UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE BANJA LUKA

FAKULTET ZA PRIMJENJENU EKONOMIJU MENADŽMENT I MARKETING MALIH I SREDNJIH PREDUZEĆA

Seminarski rad „UTICAJ MEĐUNARODNOG OKRUŽENJA NA MEĐUNARODNO
PLANIRANJE I POSLOVANJE”

Mentor: Prof.dr Pajo Panić BANJA LUKA, novembar 2012.god. Adnan Ahmetbegović III-1608/12

. 13 7.............................................................. 4 2........................................ Poslovanje i proces planiranja aktivnosti preduzeća u meĎunarodnom okruţenju .....................................................................................................dr Dubravka Škunca ............................. Internacionalizacija poslovanja ...................................... 3 1.................................................................................................................. 17 ................................ 14 ZAKLJUČAK ................ Globalizacija ...................................................................................................... 7 5............ 1 UVOD ........................................................................................................... 5 4..................................................................... Strategije meĎunarodnog poslovanja........................... Trendovi i poslovanje ..........................................SADRŽAJ Mentor: doc................................................................................................... MeĎunarodno poslovno okruţenje ............. 11 6................................................................................. 4 3................ Planiranje .....................

.UVOD Danas gotovo da i ne moţemo pronaći kompaniju koja u potpunosti obavlja svoje aktivnosti oslanjajući se samo na domaće trţište i uslove koji na njemu vladaju. kao i predstavljanje strategija kojima se kompanije koriste u meĎunarodnom poslovanju. i pritom se koristiti primjerima nekih od vodećih internacionalnih kompanija. Stoga smo za cilj ovog rada odabrali problematiku planiranja aktivnosti preduzeća na meĎunarodnom trţištu. Bliţe ćemo opisati trendove koji vladaju na trţitu. sam pojam meĎunarodnog poslovnog okruţenja. Poslovanje u njemu. Broj kompanija koje se orijentišu van granica svoje matične zemlje raste iz dana u dan.

Naime. njen razvoj i svakodnevno poslovanje. ekonomiji. Globalizacija je prepoznatljiva po mnogim trendovima od kojih se većina razvila poslije Drugog svjetskog rata. novca. informacija i ljudi. Kako se drţave i kulture u mnogome razlikuju jedne od drugih. to se ovom segmentu poslovanja mora posvetiti posebna paţnja i posebno planirati njegov razvoj. u mnogome su uticali i na moderno poslovanje.1. sprovode marketing aktivnosti i zapošljavaju tamošnje stanovništvo.. kao i na problematiku planiranja meĎunarodnog poslovanja. sa mogunćnostima za veci protok i razmjenu pojedinaca i ideja. organizuju proizvodnju na teritorijama drugih drţava. ovdje se mogu javiti jačanje privrednih veza i povezivanje privrednih subjekata. te je stoga danas nezamislivo voditi uspješan posao samo u granicama domaće zemlje. pravnih sistema i infrastruktura. globalizacija predstavlja rast iširenje meĎunarodnog trţišta dobara. on ima mnogo širi značaj. Usljed činjenice da je mnogo faktora koji jednu kompaniju mogu ograničiti na polju razvoja meĎunarodnog poslovanja. a i dalje kroz istorju susrećemo niz primjera gdje se vidi da meĎunarodna trgovina i finansije nikada nisu znale za granice. migracije. a zatim ga MMF definiše kao “rastuću meĎusobnu ekonomsku zavisnost svih svjetskih zemalja koju je stvorilo povećanje i raznovrsnost broja meĎunarodnih transakcija robe i usluga kao i razmjena kapitala. Gledano sa strane marketinga. te ubrzana i generalizovana tehnološka razmjena”. obraća se posebna paţnja na različite aspekte poslovanja u meĎunarodnom okruţenju. organizacija. još u Bibliji se pominju primjeri putujućih trgovaca koji su prodavali i kupovali proizvode širom svijeta. Kompanije izvoze svoje proizvode na inostrana trţišta. razvoj tehnologija. globalizacija se prvi put pominje 1983. Globalizacija. Trendovi i poslovanje Trend globalizacije i sve češćeg interagovanja meĎu različitim drţavama i na različitim poljima. godine gde se njime opisivalo finansijsko trţište. U ekonomskom smislu ovde moţemo posmatrati četiri aspekta: protok dobara i usluga. kako ono utiče na kompaniju. uzajamno razumevanje i prijateljstvo meĎu stanovnicima svijeta. Globalizacija „Koncept globalizacije odnosi se na saţimanje svijeta i kristalisanje svijesti o svijetu kao jednom“ – Ronald Robertson Pojam globalizacije koristimo da bismo opisali odreĎene promjene do kojih dolazi u društvu. korijene globalizacije uočavamo i u poljima tehnologije i politike. Kao termin. Pod ovim terminom moţemo podrazumjevati stvaranje tzv globalnog sela.1 Moţe se reći da je globalizacija samo moderan naziv za nešto što je postojalo još u davnoj prošlosti. Neki od njih su uvećanje protoka dobara. 1 Izvor. moţe se tumačiti na različite načine. protok kapitala i protok tehnologija. kulturi a koje dovode do porasta svih oblika meĎunarodne razmjene. gdje se misli na zbliţavanje različitih dijelova svijeta. TakoĎe. Iako se ovaj pojam često posmatra samo sa aspekta ekonomije.wikipedia. Kao posljedice. kao i stvaranje globalne civilizacije.org/sr . kao veoma širok pojam. 2. http://sr. URL. već se internacionalne saradnje proţimaju i sklapaju u raznim segmentima.

porast učešća multinacionalnih korporacija u svjetskoj ekonomiji i dr. kao što je već objašnjeno.Kao ekonomske karakteristike globalizacije navode se stopa rasta meĎunarodne trgovine. Neki od osnovnih ciljeva za započinjanje procesa internacionalizacije poslovanja jesu prije svega rast kompanije i smanjenje troškova. Kada govorimo o internacionalizaciji poslovanja.awardspace. povećava se ulaganje i ubrzano primenjuju inovacije. nova menadţerska znanja kao i prilike za razvoj ljudksih potencijala. kao i trţišni potencijali ciljanog trţišta. pa niţe. Uslov za globalizaciju je internacionalizacija svetske proizvodnje i trgovine. Na polju kulture globalizacija je takoĎe uzela maha. meĎukulturnog povezivanja meĎu drţavama. porast meĎunarodnog protoka kapitala.2 2 Izvor. Na samom trţištu dolazi do povećanja konkurencije i novih načina ponašanja. smanjenje troškova transporta i stvaranje slobodnih carinskih zona itd. Rezultati ovog procesa mogu se posmatrati sa različitih aspekata. porast stranih investicija. Tako će preduzeća imati veći obim posla. podrazumjevamo i svaki vid ulaska stranih preduzeća na domaće trţište. i drustvo će osjetiti uticaj internacionalizacije poslovanja. promjenu profitabilnosti. tu se podrazumjeva prije svega sam čin prelaska meĎunarodnih granica. TakoĎe. a sve u cilju povezivanja različitih subjekata na širem meĎunarodnom području. a javlja se i prostor za rast ţivotnog standarda.. Kupci će imati priliku da se bolje informišu o novim proizvodima da promjene svoje kupovne navike.com/ttp_seminari_nastavnici/internacionalizacija . tako i u literaturi. razvoj globalnih finansijskih sistema. razvoj meĎunarodnih standard i porast značaja meĎunarodnih zakona i sudova. pa dolazi do promjene sastava društvenih vrijednosti. 3. i nemalo puta ćemo ih ovako sresti. lakšeg pristupa kulturnim razlikama i širenja multikulturalizma. Zemlje u svijetu su povezane u multidimenzionalnu mreţu ekonomskih. Dalje kroz rad videćemo šta sve podrazumjevamo pod pojmom “internacionalizacije” i kako se velike multinacionalne kompanije organizuju po ugledu na ovaj trend. Ovim pojmom obuhvataju se različite pojave. a internacionalizacija jedan od pratećih aspekata. različitih promjena u drţavnoj politici i dr. Predpostavka svjetske povezanosti se zasniva na tezi koju su nametnule razvijene zemlje da se dalji racionalni razvoj privrede moţe ostvariti na osnovu oštrijh kriterijuma poslovanja i gde su velike multinacionalne kompanije osnova i nosioci povezivanja. TakoĎe. globalizacija je širi pojam. promjene u troškovima. Internacionalizacija poslovanja Često se dešava da se pojmovi “globalizacije” i “internacionalizacije” smatraju sinonimima. Globalizaciju karakteriše sve veća meĎuzavisnost nacionalnih ekonomija sa svjetskom privredom. socijalnih i političkih veza. Ipak. http://bknezevic. Kao uzroci za preduzimanje aktivnosti internacionalnog karaktera mogu se javiti zasićenost domaćeg trţišta. od internacionalizacije poslovnih grana i trţišta. koji se preduzima sa odreĎenim poslovnim interesom. URL. kao i nastup domaćih preduzeća u inostranstvu. kako u svakodnevnom ţivotu. sve do internacionalizacije pojedinih poslovnih aktivnosti preduzeća. uticaj na status i imidţ preduzeća. primećuje se i razvoj globalnih telekomunikacija. pa ovde dolazi do veće meĎunarodne razmjene u kulturi. Konačno. rasta meĎunarodnih putovanja i turizma.

ali i da pokrije potrebe i ţelje korisnika iz gotovo svih krajeva svijeta. poteškoćama i nedostacima. Kako se i sve dalje aktivnost preduzeća moraju planirati u skladu sa okruţejnem u kojem preduzeće egzistira. Google. ova kompanija predstavlja kombinaciju duboko usaĎene unutrašnje kulture u dobroj kombinaciji sa spoljašnjim okruţenjem. IKEA i mnoge druge. 3 Izvor.  Four seasons. FedEx. sa ciljem da kreira i iskoristi mogućnosti na svim terotorijama na kojima posluje.Kao glavne prepreke procesu internacionalizacije javljaju se nedostatak znanja o trţištima i okruţenju i nedostatak iskustva u meĎunarodnom okruţenju. Kao tajnu uspjeha. lanac hotela.  Telenor. veliki dio kompanija danas ipak će se okrenuti širenju opsega svog poslovanja van granica matične drţave. tako i širom svijeta.hr/nastava/92/Internacionalizacija%20poduzeca. Toyota. AFLAC. Apple. kompanija porijeklom iz Norveške. I još: SouthWest Airlines. pritom obezbeĎujući inovativnu tehnologiju dostupnom svima. Neke od vodećih internacionalnih kompanija danas su:  Coca Colla.. proširio je svoju mreţu sa jednog na 85 hotela u 35 različitih zemalja. čak i pored izazova zbog velikih kulturnih razlika u zemljama Bliskog istoka.ppt . zbog mnogobrojih benefita koji povezivanje sa inostranstvom donosi. Aktivnom meĎunarodnom strategijom.efst. ova kompanija uspela je da izgradi jedan od najvećih brendova današnjice. URL.  Microsoft. danas svojim signalom pokriva sedam evropskih i pet azijskih zemalja. kompanija koja razvija svoju globalnu inicijativu fokusirajući se na mobilizaciju resursa kako u kompaniji.3 Uprkos svim preprekama. koja danas prodaje svoje proizvode u preko 200 različitih zemalja svijeta. zatim nedostatak resursa i potencijala u preduzeću za nastup u meĎunarodnom okruţenju. kao i nefleksibilna uprava preduzeća (nedostatak entuzijazma i manjak menadţerskog odlučivanja u uslovima rizika). www. posebnu paţnju ćemo obratiti na pojam meĎunarodnog poslovnog okruţenja i njegovog uticaja na poslovanje. za skoro 50 godina koliko postoji. Izlaskom na meĎunarodno trţište preduzeće je pogoĎeno različitim uticajima koji potiču upravo iz ovog internacionalnog okruţenja.

jer je broj sila kojima treba upravljati i uzeti ih u obzir vrlo veliki. MeĎunarodno poslovno okruţenje. okruţenje je i vrlo dinamično. pravnih i ekonomskih uslova. ona se. i samo pod tim uslovom ono će biti u stanju da ostvari zacrtane ciljeve. najprije kroz primitivno-naturalne forme. Američki Indijanci sa Kolonistima i si. Ovako se identifikuju jake i slabe strane preduzeća. Stoga rukovodioci svoj posao obavljaju kako u preduzeću tako i u okruţenju.4. kao i to kako ih rešiti. Struktura ponude i struktura traţnje u pojedinim dijelovima svijeta je bila vrlo različita.U zavisnosti od veličine preduzeća. Rimljani sa Egipćanima. kao promišljene kombinacije poslovnih poteza koja će omogućiti da kompanija uspostavlja profitabilne odnose sa svojim okruţenjem i razvija konkurentsku prednost na datom trţištu. tehnološkog i društvenog predviĎanja. internih i eksternih. potreba.). što se odnosi na resurse. naročito predviĎanje prodaje i metodi ekonomskog. trţišnih uslova. To okruţenje u kome organizacije posluju čini se vrlo kompleksnim. meĎusobno djelovanje okruţenja i preduzeća kao otvorenog sistema je od posebnog značaja. Istina o tome da u svetu postoji mali broj bogatih i veliki broj . kako kvalitativno tako i kvantitativno. razvoj pojedinih funkcija ili operacija. Pojedini narodi su od samog početka ispoljavali su potrebu da trguju izmeĎu sebe (Kinezi sa Mongolima. Postoji nekoliko dimenzija koji bliţe odreĎuju ovaj pojam. Analiza okruţenja odnosi se na istraţivanje internog i eksternog okruţenja i na korišćenje rezultata ovih ispitivanja za donošenje odluka. da bi potom dobila izraz robno-novčane i interesne razmene. pa zbog toga moraju imati znanje o okruţenju . Pod uticajem okruţenja podrazumjevamo dogaĎaje koji se odigravaju izvan preduzeća i na koje ne moţemo uticati. jer se sile koje djeluju iz okruţenja menjaju vrlo brzo. Za meĎunarodnu trgovinu se moţe reći da je stara koliko i ljudska civilizacija. Ispitivanje unutrašnje sredine doprinosi razumevanju ukupnih snaga organizacije. U tom smislu ističe se značaj strategije. Istovremeno. Posebno se strategijski ciljevi odnose na zahtjeve i uslove okruţenja. koji značajno utiču na poslovanje preduzeća a potiču iz činjenice da organizacija posluje van granica svoje zemlje. pri čemu su njihove meĎusobne veze i odnosi izuzetno sloţeni. Kada organizacija istupa na meĎunarodnu poslovnu scenu. U analizi spoljnog okruţenja posebnu vaţnost imaju metodi predviĎanja eksternih trendova. po prirodi. kao i organizacione strukture kao kritične varijable za efikasno ostvarivanje ţeljenih ciljeva. zatim kroz kolonijalni i imperijalni okvir. tako da su principi nejednakosti postali principi po kojim se dugo vremena odvijala meĎunarodna razmjena izmeĎu Sjevera i Juga. Trgovina se vrlo dinamično razvijala. vrlo slične onima koje djeluju na nacionalnom poslovnom području. kao i o problemima koji se u njemu dešavaju. Asteci sa Majima. shodno tome. u suštini. Međunarodno poslovno okruženje Planske akcije na duţi rok preduzeća kao cjeline predstavljaju proces koji uključuje ispitivanje okruţenja. kao i stručnost menadţera. tehnološkog razvoja i raspoloţivosti i resursa. podrazumjeva skup različitih faktora. ono se prilagoĎava promjenama u okruţenju. Istoka i Zapada. Prema tome. susreće sa silama u okruţenju koje su.

sve je očiglednije da će uključivanja pojedinih zemalja u tokove meĎunarodnih ekonomskih odnosa najvećim djelom zavisiti od njihovog odnosa prema savremenim tehnološkim i trţišnim promjenama u svijetu. Dakle. Povezivanje i saradnja su postali aktuelni trendovi kako na makro nivou tako i na mikro nivou. a uspješna preduzeća sve više unapreĎuju svoju internu fleksibilnost i eksternu otvorenost. Proizvodnja brodova. kao i proizvodnih kapaciteta koji moraju biti projektovani na podlozi potencijala svjetskog trţišta. tako i sa promjenama u ponašanju preduzeća na svjetskom trţištu. dolazeći čak i iz zemalja trećeg sveta  Tehnološke promene. pozicija pojedinih zemalja će posebno zavisiti od njihovog odnosa prema savremenim trendovima razvoja tehnologije i trţišta. Ekonomska meĎuzavisnost pojedinih djelova svijeta postaje sve očiglednija. Danas postoje mnoge nove tehnologije kod konkurenata u Evropi. Povećana internacionalizacija već internacionalizovanog biznisa predstavlja globalno repozicioniranje već afirmisanih svjetskih kompanija i poznatih marki. bez obzira da li jedno preduzeće igra aktivnu i vodeću ulogu ili ima minimalni značaj u tim odnosima. televizora. kako bi se ostvarila ekonomska opravdanost i prihvatljiva konkurentnost. kompjutera i drugih elektro ureĎaja. Japanu. pa i u manje razvijenim zemljama. . video kaseta. Posmatrano sa drţavnog aspekta. robota. Na rastuću internacionalizaciju meĎunarodnog poslovanja poslednjih decenija snaţan uticaj su imali sledeći faktori:  Konkurencija. Povećava se broj privrednih sektora i industrijskih grana. od posebnog značaja postaje činjenica da savremeno poslovanje neposredno diktira ukupne konkurentske odnose u meĎunarodnim razmjerama. koja je postajala i sve oštrija i sve više meĎunarodnog karaktera. Posmatrano iz ugla preduzeća. čelika. što je uticalo na to da su pojedinačne firme vrlo teško ili uopšte nisu mogle da uspešno razvijaju nove proizvode  Povećane barijere ulaska na pojedina trţišta su postale logična posledica viših i oštrijih konkurentskih standard  Veći značaj ekonomije obima pri dostizanju ţeljenog nivoa meĎunarodne konkurentnosti Rastući značaj meĎunarodnog biznisa i menadţmenta se moţe dovoditi u vezu kako sa vrlo dinamičnim promjenama u odnosima izmeĎu pojedinih zemalja. automobila. MeĎutim interes ljudi za uključivanje u svjetske trţišne tokove pojedinih zemalja se povećavao i uz razvoj nejednake razmjene. uz kontinuirano širenje sopstvenog trţišnog i razvojnog horizonta. aviona. kao i stvaranja adekvatne trţišne klime u njima samim. Pozicija pojedinih preduzeća će zavisiti od brzine prilagoĎavanja i adekvatnog poslovnog i konkurentskog profilisanja.siromašnih vremenom je postajala sve očiglednija. bez obzira da li jedno preduzeće internacionalizuje svoje poslovanje samostalno i direktno ili indirektno i naslanjajući se na velike i superiornije. koje su postajale i brţe i skuplje.

Nove tehnologije i proizvodne inovacije doţivljavaju sve brţu difuziju i afirmaciju u meĎunarodnim razmjerama. iza kojih stoje velika ulaganja u istraţivanja. Ţivotni ciklus proizvoda i tehnologije se rapidno skraćuje. Ova definicija prije svega govori o potrebi za identifikovanjem i uvaţavanjem svakog društvenog entiteta u meĎunarodnim razmjerama. U meĎunarodnom menadţmentu se vremenom mora biti spreman na prihvatanje potpuno novih pravnih regulativa. Zaključujemo da savremeni razvoj proizvodno tehničkog faktora. . Kultura ima materijalne i nematerijalne manifestacije. narod ili jedno organizovano društvo u odnosu na druge. i odreĎeni proizvodi široke potrošnje i niţe vrijednosti. dobijaju status globalnih zajedno sa svojim proizvoĎačima. Pored toga. a time i bez pouzdanog pravnog sistema.kao i proizvoda visoke tehnologije. zahvaljujući izmjenama u načinu proizvodnje i trţišnim strategijama. pravo predstavlja promenljivu i dinamičnu kategoriju. pa čak i odreĎenih vrsta hrane i pića. Dolazi do skraćivanja vremena. značajnim delom doprinosi ukupnom procesu globalizacije poslovnih aktivnosti. Dakle. promjena starog prava. razvoj i proizvodnju. kako bi preţivjela.  sistem idejnih i vrijednosnih kategorija jednog drustva (kako ljudi misle). Uloga prava je od ogromnog drţavnog. opšteg karaktera:  problem nedostatka meĎunarodnog poslovno . obuće. 1990). a unutar njega tri univerzalna ljudska principa koja dobijaju svoje različite verzije u različitim kulturama:  materijalno tehnički i ekonomski uslovi ţivota (šta ljudi imaju). Za meĎunarodni menadţment posebnu relevantnost imaju sledeći problemi i orijentiri pravnog okruţenja.pravnog okvira  problem sučeljavanja različitih pravnih sistema. Moţemo reći da kultura predstavlja set razlicitih vjerovanja i vrijednosti koje karakterišu i izdvajaju jednu socijalnu grupu. Pravo uvijek i svugdje propisuje pravila igre. U različitim zemljama nije različita samo pravna regulative nego su i različiti načini njene primjene. što dodatno uvećava značaj i ulogu prava u meĎunarodnom poslovanju i menadţmentu. Tako se danas povećava broj proizvoĎača odeće. koji nastoje da iskoriste prednosti globalnih trţišta. TakoĎe. kultura se moţe posmatrati kao skup normi ponašanja oko kojih se prepoznatljiva društvena grupa dogovorila u odreĎeno vrijeme i na odreĎenom mjestu. Biznisa nema bez ugovora. Zakonska regulativa i pravna sigurnost opredeljuju poslovnu klimu u svakoj zemlji. kao i novih interpretacija postojećeg. Kultura moţe da se razumije kao način na koji ljudi ţive i kako se odnose jedni prema drugima i njihovom okruţenju. kultura predstavlja sve što ljudi imaju. umetničke predmete. Materijalne i opipljive manifestacije poprimaju svoj izraz kroz funkcionalne objekte.  sistemski uslovi akcionog i radnog potvrĎivanja pripadnika jednog društva (kako se ljudi radno potvrĎuju). moraju da računaju na primenu globalnih poslovnih strategija.  problem trodimenzionalnog dejstva faktora prava  problem kompetentnog rješavanja pravnih tema u meĎunarodnom menadţmentu. privrednog i civilnog značaja u svakoj zemlji. političkog. misle i rade kao pripadnici jednog prepoznatljivog društva" (Feiraro. Proizvodnja za potrebe svjetskog trţišta postaje jedino ekonomski logična.

kulturnom identitetu širom svijeta. otvara se mogućnost i primjećuje tendencija etničkog povezivanja i odrţavanja izvornog kulturnog identiteta u svjetskim razmjerama. ObezbeĎivanje suverenosti se po definiciji realizuje kroz konkretan politički okvir i politički subjektivitet. zadrţava i motiviše ljude iz različitih kultura moţe mu obezbjediti višestruke prednosti nad konkurentima. ukoliko se iskoristi na principima efekata multikulturnog menadţmenta. ali moţe biti manje uspješna u rješavanju i izvoĎenju rutinskih zadataka i poslova. Kinez je uvek Kinez. Ovo se posebno dogaĎa u poslednjoj četvrtini dvadesetog vijeka pošto je stanovništvo u većini zemalja svijeta postalo mnogo obrazovanije. koliko leţi u snazi i potencijalima njihove kulture i njihovih ljudi. Zbog toga.kulturnom i poslovno . Savremeni menadţment postaje sve više multikulturan.vještine. moţe da bude osoben izvor meĎunarodne i globalne konkurentske prednosti. Jedna od najčešćih grešaka u meĎunarodnom . Hindu i Arapsku kulturu je moguće prepoznati preko njihovih predstavnika bilo da sa njima saraĎujemo u njihovim matičnim zemljama. Snaga Jevreja ne leţi u poloţaju i ekonomskim potencijalima njihove matične drţave. sagleda političko okruţenje firme i analizira njegov uticaj na strategiju meĎunarodnog poslovanja. meĎunarodnim finansijama ili meĎunarodnom marketingu. nacionalna ili etnička pripadnost i religija su osnovne komponente jedne kulture. faktor politike ima posebno značajno i osetljivo mesto za meĎunarodno poslovanje i menadţment. Cilj meĎunarodnog menadţera jeste da što objektivnije procjeni dejstvo političkih faktora. meĎunarodnoj politici. Što se tiče uspjeha ili neuspjeha preduzeća u inostranstvu prevashodno zavisi od načina uklapanja u novi trţišni i poslovni ambijent. IzmeĎu političkog okruţenja i meĎunarodnog biznisa i menadţmenta postoji naglašena meĎuzavisnost. muziku. vrijednosni sistem koji ljudi koriste u kontaktima sa okolinom. Kao neminovna posljedica procesa liberalizacije i globalizacije. otvorenije i integrisanije sa drugima. Nematerijalni aspekti kulture se ispoljavaju kroz mentalni sklop. Japanac je prepoznatljiv po svom nacionalno . Što je nivo meĎunarodnog poslovnog angaţovanja veći. MeĎunarodno orijentisano preduzeće mora shvatiti da nema ni jedne zemlje u svijetu koja dozvoljava potpuno slobodan i neregulisan protok robe i usluga preko nacionalnih granica. to je uloga faktora politike veća i naglašenija. Vlade svih zemalja vode politiku koja je u interesu svojih graĎana i svojih preduzeća. Sposobnost preduzeća da privlači. dotle će i postojati potreba za upotrebom pojma "meĎunarodno". Kulturno raznolika grupa ili tim je bolja od kultumo homogene grupe u rješavanju sloţenih zadataka. U meĎunarodnom biznisu se uvijek nailazi na odreĎenu vrstu startne diskriminacije zbog sučeljavanja sa razlikama u političkim okruţenjima. ili u potpuno udaljenim dijelovima svijeta. Zahvaljujući zapanjujućim tehnološkim dostignućima u oblasti komunikacija i transporta. bilo da se govori o meĎunarodnim ekonomskim odnosima. informisanije. Kulturna raznovrsnost predstavlja veoma značajnu priliku za ostvarivanje sinergije. Kulturna heterogenost u jednom preduzeću. uprkos ispoljavanoj heterogenosti. meĎunarodnom pravu. ma gde bio. pojedine nacionalne kulture su sve više počele da se prepliću i utiču jedna na drugu. Kulturno različitim grupama potrebno je vrijeme da prevaziĎu teškoće zajedničkog rada. Jezik. knjiţevnost. Sve dok se bude insistiralo na suverenosti pojedinih naroda i pojedinih drţava.

reorganizacija postaje nuţna.menadţmentu proizilazi iz vjerovanja i pretpostavke da osoba koja pokazuje uspjeh na domaćem trzištu moţe ostvarivati iste efekte i sa istim metodama u drugačijem kulturnom ambijentu. nameće nam se pojam meĎunarodni menadţment. TakoĎe. Poslovanje i proces planiranja aktivnosti preduzeća u međunarodnom okruženju Samim tim što organizacija posluje na meĎunarodnom trţištu. MeĎunarodni menadţment vezan je za vlasništvo i menadţment sredstava i operacija izvan granica matične zemlje. uglavom se javljaju u obliku prodaje proizvoda i usluga na inostranom trţištu. uključujući u poslovanje visoko kvalifikovane kadrove. bitno je što više koristiti partnere. URL. Do slične greške dolazi i ukoliko se olako mijenja sopstveni predstavnik i pregovarač u konkretnom meĎunarodnom poslu.me/?p=818 . Ova mala kompanija je osnovana 2004. http://www. a menadţeri moraju prihvatiti internacionalizaciju kao ključan element u planiranju. URL. godine i za samo nekoliko godina poslovanja. U ovom slučaju. Kako je danas izlazak na meĎunarodno trţište postao nuţnost. već se sa postojećom organizacionom i kadrovskom strukturom poslovi sa inostranstvom obavljaju od slučaja do slučaja. organizovanje. Poslovna praksa nas ipak uči da su malobrojna preduzeća koja sebi mogu da dozvole luksuz da im kupci "dolaze na noge''. nastup na inostranoj poslovnoj sceni se posmatra jednostavno kao način da se uvećaju prihodi od prodaje. a kada jednom počnemo da se takmičimo. zarad daljeg razvoja poslovanja.5 Prvi koraci kompanija u internacionalnom biznisu. bila najpametnija stvar u istoriji poslovanja kompanije... ali se isto tako moţe desiti da kompanija neplanirano bude uvučena u polje meĎunarodnog biznisa. Osnovne odgovornosti menadţera: planiranje.4 5.com/doc/38463181/Branko-Rakita-Medjunarodni-Biznis-i-Menadzment Izvor. to se kao potreba javlja formiranje dugoročne strategije i konkretnih ciljeva. Direktor i suvlasnik ove kompanije. rukovoĎenje i kontrola.inovatorium. 4 5 Izvor. Kao primjer kompanije koja je aktivno preuzela inicijativu izlaska na meĎunarodno trţište. nakon detaljne analize okruţenja. On kaţe da se najveći izazovi u započinjanju procesa internacionalizacije upravo nalaze u stavu zaposlenih. U preduzeću izostaju napori da se formira zasebno odeljenje koje bi se bavilo isključivo aktivnostima vezanim za rad sa inostranstvom. U ovoj fazi. Često kao barijeru shvatamo jezičke i kulturne razlike. mogućnosti su beskonačne. tako da mogu da organizuju prodaju preko svog prodajnog odeljenja u zemlji direktno krajnjim korisnicima. On još savetuje otvorenost i ţelju za učenjem. danas ima korisnike u 30 različitih zemalja. obraćanje više paţnje na nešto što do sada nisu a sve to u cilju bolje poslovanja. Samo renomirani proizvoĎači skupih i svijetski poznatih proizvoda mogu da računaju na ovakvu povoljnost. Danas. izdvajamo jednu švedsku IT kompaniju. ostaju nepromijenjene. Accedo Broadband. Kompanije dugo i detaljno planiraju proces internacionalizacije. ali ove aktivnosti postaju komplikovanije i predstavljaju izazov kada organizacija stupa u višekulturnu sredinu. Michal Lantz kaţe da je izlazak njegove kompanije na meĎunarodno trţište.scribd. http://www. preduzeća pokušavaja da posluju sa što manje grešaka. koje je nekada i najlakše prevazići. te da se u hodu mora prilagoĎavati novonastaloj situaciji.

Ogranci nastavljaju da funkcionišu kao kvazisamostalna preduzeća koja imaju veliku autonomiju u kreiranju planova za sopstvene poslovne aktivnosti. proizvodeći male modele koji su bili prilagoĎeni potrebama kupaca sa Starog kontinenta. Obostrana komunikacija je od ključnog značaja. Ostvarili su takav uspeh da je Ford U. imamo kompanije koje vide mogućnost izlaska na meĎunarodno trţište kao izazov i priliku za ekspanziju. Osim toga. niti finansijsku snagu da bi istupilo samostalno na meĎunarodnu poslovnu scenu. Ovo se radi sa ciljem da se svim kupcima u svim zemljama u kojima nastupaju ponudi standardizovan proizvod. pokazalo se u situaciji kada su japanski proizvoĎači ušli na trţište automobila u SAD nudeći male modele. Sa druge strane okeana.Neke kompanije se odlučuju da na inostranom trţištu nastupe angaţovanjem posrednika. a ne treba ni zanemariti mogućnost učenja u oba pravca. Koliko je ovakav pristup bio pogrešan. Ovde se organizuje sopstveni set aktivnosti koji će omogućiti kreiranje vrijednosti za potrošača. Ovo su u glavnom kompanije koje poseduju dovoljno finansijskih sredstava. Kompanije koje primenjuju ovu strategiju prenose samo dio svojih bazičnih sposobnosti u proizvodnji i distribuciji u zemlju u koju se poslovna aktivnost širi. Zbog izraţenih internacionalnih razlika neophodno je da se u manjoj mejri proizvodi prilagode potrebama potrošača na datom trţištu. pa se tako neke poslovne funkcije. marketing) spuštaju na nivo ogranka. običaje i navike potrošača. Ovde izdvajamo primer kompanije Ford Motor Company. potrebno je uloţiti odreĎene napore kako bi ona ipak na neki način ostala dio velike cjeline koju internacinalna kompanija predstavlja. Iako kćerka kompanija posluje kao djelimično samostalan entitet. Ipak. Ford of Europe je iskoristio resurse. specifičnosti pojedinih trţišta su toliko izraţene da je neophodna saradnja sa organizacijama koje dobro poznaju lokalnu regulativu. moćne automobi le i nisu pokazivali nikakvu inicijativu da iskoriste dizajnerske vještine i znanje u proizvodnji malih automobila svoje divizije u Evropi. Sa druge strane. Naime. prilikom istupanja na trţište Evrope. prilagoĎene potrebama gradske voţnje. McDonald's I dr.S.S. Neke od kompanija koje nam o tome svjedoče su Coca-Cola. veštine i znanje majke firme u svojoj borbi za lidersko mjesto na trţištu automobila u Evropi. U zemlji koja predstavlja ciljno trţište organizacija otvara novi ogranak koji funkcioniše sa značajnim stepenom autonomije. pa će stoga ulagati sredstva u istraţivanja i obuke u cilju razvoja sopstvenog potencijala i strategije za meĎunarodno poslovanje. proveo narednih deset godina u nastojanjima da uhvati korak sa japanskim konkurentima. dok funkcije istraţivanja i razvoja. na nivou korporativne centrale. prodaja. (proizvodnja. u Fordu U. ovi ustupci su relativno mali. Pepsi-Cola. Organizacija koja primenjuje multinacionalnu strategiju na pritiske iz okruţenja odgovara tako što svoje proizvode i usluge u potpunosti prilagoĎava potrebama potrošača u svakoj zemlji u kojoj posluje. dizajna proizvoda i marketinga ostaju kod kuće. poslovali su u dubokom ubeĎenju da američko trţište ţeli velike. Ovakav pristup je potpuno opravdan kada preduzeće nema potrebni know-how. visoko kvalitetne kadrove i viziju preduzeća okrenutu ka stalnom napretku i praćenju trendova. Vrlo često ogranak funkcioniše u toj meri zasebno u odnosu na majku firmu da je jedina veza koja se uspostavlja izmeĎu majke firme i strane ogranka kroz transfer profita i dividendi. . usljed nastojanja da se zadrţe standardi i razvije brend kompanije. Ford Motor Company osnovao je Ford of Europe kao samostalni entitet. dizajn proizvoda.

dok se kod meĎunarodnog poslovanja susrećemo sa raznim sociokulturnim faktorima. pravila igre su poznata i postoje bolje mogućnosti za prikupljanje relevantnih podataka. koja će ispratiti uspešnu realizaciju internacionalizacije poslovanja. različite valute i nivoi stabilnosti i kupovne moći. usljed prirodnog procesa razvoja. uvek je od ključnog značaja formiranje odgovarajuće strategije. Naime. Dugoročne odluke koje donosimo praćene su visokim stepenom neizvesnosti zbog velikog broja različitih faktora koji deluju na inostranim trţištima. onda ga logično prati i planska meĎunarodna orijentacija. ili pak usluge posrednika. Kod istraţivanja trţišta u jednoj zemlji moţemo se sresti sa relativno homogenim trţištem. Tu je i druga grupa preduzeća koja se u meĎunarodne tokove uključuje „usput“. samim tim i različitim stavovima. Ukoliko se preduzeće odluči za istupanje na meĎunarodno trţište. benefiti od izlaska na meĎunarodno trţište i razvoja u ovom pravcu. kako će rasporediti svoje funkcije i njima upravljati. susrećemo se sa razlikama na polju politike. aktivnosti planiranja. Internacionalizacija postaje domonirajući faktor ka kome se usmeravaju aktivnosti preduzeća. daleko su veći od troškova koje sama strategija nosi sa sobom. kada planiramo na nivou jedne zemlje. pa i potrebama za različitim pristupom. donošenja odluka i realizacija usko su povezani. Stoga su menadţeri primorani da prihvate internacionalizaciju kao okvir za planiranje i donošenje odluka. U komunikaciji sa okruţenjem susrećemo se sa izazovima u smislu da nam je domaće okruţenje donekle dostupno i lako pronicljivo. Na prvom mjestu. Uz to. Na kraju. dok razlike na maĎunarodnom nivo u za sobom nose raznolikosti u ovom pogledu. različiti politički faktori u različitim drţavama na više načina pomaţu ali i ograničavaju . Kako postoje značajne i nezanemarljive razlike izmeĎu nacionalnog i internacionalnog okruţenja u kome preduzeće egzistira. to se uočavaju razlike u pristupu razvoja strategije i planiranju aktivnosti preduzeća. imamo samo jednu nacionalnost i jedan jezik. 6. Planiranje Kada govorimo o aktivnostima preduzeća u internacionalnom okruţenju. biće više nego izazovno da prikupi sve potrebne informacije i da razumije načine poslovanja i strategije drugih. Bez obzira na to da li će kompanija za svoj izlazak na meĎunarodno trţište upotrijebiti sopstvene mogućnosti. Kada se kompanija razvija u više različitih drţava.MeĎunarodno poslovanje podrazumjeva visoke troškove proizvodnje. Ipak. ili usljed smanjenja traţnje na domaćem trţištu. na domaćem terenu imamo stabilnu i homogenu finansijsku klimu i jednu valutu. dok nas van granica očekuju različiti finansijski uslovi. Zbog toga su pouzdane i relevantne informacije ključne za proces planiranja. pa danas kompanije ne vide ovo kao problem. većim brojem jezika i nacionalnosti. Kada govorimo o finansijskom aspektu. pa se gubi mogućnost korišćenja pozitivnih efekata ekonomije obima. jer se proizvodnja odvija istovremeno u više geografski proizvodnih jedinica. usljed pojave traţnje na inostranom trţištu. značajni su i troškovi koordinacije toka resursa izmeĎu kćerki i matičnog preduzeća. ali ne i najmanje vaţno. shvatanjima.

trţište Matrica vektora rasta Konkurentska prednost Sinergija Domen proizvoda konkretno se odnosi na poslove kojim će se organizacija baviti. Četiri glavne komponente prilikom formulisanja startegije (po Asnoffu) :     Domen proizvoda . Kompanija moţe uspješno poslovati na inostranom trţištu i ako nema formalno napisanu strategiju. pa sve do konkretnih aktivnosti i zadataka na nivou proizvodnje. kao i sve ono što nam moţe osigurati prednost na domaćem ili inostranom trţištu. Za dugoročni uspjeh ove ideje. koju će formirati vrhovni menadţment. znati da im se prilagodimo ali i da ih iskoristimo na pravi način. što znači da inicijativu moramo prepoznati pijre svega u misiji i viziji preduzeća. prodaju.6 Kada govorimo o formiranju strategije za istupanje i razvoja poslovanja na meĎunarodnom trţištu. neophodno je zalaganje svih zaposlenih. „MeĎunarodni menadţment.poslovanje. već i na proizvodnju. ali manje uspješno nego komapnija koja imaju dobro razvijenu strategiju. Pri tome su posebno značajni pojedini faktori meĎunarodnog okruţenja. novije tendencije“. Strategije međunarodnog poslovanja Strategiju moţemo posmatrati kao usmjeravanje preduzeća na uslove konkurentnosti. uzimajući u obzir jake strane i slabosti preduzeća i značajnih konkurenata. usluge. gdje pod usmjeravanjem ne mislimo samo na kupce.Beograd 2009. Dr Vesna Milićević. neophodno je da ova strategija proţme sve nivoe upravljanja. podrazumevajući i meĎunarodne poslovne aktivnosti. . str 134. Vektor rasta pokazuje pravac kojim se preduzeće kreće s obzirom na kombinaciju proizvoda/usluga. Fakultet organizacionih nauka. što je ilustorvano sledećom matricom vektora rasta. uslova koji dominiraju u meĎunarosnom okruţenju i analize mogućih alternativnih strategija. 7. MeĎunarodno strategijsko planiranje predstavlja kombinaciju strategijskog i meĎunarodnog planiranja. Strategijski plan se izraĎuje polazeći od ciljeva preduzeća. pa je potrebno shvatiti ih. Različiti proizvodi/usluge kreiraju se za različite kupce jer kupci imaju različite potrebe. od tehničkog razvoja do sociokulturnih promjena. 6 Prof.

gde se dalje koristimo strategijama niţih troskova ili diferencijacije sa ciljem ostvarivanja konkurentske prednosti.na postojećem trţistu.Trţište Proizvod/usluga Sadašnje Novo Sadašnji Penetracija trţišta Razvoj trţišta Novi Razvoj proizvoda/usluga Diverzifikacija trţišta Slika 1: Komponente vektora rasta  Penetracija trţišta govori o rastu preko povećanja trţišnog učešća za postojeće kombinacije proizvode/usluge – trţište(domaće ili inostrano). nove tehnologije. konkurentska prednost odnosi se na način kojim će preduzeće iskoristiti svoje snage i time biti bolje od konkurenata na domaćem i inostranom trţistu.  Što se tiče razvoja trţišta. traţi se novo trţište za postojeće proizvode/usluge. Sljedeća komponenta. UvoĎenjem inovacija stalno se usavršavamo. Kada govorimo konkurentskoj prednosti.  Fokusiranje podrazumeva usredsreĎivanje na odreĎeni segment trţišta.  Diverzifikacija znači razvijati novo proizvodi/usluge za novo trţište (domaće ili inostarno). . novi pristupi donjeće odreĎene konkurenstke prednosti i poboljšati rezultate odabrane strategije. Kako su inovacije fokus odeljenja za istraţivanje I razvoj. Novi proizvodi. to se preporučuje da se ova funkcija locira u različite zemlje u kojima kompanija posluje. koje podrazumeva postizanje niţih troškova proizvodnje sa fokusom na zadrţavanjekvaliteta. kako bi se omogućio lakši priliv informacija. a zaključci formirali na osnovu boljeg poznavanja okruţenja.  Razvoj proizvoda/usluga odnosi se na razvijanje novih proizvoda/usluga za postojeće trţiste. fokusirajući se na elemente koji se visoko vrednuju kod kupaca. Porter izdvaja tri osnovne strategije:  VoĎstvo u troškovima. napredujemo i otvaramo nove mogućnosti za razvoj.  Diferencijacija kao strategija omogućava nam da budemo jedinstveni u svom sektoru. Odnosi se na prodaju postojećih proizvoda/usluga. Vaţno je napomenuti da su inovacije ključne za uspeh ma koje strategije. čime smo u mogućnosti da ponudimo proizvode I usluge po niţim cenama I ostvarimo veće prihode.

Ona se vezuje za meĎusobno delovanje pojedinih dijelova. povezanih tako da povećavaju efikasnost i efektivnost. str 201. tako oslanjajući se na ove funkcije multinacionalne kompanije moţemo podeliti na :  Kompanije sa izrazito razvijenim startegijskim planiranjem  Kompanije fokusiranje na finansijsku kontrolu  Kompanije kod kojih je akcenat u menadţmentu na startegijskoj kontroli Svaka od ovih kompanija ima svoje prednosti i mane.Beograd 2009. Kompanije fokusirane na finansijsku kontrolu su imale uspješno finansijsko poslovanje. sinergija se odnosi na konsolidovanje snaga preduzeća. Kako su jedne od značajnih funkcija menadţenta planiranje i kontrola. novije tendencije“. Fakultet organizacionih nauka. ali često nisu uspjevale da pronaĎu pravu kombinaciju strateških i finansijskih ciljeva. Na ovaj način smo pokušali da objasnimo da postoje različiti pristupi procesu menadţmetnu u multinacionalnim kompanijama. Kompanije sa strategijskom kontrolom takoĎe su dobro poslovale.7 7 Prof. pa tako moţemo reći da su startegijski planeri ostvarili rast profita i intenzivan razvoj. „MeĎunarodni menadţment. . ali su teţile da rastu putem akvizcije.Na kraju. Dr Vesna Milićević.

da pozitivno utičemo i da drugačije stvari tumačimo konstruktivno. pravna. da poslovanje u granicama samo jedne zemlje polako ostaje u prošlosti. kao menadţeri. pošto ispoljava širok trend uslova unutar kojih treba pozicionirati odreĎenu kompaniju. menadţment mora upoznati širok set okruţenja koji su tipični za domaće uslove. Preduzeće će. i u skladu sa svojim znanjima i mogućnostima isplanirati konkterne ciljeve i buduće akcije. . moramo naučiti da im se prilagodimo.ZAKLJUĈAK Vidjeli smo da je trend internacionalizacije u tolikoj mjeri uzeo maha. tako i na meĎunarodnom trţištu. Na ovaj način. da ih iskoristimo na najbolji način. kakve god okvire meĎunarodno okruţenje nudilo. Karakter opšteg ili mega okruţenja deluje na prirodu internacionalnog menadţmenta. bitno je istaći da. Za kraj. kulturna i politička dimenzija. Okvire za poslovanje postavlja meĎunarodno poslovno okruţenje u kome kompanija nastavlja da egzistira. Kod izbora orijentacije i strategijskih varijanti ključni faktor je ocjena efekata različitih elemenata internacionalnog okruţenja. nakon što je upoznalo okruţenje. odabrati strategiju kojom će na novoj teritoriji nastupati. direktno doprinosimo uspjehu naše kompanije. Ključne faktore opšteg okruţenja čine ekonomska. kako na domaćem. Nove struje diktiraju izlazak na meĎunarodno trţište kao uslov za opstanak kompanije. odnosno pojedine nacionalne ekonomije. Radi upoznavanja internacionalnih odnosa.

efst.wikipedia. Beograd 2009. Fakultet organizacionih nauka.scribd.com/doc/38463181/Branko-Rakita-Medjunarodni-Biznis-i-Menadzment 8. www.com/ttp_seminari_nastavnici/internacionalizacija 6.ppt 7. http://www.org/sr 5. http://www. “MeĎunarodno poslovanje”.LITERATURA 1.inovatorium. Vesna Milićević. 3. 1996. Sinergija nakladništvo. 2. “MeĎunarodni menadţment. 2004. http://bknezevic. novije tendencije“. Rešad Begtić. 4. Ekonomski fakultet Tuzla.me/?p=818 .hr/nastava/92/Internacionalizacija%20poduzeca. http://sr. Boţo Matić. “Spoljnotrgovinsko poslovanje”.awardspace.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful