© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 ONTWIKKELINGEN VERBINTENISSENRECHT 2000-2012 Prof. Matthias E. Storme KORTE INHOUD I.

 RECHTSHANDELINGEN  ..............................................................................................  4   1.  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ..................................................................................  4   2.  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  ....  6   3.  VERTEGENWOORDIGING  ..........................................................................................  9   4.  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ..................................  11   5.  NIETIGHEDEN  .........................................................................................................  12   6.  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   7.  UITLEGGING  ...........................................................................................................  22   II.  ONRECHTMATIGE  DAAD   .........................................................................................  24   1.  FOUT  ......................................................................................................................  24   2.  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ........................................................................................  26   3.  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  .................................................................................  34   4.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  .......................................................  36   5.  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ....................................................  36   6.  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  .............................................................................  37   III.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  ....................................................................  38   1.  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ........................................  38   3.  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  ..................................  43   4.  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.D.  ........................................................  44  

1

5.  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  .................................................................................  44   6.  VOORDEELSAFDRACHT  ...........................................................................................  45   IV.  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ..................................................................  45   1.  ZAAKWAARNEMING  ...............................................................................................  46   2.  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ....................................................................................  46   3.  ANDERE  GEVALLEN  .................................................................................................  46   IV.  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  ...  46   V.  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  ......................................................................  47   1.  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ..................................................  47   2.  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ............................................................................  51   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  .........................................................................  52   3.  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ............................................................................  56   4.  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ..............  56   5.  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   .................  60   6.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  ................  64   7.  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  ........................................  65   8.  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ................  67   9.    GELDSCHULDEN  EN  RENTE;  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL.  INTEREST)  .........................................................................................................  70   10.  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  .................................................  73   11.  SCHULDVERGELIJKING  ..........................................................................................  77   12.  VERJARING  ...........................................................................................................  79  

2

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 13.  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ..............................................................  87   VI.  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  ...................................................  89   1.  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ..........................................  89   2.  OVERNAME  VAN  SCHULD  .......................................................................................  95   1.  ALGEMEEN  .............................................................................................................  95   2.  DELEGATIE   ..............................................................................................................  96  

3

MERTENS “Mag de vrije beroepsbeoefenaar eindelijk gewoon onderneming heten ?”.const-court.09.just. "Notariat et courtage immobilier: soleil à l'horizon" = NjW 2010. 758 2 Voor een overzicht van de rechtspraak in toepassing van deze wet. RW 2012-13.juridat. voor een wettelijk geregeld voorbeeld. C.fgov. zie B.be/public/n/2011/2011-055n. 192/20113) Relevant voor precontractuele verhoudingen: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1.V.b.0027.0525. 193. zie de W. 7 oktober 2011. .Algemeen: uitsluiting van vrije beroepen uit toepassingsgebied is in beginsel ongrondwettig (GwH nr. Hof Bergen 14 oktober 20081). http://jure. Parallel onderhandelen mag zolang men tegenpartij niet op het verkeerde been zet (bv. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële 2 samenwerkingsovereenkomsten . RECHTSHANDELINGEN 1. 1 JT 2008.I. 4 C.F. ook Raad van State nr. . maar is ook toegestaan aan notarissen voor zover de activiteit accessoir blijft aan hun hoofdopdracht (akten verlijden). Immers.be/public/n/2011/2011-192n. Hof Luik 26 juni 2008.a. 4 september 2000). contractsweigering kan dus in bepaalde gevallen abusief zijn (Cass. niet enkel subjectieve rechten s. c) Contractsweigering Contractsweigering is onwettig in een drietal gevallen: . GwH 15 december 2011. 3 GwH nr.pdf. http://www. 536 en bijbehorend artikel van B.065 van 6 mei 2009. b) Marktpraktijken WMPC 2010 . 4 .F. KOHL. Precontractuele plichten a) Onderhandelingen en goede-trouw-eis De goede-trouw-eis speelt ook in de contractuele faze (o.just. http://www. 55/2011 van 6 april 2011.10. Vgl. JLMB 2011.const-court. 442). 903 n. ook de vrijheid om al dan niet te contracteren is dat.Cass. D. . Vaak gelden er confidentialiteitsplichten m. “De wet betreffende de precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten: zes jaar toepassing in de praktijk”.wanneer dit volgt uit de regels van mededingingsrecht. een partij op kosten jagen en aan het lijntje houden en dan plots onderhandelingen afbreken kan een fout uitmaken (bv.in geval van rechtsmisbruik. PONET.s.pdf = RW 20112012. gegevens die men tijdens onderhandelingen heeft verkregen.fgov. 11 juni 20104: onroerende makelaardij is weliswaar in beginsel een daad van koophandel.Bij bepaalde praktijken is de sanctie dat consument goed of dienst mag houden zonder te betalen (reeds sinds 2007). 162. zijn vatbaar voor rechtsmisbruik. 5 Cass. http://jure. 7 oktober 2011)5.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100611-2 = JT 2010.wanneer er een bestaande verbintenis is tot contracteren (meestal een contractuele). Cass.t.juridat. 786 noot K.

F. C. bv.just. Wet betalingsdiensten. 4 WMPC (over belangrijkste kenmerken product of dienst en over de verkoopsvoorwaarden. enz.just.in Dienstenwet 26 maart 2010 met o. maar om het nadeel van de onzekerheid weg te nemen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120504-4. voor de informatieplicht over stedenbouwkundige vergunningen van het verkochte goed: Cass. Dat geldt bv.11. . 8 Cass. afgedwongen aankopen) zie art.juridat.informatieplichten kunnen ook als functie hebben een partij precontractueel kosten te besparen (en in die zin schade te vermijden).a. .anderzijds kan het zijn dat een partij gewoon recht heeft op de informatie. nr. is de nietigheid in de meeste gevallen een relatieve nietigheid ten gunste van enkel de informatiegerechtigde (bij koop-verkoop omzeggens altijd de koper) (bv. W. voor de verplichte informatie van het bodemattest.algemene informatieplicht door de rechtspraak ontwikkeld .© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 d) Precontractuele informatieplichten . .in WMPC voor consumentenovereenkomsten: art.0065.fgov. 19 december 2005 Precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten. http://jure. e) Verbod betaling te vragen voor ongevraagde producten (Zgn. de Car-Pass bij tweedehandswagens (art.7 Wet 11 juni 2004 ter bestrijding kilometerfraude). precontractuele informatieplichten in art. 41. 24 juni 2010.N.fgov.0680. 45 I WMPC bij overeenkomsten op afstand). http://jure. 4 mei 2012. http://jure. kan die ook gelden wanneer er geen dwaling is7. In andere gevallen dient een document slechts in uitvoering van de overeenkomst te worden afgeleverd. KERKSTOEL.juridat. rekening houdende met de door de consument uitgedrukte behoefte aan informatie en met het door de consument meegedeelde of redelijk voorzienbare gebruik) en enkele bijzondere bepalingen (art. 5 . * Functies van informatieplichten Informatieplichten kunnen meerdere functies hebben: .N. 7 Cass.dubbele functie * Bepalingen inzake precontractuele informatieplichten: .0060. Indien die plicht met nietigheid gesanctioneerd wordt. 3 november 20118). C.09. C. MALFAIT & L.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100624-3 = RABG 2010.11.fgov.bijzondere informatieplichten in bijzondere wetten en decreten. Waar de informatieplicht met nietigheid wordt gesanctioneerd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20111103-4). 18-22 en 25-27 . hier is nietigverklaring maar mogelijk indien er inderdaad een dwaling is.enerzijds ervoor zorgen dat een partij niet contracteert in dwaling – zie de bespreking verder. niet om dwaling te vermijden.juridat. 1130 n. 94 ten 6° en 98 WMPC. T. dit sluit natuurlijk niet uit dat de overeenkomst nog kan worden nietig verklaard op grond van bedrog (maar dus niet op grond van het loutere feit van de niet-afgifte van het document6). 3 november 2011. onder meer verkoop vastgoed. "Nietigheid van de verkoopovereenkomst wegens ontbrekende bodemattest: mind the gap!". 6 Zo Cass.

VAN DEN BERGH. 6 .just. 24 december 2009. overeenkomsten (vgl.2.0024. Zo ook heeft een eenzijdige afstand van recht in beginsel bindende kracht en is daartoe geen aanvaarding vereist (Cass. zoals bij een EBVBA en vaak bij een stichting) en het testament. 24 december 2009. 15 april 2011. gedurende een redelijke termijn (onder meer Cass. Verder geschiedt de uitoefening van een wilsrecht in beginsel steeds door middel van een eenzijdige rechtshandeling (bv. de uitoefening van een optie. b) Bindende kracht van een eenzijdige rechtshandeling Toepassingen Cass.0206. Cass. 15 april 20119). C. Totstandkoming van overeenkomsten en andere rechtshandelingen a) Bindende kracht van een aanbod Een aanbod verschilt van een voorstel of uitnodiging om een aanbod te doen. doordat het alle elementen bevat die noodzakelijk zijn opdat door de aanvaarding een overeenkomst tot stand kan komen (voldoende inhoud). Toepasselijke rechtsregels Een eenzijdige belofte is geen "quasi-contract". 9 Cass.10.N. C. het inroepen van de verjaring. Men kan ook denken aan de aanvaarding van een nalatenschap. voorkooprecht of naastingsrecht.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091008-1 = RW 2011-2012.just.. aanvaarding is niet vereist. Een aanbod is in regel bindend gedurende de in het aanbod gepreciseerde termijn. Deze regel geldt niet bij de internationale koop (Weens kooprecht). d.juridat.fgov. RW 2011-2012. de actio pauliana. volgens een andere opvatting echter een declaratoir vonnis waarin hij vaststelt dat de uitoefening van het wilsrecht door de gerechtigde – mogelijks door het instellen van de eis . 10 Cass. enz. 24 december 200911). Andere bijzondere vormen van eenzijdige rechtshandelingen zijn de oprichting van een rechtspersoon (meestal meerzijdig. http://jure. de ontbinding en de nietigverklaring12. 8 oktober 2009.i. 24 december 200910: een betalingsbelofte is bindend en houdt afstand in van een verweermiddel dat tegen de aanspraak op betaling kon worden ingeroepen (in casu verhaalsrecht van een verzekeraar dat niet tijdig was ingeroepen. zal volgens een opvatting de rechter een constitutief vonnis uitspreken. B.fgov. nr.N.08. maar waarop een betalingsbelofte volgde).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091224-3. soms eenzijidg. http://jure. enz.0316. 606. 11 Cass. nr. of bij gebreke daarvan.juridat.geldig is gebeurd).).09. C. 12 Waar er een rechterlijke beslissing vereist is. nr. 1033 n. 8 oktober 2009)13. de bekrachtiging. 13 Cass.N. maar een rechtshandeling waarvoor in beginsel dezelfde bewijsregels gelden als voor meerzijdige rechtshandelingen.

just. S. 1341 iz. F. 14 Cass.elektronische handtekening.juridat.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) Vorm van de toestemming Louter stilzwijgen vormt geen toestemming.just. een stilzwijgen in omstandigheden waar men had moeten spreken).0052. Cass. aan de lastgever op te dragen15.F.11. Hof Bergen 14 oktober 200817). 758. maar een bewijsregel. http://jure. 2044 BW is geen vormvereiste.just.just. nr. nr. Zo is een lastgeving “uitdrukkelijk” van zodra er geen twijfel bestaat over de wil van de lastgever om de handelingen.fgov. 7 . 16 februari 2012. 373. d) Wilsovereenstemming en vertrouwensleer De overeenkomst is niet gesloten zolang er punten open zijn waarvan de invulling voor een der partijen een voorwaarde is voor sluiting (bv.08. 2 april 201022. 18 RW 2008-09.F. http://jure.0137.10. C. 6 juni 201114. Deze geldt enkel in burgerlijke zaken.fgov. kaderwet: Wet certificatiedienstverleners) 2° De gedraging als stilzwijgende bekentenis . 15 Cass. 17 JT 2008.0645.een buitengerechtelijke bekentenis vereist niet dat het document is opgemaakt met de bedoeling als bekentenis te dienen (Cass. De vertrouwensleer vindt ook meer en meer toepassing tussen partijen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110606-3. in casu van een minnelijke beëindiging van een huurovereenkomst. Ook het geschriftvereiste bij dading in art. Arbeidshof Gent 12 januari 200718 (legt de verbinding met de bewijsregels van art. C. Bv.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20090525-4. http://jure. afgeleid uit de gedraging van partijen: Cass. maar uit een “omstandig” stilzwijgen kan een toestemming worden afgeleid (d. 25 mei 200920. 20 Cass. in werking 1-1-2001. 25 mei 2009.i.fgov.F.fgov. 23 januari 2012. http://jure. C. Voor de vertrouwensleer. zelfs van beschikking. 20-10-2000. niet in handelszaken16.0028.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120319-2. 23 januari 201221).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120216-11.juridat. is dat geen vormvereiste. Zie bv. Wanneer de wet vereist dat een toestemming “uitdrukkelijk moet zijn”. Bewijs tegen een geschrift).0186. .N.F. 6 juni 2011. 16 Cass.Voor een voorbeeld van een buitengerechtelijke bekentenis. 19 maart 2012. 19 Justel F-20080429-7. 21 Cass.juridat.juridat. zie ook Hof Luik 29 april 200819 (bank wekt foutief de schijn jegens de schuldeisers dat de schuldenaar betaald heeft) e) Bewijs rechtshandeling Capita selecta: 1° Wat is schriftelijk ? . verruiming van "schriftelijkheid" (W.11. voor een bekrachtiging Cass.

Incoherent is wel de rechtspraak die stelt dat tegen een aanvaarde factuur tegenbewijs mogelijk is25 – logisch is er enkele tegenbewijs mogelijk tegen een vermoede aanvaarding. 23 Incoherent is dat een deel van de rechtspraak daarbij een onderscheid maakt tussen de factuur voor leveringen uit koop-verkoop en andere facturen.just. zakelijke overeenkomst Traditioneel wordt gesteld dat de geldlening een “zakelijke” overeenkomst is die eerst door de overhandiging tot stand komt. de regel wordt nog verder uitgehold – terecht – doordat de overhandiging ook kan geschieden in de vorm van een schuldvernieuwing (een schuldvordering op een nog niet betaalde koopprijs omzetten in een lening)26. nog Hof Antwerpen 4 januari 2010. ten onrechte – gegrond op de letter van art. dit wordt – m. C. RABG 2008. zijn partijen of hun vertegenwoordigers in de tijd of in de ruimte van elkaar verwijderd. 24 januari 2008. in die zin dat de kennisgeving kan gebeurden op elke wijze die in de gegeven omstandigheden passend is. RW 2012-2013. 931. Voor een kennisgeving gelden in beginsel geen vormvereisten. 15 april 2011.N. 15 oktober 2010. http://jure.3° Stilzwijgen als aanvaarding wanneer men diende te protesteren: . 8 .rechtspraak inzake stilzwijgen bij ontvangst factuur en vergelijkbare schriftelijke aanspraken blijft incoherent.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20101015-4 (weliswaar in een fiscale zaak) 27 Cass. In die zin veronderstelt een rechtshandeling een kennisgeving. F.fgov. de relevantie hiervan is erg beperkt aangezien ook de overeenkomst om geld uit te lenen een bindende overeenkomst is (ook al het die dan leningsbelofte). 25 II WvKh. en dat dit juist niet algemeen geldt bij een ingebrekestelling tot betaling van een schadevergoeding24.0080. f) Zgn. 24 Bv. – zo Cass. dan is dat het tijdstip en de plaats waarop de aanbieder van de aanvaarding door de wederpartij kennis neemt of daarvan redelijkerwijze kennis had kunnen nemen (Cass. 25 Bv.0206. g) Ontvangstvereiste – vormvereisten voor kennisgevingen Op enkele uitzonderingen na (bv. 232.i. maar als regel kan men stellen dat een omstandig stilzwijgen een aanvaarding inhoudt – of het stilzwijgen omstandig is hangt ervan af of er een protestlast bestaat. 788. h) Tijdstip van totstandkoming van de overeenkomst De overeenkomst komt tot stand op het tijdstip van aanvaarding. Hof Gent 22 september 2010. Indien schriftelijkheid door de wet of de overeenkomst wordt voorgeschreven. RW 2011-2012. het testament) geldt dat een rechtshandeling maar uitwerking heeft bij ontvangst (ontvangstbehoevende rechtshandelingen).juridat. geldt art. 26 Cass.09.N.10. 2 april 2010. 22 Cass. 2281 BW (verruiming van het begrip “schriftelijk”). 271. NjW 2010. 15 april 201127). maar niet nadat eerst is vastgesteld dat er wel degelijk een aanvaarding is geweest. in hoofde van professionelen en overheden wordt aanvaard dat er in beginsel een protestlast bestaat bij ontvangst van een factuur23. nr.

vormvereisten .h. niet van borgtocht voor toekomstige termijnen uit een bestaande rechtshandeling. art. 20 juni 1988. . 28 Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Wanneer een partij die een aanbod dat bevoegdelijk gedaan is door een vertegenwoordiger aanvaardt.be/PersoonlijkeZekerheden. 3. Cass.N. j) Totstandkoming (kosteloze) borgtocht Wet kosteloze borgtocht 2007: . C. NFM 2008.47 WMPC. 2 september 201030. 2.b.minnelijke ontbinding fiscaal quasi neutraal . .pdf. 60 en 46 . 285) Van belang in het Vlaams gewest: . zie verder.10. 15 april 2011. 20 januari 2000.0206.be/ZCRverbruikers.deze impliceren onmogelijkheid van alle-sommen-borgtocht. i. zie daarvoor Cass. 29 RW 2006-07. Cass. DE DECKER. 11° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). komt er een overeenkomst tot stand met de vertegenwoordigde indien de vertegenwoordigde of diens nieuwe vertegenwoordiger van de aanvaarding kennis heeft genomen of hiervan redelijkerwijze kennis kon nemen (Cass. k) Wettelijke herroepingsrechten Deze vinden we bijna uitsluitend in het consumentenrecht. en in een aantal bijzondere wetten (bv.termijn commandverklaring voor particulieren verlengd naar 5 dagen. Vertegenwoordiging a) Gewone vertegenwoordiging De gewone vertegenwoordiging betreft het handelen die in naam van iemand anders. Resultaat: wordt nauwelijks nog gebruikt in de praktijk. art. Cass. maar die aanvaarding verkeerdelijk richt aan de op dat ogenblik niet langer bevoegde vertegenwoordiger. 959 persoonlijke zekerheden op 9 .Gebondenheid De persoon in wiens naam wordt gehandeld is daaraan gebonden bij: a) bevoegdheid van de handelende persoon volgens de interne verhouding of b) “schijnvertegenwoordiging” (of liever : echte vertegenwoordiging gegrond op een toerekenbaar vertrouwen op bevoegdheidsverlening). 25 juni 200429.bijkomende nietigheidsgrond. i) Totstandkoming van een koop-verkoop van onroerend goed Praktijk van de gekruiste optie (artikel H. 15 april 201128). nr. Algemeen: zie mijn syllabus http://storme.pdf. Wet-Breyne: zie mijn syllabus (versie oktober 2010) op http://storme.

1668. 69 n. B. Wat de verkoper betreft is dat zeker terecht. en het mandaat van de gerechtsdeurwaarder die over de uitgfite van de uitvoerbare titel beschikt. b) Optreden in naam van te noemen of op te richten derde In deze gevallen verdwijnt de vertegenwoordiger uit de rechtsverhouding indien aan de voorwaarde van vervanging is voldaan.10.F). I. Een interessant arrest is Cass.0014. jaarverslag Cass. c) Middellijke vertegenwoordiging Middellijke vertegenwoordiging betreft de tussenpersoon die in eigen naam optreedt voor andermans rekening (openlijk dan wel verborgen). Ruud JANSEN. nl. . 10 . commandverklaring bij onroerende verkoop. de legitimatie wordt door de wederpartij betwist.just.10. . 45. 606 n. JLMB 2012.. 2008.F.Legitimatie: wat het omgekeerde probleem betreft. Het verwart wel enkele zaken .F. 33 Cass.0065. 14 september 2000. W. RW 2009-10. Venn (voorheen 13bis VennW) bevat een specifieke regeling met termijnen voor de oprichting en overname van de verbintenissen door de vennootschap: . Zomergem 12 december 2008.Not. C. toestemming wederpartij is niet vereist voor het niet verbonden zijn van de vertegenwoordiger32. T. RW 2009-2010. 24 oktober 200834 over de bekrachtiging van de verkoop door iemand die in eigen naam andermans goed verkocht. vergelijkbaar bijzodner is ook de regel inzsake het mandaat ad litem advocaat.b.volgens het arrest was de eigenaar door de bekrachtiging toegetreden tot de overeenkomst. nr. SAMOY.98/0311. Verbintenisrechtelijk is er in beginsel geen rechtstreekse rechtsverhouding tussen principaal en derde-wederpartij.. . Sabam t. zodat beiden in solidum aansprakelijk waren voor de terugbetaling.. 976 32 Bv. en die consulteerbaar is31.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100902-3 31 een arrest van 30 maart 2011 (P. 60 Wb. 1739. Het moet ons dus aanzetten tot 30 C. http://jure. C.K.juridat. maar in zijn algemeenheid is dat onjuist.Bijzondere regels (“Prokura-systeem”) bij bepaalde gepubliceerde mandaten van organen van vennootschappen (niet-tegenwerpelijkheid van interne beperkingen behoudens effectieve kennis door derde).N.anderzijds geeft het ook een recht aan de oprichter om zich op die bepaling te beroepen33. aanvaardde het Hof van cassatie dat een auteursrechtenvereniging tegenover derden zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid kan bewijzen door middel van de lijst van lastgevers die de vereniging krachtens art.08. "Bekrachtiging en rechtstreekse aanspraken tussen lastgever en wederpartij na ene optreden van een onbevoegde lasthebber in eigen naam". 66quater § 2 Auteurswet permanent moet bijhouden (en jaarlijkse aan de controlediensten moet overmaken).. Wat de eigenaar betreft was dat in casu misschien terecht. Optreden in naam van een rechtspersoon in oprichting: art.fgov. 2009.enerzijds geeft het de wederpartij een aanspraak op de vertegenwoordiger als er geen tijdige overname is. Vred. zie hoger. 34 nr.

dat enkel bij verkoop speelt. zoals de gerechtigde informeren enz. Ook in een aantal andere gevallen bestaat er een wettelijk naastingsrecht. Bij vennootschapseffecten gelden wel voor de geldigheid van de verbintenis de beperkende regels van het Wb. “eventueel recht” (preciezer: eventueel wilsrecht) op het voorwerp ervan inhoudt.).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 voorzichtigheid bij het formuleren van verklaringen die een bekrachtiging inhouden: het is best uitdrukkelijk te bepalen dat men enkel de onbevoegdheid van de verkoper wil helen maar niet toetreedt tot de overeenkomst of diens verbintenissen. * Conventionele voorkeurrechten35 zijn mogelijk. C. b) Derdenbeding Het recht van de derde ontstaat rechtstreeks in zijnen hoofde en passeert niet langs het vermogen van de bedinger: Cass. 36 nr.juridat. maar ook animo solvendi. Cass. Bij miskenning van een wettelijk voorkooprecht heeft de voorkoopgerechtigde een naastingsrecht (recht van indeplaatsstelling).Venn. Het Vlaams decreet harmonisatie voorkooprechten van 25 mei 2007 is op 1 oktober 2012 in werking getreden (met het elektronisch loket voorkooprechten).04. of om een ruimer voorkeurrecht. Conventionele voorkeurrechten worden niet gesanctioneerd met een naastingsrecht maar enkel met contractuele remedies tussen partijen.0302. Ontstaan rechten van een derde uit overeenkomst a) Voorkooprechten en naastingsrechten * Er zijn een reeks wettelijke voorkooprechten.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060116-8 37 http://jure. Een conventioneel voorkooprecht beperkt de verhandelbaarheid van een goed niet.juridat. zie voor het laatste bv. bij overeenkomst wordt dan aan de gerechtigde een recht toegekend dat in de meeste gevallen een zgn. Het derdenbeding kan in hoofde van de bedinger animo donandi zijn. 35 Het kan om een voorkooprecht in enge zin gaan.fgov. http://jure. 30 maart 200937: in een overname-overeenkomst bedingt de verkoper dat de koper de door de verkoper aan een tussenpersoon verschuldigde commissie zal betalen. 4.just. 11 . 16 januari 200636.fgov. De specifieke regels verschillen ten dele van geval tot geval. en is naar gemeen recht dus aan geen bijzondere beperkingen onderworpen (althans wanneer het recht binnen een redelijke termijn na aanbod moet worden uitgeoefend). 863.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090330-10 = RW 2011-2012.F. in het bijzonder dat ten gunste van de pachter en een reeks voorkooprechten ten gunste van de overheden. actueel is het recht de keerzijde van een verbintenis van de wederpartij om niet te doen (gepaard aan bijkomende verplichtingen te doen. in die zin hebben ze geen zakelijke werking.

1041 kritisch n. . I. Hof Luik 30 november 2006. 44 40 Bv. 12 .Verkoop met prijsbewimpeling: het beding van prijsbewimpeling is nietig. C. a) Absolute nietigheden – ongeoorloofdheid voorwerp of oorzaak38 . Nietigheden W.. 103 n.Voorwerp ? Zie voor een geval van ongeoorloofd voorwerp Cass.Cass. maar dubbelzinniger Cass. Met hetzelfde resultaat.i. zie A. DELNOY. 39 nr.0443F.c. KOHL. 1989. Anders Hof Bergen 26 januari 2010. 1100.Causa stipulandi bedinger derdebegunstigde dekkingsverhouding: oorspronkelijke overeenkomst (causa promittendi) resultante rechtsverhouding belover 5. zie hoger.b. “De nietigheid van overeenkomsten wegens strijdigheid met de openbare orde of de goede zeden: algemene beginselen en een grondslagenonderzoek”. 8 april 1999 (onwettige woning brandt af) en 15 mei 2000 (“van openbare orde” sluit niet altijd uit dat erover een overeenkomst . Pas. E. 18 maart 1988. MOREAU-MARGREVE & P.06. 29 september 200839: overeenkomst met als doel de vrije beroepsuitoefening te beletten is absoluut nietig.Lg.a. 2008. De geldigheid of nietigheid van een rechtshandeling moet in beginsel beoordeeld worden op grond van de feiten bij het stellen van die rechtshandeling (en wordt dus niet bepaald door latere feiten). VAN OEVELEN e. de sanctie van vormvereisten. 387 n. JLMB 2009. JLMB 2010. TPR 2011. 711 n. DIRIX = Ann. 1355 v. DUPONT. Jaarverslag cass. maar de gedissimuleerde verkoop zelf is geldig40. TBBR 2008. . dading -mogelijk is) 38 Voor een recente overzichtsstudie. I 868 = RW 1988-89. B.

43 Terecht kritisch F.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . http://jure. a) Het "substantieel" karakter van de dwaling (het BW spreekt van "de zelfstandigheid van de zaak") Substantieel "is elk gegeven dat doorslaggevend is geweest voor de partij om de overeenkomst aan te gaan. Sommige rechtspraak gaat een stuk verder en beschouwt de aanspraak op betaling van de aannemingssom door de aannemer in geval van misdrijf als een onrechtmatig voordeel42. waarvan de wederpartij op de hoogte hoorde te zijn en zonder hetwelk de overeenkomst niet zou zijn gesloten" (Cass.pdf) n.fgov. 24 september 2007)46. S. 23 maart 200644). deze sanctie lijkt me niet de juiste te zijn43. 42 Bv. b) Wilsgebreken . Conversie ? Vervanging van nietig beding door een ander kan niet indien dat niet berust op de toestemming van de partijen (Cass. Dat laatste beoordelen houdt een afweging in van onderzoeks. 28 juni 1996).just. RABG 2007.juridat.F. Beide aspecten staan vandaag in de sleutel van informatieplichten (zie al Cass. 1735 = http://80. 743 (http://80. “(Geen) vergoeding voor de aannemer voor werken uitgevoerd zonder of in strijd met een stedenbouwkundige vergunning?”. 189.65. 46 RW 2009-2010. 41 Hof Gent 26 november 2004.36/web/pdf/073_240907_1735. Hof Gent 29 mei 2009. Betreffende wat dwalende zelf moest weten is er geen informatieplicht (Vb.kenbaarheid daarvan voor de wederpartij. dus 2 elementen: . De overeenkomst met een overheid is ook nietig indien de beslisisng tot het sluiten ervan nietig is.en informatieplichten van beide partijen (in het arrest van 24 september 2007 werd een beslissing verbroken die enkel had vastgesteld dat de dwalende de wederpartij niet geïnformeerd had).pdf.0069.Bij stedebouwmisdrijven: een aannemingsovereenkomst voor vergunningsplichtige werken waarvoor geen vergunning is. Volgens cassatie 2001 is de overeenkomst maar nietig indien ze strekt tot behoud van een wederrechtelijke toestand.36/web/pdf/075_290509_0743. 627. is nietig volgens Hof Gent 200441. 45 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120305-2.129. 44 JT 2007. HAENTJENS. 5 maart 2012. b) De verschoonbaarheid van de dwaling Dit wordt bepaald door de vraag of de dwalende een onderzoeksplicht had en/of de tegenpartij een informatieplicht of verkeerde informatie gegeven heeft onverschoonbare dwaling. dit is een vorm verbeurdverklaring.65.dwaling 1° Dwaling algemeen Dwaling draait in hoofdzaak rond 2 elementen: het substantieel karakter van het voorwerp van de dwaling en de verschoonbaarheid van de dwaling zelf. zie vorige voetnoot. F. HAENTJENS. kh. bv. RW 2011-2012. nr. ingevolge een nietigverklaring van een beslissing van de gemeente door de toezichthoudende overheid45. 13 .09.129.subjectief doorslaggevend voor de toestemming .

RW 2010-2011.11.).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3.zie bv.juridat. nr.F. koper bijgestaan door een expert-landmeter50).gegeven het feit dat de dwalende werd bijgestaan door een professionele raadgever. in casu omtrent het bestaan van een verkavelingsvergunning die later werd nietig verklaard door de Raad van State.just.11. 55 Bv. nr.just. 28 maart 2012.06. C. Voor een vergelijkbaar geval van aansprakelijkheid van de notaris. Dat iedereen geacht wordt de wet te kennen. 1601. hof Antwerpen 12 juni 200648.2083. http://jure. 2000. NjW 2011. Anders is het wanneer de wet uitdrukkelijk een informatieplicht oplegt (bv.Not. Met name geldt de dwaling daar indien de dwalende gehandeld heeft ingevolge een door de bevoegde overheid verleende vergunning die regelmatig lijkt te zijn54. d) Dwaling over toekomstige feiten ? Dwaling heeft altijd betrekking op een verkeerde voorstelling van een element op het ogenblik van het stellen van de rechtshandeling. 279. sluit het beroep op dwaling (gebaseerd op de vooronderstelling van geldigheid van die rechtshandeling) niet uit55. 51 nrs. Het feit dat de overeenkomst niet nietig wordt verklaard omdat de dwaling niet verschoonbaar was .fgov. de notaris die tekortgeschoten is in zijn informatieplicht . 14 . 53 Cass. 1559. 50 Bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120328-3. maar sluit niet uit dat iemand een rechtshandeling kan vernietigen wegens rechtsdwaling die aan de andere vereisten voldoet. P. de nietigheid van een andere rechtshandeling pas later retroactief komt vast te staan. koper bijgestaan door een notaris. 49 Bv. 47 RW 2007-8. 23 oktober 200851).F 52 RW 2007-2008. 48 RW 2007-8. Hof Brussel 17 november 2009. Toepassing bv.0158. 579 betreffende de aankoop van een appartement waarvan in de verkoopovereenkomst foutief was bepaald dat het stedenbouwkundig in orde was.Brussel 10 september 200747). ook al gebeurde dat niet bedrieglijk49.0478. Maar het feit dat bv. 473.fgov. 54 Cass. Dit geldt dan ook evenzeer voor de dwaling als wilsgebrek. 6 februari 2009. 72. P. Cass. c) Rechtsdwaling ? Naar gemeen recht kan de dwaling zowel de feiten als het recht betreffen. http://jure.juridat.F en C.m. 28 maart 2012.2083.06. betekent dat gebrek aan kennis in beginsel niet vrijstelt van de naleving ervan en noch minder van de toepasselijkheid ervan. dat de dwaling daar in beginsel onoverwinnelijk moet zijn – maar de recente rechtspraak aanvaardt de dwaling reeds indien elk redelijk en zorgvuldig persoon in dezelfde omstandigheden ze zou hebben begaan53.d. Ook is er in beginsel geen onderzoeksplicht ten aanzien van foute informatie die door de wederpartij is gegeven.F. zie Hof Brussel 12 januari 200452. T. in de Codex Ruimtelijke ordening e. In het strafrecht is de maatstaf traditioneel iets strenger. De informatieplicht van de wederpartij en de onderzoeksplicht van de dwalende zelf worden mede gewaardeerd aan de hand van hun positie en de bijstand van derden waarover ze beschikten of waarin ze hadden moeten voorzien (bv. Cass. Hof Antwerpen 1 maart 2010. sluit niet uit dat in de interne verhouding tussen de dwalende en diens raadgever deze laatste aansprakelijk kan zijn (bv. nl.

adv.latere ontdekking van een titel die het recht betreft waarover de dading gaat en aantoont dat een van de partijen dat recht niet had (2057 II BW.0502. 14 maart 200856 (dat arrest zegt overigens niet veel). NORDIN "Het bewijs van het bestaan van een (on)geoorloofde oorzaak van een overeenkomst op grond van feiten die zich na het sluiten van die overeenkomst hebben voorgedaan".v. 1641 n. C. Jaarverslag cassatie 2010.fgov.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 2° Dwaling en "valse oorzaak" De “Oorzaak” is het “geheel van de beweegredenen” volgens Cass. (32) noot J.08. "De invloed van de nalatigheid van de bedrogene op de vordering tot nietigverklaring en/of op de vordering tot schadeloosstelling". Y. evenwel werd hier het gebrek aan oorzaak aangevoerd en niet de dwaling (wellicht precies omdat het om een dading ging). Zie echter Cass.N.F. RW 2010-2011. 23 september 197761. Cass. wat allicht het verschil verklaart.just. 21. 58 Cass. Hof Luik 14 november 200662. 24 september 200757). RW 2010-2011. 15 .-gen. 62 TBH 2008. 15 mei 200959). 22 oktober 200960: geen nietigheidsgrond indien de partij kennis had of kon hebben van die titel) c) Wilsgebreken . Cass.juridat. 107. 22 september 201158). 56 C. In de meeste geschillen over de oorzaak gaat het om een vorm van dwaling.08.bedrog. 2011 over oorzaak dwaling (+ later arrest GwH) 3° Dwaling bij dading Bij dading zijn er enkele bijzondere bepalingen inzake dwaling als nietigheidsgrond: . Qua resultaat lijkt dit arrest strijdig met het arrest van 6 februari 2009. geweld Bij bedrog is er geen vereiste van verschoonbaarheid van de dwaling: Cass. DE BONDT. MATTHYS. Vgl. E.10. 62. Er is natuurlijk geen tegenstrijdigheid tussen de regel dat de geldigheid moet worden beoordeeld op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst.0380. Cass.geen nietigheid wegens rechtsdwaling (2052 II BW).juridat. http://jure. 22 september 2011. W. met concl.0506.0461. 18 maart 201063 (ook bij eigen zware fout kan men vernietigen bij bedrog door de wederpartij). ook verder inzake gedeelde aansprakelijkheid. KRINGS = RCJB 1980. 1183 e. en de regel dat de nietigheidsgrond kan worden aangetoond op grond van latere gegevens: er is immers maar een wilsgebrek zoals dwaling of bedrog wanneer die dwaling of dat bedrog na de sluiting aan het licht komt (maar reeds aanwezig was bij de sluiting).05.fgov. "Des effets de la négligence ou de l'imprudence de la victime du dol". 60 C. 59 C.onwetendheid dat er reeds een in kracht van gewijsde gegane uitspraak is over het geschil (2056 I BW). DE CORDT 63 C.0427. De nietigheid kan ook ingeroepen door een partij bij de dading die geen partij was bij die uitspraak (Cass.just. TPR 1986. 25 op grond van ‘fraus omnia corrumpit’. 57 C. achteraf ontdekt wordt dat die beweegreden reeds onjuist was op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst (vgl. http://jure.06.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100318-5. 162 n. 1978. RW 2009-2010. .N. men ontsnapt hieraan niet door de nietigheid te gronden op de afwezigheid van oorzaak of valse oorzaak (zie Cass.08.0107.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091022-5 61 Arr.N. waarbij nl. .

juridat. noot 'Toepassing van artikel 88 lid 1 BW op een transactionele verdeling'.fgov. een interest of andere voordelen heeft doen beloven. e) Initiële onmogelijkheid – i. 7 januari 2008. VERLOOY "De vernietiging van een dading wegens benadeling" = RW 2010-2011. Cass. Zo is er art. 755 n.12. 325. zelfs al mocht die handeling koop.just.Nietigheid enkel in de wettelijk bepaalde gevallen.0036.09. zich. C.d.b. diens verplichtingen tot de terugbetaling van het geleende kapitaal en de betaling van de wettelijke interest”. van de zwakheden. op vordering van de lener. . http://jure. 16 . Bij een koppel kredietnemers mogen die beoordeeld worden op grond van mogelijkheden van beiden (Cass.F. ruil en dading of anders genoemd zijn67. d) Wilsgebreken: gekwalificeerde benadeling .0510. In enkele andere gevallen zijn de vereisten versoepeld en wordt het misbruik als het ware vermoed: Wet kosteloze borgtocht 2007: nietigheid bij disproportie met terugbetalingsmogelijkheden (begroot bij het aangaan borgschuld).fgov. 31 maart 2011. ook geldt bij een regelingsakte voorafgaand aan echtscheiding door onderlinge toestemming (Cass. zoals art. die klaarblijkelijk de normale interest en de dekking van het risico van de lening overschrijden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110331-2. .Bedrog vereist anderzijds wel zowel kunstgrepen (al kan het ook door verzwijging zijn) én bedrieglijk opzet. Daarbuiten is het een algemeen leerstuk. Bij verzekeringsovereenkomsten wordt het bedrog nader geregeld in art. met misbruik van de behoeften. vermindert de rechter.h. 7 januari 200865).just. met name het opzet om bij de tegenpartij een dwaling te veroorzaken (een verkeerde voorstelling van zaken op te wekken)64. 1599 BW 64 Bv.WCK: ook beoordeling terugbetalingsmogelijkheden vereist bij sluiten overeenkomst. 742 = NjW 2010.0051. 6 LVO. e) Wilsgebreken .0637F 66 Cass. voor zichzelf of voor anderen. 1907 ter BW. van de hartstochten of van de onwetendheid van de lener. B.N. dat bv. C.N 67 Cass.benadeling . Nieuwe WCK in 2010 (BS 21 juni 2010). C. waarvan de inhoud sterk oevreenkomt met het leerstuk in het algemeen: “Onverminderd de toepassing van de bepalingen tot bescherming der onbekwamen of betreffende de geldigheid der overeenkomsten. 28 januari 2010. nr. 887 BW. maar is daar niet toe beperkt.juridat. http://jure.Nietigheid wegens benadeling bij verdeling (887 BW): geldt elke handeling die ten doel heeft de onverdeeldheid onder de mede-erfgenamen te doen ophouden. 65 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100128-3 = RABG 2010.09. 9 november 2012. nr. indien de uitlener.06. C. art. 9 november 201266).nietigheden bij kosteloze borgtocht e. De leer van de gekwalificeerde benadeling kent enkele wettelijke toepassingen.

C. Wanneer de lasthebber bij zijn aanstelling bekwaam was.08. VAN DEN BERGH. 1515 afkeurende noot N. Traité V (1975) nr. http://jure.N . 1593 n. Pas. 86. (in de veronderstelling dat uitvoering in natura niet mogelijk is) ontbinding dan wel uitvoering bij equivalent Nochtans is het feit dat de nakoming van de overeenkomst reeds vanaf het begin onmogelijk was in beginsel géén nietigheidsgrond en belet dit niet dat de belover van die verbintenis contractueel aansprakelijk is.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-1 = RW 2011-12. 17 . 71 Dat de regel algemeen is vinden we onder meer bij DE PAGE & DEKKERS. is de handeling nietig (Cass.0402.0569. B. C.fgov. VAN LOOCK “De feitelijke bekwaamheid en de handelingsbekwaamheid van een lasthebber”.08. 5 december 1933. 1599 BW) is een relatieve nietigheid ten gunste van de koper. S.fgov. dan verliest hij ook zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid (argument ex art.just. 2° Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging Evenwel is de vertegenwoordiging wél geldig wanneer een onbekwame tot lasthebber wordt aangesteld (argument ex art. nr. g) Handelingsonbekwaamheid en feitelijke onbekwamaheid 1° Feitelijke (on)bekwaamheid bij vertegenwoordiging De persoon die de rechtshandeling stelt moet feitelijk bekwaam zijn om toestemming te kunnen geven. Bij vertegenwoordiging is het de vertegenwoordiger die die bekwaamheid moet hebben. maar niet bij het stellen van de handeling. 8 februari 2010. 383. http://jure. VAN HIMME “Verkoop van andermans zaak: een kwestie van geldigheid of van wanprestatie”. Zolang dat evenwel niet vaststaat. 3° Handelingsonbekwaamheid lastgever Bij conventionele vertegenwoordiging (lastgeving) moet de lastgever handelingsbekwaam zijn voor de door de lasthebber gestelde rechtshandeling op het ogenblik waarop deze wordt gesteld (eveneens ex art/ 20003 III BW). 68 Cass. Dit arrest dient dan ook te worden bekritiseerd. onder meer w. 7 januari 2010. De handelingsonbekwame kan immers enkel vertegenwoordigd worden op de door de wet bepaalde wijze.0594.b.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De nietigheid van de verkoop van andermans goed (art. Cass.juridat. RW 2011-2012. het bodemattest. 1935 II 20. 70 Cass. C.N. 15 september 2011. f) Nietigheid als sanctie van een informatierecht Zie de bespreking hoger. Verliest de lasthebber nadien zijn handelingsonbekwaamheid.10. 69 Cass. TILLEMAN.fr. die niet meer kan ingeroepen worden eenmaal de koper definitief beschermd is. 7 januari 201070). 2003 III BW).juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100107-2 = RW 2011-2012. 1466 n. B. In een arrest van 15 september 201169 oordeelt het hof van Cassatie evenwel dat de koper niet de keuze zou hebben om in plaats van de nietigheid te kiezen voor de sancties voor niet-nakoming.just. 1990 BW71). Lastgeving (1997) nr. nl. kan de koper de nietigheid inroepen68.

31 oktober 2008. p. http://www. 75 Cass. 73 RW 2004-05. . TEP 2010. Wanneer de opdrachtgever persoonlijk instemt met de verkoop. Traditioneel werd dit verbod van openbare orde geacht. 13 september 2012. 72 RW 2010-2011.C.4° Rechtsgevolgen De nietigheid is relatief en de handeling kan dus bekrachtigd worden nadat de onbekwaamheid is weggevallen: Cass. N.fgov.Een gemeenteraadslid die als advocaat optreedt tegen zijn gemeente: strijdig met de openbare orde.pdf = RW 2010-2011. 303 n. Volgens art. 22 mei 2009 (in casu een dading door een minderjarige gesloten)72. d. 943 BW: schenking van toekomstige goederen is nietig. Het gaat in beginsel om een relatieve nietigheid in te roepen door de lastgever. “De erfovereenkomst is niet langer strijdig met de openbare orde”.be/Arresten/202000/200/202240.w.art. Century 21-Primogest. 2° Andere gevallen Onder meer: .240. A. 1130 BW houdt de nietigheid in van overeenkomsten over een niet opengevallen nalatenschap. h) Nietigheid wegens belangenconflict Rechtshandelingen door een vertegenwoordiger gesteld in strijd met de regels inzake belangenconflicten zijn nietig. 76 Cass. zij het op termijn of onder opschortende voorwaarde worden toegekend. 18 . die nietigheidsgrond vervalt eenmaal de lastgeving is beëindigd. CASIER. 2417. waarbij afspraken worden gemaakt over het lot van goederen voor zover die zich in de nalatenschap van een nog levende persoon zouden bevinden bij zijn overlijden.11. 25. beëindigt hij impliciet de lastgeving en kan hij dus die nietigheid niet meer inroepen75. 202. Smets 74 RvS 23 maart 2010 nr. 202. Het gaat dus om zgn. GEELHAND de MERXEM. 18 maart 200473. RvS nr. eventuele rechten.Een lasthebber die “twee heren dient” stelt een nietige rechtshandeling: Cass.z. In sommige gevallen echter is het verbod van openbare orde en de nietigheid dus absoluut. Pas. Selbsteintritt). besproken door H.raadvst-consetat. SCHERMANS & B. nr.24074. i) Nietigheid wegens beperking van verbintenissen betreffende de toekomst 1° Nietigheid van een beding over een niet opengevallen nalatenschap Art. 1596 BW mag de lasthebber niet zelf tegenpartij worden in de verkoop waarvoor hij mandaat heeft (zgn. de meeste auteurs leiden evenwel uit het cassatie-arrest van 31 oktober 2008 dat de regel slechts met een relatieve nietigheid wordt gesanctioneerd76.juridat. niet om rechten die daadwerkelijk.just.0730.F. VERDICKT. de persoon over wiens nalatenschap het gaat en diens erfgenamen. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120913-2. . De nietigheid kan worden ingeroepen door de partijen bij de overeenkomst. 126 v. I. 202.

Eenmaal de nietigheid is ingetreden.fr/fr/jp/j/c/civ/1ere/2012/9/26/11-26022/. 3 § 1 IV Auteurswet: beperking aan de mogelijkheid overdracht te bedingen van auteursrecht op toekomstige werken. http://vlaamseconservatieven.pdf. Er bestaat evenwel buiten concrete rechtsregels om géén algemeen discriminatieverbod tussen burgers onderling. 80 Cass.0639. 24 LVO.art. Het Franse Hof van cassatie maakte hiervan een wel bijzondere toepassing in een arrest van 26 oktober 2012. Art. 1174 BW). Voor de regels inzake onverschuldigde betaling en ongegronde verrijking. 81 Bv. zie verder. http://jure. RW 2009-2010.14.juridat. j) Potestatieve voorwaarde Een verbintenis is nietig indien ze is aangegaan onder de potetstaive voorwaarde van de zijde van degene die zich verbindt (art.be/public/n/2009/2009-017n. maar betreffen enkel de publiekrechtelijke functie van de overheid: terecht zo Cass. ADW 2007. Wet gelijkheid mannen en vrouwen 2007).fgov. 21 mei 2007. volgens dewelke elke ongelijke behandeling in de verhoudingen tussen burgers waarvoor geen verantwoording kan worden gegeven een fout uitmaakt (art. l) Gevolgen nietigheid rechtshandeling * van een relatieve nietigheid kan afstand worden gedaan. Een cassatie-arrest van 25 maart 2011 oordeelt dat van de nietigheid wegens het ontbreken van een bodemattest afstand kan worden gedaan ook buiten een verzaking in de authentieke akte om80. 19 . van arrest 17/2009 van het Grondwettelijk Hof79. 77 http://legimobile. betreffende art.blogspot.just. 1382 BW).html.7.0147.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070521-3. maar de regel geldt algemeen: Cass.fgov.grondwettelijkhof. 78 S. nr. heeft ze wel terugwerkende kracht: de prestaties worden geacht nooit verschuldigd te zijn geweest en de onverschuldigde prestaties of verrijking kunnen dus worden teruggevorderd. Zie mijn commentaar "Grondwettelijk Hof en de antidiscriminatiewetten: gebrek aan moed.N 79 http://www.N. Veel teleurstellender in dit opzicht is overweging B. 2.com/2009/02/grondwettelijk-hof-en-de. 29 maart 201078.just.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . 10 en 11 GW houden géén rechtstreekse verplichtingen in voor burgers onderling en dus géén horizontaal discriminatieverbod.09. waarin een eenzijdig optioneel arbitragebeding op die grond nietig werd verklaard77. C. randnr. maar wel op vele punten een inperking van de wet".08. 1432 = http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110325-3. 25 maart 2011. k) Nietigheden wegens discriminatie Zie de drie Antidiscriminatiewetten (ARW 1993. * vanaf het tijdstip van de nietigverklaring geldt er terugwerking: Alvast bij een relatieve nietigheid bestaat de overeenkomst zolang de nietigverklaring niet door de rechter is uitgesproken81 (tenzij de nietigheid door partijen is aanvaard).juridat.

Daarnaast zijn er bijzondere regels in bijzondere wetten en besluiten (bv. 23 november 2008. 9 Notariswet)83.08. m) Onrechtmatige bedingen 1° Criteria van onrechtmatigheid .just.Not.van belang is vooral de behandeling van aanverwante bedingen zoals opzeggingsbedingen. 549 n. http://jure. voor zijn optreden bij het verlijden van authentieke akten gelden er daarbuiten ook specifieke wettelijk bepaalde advies. 143 v.juridat.fgov. 74 WMPC. 197 en bespreking J. 84 C.06.just.* mogelijke schadevergoedingsplicht: Cass. het werd nietig verklaard omdat dit gold ongeacht de toerekenbaarheid aan de koper. Hof Gent 4 januari 2012.F. 8 W. het voorschot toekomt aan de verkoper.0499. ook dit komt infra aan bod naar gemeen recht.just. Dit sluit aan de bij de rechtspraak van het Hof van Justitie over de Richtlijn onrechtmatige bedingen86. Daarbovenop is er de bijkomende toetsing in consumentenovereenkomsten. 17 juli 002 betreffende transacties uitgevoerd met 20 . Hof Brussel 20 april 2012. . 1352. 83 Indien de notaris betrokken is bij het verkoopcompromis geldt enkel het gemeen contractenrecht. 2.De belangrijkste regeling is nu te vinden in de WMPC 2010.0158. 28 WMPC. zij het dat er wel afstand van kan worden gedaan85. Hetzelfde geldt wanneer de koper in plaats van de nietigverklaring schadevergoeding vordert .juridat. STEENNOT (het laatste arrest betreft art.definitie en algemeen criterium in art.fgov. NjW 2012. 203.in de WMPC: -. zie Cass. C. http://jure. en de voorziening in cassatie werd verworpen84.F. 24 september 2009: mogelijke in solidum aansprakelijkheid notaris voor terugbetaling van de prijs aan de koper bij een nietig gebleken verkoop82. 70. 82 http://jure.zwarte lijst in art. zo bv.en informatieplichten (zie art.al is dit wel betwistbaar in geval de notaris enkel lasthebber van de verkoper en niet van de koper is (dan geldt in beginsel de regel van de niet-samenloop).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-2 = RW 2009-2010. die evenwel verschilt van bepaalde relatieve nietigheden (met name de wilsgebreken) doordat de beschermde partij zich niet op de nietigheid moet beroepen.juridat. .B. 85 Bv. Zie verder infra de bespreking van strafbedingen. KB van 12 januari 2007 inzake vastgoedmakelaardij).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-9 = JLMB 2010. R. de rechter kan ze dus ambtshalve toepassen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20081023-1 = R. een arrest cassatie 21 december 2009: een beding in een onroerende verkoop bepaalde dat wanneer de opschortende voorwaarde van het vinden van een financiering niet vervuld werd binnen de bepaalde termijn. -.fgov. NjW 2012. 2° Aard van de sanctie Het gaat om een relatieve nietigheid. GOEMAERE p. De grondslag van de aansprakelijkheid van de notaris is in beginsel het gemeen contractenrecht. 2009.

90 Cass. Adelin Petit NV. C. mededingingsrecht). HvJ 26 april 2012 in C472/10. 37 § 1 lid 3 W. RW 2010-2011. November 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111103-3 = RW 2011-2012. Zie algemeen en rechtsvergelijkend over deze vraag J. 539 = JT 1979. 16 november 2006. http://jure. 1344 = TBH 2007. 3 november 2011. 889 n. VANDER ELST.do?uri=CELEX:62005CJ0168:NL:HTML.juridat. 1087 n.i.do?uri=CELEX:62010CJ0472:NL:HTML. RW 2008-09. 86 O. Dat zien we met name bij arbitrage-plusrechtskeuzebedingen in concessie-overeenkomsten die onder de wet van 1961 vallen: volgens de cassatierechtspraak is de arbitrage-overeenkomst geldig voor zover de arbiters verplicht worden die Belgische wet toe te passen87. HvJ C-168/05. MERTENS “Over de arbitreerbaarheid van concessiegeschillen” = RABG 2011. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t. 1646 n. http://eur-lex. MERTENS. D. nr. 303 n. Audi NSU t. Invitel. Unamar. Sebastian. An HANSEBOUT.juridat. L. voor het rijzen van het geschil) gesloten arbitrage-overeenkomst meebrengen (idem voor een bevoegdheidsovereenkomst.N. Pas.fgov. Nietigheden en niet-tegenwerpelijkheden ter bescherming van derden a) Actio pauliana instrumenten voor elektronische overmaking van gelden.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120405-2. KRINGS = RW 1980-81. Dat er in het kader van het geschil ook regels van openbare orde relevant zijn (bv.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 n) Niet-arbitreerbaarheid Een arbitrage-overeenkomst is niet werkzaam als het geschil niet vatbaar is voor arbitrage. 91 Cass. D. http://eurlex. 6. 28 juni 1979. R. C. 626 = RCJB 1981. Pas. in beginsel de nietigheid van de op voorhand (d. 5 april 2012.eu/LexUriServ/LexUriServ. tenzij deze geldig is onder Europees of internationaal recht met voorrang op het interne recht).do?uri=CELEX:61998CJ0381:NL:HTML." The Impact of Internationally Mandatory Laws on the Enforceability of Arbitration Agreements" (2009): http://papers. I 634. Van Hopplynus.cfm?abstract_id=1496923.eu/LexUriServ/LexUriServ.just. in casu een bevoegdheidsbeding met keuze voor forum in Zweden. Eerder Cass. is niet voldoende niet om de arbitrage-overeenkomst nietig te maken. Dat de agentuurrichtlijn zelf ook van bijzonder dwingend recht is.eu/LexUriServ/LexUriServ.11.N.just. werd overigens wel beslist door het HvJ in C-381/98.0430. 2 februari 1979.ssrn. 89 Cass.fgov. Betalingsdiensten). Cass. nr.a. 14 januari 2010. over de conformiteit met het EU-recht van de verplichting de Belgische agentuurwet toe te passen bij keuze van het recht van een andere lidstaat die ook de Agentuurrichtlijn heeft omgezet.europa. http://eurlex. 21 . Het beding is wel geldig wanneer voldoende waarschijnlijk is dat de Belgische regels wel zullen worden toegepast90 en welicht ook wanneer wordt vastgesteld dat het toe te passen vreemde recht een gelijkwaardige bescherming biedt als het Belgische recht91.com/sol3/papers. MERTENS. Mostaza Claro. Bibby Line.0613. 87 Cass. “Handelsagentuur en arbitrage”. I 1260 concl. 88 Cass. http://jure. Ingmar. heeft het Hof van cassatie een prejudiciële vraag gesteld89.10.europa. KLEINHEISTERKAMP. intussen vervangen door art. Wel zal een arbitrage-overeenkomst gepaard aan een keuze van een buitenlands recht in materies waar er regels zijn van bijzonder dwingend recht met voorrang op het toepasselijke recht.europa. 332 n. Hetzelfde geldt voor een agentuurovereenkomst88.

538 = RCJB 1966. 1156 BW voorrang te geven aan de gemeenschappelijke bedoeling van partijen boven de letterlijke bewoordingen van een document – zij het dat die gemeenschappelijke bedoeling in beginsel in die akte moet gezocht worden en niet daarbuiten (behoudens wanneer bewijs tegen akten mogelijk is volgens art. 20 maart 2008. 1341 BW). wegens bestuurdersfout – Cass. aangevochten handeling: het is voldoende dat de schuld c. 1965. Deze stelling kan m.pdf. 236 22 .q. schendt de verbindende kracht van de overeenkomst niet (vaste cassatierechtspraak). maar wel met grenzen aan de uitlegmogelijkheden.v. DABIN. 7. niet gevolgd worden. dat het herstel in natura van de onrechtmatige daad van de derde-medeplichtige (bv. bewijskracht van akten (foi due aux actes). m. 77. andere schuldeisers van de derde). De rechter die aan de overeenkomst de gevolgen toekent die deze volgens hun uitlegging ervan heeft. http://storme. Uitlegging a) Algemeen De bepaling van de inhoud en gevolgen van de overeenkomst geschiedt aan de hand van art. de vereisten. De pauliana in het arrest van 9 februari 2006”. 1554 = Pas. Maar het herstel in natura is nog altijd een verbintenisrechtelijke sanctie. RW 1964-65. Deze leer verhindert de rechter niet om conform art. BW). W. noot J. maar niet kan leiden tot een automatisch terugkeer van de goederen met miskenning van mogelijke rechten van anderen.W. Nochtans stelt een arrest Cass. 30 januari 1965.i.b.be/071_090206_1496. ook als is ze nog niet vastgesteld. 27 april 200693. 1135 en de uitlegregels (1156 en v. Wel kan de derde een onrechtmatige daad begaan (derde-medeplichtigheid aan wanprestatie) en veroordeeld worden tot herstel in natura92.b. aansprakelijkheid wegens medeplichtigheid aan fiscaal misdrijf – Cass. anterioriteitsvereiste van schuldvordering t. een tweede koper die weet heeft dat het goed eerder aan een eerste koper is verkocht) de vorm zou kunnen aannemen van een nietigverklaring van de overdracht aan de derde-medeplichtige. 1382 BW en leidt uitsluitend tot een obligatoire aanspraak tot herstel. 5 januari 2006. 92 Zie reeds Cass. wel kan in beginsel herstel in natura worden gevorderd en zal bij toekenning daarvan de daartoe veroordeelde derde het goed terug moeten overdragen aan de eerste koper.be/insolventierecht. de kredietverlener van de derde die een hypotheek heeft genomen op het goed. bv. De uitleg wordt wel beperkt door de leer van de zgn. de gevolgen : zie mijn bijdrage “Een aanvechtbare constructie. Het arrest is met name problematisch voor vierden wiens rechten afgeleid zijn van de derde-medeplichtige (bv. aansprakelijkheid voordien is ontstaan. 93 RW 2009-2010. die strikt genomen met bewijskracht (force probante) niets te maken heeft.n. I. De derde-medeplichtigheid is immers een toepassing van art. die weliswaar tot teruggave verplicht.a.html b) Nietigheid ingevolge derde-medeplichtigheid ? Bij vervreemdingen in strijd met een geldig bedongen conventionele onvervreemdbaarheid gaat het niet om een dergelijke nietigheid. Verdere uitwerking in Deel II van mijn syylabus op http://storme.

. C.Overdracht van of verlening van licentie op auteursrechten (Art.10. 3 § 1 III Auteurwet). les Roses. zie Cass. 2048 en 2049 B. nr. Bv. Voor een toepassing. 95 Cass. http://jure.E.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120206-3.M. 94 Hof Antwerpen 27 oktober 2008.just.F. 491.W. 6 februari 2012. RW 2011-2012.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een van de uitlegregels is “potius ut valeat”: de rechtshandeling veeleer uitleggen in een zin waarin ze geldig is.Dading: art.juridat. 6 februari 2012: een dading om een vochtprobleem in een appartementsgebouw in 1985 te regelen dekt niet ook een vochtprobleem dat in 1996 opduikt95. 23 . zo uitleggen dat ze niet in strijd is met het mededingingsrecht94.fgov.Borgtocht . b) Beperkende uitleg bij sommige overeenkomsten Bij sommige overeenkomsten geldt een beperkende interpretatie: .0693. V.

All Car Rent t. opnieuw behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld). 8 februari 2008.II. 583. zelfs indien het om een (onoverkomelijke) rechtsdwaling gaat (Cass.schending van de algemene zorgvuldigheidsplicht.11. 97 Cass. ONRECHTMATIGE DAAD Wie schade veroorzaakt (zie 2°) door een fout (1°) of bepaalde activiteiten of gedragingen (3° tot 5°) is ertoe gehouden de schade te herstellen.N. tenzij er afwezigheid van schuld is wegens leeftijd of geestestoestand van de dader of wegens overmacht. Overmacht geldt niet als rechtvaardiging voor omstandigheden die binnen de eigen risicosfeer vallen (Cass. Monte dei Paschi.just. RW 2011-12.N. waarbij er traditioneel twee basiscategorieën genoemd worden: .fgov.just. b) Schuldopheffingsgronden Er is geen schuld bij onoverkomelijke dwaling.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. 5 januari 2012. 98 Cass. 96 Cass. Banca http://jure. 5 januari 2012. 1.1025.juridat.fgov. 24 . erop te vertrouwen dat de verschafte informatie juist is (Cass. De schuldgraad kan opzet zijn of nalatigheid. C.schending van een rechtsnorm die een rechtsplicht (inbegrepen een verbod) inhoudt (in beginsel een wettelijke verplichting of verbod). Monte dei Paschi. All Car Rent t. welke dus in de genoemde gevallen in beginsel aanwezig is.1025.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120105-5. gelet op de bijzondere hoedanigheid van de informatieverschaffer.juridat. de nakoming en niet-nakoming ervan volgt in het algemeen deel onder V. c) Waardering van de algemene zorgvuldigheidsplicht * Informatieplichten ? Volgens het Hof van cassatie maakt het verschaffen van onjuiste inlichtingen in beginsel een fout uit indien diegene die de inlichtingen heeft gevraagd. 5 januari 201298). gerechtigd was. . Banca http://jure. C. behoudens rechtvaardigingsgrond waaronder overmacht (bewijs van gebrek aan schuld).schending van een subjectief recht. Maar eigenlijk is er ook een derde vorm: . We bespreken hier enkel het ontstaan (en de inhoud) van de verbintenis tot herstel.11. Fout a) Foutbegrip algemeen: rechtvaardigingsgronden Men onderscheidt het aspect “onrechtmatigheid” van de daad en het aspect schuld of toerekenbaarheid. 5 januari 201296). Wat de onrechtmatigheid betreft is er in beginsel een fout vereist. 8 februari 200897).

101 Cass.fgov. 724 n. http://jure. indien dit in hoofde van de derde niet gaat om een contractuele schade uit een overeenkomst tussen B en C is A buitencontractueel aansprakelijk jegens C schade is (het gaat hier niet om het geval waar de tekortschietende partij de uitvoeringsagent is van zijn schuldeiser bij de nakoming van een verbintenis jegens die derde. 21 december 2007101. http://jure. De formulering gelijk sterk op die van het Franse Hof van cassatie in het arrest Myr'ho van 6 oktober 2006 (Ass. NB.08. het cassatieberoep werd verworpen op 19 maart 2010102. 1382 BW: Cass. in dat geval gaat het in hoofde van die derde immers meestal om contractuele schade).. * Derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. die aangesproken wordt omdat de huurder door de schuld van de verhuurder in financiële problemen is geraakt. maar dit werd gecasseerd omdat de vierde niet medeplichtig was aan een wanprestatie van de derde.just. zowel de derde als de vierde werden aansprakelijk gesteld. nr. C. C.just.N. in een ander geval had het bestreden arrest wel de fout aangenomen maar beslist dat er geen causaal verband was. http://jure. In casu de borg van de huurder.0197.just. 25 . d) Bijzonderheden overheidsaansprakelijkheid 1° voor fouten van de uitvoerende macht Foutcriteria zijn in beginsel die van het gemeen recht. die derde sluit een overeenkomst met een concurrerende leverancier. 102 Cass.fgov.juridat. I.fgov. Het betrof een zaak waarin de verbonden contractspartij in strijd met een kettingbeding zijn handelszaak had overgelaten aan een derde zonder de exclusiviteitsverbintenis te bedingen waartoe hij zelf gehouden was.F. waarbij een vierde eveneens aansprakelijk werd gesteld.A.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100319-3.F. 22 juni 200999: de niet-nakoming van een contractuele verbintenis door A jegens B kan ook een fout zijn jegens een derde C die erdoor schade lijdt.courdecassation. 103 Cass. http://www.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120629-2. M. 1 juni 2012103).fgov.11. nu is het genuanceerder.juridat. 29 juni 2012.0546.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Vormt "discriminatie" een fout buiten de wettelijke discriminatieverboden om ? Zie hoger. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120601-5.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071221-3 = RW 2009-2010.F. nr.omgekeerd kan de overheid een fout begaan door geen gepaste maatregelen te nemen nadat een wet ongrondwettig is verklaard door het GWH – in casu door de afwezigheid van elke informatie aan de belastingplichtigen die een ongrondwettig verklaarde belasting hebben betaald (Cass.05.0457.0522.06. 21 december 2007.juridat.juridat. 99 C. 1689. BOONE = RW 2011-2012.0082. 1382 BW. Financiën t. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090622-12 = NjW 2009. 1 juni 2012. . * Schutzwirkung für Dritte ? Cass. die immers geen contractspartij was van de leverancier100. In een arrest van 29 juni 2012 werd een beslissing gecasseerd. F. In oudere rechtspraak werd vereist dat de gedraging ook los van het contract een fout uitmaakt.just. C.11. http://jure. Een toepassing van art.F.fr/jurisprudence_2/assemblee_pleniere_22/arret_no_9364. 1003.juridat. 19 maart 2010.toepassen door de uitvoerende macht van een pas nadien door het GWH ongrondwettig verklaarde wet is geen fout in de zin van art.). http://jure.fgov. 100 Cass.just.html.plén.

A.0073.Cass.09. heeft geleid: Cass. wijziging.V.0403.juridat. 5 juni 2008104 iz. art. 227 n. Art. RENDERS. NB.0314. 296/2011 van 25 maart 2011) betreffende betreffende beperkende maatregelen in verband met de situatie in Libië.N. I. voor de wijziging van het E.08. http://jure. nr. is de Staat in de regel alleen voor diens fout aansprakelijk als de litigieuze handeling door een in kracht van gewijsde gegane beslissing is ingetrokken.R.Cass. of van de toegevoegde protocollen. 106 Jaarverslag cass. 25 maart 2010105 : de toestand waarin.volgens het Hof van cassatie is de vaststelling door een arrest van het Grondwettelijk Hof in een prejudiciële procedure dat een wetsbepaling ongrondwettig is op zichzelf nog geen bewijs van de fout van de wetgever: Cass.just.R. POPELIER “De zorgvuldige wetgever en de gekwalificeerde fout: een overvloedig respect voor de beleidsvrijheid van de wetgever”. C. 105 C. 1726 kritische noot P.beginsel van aansprakelijkheid voor fouten van de wetgever: Cass. gewijzigd.fgov. 28 september 2006. 26 . 107 C. 108 Bv.M.V. 27 juni 2008106. 183 n. D.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-2 = RW 2008-9. 204/2011 (zoals gewijzigd door Vo. Bepaalde Europese regelingen.: de toestand waarin de benadeelde buiten zijn toedoen tegen de litigieuze handeling geen rechtsmiddel kan aanwenden omdat de beslissing zelf ingetrokken is en de gelaedeerde juridisch geen aantoonbaar belang meer heeft om nog te vragen dat de litigieuze beslissing zou worden opzij geschoven. in het bijzonder betreffende economische sancties. enz. bevatten een soort immuniteitsbeding krachtens hetwelk de geviseerde “entiteiten” die door sancties getroffen worden daarvoor geen aanspraak op enige vergoeding hebben108.N. 4bis Besluit 2011/273/GBVB van 9 mei 2011 betreffende beperkende maatregelen tegen Syrië. 2.fgov. 12 Vo. door het Elfde Protocol. dan kan men de staat ook aansprakelijk stellen voor een andere fout van de rechter dan degene die tot de intrekking.06.0366. . http://jure.juridat.N.07.juridat.fgov.just.just.voorwaarden voor aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht: "wanneer de betwiste handeling van een magistraat het rechtstreeks voorwerp is van de rechtsprekende functie. Heeft de beslissing zijn gezag van gewijsde verloren. 10 september 2010107. 800 n.N en C. een ervan op http://jure.B. het Comité van ministers van de Raad van Europa in een beslissing heeft vastgesteld dat de litigieuze handeling een schending inhoudt van het E. VAN OEVELEN.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-4 = NjW 2011. 1 juni 2006 en Cass. 2008. 31 = RCJB 2010. . Schade en causaliteit a) Tijdstip en wijze van vaststelling en begroting van de schade 104 2 arresten nrs. 3° voor fouten van de wetgevende macht . Daarmee gelijkgesteld worden: .M. (EU) nr. vernietigd of herroepen wegens schending van een gevestigde rechtsnorm".2° voor fouten van de rechterlijke macht .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-4 = RW 20102011.

1993.just. 109 C. 1° Vaststelling van de schade(-elementen) De vaststelling van het bestaan en de elementen van deze schade dient te gebeuren op het ogenblik van de niet-uitvoering van de verbintenis (Onder meer Cass.05. aangezien die weliswaar niet belet dat het slachtoffer een economische waarde behoudt en derhalve niet verhindert dat hij schade lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid. nr.1089.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120525-3. 2 mei 2001. http://jure. en vervolgens gratis hulp ontving van zijn andere zuster..fgov.0173. A. Cass. 1987-88.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4.N. http://jure. die verongelukte. P.C.just. De SWAEF. 15 mei 2008. waardoor de toestand van de benadeelde zou verbeterd of verergerd zijn (Cass. Cass. maar toch de economische waarde van het slachtoffer en derhalve de schade die het slachtoffer lijdt ingevolge zijn arbeidsongeschiktheid.g.fgov.just.fgov.juridat. 70.F. 2007. nr.N.. De vraag is dus of dit een ommekeer in de rechtspraak inhoudt ? 2° Begroting van de schade in geld De begroting ervan gebeurt naar het tijdstip dat dit van het effectieve herstel ervan zo dicht mogelijk benadert.F. 1993. Eerder Cass. Cass.. 522. een vergoeding kreeg toegewezen (althans de verzekeraar).05. Bij de beoordeling van de schade mag de rechter geen rekening houden met gebeurtenissen die na de fout hebben plaatsgehad en geen betrekking hebben op deze fout en de schade.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-4 = RW 201213. 1996.fgov. 25 mei 2012. beïnvloedt.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 We behandelen dit zowel voor de verplichting tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad als voor die tot schadevergoeding wegens niet-nakoming van een verbintenis.juridat. nr.00. C.11.fgov.C. http://jure. A. 139.just.C. A. 23 april 2012.0092. http://jure.10.just. 14 dec. In een arrest van 23 april 2012 evenwel beslist het hof van cassatie dat de rechter bij de bepaling van de schade wel “rekening moet houden met gebeurtenissen die. A. nr. 22 november 2005. A. 15 februari 2011110) (in casu verbetering van de toestand van de weduwe door het inkomen van de nieuwe partner)111. AR 6582. omdat de rechter daarmee niet wettig had beslist dat die persoon persoonlijk schade had geleden (over eventuele schade van de zuster is geen uitspraak gedaan). Cass. AR 7100. 2 feb..0494. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2005112210 = Arr. 2007. http://jure. 247. Vgl. 2322 concl.juridat. AR P. 110 P. In dat arrest werd een beslissing verbroken waarin een persoon met handicap die gratis hulp ontving van zijn zuster.0478. RW 2011-2012.0274.F. 2001.. de hierdoor veroorzaakte schade beïnvloeden”113 – in casu een brugpensionering die het afsluiten van de beroepsloopbaan van het slachtoffer met zich meebrengt.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-6. nr. 113 Cass.F. P.N. 112 Cass.. http://jure. 15 mei 2008112: deze dient te worden beoordeeld volgens het tijdstip van beëindiging van de handelsagentuur: latere feiten mogen in beginsel niet in aanmerking worden genomen.09.juridat.N. 1996. 96 111 Zie ook Cass. 114 C. dit is praktisch naar het tijdstip van de uitspraak ‘Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120423-2.1703. eerder Cass.N. 22 juni 1988. 1397..0173..95.fgov. 27 .just. AR C. 15 feb. hoewel zij vreemd zijn aan de onrechtmatige daad.C. AR C.juridat.juridat. 4 maart 2010109). Toepassing op de uitwinningsvergoeding van de handelsagent: Cass. 143..C. 4 maart 2010114).0963..11.09.

daarvoor bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-5.just. Parmentier. http://jure.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20051122-10 = Arr. behalve wat de gevolgen betreft die zich hoe dan ook. leer van het rechtmatig alternatief117 . b) Criteria causaal verband Zoals bekend huldigt de Belgische rechtspraak de leer van de “equivalentie van alle oorzaken”: een foutieve gedraging of ander feit is oorzaak van de schade indien zonder de fout de schade zich niet zou hebben voorgedaan. http://jure. Hij moet daarbij echter wel het volgende eerbiedigen115: .just. het ongeval is een voldoende doch geen noodzakelijke voorwaarde voor het overlijden. voor zover dit door de partij wordt gevorderd. 115 Cass. 18 december 2008 nr. de zgn. 23 oktober 2009. http://jure.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20080528-8 = RW 2011-2012. http://jure.11. 25 maart 1997. 2005 (alternatief aanvaard) met arresten waarin het alternatief werd verworpen. P. 28 .fgov.F. 17 februari 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091023-2 = RW 2011-2012.de toekomstige schade kan door middel van kapitalisatie begroot worden. d. d. De SWAEF.F.i.O8.F. http://jure. Eerder Cass. de verplichting niet uit om die schade volledig te vergoeden. 119 Cass.fgov. “INUS”) (bv.fgov. Aldus sluit het feit dat de pathologische aanleg van de schadelijder tot de schade heeft bijgedragen. P.1601.0638. zouden hebben voorgedaan119 .N. 118 Vgl. Cl. en Cass.F. met name doordat precies dezelfde gedraging ook niet foutief kon plaatsvinden en dan toch dezelfde gevolgen zou hebben gedaan. 530. Cass.1314.juridat. http://jure.F.juridat. C. De rechter mag de schade naar billijkheid ramen. nr. Daarbij gaat men uit van de schade zoals ze zich heeft voorgedaan. WEYTS “Het leerstuk van de voorbeschiktheid tot schade als loutere toepassing van de regel van integrale schadeloosstelling”.i. van de schadegebeurtenis.10.just.g.a. B.0451.07.07. zelfs zonder de fout. de schade die nog zal geleden worden ten gevolge van de onrechtmatige daad. 22 november 2005. 28 mei 2008. nr.juridat. RW 2012-2013. Het causaal verband kan ontkracht worden door aan te tonen dat zonder de fout de schade zich ook in concreto zou hebben voorgedaan. 116 I.just. . 2322 concl. zoals Cass. P.F. 300 n. P.10.05. Cass.juridat. 117 Cass. C. Pas. 1669. http://jure. 23 september 2011. 2 februari 2011.07.de verleden schade moet begroot worden op het ogenblik van de uitspraak (en kan niet door kapitalisatie bepaald worden).0744.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110923-2.F. mits hij de reden aangeeft waarom hij de door de schadelijder voorgestelde berekeningswijze niet kan aannemen en tevens vaststelt dat de schade onmogelijk anders kan worden bepaald116.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-2008121811 = JLMB 2010. en de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde voor het ongeval).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20071219-14 = JLMB 2010.0018. P. C. Het hof van cassatie ziet erop toe dat de rechter daarbij de vergelijking niet maakt met een niet-foutieve situatie die in enig ander opzicht verschilt van de concrete gebeurtenis zoals ze zich heeft voorgedaan118 . nr. 19 december 2007. 2006 n.juridat.fgov.juridat.Tenzij de beslissing op dat punt uitgesteld wordt moet de rechter op dat ogenblik ook de toekomstige schade begroten.0226.juridat.just. C.just. I 161 (alternatief aanvaard) en Cass.fgov. Meestal komt het er wel op neer dat de fout een noodzakelijke zij het onvoldoende voorwaarde moet zijn voor de schadeverwekkende gebeurtenis (die een voldoende zij het niet noodzakelijke oorzaak is van de concrete schade) (zgn.0963.fgov.

fgov. 29 .de rente die de openbare werkgever wegens gedeeltelijke invaliditeit betaalt naast het loon (loon waarvoor men tegenprestatie ontvangt)127. nr.fgov.09.. andersluidende conclusie A. 22.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20110207-4. P. http://jure.g. 62. 12 november 2008.juridat..juridat. vgl. L.N.F. P.just. Jaarverslag Cassatie 2010. S. iemand moet overgaan tot de nakoming van een wettelijke of contractuele verplichting. Cass. C.08.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090630-5 = RW 2010-2011.07.09. nr. eerste middel.F. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100319-5.N.just. sommenverzekeringen.fgov. Arr. maar een andere aansprakelijkheidsgrond (bv.05. dergelijke schade is in beginsel vergoedbare schade. in het bijzonder de uitkering van levensverzekering bij overlijden van de verzekerde. 204 = Jaarverslag cassatie 2009. 1209. 987 = RW 2010-2011.de niet door arbeidsprestaties gecompenseerde kost van de doorbetaling van een invaliditeitsuitkering aan een contractueel personeelslid wat betreft de periode na de beëindiging van de contractuele duur126.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 c) “Doorbraak” causaal verband door juridische oorzaak Sinds de cassatie-arresten van 19 en 20 februari 2001 ("loondoorbetalingsarresten") zit het Hof van cassatie terecht op het spoor van de schade: wanneer ingevolge de fout van een ander. DE KEZEL.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120514-7. nr. tot toepassing van de cassatie-arresten van 2001 ook in de privésector. .juridat. 18. 123 Cass. 121 Cass.1531. t. d.0318. C.juridat. nr. 122 RW 2009-2010. 14 februari 2011. Communauté française.just. tenzij de ratio van de rechtsregel die de genoemde verplichting oplegt erin bestaat dat die kost definitief ten laste te blijven van de aldus verplichte persoon.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. brengt dat laatste niet met zich mee dat het causaal verband met de fout zou doorbroken zijn. 9 januari 2006. Antwerpen 26 april 2011.10. 18 september 2007120. 29bis WAM)121.0105.de uitkeringen van zgn. 26 mei 2009122 en Cass.fgov. Voorbeelden van niet-vergoedbare schade: . Rb. Dat laatste is een rechtsvraag.F. geen vraag van bewijs: Cass.F. de foutloze aansprakelijkheid voor zwakke weggebruikers krachtens art. 7 februari 2011.just.i. nr.0569. nr. 2 maart 2012. het invaliditeitspensioen dat een werkgever uitkeert na vervroegde pensionering van een werknemer die ten gevolge van de fout van een derde arbeidsongeschikt is geworden (Cass. p. 124 Cass. E.0113.1773.0332. C. Juristenkrant nr. 9 januari 2006 en 12 november 2008. http://jure. 19 maart 2010.N. De Swaef. NB. 622. . .fgov. 22. 19 maart 2010124). AR C. 14 mei 2012. 125 Cass.de kosten die de overheid lijdt door de toekenning van ziekte.juridat. 997. 2008. Cass. 120 RW 2007-08. 30 juni 2009. in casu over het decreet van 5 juli 2000 van de Franse Gemeenschap houdende de regeling inzake verlof en disponibiliteit wegens ziekte of invaliditeit van sommige personeelsleden uit het onderwijs. 1382 BW die leidt tot gelijkschakeling van situaties van werkgevers uit privésector en overheidssector. ook Cass. 30 juni 2009123) (zie eerder al de gevallen van Cass.of invaliditeitsverlof aan een personeelslid125. nr. C.just.0007.10. Zie ook Cass. http://jure. 710.08. http://jure.F. Arrest nr. Hetzelfde geldt wanneer de schade niet door een fout wordt veroorzaakt. 137/2007 van het GwH 7 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie van art. Arr. nr. 126 Cass. 2006. RW 2012-13.

nr.just. Veurne 11 april 2011. 30 .juridat.10. 627. Voorbeelden van vergoedbare schade: . 1717 n. 128 Cass.just.0569. C. 12 november 2008.1531.N. http://jure. 2008.De schade die erin bestaat dat de werkgever tijdens het doorbetalen van de arbeidsongeschikte werknemer diens arbeidsprestaties moet missen. Cass. Rb.just. d) Samenloop en co-existentie: beperking buitencontractuele aanspraak voor contractuele schade 1° De beperking van de samenloop en co-existentie Dit handelt over de vraag of men schadevergoeding wegens onrechtmatige daad kan vorderen van een contractspartij of een persoon die door de contractspartij voor de uitvoering is ingeschakeld.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20120302-3.de kosten voor de vaststelling van de schade gemaakt door de rechtsbijstandsverzekeraar. 29 september 2006132. 129 Pol. besproken door H. RW 2012-13. nr.zo een bewaarnemer krachtens de bewaarnemingsovereenkomst de bewaargever moet vergoeden.fgov. . VAN OEVELEN. niet moeten worden aangerekend (in mindering gebracht) op de schadevergoeding.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090921-1 = Jaarverslag cassatie 2009.fgov. C. 437.. Bv. blijft definitief ten laste van de werkgever (Cass. BOCKEN in NjW 2007. 2 maart 2012. precies omdat dat recht een eigen rechtsgrond heeft.0569. nr. argument uit beperking van de subrogatie cassatie neigt naar parallellie).schade geleden door de uitoefening van bepaalde taken van openbare dienst blijven in beginsel ten laste van die overheid. RW 2012-13. 741.10.fgov. 21 september 2009128. Hier is omgekeerd de mogelijkheid van subrogatie een indicatie dat het om een vergoedbare schade gaat (ook al vallen de suborgatoire vordering en de aanspraak uit vgeroeiding niet samen). 2 maart 2012. 23. 132 RW 2006-07. 127 Cass. . 130 Cass. 131 Cass. is dit voor de bewaarnemer een vergoedbare schade131.0245. C. Huidige stand van de rechtspraak wat de samenloop tussen dezelfde partijen betreft: Cass. In het IPR is dit een vraagstuk van buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht (toepassing van de conflictregel uit de Rome-II-Vo.07.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120302-3. 722. 27 november 2007.juridat.08. Het arrest concentreert zich enkel nog op de afwezigheid van contractuele schade en vereist geen afwezigheid van een contractuele fout meer. http://jure. meer bepaald kosten van de deskundige aangesteld door die verzekeraar129.F.).de schade ingevolge arbeidsongeschiktheid van een personeelslid voor zover die door de eigen schuld van het slachtoffer werd veroorzaakt. Omgekeerd zal een pensioen of levensverzekeringsvergoeding uitgekeerd naar aanleiding van een schadegeval.F. Antwerpen 26 april 2011. AR P. 710. . http://jure. brandweer. nr. Zie de bespreking bij voordeelsafdracht infra. RW 2010-2011. AC.juridat.F. NB. is daarentegen in beginsel wél een vergoedbare schade130. wanneer een derde de in bewaring gegeven goederen bedrieglijk verkrijgt. 21 september 2009.

2012.E. maar niet door middel van een louter reglement135 (wel door middel van een afwijkende overeenkomst.maatschappijen en hun afnemers en het samenloopverbod in deze verhouding”. en bij aansluiting op het hoogspanningsnet. 1257 n. 135 Vred. VANHELMONT. BOONE = RABG 2007. In een dergelijke reglementaire rechtsverhouding gelden de regels van de buitencontractuele aansprakelijkheid: volgens sommige rechtspraak kan daarvan bovendien weliswaar bij wetskrachtige norm worden afgeweken.) alsook wanneer de bouwheer de eigendom verwerft van zaken geleverd door de leverancier van de aannemer en daarmee ook diens aanspraken op de leverancier.s.M. Hof Antwerpen 18 mei 2009.cass. en de daaraan verbonden rechtsgevolgen op het vlak van de aansprakelijkheid”. PHANG “Over de rechtsverhouding tussen elektriciteits. Traditioneel geldt dat aanspraken uit onrechtmatige daden die tevens een strafbaar feit uitmaken. 2° Toepassing bij derden (geen coëxistentie) en gevallen die buiten die beperking vallen (wel coëxistentie) De uitsluiting van een buitencontractuele aanspraak in de genoemde gevallen geldt niet enkel voor aanspraken jegens de contractuele wederpartij.N. bouwheer géén buitencontractuele aanspraak op de wederpartij van zijn wederpartij (zelfs al zou die niet gelden als uitvoeringsagent) omdat hij een contractuele aanspraak heeft verworven (zie de bespreking van die gevallen verder infra bij overgang van schuldvorderingen)136.: Cass. 27 november 2006133 (Gaselwest) a contrario: de regel van uitsluiting van buitencontractuele aansprakelijkheid wegens samenloop geldt niet voor “reglementaire” rechtsverhoudingen.. http://jure.Vred. VAN OEVELEN. maar enkel nog die met de distributienetbeheerder bij aansluiting op het laagspanningsnet134. Zie ook Cass. 2427 = NjW 2908. 137 Voor een toepassing op een syndicus van een V.juridat.just. wat dan wel de toestemming van beide partijen vereist).0027. 21 oktober 2010. Limb. M.11. 29 n. niet op die “immuniteit” beroepen ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de lastgever137.Vred.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120308-13. NV Lappland / Trevi 31 . C. Wanneer de koper van een zaak met de eigendom ook een aanspraak verwerft op de contractspartij van de verkoper (diens leverancier. maar ook jegens diens ‘uitvoeringsagenten”.fgov. A. 2012. aannemer enz.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sommigen spreken van een koerswijziging. De juiste omvang van die categorie is niet zo duidelijk bepaald. 2012. nr. ook mogelijk zijn voor contractuele schade. dan heeft de koper c. L.m A. Sinds de liberalisering van de elektriciteitsmarkt betreft dat niet meer de rechtsverhouding met de elektriciteitsleverancier s. 16 n. of een bestuurder van een rechtspersoon niet voor 133 Arr.i. 323 v. is het enkel een terechte kleine herformulering.q. 134 Zie behalve de aangehaalde annotatie van L. P. I. waartegen de voorziening in cassatie verworpen werd door Cass. T. T. PHANG o. * Geen beperking van passieve coëxistentie (schuldenaar jegens meerdere schuldeisers) Op de eerste plaats speelt de beperking natuurlijk niet ten aanzien van een derde die geen contractuele band heeft met de opdrachtgever van de nalatige partij – zo kan een lasthebber zich voor fouten die hij in de uitvoering van de lastgevingsovereenkomst zou hebben begaan. 8 maart 2012. “Het reglementair karakter van de rechtsverhouding tussen de distributienetbeheerder voor elektriciteit en de afnemer. Roeselare 18 februari 2010. Rl. 136 Zie bv. VAN OEVELEN. 316 n.

zolang het geen louter contractuele schade is143. voor zover die een eigen schade hebben geleden139. 1384 BW. 143 Zie verder S. http://jure.just.fgov. 23 februari 2012. 142 Cass. 4 oktober 2010. 139 Cass. Hof Gent 24 januari 2008140.just.juridat. 138 Hof Gent 13 febriari 2012.0558/F.F. 25 oktober 2012. DAOR nr. nr.0692. 78 v.juridat. In die gevallen kan er een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn ook al is de schade tevens een contractuele schade. http://jure. “Derde-medeplichtigheid aan andermans contractbreuk”. Voor deze schade aan het vennootschapsvermogen komt aan de aandeelhouders geen zelfstandig vorderingsrecht toe144.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20121012-3.12. F. kan hij het exoneratiebeding in de overeenkomst met de huurder niet tegenwerpen aan een derde-schadelijder (in de veronderstelling dat diens schade nietcontractueel is)141. 1658 n. p. 319 n. SAGAERT & D. C. De contractuele schuldenaar kan zich ook niet op die immuniteit voor buitencontractuele aansprakelijkheid beroepen jegens de bestuurders van de vennootschap waarmee de overeenkomst is gesloten. 1184 n. niet voor dezelfde schade een aanspraak zou kunnen hebben uit onrechtmatige daad jegens de derde die medeplichtig is aan die wanprestatie142 (tenzij die derde een uitvoeringsagent is). e) Weerkaatsingsschade Een vennootschap is gerechtigd om schadevergoeding te vorderen van een derde door wiens fout het vennootschapsvermogen werd aangetast.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101004-1.precontractuele aansprakelijkheid138.09. Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht. 140 RW 2009-2010.juridat. 2009. J&T Autolease.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F- 20121025-9.08. 102. Verder houdt de regel ook niet in dat een schuldeiser die een contractuele aanspraak heeft jegens zijn wederpartij wegens contractuele wanprestatie. STIJNS & F. LMABRECHT. Wanneer de verhuurder van een gebrekkige zaak aangesproken wordt door een derde op grond van art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120223-5 = RW 2011-2012. http://jure. 12 oktober 2012.N. * beperking van actieve coëxistentie (schuldeiser met aanspraken jegens meerdere schuldenaars) – wanneer speelt die niet Wanneer een verkoper na verkoop een onderaannemer inschakelt om de goederen te verpakken in kleinere hoeveelheden (en deze daarbij fouten maakt). een buitencontractuele aanspraak is dus mogelijk (een "rechtstreekse" contractuele niet).just.just.11. in V.11. WERMOES 141 Bv. C. nr. 32 .juridat. Deze beperking geldt niet voor andere schade die de aandeelhouders zouden lijden. L. is die onderaannemer geen uitvoeringsagent vlg. C. VAN LIEMPT. 144 Cass.N. C. J. PARREIN = TRV 2012.fgov. C. http://jure. nr. In bepaalde gevallen kunnen zij wel namens de vennootschap vorderen ten bate van de vennootschap.fgov. Cass. f) Verlies van een kans services. VANANROYE “Aandeelhouders hebben geen zelfstandig vorderingsrecht voor afgeleide schade”.0459. 206.0632.0079.

. h) Bij inbreuken intellectuele rechten Cass. NjW 2010.i. maakt evenwel nog niet elke schade tot onrechtmatig voordeel151. 1 april 2004 is er terug duidelijkheid door de arresten Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-8. 535.juridat. 530.fgov. 660 n.fgov. maar zelfs geen relevant element voor de vaststelling van het causaal verband (Cass. JT 2012.. nr. Een andere vraag is of de houder van het auteursrecht een recht heeft op voordeelsafdracht – zie art.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100113-1 33 .F.just. C. Hof Antwerpen 28 september 2009. Het loutere feit dat de schadelijder zich in de onwettigheid bevindt. 150 Cass. Pas op: .09. 257 inzake een tekortkoming door een advocaat. 13 januari 2010153). 253 et s.gaat nog steeds niet zover als een volwaardige proportionele aansprakelijkheid (d.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Na twijfels door het “zwavelzuurarrest” van Cass.Une exigence illégitime? ».0433. i) Beperking tot voorzienbare schade ? Bij buitencontractuele schade is de voorzienbaarheid niet enkel geen vereiste. proportionele causaliteit). SABAM152: verbreking van arrest dat bovenop de gederfde inkomsten (normaal tarief”) ook nog het extra-tarief van 25 % had toegekend. 4 november 2011. toepasselijk zowel bij contractuele149 als buitencontractuele g) Onrechtmatig voordeel Geen vergoeding is verschuldigd voor schade die bestaat uit het wegvallen van een onrechtmatig voordeel150. JAFFERALI.148. 1466. 17 december 2009146 alsook Cass. BOONE = RW 2011-2012. RW 2008-9. http://jure.just. 795 n. http://jure.0190.just. 148 Voor toepassingen zie onder meer Hof Brussel 20 december 2011. JT 2012.0199N.08. 13 mei 2009. 4 november 2011. http://jure.F.09.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100315-3 = NjW 2010. 153 P.juridat. JT 2012. I.juridat.0145. Zie verder onder meer R. C.. Zie bv. j) Eigen fout schadelijder – beperking aansprakelijkheid wederpartij 145 nr. 1713.juridat. 1382 BW.N. 149 Bv. 5 juni 2008145 en Cass. 86ter Auteurswet en analoge bepalingen voor andere rechten (bespreking infra).juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090513-2 = RW 20112012. http://jure.09.0705. 147 C.0121. Lierman 146 2 arresten van dezelfde datum. http://jure. 530. RW 2012-13. BOONE. I.07. TBH 2012. 151 Cass. « L’intérêt légitime à agir en réparation .N . dit kan niet op grond van art.hangt ervan af wat men vordert ! Vergoeding eisen voor verlies van een kans veroorzaakt door de fout is iets anders dan vergoeding vorderen voor een schade die met een bepaalde graad van waarschijnlijkheid is veroorzaakt door de fout .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091217-7 en nr. want er is geen bewijs van dergelijke schade in causaal verband met de fout. Het leerstuk is aansprakelijkheid.fgov. 152 P. 660 n.09. p. JT 2012. 15 maart 2010147. C. Hof Luik 25 oktober 2011.just.fgov. 314.fgov.

Cass. worden in mindering gebracht op de schade. 156.0426. dient eerst de aansprakelijkheidsverdeling te worden toegepast. De eigen fout van de primaire schadelijder heeft ook gevolgen voor de aansprakelijkheid jegens een secundaire schadelijder voor “weerslagschade” in het bijzonder familieleden): de aansprakelijkheid van de aansprakelijke is jegens hen evenzeer beperkt als jegens het medeschuldige primaire slachtoffer zelf (Cass. AR C. P. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110216-7.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110202-2. 2004. Dat geldt niet voor voordelen die geacht worden een zelfstandige rechtsgrond te hebben.just. 155 Cass. Cass.De "eigen fout" leidt tot een verdeling van aansprakelijkheid. P.1244. 154 Cass.fgov.0315. Anders dan de fout van het slachtoffer die tot de schade heeft bijgedragen leidt een nietfoutieve voorbestemdheid tot schade (zelfs een zgn. 2006. AR P. 16 februari 2011154). 7 sept. Indien het slachtoffer mee aansprakelijk is.. 16 februari 2011. Bijzondere regeling rechtsplegingsvergoeding) a) Tenlastelegging procesaansprakelijkheid (gerechtskosten en Volgens art. Arr. nr..05. RW 2011-2012. De eigen fout kan ook bestaan uit het niet beperken van de schade (maar het niet beperken is niet per se foutief). Arr2007. zie hieronder) ten laste gelegd van de in het ongelijk gestelde partij.0299. Vervanginkomsten wegens arbeidsongeschiktheid worden in beginsel wel toegerekend. 2007.F.N. Voor de criteria voor de inperking/verdeling van de aansprakelijkheid. 3. 157 Cass. 2 december 2009157). 2 december 2009.just.N.1601. pathologische aanleg) evenwel niet tot een vermindering van aansprakelijkheid. P. 1017 I GerW worden de gerechtskosten (inbegrepen de rechtsplegingsvergoeding.fgov. 15 februari 2011. http://jure. 16 maart 2006..fgov. en worden vervolgens de door het slachtoffer ontvangen uitkeringen op zijn aandeel toegerekend (Cass. zo worden overlevingspensioenen en uitkeringen van sommenverzekeringen (andere dan schadeverzekeringen) niet aangerekend156 (en leidt de uitbetaling ervan ook niet tot subrogatie). zie infra de bespreking van de verdeling van de draagplicht. http://jure.04. 4 sept. k) Voordeelstoerekening Voordelen die de schadelijder door de onrechtmatige daad verkrijgt. 2004. 34 .10. tenzij de schade zich ook zonder de fout zou hebben voorgedaan155. 386.07. voor wat betreft een overlevingspensioen. behoudens bijzondere wetten.10. 156 Onder meer Cass. 2 februari 2011.F. nr.juridat.juridat. Arr. AR P.1232. Cass.N. http://jure.juridat.N. 1903. nr. 384.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-7.just.10.

de regels inzake schadevergoeding bij inbreuken op intellectuele rechten.fgov.07.de Richtlijn Betalingsachterstand. met wijzigingen onder meer bij Wet van 21 februari 2010. d.. b) Begroting De verhaalbaarheid van het ereloon van de advocaat werd voor het eerst ingevoerd in art. onder meer ook wanneer de eis slechts ten dele wordt toegekend. C. RW 2008-9. RW 2010-2011. . 182/2008 van 18 december 2008 over de Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen en kosten: de Regeling bleef overeind. niet behandeld door GW Hof. en veroordeelde op grond van art. DEENE.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Deze bepaling maakt het mogelijk de kosten om te slaan indien een partij gedeeltelijk ongelijk krijgt. 1382 BW een eiser tot alle kosten. deel van de schade bij contractuele of buitencontractuele aansprakelijkheid. RW 2011-12.0334. 946 v. Het is echter de vraag of deze regeling niet strijdig is met supranationale normen in een aantal bijzondere gevallen. 18 december 2009.juridat. 158 Hof Antwerpen 31 maart 2010. Die vereisen immers een in beginsel volledige verhaalbaarheid. strafrechtelijk vervolgde. 35 . 160 nr. “De rechtsplegingsvergoeding in procedures inzake intellectuele rechten: een sui generis-regime?”. 161 Zie voor het laatste J. 6 van de W.0073.F. Resultaat is dat er wel een opdeling blijft: 1° kosten technische adviseurs: gemeen recht (materieel recht).N iz. http://jure. zoals met name . 3° lacune in de wet w.just. De wetgever koos met de Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV echter voor een zuiver procesrechtelijke grondslag. Dit werd gevolgd door het arrest Cass. De aansprakelijkheid voor proceskosten werd dus autonoom geregeld in het GerW (Wet van 21 april 2007 en het uitvoeringsbesluit RPV. 572. Logischerwijze zou bij verbreking in cassatie er wel een schadeclaim op de Staat moeten zijn.. Een arrest van Hof Antwerpen ging – terecht – een stap verder. omdat de toegekende aanspraak (na deskundig onderzoek) lager lag dan het bedrag dar verweerder minnelijk had voorgesteld voor de dagvaarding158.i. die evenwel nog niet in werking is getreden) en dus losgekoppeld van het gemene aansprakelijkheidsrecht. 2004/48161. 2 september 2004 dat de verhaalbaarheid op materieelrechtelijke grondslag uitbreidde. 2° kosten advocaten: procesrechtelijke regel voor alle geschillen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091218-3. 159 Zie bv. VAN OEVELEN. 5 juni 2008160. De vergoedingen zijn forfaitair en wat de aansprakelijkheid betreft heeft de rechter een ruime marge (bv. 4° verworpen voor de cassatieprocedure. hij kan maar moet niet verdelen wanneer beide partijen gedeeltelijk in het ongelijk zijn gesteld159). in het bijzonder de Handhavingsrichtlijn van nr. C. Vulex. 800 n.b.08. Hint van het GW Hof . Cass. die de Richtlijn Betalingsachterstand omzette. Het Grondwettelijk hof oordeelde in arrest nr. Betalingsachterstand van 2 augustus 2002 voor de wanbetaling bij handelstransacties binnen het toepassingsgebied van die wet. Wat dat laatste betreft: verfijning van de cassatierechtspraak in arrest Cass.

C. met name zgn.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120106-4. 22 maart 1960.cepina.Omgekeerd stelt het EVRM grenzen aan de verhaalbaarheid van buitensporige erelonen. Arr.i. 24 september 1953. 1022 GerW Het gemeen recht (art.bailii. nr. Cass. 168 Kh.be/nl/juridisch/domeinnaamgeschillen/adr-procedure. Pas. Er is evenwel geen aansprakelijkheid bij gebrek aan oorzakelijk verband “wanneer het dier zich niet abnormaal noch onvoorzienbaar heeft gedragen en een fout van het slachtoffer de schade heeft veroorzaakt.0025. 165 Zie bv. c) Buiten het toepassingsgebied van art. 1 maart 2012. 706. 167 Cass. http://jure. 163 Cass. 1382 BW) blijft intact voor kosten die buiten het toepassingsgebied vallen: . d) Opeisbaarheid gerechtskosten De gerechtskosten zijn slechts opeisbaar vanaf de veroordeling (uitspraak)167.F. Pas. I 856. is niet ongrondwettig (GwH nr.just. waardoor elke mogelijke fout van de eigenaar of bewaarder als oorzaak van de schade wordt uitgeschakeld”169. succes fees (EHRM 18 januari 2011 in MGN Ltd.be/upload/files/newsletter68-1. Wat dieren betreft.org/eu/cases/ECHR/2011/66. vermits de eiser die vernietiging bekomt. aldus kan een eerdere betaling niet eerst op de kosten worden toegerekend168. 5.11.arbitrageprocedures. 36 . Cass. 26 februari 1978. zie http://www.fgov.pdf. Aansprakelijkheid voor zaken en dieren De rechtspraak heeft sedert lang uit de eerste zin van art. / UK.html.N. 10k van de algemene voorwaarden van DNS inzake domeinnaamgeschillen.be/public/n/2012/2012-096n. Brussel 20 juni 2008. 1954 I 36.juridat. 6 januari 2012. 118/2009 van 16 juli 2009). voor zover de arbitrage-overeenkomst het niet regelt165 kan hier toepassing gemaakt worden van het gemeen aansprakelijkheidsrecht166. dat de overheid die als verweerder gelijk krijgt voor de Rad van State slechts vergoeding kan vorderen bij tergend en roekeloos beroep. . schadevergoeding kan eisen m. Cepina Nieuwsbrief nr. . 1385 BW volgens de rechtspraak een niet weerlegbaar vermoeden van schuld aan de door een dier veroorzaakte schade door de eigenaar van dat dier of ten laste van degene die zich ervan bedient terwijl hij het in gebruik heeft. 4. rolnr.v. 7601. art. C. 1 maart 2012163).0425.kosten voor procedures voor de Raad van State: de uitsluiting van een RPV aldaar is niet ongrondwettig.10. RW 2011-12. 96/2012)164.kosten technische adviseurs (supra en Cass. houdt art. Daily Mirror / Campbell-zaak162). Aansprakelijkheid voor andere personen 162 http://www.dns. 1986-87.pdf). advocatenkosten (GwH nr. 68-1 (http://www. 169 Cass. 166 Zo Hof Gent 26 maart 2012. 1384 een objectieve aansprakelijkheid afgeleid van de bewaker van een gebrekkige zaak jegens de schadelijder.const-court. 164 http://www. nr. 383.

84. 469.just. maar er moet wel nog steeds aan de net genoemde vereisten voldaan zijn. Cass. BAEKELAND = T. C.0354.F.fgov. http://jure. 1645 n.2010. 37 . 3° Sanctie De vergoeding kan ook een herstel in natura inhouden. 174 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120604-4. Arr. RW 2011-2012. kan de rechter het rooien ervan bevelen (wat vervanging door niet bovenmatig hinderende bomen niet verbiedt)174. DE BIE “Precisering van de compensatie als sanctie in het geval van een bovenmatige burenhinder”. 2° Aanspraakgerechtigde De aanspraak wegens burenhinder komt toe aan eenieder die een zakelijke of persoonlijk recht heeft op een erf dat naburig is aan het erf dat de hinder veroorzaakt. 3 april 2009170: De foutloze aansprakelijkheid wegens nabuurhinder vereist wel steeds "een daad.Cass. 171 C. 2000. 2009. http://jure. 172 Cass. DE BIE “Relaas van een verdere afbrokkeling van de evenwichtsleer als objectieve aansprakelijkheidsgrond”. Bij hinder door overhangende bomen waarbij het snoeien van overhangende takken geen oplossing is. 8 februari 2010.fgov. 1828. noot C.07. T. ROGGE. 173 Cass. louter bewaarderschap volstaat niet.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6. 981 = TBBR 2009. Vergoeding of verbod kunnen enkel de bovenmatige hinder betreffen. noot J. b) Nieuwe risico-aansprakelijkheden Onder meer de Wet van 13 november 2011 betreffende de vergoeding van de lichamelijke en morele schade ingevolge een technologisch ongeval. verzuim of enige gedraging van de eigenaar van een goed die een naburige eigenaar een hinder berokkent die de gewone ongemakken van het nabuurschap te boven gaat".juridat.just. 953 n.juridat.0627.N. c) Aansprakelijkheid wegens rechtmatige overheidsdaad Bij gerechtvaardigd optreden van de uitvoerende macht: 170 Arr. Foutloze aansprakelijkheid a) Nabuurhinder 1° Vereisten Cass. en dus niet de volledige hinder173. 23 november 2000. Dat beide erven aan dezelfde eigenaar toebehoren sluit de aanspraak niet uit. 25 juni 2009171: Dat de schade aan de buur veroorzaakt wordt door de fout van een derde sluit deze aansprakelijkheid niet uit. omdat de bomen toch zouden sterven. 4 juni 2012. voor zover het om onderscheiden erven gaat172.10. T.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090625-6 = RW 20102011. Verz.

RW 2008-2009.0261.juridat. zoals bepaalde regels van contractenrecht (bv. in casu werd echter beslist dat het plafonneren van de vergoeding op 2500 Euro per afgeslacht dier geen onevenredige last is (Cass. d) Risico-aansprakelijkheid wegens voorlopige tenuitvoerlegging De tenuitvoerlegging van een nog niet in kracht van gewijsde gegaan vonnis gebeurt op eigen risico (art. (nog) niet absoluut”. voordeelstoerekening bij bepaling van contractuele schadevergoeding.schadeplicht bij afslachten van dieren wegens besmettingsgevaar: vereiste evenwicht van de burgers voor de lasten is verbroken wanneer de betrokkene een bijzondere en buitensporige last dient te ondergaan. 8 maart 2010176). Hof Antwerpen 5 februari 2008.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100308-6. 1217 n. a) Vereisten Een aanspraak op restitutie bestaat in het algemeen in het geval van 1° een verarming 2° gepaard aan een verrijking van de aangesprokene 3° bij oorzakelijk verband tussen beiden en 4° afwezigheid van een rechtsgrond die dit rechtvaardigt.08. 17 februari 2005.just. bezettingsvergoeding na beëindiging van een huurovereenkomst. RW 2007-2008. Ongerechtvaardigde verrijking in het algemeen Hier bespreken we de zelfstandige aanspraken wegens ongerechtvaardigde verrijking. 1934 BW. 1378 B.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-1 = RW 20102011.06.N. ONGERECHTVAARDIGDE VERRIJKING 1.0415.fgov. 176 C.. dat recht op interest in het algemeen slechts laat lopen vanaf het ogenblik waarop de accipiens te kwader trouw is). maar geldt minstens voor alle gevallen onevenredige aantasting van eigendomsrechten . 1398 II Ger. restitutieplicht bij ontbinding alsmede bij uitoefening eigendomsvoorbehoud).F.juridat. maar dit zit reeds vervat in de vereiste van verarming en gebrek aan rechtsgrond. Die risicoaansprakelijkheid geldt niet bij tenuitvoerlegging van een beslissing waartegen cassatie is ingesteld177. dit betekent ook dat bij een vernietiging van de titel ingevolge verzet of hoger beroep. Met name is er geen restitutieaanspraak wanneer de verarming en verrijking het gevolg zijn van de toepassing van regels 175 C.W. 1221. toegepast bv. Traditioneel voegt men er als vijfde vereiste aan toe dat de condictio (aanspraak op restitutie) een subsidiaire remedie is (subsidiariteitsdogma). de onverschuldigd geworden prestaties moeten terugbetaald worden mét interest (waar art. http://jure.).just. LIERMAN “Gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten: wel fundamenteel.fgov. 24 juni 2010175: de vergoedingsplicht is niet beperkt tot die gevallen waarin de wetgever een bijzondere regeling heeft ingevoerd. http://jure. 177 Cass. S.W.schadeplicht wegens schade veroorzaakt bij huiszoekingen aan de eigendom van een onschuldige eigenaar (niet-beklaagde): Cass. 38 . Daarnaast zijn er andere toepassingen van het “verrijkingsbeginsel”. 1385. in art. III.

Ad 2° verrijking De verrijking kan met name bestaan uit: aa) het ontvangen van een goed of recht op een goed (actiefbestanddeel) . zij het dat de verrijking maar ongerechtvaardigd is wanneer er geen verbintenisrechtelijke rechtsgrond is voor die verrijking (zoals bv. is er evenwel een rechtvaardiging voor de verarming wanneer men die verarming in ruil voor een tegenprestatie heeft uitgevoerd of er aanspraak op tegenprestatie door ontstaat. Sommige gevallen hiervan zijn wel in het bijzonder wettelijk geregeld (zie met name art. zaaksvorming. Cass. de werkelijke schuldeiser heeft een aanspraak op de ontvanger180. 39 . 1994 I 305 = RW 1996-97. (199) 204 v. In de enge opvatting is er geen verarming wanneer er een tegenprestatie tegenover staat. bb) het ontvangen of genieten van een dienst (inbegrepen de verrichting van een werk en besparing van kosten) . inbegrepen kosten gedaan aan het goed van een derde (Verwendungskondiktion). of vermenging. Wel is de algemene actio de in rem verso subsidiair aan de bijzondere condictiones. MERTENS “Verrijking zonder oorzaak kan geen substituut zijn voor een wettelijke of conventionele cliënteelvergoeding“. in de ruime opvatting is die er wel (zoals bij de pauliana). 307 = Pas. maar deze heeft laten verjaren.ander geval: inning van andermans schuldvordering door een schijnschuldeiser: de schuldenaar is bevrijd. 181 Zie de bespreking bij J. Ad 1° verarming Er zijn 2 visies op het begrip verarming: een enge en een ruime opvatting. 9 v. Echter kan bij een ongevraagde dienst enkel als verrijking worden beschouwd de kosten die de dienstverkrijger heeft bespaard (men kan echter ook argumenteren dat hier wel een verrijking is. 1994. 233 n. BAECK. cc) de vermindering van een schuld 178 Bv. nr. cfr. dan is er nog de verrijkingsaanspraak.eigendomsverwerving krachtens natrekking. zoals de onverschuldigde betaling en de regresaanspraken (lex specialis derogat generali). BW bij onroerende natrekking). DCFR VII-5:102)181. RW 2011-2012. die te verkiezen is.belangrijkste toepassing: ontvangen als prestatie: dan onverschuldigde betaling (condictio indebiti. Hof Antwerpen 7 januari 2010. 25 maart 1994 (Arr. is er geen onrechtmatige daad. . In de ruime opvatting. infra.dienst geleverd aan de verrijkte (ook een soort toepassing van de onverschuldigde betaling). VAN OEVELEN) verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 van contractenrecht178. 179 Geval door Cass. “Multi-inzetbaar in het Belgisch privaatrecht: de vordering uit ongerechtvaardigde verrijking”. 180 Dit kan ook een aanspraak uit onrechtmatige daad zijn. is de verarming niet ongegrond179. bv. 555 v. ook wanneer de eiser beschikte over een contractuele aanspraak. 45 noot A. . D. in die zin dat er bijzondere regels gelden voor een aantal gevallen die hieronder nader worden besproken. Leistungskondiktion). in Preadviezen 2012 Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht in België en Nederland. een contractuele verhouding tussen partijen)(zie onder 4°). maar er geen vergoedingsplicht is.

C.0707. en sluit natrekking dus een verrijkingsaanspraak niet uit (de verrijking heeft wel een rechtsgrond maar is niet gerechtvaardigd)186.juridat.bezettingsvergoeding verschuldigd door wie een goed bezet zonder recht of titel. Voorbeelden van deze “Eingriffskondiktion”: . 183 Cass. is de verschuldigde vergoeding ook een bezettingsvergoeding en geen huur182. of een natuurlijke verbintenis. 22. http://jure. Ad 3° Causaal verband Het causaal verband kan ook onrechtstreeks zijn. 2 april 2009. Wanneer de huur nietig verklaard is wegens overtreding van de woonkwaliteitsnormen. 182 Cass. 10 mei 2012. zie Cass. C. C. http://jure. Zo bv.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion). 10 mei 2012. 28 juni 2012.0723.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. Er is echter ook een aanspraak indien er wel een rechtsgrond is. RW 2011-2012.fgov. zij het uit overeenkomst of eenzijdige belofte (contractuele verbintenis).0707.normaal gezien een verbintenis van de verarmde.N.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120628-14 = RW 2012-13. nv Multimodal Logistics Platform t nv Schenker. Rechtsgronden die de verarming en/of verrijking kunnen rechtvaardigen en daardoor de verrijkingsaanspraak uitsluiten zijn: . (199) 213 nr. 59..just.fgov. dd) het gebruik (genot) van een goed.belangrijkste toepassing: regres. p. 10 mei 2012)183 en in dat geval gaat het om een verrijkingsaanspraak. strekken de regels inzake natrekking er niet toe om de eigenaar van de hoofdzaak te verrijken noch om de eigenaar van de door natrekking verloren gegane eigendom te verarmen. een verbintenis rechterlijke beslissing. een bankgarantie uitbetaald hoewel de valutaverhouding niet bestaat of nietig is. er is tenslotte géén aanspraak indien de verrijking en/of de verarming een rechtsgrond heeft. Bij aanwezigheid van een rechtsgrond hangt het er dus nog van af of de rechtsgrond van de verrijking er juist toe strekt dat de verrijkte daardoor verrijkt wordt. een (verbintenis uit) onrechtmatige daad. in die zin dat de verrijking via een derde tot stand komt (bv.N.just.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. Wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. nr.10.N.juridat.just. Preadviezen 2012. 186 J. 184 Voor een toepassing. maar deze de verrijking/verarming niet rechtvaardigt. http://jure. Meer algemeen strekken regels van zakenrecht er in het algemeen niet toe om een verrijking te rechtvaardigen. Ad 4° Afwezigheid van een rechtvaardigende rechtsgrond Er is een aanspraak op restitutie wanneer noch de verrijking noch de verrijking een rechtsgrond hebben185. een (verbintenis uit een) wettelijke bepaling. kan de rechter aan de verhuurder (die de ontvangen huur dan moet terugbetalen) een bezttingsvergoeding toekennen (Cass. maar dan gaat het wel om een contractuele aanspraak. infra 3. BAECK.11. 953. in de valuatverhouding is er aldus een verrijking van de persoon aan wie de garantie werd uitbetaald ten koste van de opdrachtgever van de garantie)184. nr.10. 40 . die die verrijking en/of verarming wél rechtvaardigt. 185 Cass.

maar het adagium “in pari causa turpitudinis cessat repetitio” is geen algemeen geldende regel. tenzij deze onmogelijk is e. Onverschuldigde betaling (1376 BW) a) Verrijking door een prestatie In beginsel geldt de ontvangst van een prestatie zonder rechtsgrond als een verrijking. http://jure. Er is geen restitutieplicht wanneer het belang van de openbare orde vereist dat men niet kan terugvorderen.juridat. . zonder dat aan nadere vereisten moet zijn voldaan.Betaling krachtens een vonnis is niet onverschuldigd: Cass. voor de gehele schuld draagplichtig te maken (vandaar een regresrecht).juridat.d. Zo bv.i. C. http://jure. maar daarom niet niet van een derde. C. een tegenprestatie als voorwaarde voor een toezegging (in conditione. nr. in het bijzonder niet bij een pluraliteit van schuldenaars. Een contractuele verbintenis vormt in beginsel wel een rechtvaardiging voor de verrijking van een schuldeiser. als een waarvan de rechtsgrond later is weggevallen door retroactieve nietigverklaring (condictio sine causa) of een andere retroactieve tenietdoening (condictio causa finita). b) Gevolgen Zoals bij verbintenissen in het algemeen (zie infra) kan in beginsel restitutie in natura worden gevorderd. c) Betaald aan of door een vertegenwoordiger 187 Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20090119-1. 10 mei 2012. b) Zonder rechtsgrond . in welk geval ze bij equivalent (in waarde) dient te gebeuren. Het kan zowel gaan om een prestatie die nooit verschuldigd is geweest (condictio indebiti s. Vb.N.). 41 . 2. van een onverschuldigde prestatie is ook de geleverde huurwaarborg bij nietigverklaring van de huurovereenkomst (Cass.s.07.M.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 In beginsel ook een tegenprestatie die niet in obligatione is.m. 16 mei 2002.fgov..0707.De wil van de verarmde kan maken dat de verrijking gerechtvaardigd is.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120510-9. 188 Cass.N. De restitutieplicht omvat ook de vruchten.just.0575. zoals bv. strekt de solidaire aansprakelijkheid van meerdere schuldenaars er niet toe om de persoon die eerst betaald heeft of tot betaling gedwongen is. 19 januari 2009. 10 mei 2012)188. maar het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit187 (zie de bespreking hieronder). kan ook het gebruik van een algemene vrijheid (libertas) een rechtvaardiging vormen.just.fgov. offer calling for an act) .10.

e) Wegvallen van de verrijking en andere beperkingen op de condictio indebiti De prestatie geldt niet (langer) als een verrijking en de condictio indebiti gaat teniet wanneer de ontvanger van het geld intussen in vertrouwen op de betaling zijn titel op de ware schuldenaar heeft vernietigd (1377 II BW). De afwijkende bepaling van art. Gent 23 maart 2010. 1221 194 GwH 113/2012 van 20 september 2012. Verder zijn er een aantal regels die bepalen dat een onverschuldigde betaling die het gevolg is van een vergissing door de solvens en de ontvanger niet wist of moest weten dat het om een vergissing ging. 1241 BW en art. is de terugvordering maar mogelijk in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art. “Over onerschuldigde betaling en vertegenwoordiging”. RW 2012-13. Bij een ontvanger te geoder 189 Zo bv. d) Onverschuldigde betaling aan een handelingsonbekwame Indien de overeenkomst nietig is en de schuldeiser tevens onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen. bv. 7 193 RW 2007-08. n. p. VAN DEN BERGH “Over de betaling aan onbekwamen. 192 VAN GERVEN & COVEMAEKER. een veroordeling tot terugbetaling van een geldsom uit een nietige lening. nietigheid. maar er zijn afwijkende bepalingen in sommige takken van de sociale zekerheid. 190 Zie E. 605. voor een voorschot betaald aan een makelaar. moet in beginsel worden teruggevorderd van de vertegenwoordigde189. 1312 BW”. 24 juni 2011. 518 191 Cass. die terugvordering mogelijk maakte gedurende een jaar. maar ook de vruchten en interest op de som vanav de ontvangst. Hoewel de beoordeling hiervan in beginsel tot de bevoegdheid van de feitenrechter behoort. TBO 2012. werd discriminerend geacht door het GwH194. terwijl de overeenkomst nietig is: Rb. S. Omgekeerd kan een onverschuldigde betaling door een lasthebber door diens opdrachtgever wordne teruggevorderd190. SWAENEPOEL. onder Hof Antwerpen 11 oktober 2004. restitutie en het begrip «voordeel» als bedoeld in art. 13 n. 1312 BW). Hof Brussel 21 februari 2005193: huurder blijft huur betalen aan de hypothecaire schuldeisers ook nadat de huur is beëindigd door de curator van de kredietnemer-verhuurder en zonder dat de hypothecaire schuldeiser dat wist. Verbintenissenrecht (2010) p. B. (14) 17 nr. RUTTEN. B. RW 2012-13. Omgekeerd is een ontvanger te kwader trouw niet enkel terugbetaling verschuldigd.De onverschuldigde betaling gedaan aan een vertegenwoordiger die die betaling bevoegdelijk heeft ontvangen. 75 n. 42 . C. die door de onbekwame ontlener gebruikt is om zijn kinderen te begiftigen (Cass. De betaling nr. 174 Ziekteverzekeringswet inzake invaliditeitsuitkeringen. Dit beginsel geldt voor sociale zekerheidsuitkeringen volgens art. HEEB. VAN DEN BERGH. Dit wordt ruim geïnterpreteerd. 103. 24 juni 2011191). De terugvordering is wel niet beperkt tot het geval dat het voordeel nog aanwezig is op het tijdstip van de terugvordering192. TBBR 2005. 17 van het Handvest van de sociaal verzekerde (Wet 11 april 1995). Over de betaling aan onbekwamen. verbreekt cassatie bv.

is het verhaal van degene die meer betaald heeft dan zijn schuld jegens elk van de andere beperkt tot het aandeel van die andere afzonderlijk.de regresaanspraak is anders dan de subrogatoire aanspraak niet noodzakelijk beperkt tot de omvang van de oorspronkelijke schuld. We vinden ze ook in bepaalde gevallen waarin meerdere personen gehouden zijn ook al gaat het strikt genomen niet om dezelfde schuld. A die tot 120 is veroordeeld kan van B en C elk 40 terugvorderen. 18 januari 2007. JOCQUE = Pas.0529. 1378 BW). a) Bijzonder geregelde regresaanspraken Deze vinden we met name wanneer meerdere schuldenaars gehouden zijn voor dezelfde schuld. is de regresaanspraak een contractuele aanspraak (er is dus geen wettelijke regresaanspraak naast de contractuele aanspraak). Verhaal heeft diegene die een betaling heeft verricht waarvoor hij niet draagplichtig is in de interne verhouding (of meer dan zijn "aandeel" heeft betaald). 80.F.juridat. http://jure. doch door die afwijkende regeling ziet men hierin soms veeleer een toepassing van de zaakwaarneming of doet men een beroep op de algemene notie van verbintenis quasi ex contractu. in het andere geval zou men het als een bijzondere vorm van ongegronde verrijking kunnen zien.fgov.05. Voor de criteria van draagplicht bij aansprakelijkheid van meerdere personen. In het eerste geval wordt het regresrecht verzekerd door de bijkomende toekenning van een subrogatoire aanspraak (waarover infra). in het tweede geval is er in beginsel geen subrogatoire aanspraak. 3. 93 = RW 2010-11. Indien er meer dan 2 aansprakelijke personen zijn. 144.ook indien er nog geen verrijking is doordat een derde gesubrogeerd is in de oorspronkelijke schuldvordering. . 195 Cass. 43 . sluit dit niet uit dat er een regresaanspraak geldt. met name als hoofdelijke schuldenaars. persoonlijke zowel als zakelijke borg). C.of verhaalsrechten (Rückgriffskondiktion) Hier moet men onderscheiden tussen de regresaanspraken die afzonderlijk geregeld zijn in ons recht en de op de algemene regel inzake ongerechtvaardigde verrijking gegronde regresaanspraak.just. zodat er slechts interest verschuldigd is vanaf de ingebrekestelling zoals bij andere verbintenissen (art. 2007. Bv. noot G. zie infra Deel V.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 trouw betreft de aanspraak op terugbetaling enkel de som zelf. Indien er tussen partijen een contractuele rechtsverhouding bestaat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070118-1 = NJW 2008. de regresaanspraak kan ook bijkomende kosten omvatten waarmee de regresgerechtigde verarmd is. Deze regresaanspraken wijken af van de algemene regel inzake ongegronde verrijking doordat niet steeds aan de vereiste van verrijking van aangesprokene moet zijn voldaan: . de subrogatie is immers accessoir aan het regresrecht. Dit geldt ook wanneer een van de medeschuldenaars geen partij was in het geding. schuldenaars in solidum (onvolmaakte hoofdelijkheid) of borg en hoofdschuldenaar (al dan niet hoofdelijke borg. en dus niet veroordeeld is jegens het slachtoffer195. en niet naar keuze van een van hen 80. Regres.

2280 BW. Arr. terwijl het eerder gaat om een toepassing van lex specialis derogat generali. De aanspraak 196 Zie bijvoorbeeld Cass. Zijn de opstallen aangebracht door een derde die geen bezitter te goeder trouw is. VAN 20090119-1. 44 . De persoon die een eigen schuld heeft betaald. 25 maart 1994. 45 noot A. b) Regresaanspraak krachtens de algemene regel inzake ongegronde verrijking Deze vinden we wanneer een derde die niet mee gehouden was tot de schuld. D'HOORE = RW 1994-95. met name in het geval van art. schadevergoeding vorderen van die derde.juridat.N.NB. 35. Ook wanneer iemand andermans schuld betaalt om behulpzaam te zijn. 197 Cass.07. en dus met de bedoeling de som terug te krijgen. 5. Andere bijzondere regels a) Onroerende natrekking Bij onroerende natrekking is er een bijzondere regeling in art. die immers verrijkt is196. ook aanspraak van de derde-verkrijger te goeder trouw van een verloren of gestolen zaak op terugbetaling van de prijs in de gevallen van art. onder meer bij diverse bepalingen inzake bezit. Het gaat hier evenwel niet om een eigenlijke regresvordering. Arr. In dat geval heeft de solvens wel een actio de in rem verso jegens de oorspronkelijke schuldenaar. 555 v. 1994 I 305 = RW 1996-97. wat men ook soms "verhaal" noemt". OEVELEN. 51. 19 februari 2001 (5 arresten). 4. concl. 307 = Pas. maar zonder animus donandi. of 2° behoud mits terugbetaling van de waarde van materialen en arbeidsloon. Zoals gezegd is de natrekking een rechsgrond maar nog geen rechtvaardiging van de verrijking. 1382 BW (Zie hierboven Cass.W. Bv.het is niet omdat een prestatie vrijwillig gebeurt dat zij een regresvordering uitsluit197. die evenwel mee werd veroorzaakt door de fout van een derde. deze heeft betaald (onverschuldigd dus) maar er noch subrogatie is noch condictio indebiti is van de solvens jegens de accipiens.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N198 Cass. is er een verhaalsrecht krachtens de algemene regel van de ongegronde verrijking . http://jure. 14 januari 1994. Cass.0575. 19 januari 2009. zij het daar verklaard op grond van het subsidiair karakter van de ongegronde verrijkingsvordering. C. 1994. Cass.d. GwH 1 november 2007 geeft een grondwetsconforme interpretatie om het onderscheid werknemer/ambtenaar op te heffen). dan heeft de grondeigenaar de keuze tussen 1° derde te verplichten tot wegname of diens kosten. noch om een schuld jegens die ander te betalen. 1994. Wanneer men de bijzondere regresaanspraak heeft laten verjaren. kan men geen beroep doen op de algemene verrijkingsaanspraak198. Deze aanspraak vinden we verspreid over diverse bepalingen in ons recht. kan onder bepaalde voorwaarden krachtens art.fgov. Vergoeding voor gemaakte kosten e. maar om een toepassing van art. 1382 B. BW. 1377 BW (supra).just.

122. Voordeelsafdracht In ons recht zijn er een aantal bepalingen die de houder van een subjectief recht een schuldvordering geven tot voordeelsafdracht jegens degene die te kwader trouw van dat recht gebruik heeft gemaakt. 204 Zie hiervoor Cass. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling" 203 Cass.10. Eerder Cass. en niet tegen een eventuele rechtsopvolger onder bijzondere titel (indien het goed intussen doorverkocht is) (Cass. 2001/8. R.0278.0430. noot S.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110919-2 = RABG 2012.just. C. Arr.juridat. (199) 207 v. Anders dan bij de andere verrijkingsvorderingen is deze aanspraak niet beperkt tot de verarming van de aanspraakgerechtigde205.just. doet geen afbreuk aan deze vergoedingsplicht voor de periode voordien204.juridat. ook als heeft hij de opstallen niet aangebracht199.10. B.N. http://jure. J. 4 mei 2001. 4 mei 2001. 6 mei 2010. 13 v.N. "De principiële vergoedingsverplichting voor het exclusieve gebruik van een onverdeeld goed (woonstvergoeding) en het declaratief karakter van de uiteindelijke verdeling". 549 BW). 2001/8. De restitutievordering van de derde anderzijds ontstaat wanneer die keuze wordt gemaakt en moet dus gericht worden tegen de partij die op dat ogenblik eigenaar was.J. 51 n. 2001 nr. 202 Cass. 254 = E. 2001 nr. MOSSELMANS. nr. ze verschilt van de normale regels inzake ongerechtvaardigde verrijking omdat de mede-eigenaar hier natuurlijk wel een titel heeft voor zijn genot. KRUITHOF. art. 6 mei 2010. Strikt genomen gata het dus om een andere bron van verbintenis (en meer specifiek een uitbreiding van een aanspraak uit onrechtmatige daad tot meer dan enkel de veroorzaakte schade). .N.a..de voordeelsafdracht van de vruchten door de bezitter te kwader trouw (zie art.fgov.97. C. Eerder Cass.fgov.0095. Preadviezen 2012. RCJB 1966. noot S. KRUITHOF.0430. TPR 2011.09. Arr. 205 Zie voor een algemeen overzicht M. Dit wordt afgeleid uit art. 254 = E. zie ook. 315 n.N. 122.N. C. BAECK. 52 § 6 Octrooiwet e. 577-2 §§ 3 en 5 BW (hoewel dat strikt genomen daarin niet te lezen is) en het gaat niet om een schadevergoeding wegens (contractuele of buitencontractuele) fout203 maar om een variante op de hoger besproken Eingriffskondiktion. 45 . Zo bv. maar desondanks vergoeding verschuldigd is. 86 bis § 3 Auteurswet. 3 februari 2011200).juridat.09.)..97. 6.N. http://jure. nr. ANDERE BRONNEN VAN VERBINTENIS 199 Cass. 200 http://jure. 201 Cass. C. b) Genotsvergoeding tussen mede-eigenaars Onder mede-eigenaars is diegene die een groter aandeel heeft gehad in gebruik en genot dan zijn aandeel in de mede-eigendom is in beginsel een vergoeding verschuldigd202.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110203-7. C.J. 23 april 1965.: . noch tegen een rechtsvoorganger die eigenaar was op het ogenblik van de werken201. p. C. VERLOOY. 31 mei 2012.0095.0647. nr. MOSSELMANS. Dat het aandeel van de vergoedingsgerechtigde mede-eigenaar bij een verdeling retroactief zou wegvallen.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 op wegname geldt jegens de persoon die op dat ogenblik eigenaar is. 19 september 2011. IV.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-6.just.de voordeelsafdracht door de inbreukmaker op een intellectueel recht (art.

onrechtmatige daad).belastingschulden . Het gaat hier niet om een toepassing van art. meer enkel een verweermiddel tegen een terugvordering na vrijwillige uitvoering en een rechtsgrond (titel) voor eigendomsverwerving (eveneens bij vrijwillige uitvoering). Natuurlijke verbintenis Deze is géén aanspraak. 563 v. 208 Cass.F. dan spreekt men van een stakingsvordering c. dat hieruit adfleidt dat de bepaling van art.0391. IV. “Pour une théorie de l’acte de concurrence illicite affranchie des articles 1382 et 1383 du Code civil”. 87 § 1 Auteurswet de staking te bevelen208. Nog ruimer is een verbod mogelijk wanneer er reeds een overtreding is. Voor de sanctionering van schuldvorderingen. Het betreft hier geen remedie van schadeloosstelling wegens onrechtmatige daad. Dit is bv. TBH 2010. Bij obligatoire rechten is de draagwijdte van die rechtstreekse rechtsbescherming meer betwist.1. Bv. stakingsbevel. Andere gevallen Er zijn nog een hele reeks gevallen van verbintenissen die niet aangegaan zijn door middel van een rechtshandeling van de schuldenaar en in die zin uit de wet voortvloeien. Maar vele subjectieve rechten worden ook rechtstreeks beschermd en niet slechts bij schadeveroorzaking. Bij dreigende schade is een rechterlijk verbod of gebod mogelijk. 7 oktober 2010. . . 206 Cass. C. althans zo onrechtmatig is en toerekenbaar (zie deel II. verjaarde schuld (infra).q. 1382 maar om een vorm van rechtstreekse rechtsbescherming207. RW 2012-13. duidelijk het geval bij intellectuele rechten en zakelijke rechten. sluit dit niet de bevoegdheid uit van de ‘stakingsrechter’ om op grond van art. RECHTSTREEKSE SUBJECTIEVE RECHTEN RECHTSBESCHERMING VAN SOMMIGE Subjectieve rechten worden beschermd doordat de persoon die schade veroorzaakt door een inbreuk erop vergoedingsplichtig is. Jaarverslag cassatie 2010. maar om een rechtstreekse bescherming van het subjectief recht209. # 1231 BW inzake schadebedingen hierop niet ven toepassin gis 207 Zo ook Th. zie Deel V. Zie meer algemeen over de sanctie 46 . LEONARD. Zaakwaarneming 2. Bij deze remedies speelt er géén samenloopverbod met contractuele wanprestatie: wanneer een inbreuk op een auteursrecht tevens een contractuele wanprestatie vormt.verbintenissen voortvloeiend uit verordeningen van de overheid. 3. 698. 38. parkeerreglement206. Vb. een Zie over de toepasselijkheid van de regels inzake buitencontractuele aansprakelijkheid in dergelijke rechtsverhoudingen de bespreking supra. 3 juni 2010.09. bv.verbintenissen van erfgenamen die de nalatenschap hebben aanvaard.

in Overeenkomsten en derden : De externe gevolgen van overeenkomsten en de derde-medeplichtigheid. Vlaams Pleitgenootschap. noot P.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110909-1. libertés civiles et intérêts légitimes.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zo ook kan een verbod van de stakingsrechter die een bepaald beding onrechtmatig verklaart. Cass. C. 47 . 142a ERPL meedelen n. P.09. Zie verder Th. STIJNS & S.juridat. http://jure. ook voor “wettelijke”. BAZIER 'Abus de droit.F.Algemeen: maatstaf is de normale uitoefening door een normaal persoon kennelijk te buiten gaan. C-472/10. (249) 256. 22 september 2008. rechtsmisbruik.De inperking van het recht kan ook spelen bij een recht dat door een bepaling van dwingend recht (of openbare orde) wordt verleend: Cass.0158. zie met name: van intellectuele rechten Th. 1288. Cass. . 1 oktober 2010. 393. Criteria . Jeune Barreau Brussel 1995. 210 Vgl. LEONARD.juridat. TBBR 2012. RW 20102011. 96.0565. derde-medeplichtigheid aan wanprestatie. .Toetsing aan de goede trouw bij bindende derdenbeslissing: Cass.fgov. V. 211 Cass. verwerping. 1209 n. aangezien diegene die nadien gesloten is krachtens de wet (art. Anthémis Luik 2007. 139 v. 9 september 2011211).F. S. http://jure. niet-contractuele rechten (Cass. nr. 9 september 2011. VERBINTENISSEN IN HET ALGEMEEN 1. besproken door G. brouwerij Haacht. pauliana en aanverwante leerstukken". rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit'. C.09.tes aux droits subjectifs et responsabilité civile: réflexions suite à l’adoption de la loi du 10 mai 2007 relative aux aspects civils de la protection des droits de propriété intellectuelle”. Conflits entre droits subjectifs.F. HvJ 26 april 2012. Attei. RW 2011-2012. 14 oktober 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101001-4. 1345.09. Bepaling van de inhoud van de verbintenis a) Goede trouw. C. BVBJ.Onder de noemer rechtsmisbruik worden ook gevallen van rechtsverwerking aanvaard. dit is vooral van belang voor overeenkomsten gesloten voor 1 september 2007. C.just. Nemzeti Fogyasztovedelmi Hatosag t.N.Rechtsmisbruik is ook mogelijk bij een alimentatie-overeenkomst bij echtscheiding door onderlinge toestemming. 21 januari 1999.just. de onevenredigheid van de keuze van wijze van uitoefening wordt gezien als een toepassingsgeval van die algemene maatstaf213. 212 Cass. p.) door de rechter in bepaalde gevallen kunnen worden gewijzigd. 3 Ger.W. Juristenkrant 20 april 2011 = RW 2010-2011. 8 februari 2010.just. JANSEN = TBBR 2012/8. 209 Zie over dit onderscheid mijn bijdrage "De uitwendige rechtsgevolgen van verbintenissen uit overeenkomst en andere persoonlijke rechten : zgn. in Droit des obligations: développements récents et pistes nouvelles.0416. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. WERY. Larcier Brussel 2005. . VERSCHELDEN. 111-189. CUP vol.0608. maken dat ook in reeds door derden (andere dan de eiser op stakingsvordering) gesloten consumentenovereenkomsten dit beding onverbindend is210. LEONARD.juridat. Invitel. 14 oktober 2010212.fgov. rechtsverwerking Toepassingsgebied .fgov. 213 Cass.10. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”.

C. * Kh.just. regres uitoefenen wegens afwezigheid van rijbewijs terwijl de bestuurder aan alle vereisten voor een rijbewijs voldeed maar het enkel administratief nog niet bekomen had. 48 . A. 23 maart 2006221) Voorbeelden Vb. 218 Kh. * Hof Gent 6 september 2010217: een verzonden factuur meer dan 10 jaar niet invorderen. RW 2011-2012. * ook de ratio van een subjectief recht is van belang: het wegvallen van de ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop.0135. 30 september 2010222.F. VAN OEVELEN 222 Cass.fgov. VAN OEVELEN.0525.Goede trouw als uitlegfactor ? Ja.just. kan nadien geen schadevergoeding eisen wegens een tekort aan afname. dat recht heeft men echter verwerkt. 778 n. om zich dan pas erop te beroepen om de overeenkomst onmiddellijk te beëindigen. volgens Cass.fgov. geen verval noch herziening recht. 20 oktober 2006. C. maar geen grondslag om daarmee verplichtingen op te leggen die onverenigbaar zijn met de aard en strekking van de overeenkomst (Cass. 13 januari 2012. 21 september 1989. Het betrof een geval waarin de WAM-verzekeraar regres uitoefende op 214 Cass.q.dekking weigeren c. 30 september 2010. 963. door de bezwaren die die partij zelf had geuit)219.verzekeraar die elke medewerking weigert en zich achteraf beroept op de niettegenwerpelijkheid van zonder zijn akkoord afgesloten dadingen: Cass.juridat. 874 n.F. 1 oktober 2010215: brouwerij die in een brouwerij-overeenkomst gedurende 10 jaar geen enkele kennisgeving deed aan de wederpartij dat deze te weinig afnam. 1 februari 1996. nr. In een recent arrest werd rechtsmisbruik afgeleid uit het gebruiken van een recht voor een ander doel dan dat waarvoor het is verleend (in casu bepaalde een arrest dat na 4 maanden een partij de openbare verkoop kon eisen om uit onverdeeldheid te treden.08. . Post v. 4 september 2000): beperking. * Cass. .juridat. 215 Cass. 8 februari 2001220. 451. maar wanneer de abusieve uitoefening betrekking heeft op een bepaald beding kan de inperking erin bestaan dat de enige uitoefeningsmogelijkheid verboden wordt: Cass. 219 Cass.* Cass. 20 oktober 2006214: gedurende 10 jaar duldt een schuldeiser wanbetalingen door de wederpartij.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120113-3 220 RW 2001-2002. 86. uit het verzekeringsrecht: . 217 RW 2011-2012.a.11. 1 oktober 2010 (2 noten supra). http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100930-5. Rechtsgevolgen en functies . A. Leuven 1 maart 2011. 221 RW 2006-07. * Zie ook Hof Gent 16 januari 2009216. Leuven 1 maart 2011: een recht van wederinkoop bij wanprestatie (eigenlijk een uitdrukkelijk ontbindend beding) inroepen na 20 jaar terwijl men zich eerder nooit bekommerd heeft over de vraag of die verplichting werd nageleefd (in casu de verkoop van nijverheidsgrond met de verplichting een tewerkstelling van minstens 15 personeelsleden te bereiken binnen de 5 jaar)218. RW 2008-2009. http://jure. en werd de termijn overschreden o. Cass.draagwijdte van het verbod van rechtsmisbruik (Cass. 216 TGR-TWVR 2009. 1681. Locabel.

. 57 W.a.09.F 229 P&B 2007. 442 228 nr. . 231 http://jure. 17 februari 2012. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100304-2. Ook een onvoorzienbare wijziging doet geen afbreuk aan het overeengekomene.just. BNP Paribas. Hof Gent 21 december 2006229 en Hof Brussel 11 juni 2012230 (beiden inzake ereloon advocaat).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120217-3.pdf.0651.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090619-4 = RW 2009-2010.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100219-1 225 C.fgov. 19 juni 2009231 heeft de imprevisieleer aanvaard in een internationale koop onder CISG (als interpretatie van de onderliggende beginsel van CISG (Weens kooprecht) door verwijzing naar de Unidroit PICC). C.just. 226 nr. 19 februari 2010.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 de bestuurder omdat die geen rijbewijs had. D.misbruik van het recht om te concluderen: conclusie kan geweerd worden (Cass. Marginaal toetsingsrecht van de rechter. 224 Cass.fgov.abusieve intrekking van een woonstkeuze: Cass.F. A.07. bv.be/vaststellingsovereenkomsten.N. 147. (aangevuld met Cass. 4 maart 2010225). Maar Cass. 19 februari 2010224. d) Beperkingen aan wijzigingsbedingen Bij bepaalde bijzondere overeenkomsten zijn sommige wijzigingsbedingen verboden.0201. RW 2012-13. C. 30 maart 1976 betreffende economische herstelmaatregelen. openlaten betekent niet dat voorwerp niet bepaalbaar is). Dat 223 Cass.0324. 4 november 2004228 (beide arresten iz.0623.10. zie onder meer Cass.juridat.0118.juridat. 306 230 Hof Brussel 11 juni 2012. b) Vaststellingsovereenkomsten.just. volgens cassatie kon de rechter hieruit rechtsmisbruik afleiden223. 31 oktober 2008226: rechter mag niet zelf beslissen na onverbindendverklaring) Inzake bepaalbaarheid van het voorwerp (prijs) bij vrije beroepen. van rechtsmisbruik in het procesrecht: . 49 . partijbeslissing Zie mijn bijdrage “Vaststellings. http://jure. Vb. PHILIPPE.juridat. Federale participatiemaatschappij.juridat. C. Voor prijswijzigingsbedingen geldt nog steeds art. “aangezien vast staat dat hij aan alle voorwaarden voldeed om zonder enige beperking de afgifte van zijn rijbewijs te verkrijgen”. architect. 744 en artikel K. "Gewijzigde omstandigheden in internationale koopcontracten: het Hof van cassatie als pionier" = DAOR n. 10 oktober 2003227 en Cass.02. nr.en geschillenbeslechtingsovereenkomsten”. COX. Fortis. dat de wijziging tot een doorrekenen van maximum 80 % en voor zover ze verwijzen naar parameters die de reële kosten vertegenwoordigen. c) Gewijzigde omstandigheden Wijzigt de inhoud van de overeenkomst bij gewijzigde omstandigheden ? In beginsel niet. maar de rechter dit kwalificeerde als rechtsmisbruik omdat “de tekortkoming louter een formaliteit” betrof. VAN OEVELEN "De bepaling van de koopprijs door een derde: een bindende derdenbeslisisng".F e. 1258 n.N = RW 2009-2010. C.fgov.fgov. 227 RW 2006-07.08. http://jure. http://storme.

zie de bespreking bij ontbinding. een huurovereenkomst is er een teruggaveverplichting. Schulz. 7 KB Vastgoedmakelaars de vergoedingsplicht wanneer de opdrachtgever binnen de 6 maanden na beëindiging van de opdracht verkoopt aan een door de makelaar aangebrachte wederpartij waarover de makelaar precieze informatie heeft verschaft). In bepaalde bijzondere overeenkomsten gelden specifieke beperkingen aan dergelijke bedingen (huurovereenkomsten.juridat. “post-contractuele verbintenissen” Een verbintenis heeft ofwel een bepaald voorwerp.10. want de ontbindende voorwaarde was eigenlijk niets anders dan een nieuw akkoord tussen partijen – als men die redenering doortrekt is elke overeenkomst van onbepaalde duur. zoals bv.niet-concurrentieverplichtingen (steeds in tijd beperkt). Park Atlantis. zullen in bepaalde rechtsverhoudingen wel nog andere verbintenissen gelden 1° op dat tijdstip of 2° na dat tijdstip doorlopen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111110-14.0438. ofwel een bepaalde duur ofwel een onbepaalde duur. onder het oude Bodemsaneringsdecreet 1995 bij de beëindiging van een handelshuur de verplichting tot bodemonderzoek door de huurder en ev.just. aangezien ze steeds kan beëindigd worden door het akkoord van alle partijen. 15 april 2011. Volgens een cassatie-arrest van 10 november 2011 is een verbintenis onder ontbindende voorwaarde zonder tijdsbepaling een verbintenis van onbepaalde duur232 – en dus als dusdanig opzegbaar. e) Duur van de verbintenis. 50 . C-359/11. bij vastgoedmakelaardij behandelt art. Over prijsherziening bij energieleveringsovereenkomsten is een zaak aanhangig bij het HvJ onder nr. RW 2012-13. 233 Zie hierover Cass. http://jure. Ook bij ontbinding van een overeenkomst zijn er verbintenissen die die ontbinding “overleven”. Wanneer de hoofdverbintenis beëindigd is door het verstrijken van de duur voor die verbintenis (van rechtswege of ingevolge een beëindiging ex nunc door opzegging enz. terwijl het nu juist de bedoeling is dat de overeenkomst dan niet eenzijdig kan worden opgezegd. C. B. In andere gevallen geldt dat in geval van (toegelaten) eenzijdige wijziging. het betreft wel een merkwaardige beslissing. 2. Zo bv.). 2° Men spreekt ietwat misleidend van “post-contractuele” verbintenissen (beter ware te spreken van “overlevende” verbintenissen). . 1° bij de beëindiging van bv. enz.fgov.N. In bepaalde gevallen kan deze gepaard gaan met een bijkomende verplichting.). 423 n. 10 november 2011.laatste impliceert dat diegene die een prijsaanpassing wil doorvoeren desgevraagd transparantie informatie moet geven over die reële kosten. sanering233. VAN DEN BERGH. de wederpartij een mogelijkheid heeft tot koteloze opzegging van de lopende overeenkomst. f) Andere soorten inhoud dan schuldvorderingen 232 Cass. Maar dit kan men natuurlijk vermijden door naast de voorwaarde ook een tijdsbepaling op te nemen.: .vergoedingsplicht voor zonder bemiddeling van de opgezegde persoon gesloten overeenkomsten (specifieke regels in die zin bij handelsagentuur en bij vastgoedmakelaardij.

aan wie. en die hij rechtstreeks aan zijn dochter heeft betaald.just. Het BW spreekt over betaling. 2° Indien de schuldeiser onbekwaam is om de prestatie te “ontvangen” (zie over het rechtskarakter van de betaling infra). Het betreft vnl. 1241 BW) (ook is de terugvordering in geval van nietigheid van de titel ook maar mogelijk in dezelfde mate.m. 790..© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 De overeenkomst kan ook rechten en plichten van een andere aard inhouden. De schuldeiser is niet ontvangstbevoegd wanneer derden rechten op de schuldvordering hebben verkregen zoals een pandrecht. bevat de suppletieve regels betreffende de modaliteiten van de nakoming (voor zover uit de bepaling van de inhoud van de overeenkomst niets anders volgt). I). maar dit woord wordt gebruikt in de ruimere betekenis van nakoming en niet enkel van nakoming van een geldschuld (betaling van een geldsom). niettemin is de betaling aan een ander bevrijdend indien de schuldeiser de betaling bekrachtigt of indien hij er voordeel uit getrokken heeft (art. 235 Cass. Ook bij dergelijke inhoud gelden er aanvullende verplichtingen.). is de betaling niet bevrijdend. supra).W. 51 . kritische noot S.. moet de prestatie in beginsel gebeuren aan een handelingsbekwame (2°) en ontvangstbevoegde (1°): 1° Ontvangsbevoegd is in beginsel de schuldeiser of aan iemand die volmacht van hem heeft. 2. e.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-1 = RW 2011-2012. MOSSELMANS “Rechtstreekse betaling van alimentatie aan het kind in plaats van aan de ouder”. Sommige daarvan werden hoger reeds besproken. 6 mei 2011235: onderhoudsbijdragen die de vader verschuldigd is aan de moeder ten behoeve van zijn dochter. JLMB 2012. in het bijzonder kan een overeenkomst ook wilsrechten toekennen zoals bv. door wie.0385. bv.juridat. behalve in de mate waarin de prestatie hem tot voordeel heeft gestrekt (art.fgov. 1239 II BW).d. regels inzake de modaliteiten van de nakoming die moeten vervuld zijn opdat de prestatie conform de verbintenis zou zijn: wanneer. 1239. 6 mei 2011. Een voorbeeld van het laatste in Cass. 1416. bij een voorkeurrecht de verplichting om de gerechtigde tijdig en voldoende te informeren over de voorgenomen verkoop234. voorkeurrechten. a) Aan wie moet nagekomen worden Om bevrijdend te zijn. C. Modaliteiten van nakoming Het B. . opties.N = http://jure. b) Door wie kan nagekomen worden Krachtens artikel 1237 Burgerlijk Wetboek kan de schuldeiser de nakoming door een derde weigeren indien hij een wettige reden heeft die kan gelegen zijn in het belang dat de 234 Hof Luik 1 februari 2011. Zie daarvoor de werken goederenrecht en/of insolventierecht. faillissement. of de schuldvordering in beslag is genomen (derdenbeslag. of die door de rechter of door de wet gemachtigd is om voor hem te ontvangen (inningsbevoegdheid) (art. aslook infra de bespreking van de cessie en subrogatie.10. waar.

In een arrest van het Hof van cassatie van 2 februari 2012 is beslist dat dit belang eigen moet zijn aan de schuldeiser.0567. Dit moet onderscheiden worden van de termijn die aan de voorwaarde zou worden gekoppeld (termijn waarbinnen de voorwaarde voor vervuld wordt gehouden of omgekeerd).N.just. Marechal.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-4. 237 Allebei Cass. maar er is tevens een opschortende voorwaarde van het bekomen van een blanco bodemattest238 (dit los van de vraag of zo’n verkoopcompromis geldig is).De basisregel bij meerdere schuldenaars is: de schuld wordt gedeeld.pdf.N. http://www. dus geen belang opleveren voor de schuldeiser om de betaling door de derde te weigeren236. Vb.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081107-4 52 . . door de schuldenaar zelf wordt voldaan of het belang dat de schuldeiser heeft bij de niet-nakoming door een bepaalde derde.be/nl/bibliotheek/vennootschapsrecht/artikelen/BUR-R-482.0335.opeisbaarheid 1° Wettelijke concretisering Bij handelsovereenkomsten bepaalt de Wet Betalingsachterstand enkele regels inzake de opeisbaarheid van de prijs.fgov. Pluraliteit van schuldenaars a) Kwalificatie .juridat. Justel N-20120206-1.verbintenis. 239 nr.is de aanspraak op terugbetaling van de vergoeding die de verzekerde zelf aan de benadeelde heeft betaald pas opeisbaar vanaf de datum waarop de verzekerde de benadeelde heeft betaald237.11.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120202-8. 29 september 2011.mdseminars.fgov. en gebreken die de verhouding tussen de derde-betaler en de schuldenaar betreffen (in casu de vraag of de schuldenaar de solvens niet bedroog).: in een verkoopcompromis wordt bedongen dat de akte moet verleden worden binnen 4 maanden.07. 236 2012. 7 november 2008239). 238 Hof Brussel 6 februari 2012. Smulders t. http://jure.N. nr.0014. gelet op zijn aard. dan loopt die termijn in beginsel slechts vanaf het vervullen van de voorwaarden.juridat.fgov.just. C. 3. http://jure. C. c) Tijdstip van nakoming . http://jure. 2° Uitlegging overeengekomen termijn Wanneer een overeenkomst naast een uitvoeringstermijn ook opschortende voorwaarden bevat.09.juridat. C.ontstaat de aanspraak van de verzekerde tot dekking (wegens het voorvallen van de schade die in de overeenkomst is beschreven) wanneer de benadeelde aanspraak maakt op schadevergoeding .just.afwijkende regel bij handelaars: samen aangegane verbintenissen zijn in beginsel hoofdelijk. Dit geldt niet voor een door niet-handelaars gezamenlijk aangegane overeenkomst: bij niet-handelaars volstaat het feit dat meerdere personen zich tot eenzelfde zaka hebben verbonden niet om te besluiten tot hoofdelijkheid (Cass. Bij aansprakelijkheidsverzekeringen: .

29 september 2011. zie de discussie hierover hoger. III-4:109 (3). idem de beherende vennoten van een commanditaire handelsvennootschap. 243 Zo ook DCFR III-4:108 (2° voor schuldvermenging en DCFR III-4:109 (1° voor kwijtschelding en dading. belet de schuldvergelijking niet (vgl. zie art.N 241 Cass. b) Gevolgen van volmaakte en onvolmaakte hoofdelijkheid Een hoofdelijke schuldenaar kan zich beroepen op verweermiddelen uit de externe verhouding van een van zijn medeschuldenaars die eigen zijn aan de schuld (en dus "gemeen" aan de medeschuldenaars) en niet beroepen op de verweermiddelen die persoonlijk zijn aan die medeschuldenaar.juridat. bij borgtocht). 1285 I BW). 53 .bij een commerciële VOF zijn de vennoten louter door hun lidmaatschap handelaars (Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . . Vo. inbegrepen: . Gemeenschappelijke of niet persoonlijke verweermiddelen Gemeen zijn de nakoming en de meeste wijzen van beëindiging van de schuld. http://jure.de kwijtschelding van een andere schuldenaar waarbij geen voorbehoud is gemaakt (art.07. dading en schuldvermenging zijn persoonlijk. In de DCFR wordt de regel in belangrijke mate ingeperkt bij hoofdelijke aansprakelijkheid voor eenzelfde schade. 19 december 2008240).de schuldvernieuwing241. Nakoming door één schuldenaar bevrijdt de anderen dus in verhouding tot de schuldeiser(s ) (onder voorbehoud voor subrogatie en regres in de interne verhouding). 1285 II BW)243 en behoudens afwijkende wetsbepaling244.C.a. gaat de wetgever ervan uit dat de regel van art. maar het werd ook reeds zo uitgelegd door het HvJ. art. 450/2008 van 23 april 2008. arrest van 17 februari 2011 in C-78/10. 10. Relatief persoonlijk/gemeenschappelijke verweermiddelen De schuldvergelijking is "relatief persoonlijk": enkel de schuldeiser of de betrokken medeschuldenaar kan ze inroepen. Het feit dat de schuld maar voor een deel een eigen schuld is.just. In het oude CDW was dit niet uitdrukkelijk bepaald. . 244 Bv. 86/4 CDW (Communautair douanewetboek).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110929-2. 242 Aangezien de vervolging van persoonlijke zekerheden wordt opgeschort vanaf de beschikking van toelaatbaarheid van een collectieve schuldenregeling en zolang nog een minnelijke aanzuiveringsregeling nog tot de mogelijkheden behoort (art. behalve voor het aandeel van de bevrijde schuldenaar (art. Bank Degroof. 1675/7 § 2 III GerW). Beperkt gemeenschappelijke verweermiddelen Kwijtschelding mét voorbehoud242.N. 240 nr.de betaling. d.0281. Bérel e. 1285 BW ook geldt voor kwijtschelding in het kader van een minnelijke aanzuiveringsregeling.0702.i. maar eens ingeroepen strekt ze allen tot voordeel.fgov. C.

9. nl. verdeling draagplicht Ook wanneer meerdere personen volmaakt of onvolmaakt hoofdelijk gehouden zijn (zij het contractueel aansprakelijk dan wel buitencontractueel).de toepassing van art. met name wat betreft de loop van de interest.het gezag van gewijsde248. 248 In DCFR III-4:110 een persoonlijke exceptie.het gevolg van stuiting van de verjaring jegens één schuldenaar op de schuldvordering jegens een andere (art. Cass. . waarvoor die secundaire gevolgen niet gelden. 4 februari 2008. 249 Cass.just.Zuiver persoonlijke verweermiddelen Persoonlijk zijn met name de excepties die ook persoonlijk zijn bij borgtocht (deze werden besproken bij borgtocht). 1207 BW). c) Bepaling aandeel. (1698) 1703 nr. 1206)245. 1306.het gevolg van de ingebrekestelling van één schuldenaar op de verbintenis van de andere (1207 BW)246. wordt de draagplicht (contributio) “verdeeld”. n. B. . 84 FaillW. Secundaire gevolgen – verschillend naargelang soort hoofdelijkheid Wat betreft de zgn. RW 2009-2010. http://jure.juridat. verschoonbaarheid gefailleerde medeschuldenaar. in de mate waarin ieders fout heeft bijgedragen tot het veroorzaken van de schade (Cass. .0043.i. 129. RW 2010-2011. 1205 BW. 4 februari 2008249 en 2 245 Bv. gerechtelijke reorganisatie of collectieve schuldenregeling van de medeschuldenaar. F. hebben zij onder meer in de interne verhouding elk slechts een bepaald “aandeel” in de schuld.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. “secundaire gevolgen” maakt ons recht een onderscheid tussen enerzijds de volmaakte hoofdelijkheid (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met hetzelfde voorwerp) en anderzijds de onvolmaakte hoofdelijkheid of verbintenissen “in solidum” (traditioneel gedefinieerd als een meerderheid van verbintenissen met verschillende. 246 Ingebrekestelling van één in solidum gehouden schuldenaar doet de interest niet lopen jegens de andere: Cass. 30 april 2007. hoger werd ook de uitzondering daarop besproken ten gunste van de echtgenoot van de verschoonbaar verklaarde gefailleerde. WEYTS "De verdeelsleutel bij een samenloop van aansprakelijkheden: zijn alle knopen doorgehakt ?". volgens welke iedere schuldenaar aansprakelijk is wanneer de verschuldigde prestatie onmogelijk wordt door de fout van een van de schuldenaars of terwijl ze allen in gebreke waren247. . VANDEPUTTE. 1° Verdeling draagplicht bij meerdere fouten in causaal verband In beginsel gebeurt dit uitsluitend op grond van de causaliteit. VAN DEN BROECK. 54 . Bij volmaakte hoofdelijkheid geldt het omgekeerde (art.09.N. 20 mei 2010. A. Ook de nietigheid wegens handelingsonbekwaamheid is een persoonlijke exceptie. Dit betreft onder meer: .de toepassing van art. 1561. doch overlappende voorwerpen). De overeenkomst. 247 Net bij aansprakelijkheid in solidum: R. met name respijttermijnen. d.fgov. RW 2009-2010.

29bis WAM (en geen van hen wegens de fout van hun verzekerde).N. http://jure. P. Zie ook een tweede arrest van 2 september 2011. 254 Zie o. 6 november 2007. "Le recours contributoire entre coobligés in solidum et l'influence de la faute intentionnelle: fraus omnia corrumpit?". 257 Cass. 1716 n. m. Zo voor de aansprakelijkheid van de bewaker van een gebrekkige zaak255. WEYTS.C. 474. 2 september 2011. C.juridat.just. P.juridat.F. B. C.just.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110902-2 = RW 2012-13. Eerder Cass 10 september 1981. 310 = R 2002-2003. maar in de recente rechtspraak wordt dit in beginsel uitgesloten als criterium.0643.10.F.just.10.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4. C.t.m. Dit heeft opnieuw tot debatten geleid in de doctrine254.08. http://jure.fgov.just.08. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091002-4 = RW 20102011. 26.0214. AR C. 26 september 2012. Arr.b.0168. 251 Cass. WEYTS""Fraus omnia corrumpit in het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht: geen aansprakelijkheidsverdeling in geval van opzet". RGAR 2010. 4 december 2000. 9 oktober 2007 en 6 november 2007252).juridat.0236.juridat.N.K.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110902-3 = RW 2012-13.juridat. http://jure. In de rechtspraak voor 1988 werd ook de ernst van de fout als criterium vermeld.just. RW 2010-2011.0168. 9 oktober 2007. dan wordt de draagplicht gelijkelijk onder allen verdeeld (en heeft degene die meer betaald heeft verhaal jegens de anderen)257. Cass. Arr. de vergoedingsplicht van de dader van een opzettelijk misdrijf.fgov. 465.N. 16 mei 2011.0604. Cass.98.just. 1384 B. 339. 1287. 252 Cass.12. geldt er een foutvermoeden jegens de schadelijder. B.0242.10. eerder ook cass.just.fgov.. 2007. In het zopas genoemde arrest van 2 oktober 2009253 evenwel werd deze leer uitdrukkelijk verworpen voor de verdeling van de draagplicht tussen meerdere daders. http://jure. 1629 n. GUILIAMS. Zijn meerdere verzekeraars tot vergoeding van een zwakke weggebruiker verplicht krachtens art. 1981-82 nr. Dit vermoeden kan niet ingeroepen worden tegen de kwalitatief aansprakelijke partij die regres uitoefent jegens een mede-aansprakelijke persoon.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071009-4 = A. 740. 253 C.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 oktober 2009250). Bremcon. 4 februari 2011.0377.fgov. Zo ook kan de persoon die instaat voor een dader die een opzettelijke fout heeft begaan. P.F.10. waarvan de ene een opzettelijke fout beging en de andere(n) niet. http://jure. toch regres uitoefenen jegens een mededader256.juridat. 487. nr.. Deze arresten werden gemotiveerd met “fraus omnia corrumpit”. nr.N. 2° Bij foutvermoedens en objectieve aansprakelijkheden Bij de kwalitatieve aansprakelijkheden van art.juridat. 255 Cass. 663. dat laatste adagium wordt anderzijds ook meermaals te onpas gebruikt .07.fgov. 55 .juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120926-6.just.fgov. nr.fgov. Minister mobiliteit en openbare werken t.W.0627.. S. Een belangrijke uitzondering op de causaliteitsregel was tot voor kort dat de aansprakelijkheid voor een opzettelijke fout niet verminderd wordt in geval van (onopzettelijke) fout van de schadelijder (Cass. 2000 nr. 256 Cass. “De verdeling van de schadelast bij samenloop van een opzettelijk en een onopzettelijke fout”.07.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20071106-1 = RW 2007-8. LENAERTS. I 2103 = JT 2003.F. op dit punt bekritiseerd door A. 14671 = RABG 2010. http://jure. 250 C. Pas.N. De rechter kan de ernst van de fout wel inoverweging nemen voor zover de ernst een aanwijzing in voor de mate waarin de fout de schade zou hebben veroorzaakt251.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110516-2. Nr. http://jure.0330. 6 november 2002.fgov. C.

261 http://jure. http://jure. 1 56 . 684. CORNELIS. novatie Cass. Bij sommige soorten overeenkomsten van onbepaalde duur bepaalt de wet dwingende opzegtermijnen (huur. CORNELIS. Mons 1882.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100610-10.just. in Liber amicorum Jan Ronse. RW 2012-2013. La subrogation. L. in X. pacht.d) Gevolgen: subrogatie en verhaal tussen medeschuldenaren De medeschuldenaar die betaald heeft. Hof Brussel 25 mei 2005262). 20. p.juridat. VAN DEN BERGH.q. Zie de bespreking bij subrogatie (infra) c. b) Wijzigende overeenkomst. zie verder. enz. c) Opzegging van contractuele verhoudingen van onbepaalde duur Basisregel Opzegbaarheid is van dwingend recht bij contractuele verhoudingen van onbepaalde duur. maar voor het materiële feit van de nakoming zou het bewijs vrij moeten zijn.).just. 4. beschikt jegens de andere medeschuldenaars: . 259 Cass. 10 juni 2010. 2.zowel over de vordering van de schuldeiser waarin hij tot beloop van de betaling wettelijk gesubrogeerd is (art. de aanvaarding van de betaling. regres (supra) 3.14 nr. goedkeuring of kwijting is wel een rechtshandeling260. Pluraliteit van schuldeisers Wanneer meerdere personen schade lijden door eenzelfde onrechtmatige daad. De opzegging is onrechtmatig indien de termijn te kort is en dit in strijd komt met de eisen van de goede trouw (Vb. KRUITHOF.fgov. tenzij dat feit zich niet voordoet zolang de schuldeiser het niet aanvaard heeft.juridat. 1251 BW). 23 maart 2009261: de rechter kan de bedoeling tot schuldvernieuwing afleiden uit het feit dat partijen een wezenlijk element van de overeenkomst hebben gewijzigd (in casu een kredietovereenkomst). arbeidsovereenkomst. Beëindiging en wijziging van obligatoire rechtsverhoudingen a) Nakoming / betaling De verbintenis gaat teniet door de nakoming of "betaling". De rechtspraak aanvaardt echter ook bij in solidum aansprakelijkheid en bij niet-contractuele hoofdelijkheid een regresvordering. onder meer B. “L’obligation “in solidum” et le recours entre co-obligés”. 1213-1214 BW258). DIEUX. – welke natuurlijk niet van toepassing zijn bij 258 Deze bepalingen gelden als dusdanig enkel voor de contractuelevolmaakte hoofdelijkheid. p.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090323-3 262 RW 2008-9 nr. 260 Vgl. Ten onrechte wordt door de rechtspraak vereist dat de betaling zelf in het algemeen bewezen wordt zoals een rechtshandeling (in beginsel schriftelijk bewijs). . RCJB 1986. R.fgov. over de grondslag daarvan is er discussie (zie L.als over een verhaalsrecht (regresrecht) uit de interne verhouding tussen de medeschuldenaars (zie art. Voor de betaling door schuldvergelijking. 623 v. is er in beginsel géén actieve hoofdelijkheid259.

.dan wel uit de wet (die voor bepaalde soorten bijzondere overeenkomsten een opzegbaarheid voorziet in geval van ”wettige reden” ook al is er een bepaalde duur of voorwerp). 3 § 5 lid 3 Woninghuurwet)265.de overeenkomst. Bij sommige overeenkomsten van bepaalde duur voorziet de wet een tussentijdse opzegmogelijkheid: .h. mandaat van gemeenschappelijk belang. Sanctie van tijdigheidsvereiste . Sagaert & D. CLAEYS & P. (159) 207 v.q. bv. bij handelsagentuur. 6 november 1987: uitvoering opleggen van een beëindigde overeenkomst kan niet. 57 . in art. 3 Woninghuurwet en art. (2009). d) Opzegging bij overeenkomsten niet van onbepaalde duur Deze zijn slechts opzegbaar indien dit volgt uit: . 12 januari 2007264 nuanceert: rechter in kort geding kan de opzegging zelf niet ongedaan maken. de verhuurder die zorgt voor registratie daarentegen heeft recht op een opzeggingstermijn van 3 maanden door de huurder (alsook bij 263 Dit volgt onder meer uit Cass. 265 Dit geldt ook wanneer de huurovereenkomst mondeling is: GwH nr.pdf. A. de overeenkomst terug in werking treden263.9 KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars). Bij woninghuur kan de huurder ten allen tijde opzeggen indien de huur niet geregistreerd is (art. Als wettige reden geldt op de eerste plaats een ernstige tekortkoming. 607.d. “Contract en kort geding”. 2. behalve bij een zgn. Maar Cass. 3 december 2007. RW 2010-2011. V.in kort geding? Cass. Bij een lastgeving is er altijd een opzegbaarheid. kan de opzeggende partij ook niet eenzijdig terugkomen op de opzegging. http://www. maar een vonnis ten gronde daartoe zal men niet tijdig krijgen. i.be/public/n/2011/2011-182n. 264 RW 2008-9.een ontijdige opzegging (inbegrepen een opzegging met een te korte opzeggingstermijn) wordt gesanctioneerd met schadevergoeding. Formulering van het voorwerp van de eis is dus belangrijk.of zonder motiveringsplicht maar tegen een vergoeding: bij vastgoedmakelaardij met een consument (art. 182/2011 van 1 december 2011. Lambrecht). in Actuele ontwikkelingen inzake verbintenissenrecht (red. p. bij overeenkomsten om niet. Men kan in theorie nakoming vorderen. Bij sommige overeenkomsten wordt het begrip “wettige reden” wel ruimer begrepen. in welk geval de opzegging eigenlijk neerkomt op een ontbinding wegens wanprestatie (zie verder) zonder terugwerkende kracht.b. maar wel de uitwerking van de opzegging opschorten. . enkel bij akkoord van beide partijen kan de opzegging dan ongedaan worden gemaakt c. Zie verder I. 1431 n. pacht e.const-court.) Uitwerking Eenmaal de opzegging regelmatig is gebeurd. . waar dezelfde regels gelden als bij overeenkomsten in het algemeen.op bepaalde gronden zonder vergoeding.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 beëindiging op andere gronden) en eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv. TAELMAN. VAN OEVELEN “Het definitief en onherroepelijk karakter van de regelmatig gegeven opzegging van een overeenkomst”. 6 en 7 Pachtwet).

de regel van art. http://jure. 1479 met n. 46 enkel relevant bij overeenkomsten die kwalitatieve werking hebben zoals huur.lex specialis in art.i. e. voorkooprechten. nr. NB. f) Niet-realisatie voorwaarde 266 Zie onder meer Cass. Bij overeenkomsten van bepaalde duur kan de rechter de opzegging toetsen aan de contractuele of wettelijke voorwaarden ervoor. Daardoor wordt de overeenkomst na de oorspronkelijke verlenging een overeenkomst van onbepaalde duur.html). 10 april 2008 al wat meer duidelijkheid gebracht: . Bij andere is er een dwingende opzegmogelijkheid in geval van stilzwijgende verlenging na de oorspronkelijke contractsduur.be/insolventierecht. "Tegenwerpelijke verbintenissen bij samenloop? Wat niet bezwaart. Bij andere overeenkomsten komt men aan de bijzondere regel niet toe.curator heeft de mogelijkheid om niet na te komen.just.storme.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120503-11.art.m. maar dat blijft wanprestatie. 3 § 5 lid 2 Woninghuurwet).11. bv.d. bij handelsagentuur. tenzij goed totaal onrealiseerbaar is zolang verhuurd. conventionele vervreemdingsverboden.0397. Dat geldt ook voor bv. bv. 3 mei 2012. moet niet worden gelicht!" 58 .en insolventierecht (te vinden via http://www. 267 RW 2009-2010. STORME. Dus huur opzeggen en huurder uitzetten om duurder te realiseren kan nog steeds niet. alsook beslissen dat er geen geldige opzegging is gebeurd indien die vereisten niet zijn vervuld of er sprake is van rechtsmisbruik. is art. 82 WMPC inzake dienstenovereenkomsten (ten gunste van de consument): 2 maanden. en bij arbeidsovereenkomsten.). 4 ° KB van 12 januari 2007 vastgoedmakelaars (ten gunste van beide partijen): één maand. Naast de opzegging zijn er andere gevallen van beëindiging van overeenkomsten van onbepaalde duur.opzegging tijdens de eerste periode van 3 jaar een vergoeding conform art. R.E. Verdere uitwerking in mijn syllabus Zekerheden. JANSEN & M. waarvoor dan de regels inzake opzegging niet gelden. 595 BW voor beëindiging van een huur toegestaan door een vruchtgebruiker266.Uitzondering: effectieve beëindiging mogelijk indien “noodzakelijk” voor de vereffening van de boedel. . M. e) Beëindiging door de curator ? (art.fgov. 2. (zie evenwel specieus onderscheid in Hof Gent 16 april 2009267) . pacht e.: .houdt nog geen beëindiging van de overeenkomst in: andere remedies blijven bestaan . 46 FaillW) Na het verwarrende cassatie-arrest van 24 juni 2004 heeft het arrest-Batiloc van Cass.d.N.juridat. C. Net zoals bij overeenkomsten van onbepaalde duur zijn er ook bij overeenkomsten van bepaalde duur eventueel ook vergoedingsplichten ter vermijding van ongegronde verrijking (bv.

dat besliste dat de rechter die vaststelt dat de materiële uitvoering van een verbintenis die moet worden uitgevoerd in natura onmogelijk is geworden. C. zoniet in waarde).N. 25 juni 2010. en Pont-a-Celles had zijn distributienet overgedragen aan de SWDE. 59 . 270 Nr. h) Uitstel van betaling (art.F. Dit betekent dat: .wegvallen ratio van een beding kan leiden tot strijdigheid met goede trouw van beroep erop: Cass.06. RW 2011-2012.wegvallen voorwerp: nauwkeurige analyse verbintenis vereist. 2 april 2009. RCJB 2011/3. C. Stad Charleroi. in die zaak werd wel nog geen uitspraak gedaan over de subsidiaire eis tot schadevergoeding ingesteld door de schuldeiser van de tenietgegane verbintenis.verbintenisrechtelijk een restitutieplicht ontstaat (in beginsel in natura. waaruit de rechter afleidde dat de verbintenis om aan de gemeente Pont-a-Celles leidingwater te leveren materieel onmogelijk was geworden. Vgl.m. MOSSELMANS 272 Cass.0332. gemeente Pont-a-Celles t. tenietgaan verkochte zaak). 953. Locabel. de verschuldigde vergoeding geen huur is maar een bezettingsvergoeding273. Dat heeft bv. i) Bevrijding borg 268 RW 2007-8. 25 mei 2007268 over uitleg van art. De ontbindende voorwaarde werkt in beginsel retroactief. 16 november 1989 is achterhaald: voor schenkingen theorie omzeggens geheel overbood gegooid door Cass.wegvallen oorzaak: Cass. http://jure. ook de rechtspraak inzake rechtsmisbruik. Nogal verwarrend is het arrest van 25 juni 2010272. 24 januari 2011. 1176 BW: verkoop onder opschortende voorwaarde van bouwvergunning. Post v. betreft in beginsel enkel de aanspraak op uitvoering in natura. 21 september 1989. 273 Cass. De stad Charleroi had jegens de gemeente Pont-a-Celles een verbintenis om aan de inwoners van een deelgemeente kosteloos een hoeveelheid leidingwater te leveren. maar enkel om de opschorting van de opeisbaarheid van een afzonderlijk verbintenis. geacht wordt nooit te zijn overgegaan269. 21 januari 2000 bij testament. tot gevolg dat wanneer de rechter uitstel van teruggave van het gehuurde goed verleent aan de huurder. . g) “Caducité” ? . 4 februari 2005271. . S.N. C.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Zie Cass. 587 n. 2008270. De overige verbintenissen blijven in beginsel bestaan (Cass. .zakenrechtelijk eigendom die zou zijn overgedragen op grond van de ontbonden verbintenis. partijen zitten 5 jaar stil: de rechter kan oordelen dat redelijkerwijze vaststaat dat de vervulling van de voorwaarde niet meer zal plaatsvinden. Cass.09. 271 RW 2005-06.07.0094.just.juridat. i. volstaat om te beslissen dat de verbintenis "zonder voorwerp" en dus "caduque" geworden is.fgov. .0446. 329. 1034 269 Cass. 1244 BW) Bij uitstel van betaling gaat het niet om een verlenging van de overeenkomst.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2.v.

Cass. maar voor alles wat niet aan een vreemde oorzaak te wijten is (Cass.eerste vraag is draagwijdte verbintenis bepalen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20111109-6.juridat. 7 maart 2008275 (autodiefstal uit bewaakte parking).fgov.juridat.just. Aansprakelijkheid voor hulppersonen: de schuldenaar is niet bevrijd indien de tekortkoming de fout is van een hulppersoon. http://jure. 275 Nr.fgov.fgov. . vgl.0488.F. P. Vanwalleghem. 241 door P. die gesteld door een borg)274. 274 Cass.0379F. 335 279 Cass.verbintenissen borg blijven in stand na ontbinding van de hoofdovereenkomst (d.1847.06.en resultaatsverbintenissen. nr. AR P.09. C.i. 1993 nr.F. de verzekerde verbintenis) voor de na die ontbinding verder bestaande of daaruit ontstane verbintenissen: Cass.juridat.10.F. P. 278 Nr.overmacht: soepel uitgelegd in Cass.09..exoneratiebedingen: worden restrictief uitgelegd. 9 november 2010.en inspanningsverbintenis dus veeleer kwestie van bewijslast dan inhoudelijk verschil. Wanneer de lasthebber evenwel een openbaar ambtenaar is zoals een gerechtsdeurwaarder. en er sprake is van een monopolie. toegerekend aan de lastgever (Cass. 21 oktober 2010. 6 mei 2011 sluit ook de bevrijding uit voor zakelijke zekerheden gesteld door een derde (incl.0582. 8 sept. Een traditioneel onderscheid dat men maakt is dat tussen inspannings. Niet-nakoming en sancties bij niet-nakoming in het algemeen a) Toerekenbaar / niet-toerekenbaar/ afstand . 25 mei 2012277).be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20120525-2. in casu: een sleutelklare woning leveren276). . Onderscheid tussen resultaats. 6 mei 2011. C/10.0557. 277 Cass. Arr. RW 2011-2012.1027.N.N. http://jure. .F. ook het geval waar na faillissement de bestuurder die een reeds verkochte eigendom van de gefailleerde vennootschap bewoont. 25 mei 2012..Cassatie-arresten van 26 juni 2008 definiëren kosteloos erg restrictief. C. 21 oktober 2010. 1993. Dat omvat bv. . kan de fout van de lasthebber wel degelijk overmacht uitmaken279. Dat belet niet dat bij kwalificatie als resultaatsverbintenis men dus niet enkel voor fouten van zichzelf of hulppersonen instaat. http://jure. C.just. nr. 60 .imprevisieleer: zie hoger . 27 april 2010278).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110506-3. 12 oktober 2000. Cass. Zo ook worden de fouten of nalatigheden van de lasthebber begaan binnen de perken van de lastgeving. 583.11.Bevrijding voor echtgenoten bij verschoonbaar verklaarde gefailleerde bij wet uitgebreid naar ex-echtgenoot voor schulden tijdens het huwelijk aangegaan en door GwH naar de wettelijke samenwonende partner. 276 Cass. tijdelijk in het gebouw wordt gelaten opdat het niet zou verkommeren: deze persoon wordt daarmee ingezet voor de nakoming van de onderhoudsplicht (Cass. 5.0494. Waartoe men niet verbonden is kan men ook geen tekortkoming plegen. het is nuttig. geldig tenzij het wezen van de verbintenis is wegbedongen of voor opzettelijke fout. besproken in de Juristenkrant nr. maar mag niet overroepen worden.just.93.

Bij koop . van een exclusieve tweedeling in niet-(conforme-)levering en verborgen gebreken.: veeleer feitelijke waardering (Cass. aanneming. gemeen recht (inbegrepen onroerend goed). 285 Hof Luik 5 november 2009. 9 oktober 2006282). is de rechtspraak relatief streng bij koop: er geldt een onderzoeksplicht voor de professionele koper. zie Hof Gent 27 mei 2009.verhouding consumentenkoop / gemeen recht De bijzondere regeling inzake remedies bij consumentenkoop (met een zekere hiërarchie van remedies283) geldt voor alle gevallen van non-conformiteit die binnen de regeling consumentenkoop284 vallen. huur 1. De bijzondere regeling inzake de aanspraken van de consument-koper jegens zijn verkoper sluit niét uit dat de consument daarnaast ook de aanspraken kan uitoefenen jegens de leverancier van zijn verkoper285.verlies van beroep op niet-nakoming of gebrek na goedkeuring. en meer bepaald voor diegene die zichtbaar worden binnen de 2 jaar na levering.0329F 281 TBH 2008. Na het verstrijken van 2 jaar valt de koper terug op het gemeen recht en kan hij de remedies van het gemeen recht inroepen voor zover aan de vereisten daartoe is voldaan (art. c. 1649bis BW: Cass. . Het is echter zeer de vraag of het exclusief karakter van de vrijwaringsregeling bij verborgen gebreken nog opgaat sinds de wijziging van art. 61 . MARYSSE. Quid stilzwijgende goedkeuring (afwezigheid van protest) ? * koop: onderzoeksplicht koper bij levering (Cass. a. 280 C. bij zichtbare gebreken bij levering geldt wel het gemeen contractenrecht en niet het bijzondere regime (bv. 284 Deze geldt enkel voor “professionele” verkopers. indien die met de eigendom van de zaak op de koper zijn overgegaan (zie voor die overgang de bespreking verder). nog een beroep kan doen op de andere remedies. 26 oktober 2006280) b) Regime van niet-conforme en gebrekkige levering bij koop. H. DE WULF = RCJB 2010. 9 oktober 2006) * oplevering bouwwerken e. 283 Voor de discussie of de consument die de vervanging of herstelling weigert.Nadere regels voor de tijdigheid van de eis tot vrijwaring inzake verborgen gebreken . waardoor dit artikel over de leveringsplicht nu ook bepaalt: "De verkoper moet aan de koper een zaak leveren die met de overeenkomst in overeenstemming is". GLANSDORFF 282 RW 2009-2010. 80 n. Cass.is de regeling versnipperd in 3 verschillende regimes: a.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. “De Wet Consumentenkoop: enkele beschouwingen”. DCCR 2010. F. M. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?".d. S. 19 oktober 2007281). 152 n. 738. RW 2010-2011. 21 januari 2010. En “hobbykweker” is geen verkoper in de zin van art.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Afstand van recht uit wanprestatie . RW 2011-2012. MARYSSE. houdt vast aan het exclusief karakter van het vrijwaringsregime (Cass. Cass. 05. 1604 BW in 2004. (roerende) consumentenkoop c. Weens kooprecht (internationale roerende handelskoop) b. 784 n. gaan uit van de unitaire categorie non-conformiteit. 540 met gedeeltelijk afwijzende noot S. . en b. 5 n. 1649 quater § 5 BW).

i.Cass. is de rechtspraak bij aanneming minder streng dan bij koop (t. 1792 BW (Cass. 633 = RW 2009-2010 n.just. zowel bij koop (1648 BW) als bij aanneming. Arr.. 27 mei 2011. 52 concl.Cass. Hof Antwerpen 5 juni 2000291) . Eerder al Cass. 251.juridat.09. zie bv. dagvaarding in kort geding volstaat niet.fgov. C. nr.Cass. VANHOVE. 2000. Verder ook Cass. 289 RW 2007-2008.just. .b.N. C. . 287 nr. ook bij aanneming (bv. A-g. “De ‘action directe’ wegens verborgen koopgebreken in (onder)aannemingsgeschillen”.wat betreft de aanvaarding van de zaak die zichtbare gebreken dekt. Stu-Wahr.W. TBO 2010. maar aanvaardbaar voor zover inderdaad de vrijwaring voor verborgen gebreken er niet door geregeld wordt. maar de rechtspraak is wel geneigd om een dagvaarding ten gronde tijdig te verklaren wanneer ze wordt ingesteld kort na de resultaten van de expertise286.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20081114-4 = Arr.just.0634. 2 februari 2006295).just. 431. 293 Zie overzichtelijk K. Hof Brussel 30 maart 2010. 2008 nr.07. onderzoeksplicht koper): stilzwijgende oplevering iets minder snel aanvaard. 357. die termijn wordt traditioneel gekwalificeerd als een vervaltermijn . die ook nog geldt voor zichtbare gebreken. C. K. T. 290 JT 2007. Arr. Bovendien is er geen volledige parallellie tussen koop en aanneming w. 463 = RW 2012-13.m. Thijs = RW 2004-2005.juridat. 382 291 AR 1994/872 292 Cass.N 62 . 286 Zie bv. Hof Brussel 17 november 2009. 25 juni 2010288. nr. C.deze kwalificatie is m. dit althans indien de aanspraak jegens de leverancier is overgegaan op de opdrachtgever van de aannemer . http://jure. nr. . Voor een ander voorbeeld. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20031010-1 295 nr. http://jure.N. 152.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100625-2.0085. de "korte termijn": . (Cass.0491.juridat.N. 10 oktober 2003294). 1680 v.F.10.vertrekpunt voor de termijn bij verborgen gebreken: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid.01.anderzijds staat 10-jarige termijn de analogie niet in de weg: Art.juridat. 431. 29 januari 2004. http://jure. Cass. Wel geldt omgekeerd de korte-termijn-vereiste niet voor de aansprakelijkheid voor zware gebreken ex art.W. RW 2011-2012.fgov.fgov.zie Hof Brussel 9 november 2004289. 265. 473. 606.0529. voor onroerende goederen kan ingaan na het verstrijken van de termijn van de tienjarige vrijwaring die is voorgeschreven bij art. 2004 nr.Not.de hoofdaannemer kan niet wachten om zijn onderaannemer aan te spreken tot hij zelf door de opdrachtgever wordt aangesproken: Cass. zie de bespreking verder293). Maar anders in de internationale koop (Verdrag New York bij Weens kooprecht) ! 2. sluit niet uit dat de korte termijn waarbinnen de rechtsvordering tot vrijwaring tegen een verborgen gebrek moet worden ingesteld. TBO 2010. hof Brussel 8 juni 2006290.fgov.0178. 29 januari 2004287 en Cass.e. Arr.uitgangspunt: korte termijn vanaf de ontdekking of zichtbaarheid. Maar dat geldt niet wanneer de aanspraak jegens de onderaannemer wel is overgegaan (bij koop na aanneming of bij aanneming na koop. 14 november 2008292 (bouwpromotor die zijn leverancier niet in discussie betrekt en wacht tot hij zelf gedagvaard wordt – aanspraak op vrijwaring laattijdig geacht).be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110527-3. 1792 B. VANHOVE = RABG 2010. Hof Brussel 30 maart 2010.rechten van een aangesproken doorverkoper jegens de eigen leverancier: korte termijn voor doorverkoper loopt pas wanneer doorverkoper is aangesproken (Cass. 294 http://jure. 288 C. RW 2004-05. 1648 B. 14 november 2008. hetzelfde geldt voor de aannemer jegens zijn leverancier: de aangesproken aannemer kan wachten om zijn leverancier aan te spreken tot hij zelf wordt aangesproken.04. 265.

d) Ingebrekestelling belang: lopen verwijlinterest (zie bespreking onder 9. risico verspringt. in Ius & Actores 2009 nr. zie onder meer Cass. C. rente.. bv. 25 februari 1993).minstens in handelszaken moet dit niet noodzakelijk schriftelijk gebeuren (Cass. 298 nr. en de koper niet beschermd wordt als derde-verkrijger. tijdstip: ingebrekestelling kan ook reeds voor de dag van de opeisbaarheid geschieden (ad futurum) (Cass.0604.fgov.fgov. p. ook op http://www.N.07. door de ontbinding van de titel krachtens dewelke de verkoper zelf verkreeg.. http://jure. in beginsel vereist voor bepaalde remedies. 301 zie over die beiden mijn tekst "De verhouding tussen de Europese verordening inzake geringe vorderingen en het interne Belgische procesrecht". 20 november 2008299). C.juridat.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 3. Bij huur Bij huur geldt in beginsel evenzeer dat zichtbare gebreken gedekt worden door de aanvaarding. 1599 B. De formulering van een eis of tegeneis in een dagvaarding. 19-40.09.0117. Cass.pdf 63 .. zie de discussie bij de bespreking van art.06. de huurder wordt in die omstandigheden geacht het gehuurde goed te hebben aanvaard in de staat waarin het zich bevindt".0446. 299 C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090416-3 = JLMB 2010.N = http://jure. is de verhuurder ontslagen van zijn vrijwaringsplicht. zodat de verkoper geen recht heeft op betaling van de prijs297 (althans als de koper kiest voor ontbinding). http://jure. c) Gebrek aan eigendomsoverdracht Wanneer de verkoper na de verkoop en levering retroactief zijn eigendomsrecht verliest. kan de huurder het gebrek in de zaak ook niet (meer) inroepen om zelf niet aan zijn onderhouds. 296 C. Vermits in dat geval er géén tekortkoming is van de verhuurder.en teruggaveplicht te voldoen (zelfde arrest). verzoekschrift of conclusie geldt als ingebrekestelling300. Dat arrest lijkt ten onrechte te impliceren dat de verkoop noodzakelijkerwijze ontbonden of vernietigd is. dan is dat natuurlijk een niet-nakoming door de verkoper. 1304. 1. voor een tegeneis Arbhof Brussel 18 maart 2011.just. RW 2012-13. met absurde vormvereisten die aldus ertoe aanzetten om dadelijk te dagvaarden (of gebruikmakend van de EU-Verordeningen een geringe vordering in te dienen of een betalingsbevel te vragen301) relevantie: zie ontbinding.09. 622.juridat. 16 april 2009298).F 300 Bv.storme. vorm: . 297 Cass.just.juridat. Dit risico is niet op de koper overgegaan. 24 januari 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100325-2.fgov. 19 juni 1989. 25 maart 2010296: " Indien het verhuurde goed bij de totstandkoming van de huur een gebrek vertoont dat duidelijk zichtbaar is en de huurder zich ervan rekenschap heeft kunnen en moeten geven.)..ingebrekestelling van een consument : zie Wet minnelijke invordering schulden van een consument . dit geldt ook indien de schuld betwist is (Cass.just.F. .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2.be/euinvordering.0293.W.

69 = RW 200520065. nr. Uitvoering vorderen sluit niet uit dat men later toch voor ontbinding kiest303. 21 april 1994.just. .Herstel in natura van een verminking van een kunstwerk. 392. 304 Zie verder voor een kritische bespreking P.juridat. P.F)307.ook bij inbreuken op de wetgeving inzake ruimtelijke ordening geldt in beginsel dat wie daardoor schade lijdt. Cass. Beperkingen van het recht op uitvoering in natura: . Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080131-5. TBBR 2012.just. 5 mei 2011.0496. 306 Zie Cass. Hof Antwerpen 27 oktober 2008. C.fgov. Mogelijke vormen van herstel in natura304 .10.Cass. De herstelmaatregel in het Vlaamse Decreet Ruimtelijke Ordening. 249 v. 1993-94.e) Remedies bij wederkerige overeenkomsten in het algemeen: keuzerecht uitvoering / ontbinding Voor zover aan de vereisten voor beide remedies voor tekortkoming is voldaan (zie hieronder) heeft de schuldeiser de keuze tussen uitvoering en ontbinding. bepaalt de rechtbank de gevorderde herstelmaatregel die ze passend acht”. 492. die een inbreuk vormt op het morele recht van de auteur.w.fgov. 150 VCRO: “Indien de herstelvordering van de burgerlijke partij enerzijds en die van stedebouwkundige inspecteur of het college van burgemeester en schepenen anderzijds niet overeenstemmen.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20030130-18 = Arr. wanneer het oorspronkelijke werk niet kan worden hersteld (Cass. 80. indien de inspecteur of het college aanpassingswerken dan wel behoud mits betaling van meerwaarde vorderen. Een afwijkende regeling geldt onder meer bij consumentenkoop (zie hoger). 64 . nu dit niet moeilijker te vervaardigen was en minder onderhoud vergt en. “La réparation en nature du dommage en matière de responsabilité extracontractuelle”. C. 305 http://jure. Kluwer 2006. Sancties bij niet-nakoming: gedwongen uitvoering in natura De uitvoering in natura primeert in beginsel in ons recht. VANSANT.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110505-13. beter tegen verminking bestand zou zijn. kan bestaan in de verplichting een nieuw exemplaar van het kunstwerk te laten reproduceren. 20 januari 1993. bij onrechtmatige daad of ongegronde verrijking heeft herstel in natura in beginsel eveneens voorrang indien de schadelijder dat vordert).Cass. Arr. 302 http://jure. 30 januari 2003302.nakoming is onwettig.just. 1219.fgov. In casu werd de eis toegekend om het nieuw exemplaar in brons in plaats van steen te laten maken en tentoon te stellen. Toepassingsgebied Dit geldt niet alleen voor contractuele verbintenissen maar ook voor verbintenissen uit andere bron (bv. Stad Namen.93. RW 2011-2012. 31 januari 2008305. Arr. zal de rechter oordelen welke maatregel het meest passend is.F.a.m. Er vloeit wel een mogelijke beperking voort uit art.juridat.0225. Zie o. . herstel in natura kan vorderen306. 173 307 http://jure.Bij niet-nakoming verbintenis tot geven van onroerend goed: het vonnis kan gelden als titel voor levering van onroerend goed en kan worden neergelegd ter overschrijving: Cass. nr. 1994. 6. m. 303 Bv. p. WERY.juridat. en mogelijks schadevergoeding daarbovenop.

bloedproef). http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-7. 310 Arresten nr.F.fgov. C. 24 april 1998. 4 februari 2000. 92.) 1° vereist volkomen of onvolkomen wederkerigheid Dat vinden we niet enkel bij contractuele verbintenissen. In kort geding ? veel hangt af van de verwoording van de maatregel (zie Cass.).fgov. BAZIER 'Abus de droit. 1646.juridat. maar het is niet omdat deze laatste niet alle verbintenissen stipt heeft uitgevoerd dat hij daardoor de exceptie zou verliezen (Cass.de overeenkomst is een dienstenovereenkomst die door de opdrachtgever verbroken is (art.fgov. 2° niet-nakoming van wederpartij die men niet zelf heeft veroorzaakt.nakoming is rechtsmisbruik want een de wederpartij onevenredig bezwarende keuze308. Galeries Anspach.bij in het gedrang brengen van continuïteit van de openbare dienst309.just. . . C. .n. 6 januari 2011. I 1341 = RCJB 1983. Cass.F. Opschortingsrechten en vergelijkbare remedies a) Verbintenisrechtelijk: opschortingsrecht (e.0129. http://jure.just. 393. C.03. 173 noot DELPEREE. Arr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110106-4.07. TBBR 2012/8. 7. Photolinea t. 1195 noot S. hoger bij kort geding en beëindiging overeenkomst.juridat. 23 oktober 2009. http://jure.0624. 17 december 1998.09.0521.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091023-1 = RW 2011-2012.07.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . rechtsverwerking et sanctions de l’abus de droit': een verhuurder wenste een winkelgalerij te sluiten wegens een renovatieproject van de overheid en bood een vergoeding aan om de handelshuur te beëindigen. Arr.. striktere rechtspraak zoals Cass.0407. enkel uitvoering bij equivalent = schadevergoeding). RW 2000-2001.F.er is geen opschortingsrecht wanneer de wanprestatie van de wederpartij veroorzaakt is door de excipiendus zelf. een huurder weigerde en vordert nakoming plus schadevergoeding voor de hinder door de werken.fgov.just. Het geldt ook bij een teruggaveplicht van een zaak en een schuldvordering die in nauw verband staat met die zaak (aanspraak op vergoeding van gemaakte kosten bv. http://jure. 686 = RW 1980-81. en S. 309 Cass.a.juridat. http://jure. 65 .just.juridat. vgl.F. 311 Cass.fgov.just. BRIJS "De absolute uitvoeringsimmuniteit thans ook doorbroken bij reële executie" . noot P.een arrest dat een nuance aanbrengt op de eerder.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-6. 26 juni 1980. 3° mag nakoming niet definitief onmogelijk maken 308 Bv.c. Drie cassatie-arresten van 21 december 2009 beslissen dat de immuniteit terzijde kan worden gesteld indien er geen verhaalsmogelijkheden zijn voor de schuldeiser310.04.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091221-5. . . 1661 = Pas.nakoming is onmogelijk. 23 oktober 2009312). . C. dit werd als misbruik gekwalificeerd door de bodemrechter. 1979-80 nr. 1794 BW: geen nakoming mogelijk.nakoming is strijdig met de persoonlijke vrijheid. 4 februari 2000311: de facto uitvoering opleggen van een beweerdelijk nietige overeenkomst kan. In dat geval is er geen dwang mogelijk (Cass.0328.immuniteit van overheden en internationale organisaties: geldt maar voor zover niet strijdig met EVRM. 312 Cass.

Cass.N.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090924-1 = TBH 2010. in het bijzonder of men dit recht ook kan inroepen indien de wederpartij niet de eigenaar is van de zaak. 12 februari 2004313 . Arr. 318 Onder meer Cass. 2699.Opschorting vereist niet dat aan de voorwaarden voor ontbinding is voldaan. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110915-3. 29 februari 2008. “De exceptie van niet-uitvoering in een driepartijenverhouding”.0206. E.Opschorting wegens niet-nakoming door de wederpartij mag in beginsel ook door nutsbedrijven worden toegepast: Cass. 7° de exceptie blijft ook gelden na samenloop en na opschorting op grond van de WCO. ABB. J.z.10. ernstige wanprestatie) . art. http://jure. 66 .0072.N.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3 = RABG 2010. 27 september 1984. 5° wanneer de wederpartij vervolgens toch nakomt op een tijdstip waarop de overeenkomst nog niet is ontbonden. b) Zakelijke werking ? Dit is een vraag van “retentierecht”.). Cass. 4 december 2009.just. 315 nr. 313 RW 2006-07. C. 36 = RW 1973-74.w. nr. 828. dat de opschorting die reeds heeft plaatsgevonden niet geldt als een tekortkoming (zie bv.pdf 321 Cass. 61 W.be/071_270406_1541Retentierecht.juridat. DE BAERE. STENGERS.04.06. 665 n.m. 2005. Zie voor de verkrijging te goeder trouw a non domino van het retentierecht mijn annotatie onder Cass.juridat. 4° moet evenredig blijven. 998 = JT 1973. Arr.juridat. 1039 = RABG 2006.F. 316 C. nr. http://jure. 1346 n.L. 1052. houdt ook het opschortingsrecht op voor de toekomst (d. C. 246 = RW 2006-2007. enz. 352 noot M. 2005. Cass.just. 15 september 2011321.juridat.09. 14 mei 2010316: tekortkomingen van de huurder die niet grof genoeg zijn om de ontbinding van de huur te wettigen kunnen niettemin krachtens die bepaling beschouwd worden als een reden om de huurhernieuwing te weigeren (in casu bij handelshuur).fgov. 28 januari 2005. 15 september 2011. 25 maart 2005. 24 september 2009315. 319 Cass. ze moet wel in verhouding staan tot de wanprestatie van de andere partij (voor ontbinding is meer vereist.just. Cass. http://storme. 27 april 2006. . C. C. De Weggheleire.fgov. 631 = RW 2005-2006.0346.F. RW 2010-2011. Ibens. 29 november 2007. “Het conventioneel uitgebreid retentierecht en de tegenwerpbaarheid ervan aan de eigenaar van de in bewaring gegeven zaak”320 en recenter Cass.fgov.0392.F 317 Cass. zie Cass. http://jure. Vgl. 1541-15. door een omstandig stilzwijgen bij navraag door de cessionaris). 13 juni 2005 op de elektronische communicatie. 712 = JLMB 2005. 476. C. 320 RW 2007-2008.08. Cass.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-3. 29 november 2007317). 249 = RW 2010-2011.08. ook Cass. 634 = RCJB 1974. 63.0303.0035N. 6° de exceptie kan ook tegengeworpen worden aan de verkrijger van de aanspraak (bv. na cessie318. Arr. RW 1984-85. 1974. 314 Bv. nl. tenzij wanneer de excipiendus er afstand van heeft gedaan of ze heeft verwerkt (bv.behalve wanneer de wet dit uitsluit of beperkt314 of het contractueel geldig wordt uitgesloten. na overgang van een kwalitatief recht319.zie o. VTB-VAB t. 13 september 1973.

9 mei 1986. Hier lijkt geen verbod van samenloop te gelden. 322. Dendermonde 18 juni 2009. 31 § 1. TGR 2010. dat gelet op de wanprestatie van haar wederpartij. n. 31 LVO: opzegging na een schadegeval: naast de algemeen regel geldt er ook een bijzondere regel met verkorte uitwerking indien de verzekeringnemer. kan de overeenkomst ten laste van beide partijen ontbonden worden324. en de tekortkoming van de tweede niet reeds gerechtvaardigd is door een opschortingsrecht wegens die van de eerste. zoals te dezen. La résolution du contrat aux torts réciproques (Et. . de ernstige onderschatting van de kostprijs322. impliciet Cassation (F.17. TALLON. In sommige overeenkomsten is het ontbindingsrecht verruimd. Van een voldoende ernstige wanprestatie: bij een architect belast met o. 67 . p. 324 Cass. . 19 handelsagentuurwet). 180410. Vgl. ontstaan door het schadegeval. Ook in 1649 quinquies § 3 BW wordt bij consumentenkoop het ontbindingsrecht toegekend bij een niet-conformiteit die niet louter “gering” is. Hof Antwerpen 7 januari 2010.Concessiewet 1961.m. III LVO). 2° Art.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 8. 1184 BW vereist in beginsel dat de ontbinding in rechte wordt gevorderd 1° De tekst van de wet vereist een rechterlijke tussenkomst. Bij sommige bijzondere overeenkomsten zijn er bijzondere bepalingen die een opzegging of verbreking of beëindiging mogelijk maken bij bepaalde ernstige wanprestaties of gelijkaardige gevallen. maar de rechtspraak oordeelt dat daarnaast steeds ook een beroep kan worden gedaan op het gemeen recht. 10. 19 Handelsagentuurwet. Soms wordt ook een ontbinding aanvaard op grond van een gedraging die eigenlijk veeleer een grond voor nietigheid vormt. de cassatierechtspraak blijft dubbelzinnig betreffende de mogelijkheid van “buitengerechtelijke” ontbinding: * Cass. Freyria: 1994). 2 mei 2002: “vermag te oordelen. de vaststelling van het budget van de bouwwerken. de verzekerde of de begunstigde één van zijn verplichtingen. bv. 48 § 1 WMPC). nr. RW 2011-2012. Vb. TBH 1987. de contractspartij geen fout heeft begaan door eenzijdig de 322 Kh. 233 (in casu aanvaard als een ernstige tekortkoming in de zin van art. Indien beide partijen een ernstige tekortkoming begaan.stilzwijgend ontbindend beding 1° De ontbinding vereist een voldoende ernstige wanprestatie. In het Franse recht D. ten gunste van de consument in overeenkomsten op afstand (zie art. 413. Chambre commerciale. precontractueel bedrog323. bv.art. Zie onder meer: . 323 Bv.art. niet is nagekomen met de bedoeling de verzekeraar te misleiden (art.9666. Sancties bij niet-nakoming van wederkerige contractuele verbintenissen: ontbinding en uitdrukkelijk ontbindend beding a) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding .) 6 september 2011. evenwel pas nadat de consument de verkoper eerst de kans tot herstelling of vervanging heeft gegeven.

327 Cass. quod non. J.de wanprestatie van aard was een gerechtelijke ontbinding te rechtvaardigen.just. in de loop van de procedure zegt de verhuurder bovendien op wegens eigen gebruik: dit verhindert de ontbinding ten laste van de huurder niet (al zal qua omvang de ontbinding beperkt blijven tot de periode vanaf de datum waartegen was opgezegd – zie hieronder).0645.Omvang ontbinding: geheel of gedeeltelijk naargelang de overeenkomst ondeelbaar is of niet331.Is ook vatbaar voor rechtsmisbruik. J. over het strafbeding in deze zaak (verlies betaalde voorschotten) was wel nog geen uitspraak gedaan.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100208-4. zoals hieronder besproken). C. 19 mei 2011.just.F. RCJB 1990. b) Voorwaarden voor en wijze van ontbinding . en het is dus de inleiding van de eis die constitutief is326). 245 = JT 2010. 8 februari 2010329 en Hof Brussel 15 september 2009330. 325 C.0331. BAECK.de wederpartij in gebreke werd gesteld inzake de door haar begane wanprestatie indien een ingebrekestelling nog een nuttig gevolg kon hebben.F.juridat. 133 n.fgov.juridat.uitdrukkelijk ontbindend beding . http://jure. http://jure. http://jure. 16 februari 2009325 spreekt over de mogelijkheid voor een partij om op eigen gezag en eigen risico kennis te geven aan de wederpartij dat zij de overeenkomst als beëindigd beschouwt.just. 114.0043. ope iudicis) of declaratief (de ontbinding gaat in door de inleiding van de eis mits de rechter de eis gegrond verklaart.Vaak ten onrechte als een ontbindende voorwaarde geformuleerd. Indien de ontbinding slechts zou ingaan door het vonnis. verwerping voorziening tegen Hof Brussel 18 februari 2009: het betrof een beperkte achterstal in de betaling van een schijf van de koopprijs van een appartement.fgov. Een voorbeeld. “(R)evolutie in ontbindingsland?” 326 Dit blijkt onder meer daaruit dat een ontbinding die voor de samenloop gevorderd wordt maar pas na de samenloop uitgesproken. in Cass. 352 n. 328 C. 19 mei 2011327: verhuurder had de ontbinding wegens wanprestatie van de huurder gevorderd. (378) 398. p. tijdstip van ingaan van de ontbinding . c) Omvang van de ontbinding tgo.i.”).08. M. http://jure. Voor enkele gevallen waarin het rechtsmisbruik niet werd aanvaard. 1843 n. Een kansovereenkomst is in beginsel ondeelbaar en wordt dus volledig getroffen door de ontbinding (zij het ook hier met restitutie. zie Cass. zou de eisende partij die intussen zelf de verdere uitvoering van de overeenkomst onmogelijk heeft gemaakt. STIJNS. * Cass. geen recht meer hebben op ontbinding met schadevergoeding.0416. en .09.fgov. Vgl. 8 februari 2010. zelfs indien bedongen is dat de ontbinding "van rechtswege" plaatsvindt: Cass. De rechtmatigheid van deze eenzijdige beslissing vereist dat: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110519-1. hoewel onduidelijk gemotiveerd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090216-5 = TBOG 2009. C. tegenwerpelijk is aan de samenloop.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20090309-9 = TBBR 2010.juridat.just.08. S.juridat. FONTAINE. is de laatste opvatting de juiste. DUPONT "La résolution unilatérale : (encore) une occasion manquée pour la Cour de cassation" = RW 2011-2012. M.overeenkomst als beëindigd te beschouwen. 329 Cass. 285. GERMAIN “Le contrôle de la gravité du manquement en présence d’une clause résolutoire expresse”. 330 NjW 2010.fgov. 2° Betwist is of de rechterlijke beslissing constitutief is (de rechter ontbindt en de ontbinding gaat pas in door het vonnis. .N. 68 . 331 Zie mijn bijdrage in TBBR 1991. Nr. Meeste rechtspraak en rechtsleer interpreteert het vrij ruim. m. 9 maart 2009328.09.F.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Maar bij een ondeelbare meerpartijenovereenkomst kan een partij niet ontbinden wegens wanprestatie van een andere zonder akkoord van de verdere partijen (zie Cass. 17 oktober 2008332). - De ontbinding laat ook bedingen die ertoe strekken ook na ontbinding te gelden intact (bv. beding inzake schadevergoeding ingeval van ontbinding). De rechtspraak blijft moeite hebben bij duurovereenkomsten en overeenkomsten met opeenvolgende prestaties *het ingaan van de ontbinding (bij gerechtelijke ontbinding in beginsel op de datum van dagvaarding) en **de omvang ervan te onderscheiden333 - zie bv. voor een niet voldoende onderscheidend arrest Cass. 5 juni 2009334 - in casu correct maar in te algemene bewoordingen. In Cass. 19 november 2009335 werd het ingaan van de ontbinding – nl. op datum van dagvaarding – wel onderscheiden van de gevolgen van de ontbinding: een arrest dat de ontbinding van de huur uitwerking gaf voor de periode vanaf de dagvaarding, hoewel de huurder die ontbinding vorderde het goed nog een tijd nadien bleef gebruiken, werd verbroken. Voor de omvang van de ontbinding gebruikt Cass. wel het betwistbare criterium van de mogelijkheid van restitutie in natura. Dat bepaalde prestaties niet kunnen worden teruggegeven in natura, betekent niet noodzakelijk dat de ontbinding niet eerder kan reiken – maar het is wel een element dat een rol kan spelen om de ontbinding te beperken tot de periode na die prestaties. Door die nuancering kan de contradictie in de cassatierechtspraak opgelost worden336. d) Verbintenisrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) 1° vanaf het ingaan van de ontbinding is elke partij bevrijd van de ontbonden verbintenissen (voor zover nog niet uitgevoerd, anders bestaan ze al niet meer). Men kan niet tegelijk bevrijding willen van de eigen verbintenis en uitvoering bij equivalent van de tegenprestatie (zie in dit verband Cass. 15 mei 2009337). 2° restitutie van de in uitvoering van ontbonden verbintenissen gedane prestaties, in natura dan wel bij equivalent. Dezelfde restitutieplicht geldt ook bij het ingaan van een ontbindende voorwaarde338. Ook de partij die de ontbinding verkrijgt moet restitueren339.
Leerboek Verbintenissenrecht, I, nr. 290. 332 nr. C.06.672.N 333 Duidelijk het onderscheid maken doet bv. wel B. VAN DEN BERGH, RW 2011-2012, (648) nr. 6. 334 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090605-1 335 Cass. 19 nocvember 2009, C.08.0459.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091119-2, TBH 2010, 494. 336 Zo stelt Cass. 23 juni 2006, Brasserie du Grand Enclos, C.05.0215.F, RW 2009-10, dat de ontbinding van een huurovereenkomst de periode treft vanaf de inleiding van de eis tot ontbinding, tenzij er nadien prestaties werden verricht “die niet voor teruggave in aanmerking kwamen”, terwijl andere arresten precies verwerpen dat de teruggeefbaarheid een criterium kan zijn om de ontbinding in te perken. 337 C.08.0531.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. 338 Cass. 24 januari 2011, C.09.0446.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110124-2. De verkoop van aandelen werd ontbonden door de faillietverklaring van de vennootschap waarin de aandelen verkocht werden (die als ontbindende voorwaarde was bedongen); het arrest lijkt in te houden dat alsdan de restitutie in natura niet meer mogelijk is en dus moet geschieden in waarde aan de waarde die de aandelen hadden ten tijde van de verkoop. 339 Cass. 8 februari 2010, C.09.0244.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-

69

Dit geldt ook bij een levenslange huur tegen een éénmalige huurprijs (die een kanscontract vormt): Cass. 8 februari 2010340. M.i. is de restitutieplicht contractueel: de overeenkomst wordt immers niet nietig verklaard, maar de verbintenissen uit die overeenkomst worden ontbonden341. Ook de schadevergoeding bovenop ontbinding is evident een contractuele en geen buitencontractuele aanspraak. 3° voor zover dit niet alle schade van de ontbindende partij dekt, bijkomende schadevergoeding. Het gaat om de vergelijking met de situatie die er zou geweest zijn bij correcte nakoming van de overeenkomst (positief contractsbelang342). De schade moet wel begroot worden op het tijdstip van de tekortkoming: Cass. 26 januari 2007, 2 arresten343. Maar de aansprakelijke partij heeft wel recht op restitutie van de prestaties die zij geleverd heeft, gecompenseerd met hetgeen zij zelf moet restitueren plus de eventuele schadevergoeding (Cass. 8 februari 2010344). e) Zakenrechtelijke gevolgen van de ontbinding (binnen de perken van de omvang ervan) Wanneer een verbintenis tot eigendomsoverdracht door de ontbinding wordt getroffen, is ook de overdracht retroactief ongedaan gemaakt. Daarbij is de vorige eigenaar aan wie het goed (opnieuw) toekomt geen rechtsopvolger van de voormalige verkrijger, en dus in beginsel ook niet gehouden tot de verbintenissen die deze laatste m.b.t het goed is aangegaan, ook al zouden die kwalitatief zijn 345. 9. Geldschulden en rente; beperking schadevergoeding wegens stilzitten (vnl. interest) Schadevergoeding bij geldschulden s.s. (sommenschulden) bestaat uit verwijlinterest (moratoire interest). Toepassingsgebied: - aanspraak op herstel schade is géén geldschuld vooraleer de omvang van de schade is vastgesteld.

20100208-3 = RW 2011-2012, 646 n. B. VAN DEN BERGH. 340 vorige noot 341 Zo ook J. DE CONINCK, De voorwaarde in het contractenrecht, p. 292 nr. 239. 342 Voor het beginsel: Cass. 13 oktober 2011, nr. C.10.0642.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111013-15.. 343 nr. C.06.0232.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070126-4 en C.05.0374.N, RW 2009-2010, 1468. In dezelfde zin inzake buitencontractuele aansprakelijkheid Cass. 14 december 1993, RW 1995-96, 337; Cass. 2 februari 1996, Arr. Cass. 1996, 147. 344 C.09.0244.F, tweede middel, hoger aangehaald. 345 Zie bv. Cass. 6 december 2007, RW 2008-2009 n. J. DE CONINCK "Retroactieve toebedeling van het eigendomsrecht en gehoudenheid tot verbintenissen in verband met de eigendom" = TBBR 2009, 359 n. J. BAECK; het betrof de verbintenis van de eigenaar-verhuurder die zijn akkoord heeft gegeven met een aansluiting op het drinkwaternet en daardoor volgens art. 3 van de Brusselse ordonnantie tot regeling van de drinkwatervoorziening hoofdelijk en ondeelbaar verbonden is met de abonnee.

70

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 - Hetzelfde geldt voor de aanspraak op een verzekeringsvergoeding (bij aansprakelijkheidsverzekering en bij schadeverzekering andere dan sommenverzekering) (Cass. 11 juni 2009346). Dient er geen evaluatie te gebeuren door de rechter omdat de berekeningswijze op voorhand vastligt, is het echter wel een geldschuld en geen waardeschuld. Het regime van de “waardeschulden” wordt onder 10. besproken. Ook bij een aanspraak wegens onverschuldigde betaling is er bij goede trouw van de ontvanger geen vergoedende rente verschuldigd vanaf de datum van de oorspronkelijke betaling, maar slechts rente verschuldigd vanaf de ingebrekestelling (art. 1378 BW). Dat geldt ook voor een verplichting tot restitutie van een betaalde geldsom na nietigverklaring van een overeenkomst (Cass. 5 januari 2012347). a) Begindatum In beginsel vanaf de ingebrekestelling. Dit geldt ook voor sommenschulden die uit de wet voortvloeien (bv. Cass. 8 mei 2009348: verplichting van de staat om gemeentebelastingen door te storten aan de gemeenten). De ingebrekestelling kan reeds geschieden vooraleer de schuld opeisbaar is (ingebrekestelling ad futurum), zie hoger. De rente kan evenwel maar lopen vanaf het tijdstip van opeisbaarheid. b) Rentevoet * Behoudens geldige contractuele bedingen geldt de "wettelijke rentevoet", zoals bepaald door de Wet van 5 mei 1865. Deze bepaling werd gewijzigd door de programmawetten van 27 december 2006 en 8 juni 2008: - in fiscale en sociale-zekerheidsschulden rechtstreeks door de wet bepaald: 7 % - in andere zaken jaarlijks in januari aangepast aan de gemiddelde Euribor-rentevoet van december, verhoogd met 2% en afgerond naar het hoger gelegen kwart, en gepubliceerd in het B.S. Voor aanspraken op betaling van de prijs van goederen of diensten door ondernemingen en overheden gelden de bijzondere bepalingen van de wetgeving inzake bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties (Wet 2 augustus 2002 bestrijding van betalingsachterstand bij handelstransacties, te wijzigen ingevolge de nieuwe Richtlijn Betalingsachterstand) - vnl. van belang voor verwijlrente: dies pro homine bij verstrijken van wettelijk bepaalde termijn van achterstand; hogere wettelijke rentevoet (herfinancieringsrentevoet van de ECBB_ + 8 %); invorderingskosten (in de nieuwe RL met een minimum van 40 Euro); eigendomsvoorbehoud tot levering mogelijk; - geldt enkel voor de vergoeding voor de levering van goederen of diensten, niet voor andere geldschulden. Bv. niet van toepassing op de uitwinningsvergoeding van een handelsagent: Cass. 29 oktober 2009349.
346 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090611-2 = TBH 2009, 884 347 Cass. 5 januari 2012, C.10.0712.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120105-3. 348 nr. F.08.0012.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090508-3

71

C. de schuldeiser heeft geen aanspraak op een hogere vergoeding bij bv. bv. 18 juni 2010. solidaire medeschuldenaar (in casu studentenkamers). RW 2011-12. ten onrechte als procesrechtelijk misbruik gekwalificeerd). Brussel 20 juni 2008. 17 oktober 2008359 (m. 1154 B.a. . Vred. Volledige afwijzing vordering bij 11 jaar stilzitten na dagvaarding: Cass. F-20110104-2.W. 800.g.07.be 2007 nr. 357 Hpf Antwerpen 9 december 2009.juridat. Adv. muntontwaarding.fgov. 3 = RW 2010-2011. 1800 354 Justel F-20080226-8 355 RW 2007-08. RW 2010-2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091029-10 350 ipr. Anderzijds Hof Brussel 28 november 2003: 5 jaar stilzitten is nog geen afstand van onbetaalde facturen. 706.0448. 418 WIB 1992 (Volgens Cass.18 jaar stilzitten in een procedure (in casu een waardeschuld). 86. schorsen interest gemotiveerd met schadebeperkibgsplicht357.v. conform art. Kapitalisatie is uitgesloten bij interest wegens terugbetaling van belastingen e. RW 2011-2012. DELANOTE met andersluidende concl.* Voor de vraag of een hogere interest kan worden bedongen. c) Bijkomende schade Behoudens andersluidende overeenkomst wort de schade door laattijdige betaling forfaitair vergoed door de verwijlrente.vordering tot inkorting ingesteld meer dan 4 jaar na overlijden. TGR 2009. 2008/AR/1030. 320 353 TBH 2008.stilzitten t. na deskundig verslag (Hof Gent 16 januari 2009356). 358 Hof Brussel 4 januari 2011. * Kwalificatie van de interest: “gerechtelijke interest” bestaat eigenlijk niet. specifiek voor kredietinstelling: Hof Luik 26 februari 2008354. . en een procedure die door stilzitten 25 jaar aansleept voor 2 aanleggen: helft van de interest verwerkt358.d.just. 352 JT 2008. M. Contractuele interest blijft contractueel.langdurig stilzitten: Hof Luik 8 oktober 2007353. id. . 349 C. d) Inperking bij stilzitten * Inperking interest is vrij frequent in rechtspraak. 808 = JLMB 2008. e) Kapitalisatie (“anatocisme”) Basisregel = art.na provisioneel vonnis lang stilzitten (kh. 1303. Justel nr. 351 Kh.N 360 Cass.08. . http://jure. 72 . Antwerpen 8 maart 2007355). 1393 n. zie onder strafbedingen. 1293 356 Hof Gent 16 januari 2009. 18 juni 2010360) maar niet bij interest op een schadevergoeding uit onrechtmatige daad361.0214. 359 nr. ook voor de periode na het vonnis (Cass. behalve in geval van bedrog351. Elsene 18 maart 2008352. 23 april 2007350). Ook interest na ontbinding is een contractuele interest.N.i. .

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012

Kapitalisatie vereist een ingebrekestelling; een conclusie kan ook gelden als ingebrekestelling, mits daarin de aandacht wordt gevestigd op de kapitalisatie362. In sommige gevallen werd de kapitalisatie verworpen omdat de aanmaning niet duidelijk genoeg was (maar enkel in vage termen van kapitalisatie sprak363). 10. Schadevergoeding wegens niet-nakoming a) Rol van de schadevergoeding. 1° Op de eerste plaats kan de verplichting tot schadevergoeding in de plaats komen van de primaire verbintenis tot nakoming of herstel. Het gaat hier dan om een uitvoering bij equivalent (in tegenwaarde). Een variante daarvan is de schadevergoeding wegens minwaarde bij verborgen gebreken krachtens art. 1644 BW (die volgens die bepaling door een deskundige wordt bepaald, wat evenwel conform de algemene regel inzake deskundig onderzoek enkel een advies aan de rechter inhoudt364). Deze regel is niet beperkt tot contractuele verbintenissen. Zo heeft elke schuldenaar van een zaak de verplichting de tegenwaarde ervan te betalen indien hij toerekenbaar tekortkomt aan de verplichting de zaak te leveren; in Cass. 15 februari 2011 werd dit toegepast op de niet-voorbrenging van verbeurdverklaarde goederen365. Ook bij onverschuldigde betaling is er een verplichting tot betaling van de tegenwaarde van de prestatie indien deze niet in natura kan worden teruggegeven. Omgekeerd kan bij een vergoedingsplicht uit onrechtmatige daad het herstel in natura gevorderd worden eerder dan een vergoeding in geld (zie hoger). 2° Ten tweede kan vergoeding gevorderd worden voor de schade die bijkomend door de toerekenbare niet-nakoming van een verbintenis is veroorzaakt, naast de primaire prestatie of het equivalent daarvan in waarde. 3° Een contractspartij die noch uitvoering vordert (en zelf nakomt) noch ontbinding eist heeft daarentegen géén rechtsgrond voor een eis tot schadevergoeding366.

HENKES. 361 Cass. 30 april 2012, nr. S.10.0051.F, faill. Pompes Funèbres M., http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120430-1. 362 Cass. 7 oktober 2011, nr. C.10.0227.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20111007-1. 363 Kh. Brussel 20 juni 2008, RW 2011-12, 706. 364 Zie voor het laatste Cass. 20 april 2012, Barchon Metal Vannerum t. Sofintra, nr. C.11.0608.F, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-5. Het zou anders zijn indien partijen aan de expert de bevoegdheid geven een beslissing te nemen als derde-beslisser. 365 Cass. 15 februari 2011, nr. P.09.1566.N, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110215-4. De verbeurdverklaring zelf heeft in beginsel een “zakelijk” karakter, maar de verplichting om de goederen voor te brengen rust enkel op de veroordeelde. Het is dus ook enkel die schuldenaar die gehouden akn zijn tot vergoeding van de verbeurdverklaarde goederen in waarde. 366 Cass. 15 mei 2009, RW 2009-2010, 1432 n. K. VANHOVE = http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090515-1. Zo ook Hof Antwerpen 28 juni 2004:, NjW 2005, 1056

73

b) Schade en causaliteit bij gevolgschade 1° Algemeen Zie de bespreking bij onrechtmatige daad mut.mut. De bespreking bij onrechtmatige daad handelt wel over het ontstaan van een verbintenis tot herstel wegens niet-naleving van een zorgvuldigheidsplicht of andere plicht ook als die nog geen verbintenis inhoudt, terwijl het hier op de eerste plaats gaat om de schade veroorzaakt door de niet-nakoming van een reeds geldende verbintenis, doch ook kan gaan om de de schade veroorzaakt door de overtreding van een nevenplicht die geen zelfstandige verbintenis zou zijn. 2° Beperking contractuele aansprakelijkheid tot voorzienbare schade (art. 1150 BW) Bv. Cass. 4 februari 2010367: de voorzienbaarheid betreft enkel de oorzaak van de schade, niet de omvang ervan. 3° Miskenning nevenplichten bij verlening wilsrechten Wanneer er een voorkeurrecht in geval van verkoop wordt verleend, dan houdt dit in dat men de gerechtigde tijdig en voldoende informeert over de voorgenomen verkoop; omgekeerd moet de gerechtigde wel aantonen dat hij het recht zou hebben uitgeoefend indien die verplichtingen waren nagekomen – vb. In Hof Luik 1 februari 2011368. c) Schadebeperkingsplicht schadelijder De schadebeperkingsplicht geldt ook bij contractuele aansprakelijkheid, bv. Cass. 17 mei 2001369: “niettemin gebiedt in een geest van loyaliteit de redelijke maatregelen te treffen die zijn schade kunnen matigen of binnen zekere grenzen houden”). d) Straf- en schadebedingen 1° Toepasselijke regels in het algemeen * Voor de wet van 1998 had de rechtspraak 2 toetsingsniveaus ingebouwd: a) enerzijds nietigverklaring van het beding indien het a priori punitief is, d.w.z. groter dan de bij contractsluiting potentiële schade (sedert Cass. 17 april 1970370); Cass. 29 februari 1996371 voegde eraan toe dat de werkelijke schade een element mag vormen in de beoordeling van wat bij de contractsluiting potentiële schade was. b) anderzijds beperking indien post factum onevenredig met werkelijke schade (Cass. 18 februari 1988372);

367 Cass. 4 februari 2010, C.09.0246, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100204-8, Jaarverslag cassatie 2010, 17. 368 Hof Luik 1 februari 2011, JLMB 2012, 1416. 369 http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20010517-8 370 Cass. 17 april 1979, Arr. 1970, 764, “biljartarrest”. 371 Cass. 29 februari 1996, Arr. 1996, 208. 372 Cass. 18 februari 1988, RW 1988-89, 1226.

74

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 * Bij Wet van 23 november 1998 werd in art. 1231 § 1 een matigingsbevoegdheid voor de rechter ingevoerd “wanneer de som kennelijk het bedrag te boven gaat dat de partijen konden vaststellen om de schade wegens de niet-uitvoering van de overeenkomst te vergoeden”. Welk gevolg heeft dat voor de 2 daarvoor bestaande toetsingsniveaus ? a) Cass. 6 december 2002373: een schadebeding groter dan de potentiële schade kan op die grond niet nietig verklaard worden, enkel verminderd. Dat is anders in consumentenovereenkomsten, waar art. 74, 24° (iuncto 75) WMPC de nietigverklaring voorschrijft. Daarbuiten kan nietigverklaring in plaats van vermindering wel nog voor “zuivere” strafbedingen (louter punitieve functie, niet gemengd vergoedend-punitief). b) Ook de inperking wegens rechtsmisbruik blijft nog mogelijk. Zie bv. Hof Brussel 10 november 2005374. Bij toepassing van art. 1231 BW moet de rechter het beding matigen tot het bedrag van de bij contractsluiting voorzienbare potentiële schade, voor zover die niet minder bedraagt dan de werkelijke schade (Cass. 22 oktober 2004)375. * De matigingsbevoegdheid van art. 1231 BW is van dwingend recht, en kan dus niet bij overeenkomst worden uitgesloten; deze uitsluiting wordt voor ongeschreven gehouden maar maakt het schadebeding zelf nog niet nietig (Cass. 5 maart 2007)376. * Schadebedingen bij leasing: Cass. 8 november 2001. In casu werd aanvaard dat de bewoordingen toerekening van de realisatiewaarde van het goed op het schadebeding uitsloten en zulks geldig was. 2° Toepassingsgebied - getroffen bedingen - opzeggingsbedingen Zgn. opzeg- of verbrekingsbedingen die een partij een “recht” geven om de overeenkomst te berekenen tegen betaling van een vergoeding zouden geen strafbedingen zijn en dus niet aan de toetsing van strafbedingen onderworpen zijn: Cass. 22 oktober 1999377, Cass. 30 maart 2001378, Cass. 6 september 2002379; dit lijkt m.i. erg op “ceci n’est pas une pipe”... tenzij er een daadwerkelijke en geen illusoire optie is voor de opdrachtgever. * Kwalificatie van het beding Hof Brussel 15 september 2009380 oordeelde dat een wederbeleggingsvergoeding bij vervroegde terugbetaling van een krediet geen strafbeding is. Maar Hof Brussel 18 juni
373 Cass. 6 november 2002, RABG 2003, 645 n. J. BAECK. 374 RW 2006-07, 790 n. I. SAMOY & K. VANDERSCHOT 375 Cass. 22 oktober 2004, RW 2005-2006, 460 n. D. MERTENS. 376 Cass. 5 maart 2007, http://jure.juridat.just.fgov.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20070305-4 = RW 2010-2011, 321. 377 Pas. 1999, 1373. 378 Arr. 2011, 566. Het ging in casu nochtans om een toepassing van art. 1794 B.W. wat wil zeggen dat de opdrachtgever dat opzeggingsrecht sowieso had, ook zonder dat het bedongen was en zonder dat hij er een prijs voor moest betalen (andere dan vergoeding van de werkelijke schade). 379 Pas. 2002, 1546. 380 NjW 2010, 285.

75

RABG 2004. TBBR 2002. J. NAEYAERT en E.10. 1770 385 Zo STIJNS. 382 Hof Brussel 18 januari 2007.0117. 1017. .fgov. 631 noot R. * Controle op rechtsmisbruik Art. 17 en 24 WMPC zijn niet van toepassing. C.: .Normaal moet ook het speculatieverbod gelden net zoals voor strafbedingen: indien de schuldeiser een groter voordeel haalt bij de verbreking dan bij nakoming van de overeenkomst. KN VAN RAEMDONCK. nr.en in consumentenovereenkomsten ook de algemene toetsingsnorm van art. R.F.juridat. . 28 april 2011381.2009. J. 27 WMPC (dat volgens de letter ervan echter enkel geldt voor het behoud van reeds betaalde sommen en niet voor nog te betalen vergoedingen).alsook art. 17 april 1970385. 75 § 1 iuncto art. n. in P.” Bedingen die verwarring scheppen tussen beide soorten. 2. Gent. 74. “Over strafbedingen en straffe opzegbedingen”. maar besliste tevens dat het in een consumentenovereenkomst wel te toetsen is aan de regels inzake onrechtmatige bedingen ("kennelijk onevenwicht").5 % op het verschuldigd gebleven kapitaal per jaar. verlenging en vernieuwing: een analyse naar gemeen recht’. Hof Brussel 12 december 1995. Cassatie oordeelde “Il appartient au juge du fond d’apprécier si la somme dont cet acte stipule le paiement constitue la réparation d’un dommage ou est la contrepartie d’une faculté de résiliation unilatérale. 74. Hof Brussel 1 december 2009383 beschouwde een opzegbeding evenmin als een schadebeding.). Hof Gent 7 januari 2008. 80. TERRYN (eds. ‘Contractuele bedingen over opzegging. . Rb. Rb. die Keure. BAECK. http://jure. 358. is het beding nietig naar analogie van Cass. maar het gemeen recht is wel van toepassing: . 435 76 . 28 april 2011. 28 WMPC. 243.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20110428-6 = JLMB 2011. Hasselt 28 mei 2001. Verbintenissennrecht I (2005). Beëindiging van overeenkomsten met handelstussenpersonen. 4 van het KB van 12 januari 2007. oordeelde dat een forfaitaire vergoeding wegens het niet-opnemen van een toegestaan krediet wel een strafbeding vormt. 3° Bijzondere wetsbepalingen Bij sommige overeenkomsten heeft de wet schadebedingen ook nog specifiek beperkt. 1231 BW en de bijzondere bepalingen van art. 29 oktober 2004. SAGAERT. bv. waartegen de voorziening werd verworpen door Cass.STEENNOT 384 RW 2008-09. 456. Men kan dat niet omzeilen door een 381 Cass. RW 1996-97. Hof Antwerpen 27 november 2006384: geen strafbeding. 985 n.bij de lening mag de verwijlrente bovenop de basisrente nooit meer bedragen dan 0. DCCR 2008. 2009.In ieder geval geldt het verbod van rechtsmisbruik ook voor deze bedingen382. 77. STEENNOT 383 NjW 2010. Brugge. 183. zijn in een vastgoedmakelaarsovereenkomst met een consument nietig volgens art. DEL CORRAL en V. NjW 2005.just. maar wel beperkt door het verbod van rechtsmisbruik (in casu echter niet bewezen). JT 2007.

R.fgov.10. 11. men kan dus wel een verschil maken in het foutcriterium . in welk geval het een conventionele schuldvergelijking is).be/SyllabusInsolventierecht.in het KB Vastgoedmakelaardij van 12 januari 2007 tot max. zie http://storme.W. 77 . 75 % van de overeengekomen commissie.11.just. Reciprociteit veronderstelt niet dat de bedinger ook tot het schadebeding moet gehouden zijn voor alle wanprestaties van dezelfde graad. Voor een meer specifieke regeling.0330.zo Hof Bergen 16 maart 2010388. HOUBEN.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20101217-3 = RW 2011-2012. 15° WHPC) eis reciprociteit bij schadebedingen. 17 december 2010.W.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- de syllabus Insolventierecht: 20120309-5. 9 maart 2012386. nr. Bovendien kan in vele gevallen een derde andermans schuld betalen (art.just. * Algemeen: wederkerigheidsvereiste Volgens een arrest van het Hof van cassatie van 17 december 2010 kan een schuldeiser zijn eigen schuldvordering op een wederpartij niet verrekenen met een schuldvordering die die wederpartij op een derde heeft389 (behoudens met instemming van de schuldeiser. http://jure.just. “De wederkerigheidsvoorwaarde voor schuldvergelijking”. C.1046.0630.pdf.N = http://jure. 4° Reciprociteitsvereiste bij consumentenovereenkomsten Art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120907-1 388 Hof Bergen 16 maart 2010. . mits die derde in naam en tot kwijting van de schuldenaar handelt of mits hij.N. 386 Cass 9 maart 2012. RRD 2010.juridat. zo is het duidelijk dat men wel een eigen schuldvordering kan verrekenen met andermans schuld waarvoor men als borg gehouden is (dit volgt uit art. In overeenkomsten onder de WMPC zijn schadebedingen volgens art.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 “korting” toe te kennen bij tijdige betaling: de maximale verhoging dient in vergelijking met de werkelijk overeengekomen interest te worden bepaald – Cass. http://jure. Buiten de WMPC om kan de rechter evenwel niet op grond van de billijkheid hetzelfde beslissen387. 17° WMPC (voorheen 32. “De verbintenis uit borgtocht gaat teniet door dezelfde oorzaken als de overige verbintenissen“).fgov.17° nietig indien ze niet wederkerig zijn (boomerangbepaling) en een gelijkwaardige (niet noodzakelijk identieke) schadevergoeding inhouden. 7 september 2012. C. 181 n.juridat. Schuldvergelijking a) Wettelijke schuldvergelijking Voor een uitvoerige bespreking.: “De verbintenis kan zelfs voldaan worden door een derde die daarbij geen belang heeft. nr. 1236 B. 74. waarin zowel de wederkerigheid als de gelijkwaardigheid van de sanctie nader omschreven worden.F. Dit arrest doet meer vragen rijzen dan het beantwoordt. zie Art. 387 Cass.juridat.C.10. 4° KB 12 januari 2007 vastgoedmakelaars.fgov. 3. 198 389 Cass. 2034 B. 74.

Achtergrond: schuldvorderingen hebben slechts statuut zoals ze 390 Cass. SAGAERT "Schuldvergelijking en gerechtelijk akkoord: continuïteit schept connexiteit". E. nr. 813 = NjW 2006. JT 2006..0365. t. DIRIX. In ons recht heeft zo’n beroep wel terugwerkende kracht tot op het tijdstip waarop aan de vereisten voor wettelijke schuldvergelijking was voldaan (beide schulden wederkerig. b) Conventionele schuldvergelijking Effectiviteit na samenloop e. want het arrest m. beperkt.wel kan de schuldeiser van een boedelvordering/boedelschuld verrekenen met een schuld in de boedel390. Kluwer. op voorhand bedongen schuldvergelijking – art. 391 n. 565 n. Durobor en Cass.fgov. adde Cass. West-Konstrukt.i.juridat. en zou dat dus ook moeten kunnen door middel van schuldvergelijking. NJW 2004. 4 februari 2011392). 944 n. 488 n. ENGEBAT. http://jure. “L’hypothèse de la compensation après concordat et en cas de concours successifs”.just. zie Cass. 1101 = TBH 2005. E.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-7. * Hoewel men traditioneel stelt dat schuldvergelijking van rechtswege intreedt.N. BASF t. Antwerpen.just.0029. RW 2006-2007. 1998. V.d. Cavenaille en Bodeus q. HOUBEN "Schuldvergelijking: opeisbaarheid. H. HOUBEN.0424. Cass.09.0487F. Eerder reeds o.in beginsel niet meer mogelijk indien niet reeds aan de vereisten is voldaan op het tijdstip van de samenloop .wel mogelijk bij samenhang tussen de schulden. Faill. alleen minder rechtszekerheid. 393 Cass. nr. R. VAN DEN HAUTE. JLMB 2004. in Faillissement en gerechtelijk akkoord: het nieuwe recht. http://jure.N... "Posities van schuldeisers en hun zekerheidsrechten». C. 24 juni 2010. samenloop en volstorting" = JT 2007. R.09. 24 juni 2010. 7 april 2006.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012. 810 n.N.gevolgen m. mits beiden ontstaan voor de samenloop (voor dat laatste.10. nr. 2006.J. Durobor. beiden in een fiscale zaak maar principieel verwoord. 4 februari 2011. 78 . nr. C. D. 276. United Real Estate t. d.juridat. 392 Cass. http://jure.m.i. Jammer genoeg besliste het parlement om het GwH te volgen en de WFZ in 2011 aan te passen . 7 april 2006. curatoren faill. van nettingovereenkomsten.0443. 1 juni 2006. * Schuldvergelijking na samenloop: . vaststaand en opeisbaar waren).0085. P.N. C. JLMB 2006. VAN GERVEN.verdergaande uitzondering in de oude procedure gerechtelijk akkoord. 1561 n.09. nr. C. ten onrechte én slag in ’t water: . is toch vereist dat een van de partijen er zich op beroept. COUSSEMENT = TBH 2006. 391 Cass.05. GW Hof 167/2008 van 27 november 2008: uitbreiding van de WFZ naar natuurlijke personen niet-handelaars is ongrondwettig want onvoldoende gemotiveerd. 1451. . Bespreking van beide arresten door T. zie twee principiële cassatie-arresten van 24 juni 2010391).q. niet in de rechten van de schuldeiser gesteld wordt“).just. Euroftal = RW 2006-2007. rolnr.juridat.handelende in zijn eigen naam. 896 = JT 2006. verbreking Hof Gent 26 april 2004.F. verwerping voorziening tegen Hof Bergen 28 juni 2004. 633 v.05. 546 = JLMB 2007. 16.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100624-2 en cass. C. 14 en 15 WFZ. 948 = TRV 2008.i.gronden voor die beslissing zijn een miskleun . HURNER. .fgov. 645 = Pas. daarbij rijst onder meer de vraag of een volstortingsplicht samenhangt met schulden aan de vennootschap. 1 juni 2006393. 25 september 2006.fgov. Want eigenlijk geldt hetzelfde al zonder die bepaling. F.

© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gelden in de rechtsverhouding tussen partijen – als partijen bedongen hebben dat ze een ondeelbaar geheel vormen (bv. Verjaring De verjaring is een materieelrechtelijke en geen procesrechtelijke vraag. 396 Cass. 1141. Dat laatste ligt in lijn van Cass. en dat zo men in het 394 Cass. Bv..maar een aanspraak op schadevergoeding wegens incidenteel bedrog verjaart als buitencontractuele aanspraak (zie hieronder). minnelijk kantonnement. wanneer een benadeelde de verjaring stuit door burgerlijke partijstelling. I.F. http://jure.fgov. RW 2012-2013.just. . ook een aanspraak op nakoming in natura van een voorkeurrecht blijft een obligatoire aanspraak en geen zakelijke aanspraak395. 1436. Maar volgens cassatie geldt ook voor de pauliana de termijn van (2262bis. ook voor precontractuele aansprakelijkheid inbegrepen wegens incidenteel bedrog396. verjaart die wel na 5 jaar. .juridat. 1304 BW): 10 jaar. inbegrepen de aansprakelijkheid wegens nabuurhinder – al wordt die gegrond op art. bij bedrog wanneer het effectief werd ontdekt. 1156.0118.aanspraken tot schadevergoeding of herstel uit onrechtmatige daad: 5 jaar (c.0306. werkt dat sowieso erga omnes.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110120-3 = JLMB 2011. 397 Cass. zie hieronder) (2262bis. .09. C. NjW 2011. na 10 jaar en niet na 5 jaar. 14 april 2010. het vertrekpunt van de termijn van 10 jaar voor de pauliana kan gedefinieerd worden zoals bij nietigverklaring: wanneer het gebrek diende te worden ontdekt. 2 februari 2007.schuldvorderingen andere dan buitencontractuele aansprakelijkheid: 10 jaar (2262bis.fgov. ook voor objectieve aansprakelijkheden. C. 20 januari 2011. Weliswaar een andere casus.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20091002-5 = RW 2011-2012.q. 12. wanneer er naast of in plaats van de pauliana een aanspraak tot schadevergoeding tegen de wederpartij wordt ingesteld. 304 noot JdC.Het is anderzijds niet evident dat die termijn (5/20) ook geldt voor aanspraken op rechtstreekse rechtsbescherming van subjectieve rechten. In arrest 150/2012 besliste het GwH dat de verjaring van de aansprakelijkheid van een notaris dezelfde moet zijn bij een onderhandse en een authentieke akte. Datafer.just. 12.juridat. 2 BW). http://jure. I. 395 Hof Luik 17 oktober 2011. Hof Antwerpen 27 oktober 2010. geldt die stuiting ook voor bij afzodnelrijkee eis geldend gemaakte aanspraak van de gesubrogeerde (die immers dezelfde aanspraak is als de subrogant)394. Zo verjaart de pauliana als een aanvechting m. Eerder Hof Luik 30 maart 2009. 79 . JLMB 2012.F. JLMB 2011. 544 BW397. 2 oktober 2009. 1713. 2 BW) (5/20 jaar). rekening-courant). a) Vertrekpunt en termijnen 1° Termijn en vertrekpunt voor verjaring van obligatoire aanspraken algemeen en van bevoegdheden tot nietigverklaring .nietigverklaring van rechtshandelingen (art. Voorwerp van de verjaring is de aanspraak.i. Het onderscheid in verjaringsregels tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid blijft vanuit het grondwettelijk gelijkheidsgebod problematisch. iz. I 1 BW).08. maar zelfde ratio. 20.

juridat. http://jure. 114) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e.N.just. 4° Verjaringen voor en tegen de overheid Nieuwe regeling inzake verjaring vorderingen voor en tegen de Staat (Art.fgov.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100218-9.i. C. 3° Actio iudicati .juridat.wanneer jaren na een strafrechtelijke veroordeling de rechter aan de burgerlijke partij een schadevergoeding toekent onder "medisch en fiscaal voorbehoud".0143.0539.fgov.F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20100203-2.tweede geval de termijnen inzake buitencontractuele aansprakelijkheid zou toepassen. “Gerechtelijke moratoire interest verjaart na vijf jaar” 404 Cass. C. 800 n.juridat.just. 31 mei 2012. 26 april 2012. 401 nr. C.const-court. Lenaerts t. 2277 BW403.fgov. ook indien de aanspraak waarop de veroordeling gegrond is na een kortere termijn verjaart402. 400 Cass.voor alle federale en programmatorische overheidsdiensten van het algemeen bestuur in werking getreden op 1 januari 2010 (Art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120531-5 = RW 2012-13. 374. 403 Hof Antwerpen 8 april 2010. . 405 Cass. de interest op de principale veroordeling blijft wel verjaren na 5 jaar bij toepassing van art.fgov. toe leiden dat bv. . dit discriminerend is398.algemeen: dubbele termijn 5 / 20 jaar. De kenbaarheid wordt subjectief ingevuld.fgov.bij aansprakelijkheid van de Staat voor fouten van de rechterlijke macht loopt verjaring pas wanneer het foutieve vonnis is ingetrokken (Cass. http://jure. . DELWICHE. zo blijkt uit een arrest van 26 april 2012: de overschrijving in de hypotheekregisters van een akte die een schuldeiser zou benadelen is niet voldoende om de termijn van 5 jaar te doen lopen400.0539.10.N. 9 december 2010.N.0073.fgov.i. voorziening in cassatie verworpen bij arrest Cass. C. zie hoger).d. Kennis van de schade vereist geen kennis van de omvang van de schade399. 209. Keirens. 80 .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120426-3. C.pdf. http://jure.11. C.1771.07.10. 5 jaar vanaf de kennis van de schade (of verzwaring ervan) en identiteit aansprakelijke. behalve (art.N. Vulex. 20 jaar vanaf feit.just.08. ook de aansprakelijkheid van een arts niet anders kan verjaren naargelang die contractueel of buitencontractueel is. P.juridat. 5 juni 2008401) of het gelijkgestelde feit waardoor aansprakelijkheid mogelijk wordt (Cass. 25 maart 2010.juridat. RW 2011-2012. Dezelfde redenering moet er m. 3 februari 2010.09.verjaart in beginsel na 10 jaar. http://jure.just.just.be/public/n/2012/2012-150n. 134 lid 3 zoals bepaald door de Programmawet 398 GH nr. http://jure.ook bij provisionele veroordeling door de strafrechter: 10 jaar vanaf dat vonnis404. 2° Termijn en vertrekpunt verjaring aanspraken uit buitencontractuele aansprakelijkheid .10. 113 tot 116 Wet 22 mei 2003): gemeen recht. 462 n. . nr.fgov.N iz. http://jure.just.0306.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080605-4 = RW 2008-09. 18 februari 2010.juridat. http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20101209-11 = i 2012. 150/2012 van 13 december 2012. d. kunnen de aanspraken uit dit voorbehoud uitgeoefend worden gedurende 20 jaar vanaf die uitspraak (en niet vanaf de eerdere veroordeling)405.juridat. 31 mei 2012. http://www. Van Oevelen 402 Cass. ter perse in RW.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120531-5. T. 399 Cass.0237.

16 november 2001.just. dit laatste gevolgd door Cass. Dossche Mills t. 412 Hof Antwerpen 6 september 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20100125-3 = 2010.fgov. LEBON. noot SDR 'Verjaring van vorderingen tegen de overheid in fiscale zaken'. administratieve openbare instellingen met rechtspersoonlijkheid en administraties met beheersautonomie maar zonder rechtspersoonlijkheid is dit gebeurd op 1 januari 2012 (enkel Titel V. 16) een vijfjarige verjaring voor terugvordering van onterecht uitbetaalde wedden e. 407 Cass.N. 2277 Wb de vijfjarige verjaring van art.10. nr.F. voor terugvordering van geldelijke tegoeden geldt de termijn van 30 jaar zoals voor revindicaties (zie art. 115 en 116). 335.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 23 december 2009.. ook voor de syndicus bij het invorderen van schulden met betrekking tot de gemeenschappelijke lasten van medeeigendom” = NjW 2011. 10 september 2010. -. nr. http://jure. C.pdf. .just. RW 2007-2008. 2277 BW: Cass. deze data gelden niet noodzakelijk voor andere hoofdstukken dan de verjaringsregels). . eerste lid.be/public/n/2005/2005-015n. F. de rest treedt pas in werking op 1 januari 2014 voor die diensten). 410 C.Artikel 100.0410. . Wanneer de interest van rechtswege loopt. behalve (art.juridat.Voor staatsbedrijven zonder rechtspersoonlijkheid. . 81 .in werking voor het Brussels Gewest (1 januari 2007). noot Bart VAN DEN BERGH.just. 6/2011. BOULY “Time flies. In fiscale zaken geldt het gemeen recht voor zover de fiscale wet er niet van afwijkt406. 1711 n. gemeenschap.juridat. 684 n. 25 januari 2010410. de Duitstalige Gemeenschap (1-12010) en sinds 1 januari 2012 voor Vlaanderen (gewest. 6° Andere bijzondere verjaringen 406 Cass. 1335. http://jure. De regel geldt niet wanneer de gehele schuld op voorhand vaststaat.fgov.0307.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100910-3. 1651. 9 juni 2011.F.d. Zie eerder reeds Cass. 22 mei 2003). 5° Art.arrest 15/2005408 inzake waterleveringen. zoals in een leasingovereenkomst van bepaalde duur412.arrest 13/2007409 voor telefoonkosten.pdf 409 http://grondwettelijkhof.09. F.N. S. Vlaamse rechtspersonen).be/public/n/2007/2007-013n..fgov. 411 GwH 13 januari 2011. het Waals Gewest en de Franse Gemeenschap. http://jure.juridat.0063. C. De bepaling kreeg een ruime uitleg ingevolge grondwetsconforme interpretatie door het GwH: . 6/2011411 voor bijdragen in de gemeenschappelijke lasten van een medeeigendom.0052.10. Ook de interest op een aanspraak uit veroordeling (actio judicati) verjaart na 5 jaar (zie hoger). begin deze verjaringstermijn te lopen zodra de interest loopt en niet eerst vanaf de aanmaning tot betaling ervan407. 408 http://grondwettelijkhof.arrest GwH nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110609-2 = RW 2011-12. 22 september 2011.Voor de deelstaten: algemene bepalingenwet van 16 mei 2003: gemeen recht. 461. waaronder de verjaringsregels. RW 2011-2012. noot CL “Toepassingsgebied artikel 2277 BW: het Grondwettelijk Hof zet de trend verder”. van de gecoördineerde wetten op de Rijkscomptabiliteit blijft van toepassing op de schuldvorderingen op de federale Staat die vóór de inwerkingtreding van de wet van 22 mei 2003 zijn ontstaan (artikel 131 II W. RW 2010-2011. Financiën. .09. 1307. 'De verjaring van de eis tot terugbetaling van onterecht geïnde belastingschulden: species van het genus schuldvordering ten aanzien van de overheid?' = NjW 2011.

16 juli 2012 (in werking 13 augustus 2012). 25 oktober 2010.W. 12 juni 2009413). 418 Cass. Ook een nietige dagvaarding stuit de verjaring sedert de wijziging van art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6. volgens hetwelk de stuiting van een akte die nietig is vanwege een miskenning van die Taalwet.art. 15 juni 1935).0615. Cass. en het betrokken recht voor de inwerkingtreding van de nieuwe wet is ontstaan. Dit is een algemene regel volgens Cass. 2247 BW bij W. nr. 267. 18 november 2010. 2277bis. 413 http://jure.F. 577.09. 30 november 2009415. op voorwaarde dat de zaak op de rol is gezet voor de inleidingszitting – zoniet is er geen stuiting418.F.N. Ook de inleiding van een (incidentele) eis bij conclusie stuit de verjaring (maar een conclusie stuit de verjaring niet als er geen eis in wordt verwoord)419. nr. http://jure.just. 1084.juridat.fgov. verjaring geneeskundige verstrekkingen: 1° geldt niet voor diergeneeskunde. .10.fgov. een einde neemt door de uitspraak van de rechterlijke beslissing dienaangaande (vlg. F.. C. 149/2012 van 6 december 2012 slechts grondwettig indien zo uitgelegd dat de stuiting pas op het ogenblik van de kennisgeving per gerechtsbrief een einde neemt). zij het dat dit een eerder ingetreden verjaring overeenkomstig de oude regel niet zal verhinderen.just.09. F.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101025-1 = RW 2012-13. b) Stuiting 1° Stuiting door inleiding van de eis (art. Het kan zowel om een Belgische als een buitenlandse rechter gaan417.) Vorm van de stuiting “Dagvaarding” in deze bepaling wordt uitgelegd als elke inleiding van een eis416.just. 2° termijn loopt voor elke afzonderlijke prestatie vanaf de eerste dag van de maand na verstrekking (en dus niet pas vanaf het einde van de behandeling) (Cass. 82 .juridat.fgov. Er blijft wel de lex specialis van art.0579.F. C.pdf 415 RW 2011-2012.Ook daarbuiten veel rechtspraak Grondwettelijk Hof. nr.in de verzekeringswetgeving geregeld is de verjaring van contractuele aanspraken tussen partijen. 2277 ter ingevoegd in 2007.0125. Zo is de bijzondere verjaringsregeling voor de aansprakelijkheid van advocaten niet ongrondwettig (arrest 137/2001414). 35 LVO).juridat. 414 http://grondwettelijkhof. 417 Cass. .0125. 40 III Taalwet gerechtszaken (W. Bij betekening van een dagvaardingsexploot stuit de betekening de verjaring. 7° Overgangsrecht bij wijziging verjaringsregels Wanneer in burgerlijke zaken een wet voor de verjaring van de vordering een kortere termijn bepaalt dan die bepaald door de vorige wet. 2244 B. 419 Bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090612-1 = RW 2011-2012. 13 oktober 2011. GwH nr. 18 november 2010. begint de nieuwe verjaringstermijn ten vroegste met de inwerkingtreding van de nieuwe wet te lopen. .be/public/n/2001/2001-137n. zie het art. nr. 416 Bv.09. Cass.voor milieuschade. http://jure. en van rechtstreekse aanspraken van schadelijder jegens verzekeraar (art.

juridat. stuit de verjaring t.N. RW 2012-13. 421 Zie http://www. bv. dan is de stuiting ongedaan gemaakt. RW 2012-13.N. P. http://jure.just. maar niet voor andere eisen (Cass. 27 mei 2010. 425 Cass. 422 Cass. bv.0071.dekamer. Wanneer de strafrechter de op het bestaan van een misdrijf gebaseerde vordering van de burgerlijke partij definitief afwijst (door gebrek aan bewijs van het misdrijf dan wel gebrek aan oorzakelijk verband tussen het misdrijf en den aangevoerde schade).a.just. blijft de strafrechter bevoegd om de burgerlijke rechtsvordering ook als de strafvordering verjaard is424. Wanneer evenwel de burgerlijke rechtsvordering tijdig voor de strafrechter is ingesteld en er daarover nog geen in kracht van gewijsde gegane beslissing is. http://jure. De burgerlijke-partijstelling voor de onderzoeksrechter geldt als een wijze waarop de burgerlijke rechtsvordering in de zin van artikel 2244 BW wordt ingesteld en stuit dus ook de verjaring420. correcter een verlenging van de verjaringstermijn met 1 jaar (in te voegen als art.juridat. Omvang van de stuiting ratione materiae Het instellen van een eis stuit de verjaring voor die eis alsmede de eisen die er virtueel in begrepen zijn. de materiële schade.o.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8.fgov. 2247 BW wordt de stuiting van de verjaring voor niet bestaande gehouden indien de eis wordt afgewezen. 2244 § 2). 16 maart 2010.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Sinds de wijziging van art. schuldenaar en schuld421. Dit geldt enkel indien de rechter de eis definitief heeft willen afwijzen en niet indien hij aan de afgewezen eiser de mogelijkheid laat in een later stadium en onder bepaalde omstandigheden dezelfde eis opnieuw voor te brengen422. F. RW 2012-13.fgov.09. P. 12 januari 2010. 27 mei 2010. RW 2012-13.be/FLWB/PDF/53/1498/53K1498005. en kan de instelling van de eis gegrond op dat misdrijf ook niet meer gelden als stuiting voor een eventuele aanspraak gegrond op een door de beklaagde begane quasi-delictuele fout423.1519.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20101118-6. 12 januari 2010. Cass. 2244 BW in 2008 heeft een beroep tot vernietiging van een administratieve handeling bij de Raad van State dezelfde gevolgen t. LEBON "Dagvaarding en bevrijdende verjaring: omvang van de stuiting”). 423 Cass. 371. Een vordering ingesteld tot vergoeding van een deel van de schade.09. ook als dat niet onmiddellijk het voorwerp van de eis425. De stuiting strekt zich niet uit tot een eis met een andere oorzaak in de zin van het geheel van feiten en http://jure.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N- 20100316-4.1266. Ongedaanmaking stuiting bij afwijzing eis Krachtens art.N.. 103. 424 Cass. de vordering tot herstel van de schade veroorzaakt door de vernietigde administratieve handeling als een dagvaarding voor het gerecht.pdf. met als motivering dat “De oorzaak van een 83 . de morele schade die door het misdrijf is veroorzaakt.v.juridat.fgov. 420 Cass.just. 233 noot C. 5 mei 2001 (Recente cassatie 2001.v. de ingebrekestelling moet daartoe wel aangetekend met ontvangstbewijs verzonden worden en gedetailleerde informatie bevatten over schuldeiser. In de Kamercommissie is een wetsvoorstel goedgekeurd tot invoering van een stuiting door advocatenakte. 103.10. 22 september 2011. 371. een ander deel van de schade.

49 van de Programmawet van 9 juli 2004. F. zie met name: . krachtens hetwelk een dwangbevel worden geïnterpreteerd als een verjaringstuitende akte in de zin van art. 42 RSZ-Wet (wet van 27 juni 1969 tot herziening van de besluitwet van 28 december 1944 betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders) zoals gewijzigd door art. 1206 BW: stuiting stuit ook jegens hoofdelijke medeschuldenaars. 1991). 4° Werking ratione personae van de stuiting aan de passiefzijde Art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20111107-1. 1 oktober 1010. is er ook geen verjaring indien de schuldvordering binnen het 5e jaar wordt overlegd in de voorgeschreven vormen (art.handelingen waarop een partij haar eis baseert (idem). Nr. houdt die betaling geen betrekking in noch afstand van verjaring voor het overige427. De stuiting van een virtueel inbegrepen eis helpt natuurlijk maar voor zover de stuiting niet ingedaan wordt gemaakt door de afwijzing van de ingestelde eis. alsook door daden van onderzoek of daden van vervolging).art. 100 W. faillissementsprocedure).N. Maar waar de wet van 1991 nog geldt. Maar de schorsing van de verjaring tijdens de procedure (gerechtelijke procedure. 7 november 2011.F.0043. 25 juli 2008). anders wat bv. 83 Programmawet-I van 29 maart 2012: door de instelling of de uitoefening van de strafvordering. 427 Zie bv. . Indien de solvens alles betaalt wat hij meent verschuldigd te zijn. 500.0192. zowel bij overheden waar reeds de nieuwe regels gelden van de Wet van 22 mei 2003 als bij overheden waar de oude wet Rijkscomptabiliteit van 1991 nog geldt (waarvan art. 2244 BW.juridat. 4° Stuiting bij verjaring schuldvorderingen jegens de overheid Stuiting wordt in beginsel geregeld door het gemeen recht.fgov.just. de burgerlijke rechtsvordering volgend uit een misdrijf is aldus het schadeverwekkend misdrijf waarop de burgerlijke partijstelling is gebaseerd”. 101 gewijzigd werd bij W. 1 oktober 2010428).art. 84 . maar de verjaring van de verzekerde schuldvordering wordt slechts gestuit door de aanzegging of betekening aan de beslagen schuldenaar zelf426. 2° Stuiting door beslag Bij derdenbeslag wordt de verjaring van de beslagen schuldvordering gestuit door het beslag onder de derde.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100520-6. geldt niet jegens de medeschuldenaar (daar loopt de verjaring door. Dit belet niet dat ten gunste van de overheid of van bv.fgov. er bijkomende stuitingsgronden kunnen gelden. 20 mei 2010. C/06. de inningsinstellingen sociale zekerheid. maar dat is niet noodzakelijk zo.juridat. http://jure. Cass. zelfs indien de belastingschuld geen zeker en vaststaand karakter heeft (Cass.just. 3° Stuiting door erkenning of door afstand van (het verkregen deel) van de verjaring Een gedeeltelijke betaling kan een erkenning van schuld inhouden. 426 Cass.09. http://jure. RW 2012-13. 428 Cass.

http://jure. behoudens hoofdelijkheid. art. C. Idem bij medeverzekeraars.0399.N.just.F 432 Hof Gent 20 maart 2008. c) Schorsing en verlenging 1° Schorsing wegens onderhandelingen Deze is geregeld in o.m. maar moet de verjaring wel verlengd worden in geval van rechtsmisbruik door de partij die onderhandelingen rekt om de verjaring te bereiken436. zie Cass. 28. zoals normaal het geval is (behalve in geval van belangeconflict 429 S. De schorsing (en stuiting) door die bepaling eindigt slechts wanneer de verzekeraar een aangetekende brief zendt (of exploot laat betekenen)433.N = Jaarverslag cassatie 2009. http://jure. F. nr. 18 juni 2012.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120618-3.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F20091221-10. evenwel kan de kennisgeving ook gebeuren door middel van een conclusie in een geding waarin de verzekeringnemer partij is en die hem is meegedeeld435.0106.09.04. 431 Apruzzzese t. 9 juni 2009431 (stuiting van de verjaring door de hoofdaannemer komt niet automatisch ten goede komt aan de opdrachtgever die jaren later een vordering instelt tegen de hoofdaannemer).0098. 20 mei 2010.fgov. 1010. c. 85 . De solidariteit van de stuiting bij hoofdelijke schuldenaars geldt niet bij gehoudenheid in solidum. SRWL.08. RW 2010-2011. is de schorsing niet beëindigd: Cass. Voorbeeld: de beslaglegger die de derde-beslagene aanspreekt wegens het niet afleggen van een schuldenaarsverklaring. C. 430 Voor een toepassing. http://jure. nr.0043.11.0103.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20100527-17.juridat. RW 2011-2012. 433 De brief moet ook een volwaardige beslissing van de verzekeraar inhouden. In het gemeen recht is deze schorsingsgrond niet bepaald. Brussel 27 nov 2007.fgov. moet er zorg voor dragen de verjaring ook te stuiten jegens de beslagen schuldenaar. aangezien de dagvaarding van de derde de verjaring niet stuit jegens de beslagene430.juridat. http://jure. 434 Cass. 27 mei 2010.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20100520-6. 21 december 2009)434. gezien de beperkte draagwijdte van het mandaat van de leidende verzekeraar432.just. 435 Cass. C. 5° Werking ratione personae van de stuiting aan de actiefzijde De stuiting geldt ook niet ten voordele van een medeschuldeiser (behoudens actieve hoofdelijkheid): Cass.just. kh.F .09. 2° Schorsing bij minderjarigheid Minderjarigen worden in beginsel geacht in de onmogelijkheid te verkeren de verjaring te stuiten. 10 WAM. 436 Bv.F. andere vormen van kennisgeving hebben dit effect niet (Cass.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 gefailleerde persoonlijk betreft bij stuiting door aangifte van schuldvordering: Cass. maar deze regel komt onder druk wanneer de minderjarige een wettelijke vertegenwoordiger heeft. wanneer die brief stelt dat de verzekeraar nog terugkomt op de zaak.fgov.fgov.08. 19 januari 2009429). ook bij stuiting door de leidende verzekeraar.0245.juridat.juridat. 1650.just. 21 december 2009.N.

Financiën 442 EHRM 7 juli 2009. Dossche Mills t.F. 25.met die vertegenwoordiger).10.0676. Omgekeerd speelt de door art. Reeds zo in Cass. onder meer in RW 2011-2012. nr. 439 Cass.F.F. nr. 896 en Cass. dit betekent niet dat de verjaring van de burgerlijke 437 Cass. 760 samengevat door F. 5 december 2008440).10. 3° Schorsing wegens onmogelijkheid tot rechtsuitoefening Evenwel kan men uit recente rechtspraak afleiden dat de verjaring geschorst wordt telkens wanneer de schuldeiser op grond van de wet of door een wettelijke regeling verhinderd wordt de betaling van zijn schuldvordering te verkrijgen (expliciet Cass.. SWENNEN. Financiën 440 RW 2010-2011. F. F. 26 Voorafg. 22 september 2011. Dossche Mills t. 24 september 2012.0573.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120924-1. 410 WIB wettelijk verhinderd is om betaling te verkrijgen van een betwiste belastingschuld (behalve voor het vaststaande deel) en de verjaring dus geschorst is (intussen heeft de wetgever in 2003 de regel ingevoerd dat de verjaring in fiscale zaken tijdens het rechtsgeding geschorst is. I. 793 en 794 Ger.) heeft niet tot gevolg dat de uitvoerbare kracht van de uit te leggen of de te verbeteren beslissing wordt geschorst (idem). 80 Controlewet verzekeringen). Zie eerder reeds Cass. 21 april 1961. in casu betreffende de termijn van 5 jaar om het Gemeenschappelijk Motorwaarborgfonds aan te spreken. maar enkel om een verlenging van de termijn met de tijd nodig om de handeling te verrichten (Cass. 22 september 2011441 aanvaardde anderzijds dat de fiscus ingevolge art. België. 6 EVRM wanneer er in feite een praktische onmogelijkheid is van rechtsuitoefening (zie arrest-Stagno442). 438 eveneens Cass. 86 . . Pas. zoals bv.. RW 1995-96.10. Stagno t. 24 september 2012443. In het geval van verzekeringen volstaat volgens de rechtspraak de mogelijkheid om een bewindvoerder aan te stellen opdat de verjaring niet zou geschorst zijn438. 2278 BW en in andere gevallen waarin dit expliciet of impliciet uit een bijzondere wetsbepaling (inzake verjaring) volgt. 30 juni 2006. 22 september 2011. art.fgov. 611. 30 juni 2006. art.0052. De beperking tot gevallen van wettelijke onmogelijkheid lijkt in strijd met hogere rechtsnormen.). nr. 441 Cass. 2252 BW voorgeschreven schorsing van de verjaring tegen minderjarigen niet in het geval van art. http://jure. C. Bij een vervaltermijn gaat het niét om een schorsing voor de duur van de verhindering.just. Het instellen van een vordering tot uitlegging of verbetering van een vonnis als bedoeld (art. zoals dat in burgerlijke zaken altijd al het geval was. C. C. Cass.04. De vraag luidt of dat voldoende is in het licht van het arrest-Stagno.N. 2 januari 1969.04.Sv. 4° Geen eigenlijke schorsing tijdens strafproces De burgerlijke vordering voortspruitend uit een misdrijf kan niet verjaren voor de strafvordering (art.0052.0573. de driejarige verjaring inzake verzekeringen437. 443ter § 1 WIB).N. Niet vereist is dat die wettelijke regeling ook de stuiting onmogelijk maakt.T. met name art. 1775.juridat. 22 september 2011439. 443 Cass. 1 juni 1995.W. a contrario uit Cass. § 1 KB 11 juli 2003 genomen in uitvoering van art.

verzet tegen teruggave e. behalve wanneer het om een regel van openbare orde gaat. 446 RW 2009-20. a) Preventieve en bewarende maatregelen Onder meer bewarend beslag. moet hij ervoor zorgen de verjaring te stuiten door zijn burgerlijke vordering aanhangig te maken voor de burgerlijke rechter (wat hij kan) voor de uitspraak op strafgebied valt444. 444 Cass.N. geschorst blijft gedurende de hele duur van de strafvordering en pas opnieuw begint te lopen na de eindbeslissing op strafgebied. 6 maart 2006446). Dat verklaart dat de rechter de verjaring niet ambtshalve kan inroepen (art.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 rechtsvordering die niet of niet meer voor de strafrechter aanhangig is. d.z.just.juridat. Een verjaarde schuld kan ook nog in andere opzichten relevant zijn447. 13.d.m. 149 447 Bv.just.08.fgov.0071. verzegeling. ook al is de aanspraak daarop verjaard: Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20091204-5 = RW 20112012. 4 december 2009445: wanneer de wet een nieuwe schorsingsgrond invoert. 87 . als vereiste voor herstel in eer en rechten dient de schade te worden hersteld. Omgekeerd kan een verjaarde schuld nog bij wijze van verweer worden ingeroepen (quae temporalia sunt ad agendum. geldt die ook voor reeds voordien ontstane aanspraken (in casu invoering door de LVO van de schorsing tgv minderjarigen bij de verjaring van verzekeringsaanspraken) d) Uitwerking van de verjaring Men kan de verjaring best zien als een wilsrecht. http://jure. 223 BW) (evenmin als een relatieve nietigheid). 445 C. 5° Overgangsrecht inzake schorsing bij wetswijziging Cass. 22 september 2011. 830 n. F. maar enkel dat het eindpunt van de verjaringstermijn van de burgerlijke rechtsvordering zich niet kan situeren vóór het tijdstip waarop de strafvordering verjaart of vóór het tijdstip waarop de eindbeslissing over de strafvordering een einde maakt aan die strafvordering.F. sekwester. maar waartegen de beklaagde in beroep gaat.fgov. Toepassing: indien de burgerlijke partij na een beslissing in de strafzaak waarbij over zijn aanspraak nog geen uitspraak is gedaan.0505. RW 2011-2012. perpetua ad excipiendum). Dit verhaalsrecht vindt ook uitdrukking – behalve in goederenrechtelijke regels en executieprocedures – in enkele rechtsfiguren die veeleer verbintenisrechtelijk zijn. VANDEPLAS. boedelbeschrijving. http://jure. Vrijwillige betaling daarvan kan niet worden teruggevorderd.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110922-8. "tenzij de betaling niet kan worden opgevat als de voldoening van een door de betaler erkende schuld" (Cass. Verhaalsrechten van schuldeisers De schuldeiser heeft in beginsel een verhaalsrecht op alle goederen van de schuldenaar.w.10.juridat. niet meegaat in beroep. A. 8 december 2010. voorlopig bewind. Het beroep kan ook gebeuren bij wijze van verweer. Een verjaarde schuld blijft een natuurlijke verbintenis. 1167. dat er beroep op moet worden gedaan. behoudens cassatie.

1321 BW volgt dat derden. Zo kunnen schuldeisers meer bepaald verhaal nemen op goederen die volgens de geveinsde handeling aan hun schuldenaar toekomen. Voor een toepassing: Hof Antwerpen 20 oktober 2010. 88 . waaronder ook schuldeisers.i. RW 2011-2012. 1166 BW) Een interessante toepassing in een zaak van een Tijdelijke vennootschap448: een van de vennoten wilde een aanspraak op schadevergoeding geldendmaken jegens een opdrachtgever. TBH 2012. Brussel 8 december 2011. bewuste veinzing van een rechtshandeling) kunnen kiezen of ze zich op de gesimuleerde (geveinsde) handeling beroepen. d) Zijdelingse vordering (art. De vennoot roept in dat dit een wanprestatie uitmaakt van de medevennoten. dan wel op de gedissimuleerde (werkelijke) handeling. de andere niet.b) Actio pauliana zie hoger c) Keuzerecht bij simulatie Uit art. waardoor zij schuldeiser is en oefent zijdelings de aanspraak op schadeloosstelling van de medevennoten uit jegens de opdrachtgever. 317. 1809 (geveinsde handgift door ex-echtgenoot aan zijn zuster). in geval van simulatie (d. 448 Rb. ook al behoren ze in werkelijkheid aan een derde.

F. . 15 december 2006. 7 september 2009. Hof Luik 4 april 1996. RW 20082009. voor zover deze schuldvorderingen niet krachtens dat recht onoverdraagbaar zijn. RW 2009-2010. Zie reeds Cass.fgov. 302 met concl. . 1669. Pas.06.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 VI. C. .08. Overgang van schuldvorderingen (actiefzijde) a) Accessorium sequitur principale of oneigenlijke natrekking 1° Overzicht De belangrijkste toepassing hiervan betreft schuldvorderingen jegens een verkoper tot vrijwaring voor gebreken aan de verkochte zaak449 en tot vrijwaring wegens uitwinning. . bij overdracht van het verhuurde goed. 2° Vereisten voor overgang – toepassingsgebied van de regel De kwalitatieve schuldvordering gaat over met de eigendom van de zaak. bij overdracht van een kavel.0494.juridat. .just. Een ander voorbeeld betreft de schuldvorderingen wegens aansprakelijkheid voor gebreken jegens een aannemer en/of architect.fgov. 8 juli 1886. die overgaan wanneer de opdrachtgever de zaak overdraagt aan een koper450. 1615 BW is ook van toepassing op vrijwaringsvorderingen uit een vorige verkoop die beheerst wordt door een rechtsstelsel dat een dergelijke “rechtstreekse vordering” niet kent. WIJZIGING VAN PARTIJEN BIJ EEN VERBINTENIS 1. L. . 54 Wet 12 juli 1973 Natuurbehoud (Vlaams Gewest))451.buitencontractuele aansprakelijkheidsvorderingen voor schade aan de zaak. http://jure. http://jure. C.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3= Arr. 942. 2008 nr.0303. 147. Zie Cass. JLMB 1530. nr. wel buitencontractuele aanspraak van koper tegen die aannemer. 230 n. 451 Cass. en vergelijkbaar op schadevergoeding wegens waardevermindering door bescherming als duingebied (art. 452 Cass. 1184 kritische n. 29 februari 2008. CARETTE “”Kwalitatieve rechten” van een onderkoper bij internationale koop en het Weens Koopverdrag”. nr. en dit ongeacht of het gaat om: 449 Art. WERMOES. 22 maart 1990. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. die dit contamineerde. "Rechtstreekse (contractuele) aanspraken van onderverkrijgers: pleidooi voor een algemene erkenning van de accessoriumtheorie" (verkoop liet na verkoop product herverpakken door onderaannemer. A-g Mesdach de ter Kiele. 450 Cass.juridat. geen rechtstreekse contractuele aanspraak).rechten van de verkoper van een kunstwerk jegens de expert die een authenticiteitscertificaat heeft afgeleverd.N.een recht op schadevergoeding krachtens de Wet van 12 juli 1976 Wet betreffende het herstel van zekere schade veroorzaakt aan private goederen door natuurrampen zou volgens de rechtspraak echter niet kwalitatief zijn452.Cass.rechten van een mede-eigenaar jegens de vereniging van mede-eigenaars. 89 . N.recht op schadevergoeding wegens planschade.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20090907-5 = RW 2011-2012. Andere voorbeelden: . Arr.rechten van de verhuurder uit een huurovereenkomst.rechten uit een zaakverzekering.

n. In dezelfde zin de Franse rechtspraak: Cass.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak in het kader van een andere overeenkomst.i. 5 december 1980. . 461 Zie bv. nr. 463 Zie bv. 453 Cass. is de oplossing dus wel anders in het geval er toch dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. I 65 = RCJB 1992. VANHELMONT. http://jure. Dat de contractspartij zelf (bv. 15 september 1989. http://jure. A. zowel het klassieke geval van verkoop na verkoop454 als na aannemingsovereenkomst een verkoop (bv. P. 265.06.. verhindert de aanspraak jegens de leverancier van die wederpartij niet461. zie Cass.0303. Of de aanspraak kan overgaan is een vraag van Nederlands recht. m. Cass.juridat.of zelfs een eigendomsovergang van de hoofdzaak ingevolge natrekking (Cass. In het andere geval kunnen beiden contractueel in solidum aansprakelijk is462.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20080229-3. Dit blijft zo zelfs indien de eigendom rechtstreeks overgaat van de onderaannemer op de bouwheer. 15 september 2011. 1986.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20070423-1 = Arr. 25 januari 90 . 886. Hof Brussel 30 maart 2010. ass. Men kan hetzelfde afleiden uit de Franse cassatierechtspraak: Cass. Deckx Algemene Ondernemingen.0456. 2007. 895. TBO 2010. 460 Cass. De verklaring is dat er bij onderaanneming normaal geen dubbele eigendomsoverdracht plaatsvindt. CARETTE. TBO 2010. wat vermoed wordt voor schade die reeds zichtbaar is op het ogenblik van de doorverkoop. architect – bouwpromotor koper: Rb Antwerpen 15 januari 2004456).de aanspraak gaat niet mee over wanneer partijen anders overeenkomen. verwerping voorziening tegen Hof Antwerpen 16 juni 2003 Wanneer een aanspraak naar Nederlands recht jegens een leverancier door doorverkoop krachtens belgisch recht overgaat. BENABENT = JCP 1986. 2012.just. P.fgov.dus ook bij koop na aanneming na koop459. C. HERBOTS = RW 1989-90. http://jure.just. WERMOES 456 RW 2007-8. . maar wel de leverancier van de onderaannemer (Cass. Niet: aanneming na aanneming (wel omgekeerd rechtstreekse vordering van de onderaannemer op de hoofdopdrachtgever). 18 mei 2006)458. Hof Brussel 30 maart 2010. Cass. 1184 kritische n.fgov. C. MALINVAUD. 29 februari 2008455 . 454 Cass. blijft het een aanspraak naar Nederlands recht. Arr. J. Restrictief wel Hof Gent 24 januari 2008. zoals aanneming457. 1641 BW niét de onderaannemer aanspreken. Nuance: .be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20110915-6. 20. Fr. plén. voor zover dit binnen het kader van de hoofdaannemingsovereenkomst valt. TBO 2010. 458 Cass. RW 2009-2010. II nr. D. 70 = Pas. Vgl. 502 n. RW 2007-2008. 387 n. 23 april 2007. Aquafin.0137. 852 = RW 2010-11. 152. C. Hof Brussel 30 maart 2010. TBO 2010. 265.rl.N.10. minstens wanneer de tussenschakel zelf reeds zijn voorganger heeft aangesproken463. Gevolg in een complexe zaak: de bouwheer kan op grond van art.04.juridat. A.Cass. . 462 Zie bv. Hof Brussel 30 maart 2010. N. Dubrulle.just. 265. 16 n. of ze effectief is overgegaan een vraag van Belgisch contractenrecht.bv.fgov. 459 Zie bv. 265. nr. 1980-81 nr. Limb. 776 = TBH 1990. 800. met concl. 23 april 2007) 453.N.g. Fr. Hof Brussel 9 november 2004. DIRIX. Anders op het laatste punt (ten onrechte) Hof Antwerpen 18 mei 2009. 15 september 2011460). 147 n. 7 februari 1986. E. 18 mei 2006. RTDCiv 1997. Voor het IPRaspect. Cass. Fonderies Lecomte t. 212 = RW 1981-82. 455 nr.616. 18 juni 1997. Arr. RW 2007-2008.050097N. 293 n. L. verkoper) niet kan worden aangesproken wegens een geldige exoneratie. C. 1207 457 Bv.F.juridat.een eigendomsoverdracht van de hoofdzaak ingevolge doorverkoop (NB.

16 n.i. verbintenisrechtelijke gevolgen 1° Vereisten voor cessie Dit is eigenlijk een vraag van “goederenrecht”.wanneer de aanspraak die overgaat van B naar C een aanspraak onder het Weens kooprecht is. b) Cessie. JCP 2003 II 669. 152.F.b. 2012. W. waarbij afwijkende regels unnen gelden (zaak aanhangig bij het HvJ). Cass. RW 2007-2008. HOSTENS "De rechtstreekse aanspraak van de consument: een nieuw pijnpunt in ons dualistisch kooprecht ?". op dit punt Hof Antwerpen 18 mei 2009.de schuldenaar (leverancier) behoudt alle excepties uit de valutaverhouding (d.wanneer de eigendom van een zaak is overgegaan en daarmee ook de vrijwaringsaanspraak op de eerdere schakel. vereisten van de eigendomsoverdracht van een schuldvordering – ook al is een van die vereisten dat de cessionaris een verbintenisrechtelijk geldige titel heeft (vnl. inbegrepen de “e. Cass. zodra hij aangesproken is kan hij dat echter wel opnieuw465. 466 Voor een overzicht van de diverse theorieën hierover. de vraag stellen of de niet-uitoefening van de rechtstreekse aanspraak door de eindkoper vooraleer die verjaard is. 20. DCCR 2010. Civ. 20 april 2012. Fr. 91 . In beginsel geldt dit ook voor een forumbeding. Fr. Bull. Correcter: hij heeft de hoedanigheid om de leverancier in vrijwaring op te roepen: een eventuele vergoeding zal hij echter maar kunnen innen indien hij zelf zijn afnemer/koper heeft betaald (op dat ogenblik wordt de aanspraak die op de koper is overgegaan terug eigendom van de tussenschakel). in de verhouding tussen die eindkoper en zijn leverancier niet tot rechtsverwerking moet leiden (naar analogie van 1377 II BW).0103.i. Limb. zijn contract met zijn afnemer). VANHELMONT.10.just.n.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 Een bijzonder voorbeeld vinden we ook wanneer een leasingmaatschappij een auto koopt en in leasing geeft met een exoneratie in ruil voor overdracht van de rechten jegens de verkoper op de huurder.juridat.c. Rl.a. Men kan daar m. 87 v. geldige overeenkomst tot cessie). Hof Brussel 9 november 2004. 17 november 2004. 466 (dat verklaart dat de korte termijn voor hem pas op dat ogenblik begint te lopen467). 465 Zie in dit verband Cass. III. 186. http://jure. kan de leverancier zich jegens de onderverkrijger beroepen op een arbitragebeding. wanneer na de huurtermijn de auto terugverkocht wordt aan de verkoper verliest de huurder daardoor nog niet de aanspraken die hij verkregen had op de verkoper464.b. P. Bull. de modaliteiten van de zgn. natuurlijk enkel voor zover het gaat om de aanspraak die de onderverkrijger door natrekking heeft verkregen. 1983. 3° Gevolgen van de overgang W. M. III. 4 december 2002.zo bv. is de verjaring evenwel niet op dezelfde wijze opgeschort. In die zaak werd een arrest verbroken dat de eis in vrijwaring door verkoper jegens onder meer de architect onontvankelijk had verklaard wegens gebrek aan hoedanigheid. . rechtstreeks aanspraak: . Civ.”: er is weliswaar geen contract A-C maar wel een contractuele rechtsverhouding.fgov. 467 Bv.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120420-3. gaat het om een vraag van EU-recht. kan de tussenschakel in beginsel zelf de aanspraak jegens de leverancier niet meer uitoefenen. C. . 2004. 464 Vgl. de rechten van de tussenschakel: . maar binnen het toepassingsgebied van de Brussel-I-Vo. 1983. nl.

West-Konstrukt. nr.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20060427-6 = Jaarverslag cassatie 2006. Tegenwerpelijkheid excepties: 1° cessus kan zich beroepen op alle excepties uit de dekkingsverhouding die ontstaan zijn voor de kennisgeving van de cessie Zowel de e.n. 2° cessus kan zich niet beroepen op verweermiddelen uit de interne verhouding (valutaverhouding) tussen cedent en cessionaris: Cass. nr. United Real Estate t.i. HOUBEN.10. daaronder ook het recht om de overeenkomst te ontbinden wegens wanprestatie aan die schuldvordering468. maar een ontbindingsbevoegdheid indien de contractuele verhouding deelbaar is.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120920-5.juridat. 488 n.11.juridat.fgov. Worden niet het geheel van schuldvorderingen uit een overeenkomst overgedragen.2° Verbintenisrechtelijke gevolgen van cessie . http://jure. Faill. C. C 04.just.just. Cass.0093N.N.c. 4 februari 2011469) (voor verlies ervan door instemming of omstandig stilzwijgen. C. 469 Cass. zie rechtspraak Hoven van Beroep). 27 april 2006. 92 . http://jure. nr. vgl. 27 april 2006470. Parfip / Aramex.fgov. Fortis Commercial Finance t. dan heeft de cessionaris m.0443. R.a.fgov.0662. 470 Cass. http://jure.Omvang van de cessie: De accessoria gaan mee over met de schuldvordering.F. 4 februari 2011. 20 september 2012. valutaverhouding (titel) + eigendomsoverdracht cedent cessionaris (vervangende schuldeiser) dekkingsverhouding (oorspronkelijke obligatoire verhouding) resultante rechtsverhouding debitor cessus 468 Cass. 50. is ze ondeelbaar dan kunnen de oude en nieuwe deelschuldeisers enkel gezamenlijk ontbinden. paris Express Service.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110204-6 = RW 2011-2012.just. als het ontbindingsrecht zijn “inherent” en dus ontstaan tezamen met de verbintenis zelf (voor de ontbinding.

Deka-arrest van het HJEG): de cessus kan nog steeds bevrijdend betalen aan de cedent of aan de schuldeiser van de cedent in geval van derdenbeslag onder de cessus ten laste van de cedent. 2008. in het bijzonder art. 19 maart 2004472. De leemte in de wet is intrinsiek en dus zelfherstellend (zonder wetgevende tussenkomst). .en geldt enkel . Omvang: .d. 1258 kritische noot J. 48ter AOW 1971 en 14bis AOW overheidssector 1967.fgov.Cessie van prijsvorderingen uit internationale koop: België heeft in 2010 de Unidroit Conventie internationale factoring geratificeerd.F. DE CONINCK “De betaling door een niet-belanghebbende derde en de toelaatbaarheid van de conventionele subrogatie ex parte creditoris” 474 RW 2010-2011. ten gunste van diverse soorten verzekeraars. 93 . 471 http://jure. maar het is ongrondwettig dat die getrapte subrogatie niet ook subrogatie omvat in de rechten ex art.wettelijke subrogatie s.l. Jaarverslag cass. .b.07. vinden we onder meer wanneer iemand een schuld heeft betaald waartoe hij samen met een ander is gehouden of voor een ander is gehouden (art. ook niet voor het deel dat de cessionaris nog aan de cedent moest (Cass.just.Cass.F. . de overheidssector kent een getrapte subrogatie. 41 LVO (schadeverzekeraar e.binnen de perken van zowel : 1° de betaalde sommen of prestaties. GwH nr.juridat. Deze wordt door wet toegekend buiten de gemeenrechtelijke voorwaarden om. RW 2010-2011.conventionele subrogatie is ook mogelijk bij betaling door een derde die bij de verbintenis geen belang heeft (Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20070615-2.s. inzake cessie met bedrieglijk oogmerk (vgl. 617. 475 Hof Antwerpen 8 september 2010. 1251.0114. RW 2006-7 473 C. omdat de schuldenaar van de vordering van het slachtoffer de overheid is en niet diens arbeidsongevallenverzekeraar. 41 LVO enkel subrogatie in rechten jegens een aansprakelijke derde omvat en niet ook rechten ex art.03. 29bis WAM. 472 nr. en nog ruimer in art. 99. 307. 3° BW) en in enkele andere gevallen. 136 ZIV-Wet (ziekteverzekeraar) en in 48ter AOW 1971 v. C. of “quasi-subrogatie”. 21 januari 2008473). 14bis AOW overheidssector 3 juli 1967 (arbeidsongevallenverzekeraar).h. 15 juni 2007471) .subrogatie geldt . 40 = RW 2008-2009. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant475. 29bis WAM.de cedent betalen na kennisgeving van de cessie bevrijdt de schuldenaar niet.wettelijke subrogatie s. 190/2009474 bespreekt het verschil tussen art. 108/2011 werd evenwel geoordeeld dat het niet ongrondwettig is dat de wettelijke (quasi-)subrogatie van art. RW 2012-13. . In arrest nr. c) Subrogatie (indeplaatsstelling) Voorwaarden en soorten: .).© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . i.0078.

Mensura.11. RW 2012-13. nr.N. Bij quasi-subrogatie kunnen andere regels gelden op dit punt.F. Stad Chimay. 14 mei 2012. http://jure. 476 Bv.b. 16 november 2009477) .fgov. nr. In alle gevallen van subrogatie oefent de gesubrogeerde geen ander recht uit dan dat van de subrogant. http://jure. Cass.Wanneer het slachtoffer een invaliditeitspercentage van 26 % heeft kan de rechter niet zomaar met het motief dat de persoon halftijds werkte.just. Arr.0256. 21 februari 2011.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110302-2.N.m.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr.just.Ook de subrogatie krachtens art. overeenstemmen met de lasten op het loon dat het slachtoffer ingevolge het ongeval heeft moeten derven481.juridat. C.0256.fgov. nr. 11 oktober 1999476.0256. . Dit betekent ook dat bij een verdeling van aansprakelijkheid de subrogatie niet bijkomend beperkt wordt tot een overeenstemmend aandeel in de door de gesubrogeerde betaalde prestaties480. 477 Cass. beslissen dat de werkgever een subrogatoire aanspraak heeft ter grootte van de helft van het uitbetaalde loon482. P.wanneer een schade vergoed wordt door periodieke betalingen (bv.0318.juridat.juridat. 16 november 2009.F.juridat.just. nr. 307. http://jure. http://jure.De gemeenrechtelijke aanspraak mag alleen op basis van het brutoloon berekend worden indien de rechter vaststelt dat de lasten die erop zouden rusten. 1999. nr. nr. Nr.just. I 522. C. http://jure.fgov.11. http://jure. Axa Belgium t.09. Ook bij quasi-subrogatie gaat de schuldvordering in de door de wet bepaalde mate wel degelijk over en is het recht van de gesubrogeerde geen ander recht dan dat van de subrogant483.0520. C. 483 Hof Antwerpen 8 september 2010.just.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3. http://jure. Gevolgen na subrogatie: 1. 522 = Pas.just. n. Het recht gaat over in de staat waarin het zich op dat ogenblik bevindt (met name ook w. Cass 11 oktober 1999.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20110221-3 480 Cass. RW 2012-13.10.als 2° hetgeen door de schuldenaar verschuldigd is jegens de subrogant (o. C. 16 januari 2012.just. de verjaring484).fgov. Ad 2°: . 21 februari 2011.N.just. Cass. 667 478 Cass.10.N. 307.juridat. nr. 94 . Axa t. Cass.09. C.juridat.fgov.N. C.N.0520. nr. . http://jure. Ad 1°: .fgov.fgov. 2 maart 2011. C. 479 Cass. Cass.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20120116-1 481 Cass.10. 2009. 482 Cass.juridat.be/pdfapp/download_blob?idpdf=F-20120514-7. Cass. 16 november 2009.fgov. Mensura.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N20120116-1. 16 januari 2012. 2009. 667. 47 AOW blijft beperkt tot hetgeen waarop de subrogant aanspraak had jegens zijn schuldenaar479. Axa t. 484 Hof Antwerpen 8 september 2010. invaliditeitsuitkering) geldt he kapitaal van die vergoedingen als betaalde som478. 22 september 2010.juridat.09.0256.0698.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-6 = Arr.

houdt dat als dusdanig geen nieuwe vordering in (en speelt art. RW 2012-13. 16 december 2004).fgov. Bijzondere regels zijn onder meer te vinden in art.be/pdfapp/download_blob?idpdf=N-20091116-5. Algemeen In het algemeen zijn er drie mogelijke situaties van schuldovername: 485 Bv. Wanneer de gesubrogeerde in een hangend geding tussenkomt. 2. 16 november 2009. 388. 1252 tweede zinsdeel BW en art.09. http://jure. 3. Hof Antwerpen 6 december 2011. betaalt hij in beginsel aan de verkeerde partij en kan hij door de gesubrogeerde tot een tweede betaling worden aangesproken.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 zekerheidsstelling (valutaverhouding) + betaling subrogerende schuldeiser (subrogant) gesubrogeerde zekerheidssteller dekkingsverhouding: oorspronkelijke schuld resultante rechtsverhouding hoofdschuldenaar Na subrogatie is subrogant geen titularis meer van de schuldvordering. Wanneer de schuldenaar na de subrogatie nog betaalt aan de oorspronkelijke schuldeiser en niet aan de gesubrogeerde. Overname van schuld 1. Cass. 41 III LVO).N. 95 . nr. Dat is anders wanneer de schuldenaar de subrogatie niet diende te kennen (betaling aan de schijnschuldeiser).486 2. 136 Ziekteverzekeringswet. 807 GerW dus niet485).just.0135. een stuiting in verhouding met de subrogant na tijdstip van subrogatie stuit de verjaring van de schuldvordering van de gesubrogeerde niet (Cass. Bij gedeeltelijke betaling en dus gedeeltelijke subrogatie heeft de saldo-aanspraak van de subrogant voorrang op de aanspraak van de gesubrogeerde (nemo contra se subrogasse censetur) (art.juridat. 486 Voor een toepassing daarvan zie bv. C.

74 tot 77 Controlewet verzekeringen). aangezien de rechten van de schuldeiser daardoor niet verminderen. of enkel nog als subsidiaire schuldenaar houdt. Maar qui peut le plus. daar dat arrest enkel de mogelijkheid zou openlaten van ofwel een toetreding tot een bestaande schuld dan wel (mits het akkoord van de schuldeiser) het aangaan van een nieuwe schuld. als het aangaan van een autonome schuld. .Art. 1717 BW. 1242 BW: Hof Brussel 17 september 2002 (delegatie die onvoldoende aanduidingen geeft over de delegataris. 55 Pachtwet. art. 61 WCO en art. 96 . art. Verder gelden er bijzodnere rgels in een aantal gevallen waarin de contractuele verhouding overgaat in het kader van een overgang van een ruimer geheel van activa en passiva (zie bv. 3° Wb.een bevrijdende schuldovername waarbij de oude schuldenaar bevrijd is487. 30 en 34 pachtwet). art. 4 Woninghuurwet. art. art. Dit vereist een toestemming van de schuldeiser behalve in de gevallen waarin de wet bij de regeling van de contractsoverdracht anders bepaalt.een schuldovername waarbij de schuldeiser ermee instemt dat de oude schuldenaar enkel nog subsidiair gehouden is. 682. art. accesoire delegatie. Voor bijzondere wetsbepalingen inzake contractsoverdracht. Art.. 12 Wet Reisovereenkomst. 25-27 WCK en art. belangrijkste toepassing daarvan is de delegatieovereenkomst (waarbij het enerzijds kan gaan om de overname van dezelfde schuld. 1743 BW. 10 en 11 Handelshuurwet. art. peut le moins: de schuldeiser kan natuurlijk ook akkoord gaan dat de nieuwe schuldenaar dezelfde schuld aangaat vooraleer hij de oude bevrijdt.Venn. 7 en 8 CAO 32bis.. 9 CAO 102. art.een eenvoudige schuldtoetreding. 26 september 2003 leiden sommigen af dat dit niet mogelijk is. zie bij de diverse vormen van huur (art. art. Delegatie schuldeiser delegataris valuta verhouding delegant dekkingsverhouding gedelegeerde . onafhankelijke delegatie) – zie 2. 2. 487 Uit Cass. gedelegeerde betaalt oude schuldeiser). waarbij de nieuwe schuldenaar en de oude hoofdelijk gehouden zijn. is zijn toestemming niet nodig .

voor die instemming gelden dezelfde uitlegregels als voor een afstand (uitdrukkelijk dan wel een gedraging die voor geen andere uitleg vatbaar is488). RW 2012-13.09. 176. 6 mei 2010.De delegatie is maar bevrijdend voor de delegant (oorspronkelijke schuldenaar) wanneer de schuldeiser met die bevrijding heeft ingestemd. C.N.0423.© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 . 97 . 488 Cass.

............................................................................................................   9   3.............................................................   7   d)  Wilsovereenstemming  en  vertrouwensleer  ......................................................................................  10   4.....................................................................................................  9   a)  Gewone  vertegenwoordiging  ......  TOTSTANDKOMING  VAN  OVEREENKOMSTEN  EN  ANDERE  RECHTSHANDELINGEN  ........................................  VERTEGENWOORDIGING  .........................................  4   1..................................................  PRECONTRACTUELE  PLICHTEN  ........................   6   b)  Bindende  kracht  van  een  eenzijdige  rechtshandeling  ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................   8   g)  Ontvangstvereiste  –  vormvereisten  voor  kennisgevingen  ........................................................................................................................  11   98 ......................................  zakelijke  overeenkomst  .................................................................................   7   e)  Bewijs  rechtshandeling   ..............  10   c)  Middellijke  vertegenwoordiging  ..............................................................   9   k)  Wettelijke  herroepingsrechten  ...................  6   a)    Bindende  kracht  van  een  aanbod  ................................................................   6   c)  Vorm  van  de  toestemming  ................................................................   9   b)  Optreden  in  naam  van  te  noemen  of  op  te  richten  derde  ....................................   4   d)  Precontractuele  informatieplichten  -­‐  dubbele  functie  .............................................................................................   7   f)  Zgn.......................  11   b)  Derdenbeding  ............................................................................................................................................................................   9   j)  Totstandkoming  (kosteloze)    borgtocht  ..............................................................................................................................................................   8   h)  Tijdstip  van  totstandkoming  van  de  overeenkomst  ..............................................................   8   i)  Totstandkoming  van  een  koop-­‐verkoop  van  onroerend  goed  ..................................................................................   4   b)  Marktpraktijken   ......................................................................................................................................................................................I................................   5   2.................................   4   c)  Contractsweigering  ............................................................  ONTSTAAN  RECHTEN  VAN  EEN  DERDE  UIT  OVEREENKOMST  ........  RECHTSHANDELINGEN  ...............................................................  11   a)  Voorkooprechten  en  naastingsrechten  .....................................  4   a)  Onderhandelingen  en  goede-­‐trouw-­‐eis   ..................................................................

...................  18   2°  Andere  gevallen  ...............................................................  18   1°  Nietigheid  van  een  beding  over  een  niet  opengevallen  nalatenschap  ...............  geweld  ................................................................................................................................................................................................................................................  21   b)  Nietigheid  ingevolge  derde-­‐medeplichtigheid  ?  ..........................................................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 5..........................................................................  1599  BW  ......................  22   7..  18   j)    Potestatieve  voorwaarde  ...............................  15   d)  Wilsgebreken:  gekwalificeerde  benadeling  -­‐  nietigheden  bij  kosteloze  borgtocht  e.............................................................................................................................  23   99 .................d.........................................................................................  19   k)  Nietigheden  wegens  discriminatie  .....  art........................  17   4°  Rechtsgevolgen  ................................................  12   b)  Wilsgebreken  -­‐  dwaling  .......................  13   1°  Dwaling  algemeen  ..  19   m)  Onrechtmatige  bedingen  ........................................................................................  UITLEGGING  .......................................................................................................................................................  20   n)  Niet-­‐arbitreerbaarheid  ...........................................................................................................................................  17   3°  Handelingsonbekwaamheid lastgever  ..........................................................  16   e)  Initiële  onmogelijkheid  –  i..................................................................................................  15   c)  Wilsgebreken  -­‐  bedrog........................................................................................................................................  12   a)  Absolute  nietigheden  –  ongeoorloofdheid  voorwerp  of  oorzaak  .........................................................................  .....................................................................................  22   b)  Beperkende  uitleg  bij  sommige  overeenkomsten  .......................................................  17   2°  Handelings(on)bekwaamheid lasthebber en vertegenwoordiging  ..........................................................................  19   l)  Gevolgen  nietigheid  rechtshandeling  ................................  17   1°  Feitelijke  (on)bekwaamheid  bij  vertegenwoordiging   .........................................................................................................................  NIETIGHEDEN  .....b..........................................................  16   f)  Nietigheid  als  sanctie  van  een  informatierecht  ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................  21   6.....................................................................................  18   h)  Nietigheid  wegens  belangenconflict  ...................................................................................................................................................................  16   e)  Wilsgebreken  -­‐  benadeling  ................................  13   2°  Dwaling  en  "valse  oorzaak"  .........................................................................................  18   i)  Nietigheid  wegens  beperking  van  verbintenissen  betreffende  de  toekomst  .................  15   3°  Dwaling  bij  dading  ...................................................................................................  NIETIGHEDEN  EN  NIET-­‐TEGENWERPELIJKHEDEN  TER  BESCHERMING  VAN  DERDEN   21   a)  Actio  pauliana  .....................................................  22   a)  Algemeen  .........h...................................................................................................................................................................................................................................  17   g)  Handelingsonbekwaamheid  en  feitelijke  onbekwamaheid  ............................................................................

...................................................................................  33   h)  Bij  inbreuken  intellectuele  rechten  ..............................................................................................................................  BIJZONDERE  REGELING  PROCESAANSPRAKELIJKHEID  (GERECHTSKOSTEN  EN   RECHTSPLEGINGSVERGOEDING)  ..........................................................................................................................................................................................................  34   3.........................................................  24   c)  Waardering  van  de  algemene  zorgvuldigheidsplicht  ........................................................................  34   a)  Tenlastelegging   ..........  1022  GerW  .......................................................................  36   100 ................................................................................................................................................................................................  35   c)  Buiten  het  toepassingsgebied  van  art.......................................................................................................................................II...........  36   4................................................................................  32   f)  Verlies  van  een  kans  ....................................................................................................................................  33   k)  Voordeelstoerekening  ...........  33   j)  Eigen  fout  schadelijder  –  beperking  aansprakelijkheid  wederpartij  ......................................................................................................................................  33   i)  Beperking  tot  voorzienbare  schade  ?   ................  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ANDERE  PERSONEN  ..................................................................  24   d)  Bijzonderheden  overheidsaansprakelijkheid  ........................................................................................  36   d)  Opeisbaarheid  gerechtskosten  .........................................................................  FOUT  ..............................................  25   2...................................  24   a)  Foutbegrip  algemeen:  rechtvaardigingsgronden  ................................................................................................................................................  ONRECHTMATIGE  DAAD   .............................................................  24   1....................................  36   5.........................................................................................  28   c)  “Doorbraak”  causaal  verband  door  juridische  oorzaak  ......................................................................................................................................................................................  26   a)  Tijdstip  en  wijze  van    vaststelling  en  begroting  van  de  schade  .........................................................................................................  32   g)  Onrechtmatig  voordeel  ...  26   b)  Criteria  causaal  verband  ........................................................................  SCHADE  EN  CAUSALITEIT  ............  AANSPRAKELIJKHEID  VOOR  ZAKEN  EN  DIEREN  ..............................................  29   d)  Samenloop  en  co-­‐existentie:  beperking  buitencontractuele  aanspraak  voor  contractuele   schade  ....................................  34   b)  Begroting  ..........................................................  30   e)  Weerkaatsingsschade  ......  24   b)  Schuldopheffingsgronden  ....................................................................

.............  37   c)  Aansprakelijkheid  wegens  rechtmatige  overheidsdaad  ..............................................................................................................................  VOORDEELSAFDRACHT  ...................................................................................................................................................  VERGOEDING  VOOR  GEMAAKTE  KOSTEN  E.......  RECHTSTREEKSE  RECHTSBESCHERMING  VAN  SOMMIGE  SUBJECTIEVE  RECHTEN  .......................................  45   IV.  ANDERE  BRONNEN  VAN  VERBINTENIS  ...................................................................................................................................................................................................................  ANDERE  BIJZONDERE  REGELS  ..........  46   V..................  47   101 .....................................................  ZAAKWAARNEMING  ........................................................................................................D..  41   a)  Verrijking  door  een  prestatie  .......  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  IN  HET  ALGEMEEN   ..........................................................................................................................................................  38   b)  Gevolgen  ..............................................  38   1.  46   IV..................................  44   6........................................................................................................................  REGRES-­‐  OF  VERHAALSRECHTEN  (RÜCKGRIFFSKONDIKTION)  .............  37   a)  Nabuurhinder  ............  41   b)  Zonder  rechtsgrond  ......................................................  NATUURLIJKE  VERBINTENIS  ........  38   a)  Vereisten  ....................  Onverschuldigde  betaling  (1376  BW)   .....................................................................................................................................................................................  41   3....................  46   2.............  38   III...........................................................  ONGERECHTVAARDIGDE  VERRIJKING  .......................................................................  37   d)    Risico-­‐aansprakelijkheid  wegens  voorlopige  tenuitvoerlegging  .....................  43   a)  Bijzonder  geregelde  regresaanspraken  ....© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 6..................................................  46   3..........................  ........................................  44   4.........................  45   1..................  44   5.................................................................................................................................................................  VERBINTENISSEN  IN  HET  ALGEMEEN  .................................  37   b)  Nieuwe  risico-­‐aansprakelijkheden   ....................................................................................  41   2.  FOUTLOZE  AANSPRAKELIJKHEID  ..............  43   b)  Regresaanspraak  krachtens  de  algemene  regel  inzake  ongegronde  verrijking  ........................  ANDERE  GEVALLEN  ............

..............................................................  59   102 ..........................................  51   c)  Tijdstip  van  nakoming  -­‐  opeisbaarheid  ......................................................................................................................................................................................  “post-­‐contractuele  verbintenissen”  ................................................................  MODALITEITEN  VAN  NAKOMING   ..............................................  rechtsverwerking  ....  PLURALITEIT  VAN  SCHULDEISERS   ..............................................  verdeling  draagplicht  .......................................................................  BEËINDIGING  EN  WIJZIGING  VAN  OBLIGATOIRE  RECHTSVERHOUDINGEN  ..  59   h)  Uitstel  van  betaling  (art................................................................................................  49   e)  Duur  van  de  verbintenis............................  52   a)  Kwalificatie  ......................................................................................................................................................................................................................................................................................  56   b)  Wijzigende  overeenkomst......................................1..................  51   a)  Aan  wie  moet  nagekomen  worden  .........................................................................  novatie  ..............  46  FaillW)  .......................  56   a)  Nakoming  /  betaling  ............  56   c)  Opzegging  van  contractuele  verhoudingen  van  onbepaalde  duur  .................................................................................................................................................................................  58   f)  Niet-­‐realisatie  voorwaarde  .....  51   b)  Door  wie  kan  nagekomen  worden  ................................................  rechtsmisbruik..............................................................  BEPALING  VAN  DE  INHOUD  VAN  DE  VERBINTENIS  ............................................................  partijbeslissing  .......................................  1244  BW)  ........................  PLURALITEIT  VAN  SCHULDENAARS  ...............................  56   3....................................................  50   f)  Andere  soorten  inhoud  dan  schuldvorderingen  ............................................................................  56   d)  Opzegging  bij  overeenkomsten  niet  van  onbepaalde  duur  .....................................................  56   4..........................................  54   d)  Gevolgen:  subrogatie  en  verhaal  tussen  medeschuldenaren  ................................................  57   e)  Beëindiging  door  de  curator  ?  (art................................................................................................................................  58   g)  “Caducité”  ?   ...  52   b)  Gevolgen  van  volmaakte  en  onvolmaakte  hoofdelijkheid  ...........  52   3......................................................................................................................................................................................  53   c)  Bepaling  aandeel.............................  49   c)  Gewijzigde  omstandigheden  .............................................................................  49   d)  Beperkingen  aan  wijzigingsbedingen   ..............................  47   a)  Goede  trouw....................................................  47   b)  Vaststellingsovereenkomsten.............  50   2......

 60   b)  Regime  van  niet-­‐conforme  en  gebrekkige  levering  bij  koop..............................  ..  59   5......................................................................................  OPSCHORTINGSRECHTEN  EN  VERGELIJKBARE  REMEDIES  .............  61   c)  Gebrek  aan  eigendomsoverdracht  ...............................................................................................................  63   e)  Remedies  bij  wederkerige  overeenkomsten  in  het  algemeen:  keuzerecht  uitvoering  /   ontbinding  .....................................  63   d)  Ingebrekestelling  ................................................  68   d)  Verbintenisrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen  de  perken  van  de  omvang   ervan)  .............  70   9...................................................  72   10..................  71   c)  Bijkomende  schade   ...............................................................................................  72   d)  Inperking  bij  stilzitten  ....................................................................................................................................................................................  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING:  GEDWONGEN  UITVOERING  IN  NATURA  ...........................................© Matthias Storme Gent-Mariakerke 2012 i)  Bevrijding  borg  ...........  64   7..........................................................  64   6........  aanneming..........................................  BEPERKING  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  STILZITTEN   (VNL..........  huur  ........................................................................  INTEREST)  ........................................................    GELDSCHULDEN  EN  RENTE.......................................................................................  68   c)  Omvang  van  de  ontbinding  tgo.................................  tijdstip  van  ingaan  van  de  ontbinding  ............................................................................................................................  NIET-­‐NAKOMING  EN  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  IN  HET  ALGEMEEN   ...............................................  72   e)  Kapitalisatie  (“anatocisme”)  ...............................................................................................................  73   a)  Rol  van  de  schadevergoeding..............................  67   b)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  uitdrukkelijk  ontbindend  beding  ..................................  70   a)  Begindatum  .....................................................  71   b)  Rentevoet   ............  69   e)  Zakenrechtelijke  gevolgen  van  de  ontbinding  (binnen de perken van de omvang ervan)  ................................................................................................  60   a)  Toerekenbaar  /  niet-­‐toerekenbaar/  afstand  ......................................................  65   8...........................................................................................................................................................................  SANCTIES  BIJ  NIET-­‐NAKOMING  VAN  WEDERKERIGE  CONTRACTUELE   VERBINTENISSEN:  ONTBINDING  EN  UITDRUKKELIJK  ONTBINDEND  BEDING  ...............................................................  SCHADEVERGOEDING  WEGENS  NIET-­‐NAKOMING  ..........  73   103 ..............................................  67   a)  Voorwaarden  voor  en  wijze  van  ontbinding  -­‐  stilzwijgend  ontbindend  beding  ...............................................

.........................................b)  Schade  en  causaliteit  bij  gevolgschade  ............  85   d)  Uitwerking  van  de  verjaring  ..................................................  79   b)  Stuiting  ........  ALGEMEEN  .....................................................................................................................................................................................................................................................................  96   104 .................................................................................................................................  89   a)  Accessorium  sequitur  principale  of  oneigenlijke  natrekking  .......................................................................................................................................................  VERJARING  ............  78   12...........................................................................................  88   VI.................................................................  95   2.....................  OVERGANG  VAN  SCHULDVORDERINGEN  (ACTIEFZIJDE)  ..  verbintenisrechtelijke  gevolgen  ..........................................................................................................................................................................................................................  SCHULDVERGELIJKING  .........................................................................................................................  VERHAALSRECHTEN  VAN  SCHULDEISERS  ................................................  1166  BW)  .................................  87   13.......................  91   c)  Subrogatie  (indeplaatsstelling)  ..........................................................................................................................  WIJZIGING  VAN  PARTIJEN  BIJ  EEN  VERBINTENIS  .............  89   b)  Cessie..........................................................  OVERNAME  VAN  SCHULD  .....................................................................  74   d)  Straf-­‐  en  schadebedingen  .............................................................................................................................................................  82   c)  Schorsing  en  verlenging  .........  95   1...................................................................................  74   11............................................................................................................  88   d)  Zijdelingse  vordering  (art.................................................................  74   c)  Schadebeperkingsplicht  schadelijder  ....................................  87   b)  Actio  pauliana  ....................................................................................................................................................................................................................................................................  93   2.................................................  77   b)  Conventionele  schuldvergelijking  ..................................................  89   1.....  77   a)  Wettelijke  schuldvergelijking  ...........................  87   a)  Preventieve  en  bewarende  maatregelen  .  79   a)  Vertrekpunt  en  termijnen  ............  88   c)  Keuzerecht  bij  simulatie  ......................................................................  DELEGATIE   .........................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful