtsgevolgen op het vlak van de aansprakelijkheid”. M. VAN OEVELEN. 2012. NV Lappland / Trevi 31 . VAN OEVELEN.) alsook wanneer de bouwheer de eigendom verwerft van zaken geleverd door de leverancier van de aannemer en daarmee ook diens aanspraken op de leverancier. 1257 n. De juiste omvang van die categorie is niet zo duidelijk bepaald.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sommigen spreken van een koerswijziging. 27 november 2006133 (Gaselwest) a contrario: de regel van uitsluiting van buitencontractuele aansprakelijkheid wegens samenloop geldt niet voor “reglementaire” rechtsverhoudingen.

12. 2009.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F- 20121025-9.09. Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht.08. een buitencontractuele aanspraak is dus mogelijk (een "rechtstreekse" contractuele niet). 143 Zie verder S. L. Voor deze schade aan het vennootschapsvermogen komt aan de aandeelhouders geen zelfstandig vorderingsrecht toe144.juridat.0079. C. http://jure.11. 25 oktober 2012. kan hij het exoneratiebeding in de overeenkomst met de huurder niet tegenwerpen aan een derde-schadelijder (in de veronderstelling dat diens schade nietcontractueel is)141.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20121012-3. 78 v.fgov. VAN LIEMPT. 1184 n.juridat.N. http://jure. f) Verlies van een kans services. 138 Hof Gent 13 febriari 2012. nr. DAOR nr. http://jure. 319 n.N. LMABRECHT. VANANROYE “Aandeelhouders hebben geen zelfstandig vorderingsrecht voor afgeleide schade”. nr. 139 Cass. nr. 142 Cass. is die onderaannemer geen uitvoeringsagent vlg. e) Weerkaatsingsschade Een vennootschap is gerechtigd om schadevergoeding te vorderen van een derde door wiens fout het vennootschapsvermogen werd aangetast. SAGAERT & D. voor zover die een eigen schade hebben geleden139. F.fgov.juridat.juridat. “Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk”. 32 . C. p. 1384 BW. http://jure.0459. PARREIN = TRV 2012.fgov. Hof Gent 24 januari 2008140. 206. In die gevallen kan er een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn ook al is de schade tevens een contractuele schade. In bepaalde gevallen kunnen zij wel namens de vennootschap vorderen ten bate van de vennootschap. in V. 12 oktober 2012. Wanneer de verhuurder van een gebrekkige zaak aangesproken wordt door een derde op grond van art.just. * beperking van actieve coëxistentie (schuldeiser met aanspraken jegens meerdere schuldenaars) – wanneer speelt die niet Wanneer een verkoper na verkoop een onderaannemer inschakelt om de goederen te verpakken in kleinere hoeveelheden (en deze daarbij fouten maakt).precontractuele aansprakelijkheid138.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101004-1. niet voor dezelfde schade een aanspraak zou kunnen hebben uit onrechtmatige daad jegens de derde die medeplichtig is aan die wanprestatie142 (tenzij die derde een uitvoeringsagent is). STIJNS & F. 144 Cass.N. C.11. WERMOES 141 Bv.just. zolang het geen louter contractuele schade is143. 4 oktober 2010. 102. Cass. J&T Autolease.0632.just. Verder houdt de regel ook niet in dat een schuldeiser die een contractuele aanspraak heeft jegens zijn wederpartij wegens contractuele wanprestatie. 23 februari 2012. De contractuele schuldenaar kan zich ook niet op die immuniteit voor buitencontractuele aansprakelijkheid beroepen jegens de bestuurders van de vennootschap waarmee de overeenkomst is gesloten.0692. C. C.just. 1658 n. J.fgov.F. 140 RW 2009-2010.0558/F. Deze beperking geldt niet voor andere schade die de aandeelhouders zouden lijden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120223-5 = RW 2011-2012.

C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100113-1 33 . Een andere vraag is of de houder van het auteursrecht een recht heeft op voordeelsafdracht – zie art.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-7 en nr. 152 P. JAFFERALI.N . C. Hof Luik 25 oktober 2011. http://jure. maar zelfs geen relevant element voor de vaststelling van het causaal verband (Cass. nr.09.fgov. 1713.just.F. BOONE = RW 2011-2012.09. RW 2008-9. 17 december 2009146 alsook Cass.Une exigence illégitime? ». 13 januari 2010153). 530. 314. 530. SABAM152: verbreking van arrest dat bovenop de gederfde inkomsten (normaal tarief”) ook nog het extra-tarief van 25 % had toegekend. TBH 2012.just.hangt ervan af wat men vordert ! Vergoeding eisen voor verlies van een kans veroorzaakt door de fout is iets anders dan vergoeding vorderen voor een schade die met een bepaalde graad van waarschijnlijkheid is veroorzaakt door de fout .0190.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090513-2 = RW 20112012.09. JT 2012. Het leerstuk is aansprakelijkheid. Pas op: . 15 maart 2010147. 13 mei 2009.fgov.. p. 147 C.09.gaat nog steeds niet zover als een volwaardige proportionele aansprakelijkheid (d. « L’intérêt légitime à agir en réparation .i. toepasselijk zowel bij contractuele149 als buitencontractuele g) Onrechtmatig voordeel Geen vergoeding is verschuldigd voor schade die bestaat uit het wegvallen van een onrechtmatig voordeel150. http://jure.fgov. 4 november 2011. Hof Antwerpen 28 september 2009. 5 juni 2008145 en Cass. 149 Bv.fgov. maakt evenwel nog niet elke schade tot onrechtmatig voordeel151. NjW 2010. 253 et s. 1466. 1382 BW.just.0145. dit kan niet op grond van art. JT 2012.07. Lierman 146 2 arresten van dezelfde datum. . 86ter Auteurswet en analoge bepalingen voor andere rechten (bespreking infra).N.just. I.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Na twijfels door het “zwavelzuurarrest” van Cass. want er is geen bewijs van dergelijke schade in causaal verband met de fout. 4 november 2011. 257 inzake een tekortkoming door een advocaat.juridat. i) Beperking tot voorzienbare schade ? Bij buitencontractuele schade is de voorzienbaarheid niet enkel geen vereiste. 660 n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100315-3 = NjW 2010. j) Eigen fout schadelijder – beperking aansprakelijkheid wederpartij 145 nr. http://jure. C. 660 n. RW 2012-13. 535. Zie verder onder meer R.juridat.juridat. Het loutere feit dat de schadelijder zich in de onwettigheid bevindt. 1 april 2004 is er terug duidelijkheid door de arresten Cass.0199N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-8.F. 153 P. BOONE.0121. 795 n. I. 150 Cass. JT 2012.N. 151 Cass.. http://jure. 148 Voor toepassingen zie onder meer Hof Brussel 20 december 2011.juridat. JT 2012.just.0705.0433. http://jure.148.fgov.08. h) Bij inbreuken intellectuele rechten Cass. Zie bv. proportionele causaliteit).

AR P. zie hieronder) ten laste gelegd van de in het ongelijk gestelde partij. Arr.10. 156. 34 . Cass. 16 februari 2011.De "eigen fout" leidt tot een verdeling van aansprakelijkheid.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110202-2. zie infra de bespreking van de verdeling van de draagplicht. Cass. Arr2007. Vervanginkomsten wegens arbeidsongeschiktheid worden in beginsel wel toegerekend. 157 Cass.just. P. 7 sept.fgov.juridat. nr. 386. 384.F. 16 februari 2011154). 1903.just. dient eerst de aansprakelijkheidsverdeling te worden toegepast.0426. 1017 I GerW worden de gerechtskosten (inbegrepen de rechtsplegingsvergoeding. Dat geldt niet voor voordelen die geacht worden een zelfstandige rechtsgrond te hebben.05. pathologische aanleg) evenwel niet tot een vermindering van aansprakelijkheid.1601.0299.10. 2007.N. AR P.07. 15 februari 2011. AR C. P.N. De eigen fout kan ook bestaan uit het niet beperken van de schade (maar het niet beperken is niet per se foutief). 154 Cass. RW 2011-2012. Cass..F.N. Anders dan de fout van het slachtoffer die tot de schade heeft bijgedragen leidt een nietfoutieve voorbestemdheid tot schade (zelfs een zgn. voor wat betreft een overlevingspensioen. zo worden overlevingspensioenen en uitkeringen van sommenverzekeringen (andere dan schadeverzekeringen) niet aangerekend156 (en leidt de uitbetaling ervan ook niet tot subrogatie). behoudens bijzondere wetten..10..0315. nr. 2 december 2009157). worden in mindering gebracht op de schade. en worden vervolgens de door het slachtoffer ontvangen uitkeringen op zijn aandeel toegerekend (Cass. http://jure. Indien het slachtoffer mee aansprakelijk is.N. Bijzondere regeling rechtsplegingsvergoeding) a) Tenlastelegging procesaansprakelijkheid (gerechtskosten en Volgens art. 16 maart 2006. Arr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-7. http://jure.fgov. 2004.just. 2 december 2009. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110216-7.1244. 155 Cass.juridat. 4 sept. De eigen fout van de primaire schadelijder heeft ook gevolgen voor de aansprakelijkheid jegens een secundaire schadelijder voor “weerslagschade” in het bijzonder familieleden): de aansprakelijkheid van de aansprakelijke is jegens hen evenzeer beperkt als jegens het medeschuldige primaire slachtoffer zelf (Cass. tenzij de schade zich ook zonder de fout zou hebben voorgedaan155. Voor de criteria voor de inperking/verdeling van de aansprakelijkheid. 3. 2006.04. P.1232. nr. 2004. 156 Onder meer Cass.juridat. http://jure.fgov. k) Voordeelstoerekening Voordelen die de schadelijder door de onrechtmatige daad verkrijgt. 2 februari 2011.

Een arrest van Hof Antwerpen ging – terecht – een stap verder. Dit werd gevolgd door het arrest Cass. Hint van het GW Hof . strafrechtelijk vervolgde. 6 van de W. Vulex. onder meer ook wanneer de eis slechts ten dele wordt toegekend. Cass.. DEENE.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Deze bepaling maakt het mogelijk de kosten om te slaan indien een partij gedeeltelijk ongelijk krijgt. 18 december 2009. 158 Hof Antwerpen 31 maart 2010. 800 n.N iz. 160 nr. .just.08.juridat. Wat dat laatste betreft: verfijning van de cassatierechtspraak in arrest Cass. met wijzigingen onder meer bij Wet van 21 februari 2010. deel van de schade bij contractuele of buitencontractuele aansprakelijkheid.0334. Betalingsachterstand van 2 augustus 2002 voor de wanbetaling bij handelstransacties binnen het toepassingsgebied van die wet. d. De aansprakelijkheid voor proceskosten werd dus autonoom geregeld in het GerW (Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV. b) Begroting De verhaalbaarheid van het ereloon van de advocaat werd voor het eerst ingevoerd in art. 182/2008 van 18 december 2008 over de Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen en kosten: de Regeling bleef overeind. 2 september 2004 dat de verhaalbaarheid op materieelrechtelijke grondslag uitbreidde. RW 2008-9. VAN OEVELEN. Het Grondwettelijk hof oordeelde in arrest nr. 35 . 572. RW 2011-12. en veroordeelde op grond van art. die evenwel nog niet in werking is getreden) en dus losgekoppeld van het gemene aansprakelijkheidsrecht.de Richtlijn Betalingsachterstand. 1382 BW een eiser tot alle kosten.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091218-3. 159 Zie bv.b. 946 v. 2004/48161. 4° verworpen voor de cassatieprocedure. 2° kosten advocaten: procesrechtelijke regel voor alle geschillen. De vergoedingen zijn forfaitair en wat de aansprakelijkheid betreft heeft de rechter een ruime marge (bv. hij kan maar moet niet verdelen wanneer beide partijen gedeeltelijk in het ongelijk zijn gesteld159). Resultaat is dat er wel een opdeling blijft: 1° kosten technische adviseurs: gemeen recht (materieel recht). C.F.. Logischerwijze zou bij verbreking in cassatie er wel een schadeclaim op de Staat moeten zijn. niet behandeld door GW Hof. die de Richtlijn Betalingsachterstand omzette.0073. 3° lacune in de wet w.fgov. C. “De rechtsplegingsvergoeding in procedures inzake intellectuele rechten: een sui generis-regime?”. http://jure. zoals met name .de regels inzake schadevergoeding bij inbreuken op intellectuele rechten. RW 2010-2011.07. omdat de toegekende aanspraak (na deskundig onderzoek) lager lag dan het bedrag dar verweerder minnelijk had voorgesteld voor de dagvaarding158. De wetgever koos met de Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV echter voor een zuiver procesrechtelijke grondslag. 5 juni 2008160. in het bijzonder de Handhavingsrichtlijn van nr. 161 Zie voor het laatste J.i. Het is echter de vraag of deze regeling niet strijdig is met supranationale normen in een aantal bijzondere gevallen. Die vereisen immers een in beginsel volledige verhaalbaarheid.

be/upload/files/newsletter68-1.pdf). 1384 een objectieve aansprakelijkheid afgeleid van de bewaker van een gebrekkige zaak jegens de schadelijder. vermits de eiser die vernietiging bekomt. schadevergoeding kan eisen m. 26 februari 1978.pdf. nr.0425.arbitrageprocedures. 1954 I 36. 163 Cass. 167 Cass. Aansprakelijkheid voor andere personen 162 http://www.10. 7601. 706. Arr. nr. 383. Pas. Cepina Nieuwsbrief nr. 166 Zo Hof Gent 26 maart 2012.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120106-4. art.org/eu/cases/ECHR/2011/66. 1986-87. 118/2009 van 16 juli 2009). 6 januari 2012. Wat dieren betreft. 22 maart 1960.i. Daily Mirror / Campbell-zaak162).11. http://jure. 1 maart 2012163).dns. zie http://www. Pas. RW 2011-12. succes fees (EHRM 18 januari 2011 in MGN Ltd. 164 http://www.be/nl/juridisch/domeinnaamgeschillen/adr-procedure. 96/2012)164.cepina.F. . houdt art. Cass. 5. Aansprakelijkheid voor zaken en dieren De rechtspraak heeft sedert lang uit de eerste zin van art. 165 Zie bv. met name zgn.juridat. 1385 BW volgens de rechtspraak een niet weerlegbaar vermoeden van schuld aan de door een dier veroorzaakte schade door de eigenaar van dat dier of ten laste van degene die zich ervan bedient terwijl hij het in gebruik heeft. c) Buiten het toepassingsgebied van art. waardoor elke mogelijke fout van de eigenaar of bewaarder als oorzaak van de schade wordt uitgeschakeld”169. is niet ongrondwettig (GwH nr. 1022 GerW Het gemeen recht (art. aldus kan een eerdere betaling niet eerst op de kosten worden toegerekend168. voor zover de arbitrage-overeenkomst het niet regelt165 kan hier toepassing gemaakt worden van het gemeen aansprakelijkheidsrecht166.kosten technische adviseurs (supra en Cass.fgov.v. 24 september 1953.0025. d) Opeisbaarheid gerechtskosten De gerechtskosten zijn slechts opeisbaar vanaf de veroordeling (uitspraak)167. I 856. dat de overheid die als verweerder gelijk krijgt voor de Rad van State slechts vergoeding kan vorderen bij tergend en roekeloos beroep. advocatenkosten (GwH nr. 1 maart 2012. C. Er is evenwel geen aansprakelijkheid bij gebrek aan oorzakelijk verband “wanneer het dier zich niet abnormaal noch onvoorzienbaar heeft gedragen en een fout van het slachtoffer de schade heeft veroorzaakt. 4.html.be/public/n/2012/2012-096n.kosten voor procedures voor de Raad van State: de uitsluiting van een RPV aldaar is niet ongrondwettig. rolnr. .bailii. C. 10k van de algemene voorwaarden van DNS inzake domeinnaamgeschillen. 169 Cass. / UK.Omgekeerd stelt het EVRM grenzen aan de verhaalbaarheid van buitensporige erelonen. 68-1 (http://www.just.const-court. 36 . Cass. 1382 BW) blijft intact voor kosten die buiten het toepassingsgebied vallen: . Brussel 20 juni 2008. 168 Kh.

T. 174 Cass.N. Cass. 1828. Verz. http://jure.just. C.0627. T. 4 juni 2012. 2000. Vergoeding of verbod kunnen enkel de bovenmatige hinder betreffen.just.fgov. 173 Cass. 953 n. c) Aansprakelijkheid wegens rechtmatige overheidsdaad Bij gerechtvaardigd optreden van de uitvoerende macht: 170 Arr.F.juridat. 3 april 2009170: De foutloze aansprakelijkheid wegens nabuurhinder vereist wel steeds "een daad.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120604-4. omdat de bomen toch zouden sterven.fgov. louter bewaarderschap volstaat niet. RW 2011-2012. 8 februari 2010. BAEKELAND = T. en dus niet de volledige hinder173. 469. http://jure. 2009. 172 Cass. 84.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090625-6 = RW 20102011. Foutloze aansprakelijkheid a) Nabuurhinder 1° Vereisten Cass.2010. verzuim of enige gedraging van de eigenaar van een goed die een naburige eigenaar een hinder berokkent die de gewone ongemakken van het nabuurschap te boven gaat".Cass. 1645 n. 3° Sanctie De vergoeding kan ook een herstel in natura inhouden.juridat. b) Nieuwe risico-aansprakelijkheden Onder meer de Wet van 13 november 2011 betreffende de vergoeding van de lichamelijke en morele schade ingevolge een technologisch ongeval. Bij hinder door overhangende bomen waarbij het snoeien van overhangende takken geen oplossing is. DE BIE “Precisering van de compensatie als sanctie in het geval van een bovenmatige burenhinder”. noot C.10. kan de rechter het rooien ervan bevelen (wat vervanging door niet bovenmatig hinderende bomen niet verbiedt)174. 23 november 2000.07. Arr. Dat beide erven aan dezelfde eigenaar toebehoren sluit de aanspraak niet uit. maar er moet wel nog steeds aan de net genoemde vereisten voldaan zijn. 25 juni 2009171: Dat de schade aan de buur veroorzaakt wordt door de fout van een derde sluit deze aansprakelijkheid niet uit. 2° Aanspraakgerechtigde De aanspraak wegens burenhinder komt toe aan eenieder die een zakelijke of persoonlijk recht heeft op een erf dat naburig is aan het erf dat de hinder veroorzaakt. voor zover het om onderscheiden erven gaat172.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6. ROGGE. DE BIE “Relaas van een verdere afbrokkeling van de evenwichtsleer als objectieve aansprakelijkheidsgrond”. noot J. 171 C.0354. 37 . 981 = TBBR 2009.

dat recht op interest in het algemeen slechts laat lopen vanaf het ogenblik waarop de accipiens te kwader trouw is). 38 . 1398 II Ger. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING 1. 1385.fgov.schadeplicht wegens schade veroorzaakt bij huiszoekingen aan de eigendom van een onschuldige eigenaar (niet-beklaagde): Cass.W. RW 2008-2009. RW 2007-2008. 1221. III. Hof Antwerpen 5 februari 2008. 176 C.06. in art. Met name is er geen restitutieaanspraak wanneer de verarming en verrijking het gevolg zijn van de toepassing van regels 175 C. zoals bepaalde regels van contractenrecht (bv.08. restitutieplicht bij ontbinding alsmede bij uitoefening eigendomsvoorbehoud). a) Vereisten Een aanspraak op restitutie bestaat in het algemeen in het geval van 1° een verarming 2° gepaard aan een verrijking van de aangesprokene 3° bij oorzakelijk verband tussen beiden en 4° afwezigheid van een rechtsgrond die dit rechtvaardigt.juridat. d) Risico-aansprakelijkheid wegens voorlopige tenuitvoerlegging De tenuitvoerlegging van een nog niet in kracht van gewijsde gegaan vonnis gebeurt op eigen risico (art.. 177 Cass. Daarnaast zijn er andere toepassingen van het “verrijkingsbeginsel”. voordeelstoerekening bij bepaling van contractuele schadevergoeding. S.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-1 = RW 20102011. maar geldt minstens voor alle gevallen onevenredige aantasting van eigendomsrechten .juridat.just. LIERMAN “Gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten: wel fundamenteel. in casu werd echter beslist dat het plafonneren van de vergoeding op 2500 Euro per afgeslacht dier geen onevenredige last is (Cass. 1378 B. 1217 n. maar dit zit reeds vervat in de vereiste van verarming en gebrek aan rechtsgrond.schadeplicht bij afslachten van dieren wegens besmettingsgevaar: vereiste evenwicht van de burgers voor de lasten is verbroken wanneer de betrokkene een bijzondere en buitensporige last dient te ondergaan. 24 juni 2010175: de vergoedingsplicht is niet beperkt tot die gevallen waarin de wetgever een bijzondere regeling heeft ingevoerd.0415. toegepast bv. dit betekent ook dat bij een vernietiging van de titel ingevolge verzet of hoger beroep. Traditioneel voegt men er als vijfde vereiste aan toe dat de condictio (aanspraak op restitutie) een subsidiaire remedie is (subsidiariteitsdogma). Ongerechtvaardigde verrijking in het algemeen Hier bespreken we de zelfstandige aanspraken wegens ongerechtvaardigde verrijking.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100308-6. Die risicoaansprakelijkheid geldt niet bij tenuitvoerlegging van een beslissing waartegen cassatie is ingesteld177. http://jure. bezettingsvergoeding na beëindiging van een huurovereenkomst.just. 17 februari 2005. (nog) niet absoluut”. http://jure. 1934 BW.0261. 8 maart 2010176).fgov.W.F. de onverschuldigd geworden prestaties moeten terugbetaald worden mét interest (waar art.).

(199) 204 v. 39 . RW 2011-2012. is er evenwel een rechtvaardiging voor de verarming wanneer men die verarming in ruil voor een tegenprestatie heeft uitgevoerd of er aanspraak op tegenprestatie door ontstaat.ander geval: inning van andermans schuldvordering door een schijnschuldeiser: de schuldenaar is bevrijd. In de ruime opvatting. . maar er geen vergoedingsplicht is. in de ruime opvatting is die er wel (zoals bij de pauliana). maar deze heeft laten verjaren. Leistungskondiktion). BAECK. 307 = Pas. een contractuele verhouding tussen partijen)(zie onder 4°). cc) de vermindering van een schuld 178 Bv. Hof Antwerpen 7 januari 2010. cfr. de werkelijke schuldeiser heeft een aanspraak op de ontvanger180. 233 n. is er geen onrechtmatige daad. 1994. 179 Geval door Cass. inbegrepen kosten gedaan aan het goed van een derde (Verwendungskondiktion). Sommige gevallen hiervan zijn wel in het bijzonder wettelijk geregeld (zie met name art. 25 maart 1994 (Arr. is de verarming niet ongegrond179. DCFR VII-5:102)181. die te verkiezen is. zaaksvorming. in Preadviezen 2012 Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht in België en Nederland. 555 v. 1994 I 305 = RW 1996-97. VAN OEVELEN) verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. Cass. 45 noot A. dan is er nog de verrijkingsaanspraak. . bv.dienst geleverd aan de verrijkte (ook een soort toepassing van de onverschuldigde betaling).eigendomsverwerving krachtens natrekking. infra. 9 v. nr. D. in die zin dat er bijzondere regels gelden voor een aantal gevallen die hieronder nader worden besproken. 181 Zie de bespreking bij J. In de enge opvatting is er geen verarming wanneer er een tegenprestatie tegenover staat. “Multi-inzetbaar in het Belgisch privaatrecht: de vordering uit ongerechtvaardigde verrijking”. MERTENS “Verrijking zonder oorzaak kan geen substituut zijn voor een wettelijke of conventionele cliënteelvergoeding“. bb) het ontvangen of genieten van een dienst (inbegrepen de verrichting van een werk en besparing van kosten) . Ad 1° verarming Er zijn 2 visies op het begrip verarming: een enge en een ruime opvatting. Ad 2° verrijking De verrijking kan met name bestaan uit: aa) het ontvangen van een goed of recht op een goed (actiefbestanddeel) .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 van contractenrecht178. 180 Dit kan ook een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn. ook wanneer de eiser beschikte over een contractuele aanspraak.belangrijkste toepassing: ontvangen als prestatie: dan onverschuldigde betaling (condictio indebiti. of vermenging. zij het dat de verrijking maar ongerechtvaardigd is wanneer er geen verbintenisrechtelijke rechtsgrond is voor die verrijking (zoals bv. BW bij onroerende natrekking). Wel is de algemene actio de in rem verso subsidiair aan de bijzondere condictiones. Echter kan bij een ongevraagde dienst enkel als verrijking worden beschouwd de kosten die de dienstverkrijger heeft bespaard (men kan echter ook argumenteren dat hier wel een verrijking is. zoals de onverschuldigde betaling en de regresaanspraken (lex specialis derogat generali).

(199) 213 nr. 10 mei 2012. http://jure.N.just. p. Wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder.N. kan de rechter aan de verhuurder (die de ontvangen huur dan moet terugbetalen) een bezttingsvergoeding toekennen (Cass. C. maar dan gaat het wel om een contractuele aanspraak. infra 3. BAECK. 953. een (verbintenis uit een) wettelijke bepaling. nv Multimodal Logistics Platform t nv Schenker. Bij aanwezigheid van een rechtsgrond hangt het er dus nog van af of de rechtsgrond van de verrijking er juist toe strekt dat de verrijkte daardoor verrijkt wordt. C. Meer algemeen strekken regels van zakenrecht er in het algemeen niet toe om een verrijking te rechtvaardigen.10. 185 Cass. er is tenslotte géén aanspraak indien de verrijking en/of de verarming een rechtsgrond heeft. dd) het gebruik (genot) van een goed.. een (verbintenis uit) onrechtmatige daad.juridat. en sluit natrekking dus een verrijkingsaanspraak niet uit (de verrijking heeft wel een rechtsgrond maar is niet gerechtvaardigd)186. RW 2011-2012. is de verschuldigde vergoeding ook een bezettingsvergoeding en geen huur182. Er is echter ook een aanspraak indien er wel een rechtsgrond is. Voorbeelden van deze “Eingriffskondiktion”: . 183 Cass. een verbintenis rechterlijke beslissing. Zo bv. Ad 3° Causaal verband Het causaal verband kan ook onrechtstreeks zijn. 28 juni 2012. strekken de regels inzake natrekking er niet toe om de eigenaar van de hoofdzaak te verrijken noch om de eigenaar van de door natrekking verloren gegane eigendom te verarmen. C. http://jure. http://jure. 10 mei 2012. of een natuurlijke verbintenis.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. 59.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120628-14 = RW 2012-13. 186 J. Ad 4° Afwezigheid van een rechtvaardigende rechtsgrond Er is een aanspraak op restitutie wanneer noch de verrijking noch de verrijking een rechtsgrond hebben185.0707. Rechtsgronden die de verarming en/of verrijking kunnen rechtvaardigen en daardoor de verrijkingsaanspraak uitsluiten zijn: . 10 mei 2012)183 en in dat geval gaat het om een verrijkingsaanspraak.just.juridat.N. maar deze de verrijking/verarming niet rechtvaardigt. Preadviezen 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. nr.0723. 182 Cass. Wanneer de huur nietig verklaard is wegens overtreding van de woonkwaliteitsnormen.juridat. 22. zie Cass.bezettingsvergoeding verschuldigd door wie een goed bezet zonder recht of titel.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion). 40 . 184 Voor een toepassing. 2 april 2009.fgov.0707.10.11. die die verrijking en/of verarming wél rechtvaardigt.just.fgov. nr. een bankgarantie uitbetaald hoewel de valutaverhouding niet bestaat of nietig is. in de valuatverhouding is er aldus een verrijking van de persoon aan wie de garantie werd uitbetaald ten koste van de opdrachtgever van de garantie)184.fgov. zij het uit overeenkomst of eenzijdige belofte (contractuele verbintenis).belangrijkste toepassing: regres. in die zin dat de verrijking via een derde tot stand komt (bv.normaal gezien een verbintenis van de verarmde.

just.fgov. Er is geen restitutieplicht wanneer het belang van de openbare orde vereist dat men niet kan terugvorderen.juridat. in welk geval ze bij equivalent (in waarde) dient te gebeuren.. een tegenprestatie als voorwaarde voor een toezegging (in conditione. C.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 In beginsel ook een tegenprestatie die niet in obligatione is. offer calling for an act) . 2.07.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090119-1. http://jure.just.juridat. strekt de solidaire aansprakelijkheid van meerdere schuldenaars er niet toe om de persoon die eerst betaald heeft of tot betaling gedwongen is.N.0707. Het kan zowel gaan om een prestatie die nooit verschuldigd is geweest (condictio indebiti s. De restitutieplicht omvat ook de vruchten. zonder dat aan nadere vereisten moet zijn voldaan. C. voor de gehele schuld draagplichtig te maken (vandaar een regresrecht).0575. http://jure. maar het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit187 (zie de bespreking hieronder).De wil van de verarmde kan maken dat de verrijking gerechtvaardigd is. Vb. maar het adagium “in pari causa turpitudinis cessat repetitio” is geen algemeen geldende regel.s.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9.M. 19 januari 2009. van een onverschuldigde prestatie is ook de geleverde huurwaarborg bij nietigverklaring van de huurovereenkomst (Cass. tenzij deze onmogelijk is e. in het bijzonder niet bij een pluraliteit van schuldenaars.i.10. Een contractuele verbintenis vormt in beginsel wel een rechtvaardiging voor de verrijking van een schuldeiser. 10 mei 2012)188. b) Gevolgen Zoals bij verbintenissen in het algemeen (zie infra) kan in beginsel restitutie in natura worden gevorderd.Betaling krachtens een vonnis is niet onverschuldigd: Cass. Zo bv. Onverschuldigde betaling (1376 BW) a) Verrijking door een prestatie In beginsel geldt de ontvangst van een prestatie zonder rechtsgrond als een verrijking. . nr. zoals bv. 10 mei 2012. 188 Cass. c) Betaald aan of door een vertegenwoordiger 187 Cass. 16 mei 2002.d. als een waarvan de rechtsgrond later is weggevallen door retroactieve nietigverklaring (condictio sine causa) of een andere retroactieve tenietdoening (condictio causa finita).m.). kan ook het gebruik van een algemene vrijheid (libertas) een rechtvaardiging vormen. b) Zonder rechtsgrond .N. maar daarom niet niet van een derde.fgov. 41 .

1312 BW). VAN DEN BERGH. Bij een ontvanger te geoder 189 Zo bv. restitutie en het begrip «voordeel» als bedoeld in art. Hoewel de beoordeling hiervan in beginsel tot de bevoegdheid van de feitenrechter behoort. 24 juni 2011. 24 juni 2011191). 17 van het Handvest van de sociaal verzekerde (Wet 11 april 1995). RW 2012-13. moet in beginsel worden teruggevorderd van de vertegenwoordigde189. HEEB. Verbintenissenrecht (2010) p. 190 Zie E. 1221 194 GwH 113/2012 van 20 september 2012. RUTTEN. 192 VAN GERVEN & COVEMAEKER. SWAENEPOEL. VAN DEN BERGH “Over de betaling aan onbekwamen. d) Onverschuldigde betaling aan een handelingsonbekwame Indien de overeenkomst nietig is en de schuldeiser tevens onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen. voor een voorschot betaald aan een makelaar. 1241 BW en art. (14) 17 nr. n. 103. verbreekt cassatie bv. TBBR 2005. B. “Over onerschuldigde betaling en vertegenwoordiging”. De betaling nr. Omgekeerd kan een onverschuldigde betaling door een lasthebber door diens opdrachtgever wordne teruggevorderd190. 7 193 RW 2007-08. De terugvordering is wel niet beperkt tot het geval dat het voordeel nog aanwezig is op het tijdstip van de terugvordering192. Verder zijn er een aantal regels die bepalen dat een onverschuldigde betaling die het gevolg is van een vergissing door de solvens en de ontvanger niet wist of moest weten dat het om een vergissing ging. 42 . werd discriminerend geacht door het GwH194. 174 Ziekteverzekeringswet inzake invaliditeitsuitkeringen. RW 2012-13. 605. Dit beginsel geldt voor sociale zekerheidsuitkeringen volgens art. Omgekeerd is een ontvanger te kwader trouw niet enkel terugbetaling verschuldigd. De afwijkende bepaling van art. die door de onbekwame ontlener gebruikt is om zijn kinderen te begiftigen (Cass. C.De onverschuldigde betaling gedaan aan een vertegenwoordiger die die betaling bevoegdelijk heeft ontvangen. maar ook de vruchten en interest op de som vanav de ontvangst. e) Wegvallen van de verrijking en andere beperkingen op de condictio indebiti De prestatie geldt niet (langer) als een verrijking en de condictio indebiti gaat teniet wanneer de ontvanger van het geld intussen in vertrouwen op de betaling zijn titel op de ware schuldenaar heeft vernietigd (1377 II BW). p. die terugvordering mogelijk maakte gedurende een jaar. Gent 23 maart 2010. Over de betaling aan onbekwamen. is de terugvordering maar mogelijk in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. maar er zijn afwijkende bepalingen in sommige takken van de sociale zekerheid. TBO 2012. terwijl de overeenkomst nietig is: Rb. Hof Brussel 21 februari 2005193: huurder blijft huur betalen aan de hypothecaire schuldeisers ook nadat de huur is beëindigd door de curator van de kredietnemer-verhuurder en zonder dat de hypothecaire schuldeiser dat wist. een veroordeling tot terugbetaling van een geldsom uit een nietige lening. bv. 13 n. onder Hof Antwerpen 11 oktober 2004. 75 n. 518 191 Cass. Dit wordt ruim geïnterpreteerd. nietigheid. 1312 BW”. B. S.

in het tweede geval is er in beginsel geen subrogatoire aanspraak.0529. de regresaanspraak kan ook bijkomende kosten omvatten waarmee de regresgerechtigde verarmd is. in het andere geval zou men het als een bijzondere vorm van ongegronde verrijking kunnen zien. A die tot 120 is veroordeeld kan van B en C elk 40 terugvorderen.fgov. de subrogatie is immers accessoir aan het regresrecht. en niet naar keuze van een van hen 80. Dit geldt ook wanneer een van de medeschuldenaars geen partij was in het geding. a) Bijzonder geregelde regresaanspraken Deze vinden we met name wanneer meerdere schuldenaars gehouden zijn voor dezelfde schuld.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 trouw betreft de aanspraak op terugbetaling enkel de som zelf. Verhaal heeft diegene die een betaling heeft verricht waarvoor hij niet draagplichtig is in de interne verhouding (of meer dan zijn "aandeel" heeft betaald). In het eerste geval wordt het regresrecht verzekerd door de bijkomende toekenning van een subrogatoire aanspraak (waarover infra). 195 Cass.de regresaanspraak is anders dan de subrogatoire aanspraak niet noodzakelijk beperkt tot de omvang van de oorspronkelijke schuld. 80. sluit dit niet uit dat er een regresaanspraak geldt. http://jure. 18 januari 2007. C. 2007. noot G. Deze regresaanspraken wijken af van de algemene regel inzake ongegronde verrijking doordat niet steeds aan de vereiste van verrijking van aangesprokene moet zijn voldaan: .ook indien er nog geen verrijking is doordat een derde gesubrogeerd is in de oorspronkelijke schuldvordering.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070118-1 = NJW 2008. schuldenaars in solidum (onvolmaakte hoofdelijkheid) of borg en hoofdschuldenaar (al dan niet hoofdelijke borg. persoonlijke zowel als zakelijke borg). is de regresaanspraak een contractuele aanspraak (er is dus geen wettelijke regresaanspraak naast de contractuele aanspraak).of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion) Hier moet men onderscheiden tussen de regresaanspraken die afzonderlijk geregeld zijn in ons recht en de op de algemene regel inzake ongerechtvaardigde verrijking gegronde regresaanspraak. zodat er slechts interest verschuldigd is vanaf de ingebrekestelling zoals bij andere verbintenissen (art. 1378 BW).F. Indien er meer dan 2 aansprakelijke personen zijn. . en dus niet veroordeeld is jegens het slachtoffer195. Voor de criteria van draagplicht bij aansprakelijkheid van meerdere personen.05. doch door die afwijkende regeling ziet men hierin soms veeleer een toepassing van de zaakwaarneming of doet men een beroep op de algemene notie van verbintenis quasi ex contractu. zie infra Deel V.juridat. 93 = RW 2010-11. JOCQUE = Pas. 144. Indien er tussen partijen een contractuele rechtsverhouding bestaat. We vinden ze ook in bepaalde gevallen waarin meerdere personen gehouden zijn ook al gaat het strikt genomen niet om dezelfde schuld. Bv. Regres. is het verhaal van degene die meer betaald heeft dan zijn schuld jegens elk van de andere beperkt tot het aandeel van die andere afzonderlijk.just. met name als hoofdelijke schuldenaars. 43 . 3.

juridat. met name in het geval van art. dan heeft de grondeigenaar de keuze tussen 1° derde te verplichten tot wegname of diens kosten. schadevergoeding vorderen van die derde. kan men geen beroep doen op de algemene verrijkingsaanspraak198. Vergoeding voor gemaakte kosten e. 25 maart 1994. 35. Arr. kan onder bepaalde voorwaarden krachtens art. noch om een schuld jegens die ander te betalen. Bv. GwH 1 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie om het onderscheid werknemer/ambtenaar op te heffen). 4. De persoon die een eigen schuld heeft betaald. 44 . 19 januari 2009. 1382 BW (Zie hierboven Cass. Andere bijzondere regels a) Onroerende natrekking Bij onroerende natrekking is er een bijzondere regeling in art. 1382 B. die evenwel mee werd veroorzaakt door de fout van een derde. Ook wanneer iemand andermans schuld betaalt om behulpzaam te zijn. Zijn de opstallen aangebracht door een derde die geen bezitter te goeder trouw is. 5. 14 januari 1994. http://jure.het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit197. b) Regresaanspraak krachtens de algemene regel inzake ongegronde verrijking Deze vinden we wanneer een derde die niet mee gehouden was tot de schuld. VAN 20090119-1. 1994. wat men ook soms "verhaal" noemt". BW. of 2° behoud mits terugbetaling van de waarde van materialen en arbeidsloon. D'HOORE = RW 1994-95. OEVELEN. zij het daar verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. Zoals gezegd is de natrekking een rechsgrond maar nog geen rechtvaardiging van de verrijking.N. Cass. maar zonder animus donandi. Arr. Deze aanspraak vinden we verspreid over diverse bepalingen in ons recht.0575. 1377 BW (supra). concl. Wanneer men de bijzondere regresaanspraak heeft laten verjaren.07.d.W. terwijl het eerder gaat om een toepassing van lex specialis derogat generali. 2280 BW. Het gaat hier evenwel niet om een eigenlijke regresvordering. In dat geval heeft de solvens wel een actio de in rem verso jegens de oorspronkelijke schuldenaar. 307 = Pas. De aanspraak 196 Zie bijvoorbeeld Cass. is er een verhaalsrecht krachtens de algemene regel van de ongegronde verrijking .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N198 Cass. 45 noot A. die immers verrijkt is196. 19 februari 2001 (5 arresten). Cass. C. deze heeft betaald (onverschuldigd dus) maar er noch subrogatie is noch condictio indebiti is van de solvens jegens de accipiens. maar om een toepassing van art. ook aanspraak van de derde-verkrijger te goeder trouw van een verloren of gestolen zaak op terugbetaling van de prijs in de gevallen van art. 555 v.just. 197 Cass. 1994.NB. 51. onder meer bij diverse bepalingen inzake bezit. 1994 I 305 = RW 1996-97.fgov. en dus met de bedoeling de som terug te krijgen.

254 = E. C. 31 mei 2012. B. b) Genotsvergoeding tussen mede-eigenaars Onder mede-eigenaars is diegene die een groter aandeel heeft gehad in gebruik en genot dan zijn aandeel in de mede-eigendom is in beginsel een vergoeding verschuldigd202. Preadviezen 2012.10.N. 13 v.97.juridat. 6.0647.N. C. 2001/8. VERLOOY. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling" 203 Cass. 51 n. 3 februari 2011200). KRUITHOF.N. 45 . BAECK. en niet tegen een eventuele rechtsopvolger onder bijzondere titel (indien het goed intussen doorverkocht is) (Cass. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling". art. 122.J.: .. MOSSELMANS. KRUITHOF. ze verschilt van de normale regels inzake ongerechtvaardigde verrijking omdat de mede-eigenaar hier natuurlijk wel een titel heeft voor zijn genot.09. C. Eerder Cass. doet geen afbreuk aan deze vergoedingsplicht voor de periode voordien204.de voordeelsafdracht door de inbreukmaker op een intellectueel recht (art. p. RCJB 1966. 6 mei 2010. C. C.fgov. Arr. IV. 4 mei 2001. 2001 nr.0278. 2001 nr. 577-2 §§ 3 en 5 BW (hoewel dat strikt genomen daarin niet te lezen is) en het gaat niet om een schadevergoeding wegens (contractuele of buitencontractuele) fout203 maar om een variante op de hoger besproken Eingriffskondiktion.de voordeelsafdracht van de vruchten door de bezitter te kwader trouw (zie art.juridat. Voordeelsafdracht In ons recht zijn er een aantal bepalingen die de houder van een subjectief recht een schuldvordering geven tot voordeelsafdracht jegens degene die te kwader trouw van dat recht gebruik heeft gemaakt.09. 6 mei 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-6. 200 http://jure. 19 september 2011.just.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 op wegname geldt jegens de persoon die op dat ogenblik eigenaar is. maar desondanks vergoeding verschuldigd is. Arr. 52 § 6 Octrooiwet e.).0095. 315 n. noot S. R. nr.. Dat het aandeel van de vergoedingsgerechtigde mede-eigenaar bij een verdeling retroactief zou wegvallen. 549 BW).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110919-2 = RABG 2012. C.a. http://jure. Strikt genomen gata het dus om een andere bron van verbintenis (en meer specifiek een uitbreiding van een aanspraak uit onrechtmatige daad tot meer dan enkel de veroorzaakte schade). 86 bis § 3 Auteurswet.just.0430. nr. noch tegen een rechtsvoorganger die eigenaar was op het ogenblik van de werken201. noot S. J. 23 april 1965. 204 Zie hiervoor Cass.97.fgov.10. Anders dan bij de andere verrijkingsvorderingen is deze aanspraak niet beperkt tot de verarming van de aanspraakgerechtigde205.0430. 4 mei 2001.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110203-7.N.fgov. Dit wordt afgeleid uit art. MOSSELMANS. 254 = E. ook als heeft hij de opstallen niet aangebracht199. . (199) 207 v.0095. 122. TPR 2011. 202 Cass. 2001/8.J. De restitutievordering van de derde anderzijds ontstaat wanneer die keuze wordt gemaakt en moet dus gericht worden tegen de partij die op dat ogenblik eigenaar was.N. Zo bv.N.juridat. ANDERE BRONNEN VAN VERBINTENIS 199 Cass. 201 Cass. nr. http://jure. 205 Zie voor een algemeen overzicht M.just. Eerder Cass. zie ook.

Nog ruimer is een verbod mogelijk wanneer er reeds een overtreding is. . Andere gevallen Er zijn nog een hele reeks gevallen van verbintenissen die niet aangegaan zijn door middel van een rechtshandeling van de schuldenaar en in die zin uit de wet voortvloeien. 87 § 1 Auteurswet de staking te bevelen208. een Zie over de toepasselijkheid van de regels inzake buitencontractuele aansprakelijkheid in dergelijke rechtsverhoudingen de bespreking supra. 563 v. RECHTSTREEKSE SUBJECTIEVE RECHTEN RECHTSBESCHERMING VAN SOMMIGE Subjectieve rechten worden beschermd doordat de persoon die schade veroorzaakt door een inbreuk erop vergoedingsplichtig is. Het betreft hier geen remedie van schadeloosstelling wegens onrechtmatige daad. 7 oktober 2010. verjaarde schuld (infra). . Maar vele subjectieve rechten worden ook rechtstreeks beschermd en niet slechts bij schadeveroorzaking.verbintenissen voortvloeiend uit verordeningen van de overheid. Het gaat hier niet om een toepassing van art. LEONARD. onrechtmatige daad). C. Vb. bv.09.F. Zie meer algemeen over de sanctie 46 . 3.q. zie Deel V. parkeerreglement206. duidelijk het geval bij intellectuele rechten en zakelijke rechten. TBH 2010. sluit dit niet de bevoegdheid uit van de ‘stakingsrechter’ om op grond van art. meer enkel een verweermiddel tegen een terugvordering na vrijwillige uitvoering en een rechtsgrond (titel) voor eigendomsverwerving (eveneens bij vrijwillige uitvoering). 38. RW 2012-13.1. Zaakwaarneming 2. Bij dreigende schade is een rechterlijk verbod of gebod mogelijk.belastingschulden . dan spreekt men van een stakingsvordering c. Bij obligatoire rechten is de draagwijdte van die rechtstreekse rechtsbescherming meer betwist. stakingsbevel. Dit is bv. # 1231 BW inzake schadebedingen hierop niet ven toepassin gis 207 Zo ook Th. althans zo onrechtmatig is en toerekenbaar (zie deel II. 3 juni 2010. Voor de sanctionering van schuldvorderingen. “Pour une théorie de l’acte de concurrence illicite affranchie des articles 1382 et 1383 du Code civil”. 208 Cass. maar om een rechtstreekse bescherming van het subjectief recht209. 206 Cass.0391. dat hieruit adfleidt dat de bepaling van art. 1382 maar om een vorm van rechtstreekse rechtsbescherming207. Natuurlijke verbintenis Deze is géén aanspraak. Bv. Bij deze remedies speelt er géén samenloopverbod met contractuele wanprestatie: wanneer een inbreuk op een auteursrecht tevens een contractuele wanprestatie vormt.verbintenissen van erfgenamen die de nalatenschap hebben aanvaard. IV. Jaarverslag cassatie 2010. 698.

LEONARD.juridat. rechtsverwerking Toepassingsgebied . JANSEN = TBBR 2012/8. Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zo ook kan een verbod van de stakingsrechter die een bepaald beding onrechtmatig verklaart. (249) 256. Jeune Barreau Brussel 1995. 1288. 21 januari 1999.09. V. BAZIER 'Abus de droit. Invitel. in Overeenkomsten en derden : De externe gevolgen van overeenkomsten en de derde-medeplichtigheid. . Criteria . rechtsmisbruik. aangezien diegene die nadien gesloten is krachtens de wet (art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4.09.Rechtsmisbruik is ook mogelijk bij een alimentatie-overeenkomst bij echtscheiding door onderlinge toestemming.) door de rechter in bepaalde gevallen kunnen worden gewijzigd. RW 2011-2012. verwerping.0416.W.juridat. 211 Cass.Toetsing aan de goede trouw bij bindende derdenbeslissing: Cass.09. pauliana en aanverwante leerstukken". 96.0158. in Droit des obligations: développements récents et pistes nouvelles. 209 Zie over dit onderscheid mijn bijdrage "De uitwendige rechtsgevolgen van verbintenissen uit overeenkomst en andere persoonlijke rechten : zgn. 47 . VERBINTENISSEN IN HET ALGEMEEN 1.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110909-1. CUP vol. 22 september 2008. 14 oktober 2010. p. Larcier Brussel 2005. 111-189. 139 v. derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. 213 Cass. zie met name: van intellectuele rechten Th. 1 oktober 2010. http://jure. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit'. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”. 210 Vgl. C. HvJ 26 april 2012. 8 februari 2010. C. brouwerij Haacht. Juristenkrant 20 april 2011 = RW 2010-2011.juridat.Algemeen: maatstaf is de normale uitoefening door een normaal persoon kennelijk te buiten gaan. S. de onevenredigheid van de keuze van wijze van uitoefening wordt gezien als een toepassingsgeval van die algemene maatstaf213. TBBR 2012. 3 Ger.Onder de noemer rechtsmisbruik worden ook gevallen van rechtsverwerking aanvaard. . LEONARD. libertés civiles et intérêts légitimes. RW 20102011. . dit is vooral van belang voor overeenkomsten gesloten voor 1 september 2007. Zie verder Th.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101001-4. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t. 9 september 2011211). 212 Cass. Vlaams Pleitgenootschap. 142a ERPL meedelen n.F.just.N. http://jure. P. C. besproken door G. 1209 n. STIJNS & S. 14 oktober 2010212. Bepaling van de inhoud van de verbintenis a) Goede trouw.F. Conflits entre droits subjectifs.0565. niet-contractuele rechten (Cass.De inperking van het recht kan ook spelen bij een recht dat door een bepaling van dwingend recht (of openbare orde) wordt verleend: Cass.fgov. 9 september 2011.just.F. Attei.just. WERY.tes aux droits subjectifs et responsabilité civile: réflexions suite à l’adoption de la loi du 10 mai 2007 relative aux aspects civils de la protection des droits de propriété intellectuelle”. VERSCHELDEN. http://jure. BVBJ. nr. noot P. C.10. 1345.fgov. 393. ook voor “wettelijke”. C-472/10. maken dat ook in reeds door derden (andere dan de eiser op stakingsvordering) gesloten consumentenovereenkomsten dit beding onverbindend is210.fgov. Anthémis Luik 2007. Cass.0608.

20 oktober 2006214: gedurende 10 jaar duldt een schuldeiser wanbetalingen door de wederpartij. maar geen grondslag om daarmee verplichtingen op te leggen die onverenigbaar zijn met de aard en strekking van de overeenkomst (Cass. * Hof Gent 6 september 2010217: een verzonden factuur meer dan 10 jaar niet invorderen. RW 2008-2009. Leuven 1 maart 2011. kan nadien geen schadevergoeding eisen wegens een tekort aan afname. RW 2011-2012. 216 TGR-TWVR 2009. 30 september 2010222. Post v. 8 februari 2001220. 1 oktober 2010 (2 noten supra).Goede trouw als uitlegfactor ? Ja. C. . dat recht heeft men echter verwerkt.08. en werd de termijn overschreden o.verzekeraar die elke medewerking weigert en zich achteraf beroept op de niettegenwerpelijkheid van zonder zijn akkoord afgesloten dadingen: Cass. geen verval noch herziening recht.juridat. Cass. 218 Kh. 874 n. * Cass. 30 september 2010. Leuven 1 maart 2011: een recht van wederinkoop bij wanprestatie (eigenlijk een uitdrukkelijk ontbindend beding) inroepen na 20 jaar terwijl men zich eerder nooit bekommerd heeft over de vraag of die verplichting werd nageleefd (in casu de verkoop van nijverheidsgrond met de verplichting een tewerkstelling van minstens 15 personeelsleden te bereiken binnen de 5 jaar)218. 963. 217 RW 2011-2012. 215 Cass. * Kh. 4 september 2000): beperking. 21 september 1989. uit het verzekeringsrecht: . om zich dan pas erop te beroepen om de overeenkomst onmiddellijk te beëindigen.dekking weigeren c. A. * Zie ook Hof Gent 16 januari 2009216. volgens Cass. 23 maart 2006221) Voorbeelden Vb. 778 n. 221 RW 2006-07. Rechtsgevolgen en functies .juridat. 451.0525. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120113-3 220 RW 2001-2002. In een recent arrest werd rechtsmisbruik afgeleid uit het gebruiken van een recht voor een ander doel dan dat waarvoor het is verleend (in casu bepaalde een arrest dat na 4 maanden een partij de openbare verkoop kon eisen om uit onverdeeldheid te treden. 86.q. 20 oktober 2006. 48 . 219 Cass. door de bezwaren die die partij zelf had geuit)219. http://jure. VAN OEVELEN 222 Cass.a. 1 februari 1996. maar wanneer de abusieve uitoefening betrekking heeft op een bepaald beding kan de inperking erin bestaan dat de enige uitoefeningsmogelijkheid verboden wordt: Cass.just. 13 januari 2012.0135. Het betrof een geval waarin de WAM-verzekeraar regres uitoefende op 214 Cass.draagwijdte van het verbod van rechtsmisbruik (Cass.F. Locabel.11. C. A.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100930-5.* Cass.just.fgov. regres uitoefenen wegens afwezigheid van rijbewijs terwijl de bestuurder aan alle vereisten voor een rijbewijs voldeed maar het enkel administratief nog niet bekomen had.fgov. http://jure. . * ook de ratio van een subjectief recht is van belang: het wegvallen van de ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop. VAN OEVELEN. 1681. 1 oktober 2010215: brouwerij die in een brouwerij-overeenkomst gedurende 10 jaar geen enkele kennisgeving deed aan de wederpartij dat deze te weinig afnam.

N = RW 2009-2010.just.juridat.fgov.0623. 227 RW 2006-07. C. van rechtsmisbruik in het procesrecht: . zie onder meer Cass. Federale participatiemaatschappij. 744 en artikel K. Maar Cass.F. d) Beperkingen aan wijzigingsbedingen Bij bepaalde bijzondere overeenkomsten zijn sommige wijzigingsbedingen verboden.0324.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-2. BNP Paribas. 231 http://jure. 10 oktober 2003227 en Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100219-1 225 C.10. maar de rechter dit kwalificeerde als rechtsmisbruik omdat “de tekortkoming louter een formaliteit” betrof.juridat.abusieve intrekking van een woonstkeuze: Cass. (aangevuld met Cass.0118. . Marginaal toetsingsrecht van de rechter. 4 maart 2010225). 1258 n. volgens cassatie kon de rechter hieruit rechtsmisbruik afleiden223. 31 oktober 2008226: rechter mag niet zelf beslissen na onverbindendverklaring) Inzake bepaalbaarheid van het voorwerp (prijs) bij vrije beroepen. http://storme. openlaten betekent niet dat voorwerp niet bepaalbaar is). 17 februari 2012. RW 2012-13. 147.07.juridat. 49 .en geschillenbeslechtingsovereenkomsten”.be/vaststellingsovereenkomsten. bv. partijbeslissing Zie mijn bijdrage “Vaststellings. “aangezien vast staat dat hij aan alle voorwaarden voldeed om zonder enige beperking de afgifte van zijn rijbewijs te verkrijgen”.pdf. dat de wijziging tot een doorrekenen van maximum 80 % en voor zover ze verwijzen naar parameters die de reële kosten vertegenwoordigen. COX. 442 228 nr. 4 november 2004228 (beide arresten iz.fgov. "Gewijzigde omstandigheden in internationale koopcontracten: het Hof van cassatie als pionier" = DAOR n. http://jure.a. Fortis.fgov.N.juridat. 19 februari 2010.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 de bestuurder omdat die geen rijbewijs had. b) Vaststellingsovereenkomsten. Voor prijswijzigingsbedingen geldt nog steeds art.F e.just. http://jure.misbruik van het recht om te concluderen: conclusie kan geweerd worden (Cass.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090619-4 = RW 2009-2010. http://jure.F 229 P&B 2007. 19 februari 2010224. 226 nr.0201. VAN OEVELEN "De bepaling van de koopprijs door een derde: een bindende derdenbeslisisng". 30 maart 1976 betreffende economische herstelmaatregelen. 306 230 Hof Brussel 11 juni 2012. Vb.. C. D.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-3. architect. Dat 223 Cass.02. C.just. 224 Cass.just. Hof Gent 21 december 2006229 en Hof Brussel 11 juni 2012230 (beiden inzake ereloon advocaat).0651.08.09. nr. 19 juni 2009231 heeft de imprevisieleer aanvaard in een internationale koop onder CISG (als interpretatie van de onderliggende beginsel van CISG (Weens kooprecht) door verwijzing naar de Unidroit PICC). PHILIPPE. 57 W. A. c) Gewijzigde omstandigheden Wijzigt de inhoud van de overeenkomst bij gewijzigde omstandigheden ? In beginsel niet. C. Ook een onvoorzienbare wijziging doet geen afbreuk aan het overeengekomene.

laatste impliceert dat diegene die een prijsaanpassing wil doorvoeren desgevraagd transparantie informatie moet geven over die reële kosten. 423 n.0438. B. 7 KB Vastgoedmakelaars de vergoedingsplicht wanneer de opdrachtgever binnen de 6 maanden na beëindiging van de opdracht verkoopt aan een door de makelaar aangebrachte wederpartij waarover de makelaar precieze informatie heeft verschaft).N. aangezien ze steeds kan beëindigd worden door het akkoord van alle partijen.). RW 2012-13. . 2.vergoedingsplicht voor zonder bemiddeling van de opgezegde persoon gesloten overeenkomsten (specifieke regels in die zin bij handelsagentuur en bij vastgoedmakelaardij. terwijl het nu juist de bedoeling is dat de overeenkomst dan niet eenzijdig kan worden opgezegd. Schulz. zie de bespreking bij ontbinding. Wanneer de hoofdverbintenis beëindigd is door het verstrijken van de duur voor die verbintenis (van rechtswege of ingevolge een beëindiging ex nunc door opzegging enz.niet-concurrentieverplichtingen (steeds in tijd beperkt). onder het oude Bodemsaneringsdecreet 1995 bij de beëindiging van een handelshuur de verplichting tot bodemonderzoek door de huurder en ev.just. de wederpartij een mogelijkheid heeft tot koteloze opzegging van de lopende overeenkomst. 2° Men spreekt ietwat misleidend van “post-contractuele” verbintenissen (beter ware te spreken van “overlevende” verbintenissen). zullen in bepaalde rechtsverhoudingen wel nog andere verbintenissen gelden 1° op dat tijdstip of 2° na dat tijdstip doorlopen. zoals bv.10. 15 april 2011.: . http://jure. 50 . want de ontbindende voorwaarde was eigenlijk niets anders dan een nieuw akkoord tussen partijen – als men die redenering doortrekt is elke overeenkomst van onbepaalde duur. een huurovereenkomst is er een teruggaveverplichting. Zo bv. In bepaalde gevallen kan deze gepaard gaan met een bijkomende verplichting. sanering233. C.juridat. C-359/11. VAN DEN BERGH. 1° bij de beëindiging van bv. Over prijsherziening bij energieleveringsovereenkomsten is een zaak aanhangig bij het HvJ onder nr. ofwel een bepaalde duur ofwel een onbepaalde duur. In bepaalde bijzondere overeenkomsten gelden specifieke beperkingen aan dergelijke bedingen (huurovereenkomsten. Maar dit kan men natuurlijk vermijden door naast de voorwaarde ook een tijdsbepaling op te nemen.fgov. 10 november 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111110-14. In andere gevallen geldt dat in geval van (toegelaten) eenzijdige wijziging. het betreft wel een merkwaardige beslissing. Ook bij ontbinding van een overeenkomst zijn er verbintenissen die die ontbinding “overleven”. Volgens een cassatie-arrest van 10 november 2011 is een verbintenis onder ontbindende voorwaarde zonder tijdsbepaling een verbintenis van onbepaalde duur232 – en dus als dusdanig opzegbaar. 233 Zie hierover Cass. f) Andere soorten inhoud dan schuldvorderingen 232 Cass.). Park Atlantis. e) Duur van de verbintenis. bij vastgoedmakelaardij behandelt art. enz. “post-contractuele verbintenissen” Een verbintenis heeft ofwel een bepaald voorwerp.

1416.W. 51 . door wie. bv. bij een voorkeurrecht de verplichting om de gerechtigde tijdig en voldoende te informeren over de voorgenomen verkoop234. 790. of die door de rechter of door de wet gemachtigd is om voor hem te ontvangen (inningsbevoegdheid) (art. Een voorbeeld van het laatste in Cass. Ook bij dergelijke inhoud gelden er aanvullende verplichtingen. Zie daarvoor de werken goederenrecht en/of insolventierecht. 1239.juridat. in het bijzonder kan een overeenkomst ook wilsrechten toekennen zoals bv. Het betreft vnl. 6 mei 2011.10. moet de prestatie in beginsel gebeuren aan een handelingsbekwame (2°) en ontvangstbevoegde (1°): 1° Ontvangsbevoegd is in beginsel de schuldeiser of aan iemand die volmacht van hem heeft. b) Door wie kan nagekomen worden Krachtens artikel 1237 Burgerlijk Wetboek kan de schuldeiser de nakoming door een derde weigeren indien hij een wettige reden heeft die kan gelegen zijn in het belang dat de 234 Hof Luik 1 februari 2011.). JLMB 2012. kritische noot S. of de schuldvordering in beslag is genomen (derdenbeslag. 2° Indien de schuldeiser onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen” (zie over het rechtskarakter van de betaling infra).d.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-1 = RW 2011-2012. waar. bevat de suppletieve regels betreffende de modaliteiten van de nakoming (voor zover uit de bepaling van de inhoud van de overeenkomst niets anders volgt). en die hij rechtstreeks aan zijn dochter heeft betaald. e.m. Sommige daarvan werden hoger reeds besproken. is de betaling niet bevrijdend.. 1241 BW) (ook is de terugvordering in geval van nietigheid van de titel ook maar mogelijk in dezelfde mate. .just. maar dit woord wordt gebruikt in de ruimere betekenis van nakoming en niet enkel van nakoming van een geldschuld (betaling van een geldsom). MOSSELMANS “Rechtstreekse betaling van alimentatie aan het kind in plaats van aan de ouder”. faillissement. aslook infra de bespreking van de cessie en subrogatie. a) Aan wie moet nagekomen worden Om bevrijdend te zijn. De schuldeiser is niet ontvangstbevoegd wanneer derden rechten op de schuldvordering hebben verkregen zoals een pandrecht. 1239 II BW). aan wie. supra). Het BW spreekt over betaling. opties. I). behalve in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art.0385. C. niettemin is de betaling aan een ander bevrijdend indien de schuldeiser de betaling bekrachtigt of indien hij er voordeel uit getrokken heeft (art. voorkeurrechten. 235 Cass. regels inzake de modaliteiten van de nakoming die moeten vervuld zijn opdat de prestatie conform de verbintenis zou zijn: wanneer.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De overeenkomst kan ook rechten en plichten van een andere aard inhouden.N = http://jure. 2.fgov. 6 mei 2011235: onderhoudsbijdragen die de vader verschuldigd is aan de moeder ten behoeve van zijn dochter. Modaliteiten van nakoming Het B..

dan loopt die termijn in beginsel slechts vanaf het vervullen van de voorwaarden. C. In een arrest van het Hof van cassatie van 2 februari 2012 is beslist dat dit belang eigen moet zijn aan de schuldeiser.N. 239 nr. C. 7 november 2008239).opeisbaarheid 1° Wettelijke concretisering Bij handelsovereenkomsten bepaalt de Wet Betalingsachterstand enkele regels inzake de opeisbaarheid van de prijs. 3. gelet op zijn aard.11. Smulders t. maar er is tevens een opschortende voorwaarde van het bekomen van een blanco bodemattest238 (dit los van de vraag of zo’n verkoopcompromis geldig is).juridat.fgov. dus geen belang opleveren voor de schuldeiser om de betaling door de derde te weigeren236. nr. Pluraliteit van schuldenaars a) Kwalificatie .N. 236 2012. Bij aansprakelijkheidsverzekeringen: .ontstaat de aanspraak van de verzekerde tot dekking (wegens het voorvallen van de schade die in de overeenkomst is beschreven) wanneer de benadeelde aanspraak maakt op schadevergoeding .just.07.mdseminars. 237 Allebei Cass. 238 Hof Brussel 6 februari 2012.just. Dit geldt niet voor een door niet-handelaars gezamenlijk aangegane overeenkomst: bij niet-handelaars volstaat het feit dat meerdere personen zich tot eenzelfde zaka hebben verbonden niet om te besluiten tot hoofdelijkheid (Cass. door de schuldenaar zelf wordt voldaan of het belang dat de schuldeiser heeft bij de niet-nakoming door een bepaalde derde. http://jure.0335. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081107-4 52 . http://jure. Dit moet onderscheiden worden van de termijn die aan de voorwaarde zou worden gekoppeld (termijn waarbinnen de voorwaarde voor vervuld wordt gehouden of omgekeerd).: in een verkoopcompromis wordt bedongen dat de akte moet verleden worden binnen 4 maanden.N.juridat. c) Tijdstip van nakoming .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120202-8.0014.just.fgov. Justel N-20120206-1. Vb.afwijkende regel bij handelaars: samen aangegane verbintenissen zijn in beginsel hoofdelijk. 2° Uitlegging overeengekomen termijn Wanneer een overeenkomst naast een uitvoeringstermijn ook opschortende voorwaarden bevat. http://www.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-4.juridat.pdf.De basisregel bij meerdere schuldenaars is: de schuld wordt gedeeld. Marechal.be/nl/bibliotheek/vennootschapsrecht/artikelen/BUR-R-482.verbintenis.is de aanspraak op terugbetaling van de vergoeding die de verzekerde zelf aan de benadeelde heeft betaald pas opeisbaar vanaf de datum waarop de verzekerde de benadeelde heeft betaald237.09. 29 september 2011. . http://jure.fgov.0567. en gebreken die de verhouding tussen de derde-betaler en de schuldenaar betreffen (in casu de vraag of de schuldenaar de solvens niet bedroog).

240 nr. inbegrepen: .07. Bank Degroof. bij borgtocht).0702. maar het werd ook reeds zo uitgelegd door het HvJ. 86/4 CDW (Communautair douanewetboek).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-2. 450/2008 van 23 april 2008. belet de schuldvergelijking niet (vgl.a. Vo.juridat. .just. idem de beherende vennoten van een commanditaire handelsvennootschap. d.0281. 19 december 2008240). Bérel e. .C. 243 Zo ook DCFR III-4:108 (2° voor schuldvermenging en DCFR III-4:109 (1° voor kwijtschelding en dading. Gemeenschappelijke of niet persoonlijke verweermiddelen Gemeen zijn de nakoming en de meeste wijzen van beëindiging van de schuld. Relatief persoonlijk/gemeenschappelijke verweermiddelen De schuldvergelijking is "relatief persoonlijk": enkel de schuldeiser of de betrokken medeschuldenaar kan ze inroepen. 244 Bv. gaat de wetgever ervan uit dat de regel van art. Beperkt gemeenschappelijke verweermiddelen Kwijtschelding mét voorbehoud242. Nakoming door één schuldenaar bevrijdt de anderen dus in verhouding tot de schuldeiser(s ) (onder voorbehoud voor subrogatie en regres in de interne verhouding). 242 Aangezien de vervolging van persoonlijke zekerheden wordt opgeschort vanaf de beschikking van toelaatbaarheid van een collectieve schuldenregeling en zolang nog een minnelijke aanzuiveringsregeling nog tot de mogelijkheden behoort (art.i. 53 . behalve voor het aandeel van de bevrijde schuldenaar (art.N 241 Cass. III-4:109 (3).fgov.N.de kwijtschelding van een andere schuldenaar waarbij geen voorbehoud is gemaakt (art. 10. 1285 I BW). zie de discussie hierover hoger.bij een commerciële VOF zijn de vennoten louter door hun lidmaatschap handelaars (Cass. art. zie art.de betaling. 1285 BW ook geldt voor kwijtschelding in het kader van een minnelijke aanzuiveringsregeling. maar eens ingeroepen strekt ze allen tot voordeel.de schuldvernieuwing241. In de DCFR wordt de regel in belangrijke mate ingeperkt bij hoofdelijke aansprakelijkheid voor eenzelfde schade. In het oude CDW was dit niet uitdrukkelijk bepaald. C. 1285 II BW)243 en behoudens afwijkende wetsbepaling244. Het feit dat de schuld maar voor een deel een eigen schuld is. b) Gevolgen van volmaakte en onvolmaakte hoofdelijkheid Een hoofdelijke schuldenaar kan zich beroepen op verweermiddelen uit de externe verhouding van een van zijn medeschuldenaars die eigen zijn aan de schuld (en dus "gemeen" aan de medeschuldenaars) en niet beroepen op de verweermiddelen die persoonlijk zijn aan die medeschuldenaar. dading en schuldvermenging zijn persoonlijk. 29 september 2011.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . arrest van 17 februari 2011 in C-78/10. http://jure. 1675/7 § 2 III GerW).

doch overlappende voorwerpen). .N. F. hebben zij onder meer in de interne verhouding elk slechts een bepaald “aandeel” in de schuld. c) Bepaling aandeel. .de toepassing van art. 129.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6.het gevolg van de ingebrekestelling van één schuldenaar op de verbintenis van de andere (1207 BW)246. in de mate waarin ieders fout heeft bijgedragen tot het veroorzaken van de schade (Cass.de toepassing van art. B. Ook de nietigheid wegens handelingsonbekwaamheid is een persoonlijke exceptie.het gezag van gewijsde248. 246 Ingebrekestelling van één in solidum gehouden schuldenaar doet de interest niet lopen jegens de andere: Cass. Dit betreft onder meer: . 1561. 30 april 2007. 1206)245. verschoonbaarheid gefailleerde medeschuldenaar. d. (1698) 1703 nr. wordt de draagplicht (contributio) “verdeeld”.just. VAN DEN BROECK. met name wat betreft de loop van de interest.i. . 4 februari 2008249 en 2 245 Bv. verdeling draagplicht Ook wanneer meerdere personen volmaakt of onvolmaakt hoofdelijk gehouden zijn (zij het contractueel aansprakelijk dan wel buitencontractueel).juridat. Secundaire gevolgen – verschillend naargelang soort hoofdelijkheid Wat betreft de zgn. nl. . Cass.09. 9. 247 Net bij aansprakelijkheid in solidum: R. “secundaire gevolgen” maakt ons recht een onderscheid tussen enerzijds de volmaakte hoofdelijkheid (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met hetzelfde voorwerp) en anderzijds de onvolmaakte hoofdelijkheid of verbintenissen “in solidum” (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met verschillende.het gevolg van stuiting van de verjaring jegens één schuldenaar op de schuldvordering jegens een andere (art. De overeenkomst.fgov.0043.Zuiver persoonlijke verweermiddelen Persoonlijk zijn met name de excepties die ook persoonlijk zijn bij borgtocht (deze werden besproken bij borgtocht). 1205 BW. http://jure. 249 Cass. waarvoor die secundaire gevolgen niet gelden. 4 februari 2008. 20 mei 2010. 84 FaillW. 1° Verdeling draagplicht bij meerdere fouten in causaal verband In beginsel gebeurt dit uitsluitend op grond van de causaliteit. n. 54 . Bij volmaakte hoofdelijkheid geldt het omgekeerde (art. RW 2009-2010. 248 In DCFR III-4:110 een persoonlijke exceptie. 1306. A. WEYTS "De verdeelsleutel bij een samenloop van aansprakelijkheden: zijn alle knopen doorgehakt ?". RW 2010-2011. RW 2009-2010. hoger werd ook de uitzondering daarop besproken ten gunste van de echtgenoot van de verschoonbaar verklaarde gefailleerde. 1207 BW). volgens welke iedere schuldenaar aansprakelijk is wanneer de verschuldigde prestatie onmogelijk wordt door de fout van een van de schuldenaars of terwijl ze allen in gebreke waren247. gerechtelijke reorganisatie of collectieve schuldenregeling van de medeschuldenaar. VANDEPUTTE. met name respijttermijnen.

http://jure.0604. 256 Cass. http://jure.juridat. 474. 740.N.F. "Le recours contributoire entre coobligés in solidum et l'influence de la faute intentionnelle: fraus omnia corrumpit?". Dit vermoeden kan niet ingeroepen worden tegen de kwalitatief aansprakelijke partij die regres uitoefent jegens een mede-aansprakelijke persoon. 9 oktober 2007. 6 november 2007.10.fgov. 1629 n.F.N. http://jure. Minister mobiliteit en openbare werken t. Zo ook kan de persoon die instaat voor een dader die een opzettelijke fout heeft begaan. 2000 nr. 252 Cass. GUILIAMS. C. WEYTS""Fraus omnia corrumpit in het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht: geen aansprakelijkheidsverdeling in geval van opzet". m. toch regres uitoefenen jegens een mededader256. LENAERTS. B. nr.0168.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 oktober 2009250).10. 339. 1384 B.07. waarvan de ene een opzettelijke fout beging en de andere(n) niet. Een belangrijke uitzondering op de causaliteitsregel was tot voor kort dat de aansprakelijkheid voor een opzettelijke fout niet verminderd wordt in geval van (onopzettelijke) fout van de schadelijder (Cass.0236. Cass.0168. C. 2007. 9 oktober 2007 en 6 november 2007252). http://jure. 26. 1981-82 nr. 55 .N.K. Zo voor de aansprakelijkheid van de bewaker van een gebrekkige zaak255. 2° Bij foutvermoedens en objectieve aansprakelijkheden Bij de kwalitatieve aansprakelijkheden van art. In het zopas genoemde arrest van 2 oktober 2009253 evenwel werd deze leer uitdrukkelijk verworpen voor de verdeling van de draagplicht tussen meerdere daders. Zie ook een tweede arrest van 2 september 2011.fgov.0377.N. 250 C.0214.0242. eerder ook cass.juridat. “De verdeling van de schadelast bij samenloop van een opzettelijk en een onopzettelijke fout”..juridat.fgov.98.just.0627.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110902-3 = RW 2012-13.0330. nr.C. 14671 = RABG 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110516-2. Bremcon.just. RGAR 2010.fgov. 487.t. P. 254 Zie o.fgov..0643. 255 Cass.juridat. 465. 16 mei 2011.just. I 2103 = JT 2003.10. In de rechtspraak voor 1988 werd ook de ernst van de fout als criterium vermeld.fgov.08. 253 C.07. Pas. P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4 = RW 20102011.08. C. Cass. http://jure. Zijn meerdere verzekeraars tot vergoeding van een zwakke weggebruiker verplicht krachtens art.juridat..be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110902-2 = RW 2012-13. B. 310 = R 2002-2003.fgov. 4 december 2000.N. 29bis WAM (en geen van hen wegens de fout van hun verzekerde). nr. Arr.F. dat laatste adagium wordt anderzijds ook meermaals te onpas gebruikt .F. 1716 n. geldt er een foutvermoeden jegens de schadelijder.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071009-4 = A. dan wordt de draagplicht gelijkelijk onder allen verdeeld (en heeft degene die meer betaald heeft verhaal jegens de anderen)257.b. 4 februari 2011. Nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120926-6.just. op dit punt bekritiseerd door A.12. C. 26 september 2012.juridat. Arr. 2 september 2011.W.F.just. 1287. P. 251 Cass. AR C.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071106-1 = RW 2007-8. Deze arresten werden gemotiveerd met “fraus omnia corrumpit”. S. WEYTS.fgov. RW 2010-2011. Dit heeft opnieuw tot debatten geleid in de doctrine254. maar in de recente rechtspraak wordt dit in beginsel uitgesloten als criterium.just.juridat. de vergoedingsplicht van de dader van een opzettelijk misdrijf. De rechter kan de ernst van de fout wel inoverweging nemen voor zover de ernst een aanwijzing in voor de mate waarin de fout de schade zou hebben veroorzaakt251. http://jure.juridat. 257 Cass. Eerder Cass 10 september 1981.m.just. 663. http://jure. 6 november 2002. http://jure.

be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100610-10. Pluraliteit van schuldeisers Wanneer meerdere personen schade lijden door eenzelfde onrechtmatige daad.14 nr. RCJB 1986. 4. onder meer B. tenzij dat feit zich niet voordoet zolang de schuldeiser het niet aanvaard heeft. b) Wijzigende overeenkomst. 10 juni 2010.d) Gevolgen: subrogatie en verhaal tussen medeschuldenaren De medeschuldenaar die betaald heeft. novatie Cass.als over een verhaalsrecht (regresrecht) uit de interne verhouding tussen de medeschuldenaars (zie art. CORNELIS.juridat. is er in beginsel géén actieve hoofdelijkheid259. maar voor het materiële feit van de nakoming zou het bewijs vrij moeten zijn. La subrogation. Ten onrechte wordt door de rechtspraak vereist dat de betaling zelf in het algemeen bewezen wordt zoals een rechtshandeling (in beginsel schriftelijk bewijs). “L’obligation “in solidum” et le recours entre co-obligés”. Hof Brussel 25 mei 2005262). Beëindiging en wijziging van obligatoire rechtsverhoudingen a) Nakoming / betaling De verbintenis gaat teniet door de nakoming of "betaling". goedkeuring of kwijting is wel een rechtshandeling260. De rechtspraak aanvaardt echter ook bij in solidum aansprakelijkheid en bij niet-contractuele hoofdelijkheid een regresvordering. in X. de aanvaarding van de betaling. 23 maart 2009261: de rechter kan de bedoeling tot schuldvernieuwing afleiden uit het feit dat partijen een wezenlijk element van de overeenkomst hebben gewijzigd (in casu een kredietovereenkomst). p. RW 2012-2013.q. . 1 56 . Bij sommige soorten overeenkomsten van onbepaalde duur bepaalt de wet dwingende opzegtermijnen (huur. 2. Voor de betaling door schuldvergelijking. beschikt jegens de andere medeschuldenaars: . pacht. zie verder. CORNELIS.just. 1251 BW). DIEUX. Mons 1882. 623 v. R. 684. in Liber amicorum Jan Ronse. enz. http://jure. p. 261 http://jure.). 1213-1214 BW258). arbeidsovereenkomst.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090323-3 262 RW 2008-9 nr. over de grondslag daarvan is er discussie (zie L. Zie de bespreking bij subrogatie (infra) c. 20.juridat. regres (supra) 3. De opzegging is onrechtmatig indien de termijn te kort is en dit in strijd komt met de eisen van de goede trouw (Vb. L. VAN DEN BERGH. – welke natuurlijk niet van toepassing zijn bij 258 Deze bepalingen gelden als dusdanig enkel voor de contractuelevolmaakte hoofdelijkheid.zowel over de vordering van de schuldeiser waarin hij tot beloop van de betaling wettelijk gesubrogeerd is (art. c) Opzegging van contractuele verhoudingen van onbepaalde duur Basisregel Opzegbaarheid is van dwingend recht bij contractuele verhoudingen van onbepaalde duur.fgov.just. 260 Vgl. 259 Cass. KRUITHOF.

de overeenkomst terug in werking treden263.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 beëindiging op andere gronden) en eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. V. maar een vonnis ten gronde daartoe zal men niet tijdig krijgen. Bij sommige overeenkomsten wordt het begrip “wettige reden” wel ruimer begrepen. 2. 57 .9 KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). Lambrecht). Als wettige reden geldt op de eerste plaats een ernstige tekortkoming. 182/2011 van 1 december 2011. bij overeenkomsten om niet. 3 Woninghuurwet en art. Sagaert & D. in welk geval de opzegging eigenlijk neerkomt op een ontbinding wegens wanprestatie (zie verder) zonder terugwerkende kracht.const-court.) Uitwerking Eenmaal de opzegging regelmatig is gebeurd. in Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht (red.b.pdf.q.be/public/n/2011/2011-182n. enkel bij akkoord van beide partijen kan de opzegging dan ongedaan worden gemaakt c. (159) 207 v. 1431 n. pacht e. 3 § 5 lid 3 Woninghuurwet)265. maar wel de uitwerking van de opzegging opschorten. TAELMAN. mandaat van gemeenschappelijk belang.d.de overeenkomst. . (2009). Bij een lastgeving is er altijd een opzegbaarheid. CLAEYS & P. Bij sommige overeenkomsten van bepaalde duur voorziet de wet een tussentijdse opzegmogelijkheid: . bv. 6 en 7 Pachtwet). Bij woninghuur kan de huurder ten allen tijde opzeggen indien de huur niet geregistreerd is (art. 607.of zonder motiveringsplicht maar tegen een vergoeding: bij vastgoedmakelaardij met een consument (art. bij handelsagentuur. 3 december 2007. kan de opzeggende partij ook niet eenzijdig terugkomen op de opzegging. Formulering van het voorwerp van de eis is dus belangrijk. 265 Dit geldt ook wanneer de huurovereenkomst mondeling is: GwH nr. . behalve bij een zgn.op bepaalde gronden zonder vergoeding. de verhuurder die zorgt voor registratie daarentegen heeft recht op een opzeggingstermijn van 3 maanden door de huurder (alsook bij 263 Dit volgt onder meer uit Cass. 264 RW 2008-9. VAN OEVELEN “Het definitief en onherroepelijk karakter van de regelmatig gegeven opzegging van een overeenkomst”. RW 2010-2011. Men kan in theorie nakoming vorderen. http://www.in kort geding? Cass. Maar Cass. 12 januari 2007264 nuanceert: rechter in kort geding kan de opzegging zelf niet ongedaan maken.h. Sanctie van tijdigheidsvereiste . Zie verder I.dan wel uit de wet (die voor bepaalde soorten bijzondere overeenkomsten een opzegbaarheid voorziet in geval van ”wettige reden” ook al is er een bepaalde duur of voorwerp). . 6 november 1987: uitvoering opleggen van een beëindigde overeenkomst kan niet. in art. “Contract en kort geding”. waar dezelfde regels gelden als bij overeenkomsten in het algemeen. i. A.een ontijdige opzegging (inbegrepen een opzegging met een te korte opzeggingstermijn) wordt gesanctioneerd met schadevergoeding. d) Opzegging bij overeenkomsten niet van onbepaalde duur Deze zijn slechts opzegbaar indien dit volgt uit: . p.

de regel van art. C. alsook beslissen dat er geen geldige opzegging is gebeurd indien die vereisten niet zijn vervuld of er sprake is van rechtsmisbruik. e) Beëindiging door de curator ? (art. e.Uitzondering: effectieve beëindiging mogelijk indien “noodzakelijk” voor de vereffening van de boedel.be/insolventierecht. pacht e. bv. . R.). 3 § 5 lid 2 Woninghuurwet). Bij andere is er een dwingende opzegmogelijkheid in geval van stilzwijgende verlenging na de oorspronkelijke contractsduur. is art. bij handelsagentuur. 46 FaillW) Na het verwarrende cassatie-arrest van 24 juni 2004 heeft het arrest-Batiloc van Cass. Bij andere overeenkomsten komt men aan de bijzondere regel niet toe. http://jure.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120503-11. maar dat blijft wanprestatie. JANSEN & M.art. conventionele vervreemdingsverboden. 10 april 2008 al wat meer duidelijkheid gebracht: . 82 WMPC inzake dienstenovereenkomsten (ten gunste van de consument): 2 maanden.: .d. Dat geldt ook voor bv.juridat. 2. moet niet worden gelicht!" 58 .just.opzegging tijdens de eerste periode van 3 jaar een vergoeding conform art. 267 RW 2009-2010. en bij arbeidsovereenkomsten. 3 mei 2012. Dus huur opzeggen en huurder uitzetten om duurder te realiseren kan nog steeds niet. 4 ° KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars (ten gunste van beide partijen): één maand. waarvoor dan de regels inzake opzegging niet gelden.curator heeft de mogelijkheid om niet na te komen. Net zoals bij overeenkomsten van onbepaalde duur zijn er ook bij overeenkomsten van bepaalde duur eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. M.N. Verdere uitwerking in mijn syllabus Zekerheden.html). NB. f) Niet-realisatie voorwaarde 266 Zie onder meer Cass. 595 BW voor beëindiging van een huur toegestaan door een vruchtgebruiker266. bv.E.0397. voorkooprechten. (zie evenwel specieus onderscheid in Hof Gent 16 april 2009267) .11.m.d.houdt nog geen beëindiging van de overeenkomst in: andere remedies blijven bestaan . "Tegenwerpelijke verbintenissen bij samenloop? Wat niet bezwaart. Daardoor wordt de overeenkomst na de oorspronkelijke verlenging een overeenkomst van onbepaalde duur. tenzij goed totaal onrealiseerbaar is zolang verhuurd. STORME.i. Naast de opzegging zijn er andere gevallen van beëindiging van overeenkomsten van onbepaalde duur.lex specialis in art.storme. nr. Bij overeenkomsten van bepaalde duur kan de rechter de opzegging toetsen aan de contractuele of wettelijke voorwaarden ervoor. 46 enkel relevant bij overeenkomsten die kwalitatieve werking hebben zoals huur. 1479 met n.en insolventierecht (te vinden via http://www.

wegvallen ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop: Cass.fgov. Locabel. i. Dat heeft bv.m. Post v.just. in die zaak werd wel nog geen uitspraak gedaan over de subsidiaire eis tot schadevergoeding ingesteld door de schuldeiser van de tenietgegane verbintenis. partijen zitten 5 jaar stil: de rechter kan oordelen dat redelijkerwijze vaststaat dat de vervulling van de voorwaarde niet meer zal plaatsvinden.0446. 2 april 2009. 587 n. . ook de rechtspraak inzake rechtsmisbruik. g) “Caducité” ? . RCJB 2011/3. Vgl.07. .0094. tenietgaan verkochte zaak).wegvallen oorzaak: Cass. C. 270 Nr.wegvallen voorwerp: nauwkeurige analyse verbintenis vereist. de verschuldigde vergoeding geen huur is maar een bezettingsvergoeding273. 4 februari 2005271. tot gevolg dat wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. MOSSELMANS 272 Cass. zoniet in waarde).N. 1244 BW) Bij uitstel van betaling gaat het niet om een verlenging van de overeenkomst. waaruit de rechter afleidde dat de verbintenis om aan de gemeente Pont-a-Celles leidingwater te leveren materieel onmogelijk was geworden. 271 RW 2005-06.verbintenisrechtelijk een restitutieplicht ontstaat (in beginsel in natura. 21 september 1989. 21 januari 2000 bij testament. en Pont-a-Celles had zijn distributienet overgedragen aan de SWDE.09. betreft in beginsel enkel de aanspraak op uitvoering in natura. Cass. RW 2011-2012.0332. De stad Charleroi had jegens de gemeente Pont-a-Celles een verbintenis om aan de inwoners van een deelgemeente kosteloos een hoeveelheid leidingwater te leveren.N. .juridat. maar enkel om de opschorting van de opeisbaarheid van een afzonderlijk verbintenis. 25 mei 2007268 over uitleg van art. Nogal verwarrend is het arrest van 25 juni 2010272. h) Uitstel van betaling (art.F. 24 januari 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. volstaat om te beslissen dat de verbintenis "zonder voorwerp" en dus "caduque" geworden is. 59 . i) Bevrijding borg 268 RW 2007-8. C. De overige verbintenissen blijven in beginsel bestaan (Cass. 273 Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zie Cass. gemeente Pont-a-Celles t. S. dat besliste dat de rechter die vaststelt dat de materiële uitvoering van een verbintenis die moet worden uitgevoerd in natura onmogelijk is geworden.zakenrechtelijk eigendom die zou zijn overgedragen op grond van de ontbonden verbintenis. http://jure.v. 1034 269 Cass. Stad Charleroi. . 953. Dit betekent dat: . geacht wordt nooit te zijn overgegaan269. 1176 BW: verkoop onder opschortende voorwaarde van bouwvergunning. 329. De ontbindende voorwaarde werkt in beginsel retroactief. 16 november 1989 is achterhaald: voor schenkingen theorie omzeggens geheel overbood gegooid door Cass. 25 juni 2010. C. 2008270.06.

Bevrijding voor echtgenoten bij verschoonbaar verklaarde gefailleerde bij wet uitgebreid naar ex-echtgenoot voor schulden tijdens het huwelijk aangegaan en door GwH naar de wettelijke samenwonende partner. geldig tenzij het wezen van de verbintenis is wegbedongen of voor opzettelijke fout. AR P. http://jure. ook het geval waar na faillissement de bestuurder die een reeds verkochte eigendom van de gefailleerde vennootschap bewoont. tijdelijk in het gebouw wordt gelaten opdat het niet zou verkommeren: deze persoon wordt daarmee ingezet voor de nakoming van de onderhoudsplicht (Cass. RW 2011-2012.juridat.93. . 278 Nr.10. het is nuttig.1847. 6 mei 2011. Arr. 21 oktober 2010. Dat omvat bv. in casu: een sleutelklare woning leveren276).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120525-2.N.. . 7 maart 2008275 (autodiefstal uit bewaakte parking). 6 mei 2011 sluit ook de bevrijding uit voor zakelijke zekerheden gesteld door een derde (incl. Dat belet niet dat bij kwalificatie als resultaatsverbintenis men dus niet enkel voor fouten van zichzelf of hulppersonen instaat. Wanneer de lasthebber evenwel een openbaar ambtenaar is zoals een gerechtsdeurwaarder..just. C. http://jure. 21 oktober 2010.F.imprevisieleer: zie hoger . Onderscheid tussen resultaats.en inspanningsverbintenis dus veeleer kwestie van bewijslast dan inhoudelijk verschil. 8 sept.0582. die gesteld door een borg)274. http://jure.N.juridat.overmacht: soepel uitgelegd in Cass. toegerekend aan de lastgever (Cass.en resultaatsverbintenissen. Cass. 335 279 Cass. Niet-nakoming en sancties bij niet-nakoming in het algemeen a) Toerekenbaar / niet-toerekenbaar/ afstand .fgov. Vanwalleghem.09.i.fgov. 583. 274 Cass. de verzekerde verbintenis) voor de na die ontbinding verder bestaande of daaruit ontstane verbintenissen: Cass.juridat.fgov. Zo ook worden de fouten of nalatigheden van de lasthebber begaan binnen de perken van de lastgeving. C.F.06. nr. . 277 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20111109-6.1027. en er sprake is van een monopolie. Cass.0494. maar mag niet overroepen worden.just. 1993. 241 door P. 25 mei 2012.11. 275 Nr. P. 12 oktober 2000. 60 .0379F. 5. 276 Cass. .0557.eerste vraag is draagwijdte verbintenis bepalen.Cassatie-arresten van 26 juni 2008 definiëren kosteloos erg restrictief.F. 27 april 2010278).verbintenissen borg blijven in stand na ontbinding van de hoofdovereenkomst (d. vgl. C/10. maar voor alles wat niet aan een vreemde oorzaak te wijten is (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-3. nr. 1993 nr.exoneratiebedingen: worden restrictief uitgelegd.0488. Aansprakelijkheid voor hulppersonen: de schuldenaar is niet bevrijd indien de tekortkoming de fout is van een hulppersoon. 25 mei 2012277). 9 november 2010.F. besproken in de Juristenkrant nr. kan de fout van de lasthebber wel degelijk overmacht uitmaken279. Waartoe men niet verbonden is kan men ook geen tekortkoming plegen. C.just. P. Een traditioneel onderscheid dat men maakt is dat tussen inspannings.09.

Het is echter zeer de vraag of het exclusief karakter van de vrijwaringsregeling bij verborgen gebreken nog opgaat sinds de wijziging van art. c. GLANSDORFF 282 RW 2009-2010. . HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?".© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Afstand van recht uit wanprestatie .is de regeling versnipperd in 3 verschillende regimes: a. houdt vast aan het exclusief karakter van het vrijwaringsregime (Cass. 26 oktober 2006280) b) Regime van niet-conforme en gebrekkige levering bij koop. 9 oktober 2006282). “De Wet Consumentenkoop: enkele beschouwingen”. van een exclusieve tweedeling in niet-(conforme-)levering en verborgen gebreken. zie Hof Gent 27 mei 2009. 280 C. 5 n.Nadere regels voor de tijdigheid van de eis tot vrijwaring inzake verborgen gebreken . 1649bis BW: Cass. DE WULF = RCJB 2010. 283 Voor de discussie of de consument die de vervanging of herstelling weigert. Cass. H.d. F. waardoor dit artikel over de leveringsplicht nu ook bepaalt: "De verkoper moet aan de koper een zaak leveren die met de overeenkomst in overeenstemming is". 784 n. 19 oktober 2007281). en b. DCCR 2010. huur 1. Quid stilzwijgende goedkeuring (afwezigheid van protest) ? * koop: onderzoeksplicht koper bij levering (Cass. 1649 quater § 5 BW).verlies van beroep op niet-nakoming of gebrek na goedkeuring. RW 2010-2011. Weens kooprecht (internationale roerende handelskoop) b. aanneming.: veeleer feitelijke waardering (Cass. 285 Hof Luik 5 november 2009. 61 . 21 januari 2010. en meer bepaald voor diegene die zichtbaar worden binnen de 2 jaar na levering.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. 05. a. Na het verstrijken van 2 jaar valt de koper terug op het gemeen recht en kan hij de remedies van het gemeen recht inroepen voor zover aan de vereisten daartoe is voldaan (art. RW 2011-2012. S. 80 n. bij zichtbare gebreken bij levering geldt wel het gemeen contractenrecht en niet het bijzondere regime (bv. 1604 BW in 2004. gemeen recht (inbegrepen onroerend goed). MARYSSE. 284 Deze geldt enkel voor “professionele” verkopers. nog een beroep kan doen op de andere remedies. Bij koop . 152 n. En “hobbykweker” is geen verkoper in de zin van art. Cass. De bijzondere regeling inzake de aanspraken van de consument-koper jegens zijn verkoper sluit niét uit dat de consument daarnaast ook de aanspraken kan uitoefenen jegens de leverancier van zijn verkoper285. 9 oktober 2006) * oplevering bouwwerken e. is de rechtspraak relatief streng bij koop: er geldt een onderzoeksplicht voor de professionele koper. indien die met de eigendom van de zaak op de koper zijn overgegaan (zie voor die overgang de bespreking verder). 738. . MARYSSE. (roerende) consumentenkoop c.verhouding consumentenkoop / gemeen recht De bijzondere regeling inzake remedies bij consumentenkoop (met een zekere hiërarchie van remedies283) geldt voor alle gevallen van non-conformiteit die binnen de regeling consumentenkoop284 vallen. gaan uit van de unitaire categorie non-conformiteit. 540 met gedeeltelijk afwijzende noot S. M.0329F 281 TBH 2008.

2000. C. Maar anders in de internationale koop (Verdrag New York bij Weens kooprecht) ! 2. K.de hoofdaannemer kan niet wachten om zijn onderaannemer aan te spreken tot hij zelf door de opdrachtgever wordt aangesproken: Cass. nr.N.rechten van een aangesproken doorverkoper jegens de eigen leverancier: korte termijn voor doorverkoper loopt pas wanneer doorverkoper is aangesproken (Cass. RW 2004-05. 287 nr. T. Hof Brussel 30 maart 2010.just.0634.N. 2008 nr. 14 november 2008292 (bouwpromotor die zijn leverancier niet in discussie betrekt en wacht tot hij zelf gedagvaard wordt – aanspraak op vrijwaring laattijdig geacht). nr. zie bv. Eerder al Cass.W. 265.07. 1792 BW (Cass.0085. 265.m. Cass.04. 633 = RW 2009-2010 n. 251. 14 november 2008. maar aanvaardbaar voor zover inderdaad de vrijwaring voor verborgen gebreken er niet door geregeld wordt. (Cass.vertrekpunt voor de termijn bij verborgen gebreken: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid. hetzelfde geldt voor de aannemer jegens zijn leverancier: de aangesproken aannemer kan wachten om zijn leverancier aan te spreken tot hij zelf wordt aangesproken.just. sluit niet uit dat de korte termijn waarbinnen de rechtsvordering tot vrijwaring tegen een verborgen gebrek moet worden ingesteld. Stu-Wahr.Cass. 1680 v. onderzoeksplicht koper): stilzwijgende oplevering iets minder snel aanvaard. 27 mei 2011. RW 2011-2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110527-3. http://jure. 431. Arr. VANHOVE = RABG 2010. Hof Brussel 30 maart 2010.zie Hof Brussel 9 november 2004289. 1648 B. TBO 2010. . Hof Antwerpen 5 juni 2000291) . Arr.e.just. hof Brussel 8 juni 2006290. 29 januari 2004287 en Cass. die termijn wordt traditioneel gekwalificeerd als een vervaltermijn . “De ‘action directe’ wegens verborgen koopgebreken in (onder)aannemingsgeschillen”. die ook nog geldt voor zichtbare gebreken.Cass. 293 Zie overzichtelijk K.juridat.0491. 286 Zie bv..juridat. 473. dit althans indien de aanspraak jegens de leverancier is overgegaan op de opdrachtgever van de aannemer . 152.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20031010-1 295 nr.just. http://jure.F. Voor een ander voorbeeld. zowel bij koop (1648 BW) als bij aanneming.anderzijds staat 10-jarige termijn de analogie niet in de weg: Art. 2004 nr.fgov. 25 juni 2010288.N 62 . Verder ook Cass. VANHOVE. 357.b. http://jure. voor onroerende goederen kan ingaan na het verstrijken van de termijn van de tienjarige vrijwaring die is voorgeschreven bij art. 2 februari 2006295). 606. TBO 2010. C. 463 = RW 2012-13. is de rechtspraak bij aanneming minder streng dan bij koop (t.0529. nr. .W.juridat.juridat. dagvaarding in kort geding volstaat niet.fgov. . maar de rechtspraak is wel geneigd om een dagvaarding ten gronde tijdig te verklaren wanneer ze wordt ingesteld kort na de resultaten van de expertise286. 431.0178.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100625-2. 288 C.Not. Arr. 290 JT 2007.uitgangspunt: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid. A-g. 10 oktober 2003294). 29 januari 2004. 1792 B. Thijs = RW 2004-2005.i.fgov. zie de bespreking verder293).01.N. C.09.10. Maar dat geldt niet wanneer de aanspraak jegens de onderaannemer wel is overgegaan (bij koop na aanneming of bij aanneming na koop.Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081114-4 = Arr. 294 http://jure.deze kwalificatie is m. ook bij aanneming (bv. 382 291 AR 1994/872 292 Cass. 52 concl. Hof Brussel 17 november 2009.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. de "korte termijn": . 289 RW 2007-2008. Bovendien is er geen volledige parallellie tussen koop en aanneming w. nr.fgov. C. Wel geldt omgekeerd de korte-termijn-vereiste niet voor de aansprakelijkheid voor zware gebreken ex art.

C.en teruggaveplicht te voldoen (zelfde arrest). zie de discussie bij de bespreking van art.). Dit risico is niet op de koper overgegaan.06. is de verhuurder ontslagen van zijn vrijwaringsplicht. c) Gebrek aan eigendomsoverdracht Wanneer de verkoper na de verkoop en levering retroactief zijn eigendomsrecht verliest.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090416-3 = JLMB 2010. 19 juni 1989.W.pdf 63 . Bij huur Bij huur geldt in beginsel evenzeer dat zichtbare gebreken gedekt worden door de aanvaarding.juridat.fgov. 19-40. 16 april 2009298).just. Vermits in dat geval er géén tekortkoming is van de verhuurder. p. 1304. zodat de verkoper geen recht heeft op betaling van de prijs297 (althans als de koper kiest voor ontbinding).0604.09. zie onder meer Cass. dan is dat natuurlijk een niet-nakoming door de verkoper. en de koper niet beschermd wordt als derde-verkrijger..juridat.ingebrekestelling van een consument : zie Wet minnelijke invordering schulden van een consument .be/euinvordering.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-2.0293. in Ius & Actores 2009 nr. 24 januari 2011.F.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 3.F 300 Bv. . 301 zie over die beiden mijn tekst "De verhouding tussen de Europese verordening inzake geringe vorderingen en het interne Belgische procesrecht".0117. tijdstip: ingebrekestelling kan ook reeds voor de dag van de opeisbaarheid geschieden (ad futurum) (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. 296 C. bv.storme.fgov. 1. 25 maart 2010296: " Indien het verhuurde goed bij de totstandkoming van de huur een gebrek vertoont dat duidelijk zichtbaar is en de huurder zich ervan rekenschap heeft kunnen en moeten geven. met absurde vormvereisten die aldus ertoe aanzetten om dadelijk te dagvaarden (of gebruikmakend van de EU-Verordeningen een geringe vordering in te dienen of een betalingsbevel te vragen301) relevantie: zie ontbinding.N. dit geldt ook indien de schuld betwist is (Cass. risico verspringt. rente.. de huurder wordt in die omstandigheden geacht het gehuurde goed te hebben aanvaard in de staat waarin het zich bevindt". 20 november 2008299). Dat arrest lijkt ten onrechte te impliceren dat de verkoop noodzakelijkerwijze ontbonden of vernietigd is. kan de huurder het gebrek in de zaak ook niet (meer) inroepen om zelf niet aan zijn onderhouds.N = http://jure. De formulering van een eis of tegeneis in een dagvaarding..just. 1599 B.fgov. vorm: .just. in beginsel vereist voor bepaalde remedies. http://jure. 25 februari 1993). 297 Cass.. ook op http://www.0446. http://jure. RW 2012-13.juridat. 622.07. 299 C. 298 nr. C. voor een tegeneis Arbhof Brussel 18 maart 2011. d) Ingebrekestelling belang: lopen verwijlinterest (zie bespreking onder 9.minstens in handelszaken moet dit niet noodzakelijk schriftelijk gebeuren (Cass. door de ontbinding van de titel krachtens dewelke de verkoper zelf verkreeg. Cass. verzoekschrift of conclusie geldt als ingebrekestelling300.

C.10. 392.0496. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”. indien de inspecteur of het college aanpassingswerken dan wel behoud mits betaling van meerwaarde vorderen. die een inbreuk vormt op het morele recht van de auteur. 21 april 1994. Mogelijke vormen van herstel in natura304 .F.juridat.0225.juridat. Kluwer 2006. 305 http://jure.Cass. Arr. . 69 = RW 200520065.Bij niet-nakoming verbintenis tot geven van onroerend goed: het vonnis kan gelden als titel voor levering van onroerend goed en kan worden neergelegd ter overschrijving: Cass. Cass. Beperkingen van het recht op uitvoering in natura: . Zie o. C. Een afwijkende regeling geldt onder meer bij consumentenkoop (zie hoger). nr. 5 mei 2011. Cass.ook bij inbreuken op de wetgeving inzake ruimtelijke ordening geldt in beginsel dat wie daardoor schade lijdt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110505-13.fgov. bij onrechtmatige daad of ongegronde verrijking heeft herstel in natura in beginsel eveneens voorrang indien de schadelijder dat vordert). 249 v. Hof Antwerpen 27 oktober 2008.just.Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080131-5. 303 Bv. 1994. . zal de rechter oordelen welke maatregel het meest passend is. TBBR 2012. 30 januari 2003302. Toepassingsgebied Dit geldt niet alleen voor contractuele verbintenissen maar ook voor verbintenissen uit andere bron (bv. Arr. 173 307 http://jure. en mogelijks schadevergoeding daarbovenop.e) Remedies bij wederkerige overeenkomsten in het algemeen: keuzerecht uitvoering / ontbinding Voor zover aan de vereisten voor beide remedies voor tekortkoming is voldaan (zie hieronder) heeft de schuldeiser de keuze tussen uitvoering en ontbinding. In casu werd de eis toegekend om het nieuw exemplaar in brons in plaats van steen te laten maken en tentoon te stellen. RW 2011-2012. 6. WERY.nakoming is onwettig.just. 1993-94. kan bestaan in de verplichting een nieuw exemplaar van het kunstwerk te laten reproduceren.juridat.Herstel in natura van een verminking van een kunstwerk. 492. 31 januari 2008305. 1219. De herstelmaatregel in het Vlaamse Decreet Ruimtelijke Ordening. p. 306 Zie Cass. Sancties bij niet-nakoming: gedwongen uitvoering in natura De uitvoering in natura primeert in beginsel in ons recht. P. 80.w.fgov. wanneer het oorspronkelijke werk niet kan worden hersteld (Cass. Stad Namen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20030130-18 = Arr.93. beter tegen verminking bestand zou zijn.F)307. 64 . Er vloeit wel een mogelijke beperking voort uit art. m.a. Uitvoering vorderen sluit niet uit dat men later toch voor ontbinding kiest303. nr. herstel in natura kan vorderen306. 150 VCRO: “Indien de herstelvordering van de burgerlijke partij enerzijds en die van stedebouwkundige inspecteur of het college van burgemeester en schepenen anderzijds niet overeenstemmen.fgov. 304 Zie verder voor een kritische bespreking P. 302 http://jure.just. 20 januari 1993. bepaalt de rechtbank de gevorderde herstelmaatregel die ze passend acht”. VANSANT. nu dit niet moeilijker te vervaardigen was en minder onderhoud vergt en.m.

65 . 310 Arresten nr. 3° mag nakoming niet definitief onmogelijk maken 308 Bv. 2° niet-nakoming van wederpartij die men niet zelf heeft veroorzaakt. C. RW 2000-2001.n.0521. http://jure. 312 Cass.F. noot P.03.0407. een huurder weigerde en vordert nakoming plus schadevergoeding voor de hinder door de werken. 7. 1979-80 nr. 1794 BW: geen nakoming mogelijk.fgov. Arr.juridat. 4 februari 2000311: de facto uitvoering opleggen van een beweerdelijk nietige overeenkomst kan. maar het is niet omdat deze laatste niet alle verbintenissen stipt heeft uitgevoerd dat hij daardoor de exceptie zou verliezen (Cass.nakoming is onmogelijk.07. .a. In kort geding ? veel hangt af van de verwoording van de maatregel (zie Cass. BRIJS "De absolute uitvoeringsimmuniteit thans ook doorbroken bij reële executie" .juridat. vgl. 6 januari 2011. BAZIER 'Abus de droit. TBBR 2012/8.just. rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit': een verhuurder wenste een winkelgalerij te sluiten wegens een renovatieproject van de overheid en bood een vergoeding aan om de handelshuur te beëindigen. 1646.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-7.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-6. hoger bij kort geding en beëindiging overeenkomst. http://jure.just. I 1341 = RCJB 1983. Drie cassatie-arresten van 21 december 2009 beslissen dat de immuniteit terzijde kan worden gesteld indien er geen verhaalsmogelijkheden zijn voor de schuldeiser310. Cass. http://jure.0129. 92.een arrest dat een nuance aanbrengt op de eerder.09. 309 Cass. C. .de overeenkomst is een dienstenovereenkomst die door de opdrachtgever verbroken is (art.fgov.c.just. 173 noot DELPEREE.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110106-4. . Arr. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091023-1 = RW 2011-2012.0624. Photolinea t.07.er is geen opschortingsrecht wanneer de wanprestatie van de wederpartij veroorzaakt is door de excipiendus zelf. 23 oktober 2009312). In dat geval is er geen dwang mogelijk (Cass. 393.juridat. http://jure.).fgov. 1195 noot S. 1661 = Pas. en S. 686 = RW 1980-81. dit werd als misbruik gekwalificeerd door de bodemrechter. 17 december 1998. .0328.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . .F.juridat. . Opschortingsrechten en vergelijkbare remedies a) Verbintenisrechtelijk: opschortingsrecht (e.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-5. 23 oktober 2009.just. 24 april 1998.juridat. bloedproef).04.F. 311 Cass.) 1° vereist volkomen of onvolkomen wederkerigheid Dat vinden we niet enkel bij contractuele verbintenissen. striktere rechtspraak zoals Cass.nakoming is strijdig met de persoonlijke vrijheid. Galeries Anspach..fgov.immuniteit van overheden en internationale organisaties: geldt maar voor zover niet strijdig met EVRM.nakoming is rechtsmisbruik want een de wederpartij onevenredig bezwarende keuze308.just.fgov.F. 26 juni 1980. C.bij in het gedrang brengen van continuïteit van de openbare dienst309. enkel uitvoering bij equivalent = schadevergoeding). http://jure. Het geldt ook bij een teruggaveplicht van een zaak en een schuldvordering die in nauw verband staat met die zaak (aanspraak op vergoeding van gemaakte kosten bv. 4 februari 2000.

249 = RW 2010-2011. Cass.10.fgov. Arr. Zie voor de verkrijging te goeder trouw a non domino van het retentierecht mijn annotatie onder Cass. 2699. “De exceptie van niet-uitvoering in een driepartijenverhouding”.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3 = RABG 2010.04. 15 september 2011.0206.09. 12 februari 2004313 . ABB. http://jure. http://jure. STENGERS. 27 april 2006. http://storme.fgov. . 319 Cass.z. 14 mei 2010316: tekortkomingen van de huurder die niet grof genoeg zijn om de ontbinding van de huur te wettigen kunnen niettemin krachtens die bepaling beschouwd worden als een reden om de huurhernieuwing te weigeren (in casu bij handelshuur). 2005. 4 december 2009. Arr. 631 = RW 2005-2006. ook Cass. nr. Arr. C. VTB-VAB t. 352 noot M. 476. 1052. 315 nr. dat de opschorting die reeds heeft plaatsgevonden niet geldt als een tekortkoming (zie bv. 1039 = RABG 2006. 2005. De Weggheleire.06.juridat.0346. Cass.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-3.0035N.N. RW 1984-85.just.N. 6° de exceptie kan ook tegengeworpen worden aan de verkrijger van de aanspraak (bv. door een omstandig stilzwijgen bij navraag door de cessionaris).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-1 = TBH 2010. 1541-15.juridat.just. b) Zakelijke werking ? Dit is een vraag van “retentierecht”.juridat. tenzij wanneer de excipiendus er afstand van heeft gedaan of ze heeft verwerkt (bv.08. 29 november 2007317). zie Cass. houdt ook het opschortingsrecht op voor de toekomst (d. na cessie318.0303.0072.fgov.be/071_270406_1541Retentierecht.just.Opschorting vereist niet dat aan de voorwaarden voor ontbinding is voldaan. C. 13 juni 2005 op de elektronische communicatie.F.pdf 321 Cass. 27 september 1984. 320 RW 2007-2008. 998 = JT 1973.L. 313 RW 2006-07. 5° wanneer de wederpartij vervolgens toch nakomt op een tijdstip waarop de overeenkomst nog niet is ontbonden.F. Vgl. 15 september 2011321. na overgang van een kwalitatief recht319. J. E.m. http://jure.). enz.zie o. C.fgov. 634 = RCJB 1974. ze moet wel in verhouding staan tot de wanprestatie van de andere partij (voor ontbinding is meer vereist. art. 36 = RW 1973-74. 318 Onder meer Cass. 1346 n. 246 = RW 2006-2007. “Het conventioneel uitgebreid retentierecht en de tegenwerpbaarheid ervan aan de eigenaar van de in bewaring gegeven zaak”320 en recenter Cass.Opschorting wegens niet-nakoming door de wederpartij mag in beginsel ook door nutsbedrijven worden toegepast: Cass. ernstige wanprestatie) . 1974. 828.just. 665 n. Cass. 29 februari 2008.0392.behalve wanneer de wet dit uitsluit of beperkt314 of het contractueel geldig wordt uitgesloten. 7° de exceptie blijft ook gelden na samenloop en na opschorting op grond van de WCO. DE BAERE. http://jure. C.08. 28 januari 2005. Ibens. nr. 29 november 2007. nl. 24 september 2009315.w. 61 W. C. 712 = JLMB 2005.F 317 Cass. 25 maart 2005. 4° moet evenredig blijven. 13 september 1973.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110915-3. RW 2010-2011. Cass. Cass. in het bijzonder of men dit recht ook kan inroepen indien de wederpartij niet de eigenaar is van de zaak. 63. 66 . 316 C. 314 Bv.

nr. de cassatierechtspraak blijft dubbelzinnig betreffende de mogelijkheid van “buitengerechtelijke” ontbinding: * Cass.Concessiewet 1961. Sancties bij niet-nakoming van wederkerige contractuele verbintenissen: ontbinding en uitdrukkelijk ontbindend beding a) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding . 324 Cass. 322. Chambre commerciale. In het Franse recht D. precontractueel bedrog323. de vaststelling van het budget van de bouwwerken. p. Indien beide partijen een ernstige tekortkoming begaan. niet is nagekomen met de bedoeling de verzekeraar te misleiden (art. 413. bv. Freyria: 1994).art. 19 Handelsagentuurwet. Soms wordt ook een ontbinding aanvaard op grond van een gedraging die eigenlijk veeleer een grond voor nietigheid vormt. impliciet Cassation (F. 1184 BW vereist in beginsel dat de ontbinding in rechte wordt gevorderd 1° De tekst van de wet vereist een rechterlijke tussenkomst. n. 180410. La résolution du contrat aux torts réciproques (Et. 323 Bv.art. de ernstige onderschatting van de kostprijs322. 2° Art. . In sommige overeenkomsten is het ontbindingsrecht verruimd.stilzwijgend ontbindend beding 1° De ontbinding vereist een voldoende ernstige wanprestatie. ontstaan door het schadegeval. en de tekortkoming van de tweede niet reeds gerechtvaardigd is door een opschortingsrecht wegens die van de eerste. . III LVO). Bij sommige bijzondere overeenkomsten zijn er bijzondere bepalingen die een opzegging of verbreking of beëindiging mogelijk maken bij bepaalde ernstige wanprestaties of gelijkaardige gevallen. 10. evenwel pas nadat de consument de verkoper eerst de kans tot herstelling of vervanging heeft gegeven. dat gelet op de wanprestatie van haar wederpartij. maar de rechtspraak oordeelt dat daarnaast steeds ook een beroep kan worden gedaan op het gemeen recht.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 8. TALLON. 2 mei 2002: “vermag te oordelen.9666. 19 handelsagentuurwet). 233 (in casu aanvaard als een ernstige tekortkoming in de zin van art. Hier lijkt geen verbod van samenloop te gelden. 48 § 1 WMPC).17. 31 § 1. Ook in 1649 quinquies § 3 BW wordt bij consumentenkoop het ontbindingsrecht toegekend bij een niet-conformiteit die niet louter “gering” is. de verzekerde of de begunstigde één van zijn verplichtingen. kan de overeenkomst ten laste van beide partijen ontbonden worden324. ten gunste van de consument in overeenkomsten op afstand (zie art.m. 31 LVO: opzegging na een schadegeval: naast de algemeen regel geldt er ook een bijzondere regel met verkorte uitwerking indien de verzekeringnemer. zoals te dezen. Vb. Zie onder meer: . Vgl. 67 . Dendermonde 18 juni 2009. Hof Antwerpen 7 januari 2010. de contractspartij geen fout heeft begaan door eenzijdig de 322 Kh. Van een voldoende ernstige wanprestatie: bij een architect belast met o. TGR 2010.) 6 september 2011. RW 2011-2012. bv. 9 mei 1986. TBH 1987.

just. 245 = JT 2010. tegenwerpelijk is aan de samenloop.just. 68 . en .juridat.Is ook vatbaar voor rechtsmisbruik. 328 C. 329 Cass. (378) 398. DUPONT "La résolution unilatérale : (encore) une occasion manquée pour la Cour de cassation" = RW 2011-2012. 19 mei 2011. 2° Betwist is of de rechterlijke beslissing constitutief is (de rechter ontbindt en de ontbinding gaat pas in door het vonnis. 1843 n. tijdstip van ingaan van de ontbinding . en het is dus de inleiding van de eis die constitutief is326). zou de eisende partij die intussen zelf de verdere uitvoering van de overeenkomst onmogelijk heeft gemaakt.0043. Meeste rechtspraak en rechtsleer interpreteert het vrij ruim.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090309-9 = TBBR 2010. 16 februari 2009325 spreekt over de mogelijkheid voor een partij om op eigen gezag en eigen risico kennis te geven aan de wederpartij dat zij de overeenkomst als beëindigd beschouwt.08.fgov.just. * Cass. De rechtmatigheid van deze eenzijdige beslissing vereist dat: . zelfs indien bedongen is dat de ontbinding "van rechtswege" plaatsvindt: Cass. 331 Zie mijn bijdrage in TBBR 1991.09. m.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110519-1. GERMAIN “Le contrôle de la gravité du manquement en présence d’une clause résolutoire expresse”. http://jure.uitdrukkelijk ontbindend beding . quod non. in de loop van de procedure zegt de verhuurder bovendien op wegens eigen gebruik: dit verhindert de ontbinding ten laste van de huurder niet (al zal qua omvang de ontbinding beperkt blijven tot de periode vanaf de datum waartegen was opgezegd – zie hieronder). Een kansovereenkomst is in beginsel ondeelbaar en wordt dus volledig getroffen door de ontbinding (zij het ook hier met restitutie.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090216-5 = TBOG 2009. zie Cass. Vgl.de wederpartij in gebreke werd gesteld inzake de door haar begane wanprestatie indien een ingebrekestelling nog een nuttig gevolg kon hebben. zoals hieronder besproken). http://jure. geen recht meer hebben op ontbinding met schadevergoeding. p. http://jure.Vaak ten onrechte als een ontbindende voorwaarde geformuleerd.juridat.fgov. over het strafbeding in deze zaak (verlies betaalde voorschotten) was wel nog geen uitspraak gedaan. J.juridat. 325 C. ope iudicis) of declaratief (de ontbinding gaat in door de inleiding van de eis mits de rechter de eis gegrond verklaart. BAECK. 327 Cass. 352 n.08. in Cass. S. hoewel onduidelijk gemotiveerd. b) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding .F. M.fgov.juridat. M. C.0331. 8 februari 2010329 en Hof Brussel 15 september 2009330. “(R)evolutie in ontbindingsland?” 326 Dit blijkt onder meer daaruit dat een ontbinding die voor de samenloop gevorderd wordt maar pas na de samenloop uitgesproken. is de laatste opvatting de juiste. 133 n. C.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. http://jure. verwerping voorziening tegen Hof Brussel 18 februari 2009: het betrof een beperkte achterstal in de betaling van een schijf van de koopprijs van een appartement.F. 19 mei 2011327: verhuurder had de ontbinding wegens wanprestatie van de huurder gevorderd.0416. 330 NjW 2010. 114. 8 februari 2010. RCJB 1990.0645.overeenkomst als beëindigd te beschouwen.F.”).just.Omvang ontbinding: geheel of gedeeltelijk naargelang de overeenkomst ondeelbaar is of niet331.N.de wanprestatie van aard was een gerechtelijke ontbinding te rechtvaardigen.fgov. Een voorbeeld. 285. FONTAINE. c) Omvang van de ontbinding tgo. J. STIJNS. Nr. Indien de ontbinding slechts zou ingaan door het vonnis. 9 maart 2009328. .i. Voor enkele gevallen waarin het rechtsmisbruik niet werd aanvaard.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Maar bij een ondeelbare meerpartijenovereenkomst kan een partij niet ontbinden wegens wanprestatie van een andere zonder akkoord van de verdere partijen (zie Cass. 17 oktober 2008332). - De ontbinding laat ook bedingen die ertoe strekken ook na ontbinding te gelden intact (bv. beding inzake schadevergoeding ingeval van ontbinding). De rechtspraak blijft moeite hebben bij duurovereenkomsten en overeenkomsten met opeenvolgende prestaties *het ingaan van de ontbinding (bij gerechtelijke ontbinding in beginsel op de datum van dagvaarding) en **de omvang ervan te onderscheiden333 - zie bv. voor een niet voldoende onderscheidend arrest Cass. 5 juni 2009334 - in casu correct maar in te algemene bewoordingen. In Cass. 19 november 2009335 werd het ingaan van de ontbinding – nl. op datum van dagvaarding – wel onderscheiden van de gevolgen van de ontbinding: een arrest dat de ontbinding van de huur uitwerking gaf voor de periode vanaf de dagvaarding, hoewel de huurder die ontbinding vorderde het goed nog een tijd nadien bleef gebruiken, werd verbroken. Voor de omvang van de ontbinding gebruikt Cass. wel het betwistbare criterium van de mogelijkheid van restitutie in natura. Dat bepaalde prestaties niet kunnen worden teruggegeven in natura, betekent niet noodzakelijk dat de ontbinding niet eerder kan reiken – maar het is wel een element dat een rol kan spelen om de ontbinding te beperken tot de periode na die prestaties. Door die nuancering kan de contradictie in de cassatierechtspraak opgelost worden336. d) Verbintenisrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) 1° vanaf het ingaan van de ontbinding is elke partij bevrijd van de ontbonden verbintenissen (voor zover nog niet uitgevoerd, anders bestaan ze al niet meer). Men kan niet tegelijk bevrijding willen van de eigen verbintenis en uitvoering bij equivalent van de tegenprestatie (zie in dit verband Cass. 15 mei 2009337). 2° restitutie van de in uitvoering van ontbonden verbintenissen gedane prestaties, in natura dan wel bij equivalent. Dezelfde restitutieplicht geldt ook bij het ingaan van een ontbindende voorwaarde338. Ook de partij die de ontbinding verkrijgt moet restitueren339.
Leerboek Verbintenissenrecht, I, nr. 290. 332 nr. C.06.672.N 333 Duidelijk het onderscheid maken doet bv. wel B. VAN DEN BERGH, RW 2011-2012, (648) nr. 6. 334 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090605-1 335 Cass. 19 nocvember 2009, C.08.0459.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091119-2, TBH 2010, 494. 336 Zo stelt Cass. 23 juni 2006, Brasserie du Grand Enclos, C.05.0215.F, RW 2009-10, dat de ontbinding van een huurovereenkomst de periode treft vanaf de inleiding van de eis tot ontbinding, tenzij er nadien prestaties werden verricht “die niet voor teruggave in aanmerking kwamen”, terwijl andere arresten precies verwerpen dat de teruggeefbaarheid een criterium kan zijn om de ontbinding in te perken. 337 C.08.0531.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. 338 Cass. 24 januari 2011, C.09.0446.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. De verkoop van aandelen werd ontbonden door de faillietverklaring van de vennootschap waarin de aandelen verkocht werden (die als ontbindende voorwaarde was bedongen); het arrest lijkt in te houden dat alsdan de restitutie in natura niet meer mogelijk is en dus moet geschieden in waarde aan de waarde die de aandelen hadden ten tijde van de verkoop. 339 Cass. 8 februari 2010, C.09.0244.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-

69

Dit geldt ook bij een levenslange huur tegen een éénmalige huurprijs (die een kanscontract vormt): Cass. 8 februari 2010340. M.i. is de restitutieplicht contractueel: de overeenkomst wordt immers niet nietig verklaard, maar de verbintenissen uit die overeenkomst worden ontbonden341. Ook de schadevergoeding bovenop ontbinding is evident een contractuele en geen buitencontractuele aanspraak. 3° voor zover dit niet alle schade van de ontbindende partij dekt, bijkomende schadevergoeding. Het gaat om de vergelijking met de situatie die er zou geweest zijn bij correcte nakoming van de overeenkomst (positief contractsbelang342). De schade moet wel begroot worden op het tijdstip van de tekortkoming: Cass. 26 januari 2007, 2 arresten343. Maar de aansprakelijke partij heeft wel recht op restitutie van de prestaties die zij geleverd heeft, gecompenseerd met hetgeen zij zelf moet restitueren plus de eventuele schadevergoeding (Cass. 8 februari 2010344). e) Zakenrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) Wanneer een verbintenis tot eigendomsoverdracht door de ontbinding wordt getroffen, is ook de overdracht retroactief ongedaan gemaakt. Daarbij is de vorige eigenaar aan wie het goed (opnieuw) toekomt geen rechtsopvolger van de voormalige verkrijger, en dus in beginsel ook niet gehouden tot de verbintenissen die deze laatste m.b.t het goed is aangegaan, ook al zouden die kwalitatief zijn 345. 9. Geldschulden en rente; beperking schadevergoeding wegens stilzitten (vnl. interest) Schadevergoeding bij geldschulden s.s. (sommenschulden) bestaat uit verwijlinterest (moratoire interest). Toepassingsgebied: - aanspraak op herstel schade is géén geldschuld vooraleer de omvang van de schade is vastgesteld.

20100208-3 = RW 2011-2012, 646 n. B. VAN DEN BERGH. 340 vorige noot 341 Zo ook J. DE CONINCK, De voorwaarde in het contractenrecht, p. 292 nr. 239. 342 Voor het beginsel: Cass. 13 oktober 2011, nr. C.10.0642.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111013-15.. 343 nr. C.06.0232.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070126-4 en C.05.0374.N, RW 2009-2010, 1468. In dezelfde zin inzake buitencontractuele aansprakelijkheid Cass. 14 december 1993, RW 1995-96, 337; Cass. 2 februari 1996, Arr. Cass. 1996, 147. 344 C.09.0244.F, tweede middel, hoger aangehaald. 345 Zie bv. Cass. 6 december 2007, RW 2008-2009 n. J. DE CONINCK "Retroactieve toebedeling van het eigendomsrecht en gehoudenheid tot verbintenissen in verband met de eigendom" = TBBR 2009, 359 n. J. BAECK; het betrof de verbintenis van de eigenaar-verhuurder die zijn akkoord heeft gegeven met een aansluiting op het drinkwaternet en daardoor volgens art. 3 van de Brusselse ordonnantie tot regeling van de drinkwatervoorziening hoofdelijk en ondeelbaar verbonden is met de abonnee.

70

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Hetzelfde geldt voor de aanspraak op een verzekeringsvergoeding (bij aansprakelijkheidsverzekering en bij schadeverzekering andere dan sommenverzekering) (Cass. 11 juni 2009346). Dient er geen evaluatie te gebeuren door de rechter omdat de berekeningswijze op voorhand vastligt, is het echter wel een geldschuld en geen waardeschuld. Het regime van de “waardeschulden” wordt onder 10. besproken. Ook bij een aanspraak wegens onverschuldigde betaling is er bij goede trouw van de ontvanger geen vergoedende rente verschuldigd vanaf de datum van de oorspronkelijke betaling, maar slechts rente verschuldigd vanaf de ingebrekestelling (art. 1378 BW). Dat geldt ook voor een verplichting tot restitutie van een betaalde geldsom na nietigverklaring van een overeenkomst (Cass. 5 januari 2012347). a) Begindatum In beginsel vanaf de ingebrekestelling. Dit geldt ook voor sommenschulden die uit de wet voortvloeien (bv. Cass. 8 mei 2009348: verplichting van de staat om gemeentebelastingen door te storten aan de gemeenten). De ingebrekestelling kan reeds geschieden vooraleer de schuld opeisbaar is (ingebrekestelling ad futurum), zie hoger. De rente kan evenwel maar lopen vanaf het tijdstip van opeisbaarheid. b) Rentevoet * Behoudens geldige contractuele bedingen geldt de "wettelijke rentevoet", zoals bepaald door de Wet van 5 mei 1865. Deze bepaling werd gewijzigd door de programmawetten van 27 december 2006 en 8 juni 2008: - in fiscale en sociale-zekerheidsschulden rechtstreeks door de wet bepaald: 7 % - in andere zaken jaarlijks in januari aangepast aan de gemiddelde Euribor-rentevoet van december, verhoogd met 2% en afgerond naar het hoger gelegen kwart, en gepubliceerd in het B.S. Voor aanspraken op betaling van de prijs van goederen of diensten door ondernemingen en overheden gelden de bijzondere bepalingen van de wetgeving inzake bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties (Wet 2 augustus 2002 bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, te wijzigen ingevolge de nieuwe Richtlijn Betalingsachterstand) - vnl. van belang voor verwijlrente: dies pro homine bij verstrijken van wettelijk bepaalde termijn van achterstand; hogere wettelijke rentevoet (herfinancieringsrentevoet van de ECBB_ + 8 %); invorderingskosten (in de nieuwe RL met een minimum van 40 Euro); eigendomsvoorbehoud tot levering mogelijk; - geldt enkel voor de vergoeding voor de levering van goederen of diensten, niet voor andere geldschulden. Bv. niet van toepassing op de uitwinningsvergoeding van een handelsagent: Cass. 29 oktober 2009349.
346 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090611-2 = TBH 2009, 884 347 Cass. 5 januari 2012, C.10.0712.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120105-3. 348 nr. F.08.0012.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090508-3

71

Contractuele interest blijft contractueel. 3 = RW 2010-2011. ten onrechte als procesrechtelijk misbruik gekwalificeerd). DELANOTE met andersluidende concl. 2008/AR/1030. M. . 1303. 17 oktober 2008359 (m.W. Ook interest na ontbinding is een contractuele interest.na provisioneel vonnis lang stilzitten (kh.18 jaar stilzitten in een procedure (in casu een waardeschuld). http://jure.langdurig stilzitten: Hof Luik 8 oktober 2007353. 351 Kh. c) Bijkomende schade Behoudens andersluidende overeenkomst wort de schade door laattijdige betaling forfaitair vergoed door de verwijlrente.07. . * Kwalificatie van de interest: “gerechtelijke interest” bestaat eigenlijk niet. na deskundig verslag (Hof Gent 16 januari 2009356).0448. RW 2011-2012. Elsene 18 maart 2008352. . behalve in geval van bedrog351.vordering tot inkorting ingesteld meer dan 4 jaar na overlijden. 352 JT 2008. C. 18 juni 2010360) maar niet bij interest op een schadevergoeding uit onrechtmatige daad361.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091029-10 350 ipr. 349 C. de schuldeiser heeft geen aanspraak op een hogere vergoeding bij bv. bv. Volledige afwijzing vordering bij 11 jaar stilzitten na dagvaarding: Cass.0214. .v. Antwerpen 8 maart 2007355). 1393 n. en een procedure die door stilzitten 25 jaar aansleept voor 2 aanleggen: helft van de interest verwerkt358.08. 359 nr. 23 april 2007350). 418 WIB 1992 (Volgens Cass.be 2007 nr.fgov. specifiek voor kredietinstelling: Hof Luik 26 februari 2008354. Vred. id. Justel nr. Kapitalisatie is uitgesloten bij interest wegens terugbetaling van belastingen e. . muntontwaarding. Brussel 20 juni 2008. 86. conform art. zie onder strafbedingen. e) Kapitalisatie (“anatocisme”) Basisregel = art. 357 Hpf Antwerpen 9 december 2009. F-20110104-2. 18 juni 2010. TGR 2009. 1154 B.g. 1800 354 Justel F-20080226-8 355 RW 2007-08. RW 2011-12. Adv. 808 = JLMB 2008.a.N.just.stilzitten t. solidaire medeschuldenaar (in casu studentenkamers). schorsen interest gemotiveerd met schadebeperkibgsplicht357. 320 353 TBH 2008.d. 1293 356 Hof Gent 16 januari 2009. ook voor de periode na het vonnis (Cass. 72 .juridat.* Voor de vraag of een hogere interest kan worden bedongen. RW 2010-2011. 358 Hof Brussel 4 januari 2011. 706. 800.N 360 Cass. d) Inperking bij stilzitten * Inperking interest is vrij frequent in rechtspraak. Anderzijds Hof Brussel 28 november 2003: 5 jaar stilzitten is nog geen afstand van onbetaalde facturen.i.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012

Kapitalisatie vereist een ingebrekestelling; een conclusie kan ook gelden als ingebrekestelling, mits daarin de aandacht wordt gevestigd op de kapitalisatie362. In sommige gevallen werd de kapitalisatie verworpen omdat de aanmaning niet duidelijk genoeg was (maar enkel in vage termen van kapitalisatie sprak363). 10. Schadevergoeding wegens niet-nakoming a) Rol van de schadevergoeding. 1° Op de eerste plaats kan de verplichting tot schadevergoeding in de plaats komen van de primaire verbintenis tot nakoming of herstel. Het gaat hier dan om een uitvoering bij equivalent (in tegenwaarde). Een variante daarvan is de schadevergoeding wegens minwaarde bij verborgen gebreken krachtens art. 1644 BW (die volgens die bepaling door een deskundige wordt bepaald, wat evenwel conform de algemene regel inzake deskundig onderzoek enkel een advies aan de rechter inhoudt364). Deze regel is niet beperkt tot contractuele verbintenissen. Zo heeft elke schuldenaar van een zaak de verplichting de tegenwaarde ervan te betalen indien hij toerekenbaar tekortkomt aan de verplichting de zaak te leveren; in Cass. 15 februari 2011 werd dit toegepast op de niet-voorbrenging van verbeurdverklaarde goederen365. Ook bij onverschuldigde betaling is er een verplichting tot betaling van de tegenwaarde van de prestatie indien deze niet in natura kan worden teruggegeven. Omgekeerd kan bij een vergoedingsplicht uit onrechtmatige daad het herstel in natura gevorderd worden eerder dan een vergoeding in geld (zie hoger). 2° Ten tweede kan vergoeding gevorderd worden voor de schade die bijkomend door de toerekenbare niet-nakoming van een verbintenis is veroorzaakt, naast de primaire prestatie of het equivalent daarvan in waarde. 3° Een contractspartij die noch uitvoering vordert (en zelf nakomt) noch ontbinding eist heeft daarentegen géén rechtsgrond voor een eis tot schadevergoeding366.

HENKES. 361 Cass. 30 april 2012, nr. S.10.0051.F, faill. Pompes Funèbres M., http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120430-1. 362 Cass. 7 oktober 2011, nr. C.10.0227.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. 363 Kh. Brussel 20 juni 2008, RW 2011-12, 706. 364 Zie voor het laatste Cass. 20 april 2012, Barchon Metal Vannerum t. Sofintra, nr. C.11.0608.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-5. Het zou anders zijn indien partijen aan de expert de bevoegdheid geven een beslissing te nemen als derde-beslisser. 365 Cass. 15 februari 2011, nr. P.09.1566.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-4. De verbeurdverklaring zelf heeft in beginsel een “zakelijk” karakter, maar de verplichting om de goederen voor te brengen rust enkel op de veroordeelde. Het is dus ook enkel die schuldenaar die gehouden akn zijn tot vergoeding van de verbeurdverklaarde goederen in waarde. 366 Cass. 15 mei 2009, RW 2009-2010, 1432 n. K. VANHOVE = http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. Zo ook Hof Antwerpen 28 juni 2004:, NjW 2005, 1056

73

b) Schade en causaliteit bij gevolgschade 1° Algemeen Zie de bespreking bij onrechtmatige daad mut.mut. De bespreking bij onrechtmatige daad handelt wel over het ontstaan van een verbintenis tot herstel wegens niet-naleving van een zorgvuldigheidsplicht of andere plicht ook als die nog geen verbintenis inhoudt, terwijl het hier op de eerste plaats gaat om de schade veroorzaakt door de niet-nakoming van een reeds geldende verbintenis, doch ook kan gaan om de de schade veroorzaakt door de overtreding van een nevenplicht die geen zelfstandige verbintenis zou zijn. 2° Beperking contractuele aansprakelijkheid tot voorzienbare schade (art. 1150 BW) Bv. Cass. 4 februari 2010367: de voorzienbaarheid betreft enkel de oorzaak van de schade, niet de omvang ervan. 3° Miskenning nevenplichten bij verlening wilsrechten Wanneer er een voorkeurrecht in geval van verkoop wordt verleend, dan houdt dit in dat men de gerechtigde tijdig en voldoende informeert over de voorgenomen verkoop; omgekeerd moet de gerechtigde wel aantonen dat hij het recht zou hebben uitgeoefend indien die verplichtingen waren nagekomen – vb. In Hof Luik 1 februari 2011368. c) Schadebeperkingsplicht schadelijder De schadebeperkingsplicht geldt ook bij contractuele aansprakelijkheid, bv. Cass. 17 mei 2001369: “niettemin gebiedt in een geest van loyaliteit de redelijke maatregelen te treffen die zijn schade kunnen matigen of binnen zekere grenzen houden”). d) Straf- en schadebedingen 1° Toepasselijke regels in het algemeen * Voor de wet van 1998 had de rechtspraak 2 toetsingsniveaus ingebouwd: a) enerzijds nietigverklaring van het beding indien het a priori punitief is, d.w.z. groter dan de bij contractsluiting potentiële schade (sedert Cass. 17 april 1970370); Cass. 29 februari 1996371 voegde eraan toe dat de werkelijke schade een element mag vormen in de beoordeling van wat bij de contractsluiting potentiële schade was. b) anderzijds beperking indien post factum onevenredig met werkelijke schade (Cass. 18 februari 1988372);

367 Cass. 4 februari 2010, C.09.0246, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100204-8, Jaarverslag cassatie 2010, 17. 368 Hof Luik 1 februari 2011, JLMB 2012, 1416. 369 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20010517-8 370 Cass. 17 april 1979, Arr. 1970, 764, “biljartarrest”. 371 Cass. 29 februari 1996, Arr. 1996, 208. 372 Cass. 18 februari 1988, RW 1988-89, 1226.

74

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Bij Wet van 23 november 1998 werd in art. 1231 § 1 een matigingsbevoegdheid voor de rechter ingevoerd “wanneer de som kennelijk het bedrag te boven gaat dat de partijen konden vaststellen om de schade wegens de niet-uitvoering van de overeenkomst te vergoeden”. Welk gevolg heeft dat voor de 2 daarvoor bestaande toetsingsniveaus ? a) Cass. 6 december 2002373: een schadebeding groter dan de potentiële schade kan op die grond niet nietig verklaard worden, enkel verminderd. Dat is anders in consumentenovereenkomsten, waar art. 74, 24° (iuncto 75) WMPC de nietigverklaring voorschrijft. Daarbuiten kan nietigverklaring in plaats van vermindering wel nog voor “zuivere” strafbedingen (louter punitieve functie, niet gemengd vergoedend-punitief). b) Ook de inperking wegens rechtsmisbruik blijft nog mogelijk. Zie bv. Hof Brussel 10 november 2005374. Bij toepassing van art. 1231 BW moet de rechter het beding matigen tot het bedrag van de bij contractsluiting voorzienbare potentiële schade, voor zover die niet minder bedraagt dan de werkelijke schade (Cass. 22 oktober 2004)375. * De matigingsbevoegdheid van art. 1231 BW is van dwingend recht, en kan dus niet bij overeenkomst worden uitgesloten; deze uitsluiting wordt voor ongeschreven gehouden maar maakt het schadebeding zelf nog niet nietig (Cass. 5 maart 2007)376. * Schadebedingen bij leasing: Cass. 8 november 2001. In casu werd aanvaard dat de bewoordingen toerekening van de realisatiewaarde van het goed op het schadebeding uitsloten en zulks geldig was. 2° Toepassingsgebied - getroffen bedingen - opzeggingsbedingen Zgn. opzeg- of verbrekingsbedingen die een partij een “recht” geven om de overeenkomst te berekenen tegen betaling van een vergoeding zouden geen strafbedingen zijn en dus niet aan de toetsing van strafbedingen onderworpen zijn: Cass. 22 oktober 1999377, Cass. 30 maart 2001378, Cass. 6 september 2002379; dit lijkt m.i. erg op “ceci n’est pas une pipe”... tenzij er een daadwerkelijke en geen illusoire optie is voor de opdrachtgever. * Kwalificatie van het beding Hof Brussel 15 september 2009380 oordeelde dat een wederbeleggingsvergoeding bij vervroegde terugbetaling van een krediet geen strafbeding is. Maar Hof Brussel 18 juni
373 Cass. 6 november 2002, RABG 2003, 645 n. J. BAECK. 374 RW 2006-07, 790 n. I. SAMOY & K. VANDERSCHOT 375 Cass. 22 oktober 2004, RW 2005-2006, 460 n. D. MERTENS. 376 Cass. 5 maart 2007, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20070305-4 = RW 2010-2011, 321. 377 Pas. 1999, 1373. 378 Arr. 2011, 566. Het ging in casu nochtans om een toepassing van art. 1794 B.W. wat wil zeggen dat de opdrachtgever dat opzeggingsrecht sowieso had, ook zonder dat het bedongen was en zonder dat hij er een prijs voor moest betalen (andere dan vergoeding van de werkelijke schade). 379 Pas. 2002, 1546. 380 NjW 2010, 285.

75

Men kan dat niet omzeilen door een 381 Cass. 435 76 .juridat. NjW 2005. nr.: .). 27 WMPC (dat volgens de letter ervan echter enkel geldt voor het behoud van reeds betaalde sommen en niet voor nog te betalen vergoedingen). Hof Gent 7 januari 2008. NAEYAERT en E.” Bedingen die verwarring scheppen tussen beide soorten.alsook art. 17 april 1970385. Rb. JT 2007. 80.2009. 77. TBBR 2002. 382 Hof Brussel 18 januari 2007. . 1017.just. 3° Bijzondere wetsbepalingen Bij sommige overeenkomsten heeft de wet schadebedingen ook nog specifiek beperkt. 74. BAECK. 29 oktober 2004. bv. 2. 243. 631 noot R. Hof Antwerpen 27 november 2006384: geen strafbeding. Verbintenissennrecht I (2005). Brugge. n. * Controle op rechtsmisbruik Art. 985 n.fgov. 456. 28 april 2011381. maar besliste tevens dat het in een consumentenovereenkomst wel te toetsen is aan de regels inzake onrechtmatige bedingen ("kennelijk onevenwicht"). Gent.0117. 28 WMPC. Hasselt 28 mei 2001. RABG 2004. Cassatie oordeelde “Il appartient au juge du fond d’apprécier si la somme dont cet acte stipule le paiement constitue la réparation d’un dommage ou est la contrepartie d’une faculté de résiliation unilatérale. . DEL CORRAL en V. Rb. J.10. 28 april 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20110428-6 = JLMB 2011. STEENNOT 383 NjW 2010. 2009. zijn in een vastgoedmakelaarsovereenkomst met een consument nietig volgens art. in P. Hof Brussel 1 december 2009383 beschouwde een opzegbeding evenmin als een schadebeding. RW 1996-97. DCCR 2008. die Keure. Beëindiging van overeenkomsten met handelstussenpersonen. SAGAERT. Hof Brussel 12 december 1995. TERRYN (eds. http://jure.In ieder geval geldt het verbod van rechtsmisbruik ook voor deze bedingen382. oordeelde dat een forfaitaire vergoeding wegens het niet-opnemen van een toegestaan krediet wel een strafbeding vormt. maar wel beperkt door het verbod van rechtsmisbruik (in casu echter niet bewezen).Normaal moet ook het speculatieverbod gelden net zoals voor strafbedingen: indien de schuldeiser een groter voordeel haalt bij de verbreking dan bij nakoming van de overeenkomst. C.F. . ‘Contractuele bedingen over opzegging. 183. waartegen de voorziening werd verworpen door Cass. R. KN VAN RAEMDONCK.STEENNOT 384 RW 2008-09. “Over strafbedingen en straffe opzegbedingen”. 1231 BW en de bijzondere bepalingen van art. is het beding nietig naar analogie van Cass. 74.en in consumentenovereenkomsten ook de algemene toetsingsnorm van art.5 % op het verschuldigd gebleven kapitaal per jaar. 1770 385 Zo STIJNS. 17 en 24 WMPC zijn niet van toepassing. 4 van het KB van 12 januari 2007.bij de lening mag de verwijlrente bovenop de basisrente nooit meer bedragen dan 0. 75 § 1 iuncto art. J. verlenging en vernieuwing: een analyse naar gemeen recht’. maar het gemeen recht is wel van toepassing: . 358.

7 september 2012. Voor een meer specifieke regeling. 74.0330. Bovendien kan in vele gevallen een derde andermans schuld betalen (art. zie http://storme.fgov. C. nr. zie Art.pdf. 11.zo Hof Bergen 16 maart 2010388. 9 maart 2012386. HOUBEN. Schuldvergelijking a) Wettelijke schuldvergelijking Voor een uitvoerige bespreking. http://jure.: “De verbintenis kan zelfs voldaan worden door een derde die daarbij geen belang heeft.just. * Algemeen: wederkerigheidsvereiste Volgens een arrest van het Hof van cassatie van 17 december 2010 kan een schuldeiser zijn eigen schuldvordering op een wederpartij niet verrekenen met een schuldvordering die die wederpartij op een derde heeft389 (behoudens met instemming van de schuldeiser. 386 Cass 9 maart 2012. . 77 .juridat. 3.juridat. RRD 2010. in welk geval het een conventionele schuldvergelijking is).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 “korting” toe te kennen bij tijdige betaling: de maximale verhoging dient in vergelijking met de werkelijk overeengekomen interest te worden bepaald – Cass.C. 181 n. 15° WHPC) eis reciprociteit bij schadebedingen.be/SyllabusInsolventierecht. “De verbintenis uit borgtocht gaat teniet door dezelfde oorzaken als de overige verbintenissen“). Buiten de WMPC om kan de rechter evenwel niet op grond van de billijkheid hetzelfde beslissen387.17° nietig indien ze niet wederkerig zijn (boomerangbepaling) en een gelijkwaardige (niet noodzakelijk identieke) schadevergoeding inhouden. Dit arrest doet meer vragen rijzen dan het beantwoordt.10. 75 % van de overeengekomen commissie.in het KB Vastgoedmakelaardij van 12 januari 2007 tot max. zo is het duidelijk dat men wel een eigen schuldvordering kan verrekenen met andermans schuld waarvoor men als borg gehouden is (dit volgt uit art.0630. mits die derde in naam en tot kwijting van de schuldenaar handelt of mits hij. C. nr.just. 4° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars. 1236 B. 4° Reciprociteitsvereiste bij consumentenovereenkomsten Art.fgov. 387 Cass. R.juridat.fgov.W. 198 389 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120907-1 388 Hof Bergen 16 maart 2010.11. men kan dus wel een verschil maken in het foutcriterium .just. 74. http://jure. Reciprociteit veronderstelt niet dat de bedinger ook tot het schadebeding moet gehouden zijn voor alle wanprestaties van dezelfde graad.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- de syllabus Insolventierecht: 20120309-5. In overeenkomsten onder de WMPC zijn schadebedingen volgens art.1046. waarin zowel de wederkerigheid als de gelijkwaardigheid van de sanctie nader omschreven worden.N = http://jure.F.10. “De wederkerigheidsvoorwaarde voor schuldvergelijking”. 17 december 2010. 2034 B.W.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101217-3 = RW 2011-2012. 17° WMPC (voorheen 32.

just. SAGAERT "Schuldvergelijking en gerechtelijk akkoord: continuïteit schept connexiteit". R. 4 februari 2011392).juridat.0085. 25 september 2006.09.i. http://jure.m. Antwerpen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-2 en cass. zie Cass. 645 = Pas. 392 Cass. mits beiden ontstaan voor de samenloop (voor dat laatste.05. 1998. H. alleen minder rechtszekerheid. nr. verwerping voorziening tegen Hof Bergen 28 juni 2004. F.i. 16. in Faillissement en gerechtelijk akkoord: het nieuwe recht. C. Cavenaille en Bodeus q. COUSSEMENT = TBH 2006.wel kan de schuldeiser van een boedelvordering/boedelschuld verrekenen met een schuld in de boedel390. BASF t. Faill.juridat.N.09. 1 juni 2006. niet in de rechten van de schuldeiser gesteld wordt“).0424. 1561 n.0029.N. VAN GERVEN. http://jure.i. 948 = TRV 2008. 488 n.just.wel mogelijk bij samenhang tussen de schulden.d. 24 juni 2010. want het arrest m. * Schuldvergelijking na samenloop: . 391 Cass. nr. HURNER. d.F. Cass. JLMB 2006.0443. In ons recht heeft zo’n beroep wel terugwerkende kracht tot op het tijdstip waarop aan de vereisten voor wettelijke schuldvergelijking was voldaan (beide schulden wederkerig.J.10. 78 . is toch vereist dat een van de partijen er zich op beroept.juridat. 1101 = TBH 2005. United Real Estate t. rolnr. 1451. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012. JT 2006. curatoren faill.N. 4 februari 2011. verbreking Hof Gent 26 april 2004. West-Konstrukt. "Posities van schuldeisers en hun zekerheidsrechten». Euroftal = RW 2006-2007. vaststaand en opeisbaar waren). 7 april 2006. Bespreking van beide arresten door T.in beginsel niet meer mogelijk indien niet reeds aan de vereisten is voldaan op het tijdstip van de samenloop . 24 juni 2010. 810 n. t.gevolgen m. Durobor. V. 546 = JLMB 2007. Achtergrond: schuldvorderingen hebben slechts statuut zoals ze 390 Cass.fgov.verdergaande uitzondering in de oude procedure gerechtelijk akkoord. ten onrechte én slag in ’t water: .. zie twee principiële cassatie-arresten van 24 juni 2010391). beiden in een fiscale zaak maar principieel verwoord. 276. en zou dat dus ook moeten kunnen door middel van schuldvergelijking. VAN DEN HAUTE. R. 393 Cass. 2006. adde Cass. JLMB 2004. C. 633 v. HOUBEN "Schuldvergelijking: opeisbaarheid. Kluwer. Durobor en Cass.gronden voor die beslissing zijn een miskleun .. 14 en 15 WFZ. 391 n. RW 2006-2007. nr. D. nr. 1 juni 2006393. samenloop en volstorting" = JT 2007. P.q. Jammer genoeg besliste het parlement om het GwH te volgen en de WFZ in 2011 aan te passen .09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-7. NJW 2004. 813 = NjW 2006. “L’hypothèse de la compensation après concordat et en cas de concours successifs”. Eerder reeds o. GW Hof 167/2008 van 27 november 2008: uitbreiding van de WFZ naar natuurlijke personen niet-handelaars is ongrondwettig want onvoldoende gemotiveerd. daarbij rijst onder meer de vraag of een volstortingsplicht samenhangt met schulden aan de vennootschap.fgov. op voorhand bedongen schuldvergelijking – art. http://jure.fgov. 944 n.05. C. 896 = JT 2006. b) Conventionele schuldvergelijking Effectiviteit na samenloop e.N. 565 n. nr. E. HOUBEN.0365. C. Want eigenlijk geldt hetzelfde al zonder die bepaling. . C. van nettingovereenkomsten. beperkt. ENGEBAT. * Hoewel men traditioneel stelt dat schuldvergelijking van rechtswege intreedt.0487F. 7 april 2006.handelende in zijn eigen naam.. E. DIRIX.just.

iz.just.fgov. 20.. Datafer. http://jure.juridat. ook voor precontractuele aansprakelijkheid inbegrepen wegens incidenteel bedrog396. 1156.Het is anderzijds niet evident dat die termijn (5/20) ook geldt voor aanspraken op rechtstreekse rechtsbescherming van subjectieve rechten. Hof Antwerpen 27 oktober 2010. I.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110120-3 = JLMB 2011. Verjaring De verjaring is een materieelrechtelijke en geen procesrechtelijke vraag.i. JLMB 2011. Zo verjaart de pauliana als een aanvechting m.F.0306. 2 BW) (5/20 jaar). NjW 2011.F.0118. minnelijk kantonnement. http://jure. 2 BW). zie hieronder) (2262bis. Eerder Hof Luik 30 maart 2009. 2 oktober 2009. bij bedrog wanneer het effectief werd ontdekt. ook een aanspraak op nakoming in natura van een voorkeurrecht blijft een obligatoire aanspraak en geen zakelijke aanspraak395. C. 12. a) Vertrekpunt en termijnen 1° Termijn en vertrekpunt voor verjaring van obligatoire aanspraken algemeen en van bevoegdheden tot nietigverklaring . 2 februari 2007. wanneer er naast of in plaats van de pauliana een aanspraak tot schadevergoeding tegen de wederpartij wordt ingesteld. na 10 jaar en niet na 5 jaar. 12.08.maar een aanspraak op schadevergoeding wegens incidenteel bedrog verjaart als buitencontractuele aanspraak (zie hieronder). 20 januari 2011. RW 2012-2013. 304 noot JdC. werkt dat sowieso erga omnes. het vertrekpunt van de termijn van 10 jaar voor de pauliana kan gedefinieerd worden zoals bij nietigverklaring: wanneer het gebrek diende te worden ontdekt. 396 Cass. JLMB 2012. maar zelfde ratio.fgov. Voorwerp van de verjaring is de aanspraak. rekening-courant). 397 Cass. .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gelden in de rechtsverhouding tussen partijen – als partijen bedongen hebben dat ze een ondeelbaar geheel vormen (bv. 544 BW397. geldt die stuiting ook voor bij afzodnelrijkee eis geldend gemaakte aanspraak van de gesubrogeerde (die immers dezelfde aanspraak is als de subrogant)394.schuldvorderingen andere dan buitencontractuele aansprakelijkheid: 10 jaar (2262bis. 14 april 2010. en dat zo men in het 394 Cass. 1713. Bv. I 1 BW). ook voor objectieve aansprakelijkheden. I. Dat laatste ligt in lijn van Cass. 1436.juridat. C. 79 . 395 Hof Luik 17 oktober 2011.aanspraken tot schadevergoeding of herstel uit onrechtmatige daad: 5 jaar (c. Het onderscheid in verjaringsregels tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid blijft vanuit het grondwettelijk gelijkheidsgebod problematisch. inbegrepen de aansprakelijkheid wegens nabuurhinder – al wordt die gegrond op art.09. wanneer een benadeelde de verjaring stuit door burgerlijke partijstelling. verjaart die wel na 5 jaar.just. . In arrest 150/2012 besliste het GwH dat de verjaring van de aansprakelijkheid van een notaris dezelfde moet zijn bij een onderhandse en een authentieke akte. 1141. Weliswaar een andere casus. 1304 BW): 10 jaar. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091002-5 = RW 2011-2012.nietigverklaring van rechtshandelingen (art.q. Maar volgens cassatie geldt ook voor de pauliana de termijn van (2262bis.

be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-4 = RW 2008-09. http://www. kunnen de aanspraken uit dit voorbehoud uitgeoefend worden gedurende 20 jaar vanaf die uitspraak (en niet vanaf de eerdere veroordeling)405. Vulex. .08. 399 Cass. 374. RW 2011-2012. http://jure. ter perse in RW.fgov.11.pdf. P. 3° Actio iudicati . 150/2012 van 13 december 2012. 800 n. DELWICHE. C. 2° Termijn en vertrekpunt verjaring aanspraken uit buitencontractuele aansprakelijkheid . behalve (art. 9 december 2010.just. http://jure.F.N.just.just.tweede geval de termijnen inzake buitencontractuele aansprakelijkheid zou toepassen. 31 mei 2012.09.const-court. “Gerechtelijke moratoire interest verjaart na vijf jaar” 404 Cass.d. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120531-5 = RW 2012-13.juridat.N.bij aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht loopt verjaring pas wanneer het foutieve vonnis is ingetrokken (Cass. 114) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. 401 nr.10. http://jure. C. T. 400 Cass.wanneer jaren na een strafrechtelijke veroordeling de rechter aan de burgerlijke partij een schadevergoeding toekent onder "medisch en fiscaal voorbehoud". 5 jaar vanaf de kennis van de schade (of verzwaring ervan) en identiteit aansprakelijke. 5 juni 2008401) of het gelijkgestelde feit waardoor aansprakelijkheid mogelijk wordt (Cass. De kenbaarheid wordt subjectief ingevuld.0237. C.just. 462 n. 405 Cass. Lenaerts t.fgov. d. 25 maart 2010.i.fgov.10. voorziening in cassatie verworpen bij arrest Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100203-2.juridat.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-5. zo blijkt uit een arrest van 26 april 2012: de overschrijving in de hypotheekregisters van een akte die een schuldeiser zou benadelen is niet voldoende om de termijn van 5 jaar te doen lopen400.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100218-9. ook indien de aanspraak waarop de veroordeling gegrond is na een kortere termijn verjaart402. Keirens.i. 80 .just.07. http://jure. 2277 BW403. 4° Verjaringen voor en tegen de overheid Nieuwe regeling inzake verjaring vorderingen voor en tegen de Staat (Art.0306. 209. http://jure.juridat.fgov.just.0073.algemeen: dubbele termijn 5 / 20 jaar. C. http://jure. ook de aansprakelijkheid van een arts niet anders kan verjaren naargelang die contractueel of buitencontractueel is. dit discriminerend is398.0539.N iz. 134 lid 3 zoals bepaald door de Programmawet 398 GH nr.fgov.1771. Dezelfde redenering moet er m.just.10. C. 3 februari 2010.0143. 403 Hof Antwerpen 8 april 2010. nr.fgov. 113 tot 116 Wet 22 mei 2003): gemeen recht. 18 februari 2010. . toe leiden dat bv.voor alle federale en programmatorische overheidsdiensten van het algemeen bestuur in werking getreden op 1 januari 2010 (Art.juridat. http://jure. zie hoger).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20101209-11 = i 2012. .juridat.N. de interest op de principale veroordeling blijft wel verjaren na 5 jaar bij toepassing van art.be/public/n/2012/2012-150n. .juridat. 20 jaar vanaf feit.ook bij provisionele veroordeling door de strafrechter: 10 jaar vanaf dat vonnis404. Kennis van de schade vereist geen kennis van de omvang van de schade399. Van Oevelen 402 Cass. 26 april 2012.fgov. 31 mei 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120426-3.0539.verjaart in beginsel na 10 jaar.juridat.

be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-3.Artikel 100.0063.arrest GwH nr. LEBON. 22 mei 2003). 2277 Wb de vijfjarige verjaring van art. 408 http://grondwettelijkhof.Voor staatsbedrijven zonder rechtspersoonlijkheid. 5° Art. Wanneer de interest van rechtswege loopt. 9 juni 2011. nr. 1651. F. 2277 BW: Cass. S. . 115 en 116). 81 . ook voor de syndicus bij het invorderen van schulden met betrekking tot de gemeenschappelijke lasten van medeeigendom” = NjW 2011. noot SDR 'Verjaring van vorderingen tegen de overheid in fiscale zaken'.Voor de deelstaten: algemene bepalingenwet van 16 mei 2003: gemeen recht. Ook de interest op een aanspraak uit veroordeling (actio judicati) verjaart na 5 jaar (zie hoger). . -.N. . RW 2011-2012.10. De regel geldt niet wanneer de gehele schuld op voorhand vaststaat. http://jure. het Waals Gewest en de Franse Gemeenschap.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110609-2 = RW 2011-12. . 1307. .pdf. 22 september 2011. noot CL “Toepassingsgebied artikel 2277 BW: het Grondwettelijk Hof zet de trend verder”.10. BOULY “Time flies.just.0052. 335. 412 Hof Antwerpen 6 september 2010.N. nr. Financiën. van de gecoördineerde wetten op de Rijkscomptabiliteit blijft van toepassing op de schuldvorderingen op de federale Staat die vóór de inwerkingtreding van de wet van 22 mei 2003 zijn ontstaan (artikel 131 II W. Dossche Mills t. F.juridat.. administratieve openbare instellingen met rechtspersoonlijkheid en administraties met beheersautonomie maar zonder rechtspersoonlijkheid is dit gebeurd op 1 januari 2012 (enkel Titel V. 25 januari 2010410. RW 2007-2008. http://jure. 684 n. noot Bart VAN DEN BERGH. de rest treedt pas in werking op 1 januari 2014 voor die diensten). 1711 n.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 23 december 2009.09. eerste lid. waaronder de verjaringsregels. gemeenschap. 410 C.just.d. De bepaling kreeg een ruime uitleg ingevolge grondwetsconforme interpretatie door het GwH: . voor terugvordering van geldelijke tegoeden geldt de termijn van 30 jaar zoals voor revindicaties (zie art. 6/2011411 voor bijdragen in de gemeenschappelijke lasten van een medeeigendom. 16 november 2001. 407 Cass. zoals in een leasingovereenkomst van bepaalde duur412.juridat. 16) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. C. C.0307.fgov.F. 1335. 461. http://jure. RW 2010-2011.0410. deze data gelden niet noodzakelijk voor andere hoofdstukken dan de verjaringsregels).fgov.arrest 13/2007409 voor telefoonkosten. behalve (art. de Duitstalige Gemeenschap (1-12010) en sinds 1 januari 2012 voor Vlaanderen (gewest.arrest 15/2005408 inzake waterleveringen.fgov.be/public/n/2005/2005-015n. 6° Andere bijzondere verjaringen 406 Cass.be/public/n/2007/2007-013n. In fiscale zaken geldt het gemeen recht voor zover de fiscale wet er niet van afwijkt406. Zie eerder reeds Cass. 411 GwH 13 januari 2011.. dit laatste gevolgd door Cass.in werking voor het Brussels Gewest (1 januari 2007). 6/2011.pdf 409 http://grondwettelijkhof. Vlaamse rechtspersonen).09. begin deze verjaringstermijn te lopen zodra de interest loopt en niet eerst vanaf de aanmaning tot betaling ervan407.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100125-3 = 2010. 10 september 2010.just. 'De verjaring van de eis tot terugbetaling van onterecht geïnde belastingschulden: species van het genus schuldvordering ten aanzien van de overheid?' = NjW 2011.F.

0125.09. Het kan zowel om een Belgische als een buitenlandse rechter gaan417. 2247 BW bij W.09.F. 15 juni 1935).0615. Zo is de bijzondere verjaringsregeling voor de aansprakelijkheid van advocaten niet ongrondwettig (arrest 137/2001414).be/public/n/2001/2001-137n.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101025-1 = RW 2012-13. en het betrokken recht voor de inwerkingtreding van de nieuwe wet is ontstaan.juridat. 2244 B. nr. 30 november 2009415.F.fgov. volgens hetwelk de stuiting van een akte die nietig is vanwege een miskenning van die Taalwet. 25 oktober 2010. nr. Bij betekening van een dagvaardingsexploot stuit de betekening de verjaring.09. Cass. 12 juni 2009413).pdf 415 RW 2011-2012. Cass. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6. 2277bis. 35 LVO).0579.just. 82 .) Vorm van de stuiting “Dagvaarding” in deze bepaling wordt uitgelegd als elke inleiding van een eis416. 2° termijn loopt voor elke afzonderlijke prestatie vanaf de eerste dag van de maand na verstrekking (en dus niet pas vanaf het einde van de behandeling) (Cass. op voorwaarde dat de zaak op de rol is gezet voor de inleidingszitting – zoniet is er geen stuiting418. . 7° Overgangsrecht bij wijziging verjaringsregels Wanneer in burgerlijke zaken een wet voor de verjaring van de vordering een kortere termijn bepaalt dan die bepaald door de vorige wet. 418 Cass.art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090612-1 = RW 2011-2012. 16 juli 2012 (in werking 13 augustus 2012). 416 Bv.fgov. Ook een nietige dagvaarding stuit de verjaring sedert de wijziging van art.10. Ook de inleiding van een (incidentele) eis bij conclusie stuit de verjaring (maar een conclusie stuit de verjaring niet als er geen eis in wordt verwoord)419. Er blijft wel de lex specialis van art.N. http://jure. 13 oktober 2011. 18 november 2010. 577.F.just. nr. een einde neemt door de uitspraak van de rechterlijke beslissing dienaangaande (vlg. C. 2277 ter ingevoegd in 2007. . . verjaring geneeskundige verstrekkingen: 1° geldt niet voor diergeneeskunde. nr.just.fgov. 1084. 40 III Taalwet gerechtszaken (W.W. Dit is een algemene regel volgens Cass. 414 http://grondwettelijkhof..Ook daarbuiten veel rechtspraak Grondwettelijk Hof. zie het art. 413 http://jure. 18 november 2010. 417 Cass. F. GwH nr. en van rechtstreekse aanspraken van schadelijder jegens verzekeraar (art.juridat. http://jure. 267.voor milieuschade. begint de nieuwe verjaringstermijn ten vroegste met de inwerkingtreding van de nieuwe wet te lopen. 149/2012 van 6 december 2012 slechts grondwettig indien zo uitgelegd dat de stuiting pas op het ogenblik van de kennisgeving per gerechtsbrief een einde neemt). zij het dat dit een eerder ingetreden verjaring overeenkomstig de oude regel niet zal verhinderen. b) Stuiting 1° Stuiting door inleiding van de eis (art. 419 Bv. F.in de verzekeringswetgeving geregeld is de verjaring van contractuele aanspraken tussen partijen.juridat.0125.

be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. 425 Cass. dan is de stuiting ongedaan gemaakt. RW 2012-13.1519. RW 2012-13.10. de ingebrekestelling moet daartoe wel aangetekend met ontvangstbewijs verzonden worden en gedetailleerde informatie bevatten over schuldeiser. Dit geldt enkel indien de rechter de eis definitief heeft willen afwijzen en niet indien hij aan de afgewezen eiser de mogelijkheid laat in een later stadium en onder bepaalde omstandigheden dezelfde eis opnieuw voor te brengen422. 371. http://jure.o.just.09. 421 Zie http://www. en kan de instelling van de eis gegrond op dat misdrijf ook niet meer gelden als stuiting voor een eventuele aanspraak gegrond op een door de beklaagde begane quasi-delictuele fout423. 424 Cass. F. de morele schade die door het misdrijf is veroorzaakt. 420 Cass.. 12 januari 2010. maar niet voor andere eisen (Cass. De stuiting strekt zich niet uit tot een eis met een andere oorzaak in de zin van het geheel van feiten en http://jure. een ander deel van de schade.v.juridat. schuldenaar en schuld421. bv. Cass. 2244 BW in 2008 heeft een beroep tot vernietiging van een administratieve handeling bij de Raad van State dezelfde gevolgen t.N.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sinds de wijziging van art. LEBON "Dagvaarding en bevrijdende verjaring: omvang van de stuiting”).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20100316-4. correcter een verlenging van de verjaringstermijn met 1 jaar (in te voegen als art. De burgerlijke-partijstelling voor de onderzoeksrechter geldt als een wijze waarop de burgerlijke rechtsvordering in de zin van artikel 2244 BW wordt ingesteld en stuit dus ook de verjaring420. 103. 16 maart 2010. de materiële schade. 12 januari 2010.09. 27 mei 2010.a.fgov. http://jure. 423 Cass. de vordering tot herstel van de schade veroorzaakt door de vernietigde administratieve handeling als een dagvaarding voor het gerecht. bv.juridat. 2244 § 2). 422 Cass.1266. P. 2247 BW wordt de stuiting van de verjaring voor niet bestaande gehouden indien de eis wordt afgewezen.dekamer. ook als dat niet onmiddellijk het voorwerp van de eis425. 371. 233 noot C. Een vordering ingesteld tot vergoeding van een deel van de schade. met als motivering dat “De oorzaak van een 83 . 22 september 2011.be/FLWB/PDF/53/1498/53K1498005. In de Kamercommissie is een wetsvoorstel goedgekeurd tot invoering van een stuiting door advocatenakte.just. 103.juridat. RW 2012-13. Ongedaanmaking stuiting bij afwijzing eis Krachtens art. Wanneer evenwel de burgerlijke rechtsvordering tijdig voor de strafrechter is ingesteld en er daarover nog geen in kracht van gewijsde gegane beslissing is.0071. 27 mei 2010. stuit de verjaring t.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6.v.just. Omvang van de stuiting ratione materiae Het instellen van een eis stuit de verjaring voor die eis alsmede de eisen die er virtueel in begrepen zijn. RW 2012-13. Wanneer de strafrechter de op het bestaan van een misdrijf gebaseerde vordering van de burgerlijke partij definitief afwijst (door gebrek aan bewijs van het misdrijf dan wel gebrek aan oorzakelijk verband tussen het misdrijf en den aangevoerde schade).pdf.N. blijft de strafrechter bevoegd om de burgerlijke rechtsvordering ook als de strafvordering verjaard is424. P. 5 mei 2001 (Recente cassatie 2001.fgov.N.

2° Stuiting door beslag Bij derdenbeslag wordt de verjaring van de beslagen schuldvordering gestuit door het beslag onder de derde. 101 gewijzigd werd bij W. alsook door daden van onderzoek of daden van vervolging). 1 oktober 2010428). 2244 BW. er bijkomende stuitingsgronden kunnen gelden. geldt niet jegens de medeschuldenaar (daar loopt de verjaring door. 4° Werking ratione personae van de stuiting aan de passiefzijde Art. 427 Zie bv. 1206 BW: stuiting stuit ook jegens hoofdelijke medeschuldenaars. http://jure. F. 49 van de Programmawet van 9 juli 2004. de inningsinstellingen sociale zekerheid. RW 2012-13.0192.N. houdt die betaling geen betrekking in noch afstand van verjaring voor het overige427. faillissementsprocedure). http://jure. 428 Cass.art. zowel bij overheden waar reeds de nieuwe regels gelden van de Wet van 22 mei 2003 als bij overheden waar de oude wet Rijkscomptabiliteit van 1991 nog geldt (waarvan art. 1 oktober 1010. 500. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111107-1. krachtens hetwelk een dwangbevel worden geïnterpreteerd als een verjaringstuitende akte in de zin van art. 3° Stuiting door erkenning of door afstand van (het verkregen deel) van de verjaring Een gedeeltelijke betaling kan een erkenning van schuld inhouden.juridat. maar dat is niet noodzakelijk zo. Maar de schorsing van de verjaring tijdens de procedure (gerechtelijke procedure. Cass. Nr. is er ook geen verjaring indien de schuldvordering binnen het 5e jaar wordt overlegd in de voorgeschreven vormen (art. 25 juli 2008). 7 november 2011.juridat. Indien de solvens alles betaalt wat hij meent verschuldigd te zijn.fgov.fgov.0043. C/06. maar de verjaring van de verzekerde schuldvordering wordt slechts gestuit door de aanzegging of betekening aan de beslagen schuldenaar zelf426. Maar waar de wet van 1991 nog geldt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. De stuiting van een virtueel inbegrepen eis helpt natuurlijk maar voor zover de stuiting niet ingedaan wordt gemaakt door de afwijzing van de ingestelde eis. 83 Programmawet-I van 29 maart 2012: door de instelling of de uitoefening van de strafvordering. zelfs indien de belastingschuld geen zeker en vaststaand karakter heeft (Cass.art.09. anders wat bv.just. 84 . Dit belet niet dat ten gunste van de overheid of van bv. de burgerlijke rechtsvordering volgend uit een misdrijf is aldus het schadeverwekkend misdrijf waarop de burgerlijke partijstelling is gebaseerd”. 426 Cass. 100 W.F.handelingen waarop een partij haar eis baseert (idem). 42 RSZ-Wet (wet van 27 juni 1969 tot herziening van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders) zoals gewijzigd door art. 4° Stuiting bij verjaring schuldvorderingen jegens de overheid Stuiting wordt in beginsel geregeld door het gemeen recht. 20 mei 2010.just. zie met name: . 1991).

431 Apruzzzese t.fgov. 430 Voor een toepassing. 21 december 2009)434. http://jure. nr.juridat. wanneer die brief stelt dat de verzekeraar nog terugkomt op de zaak. c.fgov. maar moet de verjaring wel verlengd worden in geval van rechtsmisbruik door de partij die onderhandelingen rekt om de verjaring te bereiken436.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091221-10. 20 mei 2010. zie Cass.0245.F . aangezien de dagvaarding van de derde de verjaring niet stuit jegens de beslagene430.09. kh. 21 december 2009.juridat. C. Voorbeeld: de beslaglegger die de derde-beslagene aanspreekt wegens het niet afleggen van een schuldenaarsverklaring.F 432 Hof Gent 20 maart 2008. 9 juni 2009431 (stuiting van de verjaring door de hoofdaannemer komt niet automatisch ten goede komt aan de opdrachtgever die jaren later een vordering instelt tegen de hoofdaannemer).0106. 85 .08. SRWL. C.just.juridat. De solidariteit van de stuiting bij hoofdelijke schuldenaars geldt niet bij gehoudenheid in solidum. 434 Cass.0103.0098. Idem bij medeverzekeraars.juridat.0043. 18 juni 2012. http://jure.just. c) Schorsing en verlenging 1° Schorsing wegens onderhandelingen Deze is geregeld in o. F. 10 WAM.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120618-3.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100520-6.0399. behoudens hoofdelijkheid. 27 mei 2010.fgov. 436 Bv.N = Jaarverslag cassatie 2009. nr.09.11. http://jure.just. 19 januari 2009429). 2° Schorsing bij minderjarigheid Minderjarigen worden in beginsel geacht in de onmogelijkheid te verkeren de verjaring te stuiten.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100527-17.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gefailleerde persoonlijk betreft bij stuiting door aangifte van schuldvordering: Cass. RW 2010-2011. 435 Cass. maar deze regel komt onder druk wanneer de minderjarige een wettelijke vertegenwoordiger heeft. 5° Werking ratione personae van de stuiting aan de actiefzijde De stuiting geldt ook niet ten voordele van een medeschuldeiser (behoudens actieve hoofdelijkheid): Cass. 1650. is de schorsing niet beëindigd: Cass. moet er zorg voor dragen de verjaring ook te stuiten jegens de beslagen schuldenaar. http://jure. evenwel kan de kennisgeving ook gebeuren door middel van een conclusie in een geding waarin de verzekeringnemer partij is en die hem is meegedeeld435. gezien de beperkte draagwijdte van het mandaat van de leidende verzekeraar432. 28. C. RW 2011-2012. De schorsing (en stuiting) door die bepaling eindigt slechts wanneer de verzekeraar een aangetekende brief zendt (of exploot laat betekenen)433.fgov. zoals normaal het geval is (behalve in geval van belangeconflict 429 S.08.F. In het gemeen recht is deze schorsingsgrond niet bepaald.04.m. andere vormen van kennisgeving hebben dit effect niet (Cass. art. 1010.N.just. Brussel 27 nov 2007. ook bij stuiting door de leidende verzekeraar. 433 De brief moet ook een volwaardige beslissing van de verzekeraar inhouden.

met die vertegenwoordiger).0573. F.10. 443 Cass. 410 WIB wettelijk verhinderd is om betaling te verkrijgen van een betwiste belastingschuld (behalve voor het vaststaande deel) en de verjaring dus geschorst is (intussen heeft de wetgever in 2003 de regel ingevoerd dat de verjaring in fiscale zaken tijdens het rechtsgeding geschorst is. 86 . a contrario uit Cass. 30 juni 2006. Niet vereist is dat die wettelijke regeling ook de stuiting onmogelijk maakt. 22 september 2011439..fgov. 25.F. 26 Voorafg. 611. C. 1775. 22 september 2011. C. 443ter § 1 WIB).N. C. 6 EVRM wanneer er in feite een praktische onmogelijkheid is van rechtsuitoefening (zie arrest-Stagno442).0573. I. Pas. 30 juni 2006. 438 eveneens Cass. 1 juni 1995.0052. nr. 439 Cass. Dossche Mills t. dit betekent niet dat de verjaring van de burgerlijke 437 Cass. Dossche Mills t.F. onder meer in RW 2011-2012. 441 Cass. Zie eerder reeds Cass. De vraag luidt of dat voldoende is in het licht van het arrest-Stagno. Financiën 440 RW 2010-2011.. Het instellen van een vordering tot uitlegging of verbetering van een vonnis als bedoeld (art. De beperking tot gevallen van wettelijke onmogelijkheid lijkt in strijd met hogere rechtsnormen. 24 september 2012443.W. 21 april 1961. zoals bv. 22 september 2011441 aanvaardde anderzijds dat de fiscus ingevolge art. 2 januari 1969. nr.T.F. RW 1995-96. art. 4° Geen eigenlijke schorsing tijdens strafproces De burgerlijke vordering voortspruitend uit een misdrijf kan niet verjaren voor de strafvordering (art. 3° Schorsing wegens onmogelijkheid tot rechtsuitoefening Evenwel kan men uit recente rechtspraak afleiden dat de verjaring geschorst wordt telkens wanneer de schuldeiser op grond van de wet of door een wettelijke regeling verhinderd wordt de betaling van zijn schuldvordering te verkrijgen (expliciet Cass. Stagno t. . In het geval van verzekeringen volstaat volgens de rechtspraak de mogelijkheid om een bewindvoerder aan te stellen opdat de verjaring niet zou geschorst zijn438. § 1 KB 11 juli 2003 genomen in uitvoering van art. Cass. http://jure. in casu betreffende de termijn van 5 jaar om het Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds aan te spreken. 2252 BW voorgeschreven schorsing van de verjaring tegen minderjarigen niet in het geval van art. maar enkel om een verlenging van de termijn met de tijd nodig om de handeling te verrichten (Cass. SWENNEN.04. Reeds zo in Cass. 80 Controlewet verzekeringen). 24 september 2012.Sv. 5 december 2008440).just.04. met name art. 760 samengevat door F.juridat.10.N.0676. art. Bij een vervaltermijn gaat het niét om een schorsing voor de duur van de verhindering. België.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120924-1.0052. 793 en 794 Ger. de driejarige verjaring inzake verzekeringen437. nr. 2278 BW en in andere gevallen waarin dit expliciet of impliciet uit een bijzondere wetsbepaling (inzake verjaring) volgt.). 22 september 2011. F. Omgekeerd speelt de door art. Financiën 442 EHRM 7 juli 2009.10. zoals dat in burgerlijke zaken altijd al het geval was. 896 en Cass.) heeft niet tot gevolg dat de uitvoerbare kracht van de uit te leggen of de te verbeteren beslissing wordt geschorst (idem).

niet meegaat in beroep. 22 september 2011. Omgekeerd kan een verjaarde schuld nog bij wijze van verweer worden ingeroepen (quae temporalia sunt ad agendum. geldt die ook voor reeds voordien ontstane aanspraken (in casu invoering door de LVO van de schorsing tgv minderjarigen bij de verjaring van verzekeringsaanspraken) d) Uitwerking van de verjaring Men kan de verjaring best zien als een wilsrecht.just. 223 BW) (evenmin als een relatieve nietigheid). Dat verklaart dat de rechter de verjaring niet ambtshalve kan inroepen (art. 446 RW 2009-20.juridat. A.08. boedelbeschrijving. http://jure. http://jure. 8 december 2010. dat er beroep op moet worden gedaan. Dit verhaalsrecht vindt ook uitdrukking – behalve in goederenrechtelijke regels en executieprocedures – in enkele rechtsfiguren die veeleer verbintenisrechtelijk zijn.m. 5° Overgangsrecht inzake schorsing bij wetswijziging Cass. Toepassing: indien de burgerlijke partij na een beslissing in de strafzaak waarbij over zijn aanspraak nog geen uitspraak is gedaan.d. Een verjaarde schuld blijft een natuurlijke verbintenis. behoudens cassatie. voorlopig bewind. 444 Cass. 1167. maar waartegen de beklaagde in beroep gaat. 6 maart 2006446). d. perpetua ad excipiendum). Vrijwillige betaling daarvan kan niet worden teruggevorderd. 830 n. behalve wanneer het om een regel van openbare orde gaat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-5 = RW 20112012.0071.z.10.0505. als vereiste voor herstel in eer en rechten dient de schade te worden hersteld. 13.N. "tenzij de betaling niet kan worden opgevat als de voldoening van een door de betaler erkende schuld" (Cass. maar enkel dat het eindpunt van de verjaringstermijn van de burgerlijke rechtsvordering zich niet kan situeren vóór het tijdstip waarop de strafvordering verjaart of vóór het tijdstip waarop de eindbeslissing over de strafvordering een einde maakt aan die strafvordering. ook al is de aanspraak daarop verjaard: Cass.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. 4 december 2009445: wanneer de wet een nieuwe schorsingsgrond invoert.juridat. moet hij ervoor zorgen de verjaring te stuiten door zijn burgerlijke vordering aanhangig te maken voor de burgerlijke rechter (wat hij kan) voor de uitspraak op strafgebied valt444. geschorst blijft gedurende de hele duur van de strafvordering en pas opnieuw begint te lopen na de eindbeslissing op strafgebied.just. F.F. sekwester.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 rechtsvordering die niet of niet meer voor de strafrechter aanhangig is. a) Preventieve en bewarende maatregelen Onder meer bewarend beslag. verzet tegen teruggave e. 149 447 Bv. verzegeling. 87 .w. Een verjaarde schuld kan ook nog in andere opzichten relevant zijn447. VANDEPLAS. 445 C. Het beroep kan ook gebeuren bij wijze van verweer. RW 2011-2012.fgov. Verhaalsrechten van schuldeisers De schuldeiser heeft in beginsel een verhaalsrecht op alle goederen van de schuldenaar.

448 Rb. 1166 BW) Een interessante toepassing in een zaak van een Tijdelijke vennootschap448: een van de vennoten wilde een aanspraak op schadevergoeding geldendmaken jegens een opdrachtgever. in geval van simulatie (d. 317. De vennoot roept in dat dit een wanprestatie uitmaakt van de medevennoten. waaronder ook schuldeisers. ook al behoren ze in werkelijkheid aan een derde.i. 88 . bewuste veinzing van een rechtshandeling) kunnen kiezen of ze zich op de gesimuleerde (geveinsde) handeling beroepen. Brussel 8 december 2011. Voor een toepassing: Hof Antwerpen 20 oktober 2010. RW 2011-2012. dan wel op de gedissimuleerde (werkelijke) handeling. Zo kunnen schuldeisers meer bepaald verhaal nemen op goederen die volgens de geveinsde handeling aan hun schuldenaar toekomen. d) Zijdelingse vordering (art.b) Actio pauliana zie hoger c) Keuzerecht bij simulatie Uit art. 1809 (geveinsde handgift door ex-echtgenoot aan zijn zuster). de andere niet. 1321 BW volgt dat derden. waardoor zij schuldeiser is en oefent zijdelings de aanspraak op schadeloosstelling van de medevennoten uit jegens de opdrachtgever. TBH 2012.

Zie Cass. C.recht op schadevergoeding wegens planschade. 450 Cass. bij overdracht van een kavel. Overgang van schuldvorderingen (actiefzijde) a) Accessorium sequitur principale of oneigenlijke natrekking 1° Overzicht De belangrijkste toepassing hiervan betreft schuldvorderingen jegens een verkoper tot vrijwaring voor gebreken aan de verkochte zaak449 en tot vrijwaring wegens uitwinning.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3= Arr. die dit contamineerde. 7 september 2009. Andere voorbeelden: . . nr. A-g Mesdach de ter Kiele. 230 n. wel buitencontractuele aanspraak van koper tegen die aannemer.just. 1669.N. C. "Rechtstreekse (contractuele) aanspraken van onderverkrijgers: pleidooi voor een algemene erkenning van de accessoriumtheorie" (verkoop liet na verkoop product herverpakken door onderaannemer. 29 februari 2008. 147.fgov.rechten uit een zaakverzekering. voor zover deze schuldvorderingen niet krachtens dat recht onoverdraagbaar zijn. N. en vergelijkbaar op schadevergoeding wegens waardevermindering door bescherming als duingebied (art. Arr. 942. RW 20082009. 8 juli 1886.F. WIJZIGING VAN PARTIJEN BIJ EEN VERBINTENIS 1. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. 451 Cass.06. .rechten van de verkoper van een kunstwerk jegens de expert die een authenticiteitscertificaat heeft afgeleverd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090907-5 = RW 2011-2012.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 VI. http://jure. . 15 december 2006. L.juridat.fgov. bij overdracht van het verhuurde goed. 89 . en dit ongeacht of het gaat om: 449 Art.0494. CARETTE “”Kwalitatieve rechten” van een onderkoper bij internationale koop en het Weens Koopverdrag”. 1615 BW is ook van toepassing op vrijwaringsvorderingen uit een vorige verkoop die beheerst wordt door een rechtsstelsel dat een dergelijke “rechtstreekse vordering” niet kent. Een ander voorbeeld betreft de schuldvorderingen wegens aansprakelijkheid voor gebreken jegens een aannemer en/of architect. 302 met concl. 2° Vereisten voor overgang – toepassingsgebied van de regel De kwalitatieve schuldvordering gaat over met de eigendom van de zaak.0303. RW 2009-2010. . Pas. http://jure. Hof Luik 4 april 1996. WERMOES.Cass.rechten van een mede-eigenaar jegens de vereniging van mede-eigenaars.buitencontractuele aansprakelijkheidsvorderingen voor schade aan de zaak. nr. 452 Cass. 54 Wet 12 juli 1973 Natuurbehoud (Vlaams Gewest))451.08. 22 maart 1990. geen rechtstreekse contractuele aanspraak). Zie reeds Cass.just. die overgaan wanneer de opdrachtgever de zaak overdraagt aan een koper450. .een recht op schadevergoeding krachtens de Wet van 12 juli 1976 Wet betreffende het herstel van zekere schade veroorzaakt aan private goederen door natuurrampen zou volgens de rechtspraak echter niet kwalitatief zijn452. . JLMB 1530.rechten van de verhuurder uit een huurovereenkomst. 1184 kritische n.juridat. 2008 nr.

In dezelfde zin de Franse rechtspraak: Cass. C.rl. zoals aanneming457. verhindert de aanspraak jegens de leverancier van die wederpartij niet461. 25 januari 90 . 23 april 2007) 453. RW 2009-2010. n. BENABENT = JCP 1986. zowel het klassieke geval van verkoop na verkoop454 als na aannemingsovereenkomst een verkoop (bv. Men kan hetzelfde afleiden uit de Franse cassatierechtspraak: Cass. Voor het IPRaspect. voor zover dit binnen het kader van de hoofdaannemingsovereenkomst valt. http://jure. 776 = TBH 1990. Gevolg in een complexe zaak: de bouwheer kan op grond van art. 1986. 18 mei 2006)458. 455 nr. ass. 265. 458 Cass. verkoper) niet kan worden aangesproken wegens een geldige exoneratie.. Deckx Algemene Ondernemingen. 15 september 2011460). Fr. blijft het een aanspraak naar Nederlands recht.06. 265. 23 april 2007.just. N. 1641 BW niét de onderaannemer aanspreken. Hof Brussel 30 maart 2010. 29 februari 2008455 . A. Nuance: .juridat. zie Cass. is de oplossing dus wel anders in het geval er toch dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. 5 december 1980.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3. P. HERBOTS = RW 1989-90.0456.g. 1207 457 Bv.of zelfs een eigendomsovergang van de hoofdzaak ingevolge natrekking (Cass. 293 n.just.fgov. Cass. Cass. 212 = RW 1981-82.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110915-6. nr. 463 Zie bv. CARETTE. RW 2007-2008. In het andere geval kunnen beiden contractueel in solidum aansprakelijk is462. 1980-81 nr.050097N. Arr. C. MALINVAUD. 387 n.0303.fgov. D. C. 147 n. Limb. nr. Cass.juridat.just. DIRIX. architect – bouwpromotor koper: Rb Antwerpen 15 januari 2004456). 7 februari 1986. Aquafin. 459 Zie bv.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak in het kader van een andere overeenkomst. Niet: aanneming na aanneming (wel omgekeerd rechtstreekse vordering van de onderaannemer op de hoofdopdrachtgever). Anders op het laatste punt (ten onrechte) Hof Antwerpen 18 mei 2009. 16 n. TBO 2010. verwerping voorziening tegen Hof Antwerpen 16 juni 2003 Wanneer een aanspraak naar Nederlands recht jegens een leverancier door doorverkoop krachtens belgisch recht overgaat. WERMOES 456 RW 2007-8. 18 juni 1997.Cass. P. J.616. 800. 15 september 2011. 895. 70 = Pas. . Hof Brussel 30 maart 2010. C. Of de aanspraak kan overgaan is een vraag van Nederlands recht. Dat de contractspartij zelf (bv. Dit blijft zo zelfs indien de eigendom rechtstreeks overgaat van de onderaannemer op de bouwheer. wat vermoed wordt voor schade die reeds zichtbaar is op het ogenblik van de doorverkoop. Dubrulle. TBO 2010. TBO 2010. 454 Cass.i. Hof Brussel 30 maart 2010. 461 Zie bv. of ze effectief is overgegaan een vraag van Belgisch contractenrecht. 15 september 1989. 886. 462 Zie bv.de aanspraak gaat niet mee over wanneer partijen anders overeenkomen. 502 n. 460 Cass.N. . Fr. minstens wanneer de tussenschakel zelf reeds zijn voorganger heeft aangesproken463. Hof Brussel 9 november 2004. De verklaring is dat er bij onderaanneming normaal geen dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt.F. RTDCiv 1997.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak ingevolge doorverkoop (NB. 1184 kritische n. Arr. Fonderies Lecomte t.fgov. 453 Cass. Vgl. 152. 852 = RW 2010-11. 18 mei 2006.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070423-1 = Arr. 265.dus ook bij koop na aanneming na koop459. Hof Brussel 30 maart 2010. I 65 = RCJB 1992. A. maar wel de leverancier van de onderaannemer (Cass. E.04. 20.juridat. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. 2012.N. L.bv. VANHELMONT. 2007.0137. http://jure. http://jure. met concl. 265. . plén.10. m. RW 2007-2008. II nr. TBO 2010.

de schuldenaar (leverancier) behoudt alle excepties uit de valutaverhouding (d. de vraag stellen of de niet-uitoefening van de rechtstreekse aanspraak door de eindkoper vooraleer die verjaard is. 17 november 2004. kan de leverancier zich jegens de onderverkrijger beroepen op een arbitragebeding. de modaliteiten van de zgn.b. In die zaak werd een arrest verbroken dat de eis in vrijwaring door verkoper jegens onder meer de architect onontvankelijk had verklaard wegens gebrek aan hoedanigheid. P. http://jure. 465 Zie in dit verband Cass. In beginsel geldt dit ook voor een forumbeding. VANHELMONT. W. C. 2004.fgov. 87 v. JCP 2003 II 669. III. 467 Bv. Correcter: hij heeft de hoedanigheid om de leverancier in vrijwaring op te roepen: een eventuele vergoeding zal hij echter maar kunnen innen indien hij zelf zijn afnemer/koper heeft betaald (op dat ogenblik wordt de aanspraak die op de koper is overgegaan terug eigendom van de tussenschakel). 20. 186. in de verhouding tussen die eindkoper en zijn leverancier niet tot rechtsverwerking moet leiden (naar analogie van 1377 II BW). maar binnen het toepassingsgebied van de Brussel-I-Vo.F.c. de rechten van de tussenschakel: . Cass. op dit punt Hof Antwerpen 18 mei 2009.zo bv. Rl. 2012. Limb. gaat het om een vraag van EU-recht.10. Hof Brussel 9 november 2004. 1983. Civ. zijn contract met zijn afnemer).”: er is weliswaar geen contract A-C maar wel een contractuele rechtsverhouding. wanneer na de huurtermijn de auto terugverkocht wordt aan de verkoper verliest de huurder daardoor nog niet de aanspraken die hij verkregen had op de verkoper464. inbegrepen de “e. 16 n. verbintenisrechtelijke gevolgen 1° Vereisten voor cessie Dit is eigenlijk een vraag van “goederenrecht”.wanneer de aanspraak die overgaat van B naar C een aanspraak onder het Weens kooprecht is. vereisten van de eigendomsoverdracht van een schuldvordering – ook al is een van die vereisten dat de cessionaris een verbintenisrechtelijk geldige titel heeft (vnl. 466 Voor een overzicht van de diverse theorieën hierover. Cass. waarbij afwijkende regels unnen gelden (zaak aanhangig bij het HvJ). 466 (dat verklaart dat de korte termijn voor hem pas op dat ogenblik begint te lopen467).i.n.i. 20 april 2012.0103.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-3. 4 december 2002. kan de tussenschakel in beginsel zelf de aanspraak jegens de leverancier niet meer uitoefenen. III. 1983. 152. geldige overeenkomst tot cessie).a. Fr. natuurlijk enkel voor zover het gaat om de aanspraak die de onderverkrijger door natrekking heeft verkregen. rechtstreeks aanspraak: . . RW 2007-2008. Bull.just. 91 .juridat. Civ. 464 Vgl.wanneer de eigendom van een zaak is overgegaan en daarmee ook de vrijwaringsaanspraak op de eerdere schakel. nl. Men kan daar m. b) Cessie. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". zodra hij aangesproken is kan hij dat echter wel opnieuw465. . 3° Gevolgen van de overgang W. DCCR 2010. Fr.b. M.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een bijzonder voorbeeld vinden we ook wanneer een leasingmaatschappij een auto koopt en in leasing geeft met een exoneratie in ruil voor overdracht van de rechten jegens de verkoper op de huurder. is de verjaring evenwel niet op dezelfde wijze opgeschort. Bull.

West-Konstrukt.11. HOUBEN. http://jure.a. als het ontbindingsrecht zijn “inherent” en dus ontstaan tezamen met de verbintenis zelf (voor de ontbinding.juridat. dan heeft de cessionaris m.0662. http://jure. C. Worden niet het geheel van schuldvorderingen uit een overeenkomst overgedragen.0443. 470 Cass. maar een ontbindingsbevoegdheid indien de contractuele verhouding deelbaar is.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012.just.N.F. Parfip / Aramex.10. C 04.n. C. nr.juridat. 4 februari 2011469) (voor verlies ervan door instemming of omstandig stilzwijgen. nr. zie rechtspraak Hoven van Beroep).fgov. 469 Cass. nr. http://jure. 20 september 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120920-5. United Real Estate t. 488 n. 27 april 2006470. valutaverhouding (titel) + eigendomsoverdracht cedent cessionaris (vervangende schuldeiser) dekkingsverhouding (oorspronkelijke obligatoire verhouding) resultante rechtsverhouding debitor cessus 468 Cass.just. 92 .0093N.fgov. 2° cessus kan zich niet beroepen op verweermiddelen uit de interne verhouding (valutaverhouding) tussen cedent en cessionaris: Cass.juridat. Cass. Fortis Commercial Finance t. 27 april 2006.just. 4 februari 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060427-6 = Jaarverslag cassatie 2006. 50. is ze ondeelbaar dan kunnen de oude en nieuwe deelschuldeisers enkel gezamenlijk ontbinden. Faill.c.fgov. Tegenwerpelijkheid excepties: 1° cessus kan zich beroepen op alle excepties uit de dekkingsverhouding die ontstaan zijn voor de kennisgeving van de cessie Zowel de e.i. vgl. R. paris Express Service.Omvang van de cessie: De accessoria gaan mee over met de schuldvordering. daaronder ook het recht om de overeenkomst te ontbinden wegens wanprestatie aan die schuldvordering468.2° Verbintenisrechtelijke gevolgen van cessie .

l.). 1251.b.subrogatie geldt . .F. 15 juni 2007471) . RW 2010-2011. of “quasi-subrogatie”. 21 januari 2008473). 14bis AOW overheidssector 3 juli 1967 (arbeidsongevallenverzekeraar). Omvang: . RW 2012-13. in het bijzonder art. c) Subrogatie (indeplaatsstelling) Voorwaarden en soorten: .wettelijke subrogatie s. 19 maart 2004472. GwH nr. . i. 29bis WAM.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070615-2. 136 ZIV-Wet (ziekteverzekeraar) en in 48ter AOW 1971 v. 3° BW) en in enkele andere gevallen. . 29bis WAM. 99. 40 = RW 2008-2009. vinden we onder meer wanneer iemand een schuld heeft betaald waartoe hij samen met een ander is gehouden of voor een ander is gehouden (art. de overheidssector kent een getrapte subrogatie.wettelijke subrogatie s.binnen de perken van zowel : 1° de betaalde sommen of prestaties. 48ter AOW 1971 en 14bis AOW overheidssector 1967. 475 Hof Antwerpen 8 september 2010.conventionele subrogatie is ook mogelijk bij betaling door een derde die bij de verbintenis geen belang heeft (Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .h.07. ten gunste van diverse soorten verzekeraars.Cass. C. RW 2006-7 473 C. In arrest nr. omdat de schuldenaar van de vordering van het slachtoffer de overheid is en niet diens arbeidsongevallenverzekeraar. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant475.Cessie van prijsvorderingen uit internationale koop: België heeft in 2010 de Unidroit Conventie internationale factoring geratificeerd.fgov.F.d.0078.en geldt enkel .03. 93 . 41 LVO (schadeverzekeraar e. 472 nr. inzake cessie met bedrieglijk oogmerk (vgl.just. maar het is ongrondwettig dat die getrapte subrogatie niet ook subrogatie omvat in de rechten ex art. 108/2011 werd evenwel geoordeeld dat het niet ongrondwettig is dat de wettelijke (quasi-)subrogatie van art. Deka-arrest van het HJEG): de cessus kan nog steeds bevrijdend betalen aan de cedent of aan de schuldeiser van de cedent in geval van derdenbeslag onder de cessus ten laste van de cedent. 617. De leemte in de wet is intrinsiek en dus zelfherstellend (zonder wetgevende tussenkomst). Jaarverslag cass. 1258 kritische noot J. 307.0114. 41 LVO enkel subrogatie in rechten jegens een aansprakelijke derde omvat en niet ook rechten ex art. 471 http://jure. Deze wordt door wet toegekend buiten de gemeenrechtelijke voorwaarden om. en nog ruimer in art. 190/2009474 bespreekt het verschil tussen art. 2008. .de cedent betalen na kennisgeving van de cessie bevrijdt de schuldenaar niet. ook niet voor het deel dat de cessionaris nog aan de cedent moest (Cass.juridat.s. DE CONINCK “De betaling door een niet-belanghebbende derde en de toelaatbaarheid van de conventionele subrogatie ex parte creditoris” 474 RW 2010-2011.

10. Ad 2°: .fgov. Cass. Arr. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant483. C. 484 Hof Antwerpen 8 september 2010. http://jure.fgov. C. nr. P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120116-1. Mensura. 479 Cass. 22 september 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3 480 Cass.11. 667 478 Cass. 11 oktober 1999476.0256. Cass 11 oktober 1999.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120514-7.just.just. I 522. C. 477 Cass.N.0520.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr. 2009.juridat.09. Cass.N. 21 februari 2011. beslissen dat de werkgever een subrogatoire aanspraak heeft ter grootte van de helft van het uitbetaalde loon482.fgov. nr. http://jure. http://jure. 21 februari 2011.0520. 2 maart 2011. 667.juridat. 14 mei 2012.just.F. RW 2012-13.N.0256. 16 november 2009477) . Stad Chimay.11. 476 Bv. 16 januari 2012.juridat.just. 1999.10. http://jure. nr. Nr. 482 Cass. overeenstemmen met de lasten op het loon dat het slachtoffer ingevolge het ongeval heeft moeten derven481. 307.juridat. Cass. RW 2012-13.juridat. http://jure. . C.Wanneer het slachtoffer een invaliditeitspercentage van 26 % heeft kan de rechter niet zomaar met het motief dat de persoon halftijds werkte. Cass. Mensura. http://jure.fgov.N. Het recht gaat over in de staat waarin het zich op dat ogenblik bevindt (met name ook w. C.fgov. Bij quasi-subrogatie kunnen andere regels gelden op dit punt.fgov.N. nr. In alle gevallen van subrogatie oefent de gesubrogeerde geen ander recht uit dan dat van de subrogant.0318.Ook de subrogatie krachtens art.N. 307. Axa t.0698. n. nr. C. Axa t. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr. Ad 1°: . de verjaring484).m.just. 16 november 2009. 16 januari 2012. 94 . C.juridat.juridat. .fgov.F. 483 Hof Antwerpen 8 september 2010. 2009. 16 november 2009. 522 = Pas.just.10.wanneer een schade vergoed wordt door periodieke betalingen (bv. nr. Dit betekent ook dat bij een verdeling van aansprakelijkheid de subrogatie niet bijkomend beperkt wordt tot een overeenstemmend aandeel in de door de gesubrogeerde betaalde prestaties480. nr.als 2° hetgeen door de schuldenaar verschuldigd is jegens de subrogant (o. http://jure.just.0256. Cass.09.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120116-1 481 Cass.09.0256.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3. http://jure.De gemeenrechtelijke aanspraak mag alleen op basis van het brutoloon berekend worden indien de rechter vaststelt dat de lasten die erop zouden rusten.b.juridat. Gevolgen na subrogatie: 1. 47 AOW blijft beperkt tot hetgeen waarop de subrogant aanspraak had jegens zijn schuldenaar479. Axa Belgium t. invaliditeitsuitkering) geldt he kapitaal van die vergoedingen als betaalde som478.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110302-2.

1252 tweede zinsdeel BW en art. 388. Dat is anders wanneer de schuldenaar de subrogatie niet diende te kennen (betaling aan de schijnschuldeiser). 136 Ziekteverzekeringswet.just.0135. Wanneer de schuldenaar na de subrogatie nog betaalt aan de oorspronkelijke schuldeiser en niet aan de gesubrogeerde.N. 3. 41 III LVO).09. 807 GerW dus niet485). Overname van schuld 1. Cass. C. http://jure.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 zekerheidsstelling (valutaverhouding) + betaling subrogerende schuldeiser (subrogant) gesubrogeerde zekerheidssteller dekkingsverhouding: oorspronkelijke schuld resultante rechtsverhouding hoofdschuldenaar Na subrogatie is subrogant geen titularis meer van de schuldvordering.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-5. 486 Voor een toepassing daarvan zie bv. 16 november 2009.486 2. Algemeen In het algemeen zijn er drie mogelijke situaties van schuldovername: 485 Bv. 16 december 2004). 95 . nr. Bij gedeeltelijke betaling en dus gedeeltelijke subrogatie heeft de saldo-aanspraak van de subrogant voorrang op de aanspraak van de gesubrogeerde (nemo contra se subrogasse censetur) (art. houdt dat als dusdanig geen nieuwe vordering in (en speelt art. RW 2012-13. betaalt hij in beginsel aan de verkeerde partij en kan hij door de gesubrogeerde tot een tweede betaling worden aangesproken. Wanneer de gesubrogeerde in een hangend geding tussenkomt. 2.juridat. Hof Antwerpen 6 december 2011. Bijzondere regels zijn onder meer te vinden in art. een stuiting in verhouding met de subrogant na tijdstip van subrogatie stuit de verjaring van de schuldvordering van de gesubrogeerde niet (Cass.fgov.

Venn. of enkel nog als subsidiaire schuldenaar houdt.. Dit vereist een toestemming van de schuldeiser behalve in de gevallen waarin de wet bij de regeling van de contractsoverdracht anders bepaalt. 12 Wet Reisovereenkomst. Art. art. daar dat arrest enkel de mogelijkheid zou openlaten van ofwel een toetreding tot een bestaande schuld dan wel (mits het akkoord van de schuldeiser) het aangaan van een nieuwe schuld.een eenvoudige schuldtoetreding. 26 september 2003 leiden sommigen af dat dit niet mogelijk is. accesoire delegatie. art. peut le moins: de schuldeiser kan natuurlijk ook akkoord gaan dat de nieuwe schuldenaar dezelfde schuld aangaat vooraleer hij de oude bevrijdt.een schuldovername waarbij de schuldeiser ermee instemt dat de oude schuldenaar enkel nog subsidiair gehouden is. art. art. . is zijn toestemming niet nodig . 3° Wb.Art. 487 Uit Cass. 96 . Voor bijzondere wetsbepalingen inzake contractsoverdracht. Verder gelden er bijzodnere rgels in een aantal gevallen waarin de contractuele verhouding overgaat in het kader van een overgang van een ruimer geheel van activa en passiva (zie bv. 74 tot 77 Controlewet verzekeringen). aangezien de rechten van de schuldeiser daardoor niet verminderen. 9 CAO 102. art. 7 en 8 CAO 32bis. 55 Pachtwet. onafhankelijke delegatie) – zie 2. art. als het aangaan van een autonome schuld. 4 Woninghuurwet. waarbij de nieuwe schuldenaar en de oude hoofdelijk gehouden zijn. belangrijkste toepassing daarvan is de delegatieovereenkomst (waarbij het enerzijds kan gaan om de overname van dezelfde schuld. 30 en 34 pachtwet).een bevrijdende schuldovername waarbij de oude schuldenaar bevrijd is487. art. art. Maar qui peut le plus. 2. art. 682. 25-27 WCK en art. gedelegeerde betaalt oude schuldeiser). 1242 BW: Hof Brussel 17 september 2002 (delegatie die onvoldoende aanduidingen geeft over de delegataris.. 1717 BW. 61 WCO en art. 1743 BW. Delegatie schuldeiser delegataris valuta verhouding delegant dekkingsverhouding gedelegeerde . zie bij de diverse vormen van huur (art. 10 en 11 Handelshuurwet.

09. RW 2012-13.De delegatie is maar bevrijdend voor de delegant (oorspronkelijke schuldenaar) wanneer de schuldeiser met die bevrijding heeft ingestemd. 6 mei 2010. 97 . 176. voor die instemming gelden dezelfde uitlegregels als voor een afstand (uitdrukkelijk dan wel een gedraging die voor geen andere uitleg vatbaar is488). 488 Cass.0423.N. C.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 .

.......  9   a)  Gewone  vertegenwoordiging  ...............   4   d)  Precontractuele  informatieplichten  -­‐  dubbele  functie  ............................  6   a)    Bindende  kracht  van  een  aanbod  .  VERTEGENWOORDIGING  ..............................................................   9   j)  Totstandkoming  (kosteloze)    borgtocht  .....................................  10   c)  Middellijke  vertegenwoordiging  ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  RECHTSHANDELINGEN  .....   9   3...............................................................................................  4   1....   7   d)  Wilsovereenstemming  en  vertrouwensleer  ..................   5   2...........................................................................................  10   4...................................................................................................  zakelijke  overeenkomst  ................................................................I..........................................   6   c)  Vorm  van  de  toestemming  .........................................................................................................................................................................................................................................   6   b)  Bindende  kracht  van  een  eenzijdige  rechtshandeling  ............................................................................................................................................................................................................................   7   f)  Zgn.........................................................................................................................................................  11   b)  Derdenbeding  ....  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  ....................................................   9   b)  Optreden  in  naam  van  te  noemen  of  op  te  richten  derde  ..............................   8   h)  Tijdstip  van  totstandkoming  van  de  overeenkomst  .......................................  4   a)  Onderhandelingen  en  goede-­‐trouw-­‐eis   .................................................   4   c)  Contractsweigering  .................................................................................   7   e)  Bewijs  rechtshandeling   ................................................................  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ......   8   i)  Totstandkoming  van  een  koop-­‐verkoop  van  onroerend  goed  ............................................   8   g)  Ontvangstvereiste  –  vormvereisten  voor  kennisgevingen  .......................................   9   k)  Wettelijke  herroepingsrechten  ..............................................................  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  .....................................................................................................................................................................................................   4   b)  Marktpraktijken   .........................................  11   a)  Voorkooprechten  en  naastingsrechten  ...........................................................................................................................................................................................................  11   98 ....

...................................  19   k)  Nietigheden  wegens  discriminatie  .........................................  NIETIGHEDEN  ....  18   1°  Nietigheid  van  een  beding  over  een  niet  opengevallen  nalatenschap  .......................................................  22   a)  Algemeen  .......................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 5.............................................................................................................................  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   a)  Actio  pauliana  ................................  16   f)  Nietigheid  als  sanctie  van  een  informatierecht  .......................................  21   6.............................................b.................  17   4°  Rechtsgevolgen  ....................................................................  16   e)  Wilsgebreken  -­‐  benadeling  ...........................................................................................................................  22   7.....................................................................  UITLEGGING  ............................................................  18   2°  Andere  gevallen  ....................................  16   e)  Initiële  onmogelijkheid  –  i......................................................................................................................................................................................................  17   3°  Handelingsonbekwaamheid lastgever  ...................................................  geweld  ...................................  1599  BW  ................................................................  22   b)  Beperkende  uitleg  bij  sommige  overeenkomsten  ..........  17   2°  Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging  ............................................  15   d)  Wilsgebreken:  gekwalificeerde  benadeling  -­‐  nietigheden  bij  kosteloze  borgtocht  e.....................................................................  23   99 ................................................................................................................................................................................................................................................  13   1°  Dwaling  algemeen  ..........................................h...............  ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  20   n)  Niet-­‐arbitreerbaarheid  .  19   l)  Gevolgen  nietigheid  rechtshandeling  .....................................  15   c)  Wilsgebreken  -­‐  bedrog.................................................................  21   b)  Nietigheid  ingevolge  derde-­‐medeplichtigheid  ?  .................................................................................  18   i)  Nietigheid  wegens  beperking  van  verbintenissen  betreffende  de  toekomst  ......................................................................................................................................................................................................................................................  17   g)  Handelingsonbekwaamheid  en  feitelijke  onbekwamaheid  .................  art..........................................................................................................................................  18   j)    Potestatieve  voorwaarde  ...................................................................................  12   b)  Wilsgebreken  -­‐  dwaling  ...............................................................................................  13   2°  Dwaling  en  "valse  oorzaak"  .......................................................  19   m)  Onrechtmatige  bedingen  ....................................................................................................................................................  18   h)  Nietigheid  wegens  belangenconflict  .............d..................................................................................................  15   3°  Dwaling  bij  dading  ............................................................  17   1°  Feitelijke  (on)bekwaamheid  bij  vertegenwoordiging   ..........................................  12   a)  Absolute  nietigheden  –  ongeoorloofdheid  voorwerp  of  oorzaak  ...............

.................................................................................  36   4...II.....................................................................  24   a)  Foutbegrip  algemeen:  rechtvaardigingsgronden  .............................................................................  34   b)  Begroting  .................................................................  32   g)  Onrechtmatig  voordeel  ............  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ...............................  33   i)  Beperking  tot  voorzienbare  schade  ?   .......................................................................................................................................  FOUT  ...................  34   3......  1022  GerW  ..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  24   c)  Waardering  van  de  algemene  zorgvuldigheidsplicht  .......................................................................  29   d)  Samenloop  en  co-­‐existentie:  beperking  buitencontractuele  aanspraak  voor  contractuele   schade  ...............................  30   e)  Weerkaatsingsschade  ....  36   100 ............  34   a)  Tenlastelegging   ....................  36   d)  Opeisbaarheid  gerechtskosten  .  28   c)  “Doorbraak”  causaal  verband  door  juridische  oorzaak  ..............................................................................................................................................................................................  26   b)  Criteria  causaal  verband  ...................................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  ............................................................................................................................................................................................  25   2........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  33   k)  Voordeelstoerekening  ........................................................................................  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  .  26   a)  Tijdstip  en  wijze  van    vaststelling  en  begroting  van  de  schade  .................................................................................  36   5.................................  35   c)  Buiten  het  toepassingsgebied  van  art.............................................................................  33   j)  Eigen  fout  schadelijder  –  beperking  aansprakelijkheid  wederpartij  .............................  24   d)  Bijzonderheden  overheidsaansprakelijkheid  ........................................................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ......  ONRECHTMATIGE  DAAD   .....................................................................................................................................................................................................  24   1........................................  33   h)  Bij  inbreuken  intellectuele  rechten  .......................  24   b)  Schuldopheffingsgronden  ..............................................................................................................................................................  32   f)  Verlies  van  een  kans  .............................

.................................................  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  .............................  38   a)  Vereisten  ......© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6.......................................  37   a)  Nabuurhinder  ................................................................................................  44   5.................  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  .................................................................................  46   V............................................................................................................................................  37   d)    Risico-­‐aansprakelijkheid  wegens  voorlopige  tenuitvoerlegging  .........................  Onverschuldigde  betaling  (1376  BW)   ............................................................D...............  ANDERE  GEVALLEN  ........  43   a)  Bijzonder  geregelde  regresaanspraken  .  47   101 ...........................................................  46   2...................................  41   a)  Verrijking  door  een  prestatie  .....................................................................  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ............  46   3...................  37   b)  Nieuwe  risico-­‐aansprakelijkheden   .............................................  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  ........................  43   b)  Regresaanspraak  krachtens  de  algemene  regel  inzake  ongegronde  verrijking  .......................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   .........................  41   2................................................................................................................................  38   b)  Gevolgen  .....................  37   c)  Aansprakelijkheid  wegens  rechtmatige  overheidsdaad  .................  45   IV.......  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ........................  44   4.....................................................................  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E...................................................................................  44   6.......................................  41   3.................................................................................................................................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ...................................  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  .....  ....  45   1....................  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  .........................................  46   IV..  38   III.................................................................................................  VOORDEELSAFDRACHT  ..........  41   b)  Zonder  rechtsgrond  .........................................................  38   1................................................................................................  ZAAKWAARNEMING  ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................  52   a)  Kwalificatie  ................................................................  58   g)  “Caducité”  ?   ..................................................................................................................................................................................................  rechtsverwerking  ................................1.....................................  56   b)  Wijzigende  overeenkomst.............  50   f)  Andere  soorten  inhoud  dan  schuldvorderingen  ......................................................  56   d)  Opzegging  bij  overeenkomsten  niet  van  onbepaalde  duur  .............................................................................  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ......................................................................................  59   102 ....  54   d)  Gevolgen:  subrogatie  en  verhaal  tussen  medeschuldenaren  .......................................................  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ..................................  “post-­‐contractuele  verbintenissen”  ...............  verdeling  draagplicht  ...............................................  50   2....................................................  47   a)  Goede  trouw.........................................  52   3.........................  49   e)  Duur  van  de  verbintenis.......  49   c)  Gewijzigde  omstandigheden  ...............  novatie  ..........  56   a)  Nakoming  /  betaling  .....................................................................................................................................................  59   h)  Uitstel  van  betaling  (art.........................  58   f)  Niet-­‐realisatie  voorwaarde  ............................................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  ..........................................................................................................................  56   3................................................  52   b)  Gevolgen  van  volmaakte  en  onvolmaakte  hoofdelijkheid  ........................................................................  51   c)  Tijdstip  van  nakoming  -­‐  opeisbaarheid  ..........................................................  56   4.......................  partijbeslissing  ......................................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   .....................................................................  49   d)  Beperkingen  aan  wijzigingsbedingen   ..............................................................................................  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ....  47   b)  Vaststellingsovereenkomsten.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  53   c)  Bepaling  aandeel.................  51   b)  Door  wie  kan  nagekomen  worden  ...............  46  FaillW)  ...................  51   a)  Aan  wie  moet  nagekomen  worden  ...............................  56   c)  Opzegging  van  contractuele  verhoudingen  van  onbepaalde  duur  .....................................................  57   e)  Beëindiging  door  de  curator  ?  (art..................................................................................  rechtsmisbruik.......  1244  BW)  ...................................................

.  69   e)  Zakenrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen de perken van de omvang ervan)  .........................  67   b)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  uitdrukkelijk  ontbindend  beding  ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  63   e)  Remedies  bij  wederkerige  overeenkomsten  in  het  algemeen:  keuzerecht  uitvoering  /   ontbinding  .....................  INTEREST)  .....  72   10......................................................................................................................  68   c)  Omvang  van  de  ontbinding  tgo........  huur  ...............................................................................................................................................................................................................................  tijdstip  van  ingaan  van  de  ontbinding  ..  65   8.....................................  71   c)  Bijkomende  schade   .........  64   6..............................................  73   103 ....................................  73   a)  Rol  van  de  schadevergoeding................................................  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ............................................................................................................  72   d)  Inperking  bij  stilzitten  ........................  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   ...................  64   7...............................................................  ...................  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  ........................  61   c)  Gebrek  aan  eigendomsoverdracht  ..................................  71   b)  Rentevoet   ......................    GELDSCHULDEN  EN  RENTE..........................................................................................................................................................................  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL...........................  59   5.  72   e)  Kapitalisatie  (“anatocisme”)  ...............................................................................................................................................................................  60   b)  Regime  van  niet-­‐conforme  en  gebrekkige  levering  bij  koop...........  60   a)  Toerekenbaar  /  niet-­‐toerekenbaar/  afstand  .......................  67   a)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  stilzwijgend  ontbindend  beding  ....................  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  ..........................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 i)  Bevrijding  borg  .............................................................  aanneming......................................................................  70   9.........................  63   d)  Ingebrekestelling  ....................................................................................  68   d)  Verbintenisrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen  de  perken  van  de  omvang   ervan)  ..............................  70   a)  Begindatum  ............................................................  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ...............

............................................................................................................................................  79   b)  Stuiting  ..............................  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ...............  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  ...............................................................................................................................................................................................................  77   a)  Wettelijke  schuldvergelijking  .................................................................  SCHULDVERGELIJKING  ..............................  87   a)  Preventieve  en  bewarende  maatregelen  ................................................................................................................  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  78   12.........................  77   b)  Conventionele  schuldvergelijking  ..  95   2........................................................  85   d)  Uitwerking  van  de  verjaring  ..  DELEGATIE   ....................  88   c)  Keuzerecht  bij  simulatie  ...........................................  ALGEMEEN  .........................................................................................................  95   1.............................................................................................................................................................................................................................................................  88   VI............................................................................................................................................................................................  93   2.........................................................  89   1............  VERJARING  ...................................................................................................................................................................................................................  1166  BW)  ....................  96   104 ............................  verbintenisrechtelijke  gevolgen  ....................................................  87   13..........  89   b)  Cessie..........................................b)  Schade  en  causaliteit  bij  gevolgschade  .............................................................................................................................................................................................................  74   11.....................  79   a)  Vertrekpunt  en  termijnen  .  82   c)  Schorsing  en  verlenging  ............................  91   c)  Subrogatie  (indeplaatsstelling)  ............................................................  88   d)  Zijdelingse  vordering  (art.....  OVERNAME  VAN  SCHULD  ........................  74   c)  Schadebeperkingsplicht  schadelijder  .....................  87   b)  Actio  pauliana  .....................................  74   d)  Straf-­‐  en  schadebedingen  ........................................  89   a)  Accessorium  sequitur  principale  of  oneigenlijke  natrekking  ..................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful