You are on page 1of 77

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1

Qubica Stefanova
1
23.11.2001 god.

1. Da se re{i neravenkata 2
2
3
>

+ x
x
.
Re{enie: 2
3
2
3 3
2 2
2
2
>
+
<
+ +

>

x x x
x x x
.
Go re{avame mno`esvoto neravenki:

>
+

<
+
+

>
+

< +
+

0
3
8
0
3
4 3
0 2
3
2
0 2
3
2
x
x
x
x
x
x
x
x
.
Za prvata neravenka imame:
|

\
|
> <
|

\
|
< >

> +
< +

< +
> +
<
+
+
3
3
4
3
3
4
0 3
0 4 3
0 3
0 4 3
0
3
4 3
x x x x
x
x
x
x
x
x

od kade se dobiva: J
1
=
|

\
|
=
|

\
|

3
4
, 3
3
4
, 3 U .
Za vtorata neravenka imame:
( ) ( ) 3 8 3 8
0 3
0 8
0 3
0 8
0
3
8
< > > <

< +
<

> +
>
>
+

x x x x
x
x
x
x
x
x

od kade se dobiva: J
2
= ( ) ( ) 3 , 8 3 , 8 = U .
Re{enieto na dadenata neravenka e unija od mno`estvata J
1
i J
2
:
( )
|

\
|
=
3
4
, 3 3 , 8 J U (slika1).


-8 -7 -6 -5 -4 -3 -2 -1 0 1 2
slika1
2. Da se ispita dali ( ) 2 , 2 , 8 = a
r
, ( ) 3 , 3 , 6 = b
r
i ( ) 3 , 3 , 0 = c
r
se linearno
zavisni vektori i vo potvrden slu~aj da se izrazi vektorot a
r
kako
linearna kombinacija od drugite dva vektora.
Re{enie: Za da bidat linearno zavisni dadenite vektori, nivniot
me{an proizvod treba da bide ednakov nula.
Imame: 0
3 3 0
3 3 6
2 2 8
) , , ( = = c b a . ) 3 , 3 , 0 ( ) 3 , 3 , 6 ( ) 2 , 2 , 8 ( + = + = c b a od
kade se dobiva sistemot od tri ravenki so dve nepoznati

= +
= +
= +
2 3 3
2 3 3
8 0 6
od
koi samo dve se nezavisni. Re{enieto na ovoj sistem e 2 ,
3
4
= = , pa
imame c b a 2
3
4
+ = .
3. Da se opredeli ravenkata na ramninata {to minuva niz pravata
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
2

= + +
= + +
1 2 3
3 5 3 2
z y x
z y x
i e normalna na ramninata 0 4 3 2 = + + z y x .
Re{enie: Ravenkata na snopot ramnini {to minuvaat niz
dadenata prava e
0 ) 1 2 3 ( 3 5 3 2 = + + + + + z y x z y x ,
0 ) 2 ( ) 2 5 ( ) 3 ( ) 3 2 ( = + + + + + + z y x
kade e realen broj. Uslov za normalnost na dadenata i baranata
ramnina e nivnite direkcioni vektori da bidat normalni, odnosno
nivniot skalaren proizvod da bide ednakov nula.
Normalniot vektor na dadenata ramnina e ) 1 , 3 , 2 (
1
= n , a na snopot
ramnini ) 2 5 , 3 , 3 2 (
2
+ + + = n .
Skalarniot proizvod izedna~en so nula ja dava ravenkata:
0 5 ) 2 5 ( ) 3 ( 3 ) 3 2 ( 2 ) (
2 1
= = + + + + = n n od kade se dobiva =0, odnosno
baranata ramnina e 3 5 3 2 = + + z y x .
4. Da se opredeli to~kata Q koja e simetri~na so to~kata ( ) 3 , 1 , 2 P vo
odnos na ramninata 0 16 3 5 = z y x
Re{enie: (slika 2)
P

(p) n







Q
slika 2
Niz to~kata P postavuvame prava (p) normalna na dadenata ramnina
(). Kanoni~nite ravenki na taa prava se:
3
3
5
1
1
2

=
z y x
, kade (1, -5, -
3) e direkcioniot vektor na dadenata prava. Parametarskite ravenki na
pravata (p) se: 3 3 , 1 5 , 2 + = + = + = t z t y t x . Baranata to~ka Q }e ja
dobieme od uslovot | ' | | ' | Q P PP = , kade P e prese~nata to~ka na pravata (p)
i ramninata () i se dobiva taka {to parametarskite ravenki na (p)}e se
zamenat vo ravenkata na ramninata ():
0 16 ) 3 3 ( 3 ) 1 5 ( 5 2 = + + + t t t (1+25+9)t+(2-5-9-16)=0 35 t=28
5
4
= t ,
|

\
|

5
3
, 3 ,
5
14
' P .
P
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
3
( )
2
2
2
2
2
2
5
3
3 3 ) 3 1 5 (
5
14
2
| ' | 3
5
3
1 3 2
5
14
| ' |
|

\
|
+ + + + +
|

\
|
+ =
= =
|

\
|
+ +
|

\
|
=
t t t
Q P PP

od kade se dobiva:
5
8
, 0 0 ) 8 5 (
25
144 400 16
56 35
25
144 400 16
5
12
3 ) 4 5 (
5
4
5
12
16
5
4
2 1
2
2
2
2 2 2
= = = +
+ +
+ + =
+ +

\
|
+ + + +
|

\
|
=
|

\
|
+ +
|

\
|
t t t t t t
t t t

pa baranata to~ka e
|

\
|
5
39
, 9 ,
5
2
Q .
5. Da se presmetaat granicite
1 5 6
1 8
lim
2
3
2
1
+

x x
x
x
i
2
3 2
0
1 1
lim
x
x
x
+


Re{enie:
=
|

\
|

|

\
|

+ +
=
= =

=
= +
|

\
|
+


2
1
3
1
6
) 1 2 4 )( 1 2 (
lim
2
1
,
3
1
,
12
24 25 5
0 1 5
2
6
0
0
1 5 6
1 8
lim
2
2
1
2 1
2 / 1
2
3
2
1
x x
x x x
x x
x
x x
x x
x
x x

. 6
3
1
2
1
1
2
1
2
4
1
4
3
1
3
1
1 2 4
lim
3
1
2
1
3
1
6
) 1 2 4 (
2
1
2
lim
2
2
1
2
2
1
=

+ +
=
|

\
|

+ +
=
|

\
|

|

\
|

+ +
|

\
|

=

x
x x
x x
x x x
x x

So primena na Lopitalovoto pravilo imame:
( )
6
5
2
1
12
4
1
24
lim
5 12
24
lim
1 5 6
) 1 8 (
lim
0
0
1 5 6
1 8
lim
2
1
2
2
1
2
3
2
1
2
3
2
1
=

+

=
|

\
|
+

x x x x
x
x
x x
x
x x
x

=
+ + + +
+ + + +

+
=
|

\
| +

1 1 ) 1 (
1 1 ) 1 ( 1 1
lim
0
0 1 1
lim
3 2
3
2 2
3 2
3
2 2
2
3 2
0
2
3 2
0
x x
x x
x
x
x
x
x x

( )
( ) ( )
( )
.
3
1
1 1 ) 1 (
1
lim
1 1 ) 1 (
1 1
lim
1 1 ) 1 (
1 1
lim
3 2
3
2 2 0
3 2
3
2 2 2
2
0 3 2
3
2 2 2
3
3 2
0
=
+ + + +
=
=
+ + + +
+
=
+ + + +
+
=


x x
x x x
x
x x x
x
x
x x


6. Da se najde ravenkata na tangentata na krivata 15 2 4
2 2
= + y x y x ,
paralelna so pravata 1 + = x y .
Re{enie: Koeficientot na pravec na dadenata prava e k=1.
Tangentata treba da se povle~e vo onaa to~ka od dadenata kriva vo koja
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
4
prviot izvod e ednakov 1 {to e uslov za paralelnost na pravata i
tangentata. Krivata e dadena vo impliciten oblik, pa za nejziniot izvod
imame: 1
1
2
2 ) 1 ( 0 2 4 2 2 =

= = = +
y
x
y x y y y y y x

od kade se
dobiva vrska me|u x i y, odnosno x y = 3 , a zamenuvaj}i go toa vo
ravenkata na krivata, dobivame:
= + 15 ) 3 ( 2 4 ) 3 (
2 2
x x x x 0 6 4
2
= x x , 10 8
2 / 1
= x .
Za 10 8
1
+ = x se dobiva: ( ) ( ) 15 2 10 8 4 10 8
2
2
= + + + y y -nema realni
re{enija; za 10 8
2
= x se dobiva ( ) ( ) 15 2 10 8 4 10 8
2
2
= + y y od
kade proizleguva kvadratnata ravenka 0 10 12 27 2
2
= + y y ~ii koreni
se 26 10 12 1
2 / 1
= y , postojat dve tangenti so baraniot pravec.
Nivnite ravenki se:
(t
1
): 10 8 26 10 12 1 + = x y i (t
2
): 10 8 26 10 12 1 + = + x y .

7. Da se najde najgolemata i najmalata vrednost na funkcijata
5 3 5
2 3
+ = x x x y na intervalot | | 4 , 1 .
Re{enie:
stacionarni to~ki:

3 ,
3
1
;
6
8 10
0 3 10 3
2 1 2 / 1
2
= =

= = + = x x x x x y . ] 4 , 1 [
3
1
, pa se presmetuva
samo vrednosta na funkcijata za x=3: ( ) ( ) ( ) 14 5 3 3 3 5 3 3
2 3
= + = y
vrednosti na funkcijata na kraevite na intervalot:
( ) ( ) ( ) 6 5 1 3 1 5 1 1
2 3
= + = y , ( ) ( ) ( ) . 9 5 4 3 4 5 4 4
2 3
= + = y
Gi dobivme slednite vrednosti za funkcijata: -14, -9, -6, {to zna~i deka
NGV = 6 i se postignuva za 1 = x , a NMV=-14 i se postignuva za 3 = x
(slika3)
slika3 slika4
8. Da se proveri dali funkcijata
2
2 x x y = ja zadovoluva ravenkata
0 1
3
= + y y
Re{enie:
2 2
2
2
2
1
2 2
2 2
) 2 (
2 2
1
x x
x
x x
x
x x
x x
y

= ,
1 2 3 4
16
14
12
10
8
6
4
2
0
16
f x ( )
4 1 x
8 6 4 2 0 2 4
2
2
4
6
8
8
2
f x ( )
1
4 8 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
5
,
1
2 ) 2 (
1
2 ) 2 (
2 1 2
) 2 (
2 2
2 2
) 1 ( 2
) 2 (
) 2 )( 1 ( 2 ) 1 (
3
2 2 2 2
2 2
2
2
2
2
2 2
y
x x x x x x x x
x x x x
x x
x x
x
x x x
x x
x x x x x x
y
=

=

+ +
=
=


=

pa zamenuvaj}i vo dadenata diferencijalna ravenka, se dobiva:
0 1
1
3
3
= +

y
y , {to zna~i deka funkcijata
2
2 x x y = ja zadovoluva DR
0 1
3
= + y y .
9. Da se ispita tekot i da se nacrta grafikot na funkcijata
( )
( )
2
2
2
1
+
+
=
x
x
y .
Re{enie:
domen: od 0 ) 2 (
2
+ x se dobiva 2 x , odnosno domenot e
) , 2 ( ) 2 , ( + U x
preseci so koordinatnite oski:
- so x-oska (nuli na funkcijata) se dobivaat od y=0:
1 0 ) 1 (
2
= = + x x , ) 0 , 1 (
1
M
- so y-oska se dobivaat za x=0:
4
1
2
1
) 0 (
2
= = y , odnosno se
dobiva to~kata
|

\
|
0 ,
4
1
2
M . Treba da se zabele`i deka 0 y .
asimptoti:
- vertikalna x=-2: + =
+
+
=
+
+
+
2
2
2
2
2
2
) 2 (
) 1 (
lim
) 2 (
) 1 (
lim
x
x
x
x
x x

- horizontalna: 1
4 4
1 2
lim
) 2 (
) 1 (
lim
2
2
2
2
=
+ +
+ +
=
+
+

x x
x x
x
x
x x
, zna~i
y=1 e horizontalna asimptota
- kosa asimptota-nema.
intervali na monotonost i ekstremi:
( )
.
) 2 (
) 1 ( 2
) 2 (
1 2 ) 1 ( 2
) 2 (
) 1 ( 2 ) 2 )( 1 ( 2
) 2 (
) 1 )( 2 ( 2 ) 2 )( 1 ( 2
) 2 (
) 1 (
3 3
3
2
4
2 2
2
2
+
+
=
+
+ +
=
=
+
+ + +
=
+
+ + + +
=

|
|

\
|
+
+
=
x
x
x
x x x
x
x x x
x
x x x x
x
x
y

Od 0 = y se dobiva x=-1, pa zemaj}i ja vo predvid i prekidnata to~ka na
funkcijata, intervalite na monotonost se ) , 1 ( ), 1 , 2 ( ), 2 , ( + , a
znakot na prviot izvod vo sekoj od niv e daden vo slednata tabela:

x -2 -1 +
y + - +
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
6
- : ) 2 , ( >


= 0
) 1 (
) 2 ( 2
) 3 (
3
y funkcijata raste;
- : ) 1 , 2 ( <
+

\
|
|

\
|

= |

\
|
0
2
1
2
1
2
2
3
3
y funkcijata opa|a;
- : ) , 1 ( + ( )
( )
>
+
+
= 0
2
2
0
3
y funkcijata raste i bidej}i za x=-1
funkcijata e definirana, sleduva deka toa e to~ka na lokalen minimum
koj iznesuva 0.
intervali na konkavnost i konveksnost i prevojni to~ki:
4 4 6
2 3
3
) 2 (
2 4
) 2 (
) 1 ( 6 ) 2 ( 2
) 2 (
) 2 )( 1 ( 3 2 ) 2 ( 2
) 2 (
) 1 ( 2
+

=
+
+ +
=
+
+ + +
=

|
|

\
|
+
+
=
x
x
x
x x
x
x x x
x
x
y .
Od 0 = y se dobiva
2
1
= x , pa zemaj}i ja vo predvid i prekidnata to~ka
na funkcijata, intervalite na konkavnost/konveksnost se
|

\
|
+ |

\
|
,
2
1
,
2
1
, 2 ), 2 , ( , a znakot na vtoriot izvod vo sekoj od niv e
daden vo slednata tabela:

x -2 -1/2 +
y + + -

- : ) 2 , ( >
+
+
+

= 0
2 12
) 3 ( y grafikot e konkaven;
- :
2
1
, 2 |

\
|
( ) >
+
+
+

= 0
2 4
1 y grafikot e konkaven;
-
|

\
|
+ ,
2
1
: ( ) <
+

= 0
2
0 y grafikot e konveksen, i
bidej}i za x=-1/2 funkcijata e definirana, sleduva deka toa e prevojna
to~ka na grafikot na funkcijata (slika4).




23.01.2002 god.

1. Vo odnos na parametarot a da se diskutiraat re{enijata na sistemot:

= +
= + +
= +
a z y x
z y x
z y ax
3 3
4 2
8 3
.
Re{enie: Determinantata na sistemot e:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
7
21 7 3 18 3 3 6
3 1 3
1 2 1
3 1
= + =


= a a a
a
D . Od 0 D , odnosno
0 21 7 a se dobiva deka sistemot ima edno re{enie za 3 a . Za
3 = a determinantata na sistemot e nula, pa toj mo`e da bide
neopredelen ili protivre~en. Ponatamu imame:
0 33 68 12 8 18 12 3 48
3 1 3
1 2 4
3 1 8
+ = + + + =

=
x
D {to zna~i deka za
3 = a dadeniot sistem e protivre~en.
2. Paralelogramot ABCD e daden so vektorite q p a B A
r r r
r
4 = = i
q p b D A
r r
r r
= = 5 . Da se presmeta visinata spu{tena kon stranata AB , ako e
dadeno: 3 , 2 = = q p
r r
i agolot me|u niv
3
2
= .
Re{enie: (slika 1)
D C

h


A B
slika 1
,
43 2 172 144 24 4
9 16
2
1
3 2 8 4
9 16
3
2
cos 3 2 8 4
16 ) ( 8
) 4 (
| |
| |
2 2 2
P P P P
P
q q p p
P
q p
P
AB
P
h h AB P
= =
+ +
=
+
|

\
|

=
=
+


=
+
=

= = =

kade plo{tinata P e:
{
. 3 57
2
3
3 2 19
3
2
sin | | | | 19 | ) ( 19 |
| ) ( 4 ) ( 20 ) ( ) ( 5 | | ) 5 ( ) 4 ( | | |
0 0
= =

= =
= + = = =
q p q p
q q p q q p p p q p q p AD AB P
3 2 1
,
pa baranata visina e:
43 2
3 57
= h .
3. Da se opredeli parametarot a taka {to pravite
3
7
8
4
1

=

=
z y x
,
2
2
1
1

= =

+ z
a
y x
da se se~at, a potoa da se opredelat koordinatite na
prese~nata to~ka.

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
8
Re{enie: Za da se se~at dadenite pravi, treba da bidat komplanarni
vektorite ) 2 , , 1 ( ), 3 , 8 , 1 ( = = a n m i ) 5 , 4 , 1 ( = MN , kade ) 7 , 4 , 0 ( M e
to~ka od ednata, a ) 2 , 0 , 1 ( N e to~ka od drugata prava.
10 0 20 2 40 8 3 12 16 5
5 4 1
2 1
3 8 1
) ( = = = + + + =

= a a a a a MN n m .
Parametarskite ravenki na dadenite pravi se:

+ =
+ =
=
7 3
4 8
t z
t y
t x
i

+ =
=
=
2 2
10
1
s z
s y
s x
, a za opredeluvawe na koordinatite na
prese~nata to~ka go dobivame sistemot:

+ = +
= +
=
2 2 7 3
10 4 8
1
s t
s t
s t
od kade se dobiva
s=2 i t=-3, a prese~nata to~ka e S(-3, -20, -2).
4. Da se presmetaat granicite
1
1
lim
3
1

x
x
x
i ( )
x
x
x
ctg
0
tg 1 lim +

.
Re{enie: =
+


+ +

=
|

\
|


1
||
||
1
1
1
lim
0
0
1
1
lim
3 3 2 3
1
3
1
x
x x
x
x
x
x
x x

3
2
1 1 1
1 1
) 1 )( 1 (
) 1 )( 1 (
lim
3 3 2 1
=
+ +
+
=
+ +
+
=

x x x
x x
x
.
( ) ( ) e x x
tgx
x
x
x
= + = +

/ 1
0
ctg
0
tg 1 lim ) 1 ( tg 1 lim .
5. Da se najdat ravenkite na tangentite na krivata 0 3 4 4
2 2
= + + + y x y x
vo prese~nite to~ki so x-oskata.
Re{enie: (slika 2)
Dadenata kriva e kru`nicata 5 ) 2 ( ) 2 (
2 2
= + + y x so centar vo to~kata
(-2, 2) i radius 5 . Prese~nite to~ki so x-oskata se dobivaat za y=0, pri
{to od 0 3 4
2
= + + x x se dobiva 1
1
= x i 3
2
= x , {to zna~i deka
tangentite }e gi povle~eme vo to~kite A(-1, 0) i B(-3, 0).
Ravenkata na tangentata e: ) (
0 0 0
x x y y y = , kade ) , (
0 0
y x se
koordinatite na dopirnata to~ka, a
0
y koeficientot na pravec na
tangentata vo taa to~ka, vrednosta na prviot izvod na dadenata funcija
vo dopirnata to~ka. Vo ovoj slu~aj imame:
y
x
y x y y y y y x

+
= = = + +
2
2
2 ) 2 ( 0 4 4 2 2 .
A:
2
1
0 2
1 2
0
=

= y , pa ravenkata na tangentata e: ) 1 (
2
1
+ = x y ;
B:
2
1
0 2
3 2
0
=

= y , ) 3 (
2
1
+ = x y .

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
9
5
1
y t ( )
f s ( )
g s ( )
1 5 x t ( ) s ,
5 4 3 2 1 0 1
1
1
2
3
4
5
20
10
f x ( )
g x ( )
8 6 x
6 4 2 0 2 4 6 8
10
5
5
10
15
20

slika 2 slika 4

6. Da se najde visinata H i radiusot r na cilindar so najgolem volumen
{to mo`e da se vpi{e vo topka so radius R.
Re{enie: (slika 3)












slika 3
Volumenot na cilinderot e H r V =
2
, kade
2 2
2
2
r R
H
=
|

\
|
, pa za visinata
se dobiva:
2 2
2 r R H = . Volumenot V kako funkcija od radiusot r na
osnovata na cilinderot e:
2 2 2
2 ) ( r R r r V = . Izvodot po r e
|
|

\
|

=
2 2
2 2 2
2
2
2 2
r R
r
r r R r V , a izedna~uvaj}i so nula se dobiva
ravenkata 0 ) 3 2 ( 0 ) ( 2
2 2 3 2 2
= = r R r r r R r , od kade se dobiva
R r R r
3
2
3
2
2 2
= = i
3
2
3
2
2
2 2
R
R R H = = , a baraniot maksimalen
volumen e

= =
3 3
4
3
2
3
2
3
2
max
R R
R V .
7. Da se proveri dali funkcijata x y arctg = ja zadovoluva ravenkata
( ) 0 2 4 1
2
= + + + y y x y x .
Re{enie: ( )
2
1
1
arctg
x
x y
+
=

= , ( )
2 2 2
) 1 (
2
1
1
arctg
x
x
x
x y
+
=

\
|
+
=

= ,

H

R
r
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
10
3 2
2
3 2
2 2
4 2
2 2 2
2 2
) 1 (
6 2
) 1 (
8 2 2
) 1 (
2 ) 1 ( 2 2 ) 1 ( 2
) 1 (
2
x
x
x
x x
x
x x x x
x
x
y
+

=
+
+
=
+
+ +
=

|
|

\
|
+
=
Zamenuvame do dadenata ravenka i dobivame:
0
) 1 (
0
) 1 (
2 2 8 6 2
) 1 (
1
2
) 1 (
2
4
) 1 (
6 2
) 1 (
2 2 2 2
2 2 2
2 2 2 3 2
2
2
=
+
=
+
+ + +
=
+
+
+

+
x x
x x x
x x
x
x
x
x
x

8. Da se ispita tekot i da se nacrta grafikot na funkcijata
2
1
2

+
=
x
x
y .
Re{enie:
domen: funkcijata e definirana za sekoe x za koe x-20, odnosno za
x2, ili mo`e da se zapi{e ) , 2 ( ) 2 , ( + U x .
prese~ni to~ki so koordinatnite oski:
- so x-oska: 0 1 0
2
= + = x y -nema realni nuli (nema preseci
so x-oskata), znakot na funkcijata e daden vo slednata tabela:
x
2 +
y +

- so y-oska:
2
1
2 0
1 0
0
2
=

+
= = y x , se dobiva
|

\
|

2
1
, 0
1
M
asimptoti:
- vertikalna x=2: =

=

+
=

+

0
5
2 2
1 4
lim
2
1
lim
0
2
2
x
x
x
,
+ =
+
=
+
+
=

+
+
0
5
2 2
1 4
lim
2
1
lim
0
2
2
x
x
x

- horizontalna: =

+

2
1
lim
2
x
x
x
-nema horizontalna asimptota;
- kosa: b ax y + = , kade:
1
2
1
lim
) 2 (
1
lim
2
2 2
=

+
=

+
=

x x
x
x x
x
a
x x

i 2
2
2 1
lim
2
1
lim
2
1
lim
2 2 2 2
=

+ +
=
|
|

\
|

+
=
|
|

\
|

+
=

x
x x x
x
x
x
ax
x
x
b
x x x
, kosa
asimptota e 2 + = x y .
intervali na monotonost i ekstremi:
0
) 2 (
1 4
) 2 (
) 1 ( ) 2 ( 2
2
2
2
2
=

+
=
x
x x
x
x x x
y , od kade se dobivaat
stacionarnite to~ki 2 2
2
2 2 4
2
8 4
2 / 1
=

= x ili 6 , 0
1
x i
4 , 3
2
x , odnosno gi dobivme to~kite ) 95 , 0 ; 6 , 0 (
2
M i ) 95 , 8 ; 4 , 3 (
3
M .
Znakot na prviot izvod, a so toa i odnesuvaweto na funkcijata vo
intervalite ) ; 4 , 3 ( ), 4 , 3 ; 2 ( ), 2 ; 6 , 0 ( ), 6 , 0 ; ( + e dadeno vo slednata
tabela:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
11

x
0,6 2 3,4 +
y + +

: ) 6 , 0 ; ( 0
1 4 1
) 1 ( >
+
+
= y -funkcijata raste;
: ) 2 ; 6 , 0 ( 0
1 4 1
) 1 ( <
+

= y -funkcijata opa|a, a ) 95 , 0 ; 6 , 0 (
2
M e to~ka
na lokalen maksimum
: ) 4 , 3 ; 2 ( 0
1 12 3
) 3 ( <
+

= y -funkcijata opa|a
: ) ; 4 , 3 ( + 0
1 20 25
) 5 ( >
+

= y -funkcijata raste i ) 95 , 8 ; 4 , 3 (
3
M e to~ka
na lokalen minimum (slika 4).

intervali na konkavnost i konveksnost i prevojni to~ki:

3 3
2
4
2 2
2
2
) 2 (
10
) 2 (
) 1 4 ( 2 ) 2 )( 4 2 (
) 2 (
) 1 4 )( 2 ( 2 ) 2 )( 4 2 (
) 2 (
1 4


=
=

|
|

\
|


=
x x
x x x x
x
x x x x x
x
x x
y

Znakot na vtoriot izvod i zakrivenosta na krivata se dadeni vo
slednata tabela:


x 2 +
y +

: ) 2 , ( 0 ) 0 ( < y -grafikot e konveksen,
: ) , 2 ( + 0 ) 3 ( > y -grafikot e konkaven i nema prevojni to~ki.



11.02.2004god.

1. Vo odnos na parametarot a da se diskutiraat re{enijata na sistemot:

= + +
= +
= + +
1
1 4 2
3 2
z y x
z y x
z ay x
.
Re{enie: Determinantata na sistemot e:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
12
3 6 2 4 2 4 4 1
1 1 1
4 1 2
2 1
= + =

= a a a
a
D . Od 0 D , odnosno
0 3 6 a se dobiva deka sistemot ima edno re{enie za
2
1
a . Za
2
1
= a
determinantata na sistemot e nula, pa toj mo`e da bide neopredelen ili
protivre~en. Ponatamu imame:
0
2
1
12 2 2 2 3
1 1 1
4 1 1
2 2 / 1 3
+ + + =

=
x
D {to zna~i deka za
2
1
= a
dadeniot sistem e protivre~en.

2. Da se najde agolot me|u pravata
2
3
1
3
1
1

=
+
=
z y x
i ramninata 2x+y-z-4=0
kako i nivnata prese~na to~ka.
Re{enie: Agolot me|u pravata (p):
n
z z
m
y y
l
x x
0 0 0

=

i ramninata
(): Ax+By+Cz+D=0 e komplementot na agolot me|u vektorot na pravata
(l, m, n) i normalniot vektor na ramninata (A, B, C), odnosno:

2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
0
) , , )( , , (
sin ) 90 cos(
C B A n m l
Cn Bm Al
C B A n m l
C B A n m l
+ + + +
+ +
=
+ + + +
= =
i vo ovoj slu~aj imame:
6 7
13
6
2
7
2
3
3 2
1 1 4
4
9
9 1
) 1 , 1 , 2 )( 2 / 3 , 3 , 1 (
sin =

+ +
=
+ + + +

= .
Parametarskite ravenki na dadenata prava se:

+ =
=
=
1 ) 2 / 3 (
1 3
t z
t y
t x
, pa
zamenuvaj}i vo ravenkata na ramninata se dobiva slednata ravenka po t:
13
6
6 13 0 4 1
2
3
1 3 2 = = = + + t t t t t , a prese~nata to~ka e
|

\
|
13
4
,
13
5
,
13
6
A .
3. Da se najde ravenkata na ramninata {to minuva niz to~kata ( ) 2 , 1 , 2 A i
pravata

= +
= + +
0 4 2
0 5
z x
z y x
.
Re{enie: Ravenkata na snopot ramnini {to minuva niz dadenata prava
e 0 4 ) 1 ( 5 ) 2 1 ( 0 ) 4 2 ( 5 = + + + + = + + + + z y x z x z y x .
Zamenuvaj}i gi koordinatite na to~kata A, se dobiva :
2 / 3 9 6 0 4 2 ) 1 ( 1 5 2 ) 2 1 ( = = = + + + + , a ravenkata na
baranata ramnina e: 0 12 5 10 4 = + z y x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
13
4. Da se presmetaat granicite:
9
2 1
lim
2
3

x
x
x
i
x x
x
x
x

|
|

\
|
+

2
7
3
lim
2
2
.
Re{enie:
( )
=
+ +

=
+
+


=
|

\
|



) 2 1 )( 3 )( 3 (
2 1
lim
2 1
2 1
9
2 1
lim
0
0
9
2 1
lim
2
3
2
3
2
3
x x x
x
x
x
x
x
x
x
x x x

12
1
) 2 1 )( 3 ( lim
1
) 2 1 )( 3 )( 3 (
) 3 (
lim
3
3
=
+ +
=
+ +

=

x x x x x
x
x
x
.
=
|
|

\
|
+

+ =
|
|

\
|

+ =
|
|

\
|
+

x x
x
x x
x
x x
x
x
x x
x
x
x
x
2 2 2
7
7 3
1 lim 1
7
3
1 lim
7
3
lim
2
2 2
2
2
1
2
2
4 43 4 42 1


10
10
7
lim 10 7
) ( 10
10
7
2
1
7
10
1 lim
1
2
2
2
2
2
e
e e
x
x
x x
x
x x
e
x
x
x
= = =
|
|
|

\
|
|

\
|
+

+ =

+



43 42 1
4 4 4 4 3 4 4 4 4 2 1
.
5. Da se najde ravenkata na tangentata i na normalata na krivata zadadena
implicitno so ravenkata: 1
2
= + y xy za 1 = y .
Re{enie: Za y=1 se dobiva 0 1 1 = = + x x , odnosno dopirnata to~ka e
(0,1). Ravenkite na tangentata i na normalata, soodvetno se:
x y y
0
1 = ;
0
1
y
x
y

= . Ja diferencirame dadenata ravenka po x i


dobivame:

y x
y
y y y y x y y y x y
2
) 2 ( 0 2
+
= = + = + + i
2
1
2
) 1 , 0 (
0
=
|
|

\
|
+
=
y x
y
y ,
pa baranite ravenki se: 2 / 1 x y = -ravenka na tangenta; x y 2 1= -
ravenka na normala.
6. Dadena e sfera so radius 3 = R i vo nea e vpi{an cilindar. Kolakava
treba da bide visinata na cilindarot za toj da ima maksimalen volumen?
Re{enie: (slika 1). Volumenot na cilinderot e H r V =
2
, kade r e
radiusot na osnovata, a H e visinata na cilinderot.











slika 1


H

R
r
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
14
Od 3
2
2
2 2
=
|

\
|
+ =
H
r R , se dobiva:
4
12
4
3
2 2
2
H H
r

= = , pa volumenot vo
funkcija od visinata }e bide: ) 12 (
4
) 12 (
4
) (
3 2
H H H H H V

= ;
2 4 0 ) 3 12 (
4
) (
2 2
= = =

= H H H H V , 2 2
4
4 12
2
= =

= r r , a
maksimalniot volumen e = 4
max
V .
7. Da se presmeta: a) ( )

x x cos
2
, b)
2
2
dx
y d
y
x
= , ) (x f y = e zadadena parameter-
ski so ravenkite ( ) t t x =
2
2 i ( )
2
3
t t y = .
Re{enie:
a) ( ) ( ) =

x x x x x x sin cos 2 cos


2 2

x x x x x x x x x x x sin 4 cos ) 2 ( ) cos sin 2 sin 2 cos 2 (
2 2
= = .
b)
3 2
2
x
x y y x
dx
y d
y
x
&
& & & & & &
= = , kade {to
) ( 2
1 2
) 1 2 ( 2
) ( 2 2
1
2 2
t t
t
t
t t
dt
dx
x

= = & ,
) ( 2 ) ( 2
1
) ( 2
1 2
2 2 2
2
2
t t t t t t
t
dt
d
dt
x d
x


=
|
|

\
|

= = & & .
( )( ) ) 4 3 ( 2 1 3 2
3 5 2 3
t t t t t t
dt
dy
y + = = = & ,
2
2
dt
y d
y = & & ) 1 12 15 ( 2
2 4
+ = t t
8. Za funkcijata
5
2
) (
2
+
+
=
x
x
x f da se najde: domen i preseci so
koordinatnite oski, asimptoti, intervali na monotonost i ekstremi.
Koristej}i gi dobienite rezultati da se nacrta grafikot.
Re{enie:
domen: funkcijata e definirana za sekoj realen broj x odnosno
) , ( + x ;
prese~ni to~ki so koordinatnite oski:
- so x-oska: 2 0 2 0 = = + = x x y , prese~nata to~ka so x-
oskata e (-1, 0), a znakot na funkcijata e daden vo slednata tabela:
x
-2 +
y +

- so y-oska:
5
2
0 = = y x , se dobiva
|

\
|
5
2
, 0 ;
asimptoti:
- vertikalna-nema
- horizontalna: 0
5
2
lim
2
=
+
+

x
x
x
- horizontalna asimptota e x-oskata;
- kosa asimptota-nema.
intervali na monotonost i ekstremi:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
15

2 2
2
2 2
2
2
) 5 (
5 4
) 5 (
) 2 ( 2 5
5
2
+
+
=
+
+ +
=

\
|
+
+
=
x
x x
x
x x x
x
x
y . Od 0 = y se dobiva
kvadratnata ravenka 0 5 4
2
= + x x i stacionarnite to~ki ) 10 / 1 , 5 (
i ) 2 / 1 , 1 ( . Znakot na prviot izvod, a so toa i odnesuvaweto na
funkcijata vo intervalite ) ; 1 ( ), 1 ; 5 ( ), 5 ; ( + e dadeno vo
slednata tabela:

x -5 1 +
y - +

: ) 5 ; ( 0
5 24 36
) 6 ( <
+
+ +
= y -funkcijata opa|a;
: ) 1 ; 5 ( 0
5
) 0 ( >
+
= y -funkcijata raste i to~kata ) 10 / 1 , 5 ( e to~ka
na lokalen minimum;
: ) ; 1 ( + 0
5 16 4
) 2 ( <
+
+
= y -funkcijata opa|a i ) 2 / 1 , 1 ( e to~ka na
lokalen maksimum (slika 2).
slika 2 slika 3

1. DEFINIRAJ VEKTORSKI PROIZVOD NA DVA VEKTORA I
NAVEDI BAREM TRI SVOJSTVA. Nad vektorite n m AB a 2 + = = i
n m AD b 3 = = kade {to 2 | | , 4 | | = = n m i agolot me|u niv
3

= ,
konstruiran e paralelogram ABCD. Da se presmeta plo{tinata na
paralelogramot.
Re{enie:
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
. 3 20
2
3
40
3
sin | | | | 5 5
6 5 3 2
0 0
= = = =
= = + = =

n m n m
n n n m m m n m n m AD AB P
3 2 1 3 2 1

2. EKSPONENCIJALNA FUNKCIJA: op{t oblik, domen, nuli,
ograni~enost, intervali na monotonost, izvod. Da se nacrta grafikot na
funkcijata
2
2 2

+ =
x
y .
6 4 2 0 2 4 6
1
0.5
0.5
1
1
1
f x ( )
6 6 x
6 4 2 0 2 4 6
2
2
4
6
8
10
10
2
f x ( )
2
6 6 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
16
Re{enie: (slika 3)
3. DEFINICIJA ZA IZVOD. IZVOD OD KOLI^NIK I OD
SLO@ENA FUNKCIJA. Da se najde ) 2 ( y ako 1
) 1 ln(
2
2
+

= x
x
x
y .
Re{enie: ( )
3
2
4
1
1 2
2
) 1 ln( 2
1
2
2
4
0
2
2
+ =
|
|
|
|
|

\
|

=
=
=
x
x
x
x
x
x x
x
x
y
43 42 1
.



08.04.2004 god.

1. Da se re{i neravenkata 6 2 1 + + x x .
Re{enie:

<
+
= +
1 , 1
1 , 1
| 1 |
x x
x x
x ,

< +

=
2 , 2
2 , 2
| 2 |
x x
x x
x
I. ( ) 1 , x :
2
5
5 2 6 2 1 + x x x x , odnosno vo ovoj
interval neravenkata e zadovolena za
(

\
|

2
5
, x .
II. | ) 2 , 1 x : 5 3 6 2 1 + + x x , odnosno vo ovoj interval
neravenkata ne e zadovolena za niedna vrednost na x .
III. | ) + , 2 x :
2
7
7 2 6 2 1 + + x x x x , odnosno vo ovoj interval
neravenkata e zadovolena za
|

+ ,
2
7
x , pa kompletnoto re{enie na
dadenata neravenka e:
(

\
|

2
5
, x
|

+ ,
2
7
(slika 1).


-3 -2 -1 0 1 2 3 4
slika 1
2. Da se presmeta ( ) b a i | | b a ako: q p a
r r r
4 = , q p b
r r
r
= 5 , 3 , 2 = = q p
r r
i
agolot me|u niv
3
2
= .
Re{enie: ( ) b a =( ) q p
r r
4 ( ) ( ) ( ) = + =
2 2
| | 4 20 | | 5 5 q q p q p p q p
r r

= + = 9 4
3
2
cos 3 2 21 4 5

119 36 63 20 36
2
1
126 20 = + + = + |

\
|
.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
17
( ) ( )
{
. 3 57
2
3
114
3
2
sin 3 2 19 | | 19
) ( 4 ) ( 20 ) ( ) ( 5 5 4 | |
0 0
= =

= =
= + + = =
q p
q q q p q p p p q p q p b a
3 2 1
r r r r

3. Da se presmeta plo{tinata na paralelogramot so temiwa A(3,2,0),
B(3,3,1),C(5,0,2), D(1,1,1).
Re{enie:
. 3 12 25 1 1 4 | 20 , 4 , 4 |
1 3 2
1 1 6 ) 1 , 3 , 2 ( ) 1 , 1 , 6 ( = + + = = = = =
k j i
BC AB P

4. Da se najde ravenkata na ramninata {to minuva niz pravata

= +
= + +
0 5 3
0 4 3 2
z x
z y x
i niz to~kata (-1, 2, -2).
Re{enie: Ravenkata na site ramnini {to minuvaat niz dadenata
prava e: 0 ) 5 3 ( 4 3 2 = + + + + z x z y x , kade {to e realen broj. Gi
zamenuvame koordinatite na dadenata to~ka vo dobienata op{ta
ravenka na ramnina i dobivame:
10
7
7 10 0 ) 5 2 3 ( 4 6 4 1 = = = + + , a baranata ramnina e
0 22 11 4 23 = z y x .
5. Da se presmeta:
2
1
2
1 2
3 2
lim
+


|

\
|
+

x
x x
x
x
x
,
|

\
|
+

1 2 2 lim
2 2
x x x x
x
i
1
1 2
lim
3
2
1

+

x
x x
x
.
Re{enie: = |

\
|

+

+ = |

\
|
+
+


+



2
1
2
1
1
2 2
1
1 2
3 2
1 lim
1 2
3 2
lim
x
x x
x
x
x x
x x
x
x
x
43 42 1
43 42 1

= =
|
|
|
|

\
|
|

\
|
+

+
+ +

+


) 1 2 )( 2 (
1
lim 4
4
1 2
2
1 2
4
1 lim
x x
x x
e
x
x
x
x
4 4 4 3 4 4 4 2 1
2
2
1
4
2 5 2
1
lim 4
2
2


+ +

= =

e e e
x x
x x
x
,
( ) ( ) =
+ +
+ +
+ = +



1 2 2
1 2 2
1 2 2 lim 1 2 2 lim
2 2
2 2
2 2 2 2
x x x x
x x x x
x x x x x x x x
x x
4 4 4 4 3 4 4 4 4 2 1

( )
( )
2
2
4
/ 1 / 2 1 / 1 1
/ 1 4
lim
1 2 2
1 2 2
lim
2 2 2
2 2
=

=
+ +
+
=
+ +
+
=

x x x x
x x
x x x x
x x x x
x x
,
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
18
0
3
0
1
1
lim
) 1 )( 1 (
) 1 (
lim
1
1 2
lim
2
1
2
2
1
3
2
1
= =
+ +

=
+ +

=

+

x x
x
x x x
x
x
x x
x x x
.
6. Da se nacrta grafikot na funkcijata 1 3 2
2
+ = x x y , a potoa da se
napi{at ravenkite na tangentata i na normalata vo prese~nata to~ka
so y-oskata
Re{enie: (slika 2)
1 0 1 2 3
1
1
3
5
7
7
1
f x ( )
3 1 x
8 6 4 2 0 2 4 6 8
20
15
10
5
5
10
15
20
20
20
f x ( )
x 3 +
8 8 x

slika 2 slika 3
Prese~nata to~ka so y-oskata e (0, 1), koeficientot na pravec na
tangentata vo taa to~ka e ( ) ( ) 3 3 4 1 3 2
0
0
2
0
= =

+ =
=
=
x
x
x x x y , a
ravenkata na tangentata i normalata se:
- tangenta: x y 3 1 = , odnosno x y 3 1 =
- normala: x y
3
1
1= , odnosno 0 3 3 = + y x .
7. Da se najdat izvodite na slednive funkcii:

2
2
x 1
x 1
y

+
=
2
, ( ) 2 3x x 2 y + = sin ,
4x x
2
e y

= i x x y ln = .
Re{enie:
2 2
3
2 2
2 2
) 1 (
2 6
) 1 (
) 2 1 ( 2 ) 1 ( 4 2
x
x x
x
x x x x
x 1
x 1
2
2

+ +
=

|
|

\
|

+
,
( ) ( ) ) 2 3 cos( 3
2
2
sin + =

+ x
x
2 3x x 2 , ( ) ( ) 4 2
4
2
=


x e e
x x 4x x
2
;
( ) =

x x ln 1 ln
1
ln + = + x
x
x x .
8. Da se najde domenot, presecite so koordinatnite oski,
asimptotite,intervalite na monotonost i ekstremite na funkcijata
2 x 3 x
x
y
2
3
+
= , a potoa da se nacrta nejziniot grafik.
Re{enie:
) 2 )( 1 (
2 , 1 ,
2
1 3
0 2 3
2 3
3
2 1 2 / 1
2
2

=
= =

=
= +
+
=
x x
x
x x x
x x
x x
x
y
3

domen: 2 1 0 ) 2 )( 1 ( x x x x , ili ) , 2 ( ) 2 , 1 ( ) 1 , ( + U U x
preseci so koordinatnite oski:
- so y-oskata, za x=0, se dobiva y=0 i za y=0 se dobova x=0, odnosno
krivata minuva niz koordinatniot po~etok ) 0 , 0 ( O ;
asimptoti:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
19
- vertikalnia, 1 = x i 2 = x . Odnesuvaweto na funkcijata okolu
verikalnite asimptoti e dadeno so slednite ednostrani granici:
), 0 (
0
1
) 1 )( 1 1 (
1
lim
) 2 )( 1 (
lim
), 0 (
0
1
) 1 )( 1 1 (
1
lim
) 2 )( 1 (
lim
0
3
1
0
3
1
>

=
+
=

> +
+
=

=

+

x x
x
x x
x
x
x

). 0 (
0
8
) 2 2 (
8
lim
) 2 )( 1 (
lim
), 0 (
0
8
) 2 2 ( 1
8
lim
) 2 )( 1 (
lim
0
3
0
3
2
> +
+
=
+
=

>

=

=

+

x x
x
x x
x
x
x

- horizontalna: +
+
+
2 3
lim
2
3
x x
x
x
,
+

2 3
lim
2
3
x x
x
x
-nema
horizontalna asimptota
- kosata asimptota ja barame vo oblikot b ax y + = , kade {to
1
2 3
lim
) (
lim
2 3
3
=
+
= =

x x x
x
x
x f
a
x x
i
( ) 3
2 3
2 3
lim
2 3
lim ) ) ( lim
2
2
2
3
=
+

=
|
|

\
|

+
= =

x x
x x
x
x x
x
ax x f b
x x x
, {to zna~i deka
kosa asimptota e pravata 3 + = x y .
intervali na monotonost i ekstremi:

2 2
2 2
2 2
3 2 2
2
3
) 2 ( ) 1 (
) 6 6 (
) 2 ( ) 1 (
) 3 2 ( ) 2 3 ( 3
2 3
+
=

+
=

|
|

\
|
+
=
x x
x x x
x x
x x x x x
x x
x
y . Od 0 = y ,
se dobiva 0
2 / 1
= x i 3 3
2
3 2 6
2
24 36 6
4 / 3
=

=

= x , odnosno
stacionarnite to~ki ) 0 , 0 (
1
M , ) 4 , 10 ; 3 , 1 (
2
M i ) 4 , 10 ; 7 , 4 (
3
M
Monotonosta ja ispituvame vo slednite intervali:
x - 0 1 1,3 2 4,7 +
y + + + +

y

0 ) 1 ( > y , 0
2
1
> |

\
|
y , 0
1
4
1
2
1
<
+

=
|

\
|
y , 0 ) 5 , 1 ( < y , 0 ) 3 ( < y , 0 ) 5 ( > y .
Vo okolinata na stacionarnata to~ka
2
M prviot izvod go menuva znakot ,
od pozitiven stanuva negativen {to zna~i deka taa to~ka e to~ka na
lokalen maksimum, a vo okolinata na stacionarnata to~ka
3
M izvodot od
negativen stanuva pozitiven, zna~i taa to~ka e to~ka na lokalen
minimum. Grafikot e daden na slika 3.
..........................................................................................................................................
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
20
1. SKALAREN PROIZVOD ( definicija, svojstva, koordinaten
oblik).(10p.) Da se najde skalarniot proizvod na vektorite n m a = 2 i
n m b 3 + = , ako se znae deka m i n se edini~ni vektori i agolot me|u niv
e 30
0
.

Re{enie:
( )( )
2
3
3
2
1
7 2 | | 3 ) ( 7 | | 2 3 2 ) (
2 2
= + = + = + = n n m m n m n m b a .
2. MONOTONOST NA FUNKCII. EKSPONENCIJALNA
FUNKCIJA (definicija, domen, opseg, grafici, NGV, NMV, nuli,
intervali na monotonost, izvodi).
3. PRAVILA ZA PRESMETUVAWE IZVODI (izvod od: zbir,
proizvod, koli~nik, slo`ena funkcija). Da se najde izvodot na
funkcijata
2
1
1
sin x
x
x
x x y
+
+ =
Re{enie: =

+
+
+ + =

\
|

+
+
2
2
2
1 2
2
) 1 (
1
cos sin 1
1
sin
x
x
x
x x
x x x x
x
x
x x

2
2
1
) 1 (
1
cos sin
x
x
x
x x x

+
+
+ + = .
4. VTOR IZVOD I PRIMENA ZA KONKAVNOST, KONVEKSNOST
I PREVOI. Da se najdat intervalite na konkavnost i konveksnost i
prevojnite to~ki na funkcijata 8 5 3
6 12
2
3 4
+ + = x x
x x
y .
Re{enie: Vtoriot izvod na funkcijata e:
6 5 6
6
3
12
4
8 5 3
6 12
2
2 3
2
3 4
+ =

|
|

\
|
+ + =

|
|

\
|
+ + = x x x
x x
x x
x x
y . Od 0 = y
se dobiva kvadratnata ravenka 0 6
2
= + x x ~ii koreni se
2
5 1
2
24 1 1
2 / 1

=
+
= x i 2 , 3
2 1
= = x x . Konkavnosta (konveknosta) }e
ja ispitame vo intervalite ) 3 , ( , ) 2 , 3 ( i ) , 2 ( + . Kvadratniot interval
6
2
+ x x e pozitiven za ) , 2 ( ) 3 , ( + x kade {to grafikot na
funkcijata e konkaven, 0 6
2
< + x x za ) 2 , 3 ( x kade {to grafikot na
funkcijata e konveksen. Prevojnite to~ki se za x=-3 i x=2.
.

07.06.2004god.

1. Dadeni se to~kite ) 2 , 0 , 1 ( A , ) 5 , , 1 ( x B , ) 1 , 1 , 2 ( C . Najdi go x od uslovot
7 = AB , a potoa presmetaj ja plo{tinata na paralelogramot konstruiran
nad vektorite AB i AC .
Re{enie:
6 36 49 13 7 ) 2 5 ( ) 0 ( ) 1 1 ( | |
2 2 2 2 2
= = = + = + + + = x x x x AB ; se
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
21
dobivaat to~kite ) 5 , 6 , 1 ( ), 5 , 6 , 1 (
2 1
B B . Plo{tinata na paralelogramot nad
vektorite ) 3 , 6 , 2 ( = AB i ) 3 , 1 , 3 ( = AC e:
922 16 15 21 | ) 16 , 15 , 21 ( |
3 1 3
3 6 2 | |
2 2 2
= + + = =

= =
k j i
AC AB P .
2. Da se ispita dali se se~at pravite
4
3
1
7
2
1
=

=
z y x
i
1
2
2
1
3
6 +
=

+
=
z y x
. Vo potvrden slu~aj da se najde nivnata prese~na to~ka.
Re{enie: Za da se se~at dadenite pravi treba vektorite ) 4 , 1 , 2 ( = a ,
) 1 , 2 , 3 ( = b i ) 5 , 8 , 5 ( = AB da bidat komplanarni ( ) 3 , 7 , 1 ( A i ) 2 , 1 , 6 ( B ).
0 15 16 40 96 5 20
5 8 5
1 2 3
4 1 2
) , , ( = + + + + =

= AB b a -komplanarni se.
Prese~na to~ka:

+ =
+ =
+ =
3 4
7
1 2
t z
t y
t x
,

=
=
+ =
2
1 2
6 3
s z
s y
s x
. Od

= +
+ = +
1 2 7
6 3 1 2
s t
s t
se dobiva s=-3,
t=-2, pa prese~nata to~ka e ) 5 , 5 , 3 ( S .
3. Da se najde domenot na funkcijata 2 ) (
2
= x x x f .
Re{enie: Od 0 2
2
x x i znaej}i deka korenite na kvadratnata
ravenka 0 2
2
= x x se 2 , 1
2 1
= = x x , se dobiva deka kvadratniot trinom
2
2
x x ne e negativen na intervalot ) , 2 [ ] 1 , ( + U {to e i domen na
dadenata funkcija.
4. Da se presmetaat granicite:
49
7 2
lim
2
7

x
x
x
i
2
3
1
lim
+

|

\
|
+

x
x
x
x
.

= =


0
2
49 49
7 7 2
49
7 2
lim
2
7
x
x
x
,
4
4
3
) 2 ( 4
lim
3
) 2 ( 4
4
3
2
1
3
4
1 lim 1
3
1
1 lim
e
e e
x x
x
x
x
x
x
e
x
x
x
x
x
= = =
(
(
(

\
|
+

+ = |

\
|

+

+

+
+
+
+
+


+


4 4 3 4 4 2 1
.
5. Dadena e parabolata 3
2
+ = x y .
a) Da se opredeli ravenkata na tangentata na parabolata {to minuva
niz to~kata ( ) 1 , 1 A .
Re{enie: To~kata A ne e to~ka od dadenata parabola (za x=1, y=2).
Ravenkata na tangentata {to minuva niz taa to~ka e
) 1 ( 2 ) 3 ( 1
0 0
2
0
0 0
x x x
y y
= +

3 2 1 43 42 1
, od kade se dobiva kvadratnata ravenka
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
22
0 2 2
0
2
0
= + x x ~ija diskriminanta e negativna {to zna~i deka nemo`e da
se povle~e tangenta kon dadenata kriva {to bi minuvala niz to~kata
( ) 1 , 1 A .
b) Da se opredeli to~kata M od parabolata takva {to tangentata na
parabolata vo taa to~ka e paralelna so pravata 2 4 + = x y .
Re{enie: Za da tangentata povle~ena kon dadenata parabola bide
paralelna so dadenata prava treba da imaat ist koeficient na pravec,
t.e. 4 = y , od kade se dobiva 2 4 2
0
= = = x x y i 1
0
= y , pa ravenkata
na tangentata ) (
0 0 0
x x y y y = vo ovoj slu~aj e 7 4 + = x y (slika 1).

6. Dadena e sfera so radius 3 = R i vo
nea e vpi{an cilindar. Kolakava treba da
bide visinata na cilindarot za toj da ima
maksimalen volumen?
Re{enie: (zada~ata e re{ena)


slika 1
7. Da se presmeta: a)

\
|
+ 3 2
2
x x , b) ( )

+ ) 1 2 ln( x
Re{enie:
a)
3 2
1
3 2 2
2 2
) 3 2 (
3 2 2
1
3 2
2 2
2
2
2
+

=
+

= +
+
=

\
|
+
x x
x
x x
x
x x
x x
x x
b) ( )
2 2
) 1 2 (
4
) 1 2 (
) 1 2 (
2
1 2
2
) 1 2 (
1 2
1
) 1 2 ln(
+
= +
+
=

\
|
+
=

\
|
+
+
=

+
x
x
x
x
x
x
x .
8. Za funkcijata
1
3
2
+
+
=
x
x
y da se najde: domen i preseci so koordinatnite
oski, asimptoti, intervali na monotonost i ekstremi. Koristej}i gi
dobienite rezultati da se nacrta grafikot.
Re{enie:
domen: od 0 1 + x se dobiva 1 x , odnosno dadenata funkcija e
definirana za sekoj x od intervalot ) , 1 ( ) 1 , ( + U
preseci so koordinatnite oski:
so x- oskata: od y=0 se dobiva x
2
+3=0, nema preseci so x-oskata; so y- oskata:
od x=0 se dobiva y=3, prese~na to~ka so y-oskata e (0, 3).
asimptoti:
- vertikalna e pravata x=-1
- horizontalna: =
+
+
1
3
lim
2
x
x
x
-nema horizontalna asimptota
- kosa: b ax y + = , 1
3
lim
2
2
=
+
+
=

x x
x
a
x
, 1
1
3
lim
1
3
lim
2
= |

\
|
+

=
|
|

\
|

+
+
=
x
x
x
x
x
b
x x
,
kosa asimptota e pravata 1 = x y ;
intervali na monotonost i ekstremi:
3 2 1 0 1 2 3
4
3
2
1
1
2
3
4
4
4
3 x
2

4x 2 +
4x 7 +
3 3 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
23
1 , 3 3 2 0
) 1 (
3 2
) 1 (
) 3 ( ) 1 ( 2
1
3
2 1
2
2
2
2
2 2
= = + =
+
+
=
+
+ +
=

|
|

\
|
+
+
= x x x x
x
x x
x
x x x
x
x
y
Intervalite na monotonost se:
x
- -3 -1 1 +
y + - - +
y
Funkcijata ima lokalen maksimum vo to~kata x=-3 i iznesuva -6 i
lokalen minimum vo to~kata x=1 i iznesuva 2 (slika 2).

1. Da se napi{e segmentniot oblik na ravenkata na ramninata {to
minuva niz to~kata A(-1, 1, -2) i e normalna na vektorot AB kade {to B(0,
3, -1).
Re{enie: Ramninata {to minuva niz to~kata ) , , (
0 0 0 0
z y x M i e
normalna na vektorot ) , , ( C B A n = ima ravenka
0 ) ( ) ( ) (
0 0 0
= + + z z C y y B x x A .
Za dadenata ramnina normalniot vektor e ) 1 , 2 , 1 ( = AB , pa nejzinata
ravenka e 1 2 = + + z y x , a segmentniot oblik e 1
1 2 / 1 1
=

z y x

6 4 2 0 2 4
10
8
6
4
2
2
4
4
10
x
2
3 +
( )
x 1 + ( )
x 1
4 6 x

slika 2 slika 3

2. Da se nacrta grafikot na funkcijata 2 2 =
x
y (domen, opeg, nuli,
presek so y-oskata, intervali na monotonost, NGV, NMV) .
Re{enie: (slika 3)
Nacrtani se graficite na funkciite 2
x
i 2
x
-2. Domenot na funkcijata
2 2 =
x
y e ) , ( + = D ; opsegot e ) , 2 ( + = E ; ima edna nula, x=1; presek
so y-oskata e vo to~kata (0, -1); monotono raste vo D; nema NGV; nema
NMV.
3. Da se najdat intervalite na konkavnost i konveksnost i prevojnite
to~ki na grafikot na funkcijata 10 5
2
3
3 12
) (
2 3 4
+ + = x
x x x
x f .
Re{enie:
6 4 2 0 2 4
3
2
1
1
2
3
4
4
3
2
x
2
2
x
2
4 6 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
24
5 3
3
5
2
6
3
3
12
4
) (
2
3 2 3
+ = + = x x
x x x x
x f ; 3 2 ) (
2
= x x x f . Od 0 ) ( = x f ,
se dobiva 3 , 1
2 1
= = x x . Intervalite na konkavnost i konveksnost se:
x
- -1 3 +
y + - +
y


Grafikot na funkcijata e konkaven za ) , 3 ( ) 1 , ( + U x , a e konveksen
za ) 3 , 1 ( x i ima dve prevojni to~ki: |

\
|

60
289
, 1
1
A i |

\
|
12
111
, 3
2
A .



21.06.2004 god.

1. Da se najde re{enieto na sistemot

=
= +
= +
1
1
1
z y x
z y x
z y x
vo zavisnost od
parametarot . Za koja vrednost na sistemto e neopredelen?
Re{enie: Spored Kramerovoto pravilo imame:
D
D
z
D
D
y
D
D
x
z
y
x
= = = , , kade {to
) 1 )( 1 ( 1 1
1 1
1 1
1 1
3
+ = + + + =



= D ,
2 2
) 1 ( 1 1 1
1 1
1 1
1 1 1
= + + + =



=
x
D ,
2 2
) 1 ( 1 1 1
1 1
1 1 1
1 1
= + + + =


=
y
D ,

) 1 )( 1 ( 1 1 1
1 1 1
1 1
1 1
2
+ = + + =

=
z
D , odnosno:

=
+
+
=
+

= =
+

=
+

=
1
) 1 )( 1 (
) 1 )( 1 (
,
) 1 (
) 1 (
,
) 1 (
) 1 (
) 1 )( 1 (
) 1 (
2
z x y x .
za =0 imame: D=0 i 0 , 0 , 0
z y x
D D D -sistemot e protivre~en;
za =1 imame: D=0 i 0 = = =
z y x
D D D -sistemot e neopredelen;
za =-1 imame: D=0 i 0 , 0 , 0 =
z y x
D D D -sistemot e protivre~en.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
25
2. Nad vektorite q p AB a 2 3 = = i q p AD b = = 2 e konstruiran
paralelogram ABCD. Da se najdat dol`inite na dijagonalite i agolot
me|u niv, ako e dadeno: 2 | | = p , 3 | | = q i agolot me|u p i q e
3

.
Re{enie: (slika1) . Za dijagonalite na paralelogramot ABCD va`i:
q p b a BC AB d AC 3 5
1
= + = + = = ; q p b a BC AB d DB = = = =
2

( ) ( ) ( )
91 9 9
2
1
3 2 30 4 25
| | 9 30 | | 25 3 5 | |
2 2
2
= + =
= + = = = q q p p q p AC AC AC

( ) ( ) ( )
7 9
2
1
3 2 2 4
| | 2 | | | |
2 2
2
= + =
= + = = = q q p p q p DB DB DB


( ) ( )( ) ( )
13 7
23
7 91
| | 8 | | 5
| | | |
3 5
| | | |
cos
2 2
2 1 2 1
2 1
=
+
=

= =
q q p p
d d
q p q p
d d
d d

D C




A B
slika 1
3. Da se presmeta:
|
|

\
|

+

x
x
x
x
1
lim
2
3
, ( ) x x x
x
3 4 5 9 lim
2
+

i
2
0
cos 1
lim
x
x
x


Re{enie: 0
1
1
lim
1
lim
1
lim
2
3 3
2
3
=

=
|

\
|
+
=
+

=
|
|

\
|

+

x
x x
x
x
x x x
x
x
x
x x x
,
( ) ( ) =
+ +
+ +
+ = +

x x x
x x x
x x x x x x
x x
3 4 5 9
3 4 5 9
3 4 5 9 lim 3 4 5 9 lim
2
2
2 2

6
5
3 3
5
3
4 5
9
4
5
lim
3 4 5 9
9 4 5 9
lim
2
2
2 2
=
+

=
|
|

\
|
+ +
|

\
|
+
=
+ +
+
=

x x
x
x
x
x x x
x x x
x x
,
.
2
1
1 1
1
1
) cos 1 ( lim
1 sin
lim
) cos 1 (
cos 1
lim
cos 1
cos 1 cos 1
lim
cos 1
lim
0
2
1
0
2
2
0
2
0
2
0
=
+
=
+

|
|
|

\
|
=
=
+

=
+
+


x x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x x x
43 42 1

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
26
4. Da se najde ravenkata na tangentata i normalata na krivata
1
2
2
+
=
x
x
y
vo to~kata so apscisa x=1.
Re{enie: Za x=1 se dobiva
2
1
1 1
1
2
2
=
+
= y , odnosno dopirnata to~ka e
|

\
|
2
1
, 1 . Ravenkata na tangentata i normalata vo to~kata ) , (
0 0
y x na krivata
y=f(x) soodvetno e: ) (
1
: ) ( ), ( : ) (
0
0
0 0 0 0
x x
y
y y n x x y y y t

= = .
Izvodot na dadenata funkcija e
( ) ( )
2
2
2
2
2 2
2
2
1
2
1
2 ) 1 ( 2
1
+
=
+
+
=

|
|

\
|
+
x
x
x
x x x x
x
x
, a
koeficientot na pravec na tangentata e:
( )
2
1
1
2
) 1 (
2
2
=
|
|

\
|
+
= x
x
x
, pa se dobiva:
) 1 ( 2
2
1
: ) ( ), 1 (
2
1
2
1
: ) ( = = x y n x y t , odnosno:
5 2 4 : ) ( , 0 2 : ) ( = + = y x n y x t .
5.Da se presmeta : a) ( ) ( )


x
x
2
e 2 ; b) ( )

x tg ; v) ( ) ( )

+
2
1 sin x .
Re{enie: a) ( ) ( ) ( ) ( ) =

\
|

+ =

) 3 2 ( ) 2 ( ) 2 ( e 2
2 2 2 2
x e e x e x x
x x x x

) 1 ( 4 2 ) 3 2 ( 2
2 2 2
= + = x e e x e
x x x
.
b) ( )
x
x
x
x x
x
x x
x
3 4
2
4 2
cos
sin 2
cos
sin cos 2
) (cos
cos
1
cos
1
tg =

= =

\
|
=

,
v) ( ) ( ) ( ) ( ) =

+ =

+ + =

+ ) 1 cos( 2 ) 1 ( ) 1 cos( 1 sin


2 2 2 2
x x x x x

). 1 sin( 4 ) 1 cos( 2 ) 1 ( ) 1 sin( 2 ) 1 cos( 2
2 2 2 2 2 2
x x x x x x x + + = + + + =
6. Za funkcijata
2
2
1
1
x
x
y
+

= da se najde domenot, prese~nite to~ki so


koordinatnite oski, asimptotite, intervalite na monotonost i
ekstremite, a potoa da se nacrta nejziniot grafik.
Re{enie: (slika 2)-funkcijata e parna, grafikot e simetri~en vo
odnos na y-oskata.
domen: ) , ( + x ;
za x=0 se dobiva y=1, odnosno prese~na to~ka so y-oskata e (0, 1); za
y=0 se dobiva 1 0 1
2 / 1
2
= = x x , odnosno prese~ni to~ki so x-oskata se
vo (-1, 0) i (1, 0);
vertikalna asimptota nema; od 1
1
1
lim
2
2
=
+


x
x
x
sleduva deka pravata
y=-1 e horizontalna asimptota; kosi asimptoti nema.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
27
od
( ) ( )
2
2
2
2
2 2
1
4
1
) 1 ( 2 ) 1 ( 2
x
x
x
x x x x
y
+

+
+
= = i od 0 0 = = x y se
dobivaat intervalite ) 0 , ( i ) , 0 ( + . Bidej}i 0 < y za x>0 i 0 > y za
x<0, sleduva deka vo intervalot ) 0 , ( funkcijata monotono raste, a vo
intervalot ) , 0 ( + monotono opa|a.
To~kata (0, 1) e to~ka na maksimum.
400
400
f x ( )
4 4 x
4 2 0 2 4
400
300
200
100
100
200
300
400




slika 2 slika 3

7. Da se najdat intervalite na konkavnost i konveksnost i prevojnite
to~ki na grafikot na funkcijata
3 5
40 3 ) ( x x x f = .
Re{enie:
Od ( ) ( ) 0 ) 4 ( 60 240 60 120 15 40 3
2 3 2 4 3 5
= = =

x x x x x x x x se dobiva
2 , 0 , 2
3 2 1
= = = x x x i intervalite ) , 0 ( ), 0 , 2 ( ), 2 , ( + . Za ) 2 , ( x ,
0 < y -grafikot e konveksen (ispaknat); za ) 0 , 2 ( x , 0 > y -grafikot e
konkaven (vdlabnat); za ) , 0 ( + x , 0 < y - grafikot e konveksen
(ispaknat). To~kite (-2, 224), (0, 0) i (2, -224) se prevojni to~ki na
grafikot (slika 3).

1. Da se najde agolot me|u pravata (p):
1
7
2
6
3
8

=
+
=

z y x
i ramninata :
0 16 4 3 5 = + + z y x , a potoa da se najde nivniot presek.
Re{enie:
7 2
1
7 10
5
50 14
4 6 15
16 9 25 1 4 9
) 4 , 3 , 5 )( 1 , 2 , 3 (
sin = =
+ +
=
+ + + +

= .
presek: parametarskite ravenki na pravata se:
7 , 6 2 , 8 3 + = = + = t z t y t x , gi zamenuvame vo ravenkata na ramninata i
dobivame: 0 10 5 = + t od kade t=2, odnosno prese~nata to~ka e (2, -2, 5).

2. Da se nacrta grafikot na funkcijata 2 | | + = x x y i od grafikot da se
opredeli opsegot, nulite i intervalite na monotonost.
Re{enie: (slika 4) ) , ( + y ; ima edna nula 2 = x ; monotono raste za
) , ( + x .
6 4 2 0 2 4 6
2
1
1
2
2
2
1 x
2

( )
1 x
2
+
( )

(
(
(

1
6 6 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
28
3. Da se najde po definicija izvodot
na funkcijata 3
2
+ = x y .
Re{enie:
=

+
=

=

x
x f x x f
x
y
y
x x
) ( ) (
lim lim
0 0
=

+ +
=

x
x x x
x
3 3 ) (
lim
2 2
0
x
x
x x
x
2
2
lim
0
=

=


slika 4



09.09.2004god.

1. Da se re{i neravenkata 1 2 > + x x i dobienoto re{enie da se
pretstavi na brojnata oska.
Re{enie:

<
=
> +
= +
2 2
2 0
2 2
2
x x
x
x x
x ,

<
=
>
=
0
0 0
0
x x
x
x x
x . Neravenkata ja
razgleduvame vo intervalite ) , 0 ( ), 0 , 2 ( ), 2 , ( + .
) 2 , ( : 1 2 1 2 1 ) ( 2 > > + > x x x x , nezavisno od vrednosta
na x vo toj interval, {to zna~i deka neravenkata ne e zadovolena za
nieden ) 2 , ( x .
) 0 , 2 ( : 2 / 1 1 2 1 2 1 ) ( 2 > > > + + > + x x x x x x , re{enie vo ovoj
interval e sekoj ( ) 0 , 2 / 1 x . Za 2 / 1 = x imame: 1
2
1
2
3
2
1
2
2
1
= = + ,
{to zna~i deka za
2
1
= x dadenata neravenka ne e zadovolena.
) , 0 ( + : 1 2 1 2 > > + x x , nezavisno od vrednosta na x vo toj interval,
{to zna~i deka neravenkata e zadovolena za sekoj ) , 0 ( + x , a bidej}i e
zadovolena i za x=0, ( 1 0 2 0 > + ) zna~i re{enieto na dadenata neravenka
e:
|

\
|
+ ,
2
1
x (slika 1).



-2 -1 0 1 2
slika 1
2. Dadeni se vektorite r q p a + + =
r r r
2 , r q p b + + =
r r
2 3 i r q p c + + =
r r
, kade {to
r q p , ,
r r
se nekomplanarni vektori. Da se razlo`i vektorot r q p s =
r r
po
pravcite na vektorite b a, i c .
4 2 0 2 4
4
2
2
4
6
8
8
4
x x 2 +
4 4 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
29
Re{enie: b a, i c }e gi izrazime preku vektorite r q p , ,
r r
re{avaj}i go
sistemot

= + +
= + +
= + +
c r q p
b r q p
a r q p
r r
r r
r r r
2 3
2
. Spored Kramerovoto pravilo imame:
c a
c a
c
b
a
p =

= =
1
1 1 1
1 2 3
1 1 2
1 1
1 2
1 1
, c b a
c
b
a
q + + = = 2
1
1 1
1 3
1 2
, c b a
c
b
a
r + = =
1
1 1
2 3
1 2

c a r q p s 3 2 = =
r r

3. ME[AN PROIZVOD NA TRI VEKTORI. Da se najde volumenot i
edna visina na paralelopipedot konstruiran nad vektorite ) 1 , 1 , 0 ( = a
r
,
) 1 , 0 , 1 ( = b i ) 0 , 1 , 1 ( = c .
Re{enie: (slika 2)





c
b
a
slika 2
2
0 1 1
1 0 1
1 1 0
| ) ( | = = = c b a V . Od H b a BH V | | = = , se dobiva:
3
2
) 1 ( 1 1
2
| ) 1 , 1 , 1 ( |
2
1 0 1
1 1 0
2
| |
2 2 2
=
+ +
=

= =

=
k j i b a
V
H .
3. ODNOS ME|U PRAVA I RAMNINA. Da se ispita dali se se~at
pravite
4
3
1
7
2
1
=

=
z y x
i
1
2
2
1
3
6 +
=

+
=
z y x
. Vo potvrden slu~aj da se
najde nivnata prese~na to~ka.
Re{enie: Uslov dadenite pravi da le`at vo ista ramnina e da bidat
komlanarni vektorite
2 1
, a a i
2 1
M M , kade ) 4 , 1 , 2 (
1
= a , ) 1 , 2 , 3 (
2
= a ,
) 3 , 7 , 1 (
1
M , ) 2 , 1 , 6 (
2
M i ) 5 , 8 , 5 (
2 1
= M M , odnosno me{aniot proizvod
na tie vektori da bide nula.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
30
Imame: 0 15 16 40 96 5 20
5 8 5
1 2 3
4 1 2
) ( = + + + + =

= c b a , dadenite pravi
le`at vo ista ramnina. Parametarskite ravenki na dadenite pravi
soodvetno se:

+ =
+ =
+ =
3 4
7
1 2
t z
t y
t x
i

=
=
+ =
2
1 2
6 3
s z
s y
s x
od kade se dobiva sistemot od tri ravenki so dve
nepoznati:

= +
= +
+ = +
2 3 4
1 2 7
6 3 1 2
s t
s t
s t
~ie re{enie e t=-2, s=-3. Za prese~nata to~ka se
dobiva S(-3, 5, -5).
4. EKSPONENCIJALNA FUNKCIJA (op{t oblik, domen, opseg,
intervali na monotonost, ograni~enost, nuli, grafici) . Da se nacrta
grafikot na funkcijata 2 2 =
x
y i od grafikot da se odredi domen,
opseg, intervali na monotonost i nuli.
Re{enie: (slika 3) Domen: ) , ( + x ; opseg: ) , 2 ( + y ; monotono
raste vo celiot domen, ima edna realna nula, x=1.
5. Da se presmeta: a)
5
2 1
lim
5

x
x
x
, b)
|
|

\
|

+

x
x
x
x
1
lim
2
3
.
Re{enie:
a)
( )
( )
=
+

=
+
+


=
|

\
|



2 1 ) 5 (
2 1
lim
2 1
2 1
5
2 1
lim
0
0
5
2 1
lim
2
2
5 5 5
x x
x
x
x
x
x
x
x
x x x

( ) ( ) 4
1
2 1 5
1
2 1 lim
1
2 1 ) 5 (
5
lim
5
5
=
+
=
+
=
+

=

x x x
x
x
x
,
b) 0
1
lim
1
) 1 (
lim
1
lim
2 2
2 3
2
3
=
+

=
+
+
=
|
|

\
|

+



x
x
x
x x x
x
x
x
x x x
43 42 1
.
12
4
f x ( )
2
4 2 x
2 1 0 1 2 3 4
4
2
2
4
6
8
10
12
10
2
f x ( )
g x ( )
3 4 x
4 3 2 1 0 1 2 3
2
2
4
6
8
10

slika 3 slika 4

6. GEOMETRISKO TOLKUVAWE NA IZVODOT. Da se nacrta
grafikot na funkcijata x x y 2
2
+ = i da se napi{e ravenkata na
tangentata na ovaa kriva vo to~kata x=2.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
31
Re{enie: (slika 4) Ravenkata na tangentata e ) (
0 0 0
x x y y y = , kade
2
0
= x , 8 2 2 2
2
0
= + = y , ( ) ( ) 6 2 2 2 2 2 2
0 0
2
0
= + = + =

+ = x x x y , pa baranata
ravenka }e bide ) 2 ( 6 8 = x y , odnosno 4 6 = x y (slika 4-----).
7. Koristej}i gi tabli~nite izvodi i pravilata za diferencirawe, da se
presmeta:
a) ( )

x xln , b)

\
|
+

x x
x x
cos sin
cos sin
, v) ( )

+ 2 3 2
2
x x .
Re{enie: a) ( ) 1 ln
1
ln ) (ln ln ln + = + = + =

x
x
x x x x x x x x ,
b) =
+
+ +
=

\
|
+

2
) cos (sin
) cos (sin ) cos (sin ) cos (sin ) cos (sin
cos sin
cos sin
x x
x x x x x x x x
x x
x x

.
cos sin 2 1
2
) cos (sin
cos sin 2 sin cos cos sin 2 cos sin
) cos (sin
) cos )(sin sin (cos ) cos )(sin sin (cos
2
2 2 2 2
2
x x x x
x x x x x x x x
x x
x x x x x x x x
+
=
+
+ + + +
=
=
+
+ +
=

v) ( )
2 3 2 2
3 4
) 2 3 2 (
2 3 2 2
1
2 3 2
2
2
2
2
+
+
= +
+
=

+
x x
x
x x
x x
x x .

8. Da se proveri dali funkcijata
x x
e e y

+ = 2
4
ja zadovoluva ravenkata
0 12 13 = y y y .
Re{enie:
x x x x
e e x e x e y

= + = 2 4 ) ( 2 ) 4 (
4 4
,
x x
e e y

+ = 2 16
4
,
x x
e e y

= 2 64
4
pa zamenuvaj}i vo dadenata ravenka imame:
0 ) 24 26 2 ( ) 12 52 64 (
4
= + +
x x
e e .
9. ISPITUVAWE NA MONOTONOST I EKSTREMI NA
FUNKCIJA SO POMO[ NA IZVODI. Da se najdat intervalite na
monotonost i ekstremite na funkcijata 5 12
2 3
2 3
+ = x
x x
y .
Re{enie: Stacionarnite to~ki se re{enijata na ravenkata 0 = y ,
odnosno
4 , 3 ,
2
7 1
2
48 1 1
, 0 12 0 12
2
2
3
3
2 1 2 / 1
2
2
= =

=
+
= = = x x x x x
x x
, pa
so ogled na toa {to funkcijata e definirana za sekoj realen broj,
intervalite na monotonost se ) , 4 ( ), 4 , 3 ( ), 3 , ( + . Kvadratniot trinom
12
2
x x e pozitiven vo intervalite ) 3 , ( i ) , 4 ( + kade {to izvodot
e pozitiven, {to zna~i deka vo tie intervali funkcijata monotono raste.
12
2
x x <0 za ) 4 , 3 ( x , kade izvodot e negativen, {to zna~i deka vo
ovoj interval funkcijata monotono opa|a. Za x=-3 funkcijata ima
maksimum koj iznesuva
2
55
5 ) 3 ( 12
2
) 3 (
3
) 3 (
2 3
max
= +

= y . Za x=4
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
32
funkcijata ima minimum koj iznesuva
3
89
5 ) 4 ( 12
2
) 4 (
3
) 4 (
2 3
min
= + = y
(slika 5).


30
30
f x ( )
9 9 x
9 7 5 3 1 1 3 5 7 9
30
20
10
10
20
30

slika 5



23.09.2004god.

1. Vo odnos na parametarot a da se diskutiraat re{enijata na sistemot:

= + +
= +
= + +
1
1 4 2
3 2
z y x
z y x
z ay x
.
Re{enie: Determinantata na sistemot e:
3 6 2 4 2 4 4 1
1 1 1
4 1 2
2 1
= + =

= a a a
a
D . Od 0 D , 0 3 6 a se
dobiva deka sistemot ima edno re{enie za
2
1
a . Za
2
1
= a
determinantata na sistemot e nula, pa toj mo`e da bide neopredelen ili
protivre~en. Ponatamu imame:
0
2
1
12 2 2 2 3
1 1 1
4 1 1
2 2 / 1 3
+ + + =

=
x
D {to zna~i deka za
2
1
= a
dadeniot sistem e protivre~en.

2. SKALAREN I VEKTORSKI PROIZVOD (definicija i koordinaten
oblik). Da se presmeta ( ) b a i | | b a ako: q p a
r r r
+ = 2 , q p b
r r
3 = i
4 , 3 = = q p
r r
i agolot me|u niv
3

= .
Re{enie: ( ) b a =( q p
r r
+ 2 )( q p
r r
3 )=2 ( ) p p -6 ( ) q p +( )
3 2 1
) ( q p
p q -3 ( ) q q =
=2 ) ( 5
2
q p p
r
3
2
q
r
= 60 48
2
1
60 18 16 3
3
cos 4 3 5 9 2 = =

.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
33
{ {
. 3 42
2
3
4 3 7
3
sin | | | | 7 | ) ( 7 |
| ) ( 3 ) ( ) ( 6 ) ( 2 | | ) 3 ( ) 2 ( | | |
0 ) ( 0
= =

= =
= + = + =

q p q p
q q p q q p p p q p q p b a
q p
3 2 1

3. ODNOS ME\U DVE RAMNINI (agol me|u dve ramnini; uslov za
paralelnost i normalnost). Da se opredeli ravenkata na ramninata {to
minuva niz pravata

= + +
= + +
1 2
3 5 3 2
z y x
z y x
i e normalna na ramninata
1 2 2 = + z y x .
Re{enie: Ravenkata na snopot ramnini {to minuva niz dadenata prava e:
0 3 ) 2 5 ( ) 3 ( ) 2 ( 0 ) 1 2 ( 3 5 3 2 = + + + + + = + + + + + z y x z y x z y x .
Dirkcioniot vektor na snopot ramnini e ) 2 5 , 3 , 2 ( + + + = n , a na
dadenata ramnina e ) 2 , 2 , 1 (
1
= n .
n 0 4 10 2 6 2 0 ) 2 , 2 , 1 )( 2 5 , 3 , 2 ( 0 ) (
1 1
= + + + = + + + = n n n
, od kade se dobiva 2 6 3 = = , pa baranata ramnina e 0 1= + z y ,
koja ima specijalna polo`ba, paralelna e so x-oskata.
4. MONOTONOST NA FUNKCII. Logaritamska funkcija (domen,
opseg, nuli, presek so y-oskata, intervali na monotonost, NGV, NMV). Da
se nacrta grafikot na funkcijata 2 lg
2
= x y (domen, opseg, nuli, presek
so y-oskata, intervali na monotonost, NGV, NMV) .
Re{enie: (slika 1)
domen: ) , 0 ( + x ; opseg: ) , ( + y ; nuli: x=4 ( 0 2 2 2 4 lg
2
= = ;nema
presek so y-oskata; monotono raste vo domenot; nama NGV, nema NMV.
5. Da se presmeta
49
3 2
lim
2
7

x
x
x
i ( ) x x x
x
2 4 5 4 lim
2
+

.
Re{enie:
=
+

=
+
+

+

=
|

\
|



) 7 )( 7 (
) 3 ( 4
lim
3 2
3 2
) 7 )( 7 (
3 2
lim
0
0
49
3 2
lim
7 7
2
7
x x
x
x
x
x x
x
x
x
x x x

14
1
) 7 ( lim
1
) 7 )( 7 (
7
lim
7
7
=
+
=
+

=

x x x
x
x
x
,
( ) ( ) =
+ +
+ +
+ = +



x x x
x x x
x x x x x x
x x
2 4 5 4
2 4 5 4
2 4 5 4 lim 2 4 5 4 lim
2
2
2 2
4 4 4 3 4 4 4 2 1
( )
4
5
2
4 5
4
4
5
lim
2 4 5 4
4 4 5 4
lim
2 4 5 4
4 4 5 4
lim
2
2
2 2
2
2
2
2
=
|
|

\
|
+ +
|

\
|
+
=
+ +
+
=
+ +
+
=

x x
x
x
x
x x x
x x x
x x x
x x x
x x x

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
34

4
6
f x ( )
2
8 2 x
2 0 2 4 6 8
6
4
2
2
4

4
2
f x ( )
1
4 4 x
4 2 0 2 4
2
1
1
2
3
4

slika 1 slika 2
6. DEFINICIJA ZA IZVOD. OSNOVNI PRIMERI.
7. Da se najde

\
|
+

2
ln x
e
x
, ( )

x x cos
3
,

|
|

\
|
+

1 2
1 2
x
x
i

\
|
+ x x 3
2
.
Re{enie:
x
e
x
e
x x
2
1
2
ln
+ =

\
|
+

, ( ) x x x x x x sin cos 3 cos
3 2 3
=

,
2
1
2 2
) 1 2 (
2 ln 2
) 1 2 (
) 1 2 1 2 ( 2 ln 2
) 1 2 (
) 1 2 ( 2 ln 2 ) 1 2 ( 2 ln 2
1 2
1 2
+
=
+
+ +
=
+
+
=

|
|

\
|
+

+
x
x
x
x x x
x
x x x x
x
x
,
( )
x x
x
x x
x x
x x
3 2
3 2
) 3 (
3 2
1
3
2
2
2
2
+
+
= +
+
=

+ .
8. Za funkcijata
1
3
2
2
+
+
=
x
x
y da se najde: domen i preseci so koordinatnite
oski, asimptoti, intervali na monotonost i ekstremi. Koristej}i gi
dobienite rezultati da se nacrta grafikot.
Re{enie:
domen: ) , ( + x ;
preseci so koordinatnite oski: nema preseci so x-oskata (nema
nuli); za x=0 se dobiva prese~nata to~ka so y-oskata (0, 3).
asimptoti: nema vertikalni asimptoti; od 1
1
3
lim
2
2
=
+
+

x
x
x
sleduva
deka y=1 e horizontalna asimptota; nema kosi asimptoti.
intervali na monotonost i ekstremi:
( ) ( ) ( )
2
2
2
2
2
2
2 2
1
4
1
6 2
1
) 3 ( 2 ) 1 ( 2
+
=
+

=
+
+ +
=
x
x
x
x x
x
x x x x
y . Od
( )
0
1
4
2
2
=
+
=
x
x
y se
dobiva stacionarnata to~ka (0, 3), a so ogled na toa {to funkcijata nema
prekidni to~ki, intervalite na monotonost se ) , 0 ( ), 0 , ( + . Vo prviot
interval prviot izvod e pozitiven, funkcijata raste, a vo vtoriot prviot
izvod e negativen, funkcijata opa|a. To~kata (0, 3) e to~ka na lokalen
maksimum. (slika 2)






Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
35
17.11.2004 god.

1. Da se re{i neravenkata 1
1
1
<

+ x
x
.
Re{enie: Od 1
1
1
<

+ x
x
se dobiva 1
1
1
1 <

+
<
x
x
1
1 1
1
1
1
<

+
>
+ x x
x x
.
Za sekoja od neravenkite imame:
( ) ( ) 1 0 1 0 0
1
2
0 1
1
1
1
. I
1 1
< < > > >
+
> +
+
>
+

x x x x
x
x
x x
x x
, od
kade se dobiva 0 1 > < x x , odnosno ) , 0 ( ) 1 , ( + U x ;
II. 0
1
2
0 1
1
1
1
1 1
<
+

<
+
<
+

x x x
x x
{to e ispolneto za 1 > x .
Kone~noto re{enie e: ) , 0 ( ) , 1 ( ) , 0 ( ) 1 , ( + = + + I U x .
2. VEKTORSKI PROIZVOD (definicija i barem tri svojstva). Dadeni
se temiwata na triagolnikot ABC: A(2, 1, -1), B(3, 2, 1) i C(4, 0, 1). Da se
presmeta visinata spu{tena od temeto A.
Re{enie: (slika 1) C



h
A







A B
slika 1
Baranata visina e:
| |
| |
| | BC
AC AB
BC
P
h
A

= = , kade ) 2 , 1 , 1 ( = AB ,
) 2 , 1 , 2 ( = AC , ) 0 , 2 , 1 ( = BC ; ) 3 , 2 , 4 (
2 1 2
2 1 1 =

=
k j i
AC AB ,
29 9 4 16 | | = + + = AC AB ; 5 4 1 = + = BC ,
5
29
=
A
h .
3. VIDOVI RAVENKI NA PRAVA. Da se napi{at kanoni~nite i
parametarskite ravenki na pravata dadena so

= + +
= + +
1 2 3
3 5 3 2
z y x
z y x
.
Re{enie: Direkcioniot vektor na dadenata prava e normalen na
vektorite ( ) 5 , 3 , 2
1
= n i ( ) 2 , 1 , 3
2
= n na ramninite vo ~ij presek se nao|a
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
36
taa, odnosno e kolinearen so vektorot = =
2 1 3
5 3 2
2 1
k j i
n n ( ) 7 , 11 , 1 . ]e
zememe to~ka od dadenata prava {to le`i vo x-y ramninata (za z=0) ~ii x
i y koordinati se dobivaat od sistemot 1 , 0
1 3
3 3 2
= =

= +
= +
y x
y x
y x
, odnosno
edna to~ka od dadenata prava e ( ) 0 , 1 , 0 . Kanoni~nite i param,etarskite
ravenki soodvetno se:
7 11
1
1
=

=
z y x
, { t z t y t x = + = = , 1 11 , .
4. LOGARITAMSKA FUNKCIJA (op{t oblik, domen, opseg, nuli,
grafici). Da se nacrta grafikot na funkcijata 2 ) 2 ( lg
2
= x y i da
se odredi domenot, opsegot i mno`estvoto nuli.
Re{enie: (slika 2)
slika 2 slika 3

Domenot e ( ) , 2 , opsegot e ( ) , , ima edna realna nula x=6.
5. Da se ispita monotonosta na nizata so op{t ~len
n
n
a
n
1 2
= .
Re{enie:
1
1 2
1
+
+
=
+
n
n
a
n
; 0
) 1 (
1 1 2
1
1 2
1
>
+
=

+
+
=
+
n n n
n
n
n
a a
n n
za sekoj
priroden broj {to zna~i deka ovaa niza monotono raste.
6. Da se presmeta
1
lim
2
0

x
x x
x
i
x x x
x x
x
5 3 3
3 2 2
lim
2 3
3
+
+


Re{enie: =
+
+
=
+


) )( 1 (
) 1 )( (
1
| |
| |
1
lim
0
0
1
lim
2
4 2 2
1
2
1
x x x
x x x
x
x x
x
x x
x
x x
x x

3
2
6
) (
) 1 )( 1 (
lim
) )( 1 (
) 1 )( 1 )( 1 (
lim
2
2
1
2
2
1
= =
+
+ + +
=
+
+ + +
=

x x
x x x x
x x x
x x x x x
x x
,
0 2 4 6 8 10 12 14 16
4
2
2
4
4
4
log x 2 , ( )
log x 2 2 , ( ) 2
16 0 x
3 1 1 3 5 7
4
2
2
4
6
6
4
1 16 x
2
4x +
1 16 x
2
4x + +
3 0.5x
5 0.5x +
7 3 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
37
( ) 3
2
/ 5 / 3 3
/ 3 / 2 2
lim
5 3 3
3 2 2
lim
2 3
0
3 2 3
2 3
3
=
+
|
|

\
|
+
=
+
+
+ +
x x x
x x x
x x x
x x
x x
4 48 4 47 6

( )
( ) 3
2
/ 5 / 3 3
/ 3 / 2 2
lim
5 3 3
3 2 2
lim
5 3 3
3 2 2
lim
2 3
3 2 3
2 3
3
2 3
3
=
+ +
+ +
=
+ +
+ +
=
+
+
+ +
x x x
x x x
x x x
x x
x x x
x x
x x x
.
7. GEOMETRISKO TOLKUVAWE NA IZVODOT. Da se najde ravenkata
na tangentata na krivata 15 2 4
2 2
= + y x y x vo edna od prese~nite to~ki so
y-oskata.
Re{enie: (slika 3) Dadenata kriva e kru`nicata 20 ) 1 ( ) 2 (
2 2
= + y x so
centar vo to~kata (2, 1) i radius 5 2 . Prese~nite to~ki so y-oskata se
dobivaat od kvadratnata ravenka 0 15 2
2
= y y : (0, -3) i (0, 5). Izvodot
od ovaa, implicitno zadadena funkcija e
1
2

=
y
x
y .
(0, -3): ( )
2
1
1
2
) 3 , 0 (
) 3 , 0 (
=
|
|

\
|

y
x
y , a ravenkata na tangentata e x y
2
1
3 = + .
(0, 5): ( )
2
1
1
2
) 5 , 0 (
) 5 , 0 (
=
|
|

\
|

=
y
x
y , a ravenkata na tangentata e x y
2
1
5 = .
(slika 3).
8. Da se najde: a) ( )

x
2
cos ; b)
dx
dy
y = ako

=
=
t a y
t a x
sin
cos
.
Re{enie: a) ( ) ( ) ( ) x x x x x 2 cos 2 2 sin sin cos 2 cos
2
=

,
b) t
t a
t a
x
y
y ctg
sin
cos
=

= =
&
&
.
9. Da se najdat intervalite na monotonost i ekstremite na funkcijata
( )
1
2
2
1
+
+
=
x
x
y
Re{enie:
( )( ) ( )
( )
( )( )
( )
( )( )
( )
2
2
2
2
2 2
2
2
2 2
1
1 1 2
1
1 1 2
1
2 1 1 2 1
+
+
+
+ +
+
+ +
= =
+
=
x
x x
x
x x x x
x
x x x x
y . Od 0 = y
se dobiva 1 = x odnosno stacionarnite to~ki (-1, 0) i (1, 2).
Funkcijata e definirana za sekoj realen broj i intervalite na
monotonost se ( ) ( ) ( ) + , 1 , 1 , 1 , 1 , .
( ) : 1 , 0
3 ) 1 ( 2
) 2 ( <
+

= y -funkcijata opa|a
( ) 1 , 1 : 0
1 1 2
) 0 ( >
+

= y -funkcijata raste i (-1, 0) e to~ka na lokalen
minimum.
( ) : , 1 + 0
) 1 ( 3 2
) 2 ( <
+

= y -funkcijata opa|a i (1, 2) e to~ka na lokalen
maksimum.

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
38


26.01.2005g.

1. Da se re{i neravenkata 1
2
<

x
x
i dobienoto re{enie da se pretstavi
na brojnata oska.
Re{enie:

<

>

<

< <

1
2
1
2
1
2
1 1
2
x
x
x
x
x
x
x
x
;
I.
( ) ( ) 0 0 2 2 0 0 2 2 0
2 2
0 1
2
< < > > >

> +

x x x x
x
x
x
x

0 1 < > x x , odnosno ) , 1 ( ) 0 , ( + U x ;
II.
0 0
2
0 1
2
> <

<

x
x x
x
, odnosno ) , 0 ( + x .
Kone~noto re{enie e: ( ) ) , 1 ( ) , 0 ( ) , 1 ( ) 0 , ( + = + + I U x . Grafi~kiot
prikaz e na slika 1.


-1 0 1
slika 1
2. Da se najde agolot me|u vektorite q p a
r r r
3 2 = i q p b
r r
r
+ = , ako e dadeno:
3 , 2 = = q p
r r
i agolot me|u niv
3

= .
Re{enie:
=
+
+
= =
2 2
) ( ) 3 2 (
) )( 3 2 (
| | | |
) (
cos
q p q p
q p q p
b a
b a
=
2 2 2 2
2 2
| | ) ( 2 | | | | 9 ) ( 12 | | 4
| | 3 ) ( | | 2
q q p p q q p p
q q p p
+ + +

= =
19 61
32
9 6 4 81 36 16
27
3
cos 6 8
2 / 1
=
+ + +
+
=
8 7 6

.
3. VEKTORSKI I ME[AN PROIZVOD (definicija i koordinaten
oblik). Da se najde volumenot i edna visina na paralelopipedot
konstruiran nad vektorite ( ) 1 , 1 , 0 = a , ( ) 1 , 0 , 1 = b i ( ) 0 , 1 , 1 = c .
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
39
Re{enie: 2 0 0 0 1 1 0
0 1 1
1 0 1
1 1 0
| ) ( | = + + = = = c b a V . Visinata spu{tena
kon osnovata b a e:
3
2
| ) 1 , 1 , 1 ( |
2
1 0 1
1 1 0
2
| |
=

= =

k j i
b a
V
H
b a
.
4. ODNOS ME\U PRAVA I RAMNINA (agol me|u prava i ramnina;
uslov za paralelnost i normalnost). Da se opredeli ravenkata na
ramninata {to minuva niz pravata

= + +
= + +
1 2
3 5 3 2
z y x
z y x
i niz koordinatniot
po~etok.
Re{enie: Ravenkata na snopot ramnini {to minuvaat niz dadenata
prava e 0 ) 3 ( ) 2 5 ( ) 3 ( ) 2 ( = + + + + + + z y x . Za da minuva niz
koordinatniot po~etok treba slobodniot ~len da bide nula, odnosno od
0 3 = se dobiva 3 = , a baranata ramnina ima ravenka 0 = + z x , t.e.
dadenata ramnina minuva niz y-oskata.
5. MONOTONOST NA FUNKCII. Eksponencijalna funkcija (domen,
opeg, nuli, intervali na monotonost, NGV, NMV). Da se nacrta grafikot
na funkcijata 1 2
1
=
+ x
y (domen, opseg, nuli, intervali na monotonost,
NGV, NMV).
Re{enie: (slika 2)
domen: =
f
D R, odnosno definirana e za sekoj realen broj; opseg:
) , 1 ( + =
f
E ; nuli: } 1 {
0
= M ; monotono raste vo
f
D ; minorirana e so
infimum ednakov -1, nema NMV; ne e majorirana, nema NGV.

4 3 2 1 0 1 2 3 4
2
2
4
6
8
10
10
2
2
x 1 +
1
1
4 4 x
8 6 4 2 0 2 4 6 8
1
1
2
3
3
1
f x ( )
1
8 8 x

slika 2 slika 3
6. Da se presmeta:
1
1 2
lim
3
2
1

+

x
x x
x
, ( ) x x
x
+

1 lim
2
i
2
0
cos 1
lim
x
x
x

.
Re{enie: 0
3
0
1
1
lim
) 1 )( 1 (
) 1 (
lim
1
1 2
lim
2
1
2
2
1
3
2
1
= =
+ +

=
+ +

=

+

x x
x
x x x
x
x
x x
x x x
.
0
1
1
1
lim
1
1
lim
1
1
1 lim
2 2
2 2
2
2
2
=

=
+ +
=
+ +
+
=
+ +
+ +

|
|

\
|
+
+ +

+
x x x x
x x
x x
x x
x x
x x x
43 42 1
,
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
40
=
|
|

\
|
+
+

43 42 1
x x
x
1 lim
2
.
2
1
2
1 sin
lim
) cos 1 (
sin
lim
) cos 1 (
) cos 1 )( cos 1 (
lim
0
0 cos 1
lim
2
1
0
2
2
0
2
0
2
0
=
|

\
|
=
+
=
+
+
=


3 2 1
x
x
x x
x
x x
x x
x
x
x x x x
.
7. IZVOD OD ZBIR, PROIZVOD, KOLI^NIK I IZVOD OD
SLO@ENA FUNKCIJA. Da se najde: ( )

x e
x
ln , ( )

x xarcsin ,

|
|

\
|
+

1 2
1 2
x
x

i ( )

x x 2
2

Re{enie: ( )
x
e x e
x x
1
ln + =

+

, ( )
2
1
arcsin arcsin
x
x
x x x

+ =

,
2
1
2 2
) 1 2 (
2 ln 2
) 1 2 (
) 1 2 1 2 ( 2 ln 2
) 1 2 (
) 1 2 ( 2 ln 2 ) 1 2 ( 2 ln 2
1 2
1 2
+
=
+
+ +
=
+
+
=

|
|

\
|
+

+
x
x
x
x x x
x
x x x x
x
x
,
( )
x x
x
x x
x
x x
x x
x x
2
1
2 2
2 2
) 2 (
2 2
1
2
2 2
2
2
2

.
8. Da se napi{e ravenkata na tangentata i normalata na krivata
zadadena parametarski so ravenkite
3 2
3 , 2 t t y t t x = =
vo to~kata t=0.
Re{enie: Ravenkata na tangenta odnosno normala soodvetno e:
) (
0 0 0
x x y y y = , ) (
1
0
0
0
x x
y
y y

= , kade za t=0 se dobiva 0


0
= x i
0
0
= y . Koeficientot na pravec e:
2
3
2 2
3 3
0
2
0
0
=
|
|

\
|

= |

\
|
=
=
=
t
t
t
t
x
y
y
&
&
, pa za
baranite ravenki se dobiva: x y
2
3
= i x y
3
2
= .

9. Za funkcijata
1
) 1 (
2
2
+
+
=
x
x
y da se najde: domen i preseci so
koordinatnite oski, asimptoti, intervali na monotonost i ekstremi.
Koristej}i gi dobienite rezultati da se nacrta grafikot.
Re{enie:
domen: ) , ( + x ;
presek so x-oskata (nuli na funkcijata): 1 0
2 / 1
= = x y , ) 0 , 1 (
1
M ;
presek so y-oskata: 1 0 = = y x , ) 1 , 0 (
2
M ;
asimptoti:
- vertikalni-nema,
- horizontalna: 1
1
) 1 (
lim
2
2
=
+
+

x
x
x
, y=1 e horiz. asimptota,
- kosa asimptota-nema
intervali na monotonost i ekstremi:

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
41
( ) ( ) ( )
2
2
2
2
2 2
2
2
2 2
1
) 1 )( 1 ( 2
1
) 1 )( 1 ( 2
1
) 1 ( 2 ) 1 )( 1 ( 2
+
+
=
+
+ +
=
+
+ + +
=
x
x x
x
x x x x
x
x x x x
y . Od
0 = y se dobiva 1
2 / 1
= x . Znakot na prviot izvod, a so toa i
intervalite na monotonost se dadeni vo slednata tabela:

x - -1 1 +

y - + -

y


0
25
6
) 2 ( <

= y ; 0
1
2
) 0 ( > = y ; 0
25
6
) 2 ( <

= y
To~kata ) 0 , 1 (
1
M e to~ka na lokalen minimum, a to~kata ) 2 , 1 (
3
M to~ka na
lokalen maksimum (slika 3).



11.02.2005god.

1. Vo odnos na parametarot a da se diskutiraat re{enijata na sistemot:

= +
= + +
= +
a z y x
z y x
z y ax
3 3
4 2
8 3
.
Re{enie: Determinantata na sistemot e:
21 7 3 18 3 3 6
3 1 3
1 2 1
3 1
= + =


= a a a
a
D . Od 0 D , odnosno
0 21 7 a se dobiva deka sistemot ima edno re{enie za 3 a . Za 3 = a
determinantata na sistemot e nula, pa toj mo`e da bide neopredelen ili
protivre~en. Ponatamu imame:
0 12 8 18 12 3 48
3 1 3
1 2 4
3 1 8
+ + + =

=
x
D {to zna~i deka za 3 = a
dadeniot sistem e protivre~en.
2. SKALAREN PROIZVOD NA DVA VEKTORA (definicija, svojstva,
koordinaten oblik). Da se najde agolot me|u vektorite q p a
r r r
2 = I
q p b
r r
r
3 2 = , ako e dadeno: 3 , 2 = = q p
r r
i agolot me|u niv
4

= .
Re{enie: Od ) 3 2 )( 2 ( cos | 3 2 || 2 | ) ( q p q p q p q p b a
r r r r r r r r r
= = ,se dobiva:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
42
( )( ) 2 18 97 2 6 40 2
2 21 124
81
2
2
3 2 12 16 9 4
2
2
3 2 4 4
9 6
2
2
3 2 7 4 2
| | 9 ) ( 12 | | 4 | | 4 ) ( 4 | |
| | 6 ) ( 7 | | 2
| 3 2 || 2 |
) 3 2 )( 2 (
cos
2 2 2 2
2 2


=
+ +
+
=
=
+ +
+
=


=
q q p p q q p p
q q p p
q p q p
q p q p
r r r r
r r r r


3. RAVENKA NA RAMNINA NIZ TRI TO^KI. Da se napi{e
segmentniot oblik na ramninata {to minuva niz to~kite ( ) 0 , 2 , 3 A ,
( ) 1 , 3 , 3 B , ( ) 2 , 0 , 5 C .
Re{enie: Ravenkata na ramninata e:
0 20 ) 2 ( 4 ) 3 ( 4 0
2 2 8
1 1 6
2 3
= + + + =
+ +
z y x
z y x
.
Op{tiot oblik e 0 5 5 = + + z y x , a segmentniot 1
5 5
= +

z
y x
.
4. Da se najde rastojanieto od to~kata ( ) 1 , 3 , 2 A do pravata
4
3
1
7
2
1
=

=
z y x

Re{enie:
( ) 1 , 3 , 2 A


d

( ) 3 , 7 , 1 M (p)
) 4 , 1 , 2 ( = a
. 15
19
285
19
25 64 196
19
| ) 5 , 8 , 14 ( |
16 1 2
2 4 3
4 1 2
| |
| |
= =
+ +
=

=
+ +
=

=
k j i
a
AM a
d
5. TRIGONOMETRISKITE FUNKCII sinx i tgx (definicija, domen,
opseg, nuli, NGV, NMV, intervali na monotonost, grafici).
6. Da se presmeta:
1 5 6
1 8
lim
2
3
2
1
+

x x
x
x
i
|

\
|
+ +

x x x
x
2 3 lim
2

Re{enie: =
= =

= = +
+ + =
+

2
1
,
3
1
;
12
1 5
0 1 5 6
) 1 2 4 )( 1 2 ( 1 8
1 5 6
1 8
lim
2 1 2 / 1
2
2 3
2
3
2
1
x x x x x
x x x x
x x
x
x

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
43
( )
6
3
6 3
) 3 / 1 2 / 1 ( 3
1
2
1
2
4
1
4
) 3 / 1 )( 2 / 1 ( 6
) 1 2 4 ( 2 / 1 2
lim
2
2
1
=

+ +
=

+ +

x x
x x x
x
.


. 2 3 lim ,
2
3
1
2 3
1
2
3
lim
2 3
2 3
lim
2 3
2 3
2 3 lim
2
2
2
2 2
2
2
2
+ =
|
|

\
|
+ + =
|
|

\
|
+ + +
|

\
|
+
=
=
+ + +
+ +
=
+ + +
+ + +

|
|

\
|
+ +
+

+
+ +
4 4 3 4 4 2 1
4 4 3 4 4 2 1
x x x
x x
x
x
x
x x x
x x x
x x x
x x x
x x x
x x
x x

7. DEFINICIJA ZA IZVOD. Da se najdat po definicija izvodite na
funkciite x y / 1 = i x y sin = .
2
0 0 0
1
) (
lim
1 1
lim lim
1
x
x x x x
x x x
x
x x x
x
y
x x x x
=
+

=

+
=

\
|

,
=
+

+
=
2
cos
2
sin 2 sin sin
sin ) sin(
lim ) (sin
0


x
x x x
x
x

x
x x
x
x
x
x x x x x x
x x x
cos
2
2
cos lim
2
2
sin
lim
2
cos
2
sin 2
lim
0
1
0 0
=
+

|
|
|
|

\
|

+ +

+
=

4 4 3 4 4 2 1
.
8. Da se najde: ( )

x x arctg
2
,

\
|
+

1 cos
1 cos
x
x
i ( )

+ ) 1 2 ln(
2
x x
Re{enie: ( )
2
2
2
2 2
1
arctg 2
1
1
arctg 2 arctg
x
x
x x
x
x x x x x
+
+ =
+
+ =

,
2 2
) 1 (cos
sin 2
) 1 (cos
) 1 (cos sin ) 1 (cos sin
1 cos
1 cos
+

=
+
+ +
=

\
|
+

x
x
x
x x x x
x
x
,
( )
1 2
2 2
) 1 2 (
1 2
1
) 1 2 ln(
2
2
2
2
+
+
= +
+
=

+
x x
x
x x
x x
x x .
9. Da se napi{e ravenkata na tangentata i na normalata na krivata
zadadena parametarski so ravenkite t
t
y t x = =
3
,
3
2
za
3 = t

Re{enie:
3
3
3 2
2
2
1
3
2
= =
|
|

\
|

= =
= t
t
t
x
y
y
&
&
. Ravenkite na tangentata i na
normalata vo zadadenata to~ka soodvetno se:
( ) 3
3
3
= x y
i
( ) 3 3 = x y
.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
44
1 0 1 2 3 4 5 6 7
25
20
15
10
5
5
10
15
15
25
x
2
1
( )
x
2
5x 6 +

(
(
(

1
7 1 x
10. Za funkcijata
6 5
1
2
2
+

=
x x
x
y da se najde: domen i preseci so
koordinatnite oski, asimptoti, intervali na monotonost i ekstremi.
Koristej}i gi dobienite rezultati da se nacrta grafikot.
Re{enie:
Domen: 3 2 3 , 2 ;
2
1 5
0 6 5
2 1 2 / 1
2
= =

= + x x x x x x x i
preseci so koordinatnite oski:
- so x-oskata, za y=0 se dobiva 1 = x , odnosno se dobivaat
to~kite ) 0 , 1 (
1
M i ) 0 , 1 (
2
M
- so y-oskata, za x=0 se dobiva
6
1
= y , i to~kata |

\
|
0 ,
6
1
3
M
asimptoti:
- vertikalni: 3 2 = = x x i ,
- horizontalna: od 1
6 5
1
1
1
lim
6 5
1
lim
2
2
2
2
2
2
=
|

\
|
+
|

\
|

=
+


x x
x
x
x
x x
x
x x
, se
dobiva deka y=1 e horizontalna asimptota
- kosa asimptota nema.
Intervalite na monotonost se ograni~eni so stacionarnite to~ki
i to~kite vo koi funkcijata ne e definirana. Od
0
) 6 5 (
5 14 5
) 6 5 (
) 1 )( 5 2 ( ) 6 5 ( 2
6 5
1
2 2
2
2 2
2 2
2
2
=
+
+
=
+
+
=

|
|

\
|
+

x x
x x
x x
x x x x x
x x
x
, se dobiva
5
6 2 7
2 / 1

= x odnosno to~kite ( ) 202 . 0 , 42 . 0
4
M i ( ) 798 . 19 , 38 . 2
5
M .
Znakot na prviot izvod i odnesuvaweto na funkcijata se dadeni so
slednata tabela:

x 0.42 2 2.38 3 +
y - + + - -

y


4
M e to~ka na lokalen
minimum.
5
M e to~ka na
lokalen maksimum. Grafikot e
daden na slika 2.





slika 2
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
45

21.06.2005god.

1. Da se re{i neravenkata 1
2
<
+ x
x
i dobienoto re{enie da se pretstavi
na brojnata oska.
Re{enie: :

<
+
>
+
<
+
< <
+
1
2 x
x
1
2 x
x
1
2 x
x
1 1
2 x
x
;
I.
( ) ( ) 0 2 0 1 0 2 0 1 0
2
2 2
0 1
2
< + < + > + > + >
+
+
> +
+
x x x x
x
x
x
x

2 x 1 x < > , odnosno ) , 1 ( ) 2 , ( x + U ;
II.
2 0
2
2
0 1
2
> <
+

<
+
x
x x
x
, odnosno ) , 2 ( x + .
Kone~noto re{enie e: ( ) ) , 1 ( ) , 2 ( ) , 1 ( ) 2 , ( x + = + + I U .
Grafi~kiot prikaz e na slika 1.




-2 -1 0 1
slika 1

2. VEKTORSKI PROIZVOD (definicija, barem tri svojstva i
koordinaten oblik). Da se najde plo{tinata i edna visina na
paralelogramot konstruiran nad vektorite ( ) 1 , 1 , 0 = a i ( ) 1 , 0 , 1 = b .
Re{enie: Plo{tinata na paralelogramot konstruiran nad
nekolinearnite vektori ( ) 1 , 1 , 0 = a i ( ) 1 , 0 , 1 = b e: | b a | P = , a visinata
spu{tena kon stranata na vektorot ( ) 1 , 1 , 0 = a e
| a |
P
h = .
( ) 1 , 1 , 1
1 0 1
1 1 0 = =
k j i
b a ; 3 ) 1 ( 1 1
2 2 2
= + + = P ;
2
3
2
3
= = h .
3. VIDOVI RAVENKI NA RAMNINA. (op{t, segmenten i normalen
oblik). Da se napi{e segmentniot oblik na ramninata {to minuva niz
to~kata ) 3 , 2 , 1 ( M i e normalna na vektorot ( ). 2 , 1 , 1 = n
Re{enie: Baranata ramnina e 0 ) 3 z ( 2 ) 2 y ( ) 1 x ( = + + + , odnosno
9 z 2 y x = + (op{t oblik). Segmentniot oblik e: 1
2 / 9
z
9
y
9
x
=

+ +

.
4. Da se napi{at kanoni~nite i parametarskite ravenki na pravata
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
46
(p):

= + +
= + +
1 2 3
3 5 3 2
z y x
z y x
.
Re{enie: Direkcioniot vektor na dadenata prava e
( ) 7 , 11 , 1
2 1 3
5 3 2 = =
k j i
a . ]e najdeme to~ka od pravata {to le`i na x-y
ramninata (z=0) , pri {to se dobiva sistemot

=
= +

= +
= +
3 y 3 x 9
3 y 3 x 2
1 y x 3
3 y 3 x 2

od kade se dobiva x=0 i y=1, odnosno izbranata to~ka le`i na y-oskata
M(0, 1, 0). Kanoni~nite ravenki na dadenata prava se:
7 11
1

=
z y
x , a
parametarskite se { . 7 , 1 11 , t z t y t x = + = =
5. KVADRATNA FUNKCIJA. (op{t oblik, domen, opseg, nuli,
intervali na monotonost, NGV, NMV, grafik). Da se nacrta grafikot na
funkcijata 1 | 2 | + = x x y i od grafikot da se odredat domenot, opsegot,
nulite, intervalite na monotonost, NGV i NMV.
Re{enie: (slika 2) Domenot i
opsegot e mno`estvoto na realnite
broevi; ima edna realna nula vo
intervalot (-1,0); ima lokalen
maksimum za x=1 i lokalen minimum za
x=2; monotono raste za
( ) ( ) + , 2 1 , U x , a monotono opa|a za
( ) 2 , 1 x ; nema NGV; nema NMV.

slika 2
6. Da se presmeta: ( ) 3 7 1 2 lim
2 2
+

x x x x
x
i
|
|

\
|

tgx x
x
1
sin
1
lim
0
.
Re{enie:
( )= +

+
4 4 4 4 4 3 4 4 4 4 4 2 1
3 7 1 2 lim
2 2
x x x x
x
( ) =
+ +
+ +
+ =
+
3 7 1 2
3 7 1 2
3 7 1 2 lim
2 2
2 2
2 2
x x x x
x x x x
x x x x
x

{
2
5
x
3
x
7
1
x
1
x
2
1 x
x
4
5 x
lim
3 x 7 x 1 x 2 x
3 x 7 x 1 x 2 x
lim
0
2
0
2
0
x 2 2
2 2
x
=
|
|
|
|

\
|
+ +
|
|
|

\
|

=
+ +
+
=
+ +
3 2 1 3 2 1
,

2 1 0 1 2 3 4
8
6
4
2
2
4
6
8
8
8
f x ( )
4 2 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
47
. 0 0 1
2
1
sin lim
sin
lim
2
1
) cos 1 ( sin
cos 1
lim
cos 1
cos 1
sin
cos 1
lim
sin
cos
sin
1
lim
tg
1
sin
1
lim
0 0
2
sin
2
0
0 0 0
2
= = =
+

=
=
+
+

= |

\
|
=
|
|

\
|



x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x x x
x x
x
x
x x x
43 42 1
48 47 6

7. IZVOD OD ZBIR, PROIZVOD, KOLI^NIK I IZVOD OD
SLO@ENA FUNKCIJA. Da se najde: ( )

+ x e
x
sin
2
, ( )

x x arctg
2
,

\
|
+

1 ln
1 ln
x
x
i
( )

+
2 3
2x x
Re{enie: ( ) x cos e 2 x sin e
x 2 x 2
+ =

+ , ( )
2
2
2
1
arctg 2 arctg
x
x
x x x x
+
+ =

,
2 2 2
) 1 (ln
2
) 1 (ln
1 ln 1 ln
) 1 (ln
) 1 (ln
1
) 1 (ln
1
1 ln
1 ln
+
=
+
+ +
=
+
+
=

\
|
+

x x x x
x x
x
x
x
x
x
x
x
,
2 3
2
2 3
x 2 x 2
x 4 x 3
x 2 x
+
+
=

\
|
+ .
8. Da se najde ravenkata na tangentata i na normalata na krivata
15 2 2
2 2
= + y x y x vo edna od prese~nite to~ki so x-oskata.
Re{enie: Prese~nite to~ki so x-oskata se dobivaat za y=0:
5 , 3 ;
2
8 2
2
60 4 2
0 15 2
2 1 2 / 1
2
= =

=
+
= = x x x x x . Dadenata kriva e
kru`nicata 17 ) 1 y ( ) 1 x (
2 2
= + so centar vo to~kata (1, 1) i radius 17
(slika 3).

Vo to~kata (-3, 0):

1
1
0 2 2 2 2

= = +
y
x
y y y y x i
4
1 0
3 1
0
=

+
= y . Ravenkata na tangentata
e ) 3 ( 4 + = x y , a ravenkata na normalata
e ) 3 (
4
1
+ = x y .


slika 3
9. Za funkcijata
2
1
2
+

=
x
x
y da se najde: domen i preseci so koordinatnite
oski, asimptoti; intervali na monotonost i ekstremi. Koristej}i gi
dobienite rezultati da se nacrta grafikot.
Re{enie: (slika 4)
domen: ( ) ( ) + , 2 2 , x U ;
4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 6
4
3
2
1
1
2
3
4
5
6
6
4
f1 x ( )
f2 x ( )
4 x 3 + ( )
x 3 + ( )
4
6 4 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
48
preseci so koordinatnite oski:
- so x-oska (za y=0): 1 0 1
2 / 1
2
= = x x ;
-so y-oska (za x=0):
2
1
= y , odnosno prese~nite to~ki so koordinatnite
oski se ), 0 , 1 (
1
M ) 0 , 1 (
2
M i ) 2 / 1 , 0 (
3
M .
asimptoti:
- vertikalna x=-2; =

=
+


3
lim
2 x
1 x
lim
0
2
2 x
, + =
+
=
+

+
3
lim
2 x
1 x
lim
0
2
2 x
.
- horizontalna:
+


2
1
lim
2
x
x
x
-nema horizontalna asimptota.
-kosa b ax y + = , kade {to 1
2
1
lim
2
2
=
+

=

x x
x
a
x
,
2
2
1
lim
2
=
|
|

\
|

=

x
x
x
b
x
, odnosno kosata asimptota e 2 = x y .
intervali na monotonost i ekstremi:
2
2
2
2
) 2 (
1 4
) 2 (
1 ) 2 ( 2
+
+ +
=
+
+ +
=
x
x x
x
x x x
y . Od 0 = y se dobiva 0 1 4
2
= + + x x ,
2
3 2 4
2 / 1

= x ; 73 , 3 3 2
1
= x ; 27 , 0 3 2
2
+ = x . Dobienite
stacionarni to~ki se ) 46 , 7 ; 73 , 3 (
4
M i ) 54 , 0 ; 27 , 0 (
5
M . Znakot na
prviot izvod i odnesuvaweto na funkcijata se dadeni vo slednata tabela:

x - -3.73 - 2 -0.27 +
y + - -

y

) 46 , 7 ; 73 , 3 (
4
M e to~ka na lokalen
maksimum, a ) 54 , 0 ; 27 , 0 (
5
M e to~ka
na lokalen minimum. Funkcijata
monotono raste za
) ; 27 , 0 ( ) 73 , 3 , ( + x , a monotono
opa|a za ) 27 , 0 ; 2 ( ) 2 ; 73 , 3 ( x
(slika 4)



slika 4



12.09.2005g.

1. Da se re{i ravenkata 3 | 2 | 1 2 = + x x .
8 7 6 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5
20
15
10
5
5
10
15
20
20
20
f x ( )
x 2
5 8 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
49
Re{enie: 3 | 2 | 1 2 = + x x

<
=
> +
= +
. 2 / 1 1 2
, 2 / 1 0
, 2 / 1 1 2
1 2
x x
x
x x
x

< +
=
>
=
. 2 2
, 2 0
, 2 2
2
x x
x
x x
x
Ravenkata ja razgleduvame vo sekoj od intervalite:
) 2 , 2 / 1 ( ), 2 / 1 , ( i ) , 2 ( + .
: ) 2 / 1 , (
) 2 / 1 , ( 6 6 3 2 1 2 = = = + x x x x ;
) 2 , 2 / 1 ( :
) 2 , 2 / 1 (
3
4
4 3 3 2 1 2 = = = + + x x x x ;
) , 2 ( + :
) , 2 ( 0 3 2 1 2 + = = + + x x x .
Dadenata ravenka ima dve re{enija: 6
1
= x i
3
4
2
= x . Grafikot na
funkcijata 3 | 2 | 1 2 ) ( + = x x x f e daden na slika 1 od kade se
gledaat prese~nite to~ki so x-oskata.

8 6 4 2 0 2 4 6 8
6
4
2
2
4
6
8
8
6
f x ( )
8 8 x
6 4 2 0 2 4 6 8
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
10
0
f x ( )
8 6 x

slika 1 slika 3
2. So pomo{ na Kramerovoto pravilo da se re{i linearniot sistem
ravenki

= +
= +
= + +
12 5 3
6 2
2 5 3 2
z y x
z y x
z y x
.
Re{enie:
40
1 5 3
1 1 2
5 3 2
=

= D , 80
1 5 6
1 1 3
5 3 1
2 =

=
x
D , 2
40
80
= = x ;
40
1 6 3
1 3 2
5 1 2
2 =


=
y
D , 1
40
40
=

= y ;
40
6 5 3
3 1 2
1 3 2
2 =



=
z
D , 1
40
40
= = z .
3. VEKTORSKI I ME[AN PROIZVOD (definicija i koordinaten
oblik). a) Da se najde plo{tinata i edna visina na paralelogramot
konstruiran nad vektorite ( ) 1 , 1 , 0 = a i ( ) 1 , 0 , 1 = b .
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
50
b) Da se proveri dali le`at vo ista ramnina vektorite ( ) 1 , 1 , 0 = a ,
( ) 1 , 0 , 1 = b i ( ) 0 , 1 , 1 = c .
Re{enie: a) Plo{tinata e ednakva na intenzitetot na
vektorskiot proizvod na vektorite a i b .
| | b a P = , ) 1 , 1 , 1 (
1 0 1
1 1 0 = =
k j i
b a , 3 = P . Visinata spu{tena kon
stranata a e:
2
3
| |
= =
a
P
h
a
.
b) 0 2
0 1 1
1 0 1
1 1 0
= , dadenite vektori ne le`at vo ista ramnia (ne se
komplanarni).

4. ODNOS ME\U PRAVA I RAMNINA (agol me|u prava i ramnina;
uslov za paralelnost i normalnost). Da se opredeli ravenkata na
ramninata {to minuva niz pravata

= + +
= + +
1 2
3 5 3 2
z y x
z y x
i niz koordinatniot
po~etok.
Re{enie: Sekoja ramnina {to minuva niz dadenata prava ima
ravenka 0 ) 1 2 ( 3 5 3 2 = + + + + + z y x z y x . Ramninata {to minuva niz
koordinatniot po~etok nema sloboden ~len, odnosno e ispolneto
0 3 = , od kade se dobiva 3 = , a ravenkata na baranata ramnina e
0 = + z x (ovaa ramnina minuva i niz y-oskata).
5. TRIGONOMETRISKITE FUNKCII cosx i tgx: svojstva,
karakteristi~ni to~ki, grafici.
6. Da se presmeta:
49
3 2
lim
2
7

x
x
x
i ( ) x x
x
+

1 lim
2
.
Re{enie:
=
+
+


=
|

\
|



3 2
3 2
49
3 2
lim
0
0
49
3 2
lim
2
7
2
7
x
x
x
x
x
x
x x
.
56
1
) 3 2 )( 7 )( 7 (
) 7 (
lim
) 3 2 )( 7 )( 7 (
) 3 ( 4
lim
7 7
=
+ +

=
+ +

=

x x x
x
x x x
x
x x

( ) 0
1
1
1
lim
1
1
lim
1
1
1 lim
2 2
2 2
2
2
2
=
+
=
+ +
=
+ +
+
=
+ +
+ +
+
+ +

+
x x x x
x x
x x
x x
x x
x x x
43 42 1
.
+
|

\
|
+
+

4 43 4 42 1
x x
x
1 lim
2
. (grafikot na funkcijata x x x f + = 1 ) (
2
e
daden na slika 3 ).
7. IZVOD OD ZBIR, PROIZVOD, KOLI^NIK I IZVOD OD
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
51
SLO@ENA FUNKCIJA. Da se najde: ( )

+ x
x
ln 2 2 , ( )

x x arctg ,

|
|

\
|
+

1
1
2
2
x
x
i
( )

x x 2
2

Re{enie: ( )
x
x
x x
2
2 ln 2 ln 2 2 + =

+ , ( )
2
1
arctg arctg
x
x
x x x
+
+ =

,
2 2 2 2
2 2
2
2
) 1 (
4
) 1 (
) 1 ( 2 ) 1 ( 2
1
1
+
=
+
+
=

|
|

\
|
+

x
x
x
x x x x
x
x
, ( )
x x
x
x x
2
1
2
2
2

.
8. Da se napi{e ravenkata na tangentata i na normalata na krivata
zadadena so ravenkite
2
2 t t x = ,
3
3 t t y =
za t=0.

Re{enie: Za t=0 se dobiva dopirnata to~ka (0, 0).
2
3
2 2
3 3
) 0 , 0 (
2
) 0 , 0 (
0
=
|
|

\
|

= |

\
|
=
t
t
x
y
y
&
&
, pa baranite ravenki se:
tangenta x y
2
3
= i normala x y
3
2
= .
9. Za funkcijata
1
1
2
+
+
=
x
x
y da se najde: domen i preseci so koordinatnite
oski, asimptoti, intervali na monotonost i ekstremi. Koristej}i gi
dobienite rezultati da se nacrta grafikot.
Re{enie:
domen: 1 0 1 + x x , ili ) , 1 ( ) 1 , ( + U x ;
preseci so koordinatnite oski:
- so y-oskata, za x=0, se dobiva: y=1, odnosno to~kata ) 1 , 0 (
1
M ,
- so x-oskata, za y=0, se dobiva: 0 1
2
= + x -nema nuli;
asimptoti:
vertikalna, 1 = x . Odnesuvaweto na funkcijata okolu verikalnata
asimptota e dadeno so slednite ednostrani granici:
). 0 (
0
2
1 1
2
lim
1
1
lim
); 0 (
0
2
1 1
2
lim
1
1
lim
0
2
1
0
2
1
> +
+
=
+ +
=
+
+
>

=
+
=
+
+
+

x
x
x
x
x
x

- horizontalna: +
+
+
+
1
1
lim
2
x
x
x
,
+
+

1
1
lim
2
x
x
x
-nema horizontalna
asimptota;
- kosata asimptota ja barame vo oblikot b ax y + = , kade {to
1
1
lim
) (
lim
2
2
=
+
+
= =

x x
x
x
x f
a
x x
i
( ) 1
1
1
lim
1
1
lim ) ) ( lim
2
=
+

=
|
|

\
|

+
+
= =

x
x
x
x
x
ax x f b
x x x
, {to zna~i deka kosa
asimptota e pravata 1 = x y .
intervali na monotonost i ekstremi:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
52

2
2
2
2 2
) 1 (
1 2
) 1 (
1 ) 1 ( 2
1
1
+
+
=
+
+
=

|
|

\
|
+
+
=
x
x x
x
x x x
x
x
y . Od 0 = y , se dobivaat
stacionarnite to~ki: 2 1
2
2 2 2
2
4 4 2
2 / 1
=

=
+
= x ,
) 83 , 4 ; 414 , 2 (
2
M , ) 83 , 0 ; 414 , 0 (
3
M .
Monotonosta ja ispituvame vo slednite intervali:
x - -2,414 -1 0,414 +
y + +

y

0
2
) 3 ( >
+
= y ; 0
1
) 2 ( <
+

= y ; 0
1
) 0 ( <
+

= y ; 0
2
) 1 ( >
+
= y .
Vo okolinata na stacionarnata to~ka ) 83 , 4 ; 414 , 2 (
2
M prviot izvod go
menuva znakot , od pozitiven stanuva negativen {to zna~i deka taa to~ka
e to~ka na lokalen maksimum, a vo
okolinata na stacionarnata to~ka
) 83 , 0 ; 414 , 0 (
3
M izvodot od negativen
stanuva pozitiven, zna~i taa to~ka e
to~ka na lokalen minimum.
Grafikot e daden na slika 4.



slika 4



29.09.2005god.

1. Da se re{i neravenkata 1 | 2 | 1 > + x x .
Re{enie: 1 | 2 | 1 > + x x

<
=
> +
= +
. 1 1
, 1 0
, 1 1
1
x x
x
x x
x

< +
=
>
=
. 2 2
, 2 0
, 2 2
2
x x
x
x x
x
Neravenkata ja razgleduvame vo sekoj od intervalite: ) 2 , 1 ( ), 1 , ( i
) , 2 ( + .
: ) 1 , (
6 3 1 2 1 > > + x x -vo ovoj interval neravekata nema re{enie
) 2 , 1 ( :
) 2 , 1 ( , 1 2 2 1 2 1 > = > + + x x x x x ;
) , 2 ( + :
8 6 4 2 0 2 4 6 8
10
8
6
4
2
2
4
6
8
8
10
f x ( )
x 1
8 8 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
53
1 3 1 2 1 > > + + x x -neravenkata e zadovolna za sekoj broj od ovoj
interval, pa kone~noto re{nie e: ) , 1 ( + x
Na slika 1 daden e grafikot na funkcijata | 2 | 1 + = x x y i pravata
1 = y od kade mo`e da se vidi dobienoto re{enie.
8 6 4 2 0 2 4 6 8
4
3
2
1
1
2
3
4
4
4
f x ( )
1
8 8 x
4 3 2 1 0 1 2 3 4
2
1
1
2
3
4
4
2
2
x
1
1
4 4 x

slika 1 slika 2
2. So pomo{ na Kramerovoto pravilo da se re{i linearniot sistem
ravenki

= +
= +
= +
a z y x
a z y x
z y x
4 3
3 3 2
1 4 3
.
Re{enie:
22
4 1 3
1 3 2
4 3 1
=



= D ,
a
a
a D
x
33 11
4 1
1 3 3
4 3 1
=

= ,
2
3 1
22
33 11 a a
x

=

= ;
a
a
a D
y
55 11
4 3
1 3 2
4 1 1
+ =

= ,
2
5 1
22
55 11 a a
y
+
=
+
= ;
a
a
a D
z
33 11
1 3
3 3 2
1 3 1
+ =


= ,
2
3 1
22
33 11 a a
y
+
=
+
= .
3. VEKTORSKI PROIZVOD (definicija, barem tri svojstva i
koordinaten oblik). Nad vektorite n m AB a 2 + = = i n m AD b 3 = = kade
{to 2 | | , 4 | | = = n m i agolot me|u niv
3

= , konstruiran e paralelogram
ABCD. Da se presmeta: a) Plo{tinata na paralelogramot, b) visinata
spu{tena od temeto D kon stranata AB.
Re{enie: a) | | b a P = , ) ( 8 ) 3 ( ) 2 ( ) ( n m n m n m b a = + = ,
3 32
3
sin 2 4 8 ) ( 8 =

= = n m P .
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
54
b) 8
3 4
3 32
48
3 32
16
3
cos 32 16
3 32
) 2 (
3 32
| |
2
= = =
+

+
=
+
= =
n m
a
P
h .

4. OP[T OBLIK NA RAVENKA NA RAMNINA (da se navedat barem
dva posebni slu~ai). Da se napi{e ravenkata na ramninata koja minuva
niz to~kata M(2, 3, -1) i niz z-oskata.
Re{enie: 0 ) 1 ( ) 3 ( ) 2 ( = + + + z C y B x A 0 3 2
0
= + + +
43 42 1
C B A Cz By Ax i C=0,
od kade se dobiva B A 3 2 = , odnosno B A
2
3
= , pa baranata ramnina e
0 2 3 0
2
3
= = + y x y x .
5. EKSPONENCIJALNA FUNKCIJA (op{t oblik, domen, opseg,
ograni~enost, monotonost, nuli, grafici). Da se nacrta grafikot na
funkcijata 1 2 =
x
y . Dali ovaa funkcija ima nuli?
Re{enie: (slika 2) Od
0
2 2 1 2 = =
x x
se dobiva deka dadenata
funkcija ima edna realna nula, x=0.
6. Da se presmeta:
5
2 1
lim
5

x
x
x
i
|
|

\
|

+

x
x
x
x
1
lim
2
3
.
Re{enie: =
+
+


=
|

\
|



2 1
2 1
5
2 1
lim
0
0
5
2 1
lim
5 5
x
x
x
x
x
x
x x


( )
4
1
2 1 5
1
2 1 ) 5 (
5
lim
5
=
+
=
+

=

x x
x
x
.
0
1
lim
1
lim
1
lim
2 2
3 3
2
3
=
+
=
+

=
|
|

\
|

+

x
x
x
x x x
x
x
x
x x x
.
7. Da se najde: ( )

+ x x tg 2 , ( )

x x ln
2
,

|
|

\
|
+1
2
3
3
x
x
i

) (sin
x
e
Re{enie: ( )
x x
x x
2
cos
2
2
1
tg 2 + =

+ , ( ) ) 1 ln 2 (
1
ln 2 ln
2 2
+ = + =

x x
x
x x x x x ,
2 3
2
2 3
3 2 3 2
3
3
) 1 (
6
) 1 (
2 3 ) 1 ( 6
1
2
+
=
+
+
=

|
|

\
|
+ x
x
x
x x x x
x
x
,
x x x x x
e e e e e cos cos ) (sin = =

.
8. GEOMETRISKO TOLKUVAWE NA IZVODOT. Da se napi{e
ravenkata na tangentata i na normalata na krivata 1 2
2 3
+ = x x y vo
to~kata ) , 1 (
0
y .
Re{enie: (slika 3) Dopirnata to~ka e (1, 2), a koeficientot na pravec
na tangentata e ( ) ( ) 7 4 3 1 2
1
2
1
2 3
0
= + =

+ =
=
=
x
x
x x x x y .
- ravenka na tangenta: 5 7 ) 1 ( 7 2 = = x y x y ;
ravenka na normala: 15 7 ) 1 (
7
1
2 = + = x y x y .
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
55

3 2 1 0 1 2
8
6
4
2
2
4
6
8
8
8
f x ( )
7x 5
x
7
|

\
|
|

15
7
+
2 3 x
4 3 2 1 0 1 2 3 4
10
8
6
4
2
2
4
6
8
8
10
f x ( )
x 1
4 4 x

slika 3 slika 4
9. Za funkcijata
1
2
+
=
x
x
y da se najde: domen, asimptoti, intervali na
monotonost, ekstremi i intervali na konkavnost i konveksnost.
Re{enie:
domen: 1 0 1 + x x , ili ) , 1 ( ) 1 , ( + U x ;
preseci so koordinatnite oski:
- so y-oskata, za x=0, se dobiva y=0 i za y=0 se dobova x=0, odnosno
krivata minuva niz koordinatniot po~etok ) 0 , 0 ( O ;
asimptoti:
- vertikalna, 1 = x . Odnesuvaweto na funkcijata okolu verikalnata
asimptota e dadeno so slednite ednostrani granici:
). 0 (
0
1
1 1
1
lim
1
lim
); 0 (
0
1
1 1
1
lim
1
lim
0
2
1
0
2
1
> +
+
=
+
=
+
>

=
+
=
+
+

x
x
x
x
x
x

- horizontalna: +
+ + 1
lim
2
x
x
x
,
+ 1
lim
2
x
x
x
-nema horizontalna
asimptota;
- kosata asimptota ja barame vo oblikot b ax y + = , kade {to
1
1
lim lim
) (
lim
2
2
=
+
=
+
= =
x
x
x x
x
x
x f
a
x x x
i
( ) 1
1
lim
1
lim
1
lim ) ) ( lim
2 2 2
=
+

=
+

=
|
|

\
|

+
= =
x
x
x
x x x
x
x
x
ax x f b
x x x x
.
Kosa asimptota e pravata 1 = x y .
intervali na monotonost i ekstremi:

2
2
2
2 2
) 1 (
2
) 1 (
) 1 ( 2
1
+
+
=
+
+
=

|
|

\
|
+
=
x
x x
x
x x x
x
x
y . Od 0 = y , se dobiva 0
1
= x i 2
2
= x ,
odnosno stacionarnite to~ki ) 0 , 0 (
1
M i ) 4 , 2 (
2
M .


Monotonosta ja ispituvame vo slednite intervali:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
56
x - -2 - 1 0 +
y + +

y

0
9
) 3 ( >
+
= y , 0
4
3
2
3
<
+

=
|

\
|
y , 0
4
3
2
1
<
+

=
|

\
|
y , 0
3
) 1 ( >
+
= y .
Vo okolinata na stacionarnata to~ka
2
M prviot izvod go menuva znakot ,
od pozitiven stanuva negativen {to zna~i deka taa to~ka e to~ka na
lokalen maksimum, a vo okolinata na stacionarnata to~ka
1
M izvodot od
negativen stanuva pozitiven, zna~i taa to~ka e to~ka na lokalen
minimum. Grafikot e daden na slika 4.
intervali na konkavnost i konveksnost i prevojni to~ki:
3 3
2 2
4
2 2
2
2
) 1 (
2
) 1 (
4 2 2 4 2
) 1 (
) 2 )( 1 ( 2 ) 1 )( 2 2 (
) 1 (
2
+
=
+
+ +
=
+
+ + + +
=

|
|

\
|
+
+
=
x x
x x x x
x
x x x x x
x
x x
y

Nema prevojni to~ki. Vo intervalot ) 1 , ( , 0 < y i grafikot e
konveksen, a vo intervalot ) , 1 ( + , 0 > y i grafikot e konkaven.



16.02.2006god.

1. Vo odnos na parametarot a da se diskutiraat re{enijata na sistemot

= +
= + +
= +
a z y x
z y x
z y ax
3 3
4 2
8 3
,
a potoa so pomo{ na Kramerovoto pravilo da se najde re{enieto za a= 2.
Re{enie: Prviot del od zada~ata e re{en (23.01.2004god.).
Za a= 2 potrebnite determinanti se: 35 21 7 = = a D ,
70 12 8 12 12 2 48
3 1 2
1 2 4
3 1 8
= + =

=
x
D ,
70 24 4 36 6 24 24
3 2 3
1 4 1
3 8 2
= + =

=
y
D ,
70 2 8 48 8 12 8
2 1 3
4 2 1
8 1 2
= =

=
z
D , od kade se dobiva 2 = =
D
D
x
x
,
2 = =
D
D
y
y
i 2 = =
D
D
z
z
.

Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
57
2. VEKTORSKI PROIZVOD NA DVA VEKTORA (definicija, svojstva,
koordinaten oblik). Da se najde plo{tinata i edna visina na
paralelogramot konstruiran nad vektorite ( ) 1 , 1 , 0 = a i ( ) 1 , 0 , 1 = b .
Re{enie: 3 | ) 1 , 1 , 1 ( |
1 0 1
1 1 0 | | = = = =
k j i
b a P .
2
6
2
3
| |
= = =
a
P
h
a
.
3. RAVENKA NA RAMNINA NIZ TRI TO^KI. Da se napi{e
segmentniot oblik na ramninata {to minuva niz to~kite ( ) 0 , 2 , 3 A ,
( ) 1 , 3 , 3 B , ( ) 2 , 0 , 5 C .
Re{enie: Zada~ata e re{ena (11.02.2005god.)
4. Da se napi{at kanoni~nite i parametarskite ravenki na pravata
(p):

= + +
= + +
1 2 3
3 5 3 2
z y x
z y x
.
Re{enie: Zada~ata e re{ena (17.11.2004god.)
5. EKSPONENCIJALNA FUNKCIJA (op{t oblik, domen, opseg, nuli,
NGV, NMV, intervali na monotonost). Da se nacrtaat graficite na
funkciite
x
y 2 = i ( )
x
y 2 / 1 = .
Re{enie: (slika 1)
6. Da se presmeta: a)
|
|

\
|

+

x
x
x
x
1
lim
2
3
b)
1
lim
2
0

x
x x
x

Re{enie: a) Zada~ata e re{ena
(21.06.2004god.),
b) Zada~ata e re{ena (17.11.2004god.).


slika 1
7. GEOMETRISKO TOLKUVAWE NA IZVODOT. Da se napi{e
ravenkata na tangentata i na normalata na krivata zadadena
parametarski so ravenkite t
t
y t x = =
3
,
3
2
za 3 = t .
Re{enie: Dopirnata to~ka e ( ) 3 3
2
0
= = x , 0 3
3
3 3
0
= = y , a
koeficientot na pravec na tangentata e
3
1 3
3 2
1
2
3
2
3
0
=

=
|

\
|

=
|

\
|
=
= = t t
t
t
x
y
y
&
&
.
Ravenkata na tangentata e ( ) 3 3 = x y , a na normalata e ( ) 3
3
1
= x y .
8. Da se najde: ( )

x x tg
3
,

|
|

\
|
+

1
1
2
2
x
x
i ( )

+ + ) 2 2 ln(
2
x x .
4 3 2 1 0 1 2 3 4
2
4
6
8
10
12
14
16
16
0
2
x
2
x
4 4 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
58
Re{enie: ( )
x
x
x x x x
2
3
3 / 2 3
cos
tg
3
1
tg + =


,
2 2 2 2
2 2
2
2
) 1 (
4
) 1 (
) 1 ( 2 ) 1 ( 2
1
1
+
=
+
+
=

|
|

\
|
+

x
x
x
x x x x
x
x
,
( )
2 2
2 2
) 2 2 (
2 2
1
) 2 2 ln(
2
2
2
2
+ +
+
= + +
+ +
=

+ +
x x
x
x x
x x
x x .
9. Za funkcijata
6 5
1
2
2
+

=
x x
x
y da se najde: domen i preseci so
koordinatnite oski, asimptoti, intervali na monotonost i ekstremi.
Koristej}i gi dobienite rezultati da se nacrta grafikot.
Re{enie: Zada~ata e re{ena (11.02.2005god.)



23.06.2006god.

1. Da se re{i neravenkata 1 | 1 | 1 2 + x x .
Re{enie:

>
=
< +
=
2 / 1 1 2
2 / 1 0
2 / 1 1 2
1 2
x x
x
x x
x ,

> +
=
<
= +
1 1
1 0
1 1
1
x x
x
x x
x
( ) 1 , x : 1 1 1 1 1 2 + + + x x x x , neravenkata e zadovolena
za sekoj realen broj od intervalot ( ) 1 , ;
| ) 2 / 1 , 1 x : 3 / 1 1 3 1 1 1 2 + x x x x , | | 3 / 1 , 1 x ;
| ) + , 2 / 1 x : 3 1 1 1 2 x x x , | ) + , 3 x .
Kone~no re{enie na ovaa neravenka e: ( | | ) + , 3 3 / 1 , U x .
2. Vo odnos na parametarot da se diskutiraat re{enijata na dadeniot
sistem linearni ravenki

= +
= +
= +
2 2
1 3
2 2
z y x
y x
z x


Re{enie: 10
1 2
0 1 3
2 0
2
=

D . Za 10 sistemot ima edinstveno


re{enie i e opredelen.
Za 10 = imame, 0 = D , 0 6 10 2
10 1 2
0 1 1
2 0 2
=

=
x
D -sistemot e
protivre~en.
Za 10 = imame, 0 = D , 0 6 10 2
10 1 2
0 1 1
2 0 2
=

=
x
D -sistemot e
protivre~en.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
59
3. Nad vektorite n m AB a 3 2 = = i n m AD b 2 + = = kade {to 2 | | | | = = n m i
agolot me|u niv
3

= , konstruiran e paralelogram ABCD. Da se


presmeta:
a) Plo{tinata na paralelogramot; b) visinata spu{tena od temeto D kon
stranata AB.
Re{enie: ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) = + = + = =
3 2 1 3 2 1
0 0
6 7 2 2 3 2 n n n m m m n m n m AD AB P
( ) 3 14
2
3
28 sin | | | | 7 7 = = = = n m n m .
. 21
28
3 14
24 52
3 14
2
1
48 52
3 14
36
3
cos 2 2 12 16
3 14
9 ) ( 12 4
) 3 2 (
| |
2 2
2
= =

=

=
=
+
=
+
=

= =

n n m m
P
n m
P
AB
P
h
D


4. ODNOS ME\U PRAVA I RAMNINA (agol me|u prava i ramnina;
uslov za paralelnost i normalnost). Da se opredeli ravenkata na
ramninata {to minuva niz pravata

= + +
= + +
1 2
3 5 3 2
z y x
z y x
i e paralelna so z-
oskata.
Re{enie: Ravenkata na snopot ramnini {to minuva niz dadenata prava e
0 ) 3 ( ) 2 5 ( ) 3 ( ) 2 ( 0 ) 1 2 ( 3 5 3 2 = + + + + + + = + + + + + z y x z y x z y x .
Baranata ramnina }e bide paralelna so z-oskata ako koeficientot pred z
e ednakov so nula, odnosno ako e ispolnet uslovot 0 2 5 = + od kade se
dobiva 2 / 5 = , a baranata ramnina e 0 1= + y x .
5. KVADRATNA FUNKCIJA (op{t oblik, domen, opseg, ograni~enost,
monotonost, nuli, grafici). Da se skicira grafikot na funkcijata
2 3 ) ( + = x x x x f i od grafikot da se komentira: domen, intervali na
monotonost, ograni~enost, NMV, NGV, ekstremi i nuli.
Re{enie: (slika 1)
slika 1 slika 2
6 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4
7
6
5
4
3
2
1
1
2
3
3
7
3x x x 2 +
x
2
5x +
x
2
x +
4 6 x
6 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 6
6
4
2
2
4
6
8
10
10
6
x
2
3 +
( )
x 1

(
(

x 1 +
6 6 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
60
Funkcijata e definirana za sekoj realen broj, raste za
|

\
|

2
1
,
2
5
x , opa|a
za
|

\
|
+ |

\
|
,
2
1
2
5
, U x , ne e ograni~ena, nema NMV, nema NGV, ima tri
realni nuli: -5, 0 i 1.
6. Da se presmeta:
2 3
3
3
6 2
lim
x x
x
x

i
|

\
|
+

x x
x
1 lim
2

Re{enie:
9
2
lim
1
2
) 3 (
) 3 ( 2
lim
0
0
3
6 2
lim
2
3
2
3
2 3
3
= =


x x x
x
x x
x
x
x x
.
0
1
1
1
lim
1
1
1 lim
2
2 2
2
2
2
=

=
+ +
+
=
+ +
+ +
|
|

\
|
+


+
x x
x x
x x
x x
x x
x x
43 42 1
, =
|
|

\
|
+
+

43 42 1
x x
x
1 lim
2
.
7. Da se najde: ( )

x x ctg 2
3
, ( )

x x sin
2
,

|
|

\
|
+3
3
2
2
x
x
i

) (
3
2
x x
e
Re{enie: ( )
x
x x x
2
3 / 2 3
sin
2
3
1
ctg 2 + =


, ( ) x x x x x x cos sin 2 sin
2 2
+ =

,
( )
( ) ( )
2
2
2
2
2 2
2
2
3
18
3
2 3 3 6
3
3
+
=
+
+
=

|
|

\
|
+
x
x
x
x x x x
x
x
,
( ) ( )
x x x x x x
e x x x e e
3 2 3 3
2 2 2
3 2 3 ) (

=

.
8. Da se napi{e ravenkata na tangentata i na normalata na krivata
1 2
2 3
+ = x x y vo to~kata ) , 1 (
0
y .
Re{enie: Za 1
0
= x se dobiva 2
0
= y . ( ) ( ) 7 4 3 1 2
1
2
1
2 3
0
0 0
= + = + =
= = x x
x x x x y .
Ravenkata na tangentata e ( ) 1 7 2 = x y odnosno 5 7 = x y .
Ravenkata na normalata e ( ) 1
7
1
2 = x y , odnosno 15 7 = + y x .
9. PRIMENA NA PRV IZVOD ZA ISPITUVAWE NA
MONOTONOST I EKSTREMI NA FUNKCII. Za funkcijata
1
3
2

+
=
x
x
y da se najde: domen, asimptoti, intervali na monotonost i
ekstremi.
Re{enie:
domen: od 0 1 x se dobiva 1 x , odnosno dadenata funkcija e
definirana za ) , 1 ( ) 1 , ( + U x ;
preseci so koordinatnite oski:
so x- oskata: od y=0 se dobiva x
2
+3=0, nema preseci so x-oskata; so y- oskata:
od x=0 se dobiva y=-3, prese~na to~ka so y-oskata e (0, -3).
asimptoti:
- vertikalna e pravata x=1;
- horizontalna: =

+

1
3
lim
2
x
x
x
-nema horizontalna asimptota;
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
61
- kosa: b ax y + = , 1
3
lim
2
2
=

+
=

x x
x
a
x
, 1
1
3
lim
1
3
lim
2
= |

\
|
+
+
=
|
|

\
|

+
=

x
x
x
x
x
b
x x
, kosa
asimptota e pravata 1 + = x y ;
intervali na monotonost i ekstremi:
3 , 1 3 2 0
) 1 (
3 2
) 1 (
) 3 ( ) 1 ( 2
1
3
2 1
2
2
2
2
2 2
= = =

+
=

|
|

\
|

+
= x x x x
x
x x
x
x x x
x
x
y
Intervalite na monotonost se:
x
- -1 1 3 +
y + - - +
y

Funkcijata ima lokalen maksimum vo to~kata x=-1 i iznesuva -2 i
lokalen minimum vo to~kata x=3 i iznesuva 6 (slika 2).



02.11.2004god. (prv test)
I grupa
1. Vo odnos na parametarot da se diskutiraat re{enijata na
sistemot:
( )

= + +
= + + +
= + +

z y x
z y x
z y x
3 2
2 5 3
3 2
.
Re{enie: Determinatata na sistemot e :
9 8 9 20 4 1 6 5 6
3 2 1
5 1 3
1 2
2 2
= + + + = +

= D . Od D=0
se dobiva: 9 , 1 ; 5 4
2
36 64 8
2 1 2 / 1
= = =
+
= .
za 1 i 9 , sistemot ima edno re{enie i e opredelen;
za 1 = se dobiva sistemot

= + +
= + +
= +
1 3 2
2 4 3
3 2
z y x
z y x
z y x
od kade imame:
0
3 2 1
4 1 2
1 1 3
=

=
x
D , 0
3 1 1
4 2 3
1 3 2
=

=
y
D , 0
1 2 1
2 1 3
3 1 2
=

=
z
D i
bidej}i postojat subdeterminanti od vtor red razli~ni od nula, na pr.,
0 5
3 2
4 1
11
= = A , zna~i deka za 1 = sistemot e neopredelen (ima
beskone~no mnogu re{enija), re{enija se site to~ki od pravata
opredelena so dadenite ravenki;
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
62
za 9 = se dobiva sistemot

= + +
= + +
= + +
9 3 2
2 14 3
3 9 2
z y x
z y x
z y x
od kade imame:
0
3 2 9
14 1 2
1 9 3
=
x
D , {to zna~i deka za 9 = sistemot e protivre~en.
2. Dadeni se vektorite n m a 2 2 + =
r
i n m b + = 5 , 1 = m , 3 = n i b a . Da
se najde agolot me|u vektorite m i n , kako i plo{tinata na
paralelogramot {to tie go obrazuvaat.
Re{enie: Od normalnosta na dadenite vektori go imame uslovot:
( ) 0 = b a , odnsono ( )( ) ( ) = + = + + 0 | | 2 8 | | 10 0 5 2 2
2 2
n n m m n m n m
3
1
cos 8 cos 24 0 9 2 cos 3 1 8 1 10 = = = + ;
3
1
arccos = .
Za plo{tinata na paralelogramot konstruiran nad vektorite m i n ,
se dobiva: 2 2
3
8
3
9
1
1 3 cos 1 3 sin | | | | | |
2
= = = = = = n m n m P .
3. To~kite ( ) 3 , 2 , 1 A , ( ) 4 , 2 , 2 B , ( ) 5 , 4 , 3 C i ( ) 2 , 2 , 2 S se temiwa na tetraedar.
Da se presmeta volumenot na tetraedarot i dol`inata na visinata
spu{tena od temeto S.
Re{enie: (slika 1)
S




H
C


A B
slika 1
Volumenot na tetraedarot zadaden so koordinatite na svoite temiwa
e:
( ) AS AC AB V
6
1
= , kade ) 1 , 0 , 1 ( = AB , ) 2 , 2 , 2 ( = AC i ) 1 , 0 , 1 ( = AS .
Ponatamu imame: ( ) 4
1 0 1
1 1 1
1 0 1
2
1 0 1
2 2 2
1 0 1
=

= AS AC AB i
3
2
6
4
= = V , a
baranata visina e:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
63

2
2
2 2
4
| ) 2 , 0 , 2 ( |
4
2 2 2
1 0 1
2
1
2
| |
3
= =

= =

=
k j i AC AB
V
H .
4. Da se proveri dali se se~at pravite
2
2
2
1
2
: ) (

=
z y x
p i
2
3
2 1
2
: ) (

=

=
z y x
q . Vo potvrden slu~aj da se najde nivnata prese~na
to~ka i ramninata vo koja tie le`at.
Re{enie: Potreben i dovolen uslov za dadenie pravi da se se~at e
me{aniot proizvod me|u direkcionite vektori ne dvete pravi i eden
vektor ~ij po~etok e na ednata, a krajot na drugata prava, e ednakov
nula. ) 2 , 2 , 2 (
1
= a , ) 2 , 2 , 1 (
2
= a ; ) ( ) 3 , 0 , 2 ( ), ( ) 2 , 1 , 0 (
2 1
q A p A i
) 1 , 1 , 2 (
2 1
= A A .
( ) 0
1 1 2
2 2 1
1 1 1
2
1 1 2
2 2 1
2 2 2
2 1 2 1
=


= A A a a , pravite se se~at.
Parametarskite ravenki na sekoja od dadenite pravi se:

+ =
+ =
=
2 2
1 2
2
: ) (
t z
t y
t x
p ;

+ =
=
+ =
3 2
2
2
: ) (
s z
s y
s x
q od kade se dobiva sledniot sistem
od tri ravenki so dve nepoznati:

+ = +
= +
+ =
3 2 2 2
2 1 2
2 2
s t
s t
s t
od koi dve se
nezavisni, pa zemaj}i gi prvite dve se dobiva:

= +
+ =
s t
s t
2 1 2
2 2
~ie re{enie
e:
2
1
, 1 = = t s , pa zamenuvaj}i vo (p) ili (q) se dobiva prese~nata to~ka
) 1 , 2 , 1 ( S . Ravenkata na ramninata vo koja le`at pravite (p) i (q) se
doviva od uslovot za komplanarnost na tri vektori od koi dvata se
direkcionite vektori na dadenite pravi, a tretiot proizvolen vektor od
ramninata ~ij po~etok mo`e da bide to~ka od nekoja od dadenite pravi, a
krajot e proizvolna to~ka (x, y, z) od ramninata, pa imame:
0 3 0 ) 2 ( 6 ) 1 ( 6 0 0
2 1
2 2 1
2 2 2
: = = =


z y z y x
z y x
{to
pretstavuva ramnina paralelna so x-oskata.
5. Da se opedeli ravenkata na ramninata {to minuva niz pravata

= + +
= + +
0 1 2 3
0 1 3 2
:
z y x
z y x
p i e normalna na ramninata 0 2 = + + z y x . Dali
dobienata ramnina ima nekoja specijalna polo`ba?
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
64
Re{enie: Ravenkata na snopot ramnini {to minuvaat niz dadenata
prava e:
0 1 ) 3 ( ) 2 2 ( ) 3 1 ( , 0 ) 1 2 3 ( 1 3 2 = + + + + + = + + + + + z y x z y x z y x ;
direkcioniot vektor na snopot ramnini e ) 3 , 2 2 , 3 1 ( + + + = n , a na
dadenata ramnina e ) 1 , 1 , 1 (
1
= n . Od uslovot za normalnost imame:
0 ) (
1
= n n , odnosno 0 ) 1 , 1 , 1 ( ) 3 , 2 2 , 3 1 ( = + + + od kade se dobiva
ravenkata:
1 6 6 0 3 2 2 3 1 = = = + + + + + , a baranata ramnina e x-z=0,
ramninata minuva niz y-oskata.
....................................................................................................................................
1. SKALAREN PROIZVOD (definicija i barem tri svojstva). Da se
najde proekcijata na vektorot ) 3 , 2 , 3 ( = a vrz vektorot ) 3 , 2 , 1 ( = b .
Re{enie na zada~ata:

14
8
9 4 ` 1
9 4 3
| ) 3 , 2 , 1 ( |
) 3 , 2 , 1 )( 3 , 2 , 3 (
| |
) (
. =
+ +
+
=


= =
b
b a
a pr
b
.
2. OP[T I SEGMENTEN OBLIK NA RAVENKA NA RAMNINA;
nekoi specijalni ramnini. Da se napi{e ravenkata na ramninata {to
minuva niz to~kata (-1, 1 2) i otsekuva ednakvi otse~ki na koordinatnite
oski.
Re{enie na zada~ata: Ravenkata na ramninata {to otsekuva na
koordinatnite oski otse~ki so dol`ina a e: a z y x = + + , a zamenuvaj}i gi
vo nea koordinatite na dadenata to~ka, se dobiva: -1+1+2=a, pa baranata
ramnina e 2 = + + z y x .
3. ODNOS ME\U PRAVA I RAMNINA.

II grupa
1. Vo odnos na parametarot da se diskutiraat re{enijata na
sistemot:
( )

= + +
= + +
= + + +
1 3
5 3
1 2
z y x
z y x
z y x

.
Re{enie: Determinatata na sistemot e :
1 4 5
3 1
5 1 3
1 1 2
2
+ =

+
= D . Od D=0 se dobiva:
5
3 2
10
20 16 4
2 / 1

=
+
= ,
5
1
, 1
2 1
= = .
za 1 i
5
1
, sistemot ima edno re{enie i e opredelen;
za 1 = se dobiva sistemot

= +
= + +
= + +
1 3
1 5 3
1
z y x
z y x
z y x
od kade imame:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
65
0
3 1 1
5 1 1
1 1 1
=

=
x
D , 0
3 1 1
5 1 3
1 1 1
=

=
y
D , 0
1 1 1
1 1 3
1 1 1
=

=
z
D i
bidej}i postojat subdeterminanti od vtor red razli~ni od nula, na pr.,
0 8
3 1
5 1
11
=

= A , zna~i deka za 1 = sistemot e neopredelen (ima


beskone~no mnogu re{enija), re{enija se site to~ki od pravata
opredelena so dadenite ravenki;
za
5
1
= se dobiva sistemot

= + +
= + +
= + +
1 3 5 / 1
5 / 1 5 3
1 5 / 11
z y x
z y x
z y x
od kade imame:
0
3 5 / 1 1
5 1 5 / 1
1 1 1

=
x
D , {to zna~i deka za 5 / 1 = sistemot e
protivre~en.
2. Dadeno e b a p 3 + =
r
, b a q 7 4 + = , 2 = a , 1 = b i q p . Da se najde
agolot me|u vektorite a i b , kako i plo{tinata na paralelogramot {to
tie go obrazuvaat.
Re{enie: Od normalnosta na dadenite vektori go imame uslovot:
( ) 0 = q p , odnsono ( )( ) ( ) = + = + + 0 | | 21 5 | | 4 0 7 4 3
2 2
b b a m b a b a
2
1
cos 5 cos 10 0 21 cos 1 2 5 4 4 = = = + i
3

= .
Za plo{tinata na paralelogramot konstruiran nad vektorite a i b , se
dobiva: 3
2
3
2
3
sin 2 sin | | | | | | = =

= = = b a b a P .
3. Vektorite ( ) 1 , 1 , 1 = a
r
, ( ) 2 , 1 , 2 = b
r
i k
r
obrazuvaat paralelopiped. Da se
presmeta negoviot volumen i dol`inata na visinata spu{tena kon
stranata obrazuvana od vektorite a
r
i b
r
.
Re{enie: Volumenot na paralelopipedot zadaden so nekomplanarnite
vektori ( ) 1 , 1 , 1 = a
r
, ( ) 2 , 1 , 2 = b
r
i ) 1 , 0 , 0 ( = k
r
e: ( ) k b a V = . Ponatamu imame:
( ) 1
1 0 0
2 1 2
1 1 1
= = = k b a V ,
2
1
| ) 1 , 0 , 1 ( |
1
2 1 2
1 1 1
1
| |
=

= =

=
k j i b a
V
H
4. Dadeni se pravite
0
2
1
1 1
: ) (

=

z y x
p i
1
3
3
2
2
5
: ) (

=

=
z y x
q .
Da se opredeli parametarot taka {to dadenite pravi se se~at, a potoa
da se opredeli prese~nata to~ka.
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
66
Re{enie: Potreben i dovolen uslov za dadenie pravi da se se~at e
me{aniot proizvod me|u direkcionite vektori ne dvete pravi i eden
vektor ~ij po~etok e na ednata, a krajot na drugata prava, e ednakov nula.
Ovde imame:
) 0 , 1 , (
1
= a , ) 1 , 3 , 2 (
2
= a ; ) ( ) 3 , 2 , 5 ( ), ( ) 2 , 1 , 1 (
2 1
q A p A i ) 1 , 1 , 4 (
2 1
= A A .
( ) 1 0 2 2 0
1 1 4
1 3 2
0 1
2 1 2 1
= = + =

= A A a a .
Parametarskite ravenki na sekoja od dadenite pravi se:

=
+ =
=
2
1
1
: ) (
z
t y
t x
p ,

+ =
+ =
+ =
s z
s y
s x
q
3
3 2
2 5
: ) ( od kade se dobiva sledniot sistem od
tri ravenki so dve nepoznati:

+ =
+ = +
+ =
s
s t
s t
3 2
3 2 1
2 5 1
od koi dve se nezavisni, pa
zemaj}i gi poslednite dve se dobiva:

=
+ =
1
1 3
s
s t
~ie re{enie e:
2 , 1 = = t s . Zamenuvaj}i vo (p) ili (q) se dobiva prese~nata to~ka
) 2 , 1 , 3 ( S .
5. Da se opedeli ravenkata na ramninata {to minuva niz pravata

= + + +
= + +
0 2 2
0 1 2 2
:
z y x
z y x
p i e paralelna na pravata
1
3
2
1
1
2

=
+
=
z y x
. Dali
dobienata ramnina ima nekoja specijalna polo`ba?
Re{enie: Ravenkata na snopot ramnini {to minuvaat niz dadenata
prava e:
0 2 1 ) 2 ( ) 2 1 ( ) 2 ( 0 ) 2 2 ( 1 2 2 = + + + + + + = + + + + + + z y x z y x z y x .
Direkcioniot vektor na snopot ramnini e ) 2 , 2 1 , 2 ( + + + = n , a na
dadenata prava ) 1 , 2 , 1 ( = a . Od uslovot za paralelnost na prava i ramnina
imame: 0 ) ( = a n , odnosno 0 ) 1 , 2 , 1 ( ) 2 , 2 1 , 2 ( = + + + od kade se dobiva
ravenkata:
2
1
, 2 4 0 2 4 2 2 = = = + + + , a baranata ramnina e
0 4 3 3 = + z x , {to pretstavuva ramnina paralelna so y-oskata.
....................................................................................................................................
1.VEKTORSKI PROIZVOD (definicija i barem tri svojstva). Da
se najde | ) 2 ( ) ( | b a b a + , ako 2 | | | | = = b a i agolot me|u a i b e 6 / .
Re{enie na zada~ata:
{
( )
{
6
6
sin 2 2 3 | ) ( 3 | | ) ( 3 ) ( 2 | | ) 2 ( ) ( |
0 0
= = = + = +

b a b b b a a a b a b a
2. ODNOS ME\U DVE RAMNINI I ME\U TRI RAMNINI.
3.OP[T OBLIK NA RAVENKA NA PRAVA. Da se napi{at
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
67
kanoni~nite i parametarskite ravenki na pravata:

= +
= + +
0 5 3 2
0 3 2
z y x
z y x

Re{enie na zada~ata: Direkcioniot vektor a na dadenata prava e
kolinearen so vektorskiot proizvod na direkcionite vektori na
neparalelnite ramnini vo ~ij presek se nao|a pravata:
) 5 , 7 , 1 (
3 2 1
1 1 2
2 1
=

= =
k j i
n n a , a edna to~ka od pravata }e najdeme
re{avaj}i go dadeniot sistem od dve ravenki so tri nepoznati i zadavaj}i
edna koordinata proizvolno, na primer x=1, po {to go dobivame sistemot:

=
= +
4 3 2
5
z y
z y
~ie re{enie e y=11, z=6, pa baranata to~ka e (1, 11, 6), a
kanoni~nite i parametarski ravenki na dadenata prava soodvetno se:
5
6
7
11
1
1
=

=
z y x
, { t z t y t x 5 6 , 7 11 , 1 + = + = + = .





9.12.2004god. (vtor test)
I grupa
1. Da se re{i neravenkata 1 1 4 2 > x x .
Re{enie:

< +

=
2 , 4 2
2 , 4 2
| 4 2 |
x x
x x
x ;

< +

=
1 , 1
1 , 1
| 1 |
x x
x x
x . Neravenkata
ja razgleduvame vo intervalite: ) , 2 ( ), 2 , 1 ( ), 1 , ( + .
I. x ) 1 , (
) 1 , ( ) 3 , ( 3 3 1 1 4 2 < > > + + x x x x x {to zna~i
deka dadenata neravenka e zadovolena za sekoe x ) 1 , ( .
II. x ) 2 , 1 (
|

\
|
< > > + +
3
4
,
3
4
4 3 1 1 4 2 x x x x x , pa re{enieto vo ovoj
interval e ( )
|

\
|
= |

\
|
2 ,
3
4
3
4
, 2 , 1 I x .
III. x ) , 2 ( +
( ) ) , 2 ( , 4 4 1 1 4 2 + + > > + x x x x {to zna~i deka vo
intervalot re{enieto e ( ) + , 4 x .
Kone~noto re{enie e: x ) 1 , (
|

\
|
2 ,
3
4
( ) + , 4 .


0 1 2 4
slika 1
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
68
2. Da se skicira grafikot na funkciite
1
2 3 ) (
+
=
x
x f i
x x x g = | 3 | ) ( .
Re{enie: a) (slika 2), b) (slika 3)

< +

=
3 3 2
3 3
| 3 | ) (
x x
x
x x x g


slika 2 slika 3

3. Da se skicira grafikot na funkcijata x x x x f 2 | 2 | 3 ) ( + = i od
grafikot da se komentiraat: domen; intervalite na monotonost;
ograni~enost, NMV, NGV; ekstremi; nuli.
Re{enie:
( )
( )

<
+
= + =
2 3 / 4 3 / 2 3
2 3 / 16 3 / 4 3
2 | 2 | 3 ) (
2
2
x x
x x
x x x x f (slika 4)

Domen : ) , ( + x ; monotono
raste za
|

\
|
2 ,
3
2
x , monotono opa|a
za ) , 2 (
3
2
, + |

\
|
U x ; ne e
ograni~ena, odnosno nema NGV i
NMV; lokalen minimum za
3
2
= x i
3
4
min
= y , lokalen maksimum za
slika 4
2 = x i 4
max
= y ; mno`estvoto nuli e
)
`

=
3
8
,
3
4
, 0
0
M .
4. Da se proveri dali e konvergentna (monotona i ograni~ena) nizata
so op{t ~len
2
) 1 2 /( 1 + = n a
n
Vo potvrden slu~aj da se opredeli granicata
na nizata.
Re{enie: monotonost:
0
) 1 2 ( ) 3 2 (
9 8
) 1 2 ( ) 3 2 (
9 12 4 1 4 4
) 1 2 (
1
) 3 2 (
1
2 3 2 2
2 2
2 2
1
<
+ +

=
+ +
+ +
=
+

+
=
+
n n
n
n n
n n n n
n n
a a
n n
za sekoj priroden broj {to zna~i deka dadenata niza monotono opa|a.
3 2 1 0 1 2 3
12
8
4
4
4
12
f x ( )
2
x

3 3 x
4 2 0 2 4 6 8
4
2
2
4
6
8
8
4
f x ( )
8 4 x
2 1 0 1 2 3 4
4
2
2
4
6
8
8
4
f x ( )
3 x
2
8 x +
3 x
2
4 x
4 2 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
69
Site ~lenovi na nizata se pozitivni, a najgolema vrednost ima prviot
~len, {to zna~i deka dadenata niza e ograni~ena, odnosno
9
1
0 <
n
a ,
zna~i nizata e konvergentna, a za nejzinata granica imame:
0
1
) 1 2 (
1
lim
2
=

=
+

n
n
.
5. Da se presmetaat slednite limesi:
a)
x x
x x
x

+

3
2
1
1 2
lim , b)
|

\
|
+

x x x
x
2 4 7 4 lim
2
, v)
2
5
5
lim
2
2
x
x
x
x
|
|

\
|

+

.
a) 0
2
0
) 1 (
1
lim
) 1 )( 1 (
) 1 (
lim
1 2
lim
1
2
1
3
2
1
= =
+

=
+

+
x x
x
x x x
x
x x
x x
x x x

b) ( ) =
+ +
+
=
+ +
+ +
+



x x x
x x x
x x x
x x x
x x x
x x
2 4 7 4
4 4 7 4
lim
2 4 7 4
2 4 7 4
2 4 7 4 lim
2
2 2
2
2
2
4 4 4 3 4 4 4 2 1

=
{
4
7
2
4 7
4
4
7
lim
2 4 7 4
4 7
lim
0
2
0
2

=
|
|
|
|

\
|
+ +
|
|
|

\
|
+
=
+ +
+

3 2 1
x
x
x
x
x
x x x
x
x x

v) =
|
|

\
|

+
+ =
|
|

\
|

2 2
1
5
5
1 lim
5
5
lim
2
2
1
2
2
x
x
x
x
x
x
x
x
43 42 1
=
|
|
|

\
|
|

\
|

+



5
2
2
10
lim
10
5
2
2
5
10
1 lim
x
x
x x
x
x

( )
10
5
2
2
10
lim
e e
x
x
x
= =


.

1. LOGARITAMSKA FUNKCIJA. Op{t oblik, domen opseg,
grafici, nuli, monotonost.
2. TRIGONOMETRISKITE FUNKCII sinx i ctgx (domen, opseg,
nuli, ekstremi, grafici, monotonost).




9.12.2004god. (vtor test)
II grupa
1. Da se re{i neravenkata 2 2 6 3 > + x x .
Re{enie:

< +

=
2 , 6 3
2 , 6 3
| 6 3 |
x x
x x
x ;

<
+
= +
2 , 2
2 , 2
| 2 |
x x
x x
x .
Neravenkata ja razgleduvame vo intervalite: ) , 2 ( ), 2 , 2 ( ), 2 , ( + .
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
70
I. x ) 2 , (
) 2 , ( ) 3 , ( 3 6 2 2 2 6 3 < > > + + + x x x x x {to zna~i deka
dadenata neravenka e zadovolena za sekoe x ) 2 , ( .
II. x ) 2 , 2 (
|

\
|
< > > +
2
1
,
2
1
2 4 2 2 6 3 x x x x x , pa re{enieto vo ovoj
interval e ( )
|

\
|
= |

\
|

2
1
, 2
2
1
, 2 , 2 I x .
III. x ) , 2 ( +
( ) ) , 2 ( , 5 10 2 2 2 6 3 + + > > x x x x {to zna~i deka vo
intervalot re{enieto e ( ) + , 5 x .
Kone~noto re{enie e: x
|

\
|

2
1
, ( ) + , 5 (slika 1).


-2 0 1/2 5
slika 1

2. Da se skicira grafikot na funkciite ( ) ) 1 ( lg 3
2
+ = x x f i
| 3 2 | 2 ) ( = x x x g .
slika 2 slika 3
a) (slika 2) b)

<

= =
2 / 3 3 4
2 / 3 3
| 3 | ) (
x x
x
x x x g (slika 3)
3. Da se skicira grafikot na funkcijata x x x x f 2 | 1 | 3 ) ( = i od
grafikot da se komentiraat: domen, intervalite na monotonost,
ograni~enost, NMV, NGV, ekstremi, nuli.
Re{enie: (slika 4)
( )
( )

< +

= =
1 12 / 1 6 / 1 3
1 12 / 25 6 / 5 3
2 | 1 | 3 ) (
2
2
x x
x x
x x x x f


2 0 2 4 6 8 10 12
4
2
2
4
6
8
8
4
f x ( )
log x ( )
log 2 ( )
12 2 x
4 2 0 2 4 6 8
8
5
2
1
4
4
8
2 x 2 x 3
8 4 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
71
Domen : ) , ( + x ; monotono raste za
|

\
|
+ |

\
|
,
6
5
6
1
, U x , monotono
opa|a za
|

\
|

6
5
,
6
1
x ; ne e ograni~ena, odnosno nema NGV i NMV; lokalen
minimum za
6
5
= x i
12
13
min
= y , lokalen maksimum za
6
1
= x i
12
13
max
= y ;
mno`estvoto nuli e
)
`

=
3
5
,
3
1
, 0
0
M .
slika 8
4. Da se proveri dali e konvergentna (monotona i ograni~ena) nizata
so op{t ~len
2
) 2 (
1
+
=
n
a
n
. Vo potvrden slu~aj da se opredeli granicata
na nizata.
Re{enie: monotonost:
0
) 2 ( ) 3 (
5 2
) 2 ( ) 3 (
9 6 4 4
) 2 (
1
) 3 (
1
2 2 2 2
2 2
2 2
1
<
+ +

=
+ +
+ +
=
+

+
=
+
n n
n
n n
n n n n
n n
a a
n n

{to zna~i deka dadenata niza monotono opa|a. Site ~lenovi na nizata se
pozitivni, a najgolema vrednost ima prviot ~len, {to zna~i deka
dadenata niza e ograni~ena, odnosno
9
1
0 <
n
a , zna~i nizata e
konvergentna, a za nejzinata granica imame: 0
1
) 2 (
1
lim
2
=

=
+

n
n
.
5. Da se presmetaat slednite limesi:
a)
2 3
2
2
4 2
lim
x x
x
x

, b)
|

\
|
+
+
3 7 1 2 lim
2 2
x x x x
x
, v)
2
3
3
lim
2
2
x
x
x
x
|
|

\
|
+


.
Re{enie:
a)
2
1 2
lim
) 2 (
) 2 ( 2
lim
2
4 2
lim
2
2
2
2
2 3
2
= =


x x x
x
x x
x
x x x

2 1 0 1 2 3 4
4
2
2
4
4
4
3 x x 1 2 x
3 x
2
5 x
3 x
2
x +
4 2 x
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
72
b)
( ) =
+ +
+ +
+


3 7 1 2
3 7 1 2
3 7 1 2 lim
2 2
2 2
2 2
x x x x
x x x x
x x x x
x
4 4 4 4 4 3 4 4 4 4 4 2 1
2
5
3 7 1 2
4 5
lim
3 7 1 2
3 7 1 2
lim
2 2 2 2
2 2
=
+ +

=
+ +
+
=

x x x x
x
x x x x
x x x x
x x

v) =
|
|
|
|

\
|
|

\
|
+

+ =
|
|

\
|

+ =
|
|

\
|
+

3
2
2
6
lim
6
3
2 2
2
1
2
2
2
2 2
3
6
1 lim 1
3
3
1 lim
3
3
lim
x
x
x x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
43 42 1

( )
6
6
1 5
2
2
lim 6
e
e e
x
x
x
= = =

.

1. EKSPONENCIJALNA FUNKCIJA (op{t oblik, domen opseg,
grafici, nuli, monotonost.
2. TRIGONOMETRISKITE FUNKCII cosx i ctgx (domen, opseg,
nuli, ekstremi, grafici, monotonost).



17.01.2005 god. (tret test)
I grupa
1. Da se proveri dali funkcijata
x x
y

+ = e 2 e
4
ja zadovoluva
ravenkata 0 12 13 = y y y .
Re{enie:
x x x x x x
e e y e e y e e y

= + = = 2 64 , 2 16 , 2 4
4 4 4
i ako se
zameni vo dadenata ravenka, }e se dobie:
13 2 64
4

x x
e e ) 2 4 (
4 x x
e e

-12(
x x
y

+ = e 2 e
4
)=0.
2. Da se napi{e ravenkata na tangentata i na normalata na krivata
zadadena parametarski so ravenkite
3 2
3 , 2 t t y t t x = = vo to~kata za
koja 2 = t .
Re{enie: Za 2 = t se dobiva: 2 , 8
0 0
= = y x . Koeficientot na pravec vo
dopirnata to~ka e: ( )
2
3
2 2
3 3
2
2
2
2
=
|
|

\
|

= |

\
|
=
=
=
=
t
t
t
t
t
x
y
y
&
&
, pa ravenkite na
tangentata i na nomalata se:
tangenta: 0 20 3 2 = + + x y , normala: 0 22 2 3 = x y .

3. Potrebno e da se proizvede kartonska kutija so volumen 72 kaj koja
stranite na osnovata se odnesuvaat kako 2:1. Da se opredelat dimenziite
na kutijata taka {to taa da ima najmala plo{tina (za nejzino
proizvodstvo da se potro{i najmalku materijal) ako taa e zatvorena od
site strani.
Re{enie: (slika 1)
72 = = abc V i b a b a 2 1 : 2 : = = , se dobiva:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
73


2 2
2
36
2
72
72 2
b b
c c b = = = .
Plo{tinata na paralelopipedot e

|

\
|
+ + = + + =
b b
b bc ac ab b P
36 72
2 2 ) ( 2 ) (
2

a 0
36 72
4 2 ) (
2 2
= |

\
|
=
b b
b b P , od kade se dobiva
slika 1 4 , 6 , 3 27
3
= = = = c a b b i 108
min
= P .
4. Dadena e funkcijata
3
10 2
2

=
x
x
y . Da se opredeli a) definiciona
oblast, b) asimptoti, v) intervali na monotonost i ekstremi, g)
intervali na konveksnost/konkavnost i prevojni to~ki, i d) grafikot na
funkcijata. (20p.)
Re{enie:
a) Funkcijata e definirana za 3 x , odnosno } 3 { \ R =
f
D
b) asimptoti:
vertikalna, x=3 , a vo okolinata na taa to~ka imame:

=

=


0
8
3 3
8
lim
3
10 2
lim
0
2
3


x
x
x
, +
+
=
+
=

+
0
8
3 3
8
lim
3
10 2
lim
0
2
3


x
x
x

horizontalna: =


3
10 2
lim
2
x
x
x
- nema horizontalna
asimptota.
kosa: b ax y + = , kade 2
3
10 2
lim
2
2
=

=

x x
x
a
x
i
6 2
3
10 2
lim
2
=
|
|

\
|

=

x
x
x
b
x
. Kosata asimptota e 6 2 + = x y .
v) intervali na monotonost i ekstremi:
Od 0
) 3 (
10 12 2
) 3 (
10 2 ) 3 ( 4
2
2
2
2
=

+
=

+
=
x
x x
x
x x x
y , se dobiva ravenkata
0 5 6
2
= + x x , ~ie re{enie e: 5 , 1 ,
2
4 6
2
20 36 6
2 1 2 / 1
= =

=

= x x x ,
odnosno se dobivaat to~kite ) 4 , 1 (
1
M i ) 20 , 5 (
2
M ; intervalite na monotonost
se ) , 5 ( ), 5 , 3 ( ), 3 , 1 ( ), 1 , ( + (tabela 1)

x - 1 3 5 +

y + - - +

y

tabela 1

c

b
a
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
74
) 1 , ( : 0
9
10
) 0 ( > = y , funkcijata raste; ) 3 , 1 ( : 0
6
) 2 ( <
+

= y , funkcijata
opa|a;
) 5 , 3 ( : 0
30
) 4 ( <
+

= y , funkcijata opa|a; ) , 5 ( + : 0
10
) 6 ( >
+
= y , funkcijata
raste.
To~kata ) 4 , 1 (
1
M e to~ka na lokalen maksimum, a to~kata ) 20 , 5 (
2
M e to~ka
na lokalen minimum.
g) intervali na konveksnost/konkavnost i prevojni to~ki:
Od
3 4
2 2
) 3 (
16
) 3 (
) 3 )( 10 12 2 ( 2 ) 3 )( 12 4 (

+
=
x x
x x x x x
y se gleda deka
grafikot na dadenata funkcija nema prevojni to~ki. Vo intervalot
) 3 , ( vtoriot izvod e pozitiven, grafikot e konkaven. Vo intervalot
) , 3 ( + vtoriot izvod e negativen, grafikot e konveksen.
d) Grafikot e daden na slika 2.
3 0 3 6 9
6
6
12
18
24
30
36
36
6
2 x
2
10
( )
x 3 ( )

(
(

2 x 6 +
9 3 x
4 2 0 2 4 6 8
6
6
12
18
24
30
36
36
6
3 x
2
9
( )
x 2 ( )

(
(

3 x 6 +
8 4 x

slika 2 slika 3

1. DEFINICIJA ZA IZVOD. OSNOVNI PRIMERI.



2.TEOREMATA NA KO[I I PRAVILOTO NA LOPITAL.
Koristej}i go praviloto na Lopital da se presmeta:
x
x
x
3 sin
1 e
lim
0

i
( )
x
x
x
sin
0
ctg lim

.
Re{enie: a)
3
1
3 cos 3
e
lim
) 3 (sin
) 1 (e
lim
0
0
3 sin
1 e
lim
0 0 0
= =


x x x
x
x
x
x
x
x
,
b) ( ) ( )
{
=

= =


x
x
x x x
x x
x
x
sin
1
) ln(ctg
lim ) ln(ctg sin lim ) ( ctg lim ln
0
0
0
0 sin
0 43 42 1

( )
0
1
0
cos
sin
lim
cos
sin
1
sin
1
g ct
1
lim
sin
1
) ln(ctg
lim
2
0
2
2
0 0
= = =

\
|

=

x
x
x
x
x x
x
x
x x x
,
odnosno ( ) 1 ctg lim
0 sin
0
= =

e x
x
x
.


Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
75
II grupa

1. Da se proveri dali funkcijata
x x
y
2 3
e 2 e

= ja zadovoluva
ravenkata:
x
e y y y
2
30 15 4

= .
Re{enie:
x x x x x x
e e y e e y e e y
2 3 2 3 2 3
16 27 , 8 9 , 4 3

+ = = + = i ako se
zameni vo dadenata ravenka, }e se dobie:
4 16 27
2 3
+
x x
e e 15 ) 4 3 (
2 3
+
x x
e e
x x x
e
2 2 3
30 ) e 2 e

= .
2. Da se opredeli ravenkata na tangentata i na normalata na krivata
zadadena parametarski so ravenkite 1 , 1 12 9 2
2 2 3
+ + = + = t t y t t t x vo
to~kata za koja 1 = t .
Re{enie: Za 1 = t se dobiva: 1 , 24
0 0
= = y x . Koeficientot na pravec vo
dopirnata to~ka e: ( )
36
1 `
12 18 6
1 2
1
2
1
1
= |

\
|
+
+
= |

\
|
=
= =
=
t t
t
t t
t
x
y
y
&
&
, pa
ravenkite na tangentata i na nomalata soodvetno se:
tangenta: 0 12 36 = + x y , normala: 0 865 36 = x y .

3. Potrebno e da se proizvede kartonska kutija so volumen 18 kaj koja
stranite na osnovata se odnesuvaat kako 3:1. Da se opredelat dimenziite
na kutijata taka {to taa da ima najmala plo{tina (za nejzino
proizvodstvo da se potro{i najmalku materijal) ako taa e otvorena od
gore.
Re{enie: Od 18 = = abc V i b a b a 3 1 : 3 : = = , se dobiva:
2 2
2
6
3
18
18 3
b b
c c b = = = . Plo{tinata na kutijata e:
|

\
|
+ + = + + =
b b
b bc ac ab b P
6 18
2 3 ) ( 2 ) (
2
, 0
6 18
2 6 ) (
2 2
= |

\
|
+ =
b b
b b P , od kade se
dobiva:
2
3
, 6 , 2 8
3
= = = = c a b b i 36
min
= P .
4. Dadena e funkcijata
2
9 3
2

=
x
x
y . Da se opredeli a) definiciona
oblast, b) asimptoti, v) intervali na monotonost i ekstremi, g)
intervali na konveksnost/konkavnost i prevojni to~ki, i d) grafikot na
funkcijata.
Re{enie:
a) Funkcijata e definirana za 2 x , odnosno } 2 { \ R =
f
D ;
b) asimptoti:
vertikalna, x=2 , a vo okolinata na taa to~ka imame:

=

=


0
3
2 2
3
lim
2
9 3
lim
0
2
2


x
x
x
, +
+
=
+
=

+
0
3
2 2
3
lim
2
9 3
lim
0
2
2


x
x
x

horizontalna: =


2
9 3
lim
2
x
x
x
- nema horizontalna
asimptota;
kosa: b ax y + = , kade
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
76
3
2
9 3
lim
2
2
=

=

x x
x
a
x
i 6
2
6 3 9 3
lim 3
2
9 3
lim
2 2 2
=

+
=
|
|

\
|

=

x
x x x
x
x
x
b
x x
, pa
kosata asimptota e 6 3 + = x y .
v) intervali na monotonost i ekstremi:
Od 0
) 2 (
9 12 3
) 2 (
9 3 ) 2 ( 6
2
2
2
2
=

+
=

+
=
x
x x
x
x x x
y , se dobiva ravenkata
0 3 4
2
= + x x , ~ie re{enie e: 3 , 1 ,
2
2 4
2
12 16 4
2 1 2 / 1
= =

=

= x x x ,
odnosno se dobivaat to~kite ) 6 , 1 (
1
M i ) 18 , 3 (
2
M ; intervalite na
monotonost se ) , 3 ( ), 3 , 2 ( ), 2 , 1 ( ), 1 , ( + (tabela 2)

x - 1 2 3 +

y + - - +

y

tabela 2
) 1 , ( : 0
9
) 0 ( >
+
= y , funkcijata raste; ) 2 , 1 ( : 0 ) 5 , 1 ( < y , funkcijata opa|a;
) 3 , 2 ( : 0 ) 5 , 2 ( < y , funkcijata opa|a; ) , 3 ( + : 0 ) 4 ( > y , funkcijata raste.
To~kata ) 6 , 1 (
1
M e to~ka na lokalen maksimum, a to~kata ) 18 , 3 (
2
M e to~ka
na lokalen minimum.

g) intervali na konveksnost/konkavnost i prevojni to~ki:

Od
3 4
2 2
) 2 (
6
) 2 (
) 2 )( 9 12 3 ( 2 ) 2 )( 12 6 (

+
=
x x
x x x x x
y , se gleda deka
grafikot na dadenata funkcija nema prevojni to~ki. Vo intervalot
) 2 , ( vtoriot izvod e pozitiven, grafikot e konkaven; vo intervalot
) , 2 ( + vtoriot izvod e negativen, grafikot e konveksen.
d) Grafikot e daden na slika 3.



1. IZVOD OD ZBIR, PROIZVOD I IZVOD OD SLO@ENA
FUNKCIJA. Da se presmeta: ( )

+ x x x
3
ln , ( )

x
x
arcsin 2 i ( )

+ ) 2 cos(
2
x .
Re{enie: ( )
x
x
x
x x x
2
1
3
1
ln
2 3
+ =

+ , ( )
2
1
2
arcsin 2 ln 2 arcsin 2
x
x x
x
x x

+ =

,
( ) ) 2 sin( 2 ) 2 cos(
2 2
+ =

+ x x x .
2. ISPITUVAWE NA EKSTREMI SO POMO[ NA IZVODI.
Da se najdat ekstremite na funkcijata 7 18 6 2
2 3
+ = x x x y .
Re{enie: Od 0 18 12 6
2
= = x x y , se dobiva:
Re{eni ispitni zada~i po Matematika 1


Qubica Stefanova
77
3 , 1 ,
2
4 2
2
12 4 2
2 1 2 / 1
= =

=
+
= x x x . Monotonosta e dadena vo tabela 3:
x - -1 3 +

y + - +

y

0 18 24 24 ) 2 ( > + = y -funkcijata raste; 0 18 ) 0 ( < = y -funkcijata opa|a;
0 18 48 96 ) 4 ( > = y -funcijata raste. To~kata ) 17 , 1 (
1
M e to~ka na
lokalen maksimum, a to~kata ) 47 , 3 (
2
M e to~ka na lokalen minimum.