You are on page 1of 21

De muziek van Iran

Gastles Liselotte Sels, onderzoeker Conservatorium

Context
De Iraanse cultuur

Iran/Perzi

Iran: oude naam (~ Arisch) vs. Perzi: ~ provincie Fars Iranirs: Indo-Europees volk / Farsi: Indo-Europese taal
Aziatische steppen Europa, Iran, Centraal-Azi, India (1500-1000 v. Chr.)

Grote etnisch-culturele diversiteit:


Perzen, Azeris, Koerden, Gilaki, Arabieren, Baluchis, Turkmenen, Loris,

Islamitische Republiek (sjiitisch)


1979: Islamitische Revolutie
Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 3

Geschiedenis
Achaemeniden (ca. 550-330 v.Chr.)
Cyrus, Darius, Xerxes Oorlogen met Grieken

Onderwerping door Alexander de Grote Parthen en Sssniden (247 v.Chr. - 651) herstel
Oorlogen met Romeinen

Onderwerping door Arabieren islam Smniden (819-1005) herstel Overheersing door Mongolen en Seltsjoeken Safaviden (1501-1736): Turkse dynastie sjiisme Qjren (1796-1925): Turkse dynastie Pahlavi-dynastie (1925-1979): modernisering Islamitische Republiek (1979-nu)
Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 4

Godsdienst
Zoroastrisme (Mazdesme)
Profeet Zoroaster/Zarathoestra: ca.1000 v.Chr. Ahoer Mazd (~ goed) >< Ahriman (~ kwaad) Natuurelementen (bv. Mithra: zonnegod) Avesta: Heilig boek (belang van muziek!) Priesterklasse: Magi (magirs) Belang persoonlijke keuze en verantwoordelijkheid Invloed op jodendom, christendom, islam, Griekse filosofie,

Soefisme
Mystieke beweging, >< orthodoxe islam
Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 5

Literatuur
Rudaki ( 940) Ferdowsi (ca. 935-1020) Khayyam (ca. 1048-1124) Ganjavi (ca. 1141-1209) Attar (ca. 1158-1221) Rumi = Mowlana (1207-1273) Sadi (ca. 1213-1292) Hafez (ca. 1315-1390)

Duizend-en-n Nacht
Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 6

Andere kunsten
Architectuur

Miniatuur
Tapijten Kalligrafie

Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran

De muziek van Iran


Geschiedenis en actualiteit

Algemene kenmerken: cfr. Turkije (gelden voor heel het Midden-Oosten)


Toonsysteem ~ natuurlijke stemmingen, gebaseerd op boventonen => microtonen (intervallen van ca. 3/4 toon en 5/4 toon) Tijdstructuur veel onregelmatige maatsoorten, langere ritmische cycli (additief) ~ prosodie van de pozie

Textuur horizontaliteit: melodie primeert, monofonie/heterofonie


Praktijk orale/aurale overdracht, ruimte voor variatie en improvisatie

Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran

Geschiedenis
Achaemeniden: belang muziek Sassaniden: Brbad Theoretici:
Frbi (950) Ibn Sina (Avicenna) (1038) Safiuddin Urmawi (1293) Qob-al-Din Shirzi (1310)

Marghi (1435): componist Safaviden: bloei hofmuziek/koffiehuizen Vanaf 1850: renaissance Islamitische Republiek: ?
Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 10

Recente ontwikkelingen (1950-1980)


Westerse instructiemethodes Meer compositie / minder improvisatie Toenemend gebruik muzikale notatie Standaardisatie Grotere ensembles Westerse instrumenten Westers concept concerten/radiouitzendingen

* Cfr. ontwikkelingen in Turkije (en elders)


Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 11

De radif (= canon)
Repertoire van 250-400 korte deeltjes (in totaal ca. 5 uur muziek) Varianten; originele door Mirz Abdollh Basis voor compositie en improvisatie Organisatie: 12 dastgahs (modale systemen): 7 hoofd-dastgahs + 5 avazen Elke dastgah bestaat uit aantal gushehs
Introductie (darmad) Gushehs zonder metrum grootste deel Gushehs met metrum (zarbi) minder Climax en cadens (owj forud)

Modulaties binnen dastgahs


Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 12

Genres en vormen
Klassieke vormen gerelateerd aan radif:
Pishdarmad Chahrmezrb vz Tasnif Reng ...

Ceremonile muziek:
Soefimuziek Muziek tijdens Muharram: Tazieh, Sinezani Muziek in zurkhne

Volksmuziek / regionale muziek


Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 13

Instrumenten klassieke muziek (1)


Chordofonen:
Setr Tr Tanbur Ud/barbat Kamnche Santur Qnun

Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran

14

Instrumenten klassieke muziek (2)


Aerofonen:
Ney

Membranofonen:
Tombak/zarb Daf en dayre

Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran

15

Regionale en volksinstrumenten 1
Chordofonen:
Dotr Robb Geychak/sorud Sz/choghur

Aerofonen:
Blbn Sorn (duo met dohol) Karny Neyanbn
Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran 16

Regionale en volksinstrumenten 2
Membranofonen:
Dohol (duo met sorn) Naqreh

Idiofonen:
Kuzeh

Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran

17

Verwante muziekculturen
Invloed van de Iraanse muziektraditie

Invloed
Muzikale terminologie Arabische, Turkse en Azerische cultuur van Perzische origine Grote invloed op Indische hofmuziek
* 16e eeuw: Perzische muzikanten naar hof

Belang werk Jalal ad-Din Rumi (Mowlana) in Turkse klassieke muziek

Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran

19

Centraal-Azi

Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran

20

Verwante muziekculturen
Azerbeidzjan:
Mugham

Afghanistan (Herat) Oezbekistan en Tadzjikistan :


Chahr-maqm en Shash-maqm

Oeigoeren:
On ikki muqam

Gastles Etnische Muziek 22 maart 2013 - Iran

21