You are on page 1of 430

I

]
1

6 6

Digitized by the Internet Archive


in

2011 with funding from


University of Toronto

http://www.archive.org/details/sanctiaureliia09augu

SANCTI AURELn

AUGUSTINI
IHPPONENSIS EPISCOPI

OPERA OMNIA,
POST LOVANIENSIUM THEOLOGORUM RECENSIONEM
CASTKATA
PEMIO
AD
MANUSCKIPTOS
CODICES

GALLICOS

VATICANOS

DELCCOS

iTC,

HECNO" AD EDITIONES ANTIQUIOUES ET CASTIGATIORES,

OPEIU ET STUDIO

MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDIGTI


E CONGREGATIO.NE
S.

MAURI.

ffbitio novif fiina

cmcnbata

ct

auctior,

ACCURANTE

J.-P.

MIGNE,

BIBLIOTHEC/E CLEHI UNIVEH8JE,


SIVE

CIMSCUM COMrXETtKUM

1N

SINGULOS SCIENTIjE ECCLESIASTICjE RAMOS IDITORB.

TOMUS NONUS.
16 vol.
:

Prix 86 fr.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD


IP*
)

J.-P.

MIGNE EDlTOREM,
l

Vi/iLICTA//A./0/Sf PROrEI'ORTAMLUTET(^PAr,ISIOKl]MVlJLGOD*M'ERNOMII lATAM,

SEUPETIT-MONTROUUE.
18V1

ELENCHUS OPERUM
QVJE 1N HOC

NONO TOMO CONTINENTUR.

<&ff<>?mi>

PSALMUS CONTRA PARTEM DoNATI.

PR.
III.

23
33
107
215.
39.1

CoNTRA EPISTOLAM PARMENIANI


CONTRA LlTTERAS PetILIANI

LIBRI

De Baptismo CONTRA Donatistas


LIRRI

LIBRl VII.
III.

EPISTOLA *D CATHOLICOS CONTRA DONATISTAS, VlllgO DE UnITATE EcCLESI.E LIBER UNCS. CONTRA CRESCOMUM GrAMMATICI M DONATISTAM 1.1BRI IV. 4"

-*^
S

6Z

4 15

De unico Baptismo contra Petilianim. BrEVICULUS COLLATIONIS CUM DoNATISTIS.


POST COLLATIONEM AD DoNATISTAS LIBER UNUS. SF.RMO AD CESATiEENSIS EttLEST* PI.EBEM EmERITO TR.ESENTE UABITUS.

595 613
G5I

089
C97

De Gestis cum Emerito

liber unus.
i.ibri
ii.

contra gaudentium donatistarum episcopum

707

Sermo de Rusticiano subdiacono

a Donatistis rebaptizato et in diaconum ordinatj.

7^3

CONTENTA IN APPENDICE.
Contra Fulgentium Donatistam incerti auctoris i.iber. Excepta et scripta vbtera ad Donatistarim iiistorij.m pertinentia.
7(,3

775

E\

lypis

MIGNE, au

Pelit-Moiiironge.

^g

'

n-nii-niB

.w. .,

fp

Ii\

TOMUM NOITOM
;pntfatio.

Elsi in confutandis Manichpeis et Arianis labores gravissimos, ut cx superioris tomi opusculis satis intelligitur, sustinuit Augustinus; si lamen ii cum sequentibus seriptis, quce adversus Donatistas idem edidit, conferantur, nre illi veluli qufedam ludicrse velitationes et

reputabunlur. In Donalistis enim longe concitatiores motus et indomita crudelitas, cui armata militum manus animos alia sanctissimus Doclor arma opposuit, quam charitatis lenitatis et palienlire infractce, quibus disputationes et collationes suas cum illis schismaticis' sive scripto, seu colloquio habilas, muniebat. Ad has vero fructuose legendas Leitorum animi brevi narralione rerum quse ad Donatistarum historiam perlinent, comparandi sunt ut hoc proposito speeimine eruditi jam nota paucis repetant, et minus in his versali ad hanc lectionem inslructi accedant. Donatistarum schisma in Africa orlum est anno ferme quadragesimo tertio ante nalum Augustinum, post finem persccutionis Diocleliani. Is anno Christi trecentesimo tertio primum edictum in Christianos proniulgavit, mensc martio, si Kusehium in Historia Ecclesiaslica sequamur {Euseb., Jlist. Eccles., lib. 8, cap. 2); aut aprili, si acla Martyrum Palaestinre quo sacri vero codices flammis absumi jubeedicto ecclesia? quidem ad solum usque dirui bantur. Id aulem, agenlibus Anulino Proconsularis, et Floro Nuniiditc pnefectis, ri-idissiine confectum est in Africa, ubi atrociter ssevitum in Christianos eidem edicto repu^nantes. E\ his quidam sese ultro suppliciis objecere, palam professi, se quos penes se habcrent Libros sacros nunquam tradituros. Immoderalumhunc zelum improbavit Mensurius Carthaginensis episcopus; eosque qui hoc agendi modo martyrium sibi accersissent, martyrum loco haberi veluit, Cypriani exemplo (Augustinus, Brevic. Collationis cum Donatistis, die quod synodus Eliberitana ante cavcrat tertia, cap. 13; Ci/prianus , epist. 83, scu 81 de iis qui idola ejusdem rei gratia confregissent (Concilium Eliberilanum can. 60). Verum alii in aliud extremum prolapsi sur.t, imbecilhtate ct abjectione animi, tradendo Libros sacros in manus profanorum, ob id Tradilores appellati, famosa sanc appellatione, qure Donatistarum schismati occasionem et colorem praebuit. Hujus criminis insimulatus est ab cis Mensurius, praecessor Cjeeiliani niaxime vero Csciliani ordinalor Felix Aplungitauus quem in suo Carthaginensi concilio malorum omnium fontem dixerunt sed ha?c criminatio legitimis probationibus destituta erat, eaque postmodum in ipsos accusatores juslius rejecta est (Augustinus, Breiic. Collationis, die terlia, cap. 13; epist. 88, n, 3; et Cvntra Cresconium, lib. 3, cap. 60). Enimvero post pcrsecutionem codicum tradendorum, in concilio Cirtensi, quod a Numidis undecim vel duodccim episcopis ordinandi causa in Pauli locum episcopi, anno trecenlesimo quinto celebralum est, Secundus Tigisitanus antistes antiquitatis titulo csteris superior, cum ante omnia universos et singulos ejusdem convenlus episeopos criminis expertes esse probari voluisset, in ipsa inquisitione haerere coactus est indulgendo collegis suis, qui vulgatffi Traditionis rei censebanlur, ne et ipse eadem accusatione obligaretur (Augustinus. Contra Cresconium, lib. 3, capp. 26 ct 27 ). Itaque pendente purgatione Silvanus non sine populi expostulatione Silvanum Traditorem vociferanlis, atque alium ejus loco Oagitantis Cirtensi Ecclesice priefectus est ( Gestaapud Zenophilum consularem, in Appendicc hujus tomi His auctoribus conflatum est post sex inde annos schisma Donatistarum, cui jam viam fecerat Donatus Ecclesise a Casis-Nigris in Numidia episcopus, perturbando Carthagincnsem Ecclesiam eo temporc quo Ca;cilianus in ea diaconus erat (Augustinus, Brevic. Collalionis cum Donatistis, die tcrtia, cap. 12); sed absque ulla unitntis scissura usque ad obitum Mensurii et Creciliani subrogationem qua; libertate Chrislianis per Maxenlium concessa, anno treccntcsimo uiulecimo facla est (Jd., de Lnico Baptismo, cap. 16, n. 29). Tunc quippe in Caecilianum insurrexerunt Iria hominum genera, impii,fures,superbi (Jd., Psalm. contra partem Donati.) Hujus exlremi generis fuere Botrus et Celeslius qui Carthaginensem caIhedramambientes, eamdem Creciliano invidebant. Medii erant senioresfidelesplebisCarthaginensis, qui depositam apud se per Mensnrium, cum ad comitatumproficisceretur, ejusdem rcclesiffi pecuniam successori restituere nolebant, ob id fures ecclesiastici argenti appellati ( Optatus, lib. 1 Augustinus, Contra Epistolam Parmcniani, lib. 1 eap. 3, n. 5). Denique primi generis antesignana fuil Lucilla pecuniosissima et factiosissiina femina Cfeciliano icfensa ob incrcpalionem ab eo diacono sibi faclam, quod anto spi.itualcm cibum et potum os nescio cujus martyris , inqnit Optatus, si tanicn martyris , libare dicebatur (Optatits, Jiu. 1). Hi omnes conspiratione in Cfficilianum inita, ad Secundum Tigisitanur.i aliosque Numidiae episcopos provocarnnt, eosque novae elcctionis causa Carthaginem accerserunt, Creciliani ordinalionem quod a Felice Aptungitano. Traditionis crimine, ut ipsi vulgabant, obligato, facta esset, vitiosam causati. Ergo Carthaginem convenere episeopi Sanxt. Acovst. IX. ((Jnc.)

umbratica certamina

facile

magisque obfirmata pervicacia et furorem ministrabat. His non

'.

PR/EFATIO.
fireiic. Collationis, die tertia, cap. IV,
:

<*

iu his Traquibus confessis Traditoribus Secundus ignovil, una cum Silvano itidem Traditore, qucm ejusdem urbis Cirtensis episcopum instiluerant (/</., Contru prcedictis factiosis, non a Catholicis Cresconium, lib. 3, ciip. 27). Hospitio excepti omnes quorumpelitionoCavilianus fueral ordinalus [Oplalus, lib. 1). Vocalus in judicium Caecilianus adesse recusavit, eum eos non veros judices sed inimieos atque corruptos convenisse cognosceret : imo etiam tota Ecclesia Ctecilianum tenuit, ne se latronihus traderel. Absentem ilaque et adesse nolentem damnaverunt seditiosi illi episcopi, tanquam a Traditoribus ordinalum, ct quia, eum esset diaconus, victum afferri marlyribus in eustodia eonslitutis irohibuisse dicebalur Augustinus, Brevic. Collationis, </<> tertia, cap. 14 ); atque ejus loco Elajorinum, Lucillae domesticum, qui lector in diaconio Caeeiliani fuerat, suffecerunl (Opta-

numcro fcrme soptuaginta [Augnslinus,


dilores
illi

concilii Cirtensis,

;i

tus, lib. 1

).

Ex bae
siis

ordinatione scissa cst in duas parles univcrsa Africa, eonslituli in plerisquc Eecle;

duo pro utraque parte episcopi aliis orbis chrisliani provinciis in Caeciliani communione omnino persistentibus. Quin eliam Constantinus imperalor eidem ab initio favit, cura e flsco erogationes in Africareligionis catholicae ministris tieri jussit per ipsum Caecilianum; quem etiain suis lilteris dignatus est, in quibus testatur sihi non probari quosdam non
satis

compositie mentis homines,


.

id

est Donatistas, qui sanclissimae et calholicae

Eccle-

populum improba atque adulterina falsitatetum corrumpebanl (Epist. Constuntiui ad Ccrcilianum in Appemlice hujus tomi). Nec obscure eidem Ca-ciliano suffragatur Imperalot qui Anulinus in in epistola ad Anulinum Africae proconsulem de immunitate clericorum
siae
:

sua ad Constantinum relatione scribit, sacram Imperatoris se cum Cceciliano eommunicasse, cumque aliis qui sub eodcm agebant, quos ad instaurandam Ecclesiae unilatem sit cohortalus (Relatio Anulini, in eadem appcndice); at duos sibi a Cfficiliani adversariis pnrrectos fuisse libellos, quos ad ImpeTatOrem dirigeret. Unus ex his libellis inscriptus crat, Libellus Ecclesia? calholicae criminum Caeciliani datus a partc Majorini quod nomen usurpabant primum schismalici illi , antequam a Donati faetione vocabulum sibi tribuissent. Alterum libellum vcrisiinile est fuisse illum Donatistarum supplicem libellum, die decima quinta aprilis,annotrecenlesimodecimo terliodalum, quo judices e Galliis, quiTraditioniscxpertes erant, ab Imperatore poseebant. Annuit pelitis Constantinus. Dati quippe sunt judices tres ex Gallia episcopi, Maternus ex Agrippina civitate, Reticius ab Augusloiluno et Marinus Arelatensls (Optutus, lib. 1). Hi convenerunt jussu Imperatoris Roniam profecti et una cum eis quindecim ltali episcopi indomum Fausta;inLaterano,Constantino III etLicinioIU Coss.,sextononas octobres, feria sexta,hoc est annotrecentesimo decimo tertio, Miltiade praesidente, cui causahaec accuratissimedijudicanda et expreescripto justitiae terminanda commissa fuerat per sacram imperaloris (Epist. Constantini ad Miltiadem, in Appcndice Itujus lomi). Jussus etiam stitit se ad concilium C;ecilianus cum episcopis ex sua communione decem totidemque adfuerunt ex adversa factionc in his Donatus a Casis-Nigris, dux schismaticorum. Causa tribus sessionibus ventilala et examinata purgatus est Ceecilianus damnatus vero ipse Donalus ut lotius factionis
, :

a singulis in euin dictae sententiae quod confessus sit se rebapli zasse,et cpiscopislapsismanumimposuisse,quod ab Ecclesia alienum esl(Optatus, lib.l). De aliis porro ejusdem partis episcopis ut ipsorum intirmitas lenius excepta inlus sanabilis fieret, id statutum cst ul si ad Ecclcsiae commuuione.n recipere se vellent, iu suis honoribus susciperentur, eliamsi extra Ecclesiam ordinali esscnt (Augustinus, ejnst. 185, cap. 10,

auctor et incentor,

et

n.

H;

et

epist. k3, cup. 5, n. 1G).

ait Optatus (post concilium Romanum, an post Arelatcnse, de quo idem Donatus Africam rcpetendi facultalem eo pacto ut nec ad Carthagieodemque tempore lmpcratori suggestum est ul bono pacis Ctecinem petiit lianus Brixia; retincrelur, ct factum est. Missi insuper Carthaginem episcopi duo.Eunomius et Olvmpius qui Ecclesiam catholicam eam esse referrent, qiue per universum orbem diffunderelur, ipsamque Ca;ciliano communione conjunctam ,Ciecilianumdeniquepurgatum judicio novemdecim Homani concilii episcoporum, quod dissolvi non posset (Optatus, lib. 1) Appcnd. hujus lomi, in exccrptis ad historiam Donntistarum pertinentibus vide sectionem cui litulus est : Eunomius ct Olympius episcopi in Africam missi. etc. Ha?c senlentia reprimendo schismati et paci restituendffi sufficere videbatur at Donalinon recte judicatum apud lmperatorem conqucsti sunt stae in sua pertinacia obfirmali quod eorum omnis causa non fuisset audita, sed polius iidem episcopi quodam loco se u clausissent,et proutipsis aptum fuerat judicassent (Epist.Constantini ad Ablavium, inAppendice hujus tomi). Addebant minorem fuissc episcoporum in illo Romano conventu numerum quam ut tantse controversia3 modum imponere potuissent adeoque alterum episcopalc judicium sibi essc necessarium. Eorum vero cxposlulatio maxime inFelicem Aptungitanum

Eodem tempore,
dicemus), accederet
,

mox

fcpiscopum recidebal, aquo, utpole Traditore Cajcilianum rile ac legitime ordinari haud potuisse conlendebant (Epist. Constantini ad Chrestum in eadem appcndice). Eorum poslulatis quantumvis iniquis, quo scilicet schisuiaticis turbas ciendi omnem viam et occasionem prauluderet, assensit Constantinus permisilque Felicis accusationem in publico Africee judicio examinari coram yEliano proconsule a quo Felix impacti criminis innocens pronuntialus est. Prffiterea Arelatem synodum indixit Imperator, ul tota Ceeciliani causa denuo ad cxamen rcvocaretur, anno ut videlur proximo post concilium Rotna,
,

13

PR^FATIO.
,

43
illo

num. Kc maturius expensa


evasit.

C<eciliani

causa iterum superior es


:

cclebri concilio

est qui ad Imperalorem appcllatione inejus juiiicium interpcllarunt. Hanc appellalioncm non sine slomacho et indignatione admisit Constantinus, sed eo tamen animo , ut si dcinceps rixas et contentiones excitare pergerent, gravissimis in eos poenis animadverteretur. Utrisque ergoMediolanum vocatis, auditisque partibus ac rationum momenlis utrinque libratis, Caecilianum omni innoccntia praeditum edixit Imperator, ut constat ex ipsius lilteris die decima n<>-

Verum

nec

sic

Donalistanim contumacia fracta

terposita,

supremum

judicio obslinatissimi

vembris, anno trecentesimo dccimo sexto ad Eumalium scriptis. Sed cum ncc tam solemni homines acquiescerent, eos idem Augustus, si Parmeniano crcdimus , ad campum, id est., ad supplicium ducijussit, Hispano Osio, ut illc quidem invidiose dicit, suggerente (Augustinus. Contra Epistolam Parmeniani, lib. 1, cap. 8). Ccrte legem dedit severissimam et adversus errorem multa constituit, et eis basilicas jussit auferri, pra?cepitque ut loca congregationum ipsorum fisco vindicarentur (Id., epist. 105, n. 9; Contra Litleras PetUiani ,lib. 2, eap. 92; et episl. 88, n. 3). Quin etiam exsilium in quosdamex illis decretum fuisse inde intelligitur, quod de illoruin exsilio solulo el eorum furore Deo vindici dimittendo litteras dedit Conslantinus anno trccentesimo vigesimo primo
;

Ad Donalislas post Collationcm, cap. 33). Sic itaque Donatistarum schisma in haeresim versum est, non eo lanlum nomine , quod haeresis schisma inveteratum ab Augustino appellatur (Id., De Hwresibus.cap. 09), rum schisma sit recens congregationis ex aliqua sententiarum diversitate dissensio (Id. Contra Cresconium, lib. 2, cap. 7) verum eliam quod Eccleske unitatc violata in falsa item dogmata prolapsi sunt. Nam cum in suae contumaciae patrocinium id semel constituissent, nempe reoruin consortio culpam ct reatum eorum incurri ; hoc deinde colligebant , Ecclesiam catholicam in sola Donati parte integram remansisse, caeterum in aliis terrarum parlibus periissc quasi contagione communionis exslinctam, nimirum propter crimina Caeciliani (/(/., Dc Ilwresibus, cap. 09 ), cum quo aliae Ecelesiae communicavcrant. Ad haec, Sacramentorum efficaciam a ministrorum virtute pcndere asserebant, adeoque Baptismum extra Donati societatem nullum et invalidum esse. Quapropter Catholicos, qui ad eorum partes deilectebant, iterato baptizare non dubitabant. Quanquam Tichonius , et ipse donatista, referente Augustino, testatur, in concilio suae sectte ducentorum et septuaginta episcoporum Carthagine habito, stalutum fuisse ut Traditoribus, si baptizari nollent. pro intcgris communicarctur (Angustinus, epist. 93, n. 93). At decretum istud non videtur fuisse observatum. Denique Donatus, non ille a Casis-Nigris, sed Carthaginensis post Majorinum episcopus, Catholicam de Trinitate, ut cx scriplis ejus colligit Auguslinus, non habuit senlentiam venim addil sanctus Doctor, Donatistas in hunc isfius Donati errorem non fuisse intentos, nec facile in eis quemquam, qui hoc illum sensisse noverit, invcntum ; tametsi tantum apud suos valebat ejus eloquenlia et auctoritas, ut ab eo Donalistas nomen traxisse multi existimarent. De hoc Donato fuse, quod scilicet intersuos praecipuo loco haberetur, agit Optatus, ejusque animi levitatem ct furorem, praesertim vero superbiam intolerandam notat. Quippe ita exaltatum estcor ejus, ut sibi jam non homo, sed deus fuisse videretur; tantumque silii de episcopis exegit, ut eum non minori metu omnes venerarcntur, quam Deum (Optatus, lib. 3). Hominis lumorem palpabat fovebatque discipulorum cjus adulatio, quorum aper tissimis vocibus, ait Auguslinus, Donato dicuntur ista cantata, Euge, euge, dux bone, dux prrcclarc et non dixit ille, Avertantur statirn et erubescant , qui dicunt mihi , Euge Mje.-neccos corrigere voluit, ut Christodicerent, Dux bone, dux praeclare (Augustinus Enarr. in Psal. 09, n. 5). Forte Optatus Donati superbiam nimium auxerit : sed eain tamen immodicam fuisse illud argumento est quod aliarum Ecclesiarum communionem ita spernebat , ul ab eis vokns ac lubens recederet , quasi earum socictate polluendus , aut sanctita(/(/.,
, >< : : ,

gratiam amissurus esset.Ejus tempore, ut quidem verisimillimum est, Donatistaeepiscoin urbe Roma habere coeperunt. Nam scribente Optato qui quidem requalem habuit Parmenianum, proximum Donati successorem Claudianus jam sexlus crat in Urbe istius sectae episcopus non ut communione cum Romana Ecclesia, in qua semper apostolicae cathedrae principatus vignit (/</., Epist. 43, cap. 3, n. 7) jungeretur, sed ut suosqui Romaui migraverant, in sua detectione relincret. Illic speluncam quamdam foris a civilate cra tibus sepserunt ubi ipso tempore conventiculum habere potuissent. Unde Montenscs, et Cutzupitani appellati (Optatus, lib. 2. Append. hujus tomi, in exccrptis ad historiam Domtistarum pertinentibus ; videsectionem cui titulus esi : Donatista? peregrini Itomo? commo rantes habcnt.... basilico? vice speluncam exlra urbcm. Eodem consilioetanimoepiscopum e suis unum in Hispaniam qui cujusdam nobilis matronae domum et possessioncs procuraret, et alium ad ignotum quemdam extra Africam locum miserunt Donatistae, nempe ut asseclasuos a deserendo schismate prohiberent (Augustlnus, Contra Litteras Petiliani lib. 2 cap. 108; et Contra Cresconium, lib. 3, cap. G3K Quo JemporeDonatus ille Mijorinosuccesseril, certo non constat. Ante nllimum Conslantini judicium conligisse, ponebant ipsi ejus seclalores, qui suis posl Collalionem Carthaginenseiu scriplis eum sic commendare volueruul, ul dicereni, quoil apud im|ieratoris Constantini cogDitionem ipse reum et asseruerit et convicerit eaeciiianum Ad Dona(/</. listas post Collationem, cap. 16). Hunc ipsum Donalum Hieronymi Chronicon anno Irecinelis

pum

15
sinio ?igesimo octavo

m.EF.VTIO.

<c

notam, atquc anno


,

Irecentesinio
praefccti,
3).

Sic veroidem auctor trcs vulgatas pcrsccutiones, quas in so a Catholicis cxcilatis fuisse Donalistaa jactabant, diserte ac ordine commcmorat, eisque ex Ezecbielis prophetia tempcstatis, pluvise, ot lapidum vocabula tribuit. Fuit primo tempestas, inquit, sub Ursacra agilalus esl panes, scd noncccidil, at habcret pluvia ubi operaretur. Secuta cstpluvia udalus est paries, sed non maduit, ut haberent lapidcs ulti operarenlur. sub Grcgorio disporsus cst parios, sed luiidan Posl plii\iam socuti sunt lapi ies sub Operariis unitatis mentis suis sc iterum reparavit [Append. hujus tomi, exeunte sectionecui tituhu eit : de Paitli el Macarii perseculione. ). Prima Ursaoii por ecutio ad annum Irccentesimum vigcsiimim rcfcrri potest quandoquidem gesta apud Zonopbilum consularem, postqusSilvanus Clrtensis, Traaitor in cis dictus, in exsilium amandatas cst perscquentibus Zenophilo et Ursacio ( Augustinus, Contra Creseonium, lib. 3, cap. 30 ), aicbat Crcsconius, codom anno scripta sunt. (Apud Optatum srcpo Lrsaciojungitur Lcontius, vir planc ipnotus apud illius quod suspicioni looum prsebet, an non oonfictum fuorit a Donalistis Loonlii, jc\i scriptoros el Taurini nomcn, ad movcndam rogiis ministris, qui ad cos rcprimcndos aduti el Ursacii liibiti fuerant, invidiam). Gregorius, ad qucm tam alruccs Donatus liltcras dcdit, cum maculam senatus et dedecus preefectorum . [Optat., Iib.3. Vide inAppend.sectionem dePauii appcllans, pnefecli munus gcrcbat sub fincm imporii Constantini et Macarii persecutione) cs codicc Iheodosiano (Codex Tkeodosianus, legt 3 de Annona et Tribut.,et legc 2, de contrah. Etnpt.) id cst annis 33G et 337.Dcniquo Operariiunitatis, scilicct Paulus cl Macarius, aConstantc imperalore post patris obitum in Africam missi fucrunt, lum ut cx fisco eleeraosynas spargcront in vulgus, tum ut uegotium unitatis promovcrcnt. Eis pricfraclc cl impudcntcr rcslitit Donatus Carthaginensis, nihil Impcratori cujdi Ecclesia esse obtcndcns [Optatus,

audacilcr

pulsumfuissc habet. Opl itus cum ad Gregorii refert [Optatus, lib. iis obsislcnlcm

quinquagcsimo qainlo Carlhagine simulque Pauli et Macarii lempus


,

..

.<

lib. 3).

Quin otiam Donatus Bagaiensis cpiseopus in cosdem commovit hominum furiosorum turham, ncmpe Circumcelliones quos quidomob conlinentiae professioncm Donatista, monachis Ecclcsiffi catholic opponebant. Eorum morcs paucis exprimit Auguslinus, aitquo fuisso foniis hominum agreste ct famosissimoe audacise, non solum in alios immania fiicised ncc sibi eadom insana ferilatc parccndo De llceresibus, n. 69 ) nora pcrpelranilo qui morlem sibi pracipitiis, flammis ct aquarum pra^focalione conscisccrc gloriosam et marlyrio proxinium deputabant. Adco porro corum furor in omnia facinora, paulo antccceplura ne^olium unitatis, exarsit, ut ipsorum episcopi Taurino comili quo intractabilem corum compesccrct rabiem, scribere fuerint coacti [Optatm, lib. 3). Sed cum milites a Coniitc submissi quosdam ox illis vulncrasscnt quosdam cliam inlerfecissenl hos nihilominus marlyrum loco sodales sui habere cceperunt, Taurinum vcro inter suos porsecutoros. Donatus i"itur indo furiosam turbam conduxit, quorum furori ut occurrercnt Paulus cl Macarius, inililes a Silvestro comite postularunt. Hosprfmum aggressi sunt mmistriDonalislarum,qui tamcn in Macarium totam hujusce tragosdiae cansam rojiciobant. Pcrierc inter mutuas utrin<iue cicdcs Donatus et Marculus dc quibus scribit Augustinus incertum cssc ulrum se ipsi prascipitavcrint, maxime cum cjusmodi supplicia Uomanae loges non decerncrcnt ctsi Optatus ab Operariis unitatis mulla aspcrc gcsta fuisse non ncgat. Vcrum corum neccm Cathoqui licis, tanquam Macarian, uli vocabant, vcxationis auctoribus, impulabant Donatistffi duos' illos facliosos pro marlyribus aguosci , corumquc acta consciibi curarunt. Untle pcr insciliam factum est ut in qusedam martyrologia nostra referrentur. Etsi fiorro qui nunliahant unilatem sola adhihcrent hortamenta ; plerique tamen schismalicorum episcopi cun sod qui magis strcnui et forles volucrunt suis clcricis vano tiinore eorrcpti fugcrunt videri, capli ct longc relcgati sunt (Ibid.).E% horum numero Donatum Carlhaginenscm exslilissc credere par cst, qucm Pclilianus in collatione Carlhagincnsi marlyri.ilis glorite viruin appellat Awjustinus Brevic. Collationis die secunda cap. 10 ). Sit pax alquc unitas Africanae Ecclesice Constanle curante per Paulum ct Macarium ad tempus restituta, pcr annos ferme quatuordecim pcrscveravit reformari co?pta subannum 347, et quiilom anto Carlhaginense sub Grato concilium, in quo pax ha;c laudatur, uli ct eonciiium Sardicense anno ipso 3i7 celebratum certe ante annum 350, quo Constans Aueuslus c \i\is excessit inlegra porro et rnviolata ad antium 3G1, quo Julianus Constanlio mortuo ad imperium promotus est. Tunc quippe Donalistarum episcopi ab eo peticrunl. ul ab exsilio revcrti sibi liceret, supplicantibus Rogatiano Ponlio, Cassiano cceterisque cpiscopis et elericis partis Donati qui in Iitleris Imperatori porrectis co usquc impiee adujustiliam haberc locum (/(/. Contra lalionis progrcssi sunt, ut dicerent apud eum solam 2-2'* Optatus, lib. 2, Append. hujits tomi In excerptis n. 97, cap. lib. 2, PetUiani, Lilteras ad historiam Donatistarum pertinentibus viae sectionem cui litulvs est Episeoporwn Donatislarumhorrenda facinora. ). Annuit blandis oorum precibus Julianus sicquc ab cxsilio revcrsi sunt illi wupatores quos inter Parmcnianus reccnsetur, tertius ex parte Donati apud Carthaginem cpiscopus atque Donati successor. Hinc innumcrae caedes, sacra cl horrenda farinora consccuta sunt dissimalante Juliano, qure non st.ilim siihsequentibus lmperatoribHscompescipotaerunt(Opta/.,ii.).NamJuliano mortuo ad diem vigesimam soxtam junii anni 363, brevior fuit Joviniani cjus successoris principatas, quam ut lanlis malis mederi potuisset. Posl loviniani mortem, quie mensc fsLruario antii proximi accidit, Valentinianus in Donalistas logcs tulit, qualis cst una Juliaiu
: 1 , ( , , , ; , : :
, :
, .

, ;

PR.EFATIO.

1<?

vigesima februarii , anno 373. Neque Africre proconsuli dirceta ex urbe Trevirorum , die iisdem schismaticis favit Romanus comes, qui Komanis copiis imperavit a tempore Joviniani ad annum 373, et ipsc a Donatistis inter suos vexatores una cum Taurino et Maeario habiimo severa in eos edita lege, Flaviano tus. Nec milius cum iisdem egit Gratianus Augustus ; tandem reciperent ecclesiis , quas Africae vicario directa, sancivit, ut ab erroribus sese Theodosii majoris, ad Tatianum lex reslitutis. Denique Catholicse retinebant, fulem contia pra>torio praefectum data die junii decima quinta. anno trecentesimo nonagesimo secundo, qu;s lex quoscumque in haeresi ordinantes vel ordinatos clericos denis libris auri multabat, in nullos postmodum amplius viguit quam in Donatislas. Verum nihil sic funestam hanc sectam repressit, ac demum ad excidium adduxit , quam intestime interejus asscclas dissensiones. Hinc enim teste Augustino accidit, ut multa frusla de isto frusto per totam Africam facta sint (Auguslinus, Contra Epistolam Parmeniani lib. 1. ciip. h, n. 9) : ffiqua sane et justa dtvinae animadversionis vice, ut sicut Christum dividere conalus fuerat Donalus, sic ipse a suis quotidiana concisione dividerctur {Id., de Agonc Christiano, cap. 29). Primus ex omnibus Tichonius , scriptis suis praeserlim libro llegularum ad sacrte Scripturae cognilionem edito clarus , stilum suum exeruit in dogmata Donalistarum, multumque negotii Parmeniano facesshit: quo cx Tichonio Augustinus accepit celebre hoc in ipsos dictum : Ouod volumus sanclum est (Id., epist. 93, n. 4-3.) Turbas etiam inter suos gregarios cierunt Urbancnses in quadam Numidiae particula (Id., Contra Cresconium, lib. k, cap. 60). Rogalistae itcm seu Rogatcnses sic dicti a Rogato natione Mauro, atque episcopo, ut vi.lelur, Cartennensi , brevissimum Iruslum, ait Auguquos vexatio Donatistarum stinus, de frusto mnjore praecisum (Id., epist. 93, cap. 8) Firmo tyranno, qui in Romanos anno 37:2 rcbellavit, duce, paulo insigniores ac noliores reddidit. Claudianistas etiam sectionem fecerunt in Donati secla , qiue sectio cum Primiano coiit ante Maximianistarum schisma (Id., Enarr. inPsal. 3G, n. 20). Porro Primianus iste quartus ex Donalislis apud Carlhaginem episcopus , Parmeniano successit circiter annum 391, quo anno Auguslinus Hipponensis presbyter factus est. Primianus allero quam ad episcopatum accessit anno, Maximianistas sibi valdc infensos expertus esl. Cum enim Maximiauum suas Ecelesioe diaconum a sacrorum communione removisset, l)ic injuriie sibi factse impaliens, duos in Primianum schismaticorum conventus coegit;
,
,

unum

Carlhagine

quadraginta trium episcoporum

alterum apud Cabarsussim Byzacenoe

provincite anno trecentesimo nonage ,-imo tertio, conflatum ex centum vel amplius episcopis, qui renioto Primiano Maximianum subrogjrunt. Verum ex adverso Primianus anno se-

quenli majus concilium trecentorum el decem episcoporum apud Bagailanum oppidum congregavit, in quo absolutus Primianus, Maximianistae vcro damnati sunt. Ex his aulem dissensionibus maximeque ex ipsa Maximianistarum causa magnopere
,

Ecdesia non solum quod ex hujusmodi discidiis multum debilitarelur sthisma Donalistarum, vcl quod ex argumenlis altercantium pnrlium validoe rationes elicerentur ad coarguendam revincendamque eorum ab Ecclesia catholica sccessionem sed quia solemne eorum decretum, crimina contrahi eorum, quibuscum communio fuerit, societate itemquc Baplismum extra eorum ca*tum nullum et invalidum esse ac proinde iterandum ; deniqne eorum querelos de Christianorum principum eorumque minislrorum diligentia quam ipsi persccutionem appellabant, ad ipsorum conversionem adhibita, ex modo agendi quem Donatistce in Maximianistas exercebant, penitus corruebant. Nam, referente Augustino, quosdam ex eis, cum eis quos extra eorum Ecclesiam baptizaverant, in suis ho noribus sine ulla in quoquam repetitione Baplismatis receperunt, nec eos ut corrigerent per publicas potestates agere desliterunt, nec eorum criminibus per sui concilii senten tiam vchementer exaggeratis communionemsuamcontaminare timuerunt (Id., de Ilwrc sibus , n. 69)> Primiani partes adjmit prn?serlim Optalus cognomcnto Gildonianus seu satelles Gildonis, ad eosdem insectandos Maximianistas auctoritate et potentia usus illius comitis, qui Romanis copiis in Africa pivtfuit ab anno 386 ad 397. Optatus iste episcopus erat Thamugadcnsis, homo famae projectse, et ob (lagilia omnibus invisus quocum tamcn quod inalii DonatisUe communionem relinuerunt, admisso etiam Baptismo ab eo collalo signe exemplum Catholicis rursus maxime opporlunum fuit ad refellenda dogmala Donaprofecit catholica
;

,'

listarum. His armis gnaviter in illos usus est Augustinus , quem Dei praepotentis providentia ad eos debellandos destinaverat. Mirum est vero quanlum in Africa praevaluisset ha?c secta, cum eam Vir sanctus adortus cst quod satis arguit magnus iile numerus episcoporum, cum Bagaiensis concilii, tum Cabarsussitani, quos ultra quadringentos fuisse modo vidimus. Sic rtfbaplizante Dohati ptirte majorem multiludincm Afrorum, inquit Possidius, Africa seducta et oppressn jncrbat (Vita Augustin-i, cap.l). Verum qi-am primum Augustinus ad eam erigendam slilum etcalamum cum voce distrinxit, adjuvanteDomino, Ecclesia catholica levare exorsa est caput; adco ut ejus adversarii et numero et potentia quanlunivis superiores, ne quidem ejus conspcctum et colloquium ferre potuerint, non sua?, ut persnasum volebant, causa2diffisi, sed hominis dialectici versutiam refugienles. Unde ad ejus scripta nulluni scripto responsum dabant aut si quod darent, tanta id cautione faciebant, ut omnibus inde pcrspicuum esset, eos nobilis adversarii reformidare cangrcssum, ac magnopere vercri ne sua responsa in ejus manus venirent. Id Donalistis ips:s exprobrat sanctus Doctor his verbis * Nam si se ipsos intelligi volunt sapientes, et scribr.s, et prophctas, nos autem tanq.umn
:

49

1'K.EFATIO.

20

nobiscumloqui nolunl, cumad nos niissi perseculores sapienliumet propnelarum; quarc inoclo respomlemus, si urgeatur a noa sinl? Deniqueistcqui illam scripsit epUtolam, cui usque adeo bis ul ei manu propria sobscribens suam psse faleatur, forle non faciat Pcliliani, ad quam lespondere cce liment, nc ulla eorum verba leneamus. Quare c perat, epistolam perquireret, vix posl unum aut allerum annum iotegram reperire poquia nullus, inqoil a quo pelila est, eam dare voluil, posleaquam cugoovei unt tuit noseiparliadquam pervenimusrespondere (Cpn*raIieras Petiliani, hb. 1, cap. 19, rf. adeo refu^iebani, ul potias lum 21). Deniqne iuviclissimi Uodoris calamam et colloquium exiBtimareul {Pastidiut, in e inedio tollendum, quam congrua responsione confulandom
:

(.

mp. 9 Iscum anno 301, ut jam diximus, presbyter Hipponensis, etpostannos qoatoor episcopus edidit, quem Psalrartus esset. primum in Donatistas opusculum presbyterii sui tempore mum conir.i partem Donati appellavit abecedarinm, prorudioris populi captu accommodatum ad cantandum in quo tolius schismatis historiam, ab Optalo, ut videtur, cceptam, cum brcvi ejus refutatione, claris et simplicibus verbis exposuit. Hoc autem opusculum in Hipponensi Retractationibus collocat post alterum de Fide ct Symbolo, quod in concilio
Vita Auqustini,
.

anni 393 composuit, Exstat in hoo concilio decretum de recipiendis clericis Donatistarom. Hos cum initio in honoribus suis suscepissent Catholici, postea id vetitum fuit, anno forsan 392, in synodo Capuana quam prohibilionem conGrmal concilium Hipponense, scd tamen oxceptis his quos aut non rebaplizasse constiterit, aul qui cum suis plebibus ad communionem cathoUcam transire Yoluerint [Append. hujus tomi, De Donatistis chricis ctc). Idem sancitum fuit in Carthaginensi ronvenlu anno 397. Sub hwe, allerius Cafthaginevisis synodiPatrcs die junii decima sexta, anno 401, statuerunt interpellandum esse Anastasium papam cum Venerio episcopo Mediolanensi, ut consentirent, eos ad clericatum promoveri posse, qui a puero inter Doaatislas Baplismum accepissent caHeros vero majori eorum considerationi dimitlendos censuerunt [Ibid., De reconciliandis Donatistis, etc). Verum in alio ejusdem anni concilio die septembris decima tertia coacto definitum est, omnes cum snis honoribus posse admilti, si e re Ecclesia; ca:
.

tholicae videretur.

Ex adverso Donatistae sua eliam conciliabula celebraront, unum Constanlinae, allerum in urbe Milevitana, quorumacta exciderunt (Anguslinus, cpist. 3V, n. 5). Sed longe tolcrabiliorest hscjactura, quam libri ab Augustino tum presbjtero elucubrati contra Epistolam Donati, scilicet Carthaginensis, in qua ille id agebat, ut nonnisi in ejus communione Baptisma Christi esse crederetur (/d., Relract. lib. l,cap. 21). Habilse sunt deindea sancto Doctore collationes cum Donalislis, una anno 397 aut insequenli apud Tubursicum, cum Fortunio donatista, apud eam urbem episcopo, aliisque nonnullis Donatistis (Id., epist. 44). Alia per litteras habila est cum alio ejusdem secta; episcopo, Honorato nomine, ct cuni Clarenlio item episcopo idemque aclum esset cum Crispino Calamensi setateet fama inter suos celebrato, nisi per eum stetisset [Id., epistt. 49, 70, 51). Adeumdem fere annum 400 composuit duos, quoshucusquedesideramus, libros,quorum lilulus erat, Contra partem Donati. Sub idem tempus Epistolam a Parmeniano contra Tichonium scriptam refellit tribus libris, in quibus celebreni versat solvitque qua^stionem, utrum in unitate et eorumdem communione Sacramentorum mali contaminent bonos. Deindeseptem de Baptismo libris schismaticorum de iterando Baptismb argumenta inania esse demonstravit tantumque abesse ut eis faveret Cyprianus, ut e contrario nihil sic valeret ad refeliendos Donatistas, et ad eorum prorsus ora claudenda, quomodo littera?, factumque Cypriani. Periit alius e.jusdem wtatis libellus, cujus erat inscriptio, Conlra quod atlulit Centurius a Donalistis. Haud longe ab eodem tempore Petilianus Cirtensis, seu, quod idem est, Constantinensis episcopus,"inter schismaticos, si quis alius, maximecelebris, clero suo epistolam contra Ecclcsiam catholicam scripsit quam etsi magno studio tenerent occultam Donatista;, intercepit nihilominus Vir sanctus, eamque duabus repetitis vicibus totidem libris arguit; partim anno 400, cum integram nondum habuisset totam vero, anno 402. Ad primum librum Potilianus nonnisi convicia reposuit quod tertio libro Augustiniaargumentum ol occasionem dodit. Neque silentio praMereunda est no. sane admirabili Epistola ad Catholicos, vulgo liber deUnitate Ecclesia;, opus cadem, ut in ipsius es.ordio dicitur, occasione conscriptum. Inter ha3C, Honorius imper.itor loge lata capitale supplicium decre\it in Ecclosiarnm sacrorumque ministroruin violalores quse lox ad Donatistas quoquo liquct portinoro. Eos voro solos indubie affecit aliud anni 400 imperatoris ejusdem edictum, ut publicis vicis ubique affigeretur Kescriptum quod DonatisUe aJuIianO principe impotrasse dicebantur, pro sua ab exsilio rovocatione, et Ges"a quibus bujuscemodi allogalio insorta erat. Id autem ideo edixit Honorius, quo omnibus innolesreret oorum dosporatio ct fucata porfidia. Anno 403 dio augusti vigesima quinta Carthaginom convocatus ost calholicorum opiscoporum Africa generalis cirtus. cujus hoo dorrelum fuil. nt solemni instrumonto provorarentur Donatiske ad roddendam in pjblica collationesuaedefectionisrationem [Id., Contra (yesconium.lib.3, cap. 45) sod hanc cunditioncm indignis modis communi consilio rccusarunt. Hinc epistolam laicis ojusdem socta; scripsit Auguslinus (/(/., cpist. 76), ut cx hac suorum episcoporum declinatione suspeclam caus.T sii.t justitiam landem habere disceronl. 6ed non hic stctit Donatistarum vanit ts. Naui Crispinu Calamcnsis episcopus Possidium
:

21

PRJEFATIO.

ejusdem civitatis calholicum opiscopum sic insectalus cst, ut is vix fuga saluti suae Consulere potuerit (Augustinus, Contra Cresconium. lib. 3, cap. 46; et Possidius in YitaAugustini, cap. 12). Ob haec et alia facinora Crispinus in judicium vocatus, et pro hceretico habitus, cum ex proescripto legis TheodosiaiUB anni 392 decem auri librarum multam sibi imposilam vidisset, coram Proconsule causam suam peroravit, alque haeretici crimen a se amoliri conatus est. Sed justam ac lcgitimam fuisse hoc nomine in eum prolatam sententiam Possidius in publica disputatione probavit. Sed tamen remissa Possidii rogatu multa, Crispinus Imperatorem appellavit, qui camdem multam ipsi caeterisque Donalistis clericis infiixit. Cum hcec agerentur,Circumccllionesin Maximianum episcopum Bagaiensem aliosque tam atrociter grassati sunt (Auguslinus, Contra Cresconium, lib. 3, cap. 43), ut concilii Carlhaginensis Patres die junii vigesima sexta anno 404, adeundum Imperalorcm censuerint, ad coercendam legibus tantam immanitatem sed ea tamen, quam Augustinus interposuit, conditione, ut leges illae plus moderationis quam severitatis haberent (Append. hujus tomi in excerptis ad historiam Donatistarum pertincntibus vide sectionem cui titulus est : Concilii Carthaginensis adversus Donatistas ad Honorium impcratorem legalio.). At furiosorum hominum in Maximianum crudelitas severissimas leges ab Honorio extorsit. Per id tempus Cresconius grammaticus e grege Donatistarum Epistolam Petiliani contra primum Auguslini librum assererc tenlavit sed inanem hominis conatum Doctor sanctus revicit quatuor libris qui nonnisi post promulgatas ab Honorio legcs conditi fuerunt. Non mullo post tres alia\ quae ad nos usque non pervencrunt, Augustinianoe prodierunt lucubrationes, nempe liber Probationum et testimoniorum contra Donalistas, item alter Con tra Donatistam nescio quem, tertiusdcniqueinscriptus, AdmonitioDonatisiarumdeMaxi mianistis (Augustinus Retract. lib. 2, cap. 27, secjq.). Praeter ea aliud Petiliani de Unico Bnptismo scriptum occasionem Auguslino praebuit novae refutationis, quae eumdem titulum praefert. Exstat illa quidem, sed quae proxime hanc secuta est de Maximianistis contra Donatistas lucubratio qua rursum diligentius ostcndebat eorum adversus Ecclesiam errorem sola fundilus Maximianistarum causa subvcrti intercidit. Anno 406, die trigesima januarii, Maximinus episcopus Sinitensis, aliique nonnulli Donatistae audientiam in publico apud Ravennam conscssu coram Praefeclo praetorii petierunt, ubi cum Calholicis causam suam ventilarent. Verum Maximinus ad saniorem mentem reversus, Ecclcsiae calholicae communionem meruit (/(/. Brcvic. Collationis cum Donatistis, die 3, cap. 141 epist 88, n. 10, et epist. 105, n. 4). Jamvero anno 407 nova iterum pcr Africanos Patres decreta novaeque per Honorium lcges. Nnm die decima tertia junii quidam in concilio Carthagincnsi canones snncili sunt de Ecclcsiis Donalistarum, qui ad Ecclesiae communioncm revertebnnlur et mensis novcmbris die decima quinta, et die vigesima quarta, Honorius novas leges condidit ad Donatistas reprimendos. Anno 408 Stilichone ad diem augusli vigcsimam tertiam interfecto, novoe per Donatislas lurbae excitatae sunt, quasi co mortuo legibus soluti essent et ne audaciae color deessct, indulgenliam ab Honorio factam commenli sunt. Sed commentum statim dissiparunt leges ab Imperatore eodem anno ct sequenli in eos lalae. His severe exsequendis cum incumberent praesides, pcenam sanguinis a schismaticis factiosis amoliri conatus esl Auguslinus. Verum ut sunt versatiles principum leges, circiter medium anni 409 Honorius haereticis exercendae rcligionis suae libertalem concessit scd eam libertatem flagitantibus concilii Carthagincnsis anno sequcnte habili legalis, abrogavil eodem anno, mense augusto, lillcris Heracliano Africae comiti dircctis. Tandem die octobris decima quarta ejusdem anni 410 solemnis inlcr utrasque partes collatio ab Honorio Imperatore indicta est, Carthagine habita prima, tertin, ct octava die junii anni 411, proesidente Marccllino tribuno qua in collatione Donatistae victi, non lamcn convicti fuerunt. Nam Imperatorem confeslim appellarunt, qui novo in eos prolalo cdiclo ad dicm trigesimam januarii anni 412, id tandem effecit, ut mulli Ecclesiae communionem sint amplexi. Hujus collationis acta cum prolixilate sua lectores faligarent, eadem in compendium redegit Augustinus, ct Breviculum Collalionis nuncupavit. Sed quia Donatistoe ejusdem collationis acta variis mendaciis ad rctinendos suorum animos subornare et depravare conabantur, eo-um calumniis occurrit strenuissimus Athleta edito ad Donatistns laicos libro, cui litulus cst, Post Collalionem ad Donatistas. Alia ejusdem argumenli scriptio paulo post eodem auclore prodiit ex concilio Cirtensi ad dicm junii decimam quartam anni 412 celebrato. Post magnam illam cujus modo meminimus, collalionem, Marcellinum tribunum qui ci praefuit, capilali odio prosecuti sunt Donalislae, maxime quod imperialium adversus cos legum exseculioncm in Africa urgeret (Augustinus, epist. 141). Hunc crgo malis arlibus el occullis cuniculis ila apud Marinum comitem infamarunt, ut cjus jussu Tribunus capite plexus sit die dccima tertia septembris, anno quadringentesimo deeimo tertio (/(/., epist. 151). Verum nihilo mitius actum cst cum Donatistis, contra quos Honorius die vigesima nona mensis junii anni scqucntis scvcrissimam omnium legcm condidit, missis etiam mense augusto de sfnante litlcris contcslatus, Marccllini nece nequaquam detractum auctoritati collationis Carfnaginensis, cui praefuissc t. Non mclius Donatistis cessit importuna apud Bonifacium comilem interpellalio qui rejcctis mendacissimorum hominum calumniis Augustini consilia praetulit sibi pra?srripta in cximio il!o libro sive cpistola quae est de Corrcctione Donati, : ,
,

starum

(/(/., cpist.

185).

23

S.
.

AUCUSTIM EPISCOPI

Anno V18 universalis concilii Carthaginensis Pntres dic prima maii nova decreta condidere ad exslinguendas obslinatissims secls reliquias. Mense vcro septembri proximo, cutn Auguslious apud Juliam Ctesaream versarelur, Emeritus agre admodum e latebris suis edutus est ail ineundam cum sancto Doclore dispulationem sed cjus praesentia ita dcbilitatus l (ractus animo est, ut ne mutire quidem aut hiscere ausus fucrit. Aliquanto ante ediderat Augustinua librum, cui tilulus, Ad Bmeritum Donatistarnm episcopum post Collationem, quo res quibus illi vincuntur, vel victi esse monstrantnr, brcviter oomplectebantur ! Iil.. Rei
i

tract, lib.

-2,

cap. 46).
cst
:

Donatistarum conventus, cui Petilianus quibus id statutum, ut qui Catholicis communicayerunt episcoporum vel presbyterorum , lantum si sacriGcium non obtulerint, aut in populo non tractaverint, ad vcniam pertineant, et in suis honoribus rccipianlur (/</., ConCircilcr
aliis

cum

annum eumdem 418 aut 410 habilus plus quam triginta cpiscopis inlcrfuit
,

/r.-(

(iaitih ntiitm. cap. 37).

Intcrea Duleilius exsecutor imperialium jussionum conlra Donatistas , Gaudcnlium ejustlcm scci;e episcopum litteris horlatus esl ad unitatem, dissuadens incendium, quo sc ac suos rum ipsa in qua erat ecclesia consumere minabatur. Gaudenlius respondit ad Dulcilii littccujus rogatu Augustinus eidem Gaudenlio reposuit edilo libro, cui alium ad Gaudcntii ras
:

responsionem

adjecit.

Haj sunt postremae sancli Doctoris lueubrationes in Donalistas, quorum numerus cuni deGcerel iq dies, invictissimumscriptoremtandemquiescere sivit. Nec tamen sic lum exslincla fuil peslilentissima secta, ut ejus reliquise longe post Augustini tempora non superfuerinl, sed veluti langnentis corporis et ad excidium properantis simulacrum, aut sicut favilla fmniisNc ex ingenti relictus incendio. Cffiterum ad calcem borum operum rejeeimus sermoncm qui dubius nobis visus est, Augiislino adscriptum, de Rusticiano subdiacono a Donalislis rebaptizato ct in diaconum ordinato. Huic sermoni subjecimus indicem operum sancti Doctoris contra Donalistas in nrfficcdenlibus tomis sparsim cditorum, una cum serie et argumenlis epistolarum qure eatlem occasione scnplae sunt. Nobis ctiam operae pretium visum est in Appendicc post supposililium librum contra Fulgentium donatistam, edere varia scripta ct monumenta, quae ad Donalistarum historiam pertinent, nonnuila quidem integra, aliorum vero fragmenla prffieipue vero ex Collatione Carthaginensi, Exordium cujusque actionis, Prreccptum Impcraloris de habenda Collatione, Edictum Mareellini primum ac secundum, Notoriam Donatist.irum edicto respondentium, Mandatum Catholicorum quo tota causa comprehensa est,
;

Notoriam Donalistarum alteram Donalislarum litteras contra Calholicorum Mandatum, tandcm Sentenliam judicis haudquaquam iis omissis quae ab Augustino in eadem collatione dicla sunt. Hujus enim collationis felix ac sccundus successus Augustini maxime curis ct
, ;

inquit Possidius, qui et ipse Collalioni diligenliam et opcram bea tissimae meinoriae Augustini pro Ecclesiae Dei slalu cognosccre plenius voluerit, ctiam illa consentien pereurrat gesta. Quippe tolum illud bonum per sanctum illum liominem libus nostris episcopis et pariter satagentibus , el eeeplum et perfectum esl (Possidius, in Yita Augustini, capp. 14, 13).
industriae acccptus rcferendus est,

Quisquis ergo,

Interfuit,

unus ex septem episcopis ad dispulandum designatis,

1N PSALMUM CONTKA PARTEM DONATI, Retractalionum, tom. 1, col. 617, a verbis, Volens eliam, usque ad verba, Hypopsalma est, ubi loquitur Augustinus de quodam Procemio causae, quod PP. BeM. nrdicti dicunt ab hypopsalmate esse plane diversum, etquod hactenus desidcratur.

Videlib.

\, cap. 20,

S.

AURELII AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI

PS AOIUS
Omnes
catc.

CONTRA PARTEM DONATI

(a)

qui

gaiidelis

de pace, modo verqm judi-

Abnndantia peccatorum solel fratrcs conlurbare

Propter hoc Doniinus noster voluil nos pncmonere,


ADHONITIO PP. BENEDICTINOMM.

Psalmus Abccedarius conlra parlem Donati recognitus est denuo ad antiquioros editionos Joannis Amerhacliii. Desidim Frasmi aoLovaaiensiumTheologorum, etad variaates lectioues veieruui codieuni Bel icorum Cambroneusis ac Enjtovieusis.

Comparavimus pmterea
r
:

eas

omnes editiones

inili

>

Retr.

et

Confcss.,
poiiilnr

t.

1,

memoratas.

M.
lihruni

\<p

icriplus circiter Imcni anni ChrisiioSKi, quandoqnidem in Retractationibus e\ sjinboio in ui|'i onensi conciliQ ejusdem anni com| ositum.

sccundo loro ost

de

PSALMUS CONTRA PARTE.M DONATI.


reiiculo misso in
,

25

Comparans regnuni coelorum


Ccngreganti
iude.
'

mare,

mullos pisces

omne

genus, hinc et

Dixerunt majores nnstri, ct libros fecerunt inde, Qui tunc causam cognoverunt, quod rccens possc.l
probare.

Quos cum
rare
:

iraxissenl ad liltus.tunc cceperunl sepa-

Erant quidam tradilores Librorum de sancta lege Episcopi de Numidia, et non quilibet de plebe
:

Buiios in vasa miserunt; reliquos malos, in mare.

Cum
ti-

Cariliaginem venissent episcopum ordinare


in

Quisquis novit
inore.

Evangelium

recognoscal

cum

Invenerunt Caeoilianum jam ordinatum


Irali

sua sede

sunlquia

ipsi

non poluerunl ordinare.


Cxciliano valde
est rcfcrre

Videtreiiculum Ecclesiam

videl lioc sseculum mare.

Erant Bolrus
Impii
,

et Celcstius (a) hostes

Cenus autem mixtum


tore.

piscis, justus esl

cum pecca-

fures

superbi

de quibus longum

Junxerunt se simul omnes crimcn


:

in illum conflare.

Sicculi finis esl liitus

lunc est tempus separare.

Dicunt ordinatorem ejus sanctos libros tradidisse.


Sic pacis relia ruperunt, cl errant

Quando

relia ruperunt, muJluin dilexerunt

mare.
3

Va -a

sunt sedes sanctorum, quo non possunl

perve-

Oinnes qui gaudetis de pace,

modo per mare. modo verum judicate.


fralres in

nire(lftt/i.

xm,

-47

50).

Oinnes qui gaudelis de pace, modo verum judicate.

Ecce quam bonum


habitarc (P&al.

et

quam jucundum
1).

unum

Bnnus auditor

cxxxm,

fortasse quxrit, Qui ruperunt rete?


,

Ilomincs mullum supcrbi

qui justos se dicunl esse.

Audite vocem Propheiae, ut

siiis in unitate.

Sic fecerunt scissuram, et altare coutra altare.

Crimen nobis
lione
?

'

quis probavit aiiliquum de

tradi-

Diabolo se tradiderunt, cuin pugnant de traditione,

El crinien quod commiseruiit,


ferre
:

iu alios

volunl trans-

Quis objecit

in

judicio? Qui sedcrunl judicare?


Cbt aflinnare? fc-

Quibus teatibus convicil? Quis ausus


nos audent accusare,

lpsi tradidcrunl Libros, et

Sed hoc libcnter fiuxerunt, quod se noverunt


et
cisse
:

Ul

pejtis

cominiliant scelus,

quam conimLserunt

anle.

Quia fama jam loqiielwiur de Librorum traditione

Qnod possenl causam


more,

Librorum excusare de

ti-

Sed qui fecerant lalebanl


Inde
alios

iu illa perdilione.

iiifainaveiunt,

ut se

ipsos possent ce-

Quod Pclrus

Cliristum negavii (Id. xxvi, 70),


:

dum

lare.

lcrrerelur de morte

Per

illos cseleri

crraverunt piincipes ex ipsa parle


sibi turpe.

Modo quo
tare '

pacto exciisabunt faclum allare conlra al-

Quia non credere collegis putaverunt

Jam,
in

fralres, finilur

error, el simus in unilatc.


,

El pace Cbristi conscissa spem ponunl

homine?

Oiiuies qui

gaudetis de pace

modo verum

judicate.

Quod

perseculio

nun

fecit, ipsi

fecerunt in pace.

Oinncs qui gaudetis

de pace, niodo vertun judicale.

Fecerunt quod voluerunt tunc

illa cTEiiiuie

Custos noster, Deus magne, tu nos poles liberare

pseudoproplielis
rare.

islis,

qui

nos quxruut devo


!
:

Non judices Quod solent

sederunt, non sacerdotes de


in

more

magnis causis, congregati judicare.

Nor. accusaior et reus sleleruut in qua.'Stione

Maledictum cor lupinum contegunt ovina pelle


Qni
*

Non

testes

non documentum

quo possent ciinien


falsilate.

probare

noverunt Scripluras, bos solent circumvenire.


et ncsciunt

Sed furor, dolus, tumullus, qui rcgnant


Proferanlur nobis Gesla

in

Audiunt enim tradilores,


antc.

quod gestum

est

qux

in concilio solent esse,

Quibus
dere.

si

dicam

Probale

non babcnt quid respon-

Si

Videamus qux res cocgit lieri altare conira altare. malus eral sacerdos, deponendus erat ante :
Si

non poteral deponi, tolerandus intra rete

Suis se dicunt crcdidisse; dico ego menlitos esse

Sicut

modo
qui

loleratis

tam niultos malos aperte

Quia

cl

nos credimus nostris, qui eos dicunt tradi

El qui

fertis

pro furore, ferrelis


gaudelis

disse.

Vis uosse qui dicaut falsum: Qui uon sunl iu unilate.

Omnes
cate.

unum pro pace. de pace, modo verum judl-

Olim jam causa fmita


pace.

cst,

quod yos non

slatis in

Gaudium magnum
rare
:

esset

nobis

si

tunc nolletis er-

Omnes
'

qui gaudetis de pace,

modo verum

judicalc.

Sed

si

tuuc non visum esl


3
.

verum

vel

nunc experli

Ain. et Er., congregavit. * Sic Mss. At editi, Qiiisquis recolit. 3 Ilic a[.ud Am. Er. el Mss. additur, mali. Sic Mss. Edili aulem , persecuior. \pud plerosque edilos aliquid hic deesse videlur. JSam cselerae hujus psahni stropbse duodecim complectuntur versiculos, hajcce vero decem solummodo. Apud Er. et l.ugd. aJdltur Xomein justi ovina pellis, schisma esl in lupino corde ; haud sulbcienler numerus cniiu non sic recte cx: ;

videle

Multos nunc habetis


valde
:

pravos,

qui

vobis displicent

nusdam

ertitio, ivbis.

plulur.
'

M.

Forle, jinialur. iAni. et Er., expcrtum. I.ov , ex parte : mendose (n) Celcsius ab 0| lato nominalur in libro coutra Wn\fr

Oecsse videlur n?galin, non.

niauuin pri.no.

27

S.
a veslra

AUGUSTIM EPISCOn
:

88

Nec lanicn hos scparalis

commtinionc.

Sed ciun discussisscm causam, pronunliarent pio


iina |iartc
:

Nnn

tiico

dc

illis

peccaiis, quac poleslis ot negare


dic<>,

Pusies, ignes, raorlcs


luco.

qux commitlunt

vestri in

Nunquaui coiiiniuncarelis qui


tirc.

illis

noll nt

consen-

El lanten sufferiis

illns, vel

errore, vel lintnre.

Quare crgo consensistis

isiis qtrl lioc

fecerunt anic?

Quanium
laie,

crai, ferrent untim patres vesiri pro uni-

Nam

ct ipsi

non consenserunt iransmarinoruni scn-

lenlix,

Si tanius erai iiiinultus, nt

non posscni degradare.


ei uil poteranl probare.
nlii

Qui pro nohis judicarunt

nam

nobis jungimlur hodie.

Addoquod innocens erat,


Setl

Si judex Clirislus lioc dicat,

qnid liabetis rcspon-

ne crinien quaererctur,

se videbanlcsse;
lotiiiu velleiit

dere?

Fiiixoruntsc niinis juslos,


liare.

cum

perlur-

Omues

qui gaudelis de pace, cordis


esl in vobis
et

modo verum
verum

judicale.

Oiiuies

qni gaudeiis de pace,

modo
vull

veriun judicale.

Lumen

si

putestis vidcre.
e.-l

Suut Preces Donati


Ilonores vanos qui quxrit
,

Acla

quibus quod diclum

non

cum

Chrislo re-

probale.

gnare

Qux
,

si

credere non
si

vuliis,

vos buc aliqua proferte


erit rixa sine line.

Sicul princeps liujus mali, de cnjus vocanlur parlc.

Quibus

ct

nos non crediraus,


'
:

Nam

Donatus cum volebat Africam tniam nblincrc


:

Ampleclamur ergo paccm


est

quid ad nos quod gesiiiin

Tunc judices transmai inus peliil ab luiperaiore Scd hxc tam injusia pelilin non crai de cbariiaie.
Iloc ipsa verit.ts elamai,

ante?
:

Objicilis traditiouem

respondemus vos
vcslri

fccissc.

quam

vnlo

modo

referrc.

Clamatis vos de Macario, et nos dc Circumcellione.


lllud

Nani consensit Imperalor, misit qui sederent ftntnx


Saccrdntcs, qui lunc
atidirc.

nostrum jam trausactuin

non cessanl

posscnt Cxcilianum

cum

illo

tisquc hodie.

llabeat paleas area veslra, vos boc solum vuliis csse


nil

Dicla causa est,


lare

probatum

esl

ausus est el appci-

Vos enim non

vtiliis

pacem
vesiri

illi

minanlurde
%

fuste.

Et utinam minarentur, ct non tuuderenl


,

quolidie.

El post collegarum sedem


Ilicpeiitio
illa

atidire ab Imperatorc.
tle

Hos

si

expellunt

isti,

non habent per quos re-

probalur non esse

charitale.

gnare.

Deinde ubique viclus cccpil Christianos rebapiizare. Oinnes qui gaudctis de pacc
Juslitiam sequi
si vuliis,
,

Oinnes qui gaudelis de pace,

modo vcrum

judicale.

modo verum

judicate.

Modum
lolam catisam cngitaie.
lege

si

cxccssit Macarins conscriplum in cbrisliana

Quod poslea

feeit,

quarc facluin non esl anle?

Vel legem rcgis rcferebai, nt pugnarel pro unilatc

Dissenliebant sacerdotes in lota Africana parle;

Nnn

dico islum

nibil

pcccasse, sed vcstros pejores

Sacerdotes iransmarini posscnt inde judicare

esse.

Quid

curritis

ad scbisma,

el aliarc
,

conlra allare?
posseiis au-

Quis enim pr;rcepil

illis

per Africam sic sxvire

Ut quod postea judicatum cst


dire,

jam non

Non

Cbrisius, nnn luipcralor probatur hoc peririi-

sisse,

El a judicibus veslris cogercmini appellare,

Fustes, et ignes privatos, el insaniam sine legc.

Dum

vultis erroris

regnuin quoquo nindo confir-

Quia scriptumesl, Reconde gladium (Matlh. xxvi, 52),


scelus non putanl in fusle.

mare.
El nnnc
Ei
et

vos lolum nescilis, el

fingitis

vos nescire
errasse

Non

ul

bomo

ntoriatur, sed ul conquassetur valdc

cum

vos verilas urget, patres

dicilis

Quasi vos aliquis velct jam recedere ab errorc.

Et poslea morialur, inde jain eruciaius lunguore. Sed tamen si niiscrenlur, oceidiint ci uno fustc.
Fusles Israeles vocani, quod dixerunt
judi-

Sed superbia vos

ligavit in

calbedra peslilenlix.

cum honoret

Oinnes qui gaudclis de pace,


cate.

modo verum

Ul plus vastent ipsum nomen, quam corpus qtiod cxdunl inde.

Karitatcm
odisse.

Chrisli

qui

habcl

paccm non

palest

Omncs

qui gaudclis de pace,

modo verum

judicate.

Noliie nobis jam, fralres. populi


,

lempus Macarii imptilare.


:

Yel vos Jam

audite, et nobiscum concor-

Si crudeles eranl
Si auleni falsa

illi,

el nobis displicent valde

daie

',

de illisdicun,, Deus potesl judicare.


a

Qui non lcnclis catbedram


stc.

pro qua pugneiis inju-

Nos nmemus pacem


Si

Christi,

gaudcamus

in unitaic.

Si qui mali sinil in F.celcsia, nil nobis possunt nocerc.

Si

modo

episcopi vestri ex una aliqua rcginne

nnn possunt nobiscuni csse, excliidautur salva


pace
:

llabereni inier se litem, quns vcllelis judicare,


Nisi
alterai uiii

rcginuuiu

qui

iioii

esseiit

dc ipsa

Si
1

nnn

potcriinl cxcludi, cxcludanlur vcl

decoiic.

lite,
'

mti. ci Kr .,

Ediii,

recordate

nunus bcne.

pacent i hristt. puderel : nullo sensu. \m. Er. et mss., votcslatem.


vni. el Rr.,

Sl
Dixil Ezechiel sanclus,

PSALMCS CONTRA PARTEM DONATI.


quosdam consignatos
cl

50
si

esse,

Et posset per illum tradi, eliaui

exisset antc.
tol<}-

Qe: gemunl peccaia fralrum,


(Ezech. ix, 4).
Sie nos propter nialos fralres
ire.

non se separanl inde


non separemur
a raa-

Scd nobis cxcmplum datum


rare,

est

malos fratres
solo

Ut quando non possunt


corde
'.

excludi

separsmur
judicale.

Qnnd tunc
gisse.

impii fecerunt, extra levanles altare,

Omnes

qui gaudetis de pace,

modo verum

Ut pejores nunc liaberent, quam quos se fingunt fuRogo, respondete nobis, quid
vultis rebaptizare?

Oninesqui gaudetis de pace, modo verum judicate.

Lapsos sacerdoles veslros Et nemo lamen posl


illos

pellilis a

communione

ausus est rebaptizare


vobis

Omnis

qui Scripluras lcgit, novit quod volo aperire.


dixit lunc

Et
h

qiioscumque
idie.

baptizaruul,

coiiimunicani

Joannes Baplisla

ad Judxos aperle

Quod

illos

tanquam aream suam Christus possel ven-

Qtiid

ab

iis

acceperunt,

si

non habebant quid dare

tilare (Matth.

m,

12).

Legilc

quomodo

adulieri punianlur in sancla lcge.

Misit in
ix,

messem
:

operarios discipulos pra:dicare (Id.

Non enim

dicere possunt quod peccarunt a limore.

57)

Si sancti soli bapiizant, post istos relmplizate.


est, cl ventilata

Per quos arca collecla

de cruce.

Quid calumniainini nobis, quia sumus


Qui nondum eramus
Scriptum est
,

iu imitale,

Tunc

jusli

tanquam frumentum Ecclcsias impleveet

nali in illa

perseculione?
filios

runt caste,

peccala pairum ad

non pcrtinere

Vendentes quae possidebant,


llli

mundo

dicentes vale.

(Dcut. xxiv, 16).

laiiquam seineu erant, quod tolo dispersum est

Sed noino dal fruclum bonum,


Oiiines qui gaudetis de

si

pracisus esl de vite.


judicate.
vite
:

orbe,

pace

modo verum

Ut

alia surgerel messis, qua:

ventilanda est in fine.


Scilis Calbolica quid sil, et quid sit
:

pnecisum a

Haec crescit inter zizania, quia sunt hiereses ubique

Si qui sunt inter vos cauli, venianl, vivant in radice

Hujus palea sunl

in jusli, qui

non sunt

in unitate (Id.

Anleqiiam

niniis arescant, jara liberentur


iiniini

ab igne.
csl in

xui, 24-50, 57-45).

Ex

Ideo non rebaplizamus, quod


quibussi eral Macarius, nos quid vis rebnplizare?
lide

signum

Onines qui gaudelis de pace, inodb verum judicale.

Non

quia vos sanctos videmns, sed solam

formam

le-

Pone

in
'.

corde aieas duas, ui possis quod dico vi-

nere.

derc

Quia ipsam formam habct sarmenlum, quod praecisiiiii

Certe el priores babebant sanctos, sicut oslendunt


Scriplurae.

est

de

vile.

Sed quid
reli-

illi

prodesl forma
si

si

non vivitde radice?


jacere.

Nam

el

seplem millia virorum Deus se dixit


(III

Veniie, fraires,

vultis ul inseramini in vitc.


ila

quisse

Ueg. xix, 18;

Rom.

xi, 4).

Dolnr esl

cum

vos videmus pra;cisos

Et sacerdoles
lbi

et reges, inulti justi

sunt in lege.

Numcrate sacerdoles
El
in

vel ab ipsa Petri sede,


cui successit, videle
:

habes

laiitos

Prophelas,

babcs mulios ct de

ordine

illo

palrum quis

plebe.

Ipsa est pelra,


sibi aliare?
ille,

quam non

vincunl superbae inferorum

Dic mibi quis tunc justorum separabil

portae (Malih. xvi, 18).

Multa scelera admittebat

ini(|uus

populus

Omnes
Talis
si

qui gaudetis de pace,


quis ad le veniat
'

modo verum

judicate.
(ide,

ldolis sacrificatum est, lot

occisi sunt

prophctx.
plenus catliolica

Et

nemo lamen

jusloruni reccssit ab unilaie.

Jusli injustos suflerebant, venturo venlilaiore.

QualesiUos sanclos viros omnessolenius audire;


Et
si tibi

Uno templo miscebanlur,


Dicebant
in illos lanla, et

dicat, Frater, quid

sed mixli non erant corde.

me

vis rebnpiizare?

Omnes

qui gaudetis

unum habebant altare. de pace, modo verum judicate.

Quid

sit

antc factum nescio, nunc aulcm

sum

in

Chri-

sti fide.

Si

me
de.

maculat quod nescio, tu qualis

sis

nunc

oslcn-

Quid vobis ad bac videlur? Secuuda mcssis Ecclesiae,

Vullus tuos ecce attendo, ignoro quid


,

sit in

corde.

Quaj per lolum orbem crescil


H.iliel

plura debet sustincre.


et in

Si

me maculal quod
si

nescio, tu

mc

maculas fortasse.

enim Domiui cxemplum,


inler

Juda traditore

Et
Si

credo esse sanclura, quibus comrauiiicas vide.

(Matth. x, 4).
IIiiiic

maculat quod ncsciraus, jam non poles sanclus


essc,

bonos ferebat, hunc misil

et

prsdicare.
in fide.

Maius servus procdicabat, sed Christus erat


Quia qui judici crcdcbanl
cone.
,

Quem maculant
occulie.
Si

tol pcccata

qux

coramiilunt vestrl

non curabanl de prx-

aulem quod nescis non curas, nec ego quod


cst ante.

facttini

Quaudo
sit

dedil sanclam roenam, ncc lunc illum exclu:

inde (ld. xxvi, 25)

Et lameii chrisliauum lalem andes rebapiizarc.


1

Edili, solo

separenlur corde. Aptius Mss


Via., Talis
si quis

so!o

Sfpa-

Am.

Er. etMss.,
lol, in

'

Decsl,

cordevidcre. excusis Ani. el tr.

reinur corde.
Er. .ugd.

advenial.

M.

31

AMJNlllO
>]ui

IN

LIBROS CONTR \ EPISTOLAM PARMENIANI.


judicate.
Dicitis

52

Omncs

gaudelis de pace,

modo vernm

mecuin vos

csse, sed falsmn viilelis essc.

Ego Calholica
V.r, qui pro catliedris vesiris sic conlendilis injusie
!

dicor, el vos de Dunati parie.

Jussil

me

Aposlolus
I,

pro regibus miindi orare

Ciamatis vos solos sanclos, aliud

diciiis

i:i

corde;
:

Tim.a,
Si
hi.i

2)

Qnia vidclis

et vos, niullos

nialos abimdare ubiqiic


!

Vois iiiviclclis
cstis
,

qimd regcsjam sunl

in

cbristiana lide.

Nutnquid dicere poleslis, Mixii suinus iuira reie

quid invidctis qnia auditx sunl

preces

RcspondeUir euim vobis, jani vos

illud dierupisse.
:

inea: ?

Neqne diccre

potestis, paleas vos susiinore


'

Quandoenim dona miscrunl,


Kt
obliti eslis

noluislis acceplare.
illud

lierum enim resp mdemus, lloc fecissetis


Niiu euiin pejoreseranl
illo

etamc.
;

Piopbeias, qui

prxdixerunl ante

Juda tradilorc

Quodgeiilium regesmagni
si.-c( l'sal.

iuis^tiri

cssenlduna Kic!>-

Cam
Ciiiii

coena:

quo Apostoli accepcrunl primnm Sacrauieiiiinu xxvi, 25 el Joan. xnt, 2G ) ( Uattlt.


;

l\xi,

10)

Qu;c dona cuin rcspuistis, oslendistis vos non esse


Kt Maeaiiuin coegistis suiim dolorem viudicarc
().
!

taiiti

sccleris

reum

inler se jani scirent essc

Ncc taineu ln>s inqiiinabanl sordes in alieno corde. Kt lamen clirislianns fralrcs andctis rebaplizare.
Uinnes qui gaudelis de pace,

Sed ego quid


ferrc

vi.bis feci, veslra


:

maler

in loto

orbe

Expello malos quos possuni

qnos nou possuui cogor


Dnc.

modo

veruni judicatc.
:

Audile, fratres, qnod dico, el niibi irasci nolite


Qtiia

Fero

illos

doncc sancntur, aul separentur


<|iiales liabelis

in

non sunl

lalsa qua: audilis,

polcslis et conside-

Vos nie quare

dimisislis, et crucior de vcslra inorle?

rare.

Si mtiltum inalos odistis,


ipsa
:

vidcle.

Quid,

si

nunc Ecclcsia vos alloquatur cum pace,


filii

Si el vos toleralis malos, quare


l bi

non

in uiiilale,

Kl dical

niei,

quid qucrimini de malre?


a vobis audire.

nciiio rebaplizat,

nec aliare conlra altarc?

Quare me deseruistis jam volo


Accusalis
fr.ites

Malos lantos

toleraiis, sed inilla

bona mcrcede

vestros, et ego laceror v.ilde.


luli

Quia quod debelis pro Cbristo, pro Donalo


ferre.

vuliis

Quando me
Multi

preniebatil Genles, niulla

cuin dolore,
:

me

deseruerunl, sed fecerunt in timore


sic

Caulaixus vobis, fialres, pacem

si

vultis audire.
ille.

Vos vern nullus cocgit


>

conlra

me

rebellarc.

Vcnlurusesl judex noster


(o) vide 0|ita;uin, lib. 3.

nos daiuus, cxigit

Kilitiu i.ov.,

feciUU. Casligatur ex

aliis libris.

ADBIONITIO
IN

LIBROS CONTRA EPISTOLAM PARMENIANI,

in cujus operis exordio Auguslinus Subso<]uilur opus conlra Parmeniani Epislolam multa se antea contra Donatistas, parlim scriplis opusculis, parlim traclatibus sive sennonibus ad plebem habitis,disseruisse dicit. Nempe jam scripscrat epistolas in eorumscliisma epist. 33, ad Proculeianum epistt. 3i quamplures scilicet epist. 23, ad Maximinum epist. 49, ad Honoepislt. 43 et '*'*, ad Glorium, Eleusium el Felices et 35, ad Eusebium ratum, et alias quasdam ante annum Cbristi 400 datas, quie in lomo secundo exbibenlur. Libros etiam aliquot, unum adversus Epistolam Donati Carlhaginensis episcopi schismalici, el alios adversus Partem Donati duos ediderat. Liber, quem contra Epistolam Donati appelquandoquidem hunc in libro Retractationum lat, ad annum Christi circiter 393 pertinebat primo proximc post Psalmum contra Partem Donati ponit, tcstalurque a se fuisse eodein presbyterii sui tempore composilum. At vero libri duo contra Partem Donali, quibus in li-bro Rctractationum secundo, ubi opuscula episcopatus sui tempore conlecta recenset, lociim refcreiuii tissignavit medium inter libros de Doctrina Christiana et libros Confessionum erant ad aimum Chrisli circiler 393. His porro duobus opusculis, qua; adhuc desiderantur prrelermissis, olTerunt sese hoc loco libri tres conlra Epistolam Parmeniani, creteris Augustini, qui adversus Donalistas exslant, libris priores. Parmenianus Donatislarum apud Carthaginem episcopus, Primiani pivecessor, successorque Donati, nolus est ex ipsius requali, Opiato Milevitana episcopo catholico, qui grande contra Parmcnianum opus vulgavit. In eo tamcn Optati opere nulla fit illius epistols men tio, quae ab Auguslino refellenda sequentibus libris suscipitur. Tichonio donatistae scripta ha3c erat a Parmeniano epistola, ut sua3 communionis hominem prajclara quadarn ex Scripturis testimonia et argumenta pro Ecclesia catholica scriplis suis inscrentem cohiberet. Hinc Augustinus ad Vincentium Rogatistam scribens, Epist. 93, n. 44 Ille ost, inquit, non Tichonius, quem Parmenianus scribendo compescil, et eum dclerret ne talia scribat sed uno, sicut supra dixi, eum premit, qtiod cum talia tameu refellil ea ipsa quaa scribit diccret de Ecclcsia toto orbe diffusa, et quod neminem in ejus unitate macularcnt aliena j pcccata, ab Afrorum se tamcn quasi traditorum contagionc removebat, et erat in parte qui illam qua>Tichonium o Donati. Et in epistola 249 Restitutum hortalur ut legat
, : ;

slionem,

quomodo

in E-ccIesia Dci,

si

qua

fortc

perversa vel eliam scelerata corrigcre aut

53

CONTRA EPISTOLAM PARMENIANI,

S.

AUCUSTINI LIBEK PP.IMUS.


,

34

cxslingucrc non valcmus, salvo unitatis vinculo toleranda sint strenue videalur fraclavisse atque solvisse. Parmeniani Epistolani tribus libris aggreditur Augustinus. In primo, criiuinationibuii oc,

currit ct injustis querelis quas ille effudit in Catholicos. ln secundo et tertio, Scriptura; t;-stimonia, quibus perperam adhibitis decipere impcrilos et separationem a malis suadorc Parmenianus conabatur, expendit, et ad legitimum inlellcctum reducit. Adscribendi videntur hi libri anno Christi prope 400. Nam in Kelractationibus sub opcre de Conscnsu Evangelistarum, quod ad annum circiter 400 revocavimus, collocantur. Pneterea quoties hic de Optato Gildoniano loquitur Augustinus scilicet lib. 2, capp. 1, 4, ), 15, ipsum vita jam funclum esse salis innuit ejusque tyrannidi finem impositum (qnod anno Christi 398 conligisse, ex librosecundo contra Petiliani Lilteras cap. 92, postea vidcbimus ) significat in eodem contra Parmenianum libro sccundo, cap. 2, ubi Optatum Gildonianum decennalem tolius Africse gemitum appcllat. Tandem in libro primo, cap. 9, dicit dcorum simulacra cvcrli atque confringi jussa esse recentibus legibus. Has vero legcs non ante annum 399 ab Honorio datas ncmo nescit. Pollicelur in eodem hoc operese alias tractaturum ubcrius qucestionem de Baptismo. Promissum continentcr exsohisse ex Retractalionum scrie facile intelligitur, ubi libros de Baptismo conscriptos proxime huic operi subjungendos curavit.
, ;

num, tom.

In subsequcntes Libros conlra Epistolam Parmeniani, vide lib.2,cap. 17, Rctractalio1, col. 637, a vcrbis, ln tribus libris, usque adverba, Adversus Donatistas. M.

S.

AURELII AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI
CONTRA

EPISTOLAIW PARMENSANI
%ibn
(n)

tvc$

LIBER PRIMUS.
scnirru. criininaiion bus ot injuslis rarmcniani conlra ralltolicos querelis ; ostenditque christianos principes jure suo |.scnas ad coercettdos bxTclieos et scliismaticos recte cousiiluere.
]

ro ofOcio ac

CAPIT

PRIMU.M.

1.

Multa quidcm alias adverpr;rl>ei,


:

et ora

sanciornm pnevisum atque prandicluin


nullius bominis

est.

Quo
el

sus Donatistas, pro viribus quns Deus

parihn

pcrccpto,
et

susccpit adversus ipsos suos demonstraie

scribendo, partim eliam tractando disserui

nuiic au-

asserere,

quamvis srelcratum

lem quoniam

incidil in

ntanus nostras Parmeniani

immane pcccalum
agere

pr:cscribere promissis
intra

Dei, nec id

eorum quacdam epistola, qiuc scrihominem quidcm et acri ingenio pr;ediltim, el ubcri eloquio, sed tamen donalLslam, cum eum arbitrarelur in hoc crrare, quod ille verum
episcopi

quondam

qiiormnlibet

Ecclcsiam
fides Dei

consliluloium
ruiiira

biturad Tichonium,

quamlibcl impietaiem, ut
et dilTundenda

de Ecclesia

usque ad terminos orbis

lerrae, qu;e in

promissis patruin retcnia el minc exliihila cst,

eva-

co.tclus esl conlilcri

placuit petentibus,

imo

juliciiti-

Cuelur

'.

IIoc ergo Ticbouiiis cuni vcliemenler copioet ora

Ims fratribus, ut buic eidem Parmeniani

epistohc

seque dissereret,

eonlradiccniium multis et
iiin

respondercm, propler
plnris leslimonia non

quxdnm
sicllt
l

inaxime qux de Seri-

magnis ac manifeslis sanctai

Scripturarum

tesli-

accipienda sunt, accipit.

moniis oppilarel; non viditquod conscqtienter vidcn-

Ticlinnins

enim onmibiis
*

sanctarum pnginarum vo-

dum
istis

fuit, illos videlicel in

Afiica cbristianos pertine-

ctbtH circnmtusus

e\igilavit, el vidil Ecclesiain Dci


illa

re ad Ecclesiam toto orbe

dilfusam,

qui uliqtic puli

loto orbc diflusam, sicui de

tanio ante pcr corda

ab cjusdem orbis eommunione atque unitale se-

ADMOMTIO

PP.

BKNEDICTMORUM.

Contra F.pistoiam rarmcniani libros casligavinms jurantibos niaTtiiscripiis Vaticanis dnobus, nallicanis qnaluor, Cns* fino, Hcniguiano, Micbaeliuo e( Pratellensi , quaiuor item Belgicorum variis lcctiouihus a, ucl i.ov. necnon collalis prfcrf-.

bas edttionibus

/in.

F.r.

Lov.

Comparavimus
1

prceterea eas

omnes editiones

initio Retr. eJConfess.,


'

t.

1,

memoratas.

M.

FdilioLov., omimim. in Mss., cireumtuntus.


Scrif.li circiler

rost, et mtnc exhibilu cst, habent, evacuorelur uelios mss., evticuetur.


Edili,

(fl)

annum

Cbrisli 400.

35
junctis,

CONTIU EPISTOLAM PARMEMANI,


sed
ipsi

S.
!

AUf.USTlNl
<

38
Lcgaiio-

orbi

lerrarum per

communioncm

dici

volunt
aii,
<

Et conlra hoc quid opponunt?

oonnectcrenlur.

Parmenianus auiom cxlcriquc Domaluerunt natisue videnmi hoc cssc conseqtiens, el


snsoipcre obstinaiissinmm

ne,

functiquidam Rdelissimi lestes ad casdom


:

proviocias vcncruni

mam

verilatem

animum adversus apenissiquam Tiehonitis asserebal, quam ea


Africanis Ecciesiis,

dein geminaloadventu sanctissimorum Domini saceidolum, dilucide, plenius ae


verius cst publicatum.

Quid, qincso

le,

qtiid

;ef

coneessa supcrari ab

qase illius

ipsos lideles lcstes, quos vultis

Deo cssc
non

(ideliores,

uniiaiis qiiam Ticlionius asserebai, eoniniunionc

gau-

quiJ publicatuui

cst?

An

quia pcr Afros IradilOKS


cst pennissunl
ibi

dercnt,

umle se

isti

scparassent.

Et Parmenianus
vclut corrigendum

scmcn Abrab;r, quod

esl Clirislus,

quidem primo eum pcr epistolam


putavit
:

pcrvcnire usque ad omnes geutes, ot

exaruil

quo

pnstea vcro cx

concilio

(lamnalum. Epistolse iiaquo

eorum perhibct Parmeniani, quam scri-

pervcneral? Dicite jain collegis vestris magis credenduni


csse

quam

Teslanicnto Dci

et lioc dicenles,

psiladTiclinmum.rcprehendens cum.quoil Ecclcsiam prxdicaret loio orbe diffusam, el a Imonens ne facerc atidcrot, hoc opere slatuimus rcspondcre. CAPUT II. 2. Illud itaque primum vidoamus,

ipsuin Testaincntum vos a llanima conscrvasse gloria-

mini, quodlingua delcreconamini.


3.

Sod

eligat quisque

quod

placel

et

si

contra

coelestia fulgura

mendacii lerrcui fuimis aliquid pr;cevanescat in vcnlos. Si cnim Par-

qnalc

sit,

quod
i

<

Gallos et llispanos et ltalos cl eo-

valci, dimisso coelo

rum
i

socios,

traditoribus

quos uliquc lotum orbem vult inlelligi, Africanis commercio scclerum et so>

inenianiis

caibedrx su:e non faverct, magis cligcret

Scriplura; Dei credere qtiam collogis suis. Deus


dicit

enim

cietatc

crimimim

dicil

<

esse consimiles.

>

Homini

ad Jacob

Non

relinquam

le,

donec faciam qua;

rnim de Scripiuris sanctis proferenli lam mulla el tam ingenlia documcnta, ipse sinc documentis loiuilur ot vult nibil probans crcdi sibi
;

loculus

est ulique credibilius, quia

sum tecum (Gen. xxviu, 15). Istos aulcm inullo jam juslo judicio fueraut
illis

invilans

eum

vi-

improbati, ad sociandum cominimioncm in


libus, ubi jani
btis,

par-

delicct ad imilalioncm sui, quia ct ipse quibusdam cocpiscopis suis conlra tol Ecclesias per lanlam latiludinem tcrrariim omniuin consiilulas, non nisi lo-

Dcus complcbal quod promiscrat


et piopierca

palri-

non csse admissos,


Dei,
a

de sanciis sa-

ccrdolibus

quibus recipi non meruerani,

quenlibus ercdidit. Qua crodulilale quid magis tcme-

jaciasse lalia.quibns infirinos

animosdeccptarum a se
et

rarium

reperiri pntest ? Dicit

enim
<
>

<

legatione functos

plebium

falsis

rumoribus agitarcnl,
sui

lcmerccredulas

qunsdam,

sicul

ipse

asseril,

fidclissimos tesles,

mentes supcrbia

nomiuis

irrelitas,

ab orbisterra-

ad easdem venisse provincias,

deinde

<

geminalo
<

rum pacc

disrnmpcrcnt. Quid bac


In

stuliitia,

imo vero

advenlu sanclissimorum,

>

sicut ipse dicil,

Domini

dcmcniia rcpcritur insanius?


tnmplet, doncc ad

lot

genlibus orbis

sacerdotum
essc
>

diluciJe
;

plenins ac verius

publicala

loriarum et ex magna parte complevit Deus ct adliuc

qua objiciunt bomo debere quam Deo. Proferl Ticbonius


rromissione Isaac
:

pulans sibi magis credi


divini Testamenli

omnes omniiio
te,

vcniat,

quod proqtia;

misil, qui dixit, iVo relinqiinm

donec faciain

lonitrua, qiiod faclumesl in promissionc


ct

Abrahs clin
lestatur

locutussum (ectun.Et isiijaincreduninuniianlibus non


implcri

Jacnb,

quorum

se

Deum

quo promisi Dcus,

ei

idco ex partibus terracrat,

Deus diccns Ego sum Deus Abruham, Deus Isaac, el III, 15). cvtermim(Exod. 6, in estmihi .Incob; hoc nomen Ki isie opponil narrationcs consacerdoium suorum.

ruin in quibiis jani

iliipletuill

pcriisse Abralne

scincn, quod csl Cbristus, ci cvacualas proniissinues


Doi, qina ipsi non sunl admissi ad eorum coimnuiiiunom, apud quos boc jam reiinebat orbis imploluin.

Qnid diclum

esl

ad Abrabam

ln semine tuo benedi-

cmiur omnes
ad lsaac
lerrce,
?

gentes (Cen. xxn, 18).

Quid diclum et

El non eis dicitur, Solus Dcus verax, omnis autem Iw-

Et bcncdicentttr in semine tuo omnes g nles

mo mendnx (Rom.
lotjitititr

Ill,

4)

dc voslro

isla

dicilis,

Qiti
:

pro eo qnod

audhit Abraham pnter tuus voccm

mcndacium, de suo hquitur (Joan. vui, 4i)


'

meam[ld. xxvi, 4,5). Quid dictiim est adJacob? Fgo sum Deus Abrahce palris lui, el Deus lsaac, ne dubo timeas. Terram enim snpra quam tu dormis, tibi
et

vos ergo

sicul lioniines mciitimiui, quia sicut

bomicrccce-

nos irasciniini.

Nou

eis lioc dicitur, Sid insuper

ditur ois, dc orbe lcrraruin, i|iicm possidcre


por.il,

jam

semini tuo

el eril

scmen luum
africum
le

sicut
et in

arenn lerrte*,

et

poriisse Clirislum.

Et qui hoc cieJunt,

cum
ili-

rcplcbitur in

mare

et iu

aqmlonem

et

in

inipiiJcnter diccrenl', Chrisiiani

sumus

audenl

orienlem

et

bencdicentur in

omnes

tribus terroe, et

cere,

Nos

soli
III.

sumus.

in semine tuo (Id.

\\\m,

13,

U). Nc autcm dc Juda:is

CAPUT

4.

Dicil
[tiissc

eliani

Parmcnianus

hiuc

dictum diclum pulciit ; quid sitsemen Abrabrc, in quo Apostolus. pvi benodiccndas omncs gcnles, exponat

probari consceleratuin
trtidilionis, el

orbem

tcritiruni criiniiiibus
qititt

ulioruinsucrdcijiorum;

citm multa lalia

Abraha; inquit,
ntn
dicit,

diclo? sunl promissioncs el semini ejus

fiterint teinporc persccutioitis adniissn, nitllu


fticta esl in ipsis
l:oi
i

proplcrea

Et scminibus,

lanquam

in mttltis; sed

tan-

provinciis sepnrtttio
ut partim

popuhrum. Quasi
ma'i
,

qunminuno, Elsemini
iii,

tuo,

10). In Curisto ergo

quod cst Chmlut (Gatat. omnes gcntes bcnediclionem


piomissiim
esl, lanla ex-

non potuerit
,

laiuei int

ncquc

fucriot accusati

ui possent sine ulla

lcmerilate da-

i.aiiituras, lanta aucloritalc

muari

parlim eliam fuerinl prodili atquc damnaii


vos aiHeni. Al

hibilum veritate

et coniradicunl qui se Cbristiano.'


* Edili, oriia qui loqitilnr mendacum Wss., oiinsso, Quia, lialiout, roscrqo. uliti, tlictmt. Mss., dkereiit.
,

ii:

Mss propter q:iod.

;, ,

3el qnia
siis

LIBER PMMUS.
rebus manifcstis non arguobantur, ab Eccleperlurbandis dividendisque cessaverint atque ita
:

53
niliil

Si

autem
mala

esl

aliud consentirc

malefaeieniibus,
at(|ue

nisi

facta

eorum approbare

laudare

faclum

sit

ul

cum quidam non


'

accusarentur,

quxdam

vero incerta crimina

pro ccrla pace Deo dimitteita

exemplo Apostoli, orbis terrarum non consentiret criminibus Afrorum etiam si ea cognita pro pace
,

rentur; qua-dam autem

manifestata et convicta

Ecclesia; toleraret;

quem tamen
si

ea cognovisse

isti

damnareniur, ut nullus damnalus pnsset simulata innocenlia decipere populos ncquaquam uniiatis vin,

non probant, eliam

vera fuisse probare potuissent.


dieil

CAPUT

IV.

6.

Frustra iiaque

Parmenia-

culum rnmpereiur. Neque enim


fulsa fingeiUium,

et in Africa fieret
,

hoc

nus, damnatos in Africa traditores in consorlium damnalionis acceptos a provinciis transmarinis. IIoc euini
csl

tam iminane prxcisionis maliim

nisi

magis

factio

quam

ralio vera

convincenlium pra>
I

quod crcdere non debemus, nc temeritate

sacri-

ralerct.
5.

lega totum

orbem terrarum

in Christi unitate

fundapotius

Legant qui volunt qux narret,

ct

quibus docu-

mcntis

quam mulia persuadeat


Parmenianum,
lib.

venerabilis

memorix

iimi, ex istorum falsa criminatione

damnemus,

qnam

cx vcra Dei promissione diligamus. Quid enim


est,

Milevitanus episcopus catholicx communionis Oplalus (Contra

magis crcdendum

quod
;

dixit Deus,
isli

In semine luo
dicunt, In sc-

1), sive de Lucilla pe,

benedicentur omnes gcnles

an quod

cuniosissima tunc cl factiosissima femina

quam

pro

Ecclesix disciplina sanclus Cxcilianus adlutc diaco-

nuslxserat;

vel

de cxteris factionis ejns consoni-

minc tradiiorum Afrorum maledicunlur omnes gcntes ul plus valeat quod commisil iniquitas , quain
:

quod

pollicila
illi

cst vcritas

Cur ergo non potius crein

bus, sive furibus ecclesiasiici argenti, sive ad cpisco-

dimus quia

qui rccepli sunt


,

communionem

patum
sive
ral

se

non pervenisse dolentibus,


insidiis

et sibi

prxlatum
;

provmciis transiiiarinis

aut innoccnics opprimi

non

Cxcilianum

quibus poterant inseclanlibus


ista faclio
illo

polucrunt a calumuiatoribus, quod multis documenlis


probabilius persuaderi potest
;

de Numidis episcopis quos


Qui venientes

convocaveaul ccrte

cum

convinci

ad perniciem Cxciliani, ut

deposito aller eis

ordinaretur.

cum

non possent, cliam


diti
,

si

mali fuerunt, innocentes cre-

primate suo lunc

sine ulla suscipicnlium contaminatione susccpli


si

Secundo Tigisilano, et fcssa crimina Secundus


cousulcns
,

aliis

quibus traditionis condonaverat, veluti paci

sunt? Quid, quod etiam

per malos fratres

quales

ipse

Aposlolus

iu Eeclesiae unitale toleravit,

quales marlyr
;

sicut ccclesiaslica Cesia lestanlur, absenulla dilaiionediligenlioris inqui-

Cyprianus in Epistola de Lapsis gemil


tales fratres etiaiu in

si

ergo per

tcm Cxcilianum sine


sitionis,

judicum numero constitulos

nullo responsionis loco servato,


:

tradilorem
absenti
sibi-

esse censuerunt

ut ei

videlicet obessent

actum esset aliqua praviiate , ut traditores excludi convincique non possent ', et christianus orbis simulaia

traditionis crimina

tantummodo

objecta

cum
Ita

eorum innocentia

falleretur, nullo

modo

suani

mctipsis prxsenlcs confessa donaverint.

eontra

innocentiam perdidissel.

sedeniem

in

caihcdra, cui
et

lolus orbis chrislianus in

transm ninis

loage remolis lerris, et in ipsis Afri-

caibolico episcopo, fiagitandum cst ut probent,


,

canis gravioribus et advcrsus ejusmodi failacias robustioribus commuiiicaret^EcclesiiSjepiscopum alte-

Quod enim de Osio dicunt Cordubensi quondam non sed quod solum (alcm illum fuisse qualem dicunt
7.
lalis luerit

manifestum
asserunt.

illis

fuisse quibus
nisi
:

ecm com-

rum ordinaverunl

(a)

ut posscnt pro suo facto


,

conniunica^se

Hoc enim

probaverint
quia nescienti-

tiadicere promissionibus Dei

ne
;

in

semine Abrahx

frustra dicunt sc scisse qualis fueril


lius

benedicerentur omnes gentes

ut eas etiam parles

nbessc non poluit

a quibus sc

isli

innoccnlibus
ini-

orbis tcrrarum a tradituribus Afris inquinatas dicereul,

scparando, propter ipsam separalionis sacrilcgam

qux ncc
,

Cxciliani

nomen

audissenl. Insupcr

quiialcm

innocentcs esse
(si

non possunt. Hoc cniin


sic fieri potuisse, ut

cliam contra orbem lerrarum, dicenlem, Quodiivibus


luis objicis

magis credibile est

tamen Osius ab Hispanis da,

nec cognosccre potui

nec damnare in-

mnatiis, a Gallis est absolutus)


falsis

cognitum debui (aul cerle quomodo se haberei ejus vita, quam tamen isti de nullo crimine cunviccruul
ille

criminationibus Hispani cireumvenli, et callida


,

insidiarum fraude deeepli

contra innncentem fcrrent


in

tanquam innocens audisset)


dicentis,

proferunt tcstimosculentiam, et postca pacifice


qui faciunt ea, sed

humilltale christiana
illius

nium Aposloli

Kon solum

cederent sententix collegarum, quibus


lia

innocen-

etiam qui consenliunl (ucientibus [Rom. 1,52). Pa-

comprobata

esl,

ne pcrvicaci

et

animosa perversi,

rumne mnare
ejus

eis fuil lot el tantos cbristianos

populos dalate priores suas senlenlias

defendendo

In sacrile-

inauditos, nisi ctiam contra


,

Apostolum ipsum
conscnlire malefa-

quidem verba

sed non cjus intellectum deproesl

gium schismalis, quod omnia


cxcilate impietatis irruerenl
:

scelera supergraditur,
sicut
isti

miseri fece-

mere audcrent? Si enim hoc


cicnlibus, csse

runt
Ecclcsia
,

et

nec sero saltem lolies divisi atque concisi

cum

cis

in

consenliebat
periclilari

senliunl quod fccerunt.


8.

eliam ipse

falsis
(II

fratribus, inter

quos se

Salis igitur, satisque declarant

undc insanabilcs

conlestabatur

Cor. xi, 2G)

et

quos non caste, scd

facii sunt, videliccl

ne scntentias suas, quas in ab-

per invidiam sinc cbarilale prxdicanles Evangelium,

scniem Cxcilianum temere prolulerunt, condemnare


cngercntur,
si

prxdicare tamcn pcrmitlil


1

(l'liilipp.

1,15, 17, 18).

iransmarino judicio, ubi a Cxciliano


excludi nec cominci

Ain. et plerif|iic Mss., certa crimiiia.

Forle, commimiiuoat.
>

(<0 Majorinuui.

sic Mss.

ln

editis,

poaem.

,:

39

CONTn.V EliSTOI.VM PA RMENIANI.

S.

AUGUSTINI
suas
proprias
, '

40
vcnirc sentontias

pr.Tsenfcsupcr.iti sunt.consideratione verilatisetpacis si aniacqtiiescerenl majorem reporlaturi vicioriam, quam si nitisiiaicm liumanam sallcm post jiidicium ,
;

eligentes contra

quam contra pacem unilalis eliam in paric Donan. Et maximc Prxtextato Assurilano et Feliciano Mustitano pateeret Parnicniaims, qui etiam damnati a ire-

lioniincm in ipso judicio superarenl. Nani


,

illa

victoria

quam prxeelshur est et iriumpho cetsiore plenior, nnivcrsa de scd victo, uno liomine ile solum non si
'

cenlis et
qtiibus

deccm coepiscopis

suis

ad cosdem ipsos a

damnali fucrant, sludio concordijc rcdicrunt,

subjugaia civilale referatur, dicenle Scriptura, ilctior (Prov. XVI, ett qui vincit iram, quam qui capit civitatem
(pios ira 52). Illi crgo hominem vincere cupicbant vinccbal. El qnia boniincm vinccrc neqnivcrunl , et
,

et a suis dainnaioribus

eodcm

studio sine ullo sui ho:

noris detrimenlo, pro pacc susccpti sunt

nec quis-

qtiam rebaptizandos pulavil, qui fuerant ab eis foiis


in

srhismale baptizaii.

An

forte qtiia

mullum

displi-

ab Imniine
in

ct

ab

ira
;

supcrali sunl

ab homine, quia

ccnt Parmeniano qui corrigunt sentenlias suas, et eos


iion intelligens

judicio victi sunt

ab

ira

quia ncc victi quicve-

quos Aposlolus pravaricatores vocat,

runt, pravissimo corde vel audientes vel lcgenlcs Apnstoli senteuliain diccntis Si enim qua: deslnai ,
,

detcstarelur istos, quia inlro redire

quam

foris

rema-

nere maluerunt, etadjtinctis


sociis,

sibi

nonnullis similibus

hoec iterum tedifico, prwraricatorcm

me ipsum
si

constituo
sinistro

ctiam Parinenianislas crearet, sicul jam multa

IGalat.

ii,

18). Qu:c vcrba

scilicet

lam

frusla de isto fruslo pcr lolam


Sic, sic necesse est

Africam facta sunl'?

animo

ipse Apostolus intelligeret, ncc christianus ncc

ut minutatim sccti concisiqua

apostolus fieret, nec pnedicatoi acdilicaret Ecclcsias, quas persccutor ante deslruebal. Nusquam itaque isti
se

dispereant, qui

tumorcm

animosilatis

pacis sanctissimo vinculo prxlulerunt.

sux catholicx Neque enim


,

lucrunt,

lam apcrle indicarnni, cnr ncc superali corrigi voquam cum dclcstanlur Dispanos, quod post

lam litncnda sunt quac comminalur Parmcnianus

quam

inlucn.la quoe eonlilelur.

sententias suas aliicr prolalas collegarum posleriori


discussioni judicioque ccsscrunt.

CAPUT

V.

10.

Cum

ciiim diccret

per
,

Osium
ad eo-

Quam enim

lioc fa-

Ilispanum adjulorium prwstitum Cwciliano

ul

de mansuetudlne chrisliana , tam illud de contcnlione diabolica cl idco non mirum quod isla

cium

est

rum communionem sanclorum


cogeretur
tjrant
,

el

i.tibatorum numerus

et

huic impietati ftdcin servorum


;

Dei inte-

humilitate pax custodita cst, et


Proiiide
illis

illa

elalione disrupta.
:

restiiisse

ullro fassus est suos ipsos adiisse

rectc reddilur quod fccerunl

docucrunt

etiam Constanlintim, cl arbiirio ejus a judicihus cpiscnpis

cnim

lalia

postcros soos.

Nam

cl Maximianistas

non

ob aliud trecenlorum ct decem collcgarum suorum, a quibus Primianus (a), quom primo ipsi dainnaverunt,
ininicensjudicalusesl, judicio cedcre noluerunt , nisi prodicla 3 contumacia senlenliain apostolicam impcritis

causam cognitam, quibus prafuit Uclchiadcs * Romana; nrbis episcopus. In quo judicio, sicut ecclesmil
isli,

siastica Gcsta testanttir, quia vicli

el intio-

cens Coccilianus invenltis esl

eumdcm Melchiadcm
,

crimine iradilionis acensant. Qnod qna^ro quomodo


cognoverint? Si enim anle jtidicium
dicare debuerunt
,

opponendo,

et dicendo, Si

enim quw destruxi

hac

non

sibi

praju-

iterum wdifico,

pruvaricatorem

me ipsum

conslituo.

ut

apud talem judicem causam

eum

Destruxerant enim cenlum collcgsc Primianum , ct propterea cum trcccntis rursus sedilicare noluerunl. lla

agere inciperent, eliam ex prasceplo Imperatorisqncm


ipsi

adierant, tale subire jtidicium

*.

Si

autem post

cum

se cavcre fmgunt ne

homincm

aeilificcnt

diclam causam prolatamque sentcntiam euin tradito-

quem
9.

destruxerant, se ipsos malo schismalis sacrilcgi


*. si

rem

didicisse perhibent, usque


,

adeo demenlcs sunt


victi
in his

destruxerunt

homincs
viveret Parmenianus,

ut conlra judices

apud quos
Et lamen

sunt, vi-

Sed lamen

non auderel
prxva-

ctis litigaloribus

crcdant

omnibus
el llispa-

jam reprehcndere Hispanos,

cl cos appellare

(quamvis magna tcmerilaie, Italos, Gallos,


nos acciisant
,

ricatores qui a sentenlia sua in collegarum senlcn-

rcliciis cxteris
qtiibtis

lam mullis proviuciis

tiam deflexerunl, ne ipse offendcrel


qui mnlii Primiano
rccti
1

"

collegas suos,
in

atque gcntibus, a

nefando saciilcgio scparati

jam

a se

damnato

melius cor,

suni, quibus uliqtie obesse

non posscnt crimina


,

lla-

ad trecenlorum concilium transierunl


ctF.r.,

magis

loruni, IIispar;oium, atqne Gallorum

etiain

si ver.i

Am.

quasi non. Lov.,


,

qum

sinon. Casligautur ex

dicerentur)
lius furore

jam

cseteras
,

terras casco niorc.velpc:

mattuscriplis. * Eiliti ci (|iiidam Mss


in trecentorum el

arguuni

el eis irascutitur
,

quia ciim
traditorum

ttutt
.

\am

el

yaximianistw non ob aliud


suorum... jtulic.oconparlcs
esscnt in Africa

decem coUegurum

una, inquittnt

et

cedere noluerunl.
>

Fortc, prodila, id est, nwnifesta. vaticani Mss., 5 ipsos mato scliismatis majore sacrilegi

destruxerunl. Edili, qina senteutiti sua in cotlcgarum sentcnliam de(tuxil, ne ipsi offendereni. Melius vaticaui Mss., ne ipse (sciJicet Parmeuianus) offenderet. Sed in pracedente versu,

quia senlentia... deftuxil, quod n,anifcslun) erratum eral, conjectaudo eiuejidiimus, qitiu sentenlia... aeflexerunt. paulo post loco, eligcntcs , legilur iu iisdeni valicauis libris et apud Am. el Zr.', cliqens.
pro,
(a) Primianus 1'arnieniani rarlhaginensis Donatistarnm episoopi successor dauinaius priiuo fuil a ccnUim e| is coj is incabarsussilano donalianae parlis concilio; postea aulcm judicatus innocens a trecentis decem cpiscopis in concilio i;aga Ut.io. Confer Edarr. in rsalmumoti, sertu. 2, a. 19, elc.

In valicauis Mss., prwproperas. Quidam "'ss., fracta simt. 3 varic scriplum occutrit iu antiquis codicilms, raro .i.c/cliiades, Irequcutius Jiiltiades, aut Melliades, seu j/i lelitdes. * Edili.eftam ex preecepto lmperatoris qitem ipsi adierunt, tale subiere judicium Concinnius Mss., subire judicium. scd pro, etiam legendum videuir, et cii.nn. 5 sic alicr e Vaticanis Mss. At Lov., ut duccntos judices, apttd quos nVri sunt, rktis litigatoribus credanl esse postponeiuios. Editi vero alii et Mss. tamelsi ouiiitunl. essc nostponendos ; habcnt tamcn, jrt ducentos, vel, ducenti judtcet male; nam agilur dc Romano judicio, in quo, ul ex ()| lat. liliro prinio constal, pra:ler Melchiadcia octodeciin taulinii adfueruiit c| iscopi.
1

4i
altera inuoccnlium, traditores sibi

LIBER PUnil
qtwm
iiiuocentes
'

S.
:

\1
quid
ibi

ad-

luistis

tunc sive traditorcs, sive

tr;.

itoriun

jungere maluenmt. Quoe iina criminaiio

brevissime
paries

vcl accusalorcs vel

damnatores, sivc innocentiur" vel

aique veiissime

i!a

refellitur
,

quia

cum duas

calumnialores vel oppressores cgeiint, prorsus ignoro.

audissent essc iu Afiica


inuocenliura,

unam traditorum, alieram eam innocenlem essecrediderunt, qoa:

S"d
lio

ille

Dominns noslc~qui emit


,

lotiim

munduin prect

sanguinis sui

cujus sancta commcrcia proplicta

causam suam apud vicinos ccclesiasticos judiccs obtinuerat. Quapropter illi srmper innocciiles inansernut,
qni

tanlo anlc cccinil diccns, Foderunt

manus meus

pe

dcs meos, dinumeraverunt oinnia ossa

mea

ipsi

vcro

nescientes

quemadmodum
,

ista

in

Africa gesta

considcraverunt
slimenta mca;
et

ct

conspcrcriinl

me

diviscrunt sibi Beiiiiseiunl sortein


:

sint, id

tamen crediderunt quod


csse poluil.

paciliee ac religiose

supcr vcstem tneam

credere debuerunt
rinllo

a quibus innocentibus separatio

inicr nos ct vos

non spatia conslituit vacua

ct

mula

modo innocens
VI.

Clui-tianis; implcvit bacc omnia sanclificalione noininis sui.

CAPUT

11. Fatetur eliam Parnicnianus ad


ct episcopos judices et partes cx
scilicct

In ipso quippe ps.ilmo passionis

non

soltiui

Ardatcnsc oppidum
slas: ubi
nisi

qiianti, sed cliain


ibi

qu.mtum cmeril dcclaraluin


dicilur
,

cst

Africaconvenisse, Caicilianum

atque Donali-

enim paulo post

Reminiscentur
,

el

convcr-

omnia

suis crcdidil, cui nihil victi polucrunt


*
:

tenlur ad
in

Dominum
,

universi fines terrcc

cl
;

adorabiinl

de judicibus comiueri

nec lamen negat rursus


ibi

conspcctu ejus univcrsce patritB genlium


et ijj.ie

qiiouiam

cos ad Conslanlinum vcnisse; et quia


judicio supeiati sunt, cliam

qiioque ultimo

ipsius cst rerjnum

domiuabilur gentiwn (Psal.

ipsum gratia corruplum


,

xxi, 17, 18, 19, "28, 29).

Dc causa itaque veslra lunc


,

esse criminaiur. Quibus omnibus consideralis


sine sludio

qni

fnrlasse cogerer judicare

si

vcl vicina essein, vcl ita

partium

jtidical

eligat

quibus crcdal;

icinota
stiani

ui inlcr nos cl vos

non liabitarcnt
,

alii

cbri-

titrum judicibus sententias profercntibus, an litigaloribus contra quos prolatie sunt


,

codem noinine

signali

eadem
,

uniiaie pacali.

litem linire nolenlicredidit.


,

Mullnc inteijacent panise gciilium

simul mcciiin

em-

bus.

Certe orbis terrarum judicibus

Qui
fa-

pt

illius

sanguine, in cujus conspectu mcciim pari-

autem Donalislis

consenliniit, eosque defendunt


,

tcr adorant.
ipsai

Per

illas

ad

me

liansiit

fama dc vobis

qualiscunitenttir seillis crcdere qui causam suam non potuerunt 3 tamcn in iransmario;ne illa fueril
,

dc vicinilale causam vcsiram examinare poluc:

runl

quod

si

non

cst facliim
,

vos neglexistis

neque

nis tol disceptationibus oblinere

cl cortini

adversus

cnim neglccti a
niretis
:

caclcris

non usque ad nos cliam vc-

judiccs
piunt.

murmura et crimina crcdula vanitate susciQua in re si innoccntes se dicunt, et cos quos


;

si

autcm

aliquid jiidicatiim cst, date veniam,


,

superalos scimus

quanto innocenliores sunl qui

le-

non audeo vobis supcralis temere crcdcrc ct judiccs vestros cadcm temcrilate damnare. Accedit buc aliud

mere

aliquid mali dc ipsis judicibus credere nolunt,


victi

quod

mc plurimum
, ,

movcat,quia

si

vos innocentcs

de quibus necesse cst ul qui

fuerant conqueperdidii
:

opprcssi essetis

nos salleni liatres qui nibil vobis


:

rantui?Non solum cnimqui bonam causam


ctiam qui jiislissime viclus cst
eenle judice murmurat
,

nocuimiis

amarclis

cum vcro nos

qui benc nobis


vesliis

de iniquo vel lardo vel negligeiui judice queritur


,

sed

conscii sumtis

causam vcstram

vicinis

rcclo

ea caccilate de inno-

Ecclesis jure
sciunt

qua

ca:cilale
isti

cum

innocentc

cpmmissam fuisse ', quemadmoduin judicavcriut


e.l

qui
,

coram Deo

lacerare tamcn

adversario litigabat. Quaproptcr


rati suul
,

non ideo scelescliismalis

nialediciis

accrbis odiis inseclari, et quasi propter

quia de omnibiis victis nolunt lenicre ali:

vos Cluistiis apud nos hxreditatcm suam perdiderit,

quid crcdere

scd ideo quia se


,

furore

eiiam rebaptizare conamini

quid boni de

illa

veslra

pncciderunt ab eis innoccnlibiis

qui mullo

raliona-

causa sentire poterimus? Qai enim longc icmolissi-

bilius noliinl tale aliipiidde ipsis judicibus credere.

mos

fratres lemcrariis suspicionibus

damnaie minime

CAPCT
tiiini

VII-

12. Exislatenim
Cliristi

duliilalis.qiiam jusle a vicinis vcslrisdamnati fueritis,


aliqiiaillaruin p:r-

in

nominc

oslciid.tis.Cureniinnoiicrcdainrecle daninari poluisse


,

nobilissima Ecclcsia

e.\ illis

septcm.etsi
in, 7)
,

a vicino judice auditum


placct potissimnm Philadclphia (Apoc.

qui

mc

fiairem tam
;

longc
niihi

absentem damnarc noa dubitat inauditnm


objicicns

hoc

qu.x dc mystico noniine per lingiiani grascam

fiaiernani intimat cbarilatem.


cjus,

Audiamus

igiiur

voccm
Si

maximum
,

criincn

quoniam qui pr.escns e-se

nec ejus palca luquatur, sed friimcntum.


islis
:

nori polui

eis

ad quos causa pcrducta est jmlicibiis


litigatoribus crcdidi ? Quibus' ju,

eigo
potius,

dicat
lis?

Qnid

quam
si

viclis

in ine arguilis *, fialres?

quid accusadicibus

Quanto inlervallo secundum tcnenum locum ab


,

non poiius crcdidisscm

ctiamsi

illi qiii

Africa remola sim, partim nosse

pariini audire po-

viclisunt iiinocenies

cssent, ego iiniocens cssc


si

non

possem. Magno eiiim deliclo iniplicarcmur,

cum

corda liumana non cernercmiis, nccdiseiplinam ccclccomminalio. Meliiis vaticani liliri, crimimttio. rorle, niw vann criminatio. rostea autem loco, verhsime ; pleriquc Mss. balient, vilhsime. Edilio Am. , justisEditi,
1

siasticam lcncremus,

cum

cis

nullemus jiidicanlibus

Credere, ullra quos non potuil causa transire, ct pcr

sime.
Mss. Al editi, qui niltil victi, potuerunl ile judicibus eonqueri ; omisso, nia. 3 sic locum ad valicanos codices emenil.inms. Nam corrujle in eilitis legeliatur, futentur se illius esse Ecclc.-iir, potcrunt vel, quo? non ; q:.i non poluil.
' tta

quos

puliiit

ad nos fama prrcuricrc.


lc

Ab

istis

iimo-

cenlibus impia
le dicis
1
:

dircplionc discindis, et iniiocenleiii


si

quod utique
,

csscs

cuin vidcrcs in Sciidicamus, a maau-

tn editis

fuissc

dicamus.

Aocst,

*Lov. quid

me arquuis;

jiraitermissa

parUcula,

m.

scriptis.

&ANCT. AtJGOST. IX.

{D: UJC.J

43
puiris snnciis

CONTIU EPISTOLAM PAIIMEMANI,


messem Domini
lui

S.

AUCUSTINI
'

4
passim aique

antc uliiranm se-

fiiriosorum agminibus niulto graviora

gregationem ei ventilationem n lizaniisei pileanon possc separari (Muttli. 111, 12 ei xm, 27-45), eligercs potius forlis esse in lolerandis malis, quam im,

quolidie, nulla regia, nulla ccclcsiasliea lege commitlani


;

nos corporum persecutores vocant, se animarum

interfeetores

non vocant, cnm privala


parcant.

pissin deserendis bonis. Cur enim Eeclesiarum per nrbem longe rcmotarum non puiamns esse isias et
,

corporibus

licentia ncc Scd quia per mansucludinem

clirislianam mulloseverius oculus judicatur


in liie,

evulsus

quam
ravi ?

juslissimas voccs, quas in Pbiladclpbia figu-

quam animus excxcatus


el

in

schismate, ci adloqiiiiiitur
,

versum nos loquunlur,


VIII.

CAPUT
est,

nobiscum

ct

15.

Quin ctiam conqueri audet


ad

cum

eos obinutescerc coinpell.il vciitas, silere non

Parmenianus,

oiiod eos Constaniinus


,

campum

id

pcrmiuit iniquitas.

ad tirpplicium Aucijussit dicebant prosiaslicos judices, nec apud ipsum quse


,

qui

vicli

apud cccle-

CAPUT

IX.

15.

An

forle

de rcligione
niisciit

f.is

non

csl ut dicat linpcrator,

vcl

quos

Impcralor?

bare polueruni
sione
'

ct adliuc in sancloe Ecclesiic praci-

sacrilego

furoic
jussisse

ferclianliir
,

et

hoc

enm

tun-

quam immaniter
eriininatur
:

Hispano

Osio

suggerente

Cur ergo ad imperatorem vcstri vcncre legali? Cur eum fecerunl causx sune judiccm, non soculuri quod illc judicarel? Sed qtiorsum ista dicunlur? numquidnain, etiam
si

snspkionibiis videlicel snis, sieui semper,

obtincant non pcrtinere ad Impcraloaliquid statuere,


s

damnando

inauditos. Quasi vero


,

nou humanius ac pio-

rem adversus eos

qui prava in reli;

babilius alins crediderit

Osio tanquam episcopo sugin

gione scctantur, propterea

si

inlerfeccrit cos

quos

erente potius faclum ul

leniorem coercitionem
,

punierit marlyres erunl ? IIoc


licis

quanivis imiiianissimi sccleris


smalis,
isti

id est, sarrilegi

schi-

omnibusvox

patebit,

cnim modo ista hxreinquoscx occulto impcrio


qui-

senteniiam

iledcret

lmpcrator. Quid cnim

Dei, per manifcstum

bomimim impcrium multa


;
i

non juste patiuntur, cum cx allissimo Dei prxsidentis et ad eavendiini ignem xternum flagellis laliIras

bus cocrccrentur, severissime coiislitula sunt

nec

solum

bscreticis

quoqno mod

saltem cliristiano no-

num,

admonentis judicio patiuntur, el merito crimiel ordine poleslatum? Prius eniin probent se
vel scliismaticos
,

mine

dealbalis, sed etiam

ipsis Paganis.

Nam

utique

et ipsi falsa religione sunt iinpii, everti atque confringi jussa sunt
inliiberi

qiionim simulacra
rceenlibus lcgibus,

non cssc hxrelicos

iudignis poenis suis lividam cmiltant

tum demum de vocem , lum depatiuntur


,

ctiam sacrificia sub tcrrore eapitali. Si quis


in
tali

nium sese audeant cum mali


laiis

aliquid
si

veri-

ergo eorum damnalus

crimine

fuerit,

mai lyr
re-

mariyrcs dicere. Alioquin

quisquis ab Impeluit,

babcndus

est,

quia pro superslilione

quam piam

ralore vcl a judicibtis ab eo missis poenas

contipleni

ligionem pulabat, poenas lcgibus

luit ?

Nullus ccrla

nno martyr
stmt,

est,

omncs carceres martyribus

omnes

calcnre judiciatix martyres trahunt, in

quoquo modo cbrislianus audet boc dicere. Non ergo quisquis iu aliqua religionis quacslione fuerit ab Iniperalore punitus, martyr efficitur. Neque enim vident
qui talia senliunt, in euni locum se progredi, ut ipsos

omnibus metallis martyres xrnmnosi sunt , in omnesin omnibus poenalibus insulas martyres deportanlur
,

loc s juridico gladio martyies fciiiintur

ad omnes

judicum beslias martyressnrrigunliir, auljussionibus sicut dicit Apovivi ignibus concremantur. Si autein,
stolus, IVon esl poteslas nisi a Deo,
et

cliamdsemones martyrumsibi gloriam vindicare posse conlendant, quia istam patiuntur persccutionem per
imperatores cbrislianos, ut pene toto orbe terraruin

minister Dei esl,

eorum tcmpla

evortanlur, idola commimianlur, sa-

vindex in iram
porlat. Yis
bcbis

ei

gui

male

agil,

nec sinecausa gladium

crificia subtraliantur, qni

eos bonoraiit,
si

si

deprebensi
cst dicere;

non timere polestalem?


illa

Bonum
:

(ac

el

ha-

fuerinl, puniantiir.

Quod

demenlissimum

laudem cx

(Rom.
illi

xm

14)

bonus quidquid
;

passus fuerit, laus

provenil ex potestate facienlis

non ergo ex passione cerla justiiia, sed ex justitia passio gloriosa cst. ldcoque Doininus, ne qnisquain
in

maliis vero qui mcrito palitur iniquitatis,


sxvitia: poleslatis.

non depulet

14.

ciunt, nisi quia

Et lamen quid tale isti paliuntur, quale faliominum mullitudo non in corde cor

bac re nebulas offundcrct impcrilis , et in suorum damnatione mcritorum laudem quiereret maitynim, non geiieialiler ait, Beati qui perseculionem patiuntur
;

sed addidit

magnam

differentiam,
;

qua vera

babel, scd in oculis?

Nani

si

sanguis exit de carnc

sacrilcgio pietas secernalur

ail

enim, Bcati qui per-

pace*Chrimorlali, quisquis aspicit exliorrescit.Si a


sti

secutionem paliuntur propler justitiam (Matth. v, 10).

prxcisx animae alque separatx

in hxresis

vcl

Nullo

modo autem

p-opter justitiam, qui Clirisli Ee-

non videiur, schismatis sacrilegio moriimtur, quia lucluoatque telrior mors vero imo langilur

clesiam diviserunt, et

cum cam

simulata juslilia quasi

non

jureconsueliidinis ut planc dixerim, vcrior, morlinm publice dcridetur : cum auctores lanlarum veriiatis manirestand.e causa seror
ct,

conantur anle tempus a palea scparare, ac frumcnla cjus falsis criminationibus iiiseclanlur, ipsi ab ca po>r.dili,

agminibus multa graviora. At Mss., nmlto gra,

insultant, et nec

monein nobiscum conferrc dignanturtet


rcclissimum ordinem
'

si

quid tem-

viora. > in excusis

semper per mansiutudmem .Abest, semper,

amannscri|itis.
'

certissimum atque poralis molestix passi fuerint pcr potcslatum, cum ipsi privatis
rmrcdam
cditio pr(ccisioncm.
si
.

Uculffl

\m., el pwplerca. Lov., an propterea. r.edundant paranle , propterea , addiue, uec sunt in manusccioblenderet imperiiis. vide virgil., .lEneid.
lib. 10,

* stss.,

' aiu., si

pace. Lov.,

pro pncc.Melms autcm

JL,s..Si

fl

vcrs.

8-2.

AiiL ct M,s., vere.

iKire.

45
tins
',

LIBER PRIHUS.
lanqunm lcvissima palea
suiii.

m
est

variis riimorinii Oali:

et

Dco quod Dei

(Matth.

xvu, 21).

Hi vcro in

hns sipiraii

SeJ inquiunt

Noii

hsee fecinius.

Yideaut ergo cx

liac

qua>stione se
si

primitus liberare

ulroque inobedienlcs alque impii, nec Deo reddtinl christianum amorem, n.c icgihus humanum limorem :
ita ca?ci et insani,

debere*, el tunc auilere,

quid molestiarum sive

ul

cnm

schismalicos suos Maxicalholicis


vi

poenarum
dcpouere

a chrislianis
in

imperaloribus paliiintur, vcl


in

miaiiislas per polestales a

imperatoribns

querimoniam, aut assumcre

gloriain.
si

missas de basilicis excluserint, et

magna

jussio-

De qua
liil

re, id est, ipsius schismaiis


,

qmestione,

ni-

num
fieri

el auxiliorum
si

ccdere

sibi

compulcrint, arguant
lale aliquid

aliud diccrem

ea qure supcrius sunt dicia suffi-

C:\lhoIicam,

pro ea calholici principes


Ipsi vero
id

cerent.

pr.xceperinl.

CAPUT
vincunlur
tia si

X.

46. An

Maximianislrc antcquam

forle dicent, eliam

si

con-

cssent Mazimianistsc,

est,

cum adhnc uno

simul

in sacrilega

disscnsione, ul pro ea demcn-

Don:i;isiarum cnnsonio lenerenlur, quaj ab eis Ro-

quid passi fuerint,

martyres non

sint

non

la-

gatus

ille

Maurus per regcm harbarum Firmum

(n),

men ad imperatorum
eanl
:

poiestateni

ha:c cocrcenda vel


in rc

quani s;cva, et
el

quam

accrba perpessus
si

sit,

recolant

punienda perlinere debere. Qua an quia de religione


randumesttalibus polestatibus

qureroquid difalsa niliil

laccant,
a

nec conqueri audeant

quid bnJHsmodi
vel cuni
reli-

vitiosa vel
?

cu-

vcl

Primianistis propter

suum schisma,
',

Sed

de Paganis diximus, et de ipsis perseculiones ab imperaloribns paliantur. An


displicel?

jam eliam darnonibtis, qnnd


inulia
et

Piiiiiianislis

propter Donaiislarum

non pro

gionc sacra, sed pro animosilale sacrilega paliunlur.

hoc

CAPUT
fecerunl

XI.

17. Forlassis

enim dicunl, graviora

Cur ergo

ipsi ubi

possunt lempla subvertalia facere

se perpessos a calholicis

impcraiorihus,

quam

isti

lunt, et per furores

Circumcellionum

aut

pcr regcs barbaroium Rogaiistis, vel per

vindicare non cessant?


tia,

An

justior est privala violen-

judices catliolicorum imperatorum Uaximianistis, vcl

quam

qiucro,
carnis,

Sed h.ic omitto; illud cum manifeste enumeret Apostolus opera


regia diligentia?
sunt,
inquit,

ciinm faciunt per furorem Circumcellionum quilmscuinque possuni. Quasi vcro in lc quxslio sii, uiruui
gra\iora patiantur

qum

(ornkaliones

immundilia;

contentioncs,

amtulaliones,

aniinositales,

dissensiones,
el liis

hwreses, invidiw, ebrietules, comessntiones,


lia
(

simi-

quam laciuiit. Quod quidcm imllo modo concesserim. Mulia enim eorum sscvissima numeranliir, imonumerari non possunt, qux si pauminus
afllial>

Galat. v, 19

quid

istis

videalur

3
,

ut

crhnien
:

fiora essentvel eos in quos ailmiuuntur

idololatrire putcntjusle

ab imperatoribus vindicari
in vencficos

gcrenl, co ipso cssenl cerie graviora, quod

non

aut

si

ncc hoc volunt, cur

vigorem legum

ordinatis potestatibus jubentur, sed extraordinariis

excrceri justc faleaniur; in ha:reticos

autem alque
in

furoribus admitlunlur.

Non enim tnm mulia suni qu:e


si

rmpias dissensiones

nolinl faieri,

cmn

iisdem

ini-

adversus Maximianisias per juilices humancc constiliuionis egerunl


* 3

quilalis fructibus auctoiitate aposlolica numerentiir.

(in

eo gencre actionum ponant,

An

forte

ncc

lalia potcslatcs islic


s

humanoe

constituiio-

volunt, quaviue

eliam ad persequendum Rogaiuni

nis permillunlurcurare
portat,

Proptcrqnid crgo gladium

Maurum ab
lcgitimis

eis pcr

Fiimum barbarum

gesla sunt, etsi

qui diclus es! minister Dei vindex in iram

es
de

illum, licet lioslcm

immanissimura Ronianorum, iu
:

qui male

agunl?

Nisi fnrie,

qiieniadmodum nonnnlK
csl, ut gladius inlelli-

numereni)

sed h.cc non tam

mulla suui,

eorum sane
gatur

intpcritissimi

hoc inlclligere solent,

quain mulla qnolidie agunt per furiosos ebriosoruiu

honoribus ccclesiasticis diclum


vindicla spirilualis
'
: ,

qui excommunicalionem

juvenum greges, quibns principes constituunt *, qui primum tanlummodo fustibiis, nunc eliam fcrro se
armare cceperunt
,

operalur

cum

provideniissimus Aposlolus conse-

qui

Circumcellionum noiissimo
poleslaiumque committunt

quenticonlexlioneleclionissatis aperiatquid loquatur.


Illic
tis
:

noniine pcr totam Africam vagantur, et sxva conira

quippe addidit, Propter Iwc enim

et tributa

pr&sta-

omncm ordincm lcgum


quorum
scelera

ac deinde suhjtinxil, Hcddite omnibus debita; cui


;

iributum, tributum

cui vecligal, vecligal

cui

honorem,

ignorare tale

cum ad eos deferuntur, fingunt se hominum genus, vel omnino ad se non


omnes homines ore impudentissimo
lotius orbis ac-

lionorem
et-gn

cui limorem, restat,

timorem (Rom. xm, 1-7). Hoc


prohi-

pertinere conlra

jam

ut islis dispulationibus suis


:

affirmant

neque hanc saltem vocem

l)cant Christianos tribuia persolvcre


niis talia sentienlibus

cum

et

Domiisti,

cipiunt, niulto probabilius vcriusque diceniis, nescire

Phansaiis, quos imitanlur


ait, Ceesari

se quid in Africa geslum


tra

sit,

sive a parlc, sive

con-

nummo inspeclo,
1

Heddite,

quodCwsaris

est,

partem Donali, quam


8

scilicet in ipsa Africa

Dona-

tistarum episcopos Circumcellionum vel facta nesciEdiu, el cutn ea quasi simulata jusltlia conantur ante li'M|nu a palea separari ac frumenta ejus falsis criminaEmendanlur ex ti nibus insectantur, dum ipsi ab ea polius.
pianusenplis.
* Sic

re, vel dicere

ad se non pcrlincrc

'.

18- Scd, ut dicerecocperam, hoc


1

non quaeritur mo-

Mss. Edili vero

* Er.

Lugd. Ven.
H.

qnmro quod
tstis

tiberari debere. locum sic legunt hunc numifeste aiumerat ,ipo toOis dicens
,

Lt>v.

iltud

quid

rum
i
3

vuietur.

Valicani codiecs,

utrum.

l/)v., alque schumadcos impia dussetuione. At Mss.,


iiuptas ttiisenstones; omisso, schismaticos. * Nonuulli eodices, islas humanw conslitttlionis permiltiaU

propler nonatistas. At Mss., propter DoiMistasupple, scltisma. \alicani \iss., per judices humance conditionis egcrunt. Eiiii, quamquce. casUgantur ex \:ss. valicani Mss. , qiws prmcipcs constituunt. Refercnduu
Edili,
:

ad vcrbum, agunl, quml |.roxime praicessit.


sic Mss. At ediii, diclti.

?s.,quandosci.ket

noit

pertinere pronunliant.

turare.
'

Mticaai Mss., qtux

excommuntcutionem overatur.

ifi)

De

Firroo tjranno,

qucm Tbcodosius magni

rhcodosii

n
do
,

CONTRA EPJSTOLAM
lltmm
|

PAR. ilF.MANI, S.
sed

AUGUSThNI
'

milbim balierctlocum
juslitiam
?
;

alianliir

graviora

quam

facinnl

apud eumsola

atrum adversus lncreiicos

et schismatieos lale aliip>i

tocum haberel. Quid ergoali' A dixisse reperiunlur, nUi rlirisiianam sanctilaiera noa
justitiu
qu.i: apild iiliim

quid Reri liccat. Si cnitn dicunt non liccre, cur

csscjuslitiam,

biimii ?Si aniein liccre falenlnr, eiiam


quoil millo nioilo possunt, graviora
iholicis knperatoribus,

sie,

ostendant,
a ca-

aul

lionorein

dxmoiium

csse

Alioruiii
*

se perpeli

auicm imperatorum leges qua: velienicnier


sus cos
ralis
lalaj

adver-

quam

ip-i

per judices eorum,

suni, quis ignorai

? In

quibus una gcnedici

vel per regeni vel

pcr iiisaniain

Barbarorum scbismaticis suis fecerunt, Circuineellionum omni gcncri hoNeque


boc

advcrsus omncs qui christianos se

volunl,
'

el Ecclesiae catholicae

non

coraiiiiinieanl, sed in suis

iiiiniim faciunl.

mlnmdum

esi,

si

plus
;

separalim

convcnliculis
clerici,
:

congreganlur, id conlinet,
vcl

possunl principes,
si

quam

missi a principibus jmlices

Utvel ordinaior
bris auri

ipse ordinatus dcuis

li-

plus po-snnl
;

Roinani

imperatorcs,
legibus
:

quam
unde

barhari

inulclentur

locus vcro ipse quo irnpia ser-Ii.-e

reges

ct si

merilo graviora
leges
ipse

patitur latro,

paratiocongregaiur, redigatur in fiscum. Suni ci

quam

contra

commillit

merilo

jussiones gcneralcs, quibus eis vel faciendi lestamenla vcl

eonslilulionibiis juslis graviora paliunlut Circomeel-

per donationcs aliquid conferendi facultas adi-

Ifonum mancipes
ct

',

quam

f.iciunt

Circumcelliones

milur, vcl cx
capiendi.

donalionibus aut lesiamenlis aliquid


in

tamen

esl

tanta

mansuetildo Chiislianorum,

ut

Nam

quadam causa cum homo


,

nobilis

poenis eoruni incomparabililer superenl facinora co-

linperaioribus supplicasset
parle

quod soror ejus quaj de


defungerclur,
ncscio
in

rum.

Scil ccce

damnavcrunt

in concilio

suo

(a)

MaI

Donati fuerat,

ciiin

ximianisias

trecenli

decem
*

episoopi
suis

dnnatisi.-c.

quos coinmiinionis

su:c, et

maxinie

in

qiicradam

Au-

anlcm pertinaeia pervcrsitalis


nolebanl. Adili sunt

basilicis

cedere
3

guslinum cpiscopum eorum plurima comulissel, e*


illa

judices, concilium
esi.

corum procsi

generali lege
:

praceplum

est ul

omnia

fralri re-

consularibus Gestis inductum


iii illi

Deindejussum

sliluerenlur
cta cst,
si

ubi cliam Circumcellioniiin

inentio fa-

qui lanio episcoporum


:

nuniero damnali suut,

more suo violenter

obsistereni,

quo genere
cnim noet suppli-

ncderent loeis
si

qui facile ccsserunt, non niulia pasresistere teniavcrunt,

aiiviliorum el adininiciilisrepellcrenlur. Sic


li,

sunt

(
;

qui

autem

qtiemad-

sic mullis priBliis probali sunl. ut

de his

mndum
la

alflicii sinl,

quis ignorat

Sed tamensi lan-

catio

Iinperatori

fierel

et

liuperalor

tacere

non

fuisselimmanilas resistcnlium, ut ad injurias judipervenirel,

pnssel.

cum

nonne mullo acerbiora Romanis


lunc

le-

CAPUT
vinis
ct

XIII.

20. Qikc

cum
ila

ila sinl,

cum

el di-

gibus patereniur? Sic et

cum

post lcrmimim

humauis tegibns

damnenlur; lania

est

eausx,

in

qua se

isti

a Catbo'ica pr.i ciderunt,

conse-

quenieragi coepisset ut basilicas non lenerent, et tenercni imperialibus resistendo jussionibus


illa
;

tamcn mansueiudo christiana, ut non solum ten^ant basilicas, quas jam prxcisi aediflcaverunt, sed nec
eas

ita

ut vis

omnes reddiderini

unitati,

quas ab exnrdio uni-

noiissima Circumcellionum prxvaleret, addendo


ut

tas tcnuit. El

cura ipsi Maximianistas dc basilicis ad

insuper ctiam,

cum

donis EcoJesix, quos miser.U


(b),

pariem Donati penineniibus, per judices a caihulieis


imperaloribus

Impcraior, perAfiieam cunles


sxvissimis seditionibus

lurbulentissimis ei
:

missos insianter excluserint


ante

lainen

agilarent

lales in eos leges

a mullis locis quos calholica

unilas relincbat,

proleruntur, ut ne ipsas qnidem basilicas

quae non

nec ipsorumcatliolicorum imperalornm legibus excludunlur. Poslremo


, si

erant unitatis, sed a scparaiis alque in suo scbismale


eonstitulis fuerant fabricaUe, riHincresinereniur.
in

quid forte aliquando iniiiiodc,

Qua

ratius in cos faclum esl

quod
fi

cbrisli

uiam cxccderel

re jam

suas

injurias

poieslas

regia vindicavit.
inimici
jusii-

lenilalem, displiect
nicaa, id cst, io

omnibus

umeiitis mes-is domi-

Qtiid
liae ?

enim

valcnt juslc

possidere

Chrisio laudabilibus Chrisli.inis, qui


,

sivc ccnlenario

sive

sciagenario
Ecclesia

sive

tricena-

CAIUT

XII.

19.

Nec pro

eis

aliquid

promul-

rio

fruclu in caiholica

tolo orbe succre-

gassc quis invcnitur, nisi aposlata Julianus, eui pax


et unilas christiana

scnnt.

nimium

displicebai

quandoqui-

CAPET
catliolica;

XIV.

21. Quapropier zizania


nobisciini

vel paleara

dem

ipsa ei

unde impie ceciderat


isii

religio displiceret.

segctis

copiosissime accusent,

Cui quidcm

Donaiistx, sicut judicum Gesta te-

sed nobiscuiu ferre patieniissime non recusent. Noluit eiiim

sianiur, quibus bi
libus

quod impelraverunt allegaruut,

la-

Dominus anle tempus eradicarc

zizania, ct

verbis supplicavcrunt, ut ei

fonasse milius ad

fruinenloium permixlione separare.

Sinile, inquit,

idolorum cullum quidam limore tonsenserinl,

quam

ulraque crcscere usque ad messem. Et cuni involucriim


cjusdeiiisiraililudinis qiuxrcnlibus
rcl,
disciptilis
ail,

eum
*

isti

furiosL

laudaverunl.

Dixeruni enim, qnod

cxplicaesl

non

ait,

Ager

esl Africa

sed

Ager
isla

hic

Divionensis velus codex, municipes. Ain. el |ileriqce mss., additi snnt.

mundus.
esl,
est.

I'er

lotum ergo nnindiira scges

seminala

3 Ila \alicani Mss. Alii editis, 1 Edili , et facile cesserunl, ncc

cum

visnm
,

per totum superscminaia zizania, per lolum cre-

muha

passi sunt.

Melius

vaticani codices
StttU.

q:.i

fucile cesserunt

non multa pussi


vicil,

jiater a valenliniano
kcriliit
!.i)

()

majore in Africani missus pralio Paulus diaoouus iu lili. 12. Ba^aiianu r.iulu-i el Macai ius. \ ule optalimi, lib. 3,

1 Am. et plerique Mss., soittm : niale, ut liquet ex Enarr. in Psat. 50, serm. 2, n. 18. vide prxterea episl. 93, n. 12; episl. 105, n. 9; etlib. 2 conlra Lilteras Petiliaui nn. 203, 221. 'sic Mss. At edili, impcrutorum justitiam letjesque qua ivltementes, eic. Mhs. aliquot, lcges qui m vehementcr.i 3 ilss., sed shis ; uiuissa rerticula, in.

*9

LliiEP,

SECUNDII^.
mitti

50
;

seil ttlriimque usqiie aJ mcsscm. Numquid aut Donaius fnit major messor, aut eo lempore qno se isii a

pracdicantes

ui ctitn

ille isti

dicat, Sinite uinique

crescere

usque

atl

messcm

pcr

lam

inagntim
crescerc,

lerrarum orbesepararunt, lempus mcssis advcncrat


ciim idem Dominus ne alicui licerci intcrprelari quod
vellet, aperlissime dixerit, Slessis
ti ;

agrum.idcst,

totum munduiii

',

zizania

frumenta vero diminuta,

el in sola Africa

reinansisse

aulem

est fiiris stvcu-

conlendant, Cbristo regi ct piincipi

nostro sacrilc:

messores aulcm
)

Augcli

sunt

Slatth.

xm, 25

30,

gam facienles
lio

injuriam.
;

Scriplum est cnim

In

tatc

5U-45
ul vel

Talcs enim nnssores errare

non

possuiil,

gente gloria regis


principis
(

in

diminutione autem poputi conlri).

friimcnia pro zizaniis eolligant, vel pro fiu-

Prov. xtv, 28
,

Sed jam lcmpiis


imperilos,

esl,
,

iiicnlis zizania

redigant
,

'.

Isli

aulem ciim quasi

zi-

qiianlum existimo
qu.ie

ipsa
'

teslimonia Scripturaruin
dccipiunt

zania' ftigiunt
in

sc ipsns esse zizauia demonsirariint,

malc inlerpretando
intellecltim.

tlili-

manifcstissimo
1

sacrilcgiu conlia

senienliam Dorediganl
:

gcnter aiiendcre, et quanlum Dominus donat, sccuu-

dum
l.ov., religent.

catbolicx verilatis aperire.

Melius Am. el Mss

supple

iii

liorreum.
* llic edilio

Am.

addit, geminala. Lov.,

germinata. ^eu-

inuii vero esl in manuscriptts.

'

valicani codices, id esl totttin mundiim tantnminodo. liditi, inlerprelata. At manuscripti, interpretando.

LIBER SECUNDUS.
Expenduntur Scriplura; testlmonia,

quorum pervcrsa

interprelalione Donalislx decipere imperilos mulicbaniur.

CAPUT PRIMUM.
citur, oculis

I.Quae landem

vis

nisi

cx-

inina traditorum

quac

si

vcra cssent

nunquam Dco
),

citas et vaniias aniini cogil

bominem

clausis

ul di-

prajudicarcni, quo ininus

qux

promisii implercl

lanquam

in

alterum jacere, qtiod

in

eum
sicnt
lesli-

pcriisse dicunl clirislianum iiouien de tot gcniibus iu

qui jecil,

continuo

rcdeat, eunique iclu

reciproco

orbc lerraruni,

el in sola Africa

rcmansisse? Et banc
;

affligat, inlacto illo


isli

quem vulnerare voluerat;

Donalisla;

dc omnibus fere Scripttirariun


?

prxsumptionem suam luceiu dicuiit promissa vcro Dei jam ipso effeclu rerum illiiminala mciidaciorum
tciieliris

moniis faciunt

Quse

cum

sc

adversum nos proferre

opcrire coiilendunt. Insuper adversum nos

arbilranttir, velut

ipsa

admoncre nos videnlur qualeseos Scriplura convincat esse. Quid enim facit aliud,
se, vel contra cst
:

facla sua clamanl, dicenles, Vce his qui ponuut luccm

teuebras

et

tencbras lucem.

itaue

lux eral Optalus,


'

quando velpro

nos Parmeniaiius putit


Iris

cum tolum orbcm


lius esse

lenebras appellabal

?
,

An cum poel
isli
,

essequod scriptnm

Vm

qui dicunl quod


esl

ne-

lenebras lota Africa seiuiebat


,

cuin
lenc-

qunm
liitnl

est

boinnn, etquod bonunt

nequam;
;

crtri

po-

Iuccm vocabant
bras tucem?
in

qui ponunt

'

lucem lenebras
,

et

liicem tencbras, et tenebras tucem


est dulce, ct

qui poniint id

Sed displiccbat

inquiunt,

Oplalns

quod nmaritm
v,

dulce quod
!

umarum

(Isai.

20)?O
cl

stullissimam cxcitaiem

quid eniin lain


in

communiunc nostra omuibus bonis. > Non crgo eum lucem vocabalis cl lamen ei communicabatis.
,

lam juciindum, quam babilare fralies boniim niitim ( 1'sal. cwxii, 1 )? quodilli nequam dicunt

Eligile

ilaquc

quodvelilis, aul non obcsse in una


luci
,

et

communione tenebras
non potest,
lolcret

scd sufftccrc
si

luci

tit

aiiiarum ponunt, qui se ab omnibus fraliibus scpara-

tcncbras improbet, et eas pro unitatc,


;

cxpellerc

runl.dum vanas suspiciones snas


nolucrunt.

ne dicam faciio-

aique
,

ita

non fuisse causam cur


3

sas calumnias, vel non excilare, vel cxcilatas lollere

ab iunocentibus fraliibus
potuistis

quos nialos

certc non

Quod siveram

palcam odissenl, el

ipsi

osiendere

si

vobis cognitos eliam fuissc

palea noncssent,
liilico

pcr totum agrOm,

non propier eam se a dominico id est, inundum, seminato


3
.

dicatis,
niini
:

tcncbroso scbismalis sacrilegio disjungcresi

aul

nou
poiest

suflicit

luci

ut improbet quas exid

et

cresccnte sejungerenl
2.

pellere non
,

tcnebras,

est

si

non

suflicit

Exclamcnl itaquc

quod possunl
bonum,
el

Vx

Iris

qui
est
:

dicunt quod

nequum
Vie

est

quod

boniini

bonis ut improbent malos, quos exdudere vel emendare non possunt; facilius uniis Optalus p:irlem Donati in
lavit,

nequam. Respondemus breviter, Iloc veruni

est

cl

una Africa nolissimus

ct apeitissinius

macuorbem

addimus

aliud

Iris

qui perdiderunl suslineiitium,


et

quam

quilibet Afer tradilor tol genles pcr


falsis

dum

ponunt tucem tenebras,

tenebras lucem (Eccli.


,

terrarum ct,sinon dicam

ciiininibus accu-sius,

n, 16).

Quid cnini

liicidius

promissis Dei

qui tem-

tamcn qnod impiidcntissinie


5. lu
ii

negatiir, ignotus.
*
:

poribus noslris exbibuit, quod ante annoriim millia


pracnuntiavil
,

Accipicnles ilaque pervcrso cordc


eas
laciiiiit

Scripturas,

in

scmine Abrabae

quod

esl Clirislus,
(6'en.

obcsse nobis
,

sed sibi
Iris

quando ad

lienediclionem

oinnes gentes babiiiiras

xxn,

lioc putaiit
1

esse scriplum

Va;

qni dicunl quoa

18)? El quid icnebrosius prxsiimptiouibus iiominum,


qui propler lcmere objccta
,

ct

nunqiiam prob.ita cii-

onines Uss., bomines clausis,


'

Ua

valicani <i Hii<-.->, vere. Mss. ai ediii, tejungere debuistcnt.

vaiicani codiees, el nnn lota ttriea lenebras appellabat, vss., eum lolam tfricam tauoras appellabat. paulosnr.i l.ov., msuper adveisum nos [ ictis suis clahuoit. Uigd. jl ven. lcgunl ui Lqv. m. 1 valicani el Callicaui mss., qiri nonponunl. Aliquot Mss., nt ibns malos. lo manuscrij tis, ordinc.
Alii
I

Bl

CONTRA EPJSTOLAM 1'ARMENIANI,


cst

S.

AUGUSTINI

52

nequmn

bunum

fl </mo</

bonum

est

net/uam

quo

dicercnt
suis,

D.ns enim

perliibcl testimoniiira frumentis


',

paleam rruraenla
pus ventilationis
qni dicunl quod
:

inier se
ut

non lolerent ad nsqitc leminlclligant


,

qux

per loium agruni seminala


superseininaiis
praenunliavil.
;

quamvis cum
et si

cum male
cst

Yce his
csl

Eizaniis a diabolo

tamen usque ad
uomines
ideo novimus,

nequam
in

bomim
,

el

quod bonum

mcsscm erescrre
ipsos

Unde
'

ncqitam

coniplealnr

eis

Va

his qui perdidervnl

minus novimus, esse lamen eos

sustinenHam. Si aniein
tlictum
,

inlelliganl

in

cos hoc e^sc

quia mentiri

Dcmn non

potuisse

lide cerlissuna re',

qui opilianles qnod inaluni cst


vel
in

bonnm

esse,

linemus.

Cum
;

ergo sacrileg.i impudentia dicerent

mala commitiuni,
ati|iie

eos

qui lalibus laudando


qua:
,

Nescimiis iilrinn sint in cailcro orbe tcrrarum boni


elirisliani
lidie

approbando conseniiunt

iino loco Scriptura

commemorat

dicens

duo gcnera in Qnoniam


, ,

vidcanl qna iusania dicerc audeanl (qooibi

enim non dubiianl dicere), Scinms non


Aliud esl
ulique
sint
,

esse
;

laudutitr pcccator in dcsideriis

ammm mv
5)
:

et qui ini-

cbrislianos.
aliud
et
,

Nescimus an

siut

qua

gcril bencdicitur [Ptal. ix,

reclc inielligent,
inveniiinluv

Scirnus quud
c.-l.

non

ulriimquc et infidclo

ncc turbabuntiir ciun apud


nisi

ijisos

li,

iinpium

Sed

si

dcleslandus esi qui dicit, Ne-

quod cos pro parle Donali tolerant, quos pro Cbrisii uniiaie tolerare dcbuerunt, ct per banc obsiinalioncm animosilaiis stias coguntur miseri in scliismale suo ferrc qnos nnrunt, in orbe lerrarum accusarc quos nesciunt
'.

scio an vera
St io 5.

dixeril

Deus

qnis est

ille

qui dicii,

quod non vera dixcrit Deus?


Cerle arbitror quod
si

ncminem isiorum

oflbndere

debeo,

Donaio Dcuui prxposuero. Quantumlibel

Qnis<[uis crgo vel

quod

potest,

eiiim anient Donaluni, plns timent Dciim. Pestrcmo,

arguendo

corrigit,

vel cx<

qnod corrigere
liulit
,

non

potcsl,

qunnlnmlibet

ipsi

salvo pacis vinculo

vel

quod salvo pacis


improbat,
isio
ab.

solus Deus verax


(

amenl Donatum, nos novimus quia est omnis auiem bonio meudax
,

vinculo

excluderc non poicst,


;

scquilale

liom.

iii,

4).

ClirislUS ergo qui super


in saecula
,

omnia Deus
(Joan.

flrmilate supportal
ledicio
3

bic esi pacificus, et

ma-

esl

benediclus

(/<-/.

ix,
,

5), et qui verissime


vcritas et vila
,

neqnam

csl

quod Scriptura dicit, Vm liis qui Jicunt qimd bonum ct quod bonum est ueqiiam ; qvi
,

de se

ijvso dixil
;

Ego sum

via

xiv, 0)
vellet

cum

servi

ejus ab

eo quajrerent

utrum
<<(>-

ponunl luccm tencbrns,

el

tcncbrus Iticem
el

qui ponunt

cos irc et colligere zizanin, Sinite, inqnit,


:

qnod amarum

cst dtilce,

quod dulce

est

amarum,
aliquid

que cresccre usque ad messcm


zizania quitlem- crcvisse
iiuia
: ,

Donatus auleni

dicit

omnino

liber,
II.

prorsus sccurus, penitus alicnus.

frumenia vero esse dimiid est

CAPUT
plura,

i-

Objiciunt iterum
,

siinite
<

cligant

isti

cui crcdant. Christus,

Vcridicit.

solila ca^cilalc

Dc vobis

>

inquiunl,
,

dieil Scri-

las, dicit,

Ager
iu

csl hic

mundtts

DonatUS aulem
:

Qui judical justum


csl aputt

iiijiistitm

injustum rcro

agrum Dei

sola
,

Africa rcmansisse
est
,

eliganl cui
,

juslum, exsccrubilis

Dettm

>

(Prov. xvu, 15).


qui uni-

cietlant. Cluislus

id

Ycrilas

dicit

iu tempore
;

Cnr non

ista

exsccralio pulius in

ilb>s cadit,

mcssis dicam
ct

messoribus
,

Voltigite
est

primitm zizania
:

veisum orbem lerrarum christiannm damnare ausi sunt inaudilum, in qno lam ingenti boininum nuineio crisine ulla dubitalione fucrunt el sunt ab eorum
ininibus iuhocenles? Iloc ergo

expenit dieens

Messis

fmis saririi

Donatus

aulcni dicit, per pra'cisionem


sein a

pariis su;c anle


:

mescresur.t

frumenlis zizania scparari


,

eligant

cui

modo quod
,

jusliim est
(),

danl. Cbrislus
Angeli (Mattlt.
dicil,

id esl
,

Verilas, dicil, Messores

injustum judicarunt, cuin Optalum Gildonianum

xm

24-30, 50-43): Donatus auiem

decennatcm

lotius Afric.-c

gem.tum

dotem alque eoltcgam bonoranles


lenueninl. Aui
si
;

in

lanquam sacercommunioiie
,

se alque collegas suos hoc fecisse anle


ille

messem,
:

quod
cni
eis

dixii

Angelos

in

inesse facluros

eligaul

cum cordc improbabant


,

sed pro

credant. Certe cbristianos sc dicunt, Cbrisluin

pace tolerabant

discant nutlius pacifici patientiam

Doiialumque propouimus

si

verba danl Cluisto,


k
.

malo non consentienlem


lari
;

ab
in

ullis

malis posse macu-

cor autein Donalo, qni sint considerent

Fgo pareo,
melius

atque iia qui prnpler fjla sive vera (non cnim boc qurcrilur nunc) crimiua Afrorum unitalcm spirilus in vinculo
,

scnli.inl

qua perditione jaceant,

non

invelinr

non exaggcro
Si

dolorem

meum

premo, quam promo.


darc cor suiim
,

aiiiem

dicuut se Cbristo

Cbristo ergo credanl dicenti quod


et
filii

pacis

non servant cum orbe lerrarum. Qui si dieevenl*, Ncstimus an sinl per tut genles terrarum
boui
cbristiani
;

ptr lolum
inaligni
:

munduro

regni crescnni

ei

filii

non Donalo dicenli quod per louim munmaligni lanliimniodo creverunl


diiniiuili
,

.iiansinarinarum

inipudentissiine

diim

filii

lilii

aiilcm

boni usque ad solam Afiicam


oniissa parlicuh, rel, Editi, malum commhtuttt in eos ; nuaj buc revocalur ex Mss. accusa' Sic Mss. At edili, quos norunl ab orbe tcrrarum
'

sunt.

Quo

si

Cbrislo crcdunt, non jam dicimus


,

cum

Ecclesil

orbis terrarum

sed

cum

ipso Evangclio

pacem ba-

tos et
"

damnaws

Ineditispost,*!

_ esse. Qltisqvis ertjo, cic.. . ab istoinalcdkto,akl\l\ir,tminiiiiii; sed

sie Mss. At editi,

scminanl

ac inlra loco, pramuntitvi!;

sunerDuo.
t Kdili

nonenim qucerunlur ntinc cnminu (vel, it \m., itns m vmculo paeH nec crimina) ifrornm, ul imitatem ipi
von servanl, cumorbcm terrai-um inimdilum
ti

,,,.,

bibeut, mandavit.
* Editi, inniinus essc bonos, lamen cos, etc. Castipanlur nuitMia yocuni iiiterpuuctione, el delelo, bonos, quod uon

duiniiuiit.

ouod

dicerent, eic. fastiaantur ex mannscnptiS.

(a) onlalus Tliamugadeusis iu ctr.itdoms .vmatisijiruni cpiscopus, dieius est Gildomanns, oomiti, qui morluo ^aielles, quod Giidoni adbaereret iVfncae seninre impermm illic per lyranui :oi occui sns,
Tlieottositi
I

Carthaginensi

nrwincB

roulus ?imis Africam vcsavit.

est in niaiiuscriplis. 3 i<liii, aicant. vcrius mss., dieerenl. 4 F.ttiii, gtnisiitt considerent. ii paulo posl, dokrem nostrum melius premo. At mss., qui sint conMerent. Et uiira, dolorem meum niilius prenio. ' nf locc aii'."''i, toluiu, a Ms&.

53
beant, quoJ ab igne se
faelis

LlGEIl SECIJNDLS.
conscrvasse jactitanl
,

:;*

quod

Islis-

non

fiunt

tcnebrx

duni

'

non valenl sustinere


isti

non prnbant.
III.

lumen
6.

in falso

CAPUT

mariyrio? Nonne
;

in niedia
dicit
( I

nocte

Jam

illud

quo pcninet

qtiod

ambulant etiam pcr diem


stolus
,

quandoquidcm
nocle sunl
*

Apo-

idem Parmcnianiis ex prophela


duni putavit
(acere
,
:

Isaia nobis objicien-

Qui inrbrianlur

ebrii

Tliess

Numquid non
aurcm

valet

manus Doniini
?

salvos

v, 7)

Nonne

isti

palpant in meridie

quasi in media

uul gravavit

ul

non exaudiat

Sed deet

noclc (Jub v,

1-i) ?

Quod quidcm omniuin bxTeticoin Iuce


;

licla veslra
et

dislinguunt inler

medium vestrum

Dei,
,

rum

est, qui

rem manifeslissimam

omnium

propter peccata veslra avertit fuciem a vobis

ne

gentium coiislitulam videre non possunt


unitatera quidquid operantur,

extra cnjus

misereatur.

ilanus enim
in
,

vestra;

sanguine coinquinatce
:

quamvis magna solerillis

sunl

et

digiti veslri

peccalis
et

lubia

autem vestra
injustitiam

liael diligenlia fieri videalur, lameji

nihil

prod-

locuta sunl iniquilatem

lingua vestra
,

esl

adversus iram Dei

quos nec aranearum tclx

medilalur.

Nemo
,

loquitur jusla
,

nun

cst

judicium
*
;

possunt defendere a frigore.


7.

verum. Confidunt in vanis


parluriunt dolorem
el
3
,

et

loquunlur vana

quia
aspi-

Quid crgo dc hoc pioplietico capilulo ponunt


in ipsos rctorqueri
,

pariunt iniquilatem.
''

Ova
el

quod

non possit

nisi forle

de ovis

dum
el

eruperunl
illis

el

telam aranece lexunt

qui eral

aspidum
illius
4

quorum multo ante meminerat

diclalor

4e ovis
in

manducalurus, conterens invenil olidum,


basiliscum.

ipso
,

Tela ergo eorum non


suis.

erit

ad

vestiendum

neque se operienl de operibus


iniquilatis
,

Opera

scnlenlioe (a) plenarii concilii trccentorum decem, qui cum universis provinciis Africa? convenerunt? Hocccrte si vivcret Parmcnianus, non diccret,

cnim illorum opera


ncqnitiam cununt
et cogi:aliones
trilio el
,

pcdes aulem eorum ad

veloces

ad effundendum sanguinem,
viam pacis non cognoloco Scriptura de-

ncc ex Isaia proplicta ponerel adversum nos, Ova aspidum eruperunt. Respicerel enim adjimclum collegio suo Felicianuiu

eorum cogituliunes insipienlium. Conet

Mustitanum

ct

Proelexlalum Assu-

miseria in viiseorum,
?

ritanum
pacis,

quos ex numero damnatorum quasi boao


Clirisli
,

verunt (Isai. lix, 1-8)


si

Quos

isto

non tamcn

sed Donati, velut inlegros


eraut ova aspidum, et erutrecenti

ribit
,

bonis

ubicumque fueriut inter bouos, non obsuut sicut non obest palea frumentis , donec veniat
areoe
,

denuo rcceperunl, qni


perant. Sic

cl

enim eos describunt

decem pleIlacc

dominus

ferens veniilabruin

in

manu

sua ut

narii concilii

ore veridico,

sicut
!

eorum ctiam procerte


viperei semi-

mundel aream
12). Sicut

su.im, frumenla recondat in borreum,


igni inexstinguibili (Mallh.
III,

cunsularibus Gestis allegala


concilii

testantur.

paleam vero comburat

corum verba sunt

Licet

enim

non obfuit bonis lanla

miiltitiulo scelerajdieli

nis noxios parlus venenati


et concepli sceleris

uteri alvus 6 diu tcxerit


in

torum, qui per Ezechiclem prophelam


illis

sunt,

uda coagula
;

aspidum membra

videlicet

qui

gemcbant

el

mcercbant facinora

lardo se calore vaporavcrint

lamen conccplum virus

populi quaa fiebant

in mcdio eorum (Ezech. tx, 4). Lnde, quia eos corrigere non poterant, nec ab uni-

evanescente umbraculo celari non potuil:


sero, publicum facinus el parricidium

nam
feta

etsi

suum

scc-

lale populi Dei

se

ullo

modo

separare debebant

',

Icrum vota pepererunt


rant,

7
.

H;cc ova aspidum crupe-

pro mcrito innocenlissimx

lolerantiue

su;c signari

jamque

horribilia et maleolentia

cum vcncnosis

nieruerunl, el in illorum perdilorum vastalione atque


inlerilu liberari.
olijiciunt
,

fetibus erant

ab eorum communione projecta. Sed

Verunitamen

isli

qui ba'C Calliolicis

erat intus Optalus basiliscus, qui nutu quodani regali,

cur non se respiciunt, quorum catervte gregum furiosorum buc atque illuc armala; ferro ac
fusiibus volitant
;

quo

inter serprntes cxcellere dicitur, eiiam projectas


8
.

aspidcs revocaret

Aul

si

h;ec pro pace

non obsunt,

ct

tam crebris ubi poluerinl

stra-

quid Calholicis objiciunt quos


runt
,

convinccre nequivc-

gibus, iiequai|uani lanicn tanla ininianilale satiantur,


ubi per busta cadaveruin

cum

ipsi

rcceperint qnos ore proprio

damnave-

eonim cum

feminis, qu;c

runt? Si hx-c pro pace non obsunt Chrisli, obsunt

ciim

illis

passim commixtae contra ordinem rerum


et

tamcn pro pace Donati,


riam pacis Chrisli
,

cui

multum
,

favetur in inju-

divinarum

humanarum diebus

ac noctibns evagan-

pro quo sacrilegio quidquid cor

lur, lanla fervet ebrielas, ul inde insaniain quotidia-

poralibus molestiis paliunlur

admoniiio Dei csl caipsi

nam non solum

alios insectandi, sed


?

etiam se ipsos
"

vend;e daninationis aclernx.

Nam

vcre sanguincm
.

prxcipitandi concipianl

Ilorum pcdes ad nialum

non solum corporaliter per

furias

Circumccllionum

non currunt, nec veloces sunl ad effundendum sangtiinem


?

scd etiam spiritualitcr funcliini, qui


si

orbem lerrarum,
Aut
si

Ab

i^lis

non recedit

jtidiciura, qui sibi

etiam

possunt, rebaptizarc conantur.


:

solus

iflc

injusiissiinas licentias inordinalx potestatis


1

usurpant?

1 Editio Lov. Mss. et ah Am.

isti,

non

fiunl

lux tenebrw. Abest, lux, a

valicani Mss., mendaciter jaclitanl, qnia, etc. Respicit ail Diocletiani perseculionem qua sacroscodices tradere, et iu ignem injieere, cogebanlur Cbristiani : qund facinus a Cseciliano afiisquc Catbolicis adniissuni Donaiistx caluni-

tn

omnibus

Mss.

yonne

i.sti

cadunt in meridie ?

3
1

sic Mss. At editi, tn tucem. ln Mss., diclu or iile.


Editi,

sciipla

allcgula.

Abesl,

sciipta

a mauuscii-

niabantur. * Wiii, mala. Di\ ionensis Ms., vana. Grace apud L\\ est, kena. 3 Nonnulli eodices, ritpcrunl : juxia LXX cst. Sed rarmepiauo sic infra respondet Augustiuus, quasi citaril ille, eruverunt.
*

plis.

sic Mss.,

jna gric.
nwlitMn.

Iiuplminousiii. ai cditi, texiiermit.

"

sicMss. ai ediu, teparare volcbaiu.

* in .Mss.,

rlures Mss., alveus. Ft quidam alii, itlerus alvei. Nonnulli mss., votti feta pepererunl. Quhlam, feta ovu peperertmt. 8 mss., ctium projeclos aspides revocarcl. () tia.ic sententiam iii Bagaitano Douatistarum conciliff contra Mariraianislas didavil Emerilus cxsareensis in vauritania ep.sen|us, ut refert Au-ustiiius iu lil'i'0 de GesliS cura Emei t".
'

E3

CONTRA EPISTOEAM PARMENIANI,


fundil, qni carnein
;

S.

AICISTINI
illl

56
qui facta mala im-

sauguinem

morlalcm

vel vuliierat

sieul ilieilis, coniaininautur el

vel viilncratam perimit

ille

autem non

fundit qui

probant, et

illi

qui eiiam ea pro pace tolerant unitatic


illi

seductas aiiimas sacrilegio scliismalis occidit; quare


in

lales estiset vos onuies, qui el

collegx et

illi

plcbi

sehismalicos suos Maximiaiiisias per caimlein

iilc-

eniiimunicaslis, c

illuni tola

Africa Gildonis satel'.

narii concilii sui

sentenliam

lalia

dixerunt, Yeloces
:
,

lilem inanifesto geinilu deelararet


sa

Qiiem propterca
,

pedes eorum ad effumlendum sanguinem


conslcl
corporaliter
;

iieminein

occisura
islis

cum ab eis ncmincm

pc noniino, quia

iia

manifeslus apparuit
,

ut

ubi-

cumquc
deat.
9.

fuerit noininaiiis

nullus se ignorare rcspon-

viilneratum

scd insupcr eos ab

multa pcrpcssos,

cnm de

basilicis

per judieiarias pilcsiates exclude,

Nam

ipsi rcspiciant el

rccordentur

quam mullos

renlur, qualia aute scparalionem Maximianistaruni


ciini in iiiiiim
'

iuter sc siniiles babeant,

quormn par

malitia cst, sed

pariler essenl, nuilla fecerunl cis qui


?

inipar nolilia, el aliquando vcniant ad verain senten-

priora ex parle Donati scliismala fcceranl

Cui enim

tiam istorum vcrborum

cl intclligant
Jesiini

iiuum pnpuli
cujiis

unquam

scliismatico sno pcpcrcerunt, qui sibi ab orbe


,

principem Doininum nosiium


ininisiri

Cbristum,

lerrarum

eujiis

ipsi

scliisinaliei

sunt

nimis inipuuniiatc
isla

sunt boni

et

ipsum reclorem

civilalis illius

denter parci volnnt, cuin

a sola
si

ip-a vera

Jerusalem, qua; est mater fioslra

in ccclis

alerna
,

juslissime scbismata pnnianlur,


iiienda sunt?

co

modo

pu-

eujus recloris dignitali coiigruunt baliilanles


.Tqiialitalcm, scd pro

non ad
,

mudo
et

suo, quia dictuin csleis

SeCAPIJT IV. S. El illnd quod scriptum cst cnndum principem populi, sic el minislri ipsius; el
,

Sanclierilis,

quoniam

ego sanctus

sum

(Levit. xix, 2):

secunduin qiiaindam
iu

sciliccl imaginis

simililudinem
,

qualis reclor esl civitalis, lales inlmbitanies (Lccli. x, 2);


si

ipiam

liansforniamiir de gloria in gloriam


(11

lan-

inlclligerent
ipsi

quo pertinet

nec nobis objicerenl

9 ,

quam
qui
2'J).

a Domiui Spii ilu


facit

Cor.

18), miinere illius

nec

minum
esl,

vana jactantia superbirent. Nos eniin ul bospenu quae in solo Deo tuia recieque secnra
in

nos

co.formes imaginis

Filii sui

(llom. vni,

Esi ct alierius mali populi diabnlus princeps, ct


ej is

nnn

1-miinibus colloccmus, quoniam scriplum

recior

eivitatis

qux mystice Babylonia


et

dicitur
,

incminiimis, Maledicius qui spem suam ponii in liomine (Jcrem. xvn, 5) ; non iiilelligimus boc loco prineipeni
populi ct rccioreni ciyilalis episcopum signiucari.

quein principein ct rcctorcm lenebrarum baruin


esi,

id

peccaioruin,

ipsum

angelos ejus apostolus


illius

Non
ca,

Paulus appellat (Ephes. vi, 12): et


sinilfS ejus sunt
,

ministri

ideo quia non possimns innumerabiles sanctos

in

qtiia tran^figiiianl

sc in minislros

ihoUca

(ide

episcopos inlucri

sed ne cujusquam

ul

jusliliie, sicul ille in

angelum

Iucis

(II

Cor. xi

15, 14),

dixi, spes

hominis colloceiur

in liomine, et si forte ei
sil
,

el inliabilautes rcelori

pessimo

in faelis siinilibus

con

conlingat in

ca vivere civiiale ubi non

bonns

gruunt. Sed islorum populoium atque civilalum lunc


erit aperla separalio,

episcopus, arbitreiur iinpuno sc inalum fieri usurpans ad dcfcnsionem suam tam pervcrse isiam Scri-

ctun

isia

messis fncrit ventilata

quod doncc

fial,

omnia

loleral dileclio friiinentorum,


fiigiunt
,

pluram

3
,

quam

perversc ab

i^lis inielligilur; el
,

dicens

nc duni grana paleam pr.epropere


libus gr.inis impie scparenlur.

a consor-

in eo se bonuin csse non posse

quia secundum prin;

cipem populi,
civilulis,

sic et

ministri ejus

el

qualis

reclor est

CAPUT
quod
isii

V.

10.

Quid

igitur jam valel ad

causam,

lales

inhabitanles.

Coniradicilur cnim
,

buic
;

noliis objieiunt, quia

de malis saeiificalori:

errori Veritatis ore dicentis

Qnee dicunt,
dicunt cnim

facilc
,

quw
fa-

bus Doniiniis per Isaiain


fical

dicit

Facinorosus qui sacri;

aulem facitmt

nolite facere

et

non

mihi vilulum, quasi qui canem occidut


,

et qui simi-

ciunt (Mallh. xxin, 5). llabcnics itaque plebes tales

laginem
in

qunsi sanguinem porcinum


3

ct

qui offerl tliut

episcopos

qui bona dicunt ex catbedra Moysi, ct ca


si
illi

memoriam, quasi blasphemus

(Isai.

lxvi

5)? Ilorc

qua; dicunt uon faciunt ex pesiilentia sua,


cianl ea bona qua; dicunt, ct
faciuiit, sicut

fa-

omnia multo congruenlius de

illis

dicuutur, qui conlra


est,

pnecipit

nun facianl ca mala qune Dominus; nonne salis indicant


inteHigunl

Eeclesiam Dei loio, sicut promissa


allare Sni schisnialis erexeriint
:

orbe diffusam,
sacrilegiiiin

quoi>eos

non

ita

intelligendum esse principem populi et recto-

ouines involvit,
lali

el quilibet ubilibcl offert


,

sacrilicium

rem

civitatis

quomodo

isti

Possunt enim

coruc vcl

factis

h.ec ul audirc inerealur, perni-

esse populi boni ubi fuerint episcopi raali; sicut poiuii essc populus malus ubi fuit Moyses princeps ct
recior bonus. Erranles euim
in

cicm sibi infeit, non illis bonis qui accipiunt ab cis Sacramenla eadem ' qui secimduni prophelani Eze,

verbis sanclarum

cliielem

gemunl

et

moerent pcccaia qn.e


ix
,

liunl in

me-

Scriplurarum,
les
(1

et sicut dicit

Apostolus, non inlelligen-

dio

eorum

(Ezecli.

4)

quamvis non se inde


primis temporibus non
sieul
full

neque qucc loquunlur, neque da quibus affirmanl Tim. i. 7), ipsi potius seciindum perversilatem insui

corporaliter separent.

Uuicuique cnim Deus tribuit

secundum cor sutim.


fuil Zacliarias

Nam

si

telleclus

magnas
et

patiuntiir

angustias,
,

cuni

cis

obfuerunl mali sacerdotes, vel collegis bonis,

dicilur, Ergo qualis fuit Optalus

talis

fuit el

plcbs
,

(Luc

i,

5); vel popularibus, sicut

Tbamugadensis

si

communione Sacramentorum

'

'OninesMss., in vno.

' F.diti,

Sic MSS. At editi, declamaret. in qna. i lerique mss., in

qitam.

Editi,nc nobit taluobjicrrcni. KbeSL,


.

talia,

ali

manu

3 lla

mss. iuxta

IAX. At

edili, et qui offerl

Uus, quasi qui


slicst
j

b/neilicul iiiolo.
''

scrii li^. vatie.

uss.,

tum

perrerse mlcucclam istcim Scnp.u-

,,

lllud, qui

actiphaU ab

eis

sacramenta eudetn,

run.

Mss.

57
Nailianael,
in

LIBER SEC INDLS.


qno dolus non erat (Joan.
nilii!
l
,

5*5

47)

res sacrilegi

quos Deus a

facie sua

semper perdere
lales, ibi
,

quanto magis

obesl in unitale chrisliana episcolaicis


,

minabatur. Ubi erat C.aipbasct caMeri


rias, ibi

ZacbaDaviJ
;

pus nialus vel coepiscnpis bonis vel


ille

cum jam

Simeon

et ca?teri boni

ubi Saul

ibi

sacerdos secundum ordinem Melcbisedecli et pontifex nuster sedens ad dexle.am Patris inlerpcllat pro

ubi Jeremias, ubi Isaias, ubi Daniel, ubi Ezecbicl, ibi

sacerdotes mali el populi mali


unusrpiisque poi tabal.
13. Omitto dicere

sed sarcinam

suam

nobis (Uebr. vu,


delicla nostra
,

17,

25), qui traditus est propter

ct resufrexil
,

propler juslificalionem

quam

scelerala superbia dic.int,

nostrani (Rom. iv
offerentibus malis

25)? Nec illud bonis obest, sed quod vcrissiine diclum est , Dona
qui pro pace iniquos lo-

neminem
macula

esse inler collegas suos vel se ipsos

cum

aliqua
est,

el vilio,

non membrorum, sed quod pejus

iniquorum non probal Altissimtis (Eccli. xxxiv, 25).

morum. Quod
quasi
buerit

ubi agcre
,qua!is

cum

eis

coeperimus

respon

Non enim
lerant,

dixit,

Dona eorum

debunt, inleresse
'

macula
,

el quale vitinm sit:


,

non probat AUissiinus.


alioquin

Cum

lamen ncc

isti

ea

Scriplura discreverit

qua? ait

Homo
,

qui haoffcrre

quae objccerunt probare poiuerint co tempore quo

maculam

el

vitium

non accedal dona

scbisma fecerunl

illis

exclusis

islos lucre-

Deo. Nullamne maculam babuit el vitinm

non dico
corde

dilas Cliristi toio orbe diffusa in


lic.i

communione

catlio-

Optatus, sed ipse Parmenianus, aul ipse Donalus?

relinercl.

Sed lanio

isti

amore bominuiu kcci sunl,

el

CAPUT
secratio est

VI.

11. Sacrificia, inquit, impiorum


:

ex-

iinpudico adulleros mentis siim uni lcgitimo viro co-

Domino

etenim ininue offerunl


est quia

illa

(Prov.
esl ini,

xxi, 27).

Jam supra responsum

non

aquare non dubitant, ut quod de so!o Doniino Jesu Cbristo dici poiuit, cliam in Donato perlectimi fuisse
contcndant. Quis dabil oculis meis fontem lacryma-

quus Clirisius, qni pro nobis se ipsum oblulil


nosier in ccelo nicdiator est, quo

et

suam Ecclesiam gu-

rum

(Jerem.

ix,

1)? Quis congruus buic scelcri gemilus


*

bernaule bonis
vcl

niali nor.
,

oberunt, qui vel ignoranlur

concusso peclore exprimelur? Sed intcrim


viiium? Non usque adeo

allendanl,

pro pace tolerantiir

doncc ipse veniat ac separet


,

ulrum saltem Oplalus babucril aliipiam maculam aut


ca?ci

prxmissis messoribus a messe zizania


paleas a frume:
lis.

ct venlilabro
sor-pe

sunt, ul islius vitam


vitio

Quanquam

isti,

quud

dicensi

omnino lmmaculaiain

el

omni

carentem fuisse

dinn cst, f.dsa crimina objecerint, quae eliam


essent,

vcra

respondeanl. Cur ergo accedebat dona offerre Deo, et

bonorum
niliil

cbarilali pi o unilaie
si

unitale oinuia

ab eo caleri conjunclis manibus accipiebant


3

quod

Inlcranli

nocerenl,

ca forle eiiam cognita, ju-

inaculosus et viiiosus obtulerat? Aiiendaut in csteris


collcgis
suis,

ilicibus ecclesiasticis
licia

persuaderi non possenl. Sacri-

utrum
quibus

nulla

sil

macula ebriosilas. Scd


ebriosos
sit

cigo impiurum cis ipsis oberunl qni offerunt

prius

Icgant

sceleratis

adjunxerit
,

impie.

Nam

u.itim alque

idem saciificium prupler no',

Apustulus.

Uirum

avaritia

nulla

macula

quam

nien Domini quod invocalur


et tale

el

semper sanctum

esl,

idem aposlolus

sic dclestatur, ut

idolorum comparct

cuique

fit,

quali corde ad accipiendum acccsel bibit

serviluli (Ephes. v, 5).

6crit

Qui enim maiiducat


cl bibii (I

iudignc, juticium sibi


ait, Aliis;

14. Qui autem reetissime sapiunt, inlclligunl


libet

quem-

manducal
sibi.

Cor.

xvm,29).Non

sed,

liominum

quamvis jam pro consnrtio


dici

societatis

Qui crgo maiiducal digne


bibil.
Illi

ct bibil, graliain sibi


iilruni

liuniana:

non absurde

possit juslissime vivere;


vilio,

inanducat el

ergo videanl

digne man-

non pnsse lainen csse sinc aliquo


concupiscit adversus spiiitum
,

quamdiu caro
ex Deo, non

ducenl
rilos el

qui iuter laiu mullos pnrentcs et filios,

ma-

spirittts

atilem adversus

uxores

iuier

lam multos, quod

est patentissi-

carnem (Cutat.
peccal
(I

v, 17). Et,
:

Qui

nattts esl

nium

s
,

Dei hoeredes et Christi cuharedes lolo orbe


,

Joan. ni, 9)

ct,

Si dixerhnus quia peccutum


el veritas in

diffusos
tilique

nufario scbismate diviserunt;

cum

possent

non liabemus, nosmelipsos seducimus, non


est (Ibid.
i,

nobis

si

boni esseiit el vere malos argiierenl, fru-

8).

Quamvis
,

eniin in

ctuosc lolcrare pro pace Cbrisii, quaj perniciose toleranl pro pace Donali
3
.

nali siiinus

non peceenms
nali siiinus
(I

inesl

quantum ex Deo lamen adliuc eliam


esl

CAPCT
<

VII.

<

qtiod ex
est,

Adam

quia iiondiim nbsorpta


,

12.

In Exodo, inquit, scriptum

mors

in victoriatn

Cor. xv, 54)

quod etiam

in

cor-

Sacerdotes qui accedunl ad

Dominum Deum

sanctifi-

porum
lidem

resiirrectione pioniitiiiur, ul
el

omuino

bcali et

cenlur, ne forte deielinquat cos Domhius

(Exod. xix,
,

immaciil.ili
filii

incorrupli simus

qui

jam secunduni
re,

22)

et

ilerum
in

Cum

ministri
,

ad

alturc accedunt
i

non

Dei sumits, sed scciiiidum speciem nonttum


(I

ndducant
20, 2!)
:

se

delictum

ne morianlur
<

(Id x\x,

apparuit quod eriimts

Jonn.

lll,

2).

Nondifm enim

et illud in

Leviiico,

Ilomo qui
offerre

liabuerit

ma-

sed spe salvi facli sunius. Spes aulem qua: ridelur, non
est

ctitam el vitium, non accedat

dona

Deo

(Levit.

spes

quod

enitit videt

quis, quid sperat ? Si attlcin


,

\xn, 21). Bene quidem de veteribus Libris

ista lesli-

quod non videmits sperantus


mus. Qu.iindiu

per palienlinm exspecla-

inonia proponunl. Dicant ergo milii, cui sancto secun-

aulem exspeclamus per patienliam

dimi salulem spiritualun obfueril, vcl


vel
intcr

in sacerdolibiis,

corporis nostii redcmptionem (llom.

vm

25 25), nur
igilui

populum constitulo, malus atil maculatus 6acerdos? l"bi crat Moyses et Aaron, ibi munnuralo1

audeanius dicere carere nos onini vilio, ne ipsa superbia


sit

iminanissimum

vitiuni.

Evigilenms

* >iss.,
'

Vaticani ss., quod UH imocatur. potissinuun. Quhlani, potentu


Vaticaiii vss..

Fdili, qv.w

Inum.

sie Mss. Editi vero,

pro parte

Doiu.ti.

'

Omnes rope
|

dc. Einendaniur ex Mss. sed iterum. ^;ss. carent >oee, collegis.

5
aiiqu.indo, aique
L-oris,

f.ONTUA EPISTOLAM PAUMENTANI,


videamus
in sacerdoiilius illius

S.
ijuis

AUGUSTINt
euin ferret

co
lidelium cbri-

tem-

Deuni)

bouorum atquc

rari

cum eorpornlia vilia vilabanlur, illum pialigu(|iii cum csset Deus, lactus est propler nos houio,
'

stianorum? quis sicut apostolum Clnisli, et non sicut


anticbristuin inlucretur? El lainen lacus delrili fu-

solus verus
tio.

agniis iimnaculalus el sacerilos sine vi-

inosam aquani
rituin

islorum supcrbiam ferunl', et Spiut

IJcoqiic ct tunc sacerdos solas inlrabat iu Sancta


foris
:

sanclum contincre non possunt,


de uno

servcnl
,

sanctorum, populus autcui siabat


ille

sicul

nunc
in

uiiitatcm spiritus in vinculo pacis (Epliet. iv, aj


iu

et

saccrtlos p

>st

rcsuircciiouem snain iulravil

se-

omnibus orationibus

suis

iiieJialore se-

ireta coelorum, ut ad

dcxtcram Patris
ille

interpellei pro
ailliuc
,

c:iri sint.

nobis. Populus auleni cujus


loris geiuii.

sarerdos esl,

Nam
i

cuin episoopus solus intus est


illo *, el

po-

10. Uomines enim omnes cbrisiiani invicem se commendanl oraiionibus suis. Pro quo auicm nullus
iulerpellat
,

pulus ct orat

iii

qnssi subscribens ad ejus

sed ipse pro omuibus


cst
:

bic

unus vcrus-

verba respondel, Ainen. Usque adeo tunc quando siue


ulla

que Mediator

cujus typus quoniam prxfiguraYeleris Testamenli


,

inacula et siue

viiio

quia non poleraiil aniiui


ille

balur in saccrdole

nullus

illic

saccrdotum, corpora qii.crcbaniur, solus


rabatur, non
auiinani
isti

pr*ligu-

iuvenitur orasse pro saccrdole.


stolus

Paulus

aulem apo,

supcrbi et impii, qui fornicantem


ei

quanquam sub

capitc

pnecipuum membrum

non zelant sponso, sed

audeut se ostenlare

sed

laincn

quia ineiubruin cst corporis Cbristi, et


in interiora vcli

pro spnnso.

CAPUT
est,
lii,
<

VIII.

uoveral nou per Qguram


15. In Evangclio, inquit, scriplitm
aitdil
:

ad Sancta
ct

saiicloitini

Ilebr.

ix,I2), scd per cxpressam


*

Deus peccalores non


votuittatem

sed

51

quis

Deum
duo

co-

reddilaiu

icrilalem

in intcriora

coeli,
,

ad sauclita-

el

ejits facit,

liunc audit (Joan. ix, 51).


esl.

lcm non imaginariam, sed xiernam


trasse inaxiinuiii
si;e

pro nobis in,

Ll b;uc absolnla responsio

Si

enini

simiil

ct verissiinum

sacerdotem
*
:

Eccle-

Uicnt, uuus pcccalor, et allcr qui Deuin colit el vo1

se orationibus et ipse coiiiinendal

ncc media;

1111L.1

tiin ejus facil, nitiiiiuiii illum audil, el illuin 11011


sibi vult

lorein se facit inler


ut

audit? Quid ergo

boc leslinioniuin, vcl quo-

pio se orent
:

Deum scd rogat k inviccm omnia membra corporis


iiopulum
el
sollicita
,

niodo pro se arbitrantur esse profcrcnduin, cuni bis


vcrbis ina.xime sccuri
li.int

Cbristi
ct
si

quoniam pro invicem


ct
glorificatur
( I

snnl niembia,

inler inalos boni, nec ulla


io scbi-

palilur iiniiin incnibrum


;

compaliuiiliir

omuia
,

causa corporatis scparatioiiis existat, ut nef.u

incmbra
gandciil
oratio
lerra
sil in

si

unum mcmbrum
xu
,

conac sic

smaie

boiiiines

etiaiu a

bonis pcr talem discordiam

omnia meinbra

Cor.

25, 20

scp.ireiilur, quaudoi|uidein possunl et mali inter bo-

pro inviccm membroruin omniuin adluic in


laboianliuiii,

nos cxaudiri proptcr lidcm suani? Deus cnim qui


cordis iuspecior cst, non eriat, ul aliuni pro alio vel

asccudat

ad capul quod prxccs-

ccelum

in

quo

cst propitialio pro pcccatis no,

exaudat

vel

repcllal.

An
eisi

proplcrea dicunlhoc, ut

slris.

Nam
;

si

esscl medialor Paulus


sic

esscut ulique

iufelligaiur nialus episcopus

non exaudiri
essel,
11011

cum pro

cl cxleri

coaposloli cjus, ac

iiiulli

medialores

populo rogat? Quod


populus,
ilcberct.
si

iia

ideo tanien

esscnt

noc

ipsi

Paulo constarct ratio qua dixcrat


ct

bonus alque
eiiini

lidclis

est, sollicilus essc

Unus cnim Deus, unus


Cliiislus Jesus
niiis, si
( 1

mediator Dci
11,

el

liomimtm liomo

Sccuros
luec

illos facit
11011

Scriptura
pcccetis
:

cjunj ail
et si

Tim.

).

In

quo

cl nos

unum

su:

Fralres

scribo vobis, ut
liubemtts

quis
Cltri-

scrvemus Hiiilalem

spiritus iu vinculo pacis

peccaverit,
sltim
(I

advocalum
;

ad Palrem, Jesum

nec proplcr malos

bonos dcseramus, scd proplcr


;

jus!um

et

ipsc cst propitialio pro peccatit noslris

bonos malos sufler.unus

ne

cum

dcfcndcre volu"

Joan.

11, I, 2). Iloc


sit

qiiam vcraci et pia humilitate

inus, ipiod tcincraria prxsumptii ncrcliquiinus

inco-

dicliim

audiant,
dixil,

si

babent aures tinde audiant.

guitos
los.

cogamur

niajori

scclcre dainnare iuaudi-

Jnanncs cniiu

Ihvc scribo vobis, ut non peccelis.

Si ilaque sei|uerctur, cl dicerel

El

si

quis pecca-

17.

Cum
:

etiam cerlum

sit

quia pcccatores Deus


iu Scripluris.

veiii,

advocaium

liabeiis

ad Patrcm Jesum Christura


4

audit

quod quidem invenilur


lsr.iel
,

Balaam
,

iusluiu; et ipse est prupilialio pro pcccaiis vcslris;

propbcia non de populo

scd alicnigcna

concon

se ipsum a peccautibus (|uasi scgrcgasse


111

viderelur,
lit

ductus ab iuimico

ut populo Dei in.ilediccrel


(

jam

11011

ei

opus essct propiliaioiie, qnaj

pcr

vcrsus a Doniino ad benediccnduin e=l

A'um. xxtv)

Medialorem sedenlcm ad dexteram Pairis lanlem pro nobis (liom. vm 54). Quod solum superbc, scd eiiam falso diceret.
,

et interpel-

uliqiic

non
ita

Si
:

vero
el
si

dicerel, Ilac scripsi vobis, ut

non pcccctis

1 vaticani codiccs, fumosam istnrum superbiam feriint omisso, aqtiain. Gallicani duo Mss., funuuam iztorum ussertiunem fecerunt. Beuiguianus, futiwsam islorum feccrmu cuii cientiiim. ^onuulli landeiu Befgici Mss.,pro, super

quis

biam, lia.cni, fimbriani.


3

pcccaveril, mediatorem ine habclis ad Palrcm, el ego

sjc lialient m^s. Editi vero, ei


Edili, el

ftnmm

veritatem.

exoro pr pcccatis vcstris (sicul Parincnianus quodani


loco medialorein posuit episcopum iuter populum el
1

vetissimum sticerilvlem Ecclesue, *e oralioi


ipse coimiiendut. Abcst, fidelium, a uiauu-

btts litleliiim et

scrqlis.
ili-iique mss. praiereunt, sedroijtit. El jnfirapost, condiogaiidenl oinrwi membra ; sic liabcni, dicens uiilcin, cttlitm liubelis prosalule nicmbiorum omiiittttt titlliuc in lerra laborantium, ascendH ud caput, clc; omissis vcrbis, tic sic
1

iliest, terttt, a plerisque ' sic Kr. et txiv. ai ediiio

Mss.

codicibus Micbaelino el ITalelleusi, nam niu intiis e.sl populus, el orul cum itlo.
1

Amerbachiana cum Gallicanis cuiii epUcopo sa-

orttthi
3 c

pio invicem.
ab

ln Mss., id dicerel.
i.:illic.iui

hdili el qui.laiu vss., relinqitimus.


tiliti,

Mss.,

pcccunlibus

sciircgttssc

omisso,

umko.

vt Mss.,

ub inimico

iulclli 'c,

poputi

QUIIH.

cei.

Gl

LIBER SECUNPUS.
,

09
disciplinam, qui
,

cujus vcrba omnia bcne imprccanlis andimus

el le-

Qnnmodo non oderunt


longe minus merito

damnare auimo
,

gimus

ei

cum

aliud

liaberet in voto
,

verba tamen

dent orbem inaudituin


,

et

quia

pro merilo,

^recanlis el bona sunt

et

pro populo exaudiunlur a

pro tanii furoris audacia

se-

Domino. Unde non miium est, verba bona quae pro


populo dicuntur
lur episcopis
,

cundum divinx

miseiicordiac disciplinam temporales


,

in pre> ibus

eliamsi
,

a malis dican-

molestias paiiuntur

non peccata sua puniri confilen?

exaudiri lamen
,

non pro perversilate


Deus pec-

tnr, scd merita coronari gloriantur


fure

Eos sane cum


fure pejor est

prcposiioruin

sed pro devotione populormn. Veesl in Evangelio


,

concurrisse

non dieo

'

quia

rumlamcn quod scriptum


talores non audit
:

raptor, quod esse undique conclamabaiur Optatus.

sed

si

quis

Deum
;

colit, et volunta-

Annon cum moechis


ebi
iis

particulam

suam ponunl

qui

tem ejus
cluin esl

fecerit
,

ipsum exaudil
illo

non a Domino di-

greges ebrios sanctimonialium suariun

cum

gregibus
,

sed ab

qui oculos corporis


,

jam qui-

Circumcellionum die nocluque permixtos


?

vafra-

dcm

resliiulos habcbat
:

sed ei oculi cordis

nondum

gari turpiter sinunt


tres suos

Annnn sedentes adversus


qui propter
in liaeredilale Christi loto

palebanl
puiabat.
oravit.

unde ipsuni Dominum adliuc prophctam


eiim

detrahunt

quosdam quos conler?

Nam

poslea

cognitum Dei Filium adin

vincere nequiverunt

Ipseautem Doniinus, cum


,

uno templo ora-

rarum orbe
Aique
diun
ita

diffusa coiilendunt

non esse Christianos


,

reut pharisxus et publicanus

publicanum confilendicit,

adversus filium malris suae

id tst

par-

tcm peccata sua magis juslificatum

quam pha-

vuluin adhuc in lide et Sacranientorum lacte nutrieu,

risaeum jactantem merila sua (Luc. xvm, 10-14), cui


similes
rit
isti

perniciosissimum scandalum

ponunt
,

'
,

dura

sunt.

Quanquam enim
'

juslificatus desiite-

nesciens adbuc scqui


tur

Deum patrem

inlirmus sequi-

esse .peccaior, tamen ui juslilicarciur peccator


,

hominem

el
*
,

simulala atque aduinbraia specie

orabat

et pcccalor confilebatur

et exaudilus justi-

vcriialis illectus

ab unitatis compage crudeli


si

la-

licatus est, ut desineret esse pcccator.

Non

iitique

de-

ceraiione divellitur. Scd


in

eis qui

mala non facinnl


,

sineretesse peccalor, nisi piius exaudireiur peccaior.

eadem parte malefacla


sibi

displiceut caelerorum

nec

Quamobreni non quidem omiiem peccalorem exauJiri


,

obesse

aliena

scelera credunt,

qua;

in

niedio
sacri-

sed lamen nou


testis est.

omnem

peccatorem non exaudiri

vtiims

sui fieri gemunt et mcerent ; cur in legio scbismatis 4 perniciose tolerant

communi
,

quos frucluose
?

CAPUT
?salmo
per os
cisti
:

IX.

Tu

18. Objiciunt eliam

qnod dicitur
:

in

tnlcrare in
ciiiin

unilatis inlcgritale
,

potuerunt

Possunt

Pecctilori

autem
,

dixit

Deus

Utquid exponis

dicere

si

tamen
;

ipsis
,

rebus expeigefacli eviiiiquam


,

ustiftcaliones

meas
?

et

assumis

lestamenlmh
,

mcitm
proje-

gilant aliquando

possunt
no:i

dicere

mala

tuum

vero odisti

discipliiiam

el

singulorum cxleris
nec faciunt
talia
:

obesse

qui nec approbant

sermones mcos relro. Si videbas furem concurre-

non tamen singulorum maluin


,

bas

cum

co

el

cum

mcecliis purliciilnm

tuam ponebas

1
,

esse schismatis saci ilegium


tinere
,

sed ad eos omnes perunilaii

0$ tuum ubundavit

malilia

el

liiujua tita

concinnabut
el

qui

caiholicae

non cpmmunicaut
,

dolos*. Sedens advcrsiis fratrem luuni loqttcbaris,

faeillinie

possunt convinci

elsi diflicillime confiteri.

adversus filium matiis lum ponebas scandalum


xlix
ct
,

Psal.
,

Qua
est

eniiii

causa in eorum communione ad alios non


,

16-20). Sed aperiant aliquando aures cordis

perlinent crimina aliorum

ea causa schisma criinen

desinant esse non intelligenies neque qu;e loquun,

omnium

quia

cum

se inter ipsos suos aliorum

tur

neque de quibus aflirmani


,

( 1

Tim.

l,

7 ).~Ailenjttsti-

seeleribus maculari non posse

jam dicunl

simul fa-

dunt enim diclum peccatori


/icaliones

Utquid exponis

leaniur necesse est non se babuisse


unitale discederent scelera maculare
, ,

causam cur ab
aliorum

meas

el

assumis testamentitm

meum
,

per os

ubi

eos non

possunt

tuum
nihil
cit

? et

non

intelligunt

ad

lioc

dictum

ut sciat sibi
si

et

propierea scelere schismatis


pariter

prodesse verba qu:e ore pronunlial,

quod

di-

apcrlissimo
collgantur.

tanquam uno mortifcro viuculo


X.

ipse

non

faciat

verunitauien
,

aliis

prodesse qu;e

etiam per

malos audiiinl
in

ct

faciunt.

Quod

ipse
:

CAPUT

20.

Al enim prophclavit Jeremlat.


?

Doniimis docet

Evangelio, dicens de Pharisaeis


;

Quid prophelavit Jeremias


Exspcclavil ccclum super
,

A on

haberc,

inquiuiit
;

Super catliedram iloysi scdcnl


qua;
aittem
faciunt
,

quw
:

dicunt

facite ;
,

verum Baplismuin eos qui reliuquunl Deum. Ail enim


<

facere nolite
2, 5).

dicunt enirn

et

islttd, el
:

inhorruil nttillo vefectl


,

iwn faciunl (Mallh. xxin,


19.

hemeifius
liis

dicil

Dominus

quoniam duo nequam


qui

Atque minam vellenl

in

verbis qure de

populus

isle ;

me

deretiquerunt fonlem aqttce vivce


detritos

et

salmo mcmineriint, se lanquam in speculo iniueri. Quouiodo non projiciunt sermones Dci retio, qui
populis

effuderunl portare
>

sibi lacus

non possunl aquam


:

(Jercm. n, 12, 15). El ilerum

<

Facla esl*

pronuntiaut

paccm

et

non ainanl paccm

?
1

Am.

et

quidam

Mss.,

cm

fure cucurrisse

d co ; omisso.

non.
I

peccata confitebatttr. sieMss., editi, el cum adulteru po:ihn mtiumtponcbas : in quil.us la:ne,i eJilis oslea, ulii \iii;u^li.iiis senlenliam illum in adversarios re^orquel, legcbauir, el ctmt Vkechu parttculam, eic. * Iste versus. os liimit abunduvil malitia, ct liwjiia lua conniuii b.il dolos, abest a uss.,neqiie in res, onsione sua quid |ii:ini ex eo repelit iigtislinns, q\eeen solol. et ii i, itlua iimplexa at dolo.itaicm.
'

ln vss.,

ln vss., perniciosuin scaiululum pouunt. '1'luresMss., iiifirmus liomo et siniiiliila alqiw adiimbrata spei ie veiilulis illeelits ; omissis verbis, seqiiilur lio-

mviciit.
k sic potiores Hss. Alii auiem, ui conumauone sacrilegi schismatii. t.cliti, in crimine sacrileqi schisinalis. "llic ineveusis addilur, vle>s meii Abesta Mss., iiec.i|-iii| Jcreuiiam eo loci repeiitur, neca Panneniauo adililui' .ue-

rat, ut |a|i:l

ex \ugusliili resjHjusione, iu

ra, u. Si.

63
viilti sicitl

CONTIU EPISTOI.AM rARMENIANI,


aqua mcntlnx, >\m\ml,
illutl tfttod
t

S.

AUGUSTINI
qux
'

Gi
in

non hubcns fidcmt(ld.


cst,

de

illis

peccatis diciiur,

Daptisnii

regentra-

\\,

18).E(
',

seriplum

tQui baptizatitr a

tioue dimissa sunl, sed de


culi

iis

qu:e quotidie de s;c-

morluo
Et

quid proficit tavalio cjusi (Eccli. \\\\\, 50)?


:

aiiiarissimis fruclibus

liumanx vilx inlirmilas

iltud in Psalnto

Olcum nutcm
(Psal. cxl, 5

pcccatoris
).

non imalibi
:

conirahit, quibus curandis adhibenlur

medicamenta
in

vinguel caput

meum
:
i

>

Et iterum

cloemosynanim, jcjuniorum
lionc

ei

oralionum, ul

oract

l}|llsca morilura? exterminanl

olcum

suttvitniist (Eccle.

dieaiur quod

in

cleemosynis agilur.

Nam

\,

I ).

Et

alibi
,

Spirilus cnim sanclus disciplina; efaufcret sc a cogitntionibus


l,

peccatum quod
tibi

in le alier

admisil, dimiUere, ut el
est-

fitgiet

fictum

et

sinc intcilectu

(Sap.
,

5).
isiis

Ilxcomnia

si
,

gum sunt co modo


nec no-

Deus dimillal, niagnuui opus inisericordi c

iutelligenda snnt
liis

quo ab

inielliguniur

Quod si boc iu oraiione ficie ct non cunlV pulanles sc non babcre quod
pia

vcraciter dieis
diniill.it

ucc

ipsis

conquadrai

ratio vcritalis. Si
,

autem

Dcus, idipsuni cst inexpiabile sacrilegiuin, ea ipsa imesl el vesana superbia,

alio

niodo doeuero

iiltelligelida

illi

soli

sua pravi-

quod

est corle

immane

latc tnrbanlur.

Sed ut non lurbeuiur, ad caiholicum


:

peccaium.

Nam

de moriluris muscis quid dicam,

rcfugiant intellociuni

quia non invcniunt

cxiitim

quando
tur,

in

cisnon moriiiiros adhtic, sed jam mortuos


san-

rcsponsionis,

dum

irrciinntiir

crimine schismaiis.
;

muhipliciler invcniri, sive fateantur, sive convincan-

llabenl cnini ccrle


Stint,

cliam

ipsi

non dicam

Tales

osiendimus? Ficlos vero quos

fugit Spiritus

sed lioc dicam, quod


;

vcl falcnlur,
ipsi

vcl insa-

ctus disciplinx, el sine inielleclu pcrdile vivenles,

nissime neganl

habent ergo eliam


,

derelin,

qiiam mullos inter se babeant, secunduin ea


pra dicta suni, cogitent.

qux
ibi

su-

quenlea
est
,

Deum

'

qui

est

fons

aqux vivx

boc
,

Nam

et

quicumque

laienl

inique

vivenics.

non corde relinquitur


ces, ct

Neque enim pedibus ac Deus. Habent et mcnda el aliier


soxtii
si

mali, quod vol eo cerlumcst, quia sxpe prodili convictique damnanlur, non dc rccenlibus lantum factis,

non liabcnies fidem, aliud profitenles


:

scd

ciiam de veiore consueiudine Dagiiiorum, qnia


7 ,

convcrsanles. Habcnt eliam morluos


dilicaiiori el inlirmiori delieias
lns, dicens,
est
(I

enim

slullissiina (lctione diu celari poliieruul

lii

ulique

non concodit Apostomortua


nulli

magis

licli

sunl, qui se bonos (ingcndo decipiunt.


isli inlclli-

Vidua qua;
;

in deliciis agit, vivens

21. Si ergo sicsuni ista intelligenda ul

Tim.

v, 6)

quxranl Ulrum

apud se

viri, el,

gnnt,

quomodo
sive noti

cis ralio Subsistcre poleril,

cur apud
sive la-

quod ainplius
deliciis;

est,
si

prxposili \el minislri vivant in


ila

eos qui male vivendo deielinquunt


teaiit,

Deum,

alque

audenl, rcntinlient se non bailla

sint,

non fuerint lacus


si in

delriti,

qui

bcre moriuos, cl meliores esse quain


cujiis

Ecclesia,

coniinere non valenl aquas? El

boc loco sacra-

angelo

in ligura

prxposilorum

vel

animarum
divisx' a

mentnm Baptismi
inlideles

inielligenduni csi, cur

mendaceset
ab

dicilur
ter

quod non

vival, sed roortuus sit, ct lanicn inei

cnrum
vel

minislri,

non aqtiam mendacem, sed


crcduniur? Cur

septem Ecclesias nunieralur, nec


insinuantur

voraeom

dare vel babcre

compage corporis
prxcepta
vitse

Chrisli, scd in unilale perseveranti


'

illoriim niorluis qni

bap izantur,

proficil aliquid lava-

(Apoc. ni, 1-0). Oniillo

liocorum'? Cur pcccatorcs


aliena
?

iinpingiiant oleo capita

quod
i

in

concilio suo advcrsuin Maxiniianislasdixeriint,

Qnid
iii

libi

muscx

niorilurx vel

morlux

inc-

jEgypliorum adinodum exemplo poreiinliuui funeri>

lueruiil,

non cxterniinenl oleum smvitatis? Quo


ficti

liusplenasunlliltora

(Exod. xiv, 51). De quorum nu-

privilegio muniuiitur quicumqiic ibi


j^islilix pclle

snni, id est,

nicro mortuoruin nunc inlus csl Fclicianiis, qni adbuc

obtegunt lupuui, ut non cos fugial Spi?

morUiiis baplizal

aul

si

jam

revixit, habel seeuni illns

ritus

sanctus disciplinx

Aut

si

cos fugit Spiriltis

quos morluus
pcccalores
ipsis
:

in

scliismale baptizavil.
si

Ilabenl cerle
sibi

sanclus,
dici

quomodo per eos


potesl,
c

baptizatis dalur? Ilic oniin


el

nam

interrogcntiir

quicumqnc

in

non

quod solenl ineplissime


tuuc

impucnim
lalcl.

magni videnlur, etiam se ipsos peccalores non

denlissime dicere",
qiieniqiiam,
si

posse

nialo
>

bapiizari
Qtii

negant.

Nequc

eniiii [noii

liindunt
;

pectora sua, aut


si ila

lalcal malilia baplizanlis.

cuiii id faciunt,

simulate faciunt

quod

esl, luiic

liolus est, lanto

magis

fiolus esi,

quanto magis

ccrtc infcliciler pecconl, populos suos simulala buinilitate fallenles


:

Ab Imc ergo cum


spes eril baplizaii,
illa

se auferal Spiritus sancius,


si

qux
in

aut nun dicunl* in oratione doniinostrtt,

baptizanlis hominis
Ilic

meritum

nica, Dimille nobis dcbiln

sicnl

et

nos dimit-

Doi gratia cpgitandum esl?

omnino quid rc-

timus dc6iiori6HSiiosfris(.Vii7i.vi,12);quodulique min


1

sponileanl
se negant
:

non
in

invcniiinl,

qui nialos apertos babcre

quo quidem aperlissime convincuiitur.


csl nobis ad

r:il,

Fdiiio Ain. verba lioe locoEcclcsiastici omissa restituescilicet, et itcruin tnntjil citm. Sed iis carenl omnes

Sod quidad nos? Satis


ciduin causae,
1

ncccssarium
occullos

arli-

mss., ct ea qUaiiqUam ad
I

eoulra Donatisias nocessaria et antequaui esset pars i\i icriii' solel Auguslinus, qni:i Donati, nii observat in lil). I Relract.,cap. 21, n. 5, ipsa uou imitccidicil us vfrii anis iu plarlmis lialwbai cclesiaslicns
i i

ivm

quod

liclos

bonos,

id csl

ma-

lii illa

pariler Cyj lianus iu Rpistola ad Quiolum, el cariliavcl fttlenlnr,

giuense concilium eo presidente celebrauim. s sic \iss. Al edili, non tlicttm tulcs, ted quos
vel

insaitisiime negtatt deretinquenlcs r.eum, elc.;minus ialogre. Kditi, pro, tlivisa; babcnt, diverse (vel, dwsc) agcnli.
'*

Aliosi, ttgenti, a nianuscriplis.


1

CaUicaui Mss., iufcritis tluutur.

Vaticam, insupcr aun\l i.ov


,

tnr.
sic

Divionensis veluscode\, (hutibus. ' Ed:li, ttitod si liomines futc el non veracitcr dicitnl. v. uss., Qnod .'i lioc in oratione ficte ct non veraciter dicuut : ininitte uobis nostra. MeliuSj debita Donatisue scilicet, illud, si rsesertim legilur sui ra, uut non dicitnl. 3 lo omnibusMss. affiruiaater est, diu cetart polueruni; ,nisso, non. Sic Mss. At editi, esl, cunt mendaces el infideles enritm ministri, nun aqitam verticeni, sed mciidnccin vel dure vel httbere. cretttinlur, quid ttb illorum iiiorluis qm bOftizaulur, proficU tavalia co um
i

'.'

babcot Mn.

el

omncs

vss.

aut ctim dictoit.

'

ii

b.,

qiwdiotcnl

iiitperilissinic

dkcre.

65
los,

LIBER SECUXDUS.
apud se esse negare non possunt. Per multos
lui dicantur,

CC

non tamen propter cos


in

sic intclligiiur,

ciiim redargnunlur, qui

cum

ibi

perdilis ct sceleralis

sed proplcr inortuos deos eorum,

quoruni signili-

inoribus viverent,

et per

ipsani

ficlionem

diu

l:i-

catione dicilur, Deus noster Deus vivus (Jerem. x, 10).

tuissem, aliquando proditi, cxpulsi sunt.


ergo,
si

nolunl

ibi

aiinuc esse aliquos

lales

Credamus illi cene


et eos

Quapropter
sili

elsi

apud Cbrislianos sunt aliqm praspoimpielatem


*

vel minislri, qui per


suiil, vivil

et iniquiialem

qui ejecii sunt,


fugcret Spiriius
uis

eum

in eadem liclione lalercnl, sanclus, de quo scripium est,

suam mortui
in

lamen

ille

de quo dictum est


i,

Spirii,

Evangelio,

Ilic esl qui baptizal

(Joan.

53)

quia

cnim

sancttts disciplinm effugiet ficlum

(Sap.

5),

sicut dieil

Aposlolus, Cliristus resurgens a mortuis,


,

quomodo
uliquc a

baptizare poluoruiit

Cur non recensenlur

jam

noii

morilur

mors

illi

ultra

non

dominubitur

sallcin qui vivunl, ut accipianl


ficlis

Baptismum

8
,

qnem

(Rom.

vi, 9).

Olcum vero

poccaloris aperlissime Psal-

quos desercbat Spirilus sanctus, acci-

mus
enim

indieat,
:

pore nequiveruni? Si autem dicunt, Spirilus quidem


sanclus d.iluris fingentibus deerat juslificandis, sed
aecepturis credentibus aderat abluendis per ineffabi-

Emendtibit

qucmadmodum me justus in

inlelligendum

sil.

Ait

misericordia, et arguet

me

oleum autem peccaloris non impingnet caput meuni


cxl, 5).

(1'sal.

Unde manifestum
a juslo

est, oleo peccaioris

lem efficaciam
cere,
illos
:

polcntiaj

sua:

ulriimque valens faillos

blandilias adulaloris esse


dialis el delestalis eligit

significaias,

quibus repuet argui

fugere,

isios fovcre,

culpare, istos

emendari

nmndare
22.
cla?

quam pro

se qu^slinnem solvunt, siinul

quia hoc jusius non fallaci lenilale adnlalionis, sed


veraci aspcrilale objurgationis faciens, mullo magis
facil. Unde est el illud in Apocalypsi, Ego quos amo, arguo el casligo (Apoc. iu, 19) et illud apud Salomonem, Meliora sunt vulnera amici,

cernant solutam esse pro nobis.

Quod aulem inlclligilur in bac senlenlia sanScriptune, quam cerle ipsi non intelligenies, et
in

misericordiler

quasi pro suis partibus proponentes, ad se ipsos con-

vincendos ingerunl nobjs, boc pene

oninibus

lali-

quam

votuntaria

oscula inimici

(Prw. xxvn,

G)

et

bus qurcsiionibus inlelligendum admonemus,


quia omnia sacrnmenla

scilicel

niulta repcriunlur
scilicet

hujusmodi. Olcum vero


id esl,

suaviliitis,

cum

obsint indigne tractan-

boiium odorem,
illi

bonam famam Cbrimagna


mullilu-

libus, profiint laincn pcr eos digne


el

sumenlibus

sicul

slianorum,

ex(enninaii(,

qui male victuri, et ad

verbum Dei

3
;

unde dictumest, Quce


fucere
nolite

dicunt, facite;

mortem suarum
et

iniquilalum redituri,

quce autem

faciunt,

(Malth. xxiu, 3).

dine irruiint, ut eis per Baptismum peccata donenlur,

Nam
verti

effodere lacus deirilos qui eoniincre non valent

ad ea denuo reveriantur.

Nam

propler nunierosi1).

ai|uas, quis

me

proliibct sic inlclligere


1
,

id

est,

con-

taicm muscis arbitror esse comparaios (Eccle. x,

ad voluniaiem lerrenam

et

non posse conli-

Sed

bi

exlerminant oleum suaviiatis, qui non ipsam Dei

nere Spiriium sanclum,


gelio signilieari, quis

quem nomine aquoe in Evanquoquo modo cliristianus ignoet

graliam, sed liominum mores inluenlur; et quoniam


sicut

grana inlcr paleas non videnlur,

ita

pie

vi-

rat? ltem aqua inendax non habens fidem, potest inlelligi,

venles inler iniquorum turbas non facile apparenl,

non falsum baptisma, scd populus mendax

camaliler offensi, a percipienda salule


5 sive relrabunlur , sive

senipilcrua

mfidelis,

non annumeralis 5 vcracibus


solis qui

et

fidelibus,

omnino

resiliunt.

Esse autem

sed

liis

niendaces cl infidelcs sunt.

Nam

bonum

odorcni in bona fama recle viveniium Chri-

populos significari aliquando vocabulo aqiiarum, lcgant in Apocalypsi, et calumnieniur


qiiam nobis. Sic cniin dicitur Joanni
dsli,
sibi piius potius
:

slianorum,

Apostolus docet,

dicens,
(II

Clnisti

bouus

odor sumits Deo 3 in oinni loco


illi

Cor. n, 15). Conlra


l)ci

Aquas quas
el

vi-

quibus dicilur,
in gcntibus

Nomen enim
i,

per vos blasphe-

svpei quas sedel merelrix


$
,

illa

populi

turbm
illud

matur
lis

(Rom.

24)

ulique oleum suavila-

sunl

el

gentes el lingtia? (Apoc. xvn, 15).


cst,

Et

exterminanl. Sic ergo habcnl isia alios siuceriores

quod scriplum
ficit

Qui baptizatur a mortuo, quid proxxxiv, 50


)

inlelleclus,

quos

si

scquantur, eliam

ipsi

ab earum
iij;

lavatio ejns

(Eccli.

ut inlerim difinquisiiio-

qiKcstionum expediunlur angustiis. Uloruin auiem


tellectus
si

feram

diligeutiorem
lulissime

istorum

verborum

nobis non conlirnietur, ipsos solos

si

nem
viia

(a),

accipio,

Paganorum baptismala
baplizantur.

vcro a nobis confirmetur, ulrosque nostrum implicat.

essc denolala, quia linmincs el a juslilia et ab isla

CAPUT
disculerc?

XI.
Nisi

23.

Quid
illud
vellei

opus

est
,

jam
quod

plura

morluos

coliinl, in

qnorum nomiiie

forte

movebit

cum
Evancaro
est

Quaravis enim

ct ipsi

saccrdotes per impietatem nior-

probare Parnienianns
posse spirituales
filios
:

eamales homincs non


,

procreare

addidit ex

Sic Mss.

At !ov.

Jkamus
i>

eigo....si
fictione

(quanquam

sola

cdilio I.ov. addit, i)

eudem

gelio lestitnonium
est ;
el

laterent....

qitomodo
(Joan.
lilicl

buptizare possunt : mi:i.js recle. 8 casalinus codex Curnon recensentttr sattem qui tib iis acceperitul ut accipimt tiaptismuin. Alii quidam cur nun ut a Catlioticis accipiant uaptismum. recensenl sallem ' Edili, sicul el verbum liei leslalur. Abest a ,Mss., teslalur . ut subiutclligas, verbuin Uei perinde alque sacrainenta obesse indigne tractjntibus, ct |rodesse lamen per
: :

quod

Quod natum est de natum esl de spiritu


,

carne,
spirilus

III,

C). Quasi

nos dicamus per se ipsum quemfilios

hominem

spiriiuales
;

gencrare, et non

'

per Evangeliiiin

in cujus

pncdicalione Spiritus san-

eos digue suinenlilius. rluresMss., ad volupliilcm lerrenam. ' Edili, non aimumeralus. Casligaulur ex Mss.
Edili,

Aliquot Mss., propter impictnl^n.


sive traliiintur.

el tribus sunl.

At Mss., el lurbee sunl. Crtrce est,

ocliloi.

(j) videlib.

2 contra creseoaium, capp, 21 ctseqq.

a manuscriptis. lluc revocanius neijanlein p nliculaai, qiix. ^ier I ovanienses rejecla fuerat. Eistabat iu edilio.ie Am. ct lu uositi.^Mss., videiiirqiie oinniao a.I rcra neeessaii.

' Sic Mss. AI edili, ' Vox, l>eo, abesl

67

CO.NTRA EPI5TOEAM

PAI SMENIANI.S.
intdlcciu
:

AUGESTIM

08

ctus operatur ad gignendns in Baplismo

filios spiii',

minislerium lamcn ejus non dcscrit, quo


saluicin opcralur aliorum.
ait,

mnles, eliam
pra

cunrl fngii

ftclum minisirum

sicnt sufiliis

pcr

cum
si

Proptcr quod

diximus. Ideoquc Apostolus


si

cum
;

lalibus
ct

Aposlolus
beo,
ix,

Si enim votens Iwc facio,

mercedem
(I

/in-

l(X|iiorolur,

dixisscl, F.go vos genui

non addiiv,

aulcm
:

invilus, dispensnlio milii credila cst

Cor.

dissct, in Christo Jcsu per


iiullo

Evangdium

(I

Cor.

15)

17)

id est, illis

prodcsl quibus bocdispcnso, non


facil

modo

se quisquani Qdelium de illo

ginse fatcretur. Evangelium aulem fur


sine deirimenlo Credentium prxdicavit
ruin, id csl, occulios malos, sicut ipsi

uaium reliquoque Judis


:

mibi qui

fictus

snm. Qui cnim invitus


carnalia, qu.nc
si

propler

commoda gaudiaque
posset,

aliter

babcre
:

cl fictos eo-

illud desercret, ipse utique fictus cst


ait
,

ideo-

quoque concc-

que non non


scd

Si invilus facio

duni, ciim fagiat Spirilus sanctiis, per


iiiinisieriiini

enrum tamen

qnos facio; sed se tantum a


et illos
'

prosum mcrcede salulis


,

uiliil

cis

erga

alicnat.

gigni

spirituales filios
ut

asscrunl.
fortc

Nam
spiri-

quibns cibaria dominica ctiam malus


talis

quis ferat

Lintam dementiam,

cum

carnalem
,

scrvus impcndit. Quia vero non erat


talis

Aposiolus,

vocct liominem de conjuge Qlios procreanlem

potius ut volcns faceret, id


;

est,

grainiiam

tualcm app
liain.

llel

adulicrum? Absil, inquit,

ut

boc scn-

gratiam pictatc casti cordis erogarct

ctiam mcrce-

Quomodo crgo

adullcr lalcns, ciim apud cos


lilios

dcm

cjus

per

cum

Spiiitus sanctus operalus esl,

pr.rpositus essci spiriluales poiuit

procreare,

si

carnalcs boc facere non possiinl?


iius cjus vcl

An

forte iunc pcr


,

ma-

Ghrislus

vcl Spirilus sanctua

vcl furte

qnam, sicut ipse dicit, rcddct ci Dominus in illum diem justus judex (II Tim. iv, 8). Ilios vero qui Evangclium annunliabant non caste, qui non qnidem
aliud nisi veritatem, id cst, Cbrislum,
ritaie cordis boni
s
,

angcliis baptizavit? Si crgo lunc boino baptizat, cuin

tamcn non vc-

baplizalor inanifesliis cst bonus


lalcl nialus,

cum

vero baplizator

sed pcr occasioncm

commodorum

lunc Dcus baptizat ant angelus, ct unusnascitur qualis fueril a quo

siiorum annunliabant, Sinitc, inquif, hos anmmtiare:


el gaudet

quisque

talis spiiilualiter
:

non ulique
aulem

illis,

sed eis qui per eos salvi

bapiizalur

optcnl qui dcsidcrant baplizari ut bomi-

Qcbanl, teneiites prxceptum diccntis,


cile; qua;

Quw
:

dicunt, fa-

nes pcr quos baplizantur, non sint manifesli boni, sed latcntcs mali , ut sic Deo vcl angclo baptizante sancliorcs rcnasci mercanliir. gilanl evilare, Cbrisli

faciunt, facere nolite

dicnnl enim, et
k

non fnciimt

(Matlli. xmii, 5).

Dcbis etiam Aposlolus

Hanc absurditalem pcr quemlibel bomincm, cum


baplizalur
,

si

co

ad Pbilippouscs
per imidiam
et

loquitur

Quidam quidem,
;

inquit,

qnis

conlenlionem

quidam vero per bonam


:

baplismo
,

Clirislum
esl
,

baptizarc
est

volunlatem Chrislum prwdicant


scienles

quidam ex

cliarilale,
;

fatcantur

de

quo solo diclum


I,

llic

qui

quoniam
el

in

defensionem Evitngclii posilus sum

buplizit in Spiritu sanclo (.loan.

55).

quidam vero

per conlumaciam Chrislum annuntiant


liibulationcm
susciluri vinculis

24.
el

Nam

illud

cx Evangclio, Sicut misit

me
,

Patcr,
:

uon

caste, exisinnantes

ego milto vos. Iloc

cum

dixhsel, insufllavil
si

el dixil

mcis. Quid cnim,

dum omni modo,


I,

sive occasione, sive

Accipile

Spiritnm sunctum;
;

cui dimiscriiis peccata,

vcrilatc Christus anminlielur ? et in Itoc

gandeo, sed

et

dimiltcntur

el si

cui relinttcritis, rctinebuntur (Id.


,

xx,

gaudtbo (Vhilipp.

15 18). Numquid pcrmilleret eos

21-23)

conlra nos essct

ul

cogeremiir
ficri,
si

faleri

ab bo-

Christum prxdicare,
liiim pr;cdicalionc

cum

Evangclii veritatem nnn

ininibus boc, non per


dixit,
F.t

bomincs

posleaquam
,

vciaci cordis caslitate pracdicarcnt?

Numquid dc
quod
illis

la-

ego mitlo vos; subjecjssel conliniio


dimillenlur
;

Si cui

gauderet,

nisi scirel

qui-

dimiscrilis peccala,

et

si

cui relinucrilis,
est,

dcm perniciosum
liare
;

esset,

rem castam non


,

casie annun-

retincbunlur.

Cum

vero inlerposilum

Hoc cum

illis

autem salubre

qui bona et vera per eos

dixisscl, insujjlavit, et uil illis : Accipile

Spirilum san-

aiidienlcs proficerent ad saliitem ?

Nam

ubi non Cbripra;di-

cium

et

deindc illatum, per eos vel remissionein vcl


ficri

stns qui vcritas est, seil falsilas et

mendacium

rclenlionem

peccalorum

satis oslenditur,

non

catnr,

aperlissime probibet, ad Galalas dicens,

ipsos id agcre, scd pcr eos iilique Spirilum sanctuni,


sicllt alio

quis vobis evangdizaveril preeler id

qnod

accepislis,

ana-

loco dicil, JVon enim vos eslis qui loquimini,


(

thcuui

sit

(Calut.
,

I,

9)

itemque ad Timollieum, Sicut


Ephesi, CHtn irem
aliter

ted Spiritus sanctus qni in vobis est


Spirilus

Matlh. x, 20).

rogavi

te

inqtiit,

ut snstineres

in

autem sanclus

in Ecclcsiie

pra?posilo vcl ini-

Macedoniam,
rcnt
(I

ul denunliures
5). Illos

quisbusdam ne

doce-

tiistro sic inest, ul si ficlus

non
'

csl,

operclur per

cum
pcr

Tim.

i,

autcm

invidiosos, contentiosos,
fa-

Spiritus, et cjus
el

merccdcm

in

salulcm sempiternam,

ciinlumaces,

non castos, occasionem quxrenles


sic

corum rcgcncralinnem

vcl icdificalinncm qui

dcnd;e su:c malae volunlalis, quia

cum

sivc conseeranlur sive evangclizanlur. Si aiilem

ncm

fugiebat Spirilns sanctus, ut

eorum ficliocorum non desere-

fictus esl,

quoniam vcrissimc scriptum


elfugiel ficlum
;

cst,

Spirilns

rel ministcriiim,

quo per eos Christus prxdicabalur,


'

enim sanctus disciplinx

decsl quiilein

nnn soltim pcimitlil


faciimt.

ut faciant,

sed et gaudet

qnh

saluli ejus, ul auferal se a cogitalionibus

qum

sunt sine

'

Sic

omncs

tnfjicere,
tit

cum

cdili, ad qignentlos filios non posse vss. Spiritus siaiclus fictiun miimlriim fuyht, sic-

sic Mss.

cditi, ideoqite invitus fncit,

sed

eis

prodcst

snpra diximns. I.ov., Kditi, nanc absurdilatem ,<iV se cogilant (vel ut eoqiL.mt) evilare, per qiicndibel liomiiiem, ut cum quis, etc. Cisligantur ex Mss. ' lu i'ditis, el ad ejus mcrccdcm. \bi'st, ad a niaaubi

erqn qitos ntin eiiim


1

facil, se atilcm
i//o.>

Umtum

a mercede

salttlis ulienut,

privul quibus cibaiiu, etc.

ln solis exciiMS,

aliorum.

1
'

in Mss., cordis sui, scd, ctc.

uinnes Mss.,
lii

sic

enim

tvostolu*.

riplis

edilis, hoii pcimillit. Alicsl,

non a nunuscnpli.

C'J
Il.rc

LIBER SECUNDUS.
telligi

70
el si illc

de Scripluris sanclis documcnta proferi25. mus, ul appareat facile non csse quidqiiam gravius
sncrilcgio
schism;ilis
:

dare non potest qui non liibct , utem non babel qui non accepit, ut ei aliipio
'

quia

praecidend;e
sibi

unilalis spirispiri-

modo
Itabes

suffrageiur (|uod
accepisti?

scripluin est

Quid enim

nulla cst justa necessilas,


tualilcr nocituros
lualiter

cum

nequaquam
,

quod non

quajro
Si

utrum
dixei int,

non

lia-

malos ideo tolerent boni

ne

bcat quod apnd ipsos accepit.


qu;cro
cunt,
ulruni amillat
si

Habct
Si di-

sejungantur a bonis, ciim disciplinx severita-

ab

cis

recesserit.

lem considerntio custodiend-.e pacis refrenat aut differl; quam lamen securilas exserit, cum appnret sine
vulucre seliismatis ad salubrem correclionem posse
aliquid ecclesiaslico judicio vindicari.

Amiuit; baplizaudiis
restitui qtiod

itcriim
Si

est

si

rcdierit,
lioc

ut ei pos^it
fit,

amisit.

autem

non
lia-

ncc quisquam

dicil esse

faciendum, non ergo

Dicimus enim

amiserat.

Porro

si

accepit, et non eo caruit,


:

magis nomen Domini eorum esse qui enm metuunl', quamvis permixli sinl turbis eorum qui cum non mcluunt
;

bet utique quod accepit

et ideo

non

ei

pntest dici

secundum

et illud
;

quod Aposlolus
Tim. n,
19). Si

ait,

Novit Dominus qui


qui invoeat no
-

sitnl ejus

et

recedal ab
(II

injttslilia oinnis

istoruni inlelleclum, Qttid eitim habes qnod non accepisli? Refer nunc animum ad ipsam origiginem scbismatis. Qualemlibol existiment Cacilianuin
(qiiiin

mcii Domini

cnim pro bono

pacis,

nns credinms innocenlem), procul dubio iu


'

ne ante tempus cum zizania colligunlur, eradieelur simnl ct triiicum , ncccssitaie cogitur qnisquam csse
intcr injustos
c.it
;

unitate

baptizatus crat

nondtim cnim facla crat


illi

ista divisio.

Ponamus,
:

sicul

volunt,

recedat ab injuslitia, el secuius invo'.

late ipse recesserit

non

ainisil utique

quod ab imiquod accepc-

nomen Domini
ab
eis exit,

Simul enim

et

ab

injustis

rece,

rai

dil, cl

atque separatur interim corde


in fine

ut

ciperct

non enim, si rediret, baptizaretur ilerum, ut requod amiscrat. Porro si eo quod acccperat
id tilique

ciiam corpore a talibus

scparari mcrcatur.

non carucrat,
qitod
ei

CAPUT
Non
ln

XII.

habebal. Si crgo ncc

ipsi dii

26. Et illud quod sciiptum est,


ore peccaloris
(

potuil ex istorum

pravo intelleclu,
?

Quid

eniin hubes
dici potest

cst spcciosa laits in

Eccli. xv, 9).

non accepisti

multo

niiiius

hoc idem
accepil.

ore corte lidelium titique speciosa


os proprium,

est.

Sic auiem

iiiiiciiiquc est

nec quisquam sine con-

sensione sui cordis ex ore vulneratur alieno.

Cum

au-

Cur eniin non poluit liomo qui non conjunclus est vobis ', id quod non habebat accipere per eum qui non amisit,
qiiando recessit a

qui per Cacciliantim a

Domino

lcm pr.tdicalio s peccatoris ore procedit, quxrendum cst cujusmodi peccaiorem lioc loco Scriplura signilicare voluil.
niagis

vobis? Quanlo ergo imprudenlius


,

dicitur orbi lerrarum


cepisti?
venil,

Quid

eiiim liabes qttod

non ac-

Nam
ille

el

Publicanus qui juslilicatus est


ulique

unde

ipsius Sacramenli connexio in

Africam

quam

Pbarisoeus,

peccator

crat

qui

per nullius traditoris lacinus poluit aniilDei, apertissima pollicitalione di/11


;

(Lnc. xviti, H). Si enim vera ejus peccata non eiant,


falsa erat confessio

lere promissioncra

peecatorum

si

autem vera erat


*

cenlis ad

Abraham,

semitie ttto bencdicentur oinnet

oonfessio, propler quani justificari etiam mcrrit, procul dnbio vera erant peccala. lloc cliam de oiatione

gentes (Cen. xxn, 18)

eiiam

si

isti

non impii calu-

mniaiores fratruin, sed veri examinaiores criminum


fuissent?

sancti Danielis verissime dixerim, qui profecto veracitcr ail


:

Cuin orarein,

et confilerer

peccata

mea

et

po-

28. N'am illud quod quidam


cti
tit

puli ntei (Dan. ix, 20). In ctijus ergo ore pcccaloris


l.ius

dicere conperunt,

eorum veriiate conviBaptismum quidem non amitel

speciosa non est, nisi

maxime mendacis
?

et

(icti,

qui reccdil ab Ecelesia, sedjtis tamen dandi aniit

quem

Spiiitus sanetus diseiplin;c fngiel

Qui tamen

lil;

mtiltis

modis apparet fruslra

inaniter dici.
ille

cum

loquilur veritaiem

5
,

non

in ejus

ore speciosa
:

Piimo, quia nulla oslendilur causa cur


liaptismuin amitiere non potest
,

qui

ipsum
potcst

cst, quia

non

ci tribuitur

cujus particeps nnn est


in

sic-

jus dandi

ul speciosa
ficis

non eral propbelia

ore Caiphsc ponti-

sacerdnliim, qui nescivil quid dixit, sed

cum

es-

Utrumque enim Sacramenlum cst; et quadam consecralione utrumque honiini datur illnd,
amiticre
*.
:

sel ponlifrx propbclavit (Jonn. xi, 51): sed

lamcn pcr

cum

baptizatur;

istud

cum

ordinatur

ideoque in
si

ipsum spcciosa Iaus


corde ciedenlium.

csl Dei

in

auribus audienliiiin cl

Calholica ulrumque non Iicel iterari.

Nam

quando
p;vsi vi-

ex ipsa parte venientes etiam praeposili, pro bono


27. Quin ctiam ex Apostoli scncis

CAPUT
tcutia
niis cis

XIII.

corrccto schismatis errore suscepti suni, ei


esl oj.us esse ut

male usurpala velul insullare audet Parmeniaquos ncgat liabere Baptismum


,

sum

eadem

oflicia

gcrerent quaj ge-

et propterea
littbes

rebanl, non sunlrursum ordinali; sedsicul Baptismus


in eis, ita

Hicil

eos dare non possc. Quid enim, inquit,


(I

Ordinalio mansit inlegra

quia in pra:ci-

quod non uccephli

Cor. iv, 7)

Quod

ut omiltam

sione fuerat vitium, quod uniiatis pace correclum esi

nndc

cl

quare dical Apostolus, quod ipsius Epistolac


si

non
El
1

in

Sacramentis, quoe ubicuinqne sunt, ipsa

stint .

tonlexlione dcclaratur;
1

hoc de Baplismo
esse

vtilt

in-

cum expcdire hoc


omnes
in
'-

judicatur Ecclesia?, ut prxposili

sic Mss. At editi,

magnum nomcn Donmti

cum

eis

metmati. * l.nv., imocel nonun nomini.Mnx e.idem ediiiocuin Am., iittiiliter emnt. Eineodanlur ex reaDUScrq.tis.
711/

eum

excusis,

^ss., vt ei aliqntmdo. unitule fideU Abest, ftihi, iit


17111

maaua

scriplLs.
3
\

ss.

magno consensu lerunl,

non
,

convtctiis est
..

vaticani codiccs, precalio. * ln Gallicanis ^ss , de ore. * sic Mbs. Al editi, (tiiciplincc fugit. iuiti lainen ioquilur ie- ilclem.

voli-.
*

Qiem igiur

fttgit,

tit. >

Ju\la Er. I.ugd ven. Lov., jus dtmdi aimttere posm. veia, a manu&Tu.iis. lu editis, ipsa rera sitnt. Abest,

, :

74

CONTUA F.riSTOLWl PAIUIENIANI,


venionics ad caiholic.im sociei.uem honores

S.

AUGUSTINI
cum vidcamus ncc
et

71

corum
suos

An

fortc

minus luercnl Sacrament;! christiana, quaiu


apostalas ca-

ibi

non adminislrent

nnn

eis

tamen

ip s a

Onli-

eorporalis b:ec nota,

nationis sacramenl.i ilclralmnlnr, seil

manenl supor

rcre Bapti-mate, quibiis uliipic pcr poenitentiam redcuniibiis

eos. Ideoque nnn cis in populo nianns imponitiir, nc

non

rcsliluitur,

ideo amitti non poss


fuil,

non liomini sed ipsi Sacranicnlo liat injnria. El si quando ignoraulcr lil, ncc animosc dcfenditur faclnin,
,

judiealiir?

Au

diiccnda dc mililia similitudo non

cuin cl Apo.tolus de agoni-licis ccriaminibus clamcl


ct apcrle die.it
tiis
:

scd pie corrigiiur ongnilum, vonla

ficilis

impctraiur.

.Yemo militans Dco implical


ul
ei

se
{

ncgo-

Dcus enim noslcr non


cis
(
I

esl disscnsionis Deus, scd pa-

tcecularibtu

placeat cui se probavil

II

Tim.

Cor. xiv, 53
ali

nec Ecclesix ejns SacrameiUa


,

ii,4).
30. Et
iis

in eis qui

Eccle-ia iceesseriinl

sed

ipi

qni rcin

lia?c

quidcm

alia

qufcsiio esi, titruin el ah

cesserunl inimici cjns sunl. Sicut anlcm liabenl

qui

nunquam
:

fucrmit chrisliani possil Baptismus

jns dandi

Baplismo quod pcr cos dari possil, sic in Ordinalitme uliiiiiiqiie qnidem ad peniictem suam
;
,

dari (n)

noe aliquid tenicrc inde alfiimaiidiim esi

sine aucloritatc lanli concilii


ficil.

quautum lanUe
unit.ile
'

rci suf-

qtiamdiu rliariuiein non habent imilatis. Scd tamen


alind esi non hahero
,

De

iis

vero qui ab Ecclcsix

soparati
cl

aliud pcrnicinsc liaborc, aliud

sunt, nnlla
|o-siiit
,

jam qiwsiio

est, qitin et

haheant

darc

sahihriter
esl

liabere.

Qiiidquid non liaboiur,


:

d.mdum

et

quin pcrniciose

habeant pcrnicioscque

cum opus

est dari

quod vcro pomiciose hahclnr,

tradaul cvtra vinculum pacis. Iloc


lotins oibis iiniiatc discussiini,

cnim jam

in ipsa

per cornctionem dcpulsa pcrnicie agendum esl ul


saliibrilcr babealur.

consideralnm, perfc-

cium, aique firmatum


ali piis

csl (b).

Scd

si

nos male

faci-

29. Quanqiiam clsi laicus

percunli dedcrit
ipse aceiperet

nms,

ipsi

cxplicent
,

quomodo Sacramcnlum
cl

bapiizati

nccessitaie comnulsus

',

quod cum
",

non prssit amilti


amilti
:

Sarramcnluin ordinali possit


Ecclesia Bapti-

quomodo dandum
genlc necessilatc
si

essrt addidicit

ncscio an pie

qnoniam dicunt, Recedcns ab


amiltll, jus

quisqiiani dixerit esse repetendum.


si lial,

Nulla enim coe-t

smum quidcm non


cnim
tal
;

dandi lamcn amitlit. Si


csl,

alieni

muncris usurpatio
,

iilrumqiie

Sacramentum

quod nenio dubimalos fu-

auicm necessilas urgeat, aul nullum


est.

aut veniale

cur illud non amitlitur, et illud amitlilur? Ncutri


injuiia facienda esl. Si sancla
:

delictum
el a

Sed

ct

si

nnlla necessitate usurpelur,

Sacramcnto

quolibcl cuilibel delur, qiiod

dalum

fuoril

non
illi-

giunt, iitrumque fugiat


liter

si

sancla in malis inviolabiSi dixerint


:

potest dici non dainm, quamvis recle dici possii


cile

manent, utrumque maneal.


in

Bapti-

dalum.

Illicilam

autem usiirpalionem

'

eorrigit
si

smus
cis,

sola

vera Ecclesia recle dalur


in

respondelur

rcminisccniis ct poenitentis affeclus.


eorrexeiil, manebit

Quod

non

Baptismus

sola vcra

Ecclesia recle hahetur.


dattir,

ad prenam usurpaloris quod da-

Cnr non potcst


aliud cst, aliud aliud esl, aliud

dari ubi

non rcclc

cum

pnssit

tiim cst, vol ejns qui illieile dedil, vcl ejus qui illicilc

haheiT ubi nnn recte hahcliir?

An

quia non habcre


et

acccpit
ullo

non lamcn pro non dato

liabeliilur

neqtie

non recte habere? Sic

non dare
el idco

modo
cst

per devotum mililem. quod a privalis usur,

non recte dare? Sicut non rectc ha-

patum
vid

signum rcgale

violabilur.

Si

cnim
v

aliqni

bcl qui ah unitalc discedit, sed

lamen hahct,

furtim et cxlra ordinem, in monclis publicis aiirum,

redeunti non redditur

sic etiam

non rcclc dai qui

argenlum, vcl

a?s
,

percuticmlo signaverint

cum

ab unilate disccdil, scd tamen dal; et ideo qiiod ab

fueril

deprehensum
liheralis
,

nonne
5

illis

punitis,

aul indnl-

co acccpil

venicnti ad

unitatcm non iteralur.

Illi

genlia

cognilum regale signum thesanris


?

autera quod non rccte dalur,

dalum non essc con-

regalibus congereiur
lor, sive qui
lari

Aut

si

quisquam, sivc dcsermilitavit, nota miliulii

tcndunt.
heri

Quod

si

alius

quod non recie habetur, ha-

minquam omnino
;

privatum aliquem signet


ille

nonne

fuerit de-

non posse conlcndal , nonne utriquc rcclamanius * , et dicimus habere qiiidcm , scd non rcclc
luibcrc

prcliensus,

signalus pro desertore punilur, et eo

cum

qui ab unilate diseesseril? Si crgo vo-

gravius quo probari poluerit


lasse, siniul

secum puniln,
si

si

nunquam oinnino milienm prodiderit auda,

lunl, Ut audial ille

quod pariler reclamamus,

ipsi

nos

cissimo signatore? Aut

forle illum miliiioe cbara-

audiani rcclamantes, daie quidcm, sed non recte darc eiim qui ab unitale disccssit. Quapropter, sicu
rcdcunli non rcddilur qand foris
nienti
ral.

ctcrcm

in

corporc suo, non militans pavidus exlior-

habebat;
foris

sic

ve

rucril, cl

ad clemenliam Imperatoris
*

conftigeril, ac

non rcpelendum est quod etiam

acccpe-

pnce
pcril
;

fusa

el

impelrata jam vcnia mililare jain cocliberalo alque correcto cliapolitis

Unde cousoqiientcr
in

inlclligilur pcrversilatcm ho,

numquid bomine
illc

ininum cssc corrigend un


mciitorum

sanclitatem antem Sacra-

raclcr
1

rcpeiilur, ac
Mss.,

nnn

agnilusapprobalur!

nullo perverso esse violandam. Conslal

Am.

el vatic.

aliqua pereiirtis neeessitale com-

enim cam
lutam

in

perversis

ct sceleraiis

hominibiis, sive

pnlstis dcderii.
* Editi

liuc

rsse addiiicil ; omisso quomodo, qucd , dandum ox vaticanis codicibus revocavimus. ln aliis Mss. esl,
cnrrinit.

in eis qui inlus sunl, sive in eis qui foris sunl,

impol-

alqite inviolabilem

pcrmancre

cl quia dicun-

quod dandum essct addidicil. * \m. cl Mss.: lllieitam crqo usurpatiowm


1

>ic Gallicani codices. Al cdili, et

monelis publicis gnacervA.


' lx>v.,

aurmn

vcl

atraordinnrte, non argenlum, scd ccs pcrculiendo ninferri, aliesl


ali ali

m
1i-

mo-.i

lulili

ab Ecclesiw callwVccc unitate. aliqyid quod uon recte habelur, linbcn \msc amtendanl, nos utrwque reclanumtu. Dnendan
alicani \iss.,
:

iniod

bns:

coqcturviferri. Ctnro, coqelur iu

Vcrbum,
\

lura
(,)

alicaiiis

Mss

congcrelui

t-i) \

i| us. inus ide bli. 7 dc ea;


i

l.

* Callicani

Mss

r.c

pacc facta.

ld.

Iil>

cap

7. cl

li:>.

oonlra nonat. eip. o3. 2, rapp. 4,9.

"73

LlBER SECUNDLS.
quantum
;

74
eis nullo

turea mali polluere,

in

ipsis est ilicuntnr,

pro Domino oppoimnt? Sed ab


ciiniur, qui

modo scduet noli obli-

cum
nenl

illa

itnpollula perniancant

setl in

bonfe pcrma-

non
,

in liomine,

sed in Deo speranles ean,

ail pi

aniium

, '

in nialis

perinanenl nd judiciiim.

lant
visci

Benedic

anima mea

Doiniimm
;

Nam

el ile Spirilu

qui millo uiodo polcst exstingni,


(I

omnes relribuliones ejus


cu, 2, 3).
illos

qui propiiialur

omnibus
luos

dirlHin est tamcn, Spiritum nolite exstingucre

Tliess.

ihiquil.iiihus tuis,

qui sanat
Si

omncs langnorcs

v, 19); id esl, qiiantiim in vobis est, nolitc sic agcre,

(fsal.

omnes languores
Pariiieiiiaiius

ipsc sanal,

laiiqnam conemini Spiritum exsiingucrc, aut lanquam

nulliim relinquil

quem

sauaru se dicat.

Spirilum exstihelum deputeiis


inodo pollui potest
paler inlrabant ad
,

et

nomcn
esl
,

Dei nullo
Filius et

Tanlane apud
possinl?
surrexit

lumina sur.t, ut illuminarc cliam


,

et

tamcn diclum
,

unam puellam
7).
isti

ut poltucrcnl

nomen
CUrh

Quod ncc illi quo in nalis mulicrum major ncmo Joanni Baptistoc Joanncs cvangelisla
,

Dei sui

Amos.

concedit

de quo

ait

JVoh crut

ille

lunten

sed ut

lesli

II,

31. Nec ullo


eis proponitur
tlari

modo
eo

cxpcdire se possuill

monium
nal

pcrliiberct

de luminc. tirat lumen quod illttmiIttinc

cur sanctitas Sacramenli et liaheri et

omnem

liominem vcnicnlcm in
illtid

mundiim. Si

possit

ali

quem

inlus sceleratum jam Deus

omncm
linquil
etsi

lioniinem

lunicn iilumiuat, tiiillum retlicat.

tlamnavii, et tunc inc piat ab eodari non posse, cuni

qucm

Pariiienianus illuminare se

Quia

ab bominibus

tlanuiatiis
'.

fueril,

cum

lameii nec lunc

sancii

liomines,
;

sccundiim

quemdam inodum
illud est

cam

possil amittcrc

Postrcmo cur Fclicianus, quCm


,

dicuntiir lUminaria

alia

lainon sunl lumina illumi,

riim Maximiano trecenti decein damnaverunt


foris in sacrilegio, sicut ipsi in

ct diu

naia, alind luinen illiiminans


iilcm

quod

dc quo

concilio suo (n) pro-

Joannes Baplisla
i

dicit,
,

tiiinliavcrunl, scliismaiis fuil

',

non soluin ipsum Ba-

ejus accepimus (Joan.

Nosomnes de plenitudinc 8, 9, 16 ). Nudos aulcm quis


Proferte
illi

ptbininn, sed eiiam jus dandi non amisit? In Uonore

testit,
(

nisi
,

qui dieil
)
:

stolam

priinam

quippe suo, sicut exierat,


oinnibtis

ita

receptus est>

cum
s

liis

Luc. xv

2-2
,

ct qui corruptibile lioc intluel uicor-

quos ipse
:

foris positus baptizavil, nullo cosi

rupliouem
(I

et

mortalc boc

indiicl
*

ilnmoi lalilatciu

rum
renl

rolinptizatn

qnia

aliquein

eorum qu

foiis

Cor xv, 53)? El hoc quisquaiu

divino induincnlo
si vesliri

bapiizavcral, rebaplizandum esse censerent, jutliia-

aliquem vcstire dicilur, Cui niagniim Csl

ipsc

enm

amisisse jus dandi cuni foris esset, el pro-

mcrcalur? Jam porro einundare polliitum se audeat


tlieere,
si

pterea coiiscquens erat Ul ipsum quoqiic iteruni or-

prius audet sc direiC non esse polliiiuni.

dinaient,

si illos

ilerum baptizarent. Scd cuni ad pa,

Muliilali cniin siiinus

pcr graliain Dei

scd ncc lunc


pcrfccla

ccin Clnisii
paci

revocanlur

calunmialores sunt

cum

quidcm munilabimUs aliquehl, cum


noslra mundalio
:

fuerit
,

Douaii consiiluui, dissimulatorcs sunt. Quitl est

quanlo minus

modo

ciim corpus

lioc aliinl,

quam qnod corum


esl?

Tiriionius

dc

illis ait,

quod corriimpimr aggraval aiiiniam (Sap.


gloriclur
sec.

Quod iwlumus sanctum

ix , 15)? Qnis eniin castum gloriclur se hahcre cor? aul quis

CAPUT
i

XIV.

52. Ijlquidergoparmeniaiiiis inani


:

inundum se essc

peccalo (Prov. xx

jactanlia cxsnltat, et dicil

<

Nnnqiiam

divinac Irgis

LXX)? Mundare
,

quippe aique sanarc,

in spiri-

censura paticlur ut vivificare quemqiiam mortiius


possit
,

liialihus

rcbus tautumdem valet. Sicut auicm spc


ita

salvi

curare vulneiatus, illiiminare ciccus, vcslirc


cl

facli suiiius

spe mundali siimus in perfccta salute

imdiis,

inundare pollutus?
,

Doiiiinus

enim
Do,

ct in perfeela muilditia (n).


niiiinlaiT jain

Quoinodo ergo sanarc


fuerimus?
facit.
>

el

suseilat
leiiuis

inortuos
illiiminai

Dominns
cairos
,

curat

vnlneialos,
veslil

possumUs

qui nec lUnc polcrilmis, ciim


<

Dominus
Quid
vivi
siuil

nutlos

omni modo
inquil,
fecit et
i

salvi ct muiidi

Scd Deus

Doininus niunilal
liominis
iion

pollutos.

sibi

airogal

qwe

hoc per lioiniiiem


,

Facit sanc, scd

non
,

siini?

Ilane

apud cos qui

por Judain

qiicm ad Evangclium praidican-

pcccant

ut

etiam vivilicare

posse dicaniur

duiii cuni ca:lcris misit (Mulllt.

x, 1-8)

fecit et

pcr

cum incicmcntum darc non


Apostolns, plantavi
,

possinl?
;

Eyo

inquil

Pharisaeos in eis qui bona


faciebant
,

qux pcr

cos aiiiliebaul ipsi

Apollo

licjavit

sed Deus incre,

cuni

illi

non facerent quaB dicchant. Po-

mcntum
rigat
,

dedil.

Ncqne

qui planlal csl aliquid

neque qui
,

stremo

cur iniqui ct scelcrali corum, sive


3

cum

la-

scil

qui incrcmentum dat

Deus

Cor. in

tenl, sivc culn pro pacc Donali


).

tolcrantur, viviliipsi

Quamlo

ilal viiain iiioiluo,

qni iiicrcincnliun darc non


ct vivi).

eant, curant, illiimiiiant


inortui, vulnerati
,

mundaiil? An
polluti?

non sunl

polest vivo? Sicul eitim Patcr suscitat mortuos


ficat,
sic
el

cxci

An

idco non aputl

Fitius quos

vull vivificat
,

(Joan. v, 21

cos ca;ci ca:cos ducenles simul in foVcam caduiit


(/(/.

Itanc apml illos sani


iii iii

simt

ut
,

possinl eiiam curare


sc bcnedieeiulos

xv,

U)

quia non ipsos, sed Dellin queni pr;cIla

sanos*? Quid aliud

isli

quam

dicant,

illi

audiendo et obtempcrando seelanliir?


,

sane
Vaticani viss., spiritn snncto. ncc tnnc ea possit amiltere. Coucinnius Mss , cam, scilicel sanetiialuin >acraaienli. 1 Editi, qin i'l diu foris iu sacrileqio.... scliimaticus fi i(. ai >b*s., pr;etercuut , qui : et loco, schisnmticus, babenl,
1

scd lunc pradiranl Detim


:

si

eiim Christo col,

ligunt

quicumquc vcro cum

illo

non coliiguut

spai-

' Kxlili,

Slc Msr,. At edlli, inftrmitates tuas


:

Ct infra

shiihic deqi.i,-

scliHriU'tl>u

beal

iipij

in cdilisi maqister licltonius. Abesl, magister, a nianu-

tniii

sanarc se dlcat. .iin et e Gallicanis nonnulli Mss.,0 Itomo

Bcriptis.

qiiain.
,

sola rtlilio IjOv

ut postfat

apud

itlos

curarenon stmos

\m. etMss., pio nonati parte.


\ |d

dniisso, rtifltn.

() Bagaitano.

Morel,

(n) lorte, imperfecta salute et imntrfecta numditin. l.leinenl. uilic, |a r 'g. 116, 117. M.

Sanct. August. IX.

(Trvisij

CONTBA EPISTOLAM 1'AB.MEMANI,


giinl(JfaA. xn, 30); Donatum prxdicando, non Dcum, r;rii cxcos sequcndo siniul in foveam cndunl. Scdde

S.

AUCUSTINI
',

7(i

cnm testimonium

nisi ul

ut aliqnando evigilent, atque adverlani vere

homines admoiieantur' non bo-

quxstione Baptismi latius aliquid Domino adjnvanie


iraclabimus
rnp.
1
) , (

niines essc altcndendos

cuni sancliim aliquidiiomo

Lib.

dc Jlaptismo tontra Dotalislas

accipere desidcral
lioniini
;

scd illum solum qni dc coelo dal

puirarum,

cum dc omnibus leslimoniis sanclarum Scriqux nobis objicienda credidit, Psrmeniano


'.

qnia non potcst

homo

aceipere
si

quidquam
,

nisi

(/(loii fuerit ci

de ca'lo ?

Quod

dixerint

De

coelo

responderimns

Qni vcre ipsc adxquai proximos

sibi

quidem

accipil,

non de homine, scd lamcn pcrbomiSi pcr jusltim

cverstone iniquiiatis, qui cis

tam malum propinavjt


ct di-

ncm

qmero per qualcm.


illi

lanlnm

non

crrorem

ui

non pro pace, sed pro divisione


solum loqualur

habenl

qui apud cos ipsospcrlatcntcs iniquissimoi


:

scissionc noii
S

ipse, scd ciiam divinos

acceperunt
ut

si

ct per inuislum

quae causa crgo cii

Libros loqui persuadeai.

aliquem rcliaplizenl?
;

Si pcrinjiislum

nnn

nisi la-

CAPL'T nem cnm


,

XV. 33.

Scil inler

mulla miror liomi-

lcnlein
lelles

non

lialicnt

quos
:

bapli/.avit inanifeslus sasi

agcrct non posse haberi Baplisrmim nisi

Gildonis Optatus
,

ct pcr injuslum etiam


el

ncccpium

nec possc accipi sine dantc, intcrposuisse


:

manifeslum
clesix

qui

tamen nondum damnalus


projcclus
,

ab Ecilli

cx Evangelio lestimonium
pere

Non

potcsl, inquit, acci-

communione
in

sit

non

liabent

homo qvidnuam, niri fuerit illidatum de cxlo. Pnsscl cnim aliqiiis corum verborum inscius , cum rcepisscl isic diccre, Non polesl homo aiciperemiid-

quos Fclicianus Muslilanus


nione foris cssei,
ipios

cum ab corum commuscliisnialc baptizavit,

Maximiani
illo

lamen imnc cum


si

regressos

ncmo

rcbapiizal.
nisi

quam
ccclo
,

nisi

daliim fverit

illi ;

antequam
a

dixisset
,

de
a

Postremo

bomo, qnamvis dc
qui boc a'u

ccelo,

non lameii
;

pulare illum diciurum


,

Donato

fuissc
,

aul

per liominem potesi accipere quidquam

qna;ro ipse

Parmcniano
iiino
illic

aul ab aliquo dc paric Donati

ant

om-

Joannes Dapiisla
acccperal
invenilur
,

pcr

quem bomiiicm
?

abipsa paricDonati. Agnosco Evangclium , el scripltim csse rccensco Son potcst homo accipere
, ,

quod uiiqnc de calo acceperat


:

Et non

alque

ila

a se lesiimoniis prplaiis
eisi dicat Filius

mala

quidquam

nisi

datum
?

(ueril

illi

de ccclo. Sed

numquid
est cce-

causa convinciiur. Quia


a Palre
,

acccpisse so
,

Donalus cst ctrtam


luni
?

numquid Parmcnianus
ipsa Donati
? Illa

ei

Spiritum sanclum de suo accipcrc


,

non

numquid pars
,

vero non est


,

quasi gradatim

sed sicut ipse exposuii dicens,


,

Qnm
non

rcelum

non

est in coelo.

Qui cnim

ait

Non

poicst

omnia quce habet Pater, mea sunt


accipkt (Joan. xvi
,

ideo dixi

De meo
cxem-

Uomo accipere quidquam, nisi fuerit illidatum decccto, nunquam diceret 8 Nisi daiuin fucril illi de sole, aut
,

15)

posse lamen

lioiiiinein

interposilo liomine divinilus aliquid accipere,

de luna

aut de slellis

qiu-e

lamcn

in eeelo
illi

sunt

plo suo Joanncs ipsc leslaiur, et tot sancii

antcquam

quanlo minus diceret, Nisi dalum fueril Donali qux non solum non est ccclum
,

de parle
esl in

Dei Filius

bomo

fierct
,

ncc

ascendit in coeliim

poslcaquam resurrexii el cenlum vigimi bomines siinul


,

et

coelo

sed nec in regno vull csse coelorum. Nec illud

congregati erant, quos nullo liomine

in lerra

maiiuni

procul dubio dicerct,

Non

polesl

bomo

accipere quid:

imponente, de ccelo veniens Spiriius sanctus implevil


(Act. i,
l.'i
,

quam
lest

nisi

dalum

fueril

illi

de Ecclesia

ipsa

cnim
ab

i'/

ii

1-4)

et constitulo

jam onlinc Eccis qui seenin

Ecclesia de coelo accipil. Si

auicm dicerct, Non ponisi

clesix

Centurionem Cornelium anie ipsum Bapiianle impositionem nianus,

liomo accipcre quidquam,


justo
;

dalum
isti

fucrit ei
,

smum

cum

bomine
r.stos

irruereiii

quidcm

frontosi

el sc

crant eodeni Spiritu sancio rcpletum, Peirus ipse miralus esl (ld
,

essc proclamarcnl, ul ab cis accipcrct qui vcl:

44).

Ncmo

crgo accipil sine danle


,

rt accipcre
jnsii

ncc nos quxsiionem faceremus, uirum


;

sed quod pcrlinet ad Baptismi sanciitaiem

adest

esscnt an non

scd intcr eos esse vel latenies


cl

Deus qui det,


donante Deo
,

el

homo

qui accipiai, sive pcr sc ipsiim


,

iiijuslos facile

ostcndcremus ex quibusdam prodilis


*

sive per angeluin

sivc per liomineui

exclusis

lamen eos non improbaremus , nec diccremus non datum vel non acceplum quod daiiim ci acccpium esscl a talibus. Sed el lioc lalso diccretur, Non poiest Iiomo acciperc quidquam, nisi daium
;

et

sanclum

sicut pcr

Petrum
,

sicut pcr

Joanncm

sivc

per lioniineni iniquum

sicut per

lam

niullos vcl la-

lentes \el manifestos, quos anle lenipus de


ligcre servi palrisfamilias proliilienlur
,

mcssc colqnos vclul

il

fuerii ei

ab bomine justo.
,

Ipse cnim jusius

quo

al-

lcr accipil

qiucro a quo acceperit. Si el ipse a jusio

paleam fiunicnla dominica usi[ue ad teinpus vcntilationis corde inlerini separali non leinerilalc corporaliler

boniinc

et

dc

illo

iia

quaero

doncc ab ipso capite


,

dcseriint

sed pieiale spirilualiler

fcriinl.

ordiuis faumani ad aliquem pervcniani


lioniine acceperil
;

qui non ab
,

CAPUT
ptum
est,
c

XVI.

33. Oui,

inqnit,

male
;
i

credidil,
qttia scri-

alque

ita

f.ilsum

csse doccain

consequi non potest lSaptismi sacramenlum

quod non potesl bonio accipcre quidquam, ei ab liomine datum.


51. Quid auieni agunl
isii

nisi fupril

Penersum non

polcs adornare

(Eccle.

i.

iiescientes perevangeli-

1 f-diii, nescientes evangelicum tcstiiuonium ; omisso, per, qiKxl ex manuscriptis reslituimus. Edili, !( ut ncmines commoncanlur tcnul ut aliquan-

Mss., respondebimus. vaiicani


1

amem sic
i

prosequuntur
etc.

(lll,
:

tlc.
In edifis T'st
:

pji

'

vere tpseadcequai

proxima siH eversume,


dkerel.
uti

rl

non inmutiir,

roximc scquebaniur

verba

luxta Kr. Uigd. viMi., humqtti

u.

> callicaui

quidam

kss., nec

tamen eos

probaremus.

vosse lomen liomincm non inlerpoiilo homine iii imtii^ altqi id accipere : acdeinde, atqveita a se testinumvt valicams M.^s. prolalis, elc. Locum reJinlegiainus ex

LIBER SECUNDLS.
LXX). Quid
si

15, sec.

ergo apud eos quispiam ba-

duni legdo sacrilicium, numquid deviiatum esl illud

plizalus fuerit, qui pulaveral, verlji gralia,

Christum

lemplum, quod ab co vocalur spelunea


(Mr.uh. xxi, 13)
?

lalroniuit

ex eo esse ccepisse, ex quo secuudum carncm dc


virgiuc

Quo

cerlc ct boni inlrahant el mali


ait,
;

Maria

nalus esl;

postca

verilalis

scrmone
eral

nec bonis obcranl mali; quoniam Doininus qui


Sancli eslole, quia ego sauclus
inviolabilitcr
los, ui
facit

cominoniius,

cum
et

comperisset

ipsum esse de quo


el

sum

(Levit. xt, 45)

ila

Joannes

ait ; Ir. principio erat

Vcrbum,

Verbum

sanctos

suos

vcrsari

inicr

ma-

apud Deum,
ler ait,

Deus

eral

Verbum; de quo consequeiiest, el

custodianl 1

eam quam

accipiiuit sanctitalem,

Verbum caro factum


i,

habilavit in nobis

quemadmoduin

ipse

Dominus Jesus

nulla contagiona

(Joan.

1, 14) in

falerelur eis suiiin

prisiinum erro-

maligniiaiis iu Judaiorum gcnie pollutus esl, neque

rem, atque

eo se fuisse

cum

bapiizaretur sollicilus

cum

illa

prinia sacramenla

secundum perfectam

bu,-

indicaret, julierent euin

dcnuo baptizari? Nunquam


simplicila1 ,

inilitaiis

viam faclus sub lege suscepit, neque cuin

utique facercnt
tcni carnali

sed hominis imperilam


prius

postea discipulis electis cuin suo traditore usque ad

opinione

depiavatam
:

veiilalis
lalis

extremiun osciilnm

vixit.

Ejus enim cxcmplo, non

ralione correclam graiularenlur

aut

si

eliam

solum non
tis *

f.iciinlis

mala, sed cliam non consciilicn

perversilas pcrlinaciler ei defendenda videretur,

el

ulli maliliae,

inter

paleam frumenta secura sunt,

diu reluciatus neque correclus,

etiani

de Ecclesia

quia neqne talia faciunl, neipie consenliunl facienli-

pellcrelur, etpostea cognila veriiate remcarel, pcenilentia

bus; eliam
in

tione

curandum csse ccnserent, non iteraquamvis lioc in Daplismalis vulncrandum


ulique
;

si in eadem segclc usque ad messem, eadcm area usque ad venlilationein, inlra eadem

relia

usque ad separaiioncm qua;


sunt vere

in liitore fuinra est,

corde se liabuisse fateretur etiain

illo

tcnqiore quo

boni lolerent malos (Matth. ni,


47-50). Sed
et in
isti

12, el

xm, 57-43,
et

apud ipsos fucrat baptizalus. Perversum ergo


poles adornure, quia

non

ca;ci

duees cxcorum, qui

non

ci

ad ornainentiim valerct
si in
:

numero suorum tam


non vident;

niultos

malos vident,

Sacramentum quod accepcrat,


sisleret, sed poiius

(ide

pervcrsa pcr-

viani pacis

et ul se

non ad sustinenduni

ad supplicium
se, etiam
in

Sacranientum per

cum lamcn ipsura perverso quem non

invicem propier unitatis vinculiim, sed ad dividendum ab invicem propter schismatis sacrilegium sequanlur

ornabal, sed judicabat, integrum permaneret; et ideo


niilto

homines, persuadent.

tas t

modo essct illius Sacramenli violanda sanctietiam cum essel illius hominis corrigcnda pcr-

CAPUT
propbetam

XVIII.

37. At enim
:

dicium est pcr


si

regi Josapliat

rex Josaphat,

peccadili-

versitas.

torem tu adjuvas, aut eum qucm Dominus odil lu

CAPIiT XVII.

50. Audet eiiam

Parmcnianus
a

gis, proplerea fuil

super

le ira

Domini. Quis cuim no-

nobis exeinpla divina proponere, quibus se arbitratur

stium
in
s

dicit

peccatorem adjuvandum, ad boc ulique


sicut ip,e Acliab

ostendere, quaerendum

esse

bominem sanclum,
Jpse, inquit,

quo peccare vult;


Josapbai, eundo

quo

accipi

debcat Sacramenlum.

Dei

bat

cum

illo in

prselium,

qucm adjuvacum illc

Filiits, ipse

Dominus Jesus

Christus, a
est,

quo piincipium
vo-

spirilualis

Baplismi exorlum

cum sccundum

Michaex propbeta; vcracia vcrba conlemnerel? El tam?n nec sic obfuit innocenlix regis Josapbat pcssi-

luntatem Palris baptizandus


saros perfidos atque profanos,

esset,

ulrumne ad Phari-

mum

merilum regis Acbab

quia illum Dominus ad


bellico liberavit,
iu

an ad sanclissimum Joan-

se exclamanlem a pcriculo

iltum

nem

venisse monstratur?

Al

si

boc exemplo inviiamur

autem sacrilcgum conlemptorem


venire permisit
periculi
ira
(III

manus bostium
si

ad accipiciidum Bapiismum, inferiorcm nobis a quo baplizemur debemus inquirere


;

Reg. xxn). Et

quid Josapbat

quandoquidem Doab ipso Doniino

expertus

minus ab eo baptizalus

est, qui se

Dei fuisse,
ei

Propbeia indicat ab non alieno meruerai peccaio, sed suo;


cst,
ei

quod

bapiizari debere prajdixcrat, et qui se

indignum cor-

quia sicut

dictum
caetcra
:

est,

rigiam calceamenli ejus solvere lesiabalur (Matlh.


iii,14, II).
geiilius cur

apud
Sic

Deum

ejus

peccautem adjuvabat sed bona facla pncvalucrunt.


:

Quinimo, ut inlermittam inquirere

dili-

enim

dicilur ei

Peccatorem

adjuvisti, et ei contra
le ira

ipse Salvator nosler baplizari volucrit,


;

Dominum amicus

es, el in

hoc super

a facie Do-

quia certe aliqua causa voluit

proplcrea fortasse,

mini. Sermones Dti boni in universis sunt tccum, quo-

cuni se ipse posset tingere, qui eliam

suum

bapliza-

mam

tibstutisti

lucos de terra,
(II

et

parasti cor

tuum

atl

torem polerat baplizarc, voluit Dominus a servo, el


illc

reijuirendum

Deum

Parat. xix, 2, 3).


illi

Qui autem
qui sua qua:et

pcr qiiem facta sunl omnia ab

illo

qui factus cst

versatur
runt,

iu

Ecclesia Dei, ubi sunl et


Christi, qui

inter oninia, baptizari, ut ei doceret

humilitatem, ct

non qua; Jesu

per invidiam
;

con
1
,

ostcnderet non inieresse quis a quo bapfizelur, duui

tenlioncm Christum annuntiant, uon caste


Sive per occasionem
uunlietur
;
i,
,

et

dicit

eo Baplismo quo baptizandus esl baptizelur. Nec a


Pbarisxis dedignareiur
ille

tive

per verilalem Christus anel

bapiizari
ille certi

si

babereut

el

in

hoc gaudeo, sed

gaudebo (Fhilipp.

hujasmodi baplismum, quo


tfa

sacramenli graes-

ii,2l, el

voluit bapiizari.

Nam

et

cum circumcidendus

15-18): impolluliis imer eos atque inleger permanel, quia non eis ad sua quarenda con*

set,

numquid Joannes quxsitus est? lloc enim a Judxis fieri jam solebal. Et cum pro illo esset offcrcnUi \U6., pravion.

Sic valicani Mss. At cdili, si citslodiunt

1 Editi, rwn facienles mala, scd eliinn non conterUenles Emendaiitur ex Mss. '

sic Hss.

F/liti

vero, qitandoadjuvil.
ut ail
ipostolu.,

rnus Divionensis coih-x,

sive

\ie>

cic.

79
scutit,

CONTIU EPISTOLAM PARMENIANI,


eum
lioc

S.

AUCUSTINl
causam non audicnmt,
sibi iu

80
el

culpet atque reprehendat ; ncc cos


la-

ejus in cis quortim

de qui-

ad peeeandum, sed ad lioe adjuvai, unde Christus

bus nullo inodo judicare potuerunt, incrcdibili ii-merilatc

lius pnerficelur, ct ab his qui audiunt ct faeiunt pcr

impiclatis exsufllanl, cl
est
;

audent ariogaro
iutrgiis

eos qui quod dieunl non faciunl, Cliristo crcdalur,


in

quod Dci

se

damnatos

honoriluis

Chrislo sperclur, Clirislus diligatnr. Talibns cniin

pro Donati pace reeipiunt, et a sc inauditos conira

prsecipil

idem aposlolus diccns


enim

Nolite conjungi

cum
Qiuv
fideli

infidelibus. Qucc
late ?

participalio justitim
est

cum

iniqui?

pacem Domilli delest.inlur Baptisma rum partibua pcr Apostolos Iraditum


;

iu

illis

tcrra-

periisse con-

Qua: communicalio
Cliristi

luci

ad lcnebras

tendunt, et per Felicianum apud Maiunianislas tradiiuiu iion


? Jamvcrn quomodu Dcum, qui promissa ejus bominiim secleribus, quominus implercnlur,

autem conventio

ad Belial ? Aul qum pars

periisse concedunl

cum
cnim

Infideli ?

Qui aulem consensus tcmplo Dei

cum

Caiboliei
niillis

noii clarificant

simutiicris ?
:

Qttia

Yos enim templum Dei t>iW estis. Dicit inluibitubo in eis, et inambulabo ; el ero
et ipsi

impediri

posse confidunl; qui sacramcnta ejus


si

it'i

illorum Deus,
exite

eiunl milii poputus. Propter quod


dicil

debita veneralionc proseqiiunlur, ul ea


indii:iiis

eliam

al

de medio corum,
;

Dominus,
el

et

immundum
in

Iractala fucrint
illa
?
<

illis

sua pervcrsitate dain-

ne

tetigerilis
et

ct

ego recipiam vos,


cl

ero vobis

pa-

natis,

iulcmcrala

sanclitaie

pcrmancrc

dc-

trem,

vos critis milii in filios


vi,

/ilias, dicil

Dominus
cania-

mnnstrent

vmnipotcns (II Cor.

14-18). Qtwe verba

isii

CAPUT XX. 59.


esl
:

llcriiin,

>

iiiqniunl,

<

scriplmn

liler senlienles, per lot divisioucs sc ipsns niinulaiiin

Nolile commitnicnre operibus infructuosis tenebra,

ipsa una Africa concidunt. Non enim inlelliguut ncmincm conjungi cum inlidelibus, nisi qui facil 1 vel lalia facienlibus favct; neC pcccala Paganorum iniquitatis, nisi qui iuiiiua parlicipem fieri quemquam
in
,

rum

magis uulem redurguite.


i

Qnm

enim

fiunt ab ipsis
,

Lttcnler, lurpe csl el dicerc

(Eplies. v, II

12).

Jam
quod

ipsa vcrba

qiiemadmndiun

iiitclligeuda sint

diximus,
:

qia

iion

commiinicare csl non consentire

vel agit vcl approbat.


bris,
nisi

Quis aulem communicat lencsuse diinfidc-

propter Ecclesiae disciplinam

parum

e^t, nisi eliani

qui

per tcnebras consensionis

redarguanlur, ut corrigi possint. Sed lixc salva p-ace


facicnda sunt
,

misso Christo sequilur Delial? Quis ponit


libus

cum
(it

ct qiiaiiiiim admittit officium

cnnser-

partem suam,
Ita

nisi qui ejus inlidelilaiis

parli-

vaiid imilatis, ne simiil eradicelur et Iriliciim.

ceps?

enim lemplum Dei csse

dcsinit,

nec se

CAPUT
le

XXI.

40.

<

lierum ad Tiinolbcum idcm

aliier simulacris adjungil.

Qui auteni sunt tcmplum

apostolus, Ne,

inqtiit,

commiinicaveris peccalis alienis;


t

Dei vivi, et in medio nalionis lorluose ac pcrversoe apparenl sicut luminaria in niundo vcrbum viUc

ipsum caslum custodi

(1

Tim. v, 22). Docuil ex

consequenti, quemadiiiodum quod prius dixit, inlelli-

babentes

(Pliilipp.

II,

15;, nihil eos

quod pro imilalo


illis

gendum

sit.

Qui enim se ipsum casttim servat


alienis.

non

toleranl inficit; nec angustantur, quia in


et

babilat

communicat peccalis
consentit
:

Si

enim comniunicat
:

deambulat Deus

et

cxeunt dc medio malorum,


;

si

consenlit, corruinpitur

si

corruinpitur,

atque separanlur inlerim corde

ne fortc

cum

id

castum sc non scrval. Scd sanc landem aliquando


cvigilavil

facere per seditionem schismaiis volunt, prius a bonis


spirilualiter,

Parmenianus,
:

ct atlemlit quid dicercl Ti-

quam
58.

a malis corporaliler scpa-

cbonius, sed frustra

staiiui

quippe amore

seiitenli:e
:

renlur.

sua: coutra verilatem oculos clausil. Aileniin

<

Nnin-

CAPUT
dixissc,

XIX.
qtti

Quod crgo scriptum


;

csl Dciim
et qui

quid, Irater cbarissime, non polluunl alios aliena pcccala, el

Eos

me

clarificant, clarificubo
ipsi

me

hoc cst facinorosis non coinmunicare,


,

licct

sperint, spcrnetur (I Ileg. n, 30);


inltieri.

dicunt Qtioinodo enim clarilicant per orbem terrarum impleri non possc ejus promissa, Isaac, el Jaqua: promisil palribus nostris, Abraba;,

maxime Deum, qui

nolunl

ciun ipsis convenias

eorum facta non faeerc? > Et tamen non loium dixil. Parum est enim eorum fa<t>
non facere,
nisi displiccanl
:

pariimcsl ut displiccaui,
esl

nisi redargtianlur. Aliud

enim

non facere,

aliml

cob; qua;
exliibuit

per Propbelas lanlo ante pramanlians,

non communicare,

id est,

non consenlire

facieiilibus,

per Unicum suuiii, qui faclus Csl ei ex sesecundum carnem (Rom. i,2, 3), ul in David inine benedicerenlur omnes illo, id cst, in seminc Abrabae
gcntes qui dicunt ipsiim Dci Filium frustra dixisse, (Maltli. xm, Sinite itlraque crescere usqtte ad messcm
:

aliud etiani redargucre.

Cur crgo

ubi videre ccepcrai,

stalim se avertit, ct usqitc in linem noluit pervenire,


et vix trieniem
ceriinl, et

de loio posnit? An sicut de populo

!'e-

sententiam verilaiis praecidendam putavii?


facit
,

Nos dicimus, quod qui non


inler iniquos

malum, ncc
firnius

facienti

50)

quasi falsus fuerit, aut ipsc fefellerit,


;

cum

sola

conscntil, ct facieniem arguil

atque integcr

zizania pcr iniuidum creverinl

frumenla vero pra>

lanquam frumentuni
autem lanlainmndo

inler paleas con

terrarum orbe defecerint? ler partem Donali, in toto

vcrsalur.

Ille

ail,

eorum

f.icla

quomodo
plum
liont
sil,

ista scntienles glorifirant

Deum, cum
;

scri-

In latitudine genlis gloria rcgis

in

diminu-

non facerc. > Et teriiam lainen de tota senienlia liculam queinadmodtiin refellat videamus.
41.
<
<

par-

autem populi

contrilio primipis (Prov. xiv,

28)?

Quod contra legem

esse divinam,
ignnr.it.
>

>

inquil,
ista

Aut qtiomodo non spcniunt Dciim, qui


1

CapUsmum

uiillus qui

legem vencratur,

Adbuc

vcrba
Mss. bie et infra, lcmpta nci livi. \alicain Mss., peccala 'EiJili, pec-rulmii riKjtiiivriiin.
lii

comintiuitcr dici

possunt. Polest cnim et alius

Eilili,

contcndunt. Helius Mss., concedunl.

raqunoi iim.

Sl
dirr-rc
,

URER
QupiI

TF.R

IIIIS.

82
gradus
'

secundnm lcgem rsse diyinam


Sed npus

Ilns

nonnullus correctionis cst

quanlo

vcrfc.r

qui lcgrui veiieralur, ignoral.

esi probare,

[icrfecliorque correclio csl, ab ipsa

parte Donati ad
'in

non

dicere.

Attendamus ergo qiiemadinodum probel.

unitalem catbolicam remeare? Et Tichonius quid


niulta dixit,

Quid enim prodesl,


si

inquil

<

innocenliam cusloi

qux

illis

temporibus, et sicut interior nosed multo fermento, toiaiu

disse,
ita est,

cum

reis

mixlus est et obnoxiis?

Sane

si

verat,

quam non modico,

innocentinm custodisse non prodesl

',

sed in-

suam massam
bein

nollent fateri corruptam, qui lotum or-

nnceiilia custodila

non

est.

noxiis, nisi pcr conscienlix

nullus recle dici potest.

Mixtus enim reis ct obmaculatam consensioneni, Qui vero implel quod scri-

lerrarum peccatis Afrorum fermenlatum esse


si

criminarcnlur. Sed ego istos miror,


cet Iitc aposiolica verba
*

adbuc

eis pla-

sic intelligere, ita

eos Opla-

plum est, sec. LXX);


inqiirl,

Justo nihil placct iniquum (Prov.


ubilibet

xn, 21

tum Gildonianum
fermenii
cedunl,

eum

versari qualibel necessitas co-

gat, misccri iniquilatibus

non

polesl.

Vel quomodo,
,

velle defendere, ut nec modicum eum fuisse concedant \ Quod si vel hoc conquam magnam putanl esse massam suam, ut
tola

incorruplus potcris pcrnianere


i

si

corruplis

non polueril

corrumpi? aut

si

in

eis solis

tota

sociaris?

Ita

plane,

si

sociatur, id est,

si

mali aliquid
:

corrupia cst, quibus placet Optatus; expcrli discant


inlelligere

ciim eis committit, aut comniillentibus favet


trni

si

auad-

quod

legiint, quia incsl tola

massa ad quos
sive

nculrum
,

facil,

nullomodo sociatur. Porro


sit in

si

perlinel

quod

dicitur lolum, sive

bonum,

malum

dat lertium

ut

non

vindicando piger, scd vel

ad eos pertinct qui consenliunt; ad cos autem qu: non


consenliunt, onniino non pcninet
ccclesiaslica
l
:

corripiat juslus in misericordia el arguat, vel ctiam,


si

el ideo disciplina

eam personam

gerit, et ratio

conservandx pacis
ul cxleri

corrigendiim csl, ne ad mr.ltos pcrsuaubi


fieri

admiitit,

coram omnibiis pcccantcs arguat,

dendo perveniat; quod


ct

permillil ralio pacis,


trabil, el in pcri-

limeanl; removeat eliam vel ab aliquo gradu bonoris,


vel

non

fit,

ipsa negligentia

culpam

ab ipsa conimunione Sacramenlorum

el

i-c

culo consentiendi est per dcsidiam

nmnia eum dileciione corrigendi, non cum odio persequendi (n)


;

CAPUT

XXIII.

43. Ex qua regula

con igendi.
et illud intel-

plcnissimum officium, non solumeaslissi*

ligendum est*,quod consequcnler opponit, dicens


esse scriptum
:

mx

innocenlia:, sed cliam diligcnlissinix severitatis

Sit vobis leyilimum

wternum

in

proge-

implevit.

Ubi autem cxlera impcdiunliir

ill.i

duo

nies vestras, dividere in

medio sanctorum
el

et irretigioso-

semper rclenla
nl ncc
faci.it

iiicorrupluin caslumqiic cusiodiuiit


factuni.

rum,

et in

medio mundorum

immundorum

(Levil. x,

malum, nec approbet

CAPUT
iste

XXII.

42. Sed
:

9, 10).

Tanlo enim quisque melitis hoc

facil,

quanlo
,

lamen videamus unde


Cuin scriptum
sil,

m.igis in Ecclesia proficit.


et

Cm enim

crevisset hcrba

doceat quod affirmat


,

<

ini

[ructum

[ecisset,

lunc apparucrunt zizania. Etquaniscrvi patrisfamilias cognitione

quil

<

ilodicum [ermentum totam massam corrumpit

vis inler

utrumque jam

(I Cor. v, C). Dixit

boc Parmenianus, alque abiil:


in

dividerenl alque dislingucrcnt; jubenlur lamen ea si-

ncc

ei

nunc ostendi pntcsl,

parie Douati, non soillis

nere crescere, el boc usque ad messcm (Matth. xin,


2C-30). Sed lixc hactenus
:

lum modicum Tcrmenli, sed mulium veneni cx


ovis aspidum ruplis, el prxvalidis

ea

enim qux

rcslant, ali-

jam serpeulibus
gralias, Si ve-

qtiaulo diligcntius ab alio exordio consideranda atque

|to Primiano dninnalis


vnraiis
iiiiii

el

ad Primianum itcrum reinquit.

tractanda sunt.

'.
,

Sed corrccli sunt,

Deo
id

cst

non invideo, alque iilinam


a llaximianisiis rediie ad

peifecte

fiat.

Si cniiii

partem Donati

1 Editi, est modus. Nostri autcm Gallicani Mss. siniul cuin vatieanis liahenl, csl gradus. llanc lectionem iu mar-

gine Ainerbaehians edilionis anuotatam, eligendam ducehat lleiiricus Gravius, si niodo exslaret iu manuseri1

l"orle, nroi

tmorentinm
severilas

liures

Ms>s.,

non prodest. rsupple, innoccnliat diliqcnliscitstottisse

lis.
3

sima:.
Ain. Rr.

el aliquot Mss., et

ad rrimianiim tertium

rcvo-

1 Riliti, el

Hss., harc Epistolw verba. sic Mss. At editi, contendttnl. ideo in disciplina ecclesiastica. Abcst
:

in,

cntis.
(tt)

Suiv, le, [ttcitit.

manuscriplis. 5 Kditi, inVienditm est

mendose.

LIBEH TERTIUS.
r.eluiua tractaiitur loca Scriptura; qua; Parnienianus objectabat.

CAPUT PRIMUM. l.Cum


vinciilo pacis

omnis

pia ralio ct

suarum infirmns plebcs


vcl lolas trabcrc
,

jactantia sui nomiuis irretilas,

mntius ecclcsiaslicx disciplinx unilateni spirilus in

vel certe dividerc affeclant, super-

maxime debeat

intueri,

quod Aposlolus

bia limiidi, pcrvicacia vesaui, calumniis insidiosi, sc-

sufferendo inviccm prxcipit custodire (Eplies. iv, 3,


2), ct
iuiii

diiionibus iurbulenti; ne

luce verilatis carerc osten-

quo non custodilo medicina vindiclx

'

non lan-

dintur, umbrain rigidx scveritalis obtcndunt, etqu.x


in

supcrflua, scd ctiam pcrniciosa, ct proplerca


:

jam
non

Scripluris sanctis salva dileclionis sincei itnte ct


,

nec medicina cssc convincilur

illi

filii

mali, qui

cuslodita pacis unitatc

ad corrigcnda fratcrna vlin


ficri

odio iniquitaluiu alicnarum, scd sludio contcnlionuni


'

mordaciori
'

'

curationc

prxccpta sunt

ad sacriI.oquitu)*

sic Mss. At editi, mcrfiVinir vindicta.

Editi,

modcratiori. Aplius Mss., mordaciori.

;;

85
legium schisraalis
pnnl
t.r
,

f.ONTR.V
ct

EPISTOLAMPARMENIANI,
vindicari
stol;e
3.

S.
'.

AUGUSTIM
nt salis appareat, lotum

84

ad occasionern pracisionis usurait

Qnod

ipsum Epiad vos an

diceiiics

Ecce

Aposlolus
utiqtic

Auferte

malum
i

anosiolicx locum diligenliiis tractcmus.

rubis ipsis.

Quod

nialiim

si

inlegris,
>

ill-

Qnid

vultis,

inqtiit?

ln

vircjn

veniain

i|iiinnt,

non obesset, nec jubcretur auferri.

in cltaritate et spiritu.iiiunmctiidinis ?
citin loqui

Jam

hic apparcl

2.
ril

Iuterira

videamus ue

foite

non

frustra

non dixe-

dc vindicta

ad cujus sigiiificalionein vir-

Aposiolus, Aiifcrtc malos a congregalione vestra


ipsis
:

gain iiomiiiavii. Niiinqiiid tamen et virga sine cliarilate esl, quia ita contexuit, i virga
in charilate?

scd, Auferte malum ei vubis

qnia ciim quisqiie

veniam ad

vos,

an

impcdilur ab Ecclesia: congrcgaiione nialos liomines


separare,
si

Sed quod

sequiliir, j()in'(u mansuetudinis

ex se ipso auferat
iia

malum, non

eis

corde

admoncl

intclligi,

quia et virga cbarilatem babct. Sed


,

miscelur (n); aique

spiriiualiter

non solum conjunenim


in

aliud est cliaritas severitatis


tudinis.
I'na

aliud ehariias
,

mansue-

gitur liouis, scd eiiam separalor a malis. Sic


illo

quidem

charitas est
,

scd divcrsa in diauditur inter vos

loeo ad

nicavcris

peccatis alienis

Timotheum cum dixissct, Neque cummulieri : tanquam ille diceret


,

versis operatur.

Omnino

inqnil,

fornicntio, et tntis fornicatio, qunlis nec in Genlibus, ita

posse nt aliquos malos ab Ecclesix congregatione se-

ut

uxorem

palris

sui quis hubeat.

I)e

lam immani

fa-

parnre non posset


qtiani

et ideo tolerare

cogerelur

lan-

cto videamus quemadiiioduni cos soevire pnccipiai.

consilium dans
,

quemadinodum
Te ipsum
,

peccatis eortini

El vos, inquil,
slis,

infliiti estis, ei

non pulius luclum

liabuifecit.

non communicaret
(\Tim
v,

inquit, castum euslodi


',

ut tutleretur de

mcdio vestrum qui hoc opus

22

).

Nam

malis malus niisceripotesl


,

bo-

Quarc tuctum
ii
1 1 1 1

polius, el
,

non iram

nisi

quia

si

palitur

nus autcm nnllo

modo quamvis cum


Ita

eis in

una con-

iii

mcmliruin

compatiiintnr

omnia

memhra
do-

gregationc versetur.
dixisscl,

ct

liic

ad Corintliios ctmi

(I Cor.

xn, 26)? et non lucliim, quia tollebatur; sed


tollcrctiir
:

Quo cnim mihi de


liis

his qui foris sunt judicare?

luctum, inquit, ut
lor

id est, ul lngenlitiin

tionne de

qui inlus sunt vosjudicatis? ne forte lur-

ad

Dcum

ascendcrel, et ipsc tollcrel hoc opus de


sicul ipse sciret,

barentur aliqua malorum numerositate, sic permixtis


frumeniis, ut sine illorum vexaiione colligi separariqtic

medio coriim,

ne forte

illi

per liuma-

nam
liimi

imperitiam eradicarent et trilicum. Cuin ergo


liuinilitas
,

non possent; Auferle,


:

inquit,

mnlum

exvobis ipsis

ad talcm vindictam neccssitas cogit,

lugenrcpellit

(I Cor. v, 12, 13)

ut

si

forle
;

non possent aofcrre


nec cis ad pcc-

dcbet impetrarc itiisericordiam


*
:

quam
;

malos a congregatione sua


ipsis, id est,

auferendo inaliim cx se
,

superbia s;cvienlium

nec

illius

ipsius qui

de meagen-

non cnm

eis
atil

peccando
favendo
,

dio fratrum lollilur dcbet ncgligi salus

scd
;

ita

candum consentiendo

integet rimi inler


inalniii

dtim cst,

ut ei
,

talis
si

vindicla sit uiilis

et

agendum
non poquasi

eos et incorruplissimi versarenlur. Quia pcr

voto et precilms
test.

coriigi

objttrgationibus
:

suum
ferat

nialis

quisque consentit. Si autem a se ipso au,

Idcoque scqiiilur
,

et dicit

Ego quidcm absens

malum

alieno

malo non

est

unde consenliat.

corpore

prwsens autem spiritu,

jam

judictivi

Qiiaproptcr quisquis etiam coiilempseril Ecclesia; Dei


discipliiiam, ut

prwsens

eum

qui sic opcrntus esl, in

nomine Domini

malos cum qtiibus non peccat


desislat nionere
,

et qui-

nostri Jesu Christi congregatis vobis el

mco

spiritu,

cum
die

bus non favet


ct
si

corrigere

argttere,

virtme Domini noslri Jesu Christi, tradere liujusmodi


satana' in inlciituin carnis
,

lalcir.

gerit

personam

et

pax Ecclesi;e patitur,


;

ul spiritns salviis

sit in

cliam a Sacramentorum parlicipatione separare*

non

Daniiui

(/(/. iv,
ni

21-v
[n
i

5). Quid

crgo ageliat Aposaluli spirituali

alicno nialo peccat, sed suo. Ipsa quippe in tania re


negligciilia

stolns, nisi

inleriltim carnis

grave

iiialiiin

est

et idco, sicut

Apostolus

consulcrel
sictit

ut sive aliqua poena vel mi rte corporali,

monet,

si

auferat

malum

a se ipso,

non solum auferet


negligenliam vinio

Ananias et uxor cjus anle pedcs apostoli IVtri


(

aiidaciam cor.iiuiilendi,

attt

peslilcnliam consciitieiuli
,

cccidcrunl

Act. v

S,

10);
,

sive per poenileiitiam,

sed eiiam pigriliam corrigendi


dicaiidi, adhibita

ct

quoiiiam satanx tiaditus erat

interimeret in sc scedicii,

prudentia ct obedientia

co quod

leratam carnisconcupiscentiamQuia ipsc item


Murli/icate incmbra vestra
ter qtuc el
,

pra>cipil Doniiiiiis, ne

frumcnla lxdanlur (Maith.xm,

29). Ea quippe inlcntione quisquis intcr liiticum zitania toleraverit, auferendoa se ipso maluin, non eis

quw sunt sitper lerram : infornicationem commeinorat Cotoss. m,


( :

5). Et iterum
moricniini
;

Si enim secundum carnem vixeritis,


spirilit
).

communical cl ca dislingtjit ac judicat diem; non cniin novit qnid cras fultiriim
:

interini
sil
:

ad

si

aulem

facta

camis

niortificavcri-

el ideo

(lil.ri

linne servata
esl,

nou sine spe correciionis vindi-

caudum
c,uippe

quidquid eliain cogit nccessaria severiias

Non lanicn ab eo fraternani scparat cliarilalcm, quem de fiaterna congregatione 3 praecipil separari. Hoc enini apertius ad Thestis, vivetis (

lium.

vm, 15

salonicenscs dicil

Si quis autem non obaudit verbo


,

de iis scriplura; locis, qniliiis acriorem viiiorum correplionem prsecipienlibusabutebaatur Donatistx ad stiadendam separationem a malis. 1 Omnes Mss.: Xec eniin malis nisi malus misceri poMS5. rdiii vcro, si ctium lnlcm geril per&onam, et nax Kcclesia: palilur, ut ctiam a Sacramenlorum parlicipatione t/uempium possil separare, non uticno mnlo peccut, scd suo.
'
"

noslro per epistolam

hunc nolate
:

et

uon commiscea-

mini

cum

illo,

ul crubcscat

ct

non ut iniinicum eum

test.

mc

* Ita Uss. At editi, quidquid corrigi vel vindicari nccessaria severitas poslulat. 8 Vox, strvii nliitm, rcslilniliir cx codicilms valicanis. in aliis qiiiliusdaiii Mss. legitor, superbiens amtnus. VWe lufra, cap. 2, ii. 5, ulii nirsuin humilitus lugentiutn couira

l.ov.,
ll

eo qnod

omissa parlicula,

in.

superbiam smvientium. 3 aih. Er. el Mss., supernam separut clmniulcm, quem de


superna congreqatione.

(a)

lietract., cap. 17.

libi:r TEP.THS.
wstimetis, sed conipite ut

8fl

fwlrem. Audiant

isli

ali-

tamensigiiiflcavilquanlacliaritatc
ecclcsiastica vindicta proccdere.
isli

in

queniqne u^iieat
esi
illud

quando,
i.is

cl inielligant

queniadmodum

saiagat chari-

Hoc

quoa

apcslolica, ut sufTerenies invicem siiideamuscon(

non

inielligentes inier calumnias suas solent lia:

servare unilalem spirilus in vinculo pacis


2, 3
).

Eplies. iv,

bere pra;cipuum
dia, et arguel nte

Emendabit me juslus

in

misencor-

Nam

et hic

cum

dixissel

Et non
;

ul

inimknm

oteum autem peccaloris non imvinisli

eum
Dcus

wstimetis, scd corripite ul fralrem

tanqiiain oslen-

guet caputmeum(Psal.c\L, 5). Quia vero


inisericordia

non

iu

(leus cur lioc dixerit, conliniio subjunxit, Ipse aulem

emendare noverunt

et Cxciliaui inno-

pacis

det vobis

paccm
Iia ei

semper de

in

omni bono
uxorein paet pacificam
ait,

ccntiam

sa:vis suspieionibus inseclati sunt, ei Opiaii

(II Tliess.

ni,

14-16).
liicluin

isto qui
indicit,

Crildoni.ini

potentiam
si

fallacis

oleo adulationis unxepacis


,

tris

sui lialiuit,

potius
:

runt.

Nani

propier vinculum

iniquiiaiein

cliaritalem uhique coniinendat


JVe iterum cuin venero

siculel deseipso

Oplali gementes lugentesque tolerarent

non
orbe
',

niiqtie

ad vos

liumilict

me Deus,
el

el

lu-

paccm chriHianam atque catbolicam

in

terra-

gcam multos ex
tione

his qui ante peccaverunl et


,

uon egcrunt
fornica,

rum, sanclamque uiiilatem disrumpercnt


rent, ul sallem

aul ccrie

poenitentiam super immunditia

et

hixuria,
:

a majoribus suis nefaria cxeitate disruptam iia dole-

quam

gesserunt. Et paulo post ait


et

Prwdixi
,

el

apud

se expcrli

quam mulios malos

prwdico sicut prwsens secundo,


tinlc

nunc absens

liis

qui

peccaverunt

et cmteris
(
,

omnibus, qnia
,

si

venero
).

ilerum, non parcam

II

Cor. xn, 21

el

xm, 2

Ideo

impacalas illorum calumnias pace sua; correclionis exstinguereiii. 5. Scd el ad illius prim.-e ad Corimliios Epistoke
cunsequentia redean.us.

pro pace Donaii ferre cogantur,

lugcndo judicabal

ut Dei misericordia siue corru-

piione vinculi pacis, ubi salus tota consislil, conlererct peccautes atque corrigeret
( ;

Cum dixisset Aposiolus , Tradere Imjusmodi satanw in intcritum carnis ul spi,

sicul
,

de

islo ipso

qui

rittts

salvus

sit in

die

Domini Jesu

eliam atque cliam


fieri,

iiiii

palris

uxore fuerat fornicatus


invenitur de

fecisse iutelligisigniflcel in seait


:

commendans

bumiliiate lugentium boc debere


,

tnr.

Nam non

quo

alio

non superbia sxvientium


bona gloriatiovestra
lialionis,
:

conlinuo subjecit,

Non
et

cunda Epistola ad eosdem Corintbios, cum


ex multa tribulaiione multus lacrymas
Uilectionem
,

Xam

vcl per

exprobraiionem pronun-

et

angtistia cordis scripsi vobis per


,

Bona
latini

gloriutio vestra. Sic

cnim nonnulli,

non ul conlristemini
liabeo

sed ut scialis
vos. Si quis

raaxime
sentenlia
inlelligat

codices liabent,

cum eadem inutroque


est

quam

ubundanlius
contrislavit
,

in

leneatur.

Non enim meiuendum


eslis, et

ne quis
:

autem
iion

contrislavit,

non me

scd ex parle, ut

laudando eos dixisse, Bona

glorialio vcstra

oncrem omnes

vos. Snfficit ei correplio


,

hwc quw

fil

cum
clum
quia
(

el

snperius dixerit, Inflati


et hic

non potius
,

lu-

a multis, ila ul e conlrario vos donelis

et

consolemini,
esl.

Itabuislis;

conlinuo subjungat
totam massam

Nescilis

ne quando majori

tristitia

absorbealur qui ejusmodi


in

modicum fermenlum
v,

corrumpit
gloriationis

Proptcr quod obsecro vos, ut confirmetis


ta'em.

eum

cliari-

Cor.

quod ad ipsam inanis


s

Ad

Iwc enim
si

et scripsi

ut

cognoscam probatioeslis.

corriiptionem congruenlius referri potest'. Superbia

nem
tiuvi,

vestram,

in

omnibus obaudienles
et

Si cui
cui do-

quippe ex

vetuslate

primi bominis,

qui superbia

aiitem aliquid donaveritis,

ego.

ISam
,

el

ego

si

lapsus est, quasi fermenlata et corrupia

menle

lacit
4

propter vos, in persona Christi


a salanq
:

ut

non possideaII,

elatosin

unam conspersionem

qui sibimet in

eam

mur

non enim iynoramus mentes ejus (Id.

simili jaciantiae vanitale consentiunt.

Et

gloriari qui-

4-11).

Quid moderatius, quid diligentius, quid solmalerna cbaritaie plenius

dem, non depcccaiis


lanquam ex

suis, sed superallerius peccata,

liciludine pia el paterna ac


licri

conipai.iiione innocenliai suse,

modicum

autdici potest? Sicut peccanti adbibet emenda,

videtur fernienlum; quia de suis eliam iniquilaiibus


gloriari, multiim

lioncm, sic corrccto


in pceuilenlia

el conlerenti aique bumilianli

fermenlum
suse,

est

scd ct illud modi-

cor
,

suum,
tristitia

vult reddi lonsolalioncm

5
;

cum totam massam


nieriio superbia:

corrumpit. Cadit enim superbus


cl incipil eliam peccata sua

nemajori, inquit

absorbeatur. Sed quid illud


,

quo conciusit istam senlenliam


asalana? A'on enim
,

Ut non possideamur
ejus.

defendendn
sliilus ait
:

velle gloriari.

Quod

pra^vidcns idcm apo-

inquit,

ignoramus mentes

Quapropler
x,
in

qui se putat stare, videat ne


:

Ipse eslenim qui per imaginem quasi jusla? severilalis

cadat (Id.
fueril

12). Et iterum
aliquo dcliclo
,

Si

prwoccupalus

crudelem sacvitiam persuadet,

nibil aliud

appeiens

iwmo

vos qui spiritualcs eslis,

venenosissima versutia sua, nisi ut corrump.it alque

instruite lntjusmodi in spiritu mansitetudinis, intcndens

disrumpal vinculuin pacis cl cbaritalis, quo conservalo


liiml

tcipsitm, ne et lu tenteris. Aller allcrius oucra portate,


et sic

inter

Cbrislianos

vires cjus

omnes

invalid.e

adimplebilis legem Chrisli (Galat. vi, 1, 2).


,

Quid
,

ad nocendum, ct muscipula; insidiarum coinuii-

csl lex Cbrisli


diligatis invicem

nisi,
(

ilandalum novum do vobis

nl

iiuu ilur, ct consilia eveisionis cvanescunl.

Joan.

xm, 54)? Quid


vobis,

cst lex Cbrivobis

CAPLT

II.

i.

Sed

clsi

de aliquo

alin in

secunda
,

sl>, nisi

Pacem mcam do

pacem relinquo

ad Corintbios Epistnla Inculus est Aposlolus


1

et ibi

Vaticani Mss., in orbis

terranm

saneta vnitnle ifcrmii-

perent.

Melius Wss., judicabal. adhibel tlamniilionrm, ste correcloatque contremenvttlt reddere consolalionem. Aplius vaths li Iices, um caueri \iss. cum iisilrm uabeui aUlribcl emeudalionem. uttpie cnril.renti oult rctldi consolationem : cicci l" uoo Lniciieiii, quiprxfert, atquc convcrUnli.
Edili, indicabat.
Kilili,
1
i

rcfeni , qvid ad ipsam minusrecte. tctitt, audoritaie Rditi, rclut ex velustdte. Expungitur, codias :i>;ili.n. rlurcs ^:ss. , in una conspcrsionc , qtn sibmel ii
1

sic vaiicani codices. .u editi


''

polest
3

ea.

S7
(Joan.
\iv,

CONTUA EPI9TOLAM PARMENIANI,


27).

S.

AUGUSTINI
:

N
'

Quod crgo
sic

liic

dixii, luvicem ouera

non conimisceri

si

quis fratcr nominatur

inlcr vos aut

veura poriate,et
:ilid

admplebitit legem Christi; boc

[ornicalor, ant idolis scrvicns, uutavarus, aut maledicus,


tiul elniosus, nul rapax, cum ejutmodi nec cibum quidem timul tumere. Quo enim niihi de his qni jaris sunl judicurc? Nonne de his qui inlus sunt vos judicatis ? De

loco

ail,

Snffcrcntcs inviccm in dUcctionc, stndcnlcs


111

scrvare uiiitmem spiriius


5).

vinculo paeis (Kplics. iv, 2,

N.UH ct

in illo Pbarisaeo

modicum

fermeiitiim csse

videbalur, quia peccalorera uon solum non dolcbal Scd sed super cjus peccata dcsuis sc merilis exiolleual
.

his

autcm qui

foris sunt,
(I

Deus judicabit. Auferte malum

ex vobis ipsis
7.

Cor. v, 7-12).

tesccnuii

illc

confitens peccala sua

justilicatus inagis
:

Ecce qiiemadmodum ad banc scntenliam vcnil

<iu;un ille Pbnrisaiis jactans nicrila sna

qitoninm qui

Aposlolus, cnjus ultimain particulam poncndam credidit

cialtat, humilitibitur

cl

qni sc humiliat, cxaltiibilur


,

Parmenianus
ex vobis

iicens esse
i

scriplum, Auferte
inquit,
<

tLuc. xviii, 10-14). Sequilur ergo Aposlolus

ct

<licit

malum

ipsis.

Quod,

utiquc

si

Eapurgate velut fcrmcntnm


sicut estis nzijmi.
cstis
:

ut sitis
;

nova couspersio,

bonis el inlogris non nncerel, non juberelur anfcrri.

Quid

esl, u( silis

clqnid cst
ilii

sicut

Qna> aiilem supcrius dicla


cst,

siint,

unde ad boc vcntun

iiisi

quia cranl

ibi tales,

cranl

non

lalcs,

quos

pfxtermisit ; quibos utiquead idquod pcrsuaderc


,

ut talcs esseiii, exeniplo laliuin

onines

in

uiiii
',

tules eranl

commonebai?Xame.n lanquam eosdein admonet ne illi qui dcsperarent ilc liis qni nondum lalcs
,

cupiebal

separatioucm
poterat

malis

ficri

corporalitcr

oponore,

adjuvari

diccnic

Apostolo,

Cum
ailju-

Imjitsmodi nec

cibuiu

simul sumere.

Cur crgo non

tranl, cteos ad

compagem

sui corporis

non periinerc

ciiinmemoravil quoil ejus inteniioneni

maxime

arbiirarcnlur
ut

lanqiiam cosdcni admonct

rum

dicit,

vare posse videlcitnr? Cimi euim vcbeincnlcr instet


nt

siiis sicut csits.

Novcrant enim

el

illi

qui jani sic

inale

vivcnljbus corporalem separalionein faailbibct lestiino-

cranl, et adnionente Aposiolo magis magisqiia nosse

ciendam esse persuadeat, cur non


iiiiim

dcbebant, snllcrre
fcrendii

illos

qui

nondum

sic cratit

ut suf-

Aposloli ilicentis, Si
,

<7is
aiil

fratcr

nominatur for,

iiivicem

in

dilectione,

servarent

unilalem

nicalor, aut idolis servicns

avarus, aul malcdicus

spiritus in vinculo pacis, cl iiiviecm oncra sua por-

nut cbriosus, aut rapa.r,

cum ejusmodi
si

nec cibum sinnii

lanles, ini|ilereiit utique

legem Cbrisli, qua DoinillUS


liumilitaiis viani
(

sumcrc

nisi
,

quia vidit,

lioc dicerel,

posse

sibi re-

nosler Jesns Cliristus

ad docendam

spomleri

llane vos cliam forni<al<ircs ct idolis scr,

usque
iipp.

:nl

mortem

crncis bumiliari dignalusesi

riii-

vicnies aul non liabelis

aut eos ignoralis? Nnlliim

ii,

8), ct

tanquam mcdiciis xgrolanles,


,

ita
,

ciim

avaruni, aul maledicum, aul eliriosum, aut rapacem


inter vos
vidctis el

dileciione pertulit pcccanlos

deqnibtis ilixerat

Non

nostis?

Cur ergo cum

lalibus

cslopns snnis medicus, sed atgrolaniibut (Matth. ix, 12).

con|ra pneccpllim Aposloli, non soluin cibuin mcns:t!

Statimquc prineipale

proposnit

excmplum dicens,
cst

vcsirx sumitis, scd eliain coiiam' niensa: Doniinic:c

Elenim pascha notirum ininwUilus


lantx
biiniililatis

Chrislus

ul

cnmmimicalis?

IIoc

crgo

1'armcnianiis,
,

qiiaiiluni

cxemplo discerenl cxpurgare veius


,

arbitror, evitare conauis est


iii

ne

sibi

respomlerelur
validissiinu

rermeniiim,

id cst

quidquid

in cis

superbi;e de vc-

id

non poneret quod pro cjus causa


:

teri lioniinc reniansisscl.

itaque,

iiiqnit,

dicm feslum
:

s<inare vidcretur
tiilnm
si

nain boc Kpislola> aposlolica; capi,

cclebremus

non

iiliqnc iinani
vctcri,

diem, sed tolani vilam


nwlitiiu

cinn fugissct 3 , et ei nonoccurrissel


parle pnnercl
,

non

ex;

non

in

fermcnto

nequein fcrincnto

ct

ejus iillima
ipsis.

Auferte

malum ex
isli

vobis

maliqnitalis, scd in uzymis sinccritalis el veritatis.


litia

Map;'C-

quippc est el malignilas velut de alieno


,

8.

Scd

niinc quia lioc ilixiinns, forlassc


,

audc,

calo gloriari

quasi lunc dcbcal de justilia sua quisaliiiin

bunt negare baberi inter se avaros


aut cbriosos
,

aut maledicos

quc gauderc, cuni


lii.

justiim esse

non conspexesi

aul rapaccs

ct ipsimi
fuii,

Oplatum

qui

Sinceriias autcin et vcritas cst, ctiam


,

proficit
inisea

uuiversx Afiiex
tiilernnl
,

notissiniiis

quein tamdiu pcrforlassc


,

aliquis
rcri

memiuisse
:

ipiid fuerii,

ei iiiulto

magis

quamdiu timucrunt,
Dieant crgo,
si

defenderc

lapsorum

quandoquidem

ipse crecius est

conabuniur.

possunl

mcliorcin sc
,

lapsu

suo per Christi misericprdiam,

qui sine ullo


*.

alque purgaliorcm liabere nunc Ecclcsiam

qnam
,

suo peccalo se pro peccaloribus bumiliavil


6.

erat ipsa tmiias beaiissiini Cyprinni temporilius

qui

Scd ne pcmiciose relinquanlur


quara
illuJ

et quasi dissi-

collegas suos, a quibus tanicn iiulla corporali disjunrtionc scparatus est,

mlilantcr ncgliganlnr aliena pcccala,


ininoris crudelilalis
ct dicit
nicariis;
:

quod nmi
,

csl

nulluin coruni noniinalim ap1

superbiae

scquitur

pellans,

scd prudenter ac sobrie saluuerrima morv

Snipsi vobis

in cpistola,

uon commisceri foravaris, aut

dacitalis inferens

medicinam,

bis

verbis

graviler

non
,

foruicariis hujns

mundi, aut
:

arguit, qtiia csurientibus in Ecclesia frairibns

babcrc

rnploribus

aut idolis servientibus

ulioquin dcbucrntis
in

argenium
1

largilcr velleni, fnndos insidiosis frandilins

de hoc mundo exisse. Opus eniin vestruin


illud csi, ul peccalores Cbrislo

boc inundo

ad sabiiciu lucrcmini.
colloquia convi,

Male addilum, ct csl, qmxJ noslri prope Gallicani Mss. merito praloreunt iiiin Aiigusi quis siimis lianc Apostob seiilentiain sic interpreletur
Edili, nomuititur ct ett.
<niiiii's
, :

(Hiod

fieri

non potcrit

si

cormn
,

lialrr
ii.

iii

lalilms sitvitiis nuiiiinalus cl fainosus. Viile inlia,

clumqne
'

fugiatis.

JVnc autem

inquil

tcripti robis

11; et lib. de liili' etopcribus, n.5. * vaticani oodices oiiiiiuinl, ctinam. 3 sii; prxstanliores m>s. aIu quidam,
Se<l
cdili

si

fm

co fuissci

Juxta ir. Ulgd. ven. Lov., quia tales erant


M. </!/iu miniluin talet crniit. rluresliss., tepeccatori/busluam^iavh.

el

|auli

posi,
*

Edili auiiiii, si consuluisset. k sic Mss. et qimlaiii editi

inultu plui cs, tuse-

rcns.

M.

89
rapercnt
,

I.IBER TERTIUS.
usuris muUiplicaiilihiis fenus augorenl. El
liis

1
,

masculnruin coiicttbitores

ncqtte
,

fnres,

neque attni,
,

nl aperlissime isienderel dc

sc dicere

cum

qui-

ncque ebriosi

neque maledici
(
I

neque rapaces

regntim

bus in unius Ecclesia1 coimnunione vivebal , conseQuid non perpeii lalcs pro peccaiis (|iicnlcr amiexuii
: i

Dei possidebunt
priaima et

Cor. vi, 9, 10).

Qunmodo ergoCyiu illa

alia similia

frumenla dominica

lunc
bis

biijiismodi

mcreremur

>

(Ctjprianus,

Serm. de Lapsis)

unitaiis Ecclesia

cum

avaris et rapacibus,

cum

Non cnimail, Mercrentur; scd, imereremur: i quod nullo modo dixissol, cum Lilis iilique ipse non essel, nisi niauifesiare vellel corum facia se gemere, qui oi
iiiin

qui

regnum Dei non possidebunt, non


]iie

laicis vel

qui-

busciim

clericis,

sed ct ipsis episcopis


,

panem
et

Domini manducabant

el

calicem Domini bibebant;


,

snliim Ecclesi;e uniiale


,

1 ,

scd eiiam coligii_ coneis vita


,

cum idcm
claniet

aposto]us prxcipiat non eis commisceri


nec cibum sumere?
,

sorlio jiingerenlur

quamvis ab
ct

moribus

rnm ejusmodi

An

quia non
era->

cordc, proposito discreparet. Dicant ergo

isti

meliorcm

polerant ab eis corporaliler separari


dicarent et triiicum
sejungi, viia
,

ne simul

non se babere tales, quales babuil iu ipsa unilale Cyprianiis. Credanl cis qni voliint, cl ndvcrsus ea mala qux de moribus eorum nunc cssc Ecclesiam suam
,

sufiicieli.it

eis a lalibus

cordo

moribusque

disiingui, propter

compen-

salionem ciislodiendi:e paiis ct unitalis, propier saliilem


inlii nioi iini

iiis'miul.ita fiicrint*,

oculos claudanl

ego eos ad

illa

et Innqii.im l.ictenliuin

frumenlosacrilega

ipsa priora unitalis

lcmpoia revocabo, cl ab
ille

eis qtue-

rum

ne membra

corporis

Cbrisli

per

ram

iitrum

quando

taiilus

episcopus Carlbagi-

scbismala laniarcnt?
10. Sed ecce ego
iulelligere
tueril
illa
:

nensis F.cclcsi:c Cyprianus de tam

malo collegio
erat
Ec< lesia

non nrgeo quemqnani illorum


gloriosa

sie

lesiinionio libene vocis usque ad ea scripta, qnse posteris


i

ipsi

explicent queinadinodiim csse


Ecclesia
sine

poet

liam prodeieniiir

iuge.muii

liinc

macula

Cbristi, au nnn

erat. Si-cral,

qnxio

qiiemadiiiodiiiii

ruga (Ephes. y, 27), ubi esiirientibus in Ecclesia frairibus babere largiter

Cyprianus

el ca-lcri siniile* cjus iniplebaiil

quod

prac-

argentum volebanl, ubi fundos

cepit Aposlulus, Si qnis fraler nominalur aul fomicalor


,

insidiosis frandibus rapiebant, nbi usuris mulliplican-

aul avarus, aul idolis serviens


,

aul muledicus, aul

lilms femis augebant, ubi tantis eranl involnii iniquilaiibus,

ebriosus

aut rupax

cmn ejusmodi

nec cibum siniul

ut per illas

regnum Dei nou

possidcrent,
in eis
illas
'

(umere.-quando ciun

bis avaris ct rapacibus, qui csu-

Quod
solis

si

gloriosa Ecclesia sine

macula aut ruga

rientibus in Eoclcsia fralribus habere argenlum largiler vellcnt


,

compulabalur, qui mcercbant et gemebant

fundos

ii.sidiosis

fiaudibiis raperenl,

iniquitalcs,

qux

iiebant in

medio eorum

unde etiam

nsnris muliiplicaniibus fenus angereni,

panem Domini
et parvi rrsli-

sccundum

sancli Ezecbielis propbeiiam, lales proprio

inanducabant, et calicem bibebant? 0. An forie parva sunt ista crimina

signo signari
,

meruerunl, ut a vaslatione et perdilnlissimi

lione iniqiiorum
liimniari bonis,

evaderenl

desinant

ca-

manda? Solcnl enim

isli

eliam boc dicere, pensanies


,

non operantibus mala per morbidam

ea non in siatera a-qua divinarum Scripiurariiin sed ju sUitera dolosa consiieludiiiiim siiarum. Quidqnid

cupiditatcm, sed toleraiiiihus propter pacificam cbarilalem, quibus dictum esl, Beali pacifici, quoniam
filix

enim
amitiil

sccleris el

iniqiiilalis

inebrial

mulliiuiliuein,

Dei vocabtnilur (Malth.

v, 9).

Nam

propterea Spiritus
lali

examinis veriiatem. Sed ideo sunt lanqiiain


boniiiiiliiis

sanclus per memoratiim Ezecbielem propbetam

sincerissimum speculum prnposila


coeleslium paginarum, ul
ibi

oracnla

verbo designavit malos, quos


ul eos in
si

in unitale toleranl boni,


:

quisqueviile.it quodlibet
forle niagnuni est
,

medio bonorum diceret cnnsiilnlos


in

quia

peccalum quanium sil, quod 3 niale vivenlium cxco more


gravins
divinis eloquiis

ct

bonos dicerel

medio malorum,

illi

quasi exirin,

coiiiemiiiiur.
,

Putuilne

secus el forinsecus essc viderentnr. Gemiinl, inquit


et

accusari avarilia
,

qiiam ut

mcerenl iniquitates populi mei,


ix, 4)
:

i/nar

(iunl in

media

idololalriae

demonslrarelur xqualis

et cjus

nomine

eorum (Ezech.
11. Si vcro

ut illns iniquos

non solum non

ippcllarelur, dicenle Aposlolo,

El avarilia,

qum

esl

exclusos, sed cliam inclusos cogitaremus.

doiorum servilus (Coloss.

iii

5)? Potuilne
illa

majnri

jam lunc non


ipsi

erat Ecclesia, qnia


illos

Cy-

KPiia digna judicari, quani ut inler

crimina po-

prianus el qiiiciimque cuni eo avaros


novcranl, quales

rapace^que

leielur,

quibus obsessi regnum Dei non possidc,

non erant, quamvis cos gravis-

[)unl? Aperiantur oculi cordis

ne fru>lra

paieant

simis gemilibus ct pr:eclaris-imis vocihus accusarenl,


iinain

ocnli corporis
talis
iu

ct legant pra:dicalorem libermn veri-

timen cum

eis

intrantes ecclesiam, et in

una

cadem
:

ipsa

prinia
;

ad Corinlbios
neque
,

Epislola
,

congregationc paria Sacrainenta traeiaules, pcr bu-

scribenlem

Nolile crrare
,

fornicarii

neque neque

jusmodi

coiiiniiiiiioneni '

paris sortis

effecli

simt

idolis servienles

nequc adutleri

neque molles

qnia nnn obteinperavcniiil Apostolo jubenli, ul cimi


biijusmoili

nec cibum quidem siinul sumerent


vobis ipsis
:

el

Edili,

non solion

in Ecclesice unilate. Particulam, in,

non

Aufcrle

malum cx
illis

quid adbuc l.ibnraiiius?

'i.ilirni mamiscri|li. ' v alicani codices, qiim de moritnis

eorum fiuiem

dissi-

Qnid se
si

ipsi jactant

qnod babeant aliquam Ecelesiam,


csse deslilil? Dicint iimlo

mnlantium fuqerinl,

oi

/"s

cUmdanl.

Alii quiil

mi Mss.

cum

UB., qua? de moribus eorum in faciem sinvilnntinm fuerint, oadns cUmdanl. BenigoiamBcodex, qnade moribus eorvm fenml Dl fttciem simuliinliitm , oculos ctimdnnl. Inrte lependum, qua- dr nwnbus corum feriunt faciem dusinmhmiinn, oculos daudimt. * rlures Mss., owod (ortc cum niinjnum est, cx nude vi vcaiunu

jam

lcmporibiis

nams
1

esl

Majorinus aul Donatiis, ut pcr eos nasccre-

sicHss. Editi vero, inm etmm. valicam codices nim^i rerbo, trnctantcs, furunt, pcr hniitsinndi cnmmuninncm habcntes. Mii Mss , pro, fy//iiu1

V'incni, luiheut, commiorinilkimnn.

9
lur

CONTItA EPISTOLAM PARMENIANI,


Parnenianus
alque

S.

AUGUSTINl
si

9!
nominutur [ornicator, aut
malcdicus, aut ebriosus,

Primianus

()

Quid

eis

snnl,

id

cst,

qitis fratcr

prodest quod avaros ct rnpaces, cuni quibus cibum

idolit serviens, aut avnrus, aut


atit

sumi veiat Aposiolus,

modo

se

vel
sil>i

non liabcre

in

rapax, velal eliain sumere cibum. Persuadel crgo

congregatktne sua, vel incognitos


uir
c ;

esse menliun-

ante tempusmessis a frumenlis zizania separari.


si

Quud

quandoquidem fuerunt
unde
isti

lales

in illa uuiiaiis

Ec-

facere noluerimus,

quoniam Dominus

proliibet

lesia,

exortos se sic jactani, ut

sola socieiate, id est, iu


sisse

eam in sua cnmmunione Donali reman?

lolerafuri

ca suinus, et iu sola cuni eis volunlatis it


:

cordis scparalione perscveraluii


cilnini

ac per boc eliam

persuadere coneiilur

Si

eniin

dicunl
.

per la-

sumere cum

lalibus,

quod qiiidcm probibel

lium

communionem

perire

Ecclesiam

cur eam non


sic et

Aposlolus.
13. In hac vclut anguslia quxstionis

dicunt jam Cypriani

periisse

icmporibus? ac

non

aliquiu

per se ipsos unde cxstiierinl non invenientes, diccre desinant apud se Ecclcsiam remansissc, quani tolam
prioribus periisse temporibus dicunl. Si aulem in bonis quibus lalia displicent sempcr mansit cl nianel
cl

noviim aul insolituni dicam, sed quod sanitas obscrvat


Ecclesiae, ut
iiiiii

cum

quisqne fratrum,

id

csi Cbristiano-

inius in Ecclesix societale consliliilorum, in aliLali

quo

peccato fuerit deprebensus, ut analhcmate


liat

manebit Ecclesia

discant

isli

aliquando non

sic

dignus b.ibeaiur,

hoc ubi periculum scbisraalis


ea dileclione, de qua
ipsc

intelligere
ipsis
;

quod

ail

Aposlolus, Auferti tnaliim ex vubis


,

nullum
alibi

esl,

aique

id

cum
(II

ut

per schismata conanles colligcre zizania


iia

pracipit dicens, Ul inimicum non eume.vistimetis, Thess. in, 15)


:

eradicenl simul et triticuin. Quic omnia


iniis,

disputa-

sed corripite ut fralrcm

non eniin
si

'

ut meminerint qui

liaec

legunt vel audiunt, non


illo

ad eradicandnm, sedad corrigendum. Quod


agnoverit, neque
exiel, et per

sc non

eos potuissc unquain dcmonstrare, plve

lempore

pawilendo correxeril, ipse foras


a
.

cuin recenlissima b;cresis erat, sive nunc lirmiore

cum multo
orbis in

propriam volunlatem ab Ecclesiaj coin-

innocentis conscienlia

sibi

totus

munione dirimelur
crescerc nsi/ne ad
iVe forte

Nam

el ipse

Doniinus

cum

ser-

catliolica Ecclesia cbristiana pace connectitur, Ca:ci-

vis volenlibus zizania

colligeie

dixil,

Sinile utraqite
,

lianum vel eos qui


zizania.

ci

concordiler inhxrebani, fuissc

messem; pramisil causani, dicens


simul

Sed

ul

securus unusquisque in sanctx Ecclc-

atm

vullis colligere zizania, eradicelis

el

six unitate permaneai, el ejusdem unilatis desei lores

trUicttm (Mallh. xni, 30, 29). Ubi satis oslendil, ciun


inciiis iste

ne

cum

cis percat
illi

non

scqualiir, liocdicinms; quia

si

non subcst, sed omnino de

fruniciiloriiiii

fuissenl

zizania, tolerari potius

usque ad messeui,

ceria stabiliiale certa securiias manct, id est,


iia

quando

quam
rari

pernicie schismaiis cradicatis fiumenlis sepa-

ciijusque crimen noiuin est, et oinnibus cxsecra

debuerunl.

bile apparel, ut vel nullos prorsus

vel non

tales ha;

12.

Sed dicel

aliquis

siolo poleriuius obedire,

Quomodo prxcipienli Apoqui vciat cum ejusmodi nec


cordis

beal defensores, per quos possil scbisma contingerc

non dormiat severitas


cflic.icior

disciplim-c,

in

qua lanlo

csl

quidem cibum

sirnul
eis

sumere?Si enim sobun

eiiiendalio
3

pravitalis,

quanto diligemior
sine labe
(ieri

separationem ab

faciendam esse prxciperet, non

consrrvatio

cbaritatis.

Tune aulem boc


1

diceret, Scripsi vobis in epistoln


cnriis,

non commisceri forni;

pacis et unilalis, el sinc


polest,

rsione frumenlorum

non ntique

[ornicariis liujus mttitdi

id esl, eis

cum

congregationis Ecclesi:e mullitudo ab co


aliena est.

qui chiistiani non essent, dc quibus pnsiea dicil,

Quo
liis

criinine

quod anaibemaiur,
liinc

Tunc

eniin

enim
qui

milii

de his qni (oris sunl judicare ?


sunt vos jndicalis
?

Nonnc de

adjuvat pr.eposilum potius conipienlein, quain cri-

iitlus

De

his

aulem qui
lali

(oris

nlinosum resislcnleni
salubiiter continct,
suniat,

se ab ejns conjnnclione

sunt,

Dcus judicabil. Cuin ergo de


lit

scparalione

ut ncc cibuni
iuiiuica,

quisquam

cum

eo

prxcipiat, qua; non


sunl, scd ab

abeis

inalis qui cbristiani


sn.nl
:

non

nou rabie

sed coercitione rraierna.

cis qui

clirisliani

cordis auicin
;

Tunc

eliani ille cl limore pcrcuiiiur, ct

pudore sanailiim

scparalio ab omnibus nialis facienda est

ac per boc nportei nos

tur, ciini

ab universa Ecclesia se anatliein

vi-

etabeismalis qui non suui


corde separari
;

cbrisliani,

dens, sociam lurliam cuin qua in deliclo suo gaudeat


ct bonis insultet, nojn potest inveuire.

qiiid rcsial, nisi ut

inlelligamus nobis
'

per Aposlolum juberi, ut quibuslibet


nis, quales

nialis cbrisiia-

14.

Ad boc enim
In

et

ipse

Aposlolus
ait,

ait,

Si quis
;

ipse designal, nec

tali

coitjundlione iniin ipsius vilas

frater nominalur.
bil aliud
tali

eo quippe quod

Si gnis

lli-

sceamur, quali conjunclione Paganis

videlur significare voluisse, nisi euin posse


salubriier corrigi, qui inter dissimiles |>ec-

bumanx

socieiate

miscemur? Et

ideo alio loco dirit,


tl volueritit

modo

Si quis vos vocuveril cx mfidelibus,

ire

cal, id cst, inler

cos qnos peccatorum siiuiliuin pestiIn

omnia qua: apponunlur


gnntes
(1

vobis mauditcalc,

mliil interro-

lentia

non corrunipil.
inlelligi

eo vero quod

ait,

nominatur,
ut
sit

Cor. x,

27)

bic ailtcm
periniltit.

Cm ejusmodi
iulidelilnis,

nec
i<l

boc nimirum

voluit,

parum cssc
id

quis-

cibum quidcm sumere


csi, qui

Cuin

quc

lalis,

nisi

ctiam nominetur,

est,

famosus

nondum

in Clirisiuiii

crediderunt, dicit

manintus

appareat, ut possit omnibus dignissima


iu

videri, qine

ilncandiim csse quac apposucrinl, de quibus quoniam


fnris sunl,

euiu fuerit anaibemalis prolata sciilcntia. Ita cnini


i

Dcus judicabil

cuni bis autcui

ipii

Bdili

Kon cnim

estis.

verbo,

eslis,

carenl plures niaau..


.

\ alicani

Mss., ul

quibusdam.
carlbaginenses episcopi,

scri|ili. 1 sic 3 ln

() Majoriuus, Donatus, 1'arinenianus, Primiauus, Donali-

onines Mss. At cdiii, 6 Ecclesta: mutate dtruuelur. iu onmilius Mss., cmsri excusis , confiimMo.

staiuni

luemnl ex

orcline

vatio.

95
ci salva pace corrigilur, ct
lnr,

LII5ER TEUTIUS.

U
mereremur? El deiiide
:

non

interfecloric pcrcutiet

lales

pro peccalis hujusmodi


testiinoniiini

sed

medicinaliter uritur. Proplerea


:ali

dc

illo

adliibet

de Psalmis diecns
Si

Cum jam
,

Jixit, qnei:i
esl

niedicina sanari voluerat, Satis huic


fil

pridem monuerit
Serju. de Lapsis

et dixeril
),

censura divinn (Cypriaius


filii

eorreptio qttce

a multis.

Ncque enim polesl


ille

dereliquerinl

ejus
;

leijem
si

esse salubris a inullis correptio, nisi cuin


ripitur
qiii

cor-

meam
stitias

el in

judiciis meis

uon ambulaverinl
et

ju-

uou habel sociam

nnillitudineiii.
,

Cum

vero
bonis

meas profanaverint ,
;

prtecepla

mea non obeorum


,

idem morbus plurimos occupavcril


reslal

nihil aliud

servuverinl
ftagellis

visilabo in virga iniquilates

el in

quam

dolor et gemitus

ut per illud signum


illaesi

delicla

eorum

miscricordiam autem

meam

quod Ezecbieli sanclo revelalur,


illurinn vaslationc

evadere ab

non dispergam ab

eis (Psal. lxxxviii,

31-34).

mereaniur (Ezech.
:

ix, i).

enim qui errare non pntesl clamant


impiis
,

Ad eum Ne perdus cum


sanguinum

Deus , animam

mcam

el

cum

viris

vilum meam(Psal. xxv, 9).

Ne cum

voluerinl colligere

quod poquod autem non potest paiienter ferat et dileciione gemat atque lugeat , donec aut ille desuper emendet ct corrigat , aul usque ad messem differat
lest
: , ; '

15. Misericorditer igilur corripial bonio

zizania, cradicent simul et trilicum; ncc per diligen-

eradicare zizania, et paleam ventilare

ut

tamen se-

liam segelem doininicam purgent

sed per lemeri-

curi de salute sua bonoe spei Cbrisiiani inier desperalos,

taiem

ipsi

potius

inter

purgamenta

numerentur.
compcrissct

quos corripere non valent,

in

unilale versen,

Ideoquc idcm apostolus

cum jam mullos

lur, auferant

malum
in

a se ipsis, id est

ut in ipsis

non

immunda

luxuria

et
in

foriiicationibtis

inquinatos; ad
,

invcnialur

quod

moribus aliorund

cis displicet.
iis

eosdem Corinlhios
itideni pnecipit ut

secunda Epistola scribens


lalibus
dici

non

Cum

enim

dizisset

Aposlolus, Oiio enim mihi de

cum

nec cibum sumerent.


bis polerat
iilolis
,

qui foris

sunt judicure ?

Nonne de

iis

qui intus sunt

Mulli enim
frater

erant.noc

de

Si quis
,

vos judicutis ?
cabit
(I

De

his
:

autem qui

foris sunt

Deus

judi-

nominatur

fornicator, aut
;

serviens

aul

Cor. v, 12)

tanquam

illi

responderent, Quid

tvarus, aul aliquid talc cum ejusnwdi nec cibum quidem simul sumere : sed ait Ne iterum cum venero ad tos, humiliet me Deus, el lugeam multos ex iis qui anle peccaverunt el non egerunl pwnilentiam super immundilia et luxuria, et [ornicatione quam gesserunt ; per Iiiclum suum potius eos divino flagello cocrcendos minans ', quam per illam correplionem ut cxteri
,

impruborum multiiudine premimur, in aliqua coercilione non possimus exercere? Auferle, inquit malum ex vobis ipsis, id est si non poiestis auferre malos ex medio veagiinus,
ila

cum

ut judicium

nostrum

strum, ipsum
si

malum

auferte ex vobis ipsis (o).

Quod

quisquam

velit sic iniclligere

qnod dictum
rrialus
,

est, Aii-

ferle

malum ex
sit

vobis ipsis

ut

per correptionem se-

ab eoruni conjunclionc se contineant. Consequenter

paralionis de congregalione fratruin

quisque

euim

dicit

Ecce

tertio

hoc veniam ad vos

in ore

auferendus

studio

tamen sanandi
,

non odio pe-

duorum
el

vel trium lestium stabit

omne verbum. Prwdixi,


,

rimendi esse faciendum

pradico sicul prasens secundo


et cccteris
;

et

nunc absens
si

iis

adbibendus
Eeclesiae
esl,

qui ante peccaverunt,


it

omnibus, quia

venero

ncmo dubilaverit. El quis modus temporaque servanda, ne pax violetur, in qua maximc tritico parcendum
sit

u
in

non parcam

quia probationem quwritis ejus


Xll
,

ne simul cum
cogitat

zizaniis eradicelur,

quod

in

prx-

qui

me

loquitur Chrislus (II Cor.


dixil liic
,

21-xiu

5).

sentia visum esl necessarium, disseruimus. H;ec qui


diligenter
,

Quid aliud
ait,

Non parcam;
:

nisi

quod superius

nec

in

conservationc unilalis ne,

Et lugcam multos

nt luctus cjus impelraret fla-

gligit discipliua;

scveriiatem

nec iminoderationc co-

gellum a Domino quo


pter
niiiliitirdinciii

illi

corriperenlur, qui jam pio-

ercilionis disrumpit vinculiim socielalis.

lion

polcrant

iia

corripi
,

ut

ab

16.

Nam
*,

boc ipsuin quod

ait
:

Apostolus,

Cum

ejtts-

enriim conjunctione se c.etcri coiiiinereiii

ct eos
si

modi nec cibum simul sumere


sliani

quam

nmlli boni cbri-

crubescere faccrent

sicut

faciendum est

quis

de

iis

de quibus fainiliarius curam gcrunt, ut


poluerinl separarc
, ,

fraler in aliquo cseleris dissimili crimine

nominelur?

a qiiorum consortio sc

quos

lali

El revera
rit
,

si

contagio peccandi miilliludinem invasesevera misericordia necessaria

corrcpiione posse corrigi sentiiint


cnrrigi

vel

quos omnino

diviiur. disciplin;c
:

possc desperanl, nc alios colloquiorum

ma?

csl

nani consilia separaiionis el inania sunt et per-

lnriim contagione

corrumpant

non dubilant facere

nicinsa

aiquc sacrilega; quia et

iiupia

el

supcrba

Faeit autcin boc bene, id est, humili cbaritaie ac bc-

liiinl, el

plus perlurbant infirmos bonos, quain cor*

nigna severitate

qui sic pracst frairilius, ut coruni


sicut sese baberit ipsius

ligniit

animosos malos. Sicut


collegarum,
illo

ille

fldelissimus

le-

servum se esse inemincrit,


Doinini et
28). Tiinc
ct
cile

siis avarili;e
qii.c

cum

ca mala tribulationum
,

prKceptum
enim
fil

et excinpliiiii (Mattli.
I)

\\, 2Cfa-

paliebalur
et

lempore Ecclcsia
triliuerct,

censur* di-

sinc

pbo

elaliouis in liomincm,

vina:

disciplinoe

cnmmemoralis quos
largiler

ciim luclu deprecalionis ad

Deum. Scd quam

novcral epi*eoporam pessimis moribus, qui esurieniilnis

Irairilius

babere argeniu n

vcllent

de gradu clcricorum quisrpie ab episcopo, vcl de numero paupcrum quos pascit Ecclcsia vel dc ipsn
,

liindns insidiosis fraudibiis raperent, usuris multiplitaiilibiis

congregatione laicorum
'

sivc

abepiscopo, sive

fenus augcreiil

Quid non

inquit

pcrpeli

Ain. F.r. ct aliquot mss., cl cum dilectione. In excusis, (inst, multi kmi chrisliani, supcrfluo addi-

F/liii,

Mss., minatnr. sicut cmri. Expunkimiis, cnim, auctorilate inanu-

tinn fuerat, factunt.


3 Kllilill Mll., (1/(10.

tJ-i|itorum.

()

ii

netract., cap. 17.

,, , ,

, ;,

05
clero vcl qttocumque
niitur, ila ut cuin

CONTIU EPISTOI.AM PAR \II.M\Nt,


pr.neposilo, cui csl polestas, cxi-

S.

ALCIISTINI
,

96
urgcrc
ccspcril
'

vcrccundaiitiir

cuin cos veritas

ejusmodi a

ca-teris qtiibuslioc pr;e-

cipi

potcsl , nec cibus sumatur; lam f;icilc malorum multitudo in quolibet ordinc Ecclesi;c non potcsl a

quando iuterrogantur utrum non nabeant.vel ulrmu non sint ipsi pcccatorcs voiiiiiilaincii in hoc prophe:

lico

lcstimonio inipiam vanilalcm ot

suam niiniam

lionorum commixtione

secludi ct

cxpelli.

Nam

el in

pcrversilalem apertissime

prodiderant.

Cum enim
,

domibus

suis quiqtie boni fidelos iia disciplinam suoet regunt, ut ibi quoqiie
,

Jeremias sanctns vcllct ostcndore bonis cl malis


eliamsi ad tempiis
sit

rum moderanlur
simu, tumere

obtcmpepacis
*

congrcgationis tina socielas

rent Apostolo prxcipicnti


,

ri ejutmodi nec cibum


suis et

longc taincn disparia cssc


incriloriim
xxiii
,
:

momcnla moriim

liiiomqiic

cum

ct

de

filiis

de

domo

Quid paleit, inquit, ad trilicum (Jcrem.


malos a benis
,

hoc faciunt vel

ficri

jubcnt;

cum

cos vidcnt

ila vi-

28)?Parmcniaiuis atilem ciun vcllclTiclioniiiin

vcre, ut hoc cis essc faciendum ipsa qtiam

liabettir
,

rcfcllcre

dicentcm

iu unilatc

interim

iu eos charitas suggerat. Turba auteni iniquorum

pro

pace tolcrandos

et in fine ulliini judicii sepa-

cum

facultas est in populis proinendi


,

sermoncm, gesi

ramlos, posuit boc Jorcini;e


vorstis

tcsiimonitim

quo pcr-

ncrali ohjurgatiune ferienda est

et

maxime

occa-

alque crrans perversos ct errantes ad lurbu-

tsionem aique opportunitalem pr.-ebueril aliquod

Do-

lcntissimas et sceloratissimas scdilioncs inflammet


ut quisquis inflata nicnte carnis

niini flagcllum desuper, quo eos appareat pro suis incritis vapulare. Tunc cnim aurcs liuinilcs prxbet

sux vidctur
,

sibi ali-

quid esse
stti

oiim nihil

sit

(Galat. vi

3), se

ac similcs

cmendalorio scrmoni calamil.is atiditorimi faciliusin murraura resii|iie in gemilum confitenili qu rni
,

tanquam grana purgatissima exislimans, ad Ec,

clcsix congregationem

in

qua nccessc cst


,

ul

ii

qui

sicndi afflicia
I

corda coinpcllit

sictil
illa

lunc

liealus

ad vilam aiternam pertinenl


1
1

cos qui ad ignom :vlcr-

yprianus de collegis snis fortasse

non dicerct

ii

perlincnt

usque ad cerltmi lincm


jani sibi

lanqiiam

nisieiimdesuperdivinascvcril.is adjuvaret.

Eo quippe

fnmicnta paleamsuam lolcrcnt,


csse

acccdcndnm

tompore

illa

diccbat tam

niolcslo

tam calamiioso

non

piilct.

Nullus alius flatus de area Christi

mque luclnoso , ul illi non solum succensere non andercnt sed ctiam vix a succcnsentibus veniam sc
,

lcvissiinam paleam anle lempiis veniilalionis exctissil; nulla alia

pra;sumptio

sacrilcga schismata qu;c-

posse impelrare scnlirent,


'jinitas

militer
iit

Quanquam clsi nulla catribulalionis prcmat, cum facullas datur, corripilur in niullitudine mulliludo nam sic:

ciimquc, ubicumque sunl,


18.
cluosas

fccit.
,

Admonet,
el stcriles

inquit, Jeremias sanctissimus

infru-

peccantimn turbat ab honorala [ruye


,

separala srcvire, sic in ipsa congrcgaiione objtir-

justorum discerni

dicens

Quid

palcis

ad trilicum
I

gata gcincre consuevit. Quamobreni el illud pr;cce-

luba furoris! o vox exsecrabilis pcslilenli.c


quiil forlc sic errat

Numlocuui

plum Aposloli

nnllo

modo
,

ncgligcndiim csl
fieri

Cllln

genus numauum, ut uon agnoscat


?

sine pcriculo violand.e pacis


ipse alilcr ficri voluit
separeliir

poto>t

quia

ncc

voniilaiorcm Parinenianiim

An
oiiin

et

ipse dat

ut a congregatinne bonorniu
illud

Donalo, el ad purgaiam pcr


glorialur ?

massam

se vcnissc

malus
csl
,

ct ejusdein

prxcipue allen-

Nam

ille

anlo se Majorinum noscio iiiruni

dcndum
2, 3).

ut stifferentes invicem sliideaiiius ser( ,

dignctur agnoscere.
ciijusdam ventilabri

An
in

isli

trcs

lanquam

Iria

coriiua
,

varc unitalcm spirilus in vinoiilo pacis

Ephes, IV
in illo

nianu

Doniini

fucriuii

pcr

Hcm Domino
,

in

Evangclio dicenii

obau-

quos messis
ost
,

totius orbis

mundarolur;
,

el Africa clecla

tcmperarc debonius nbi


dicrit
sil tibi

ail, Si ncquc Ecclesiam


cl

ubi pnrgala massa consisterel

caleram aiiiom

tanqiiam ethnicut

publicanus (Matth.

omueni terram palca scparata


lauli

vcslirct?

Unde crgo
scd

xviii

I")

cl in illo

ubi probibnit colligi zizania, ne

groges Circumcellionura ? Unde crgo lantx lurlnu

simul cradicclur

el irilicum (Id.
cis

xm

29).

Polest

convivaiuni

ebriosorum
,

ct

inuuptarum

non
?

ruini utriimque custodiriab


lleati

quibus diclum csl


vocabuntur
(

incorruplarura

innumerabilia

smpra

fomiiiariini

pacifici

qnoniam

filii

Dei

ld.

Ende

tanla lurba raptorum, avarorum, fenoraluruin ?

v, 0).

Uiule lani mulii per suas qiiique regioncs nolissimi,


III.
,

CAPIT
qilibus

17. Sed
leslimonia
sacrilegus
,

jam

coctera, quae

Parmeniillo se

taiitiuiidoin

volenles.scd non tanlumdcm valcnlcs


isia ?

iiianus posuit

videamus. Inler omnia

Oplali?Quid ad lucc respondelnint? Non sunt

corum

lumor

apparct,

An

Et hoc triiicuin est


,

Vas irapudentissimae nogava:

loco niagis aperuil


ilhi.i

quain in eo quod ausus esl eliam


,

tioni

si

apud se
si

isla

non csse;

scclcratissiui;B

Jeremia; proplicl;c poncrc


liominibiis,

uiide

persuadorct

pcrvcrsitali,

frumcnla esse respondcrinl. Posircnio

C.Ttoris

communionem
'
,

Donatistariim

massam
id esl
,

purgalilritici posl laiiueaiicloritalislrienleni,

pon solum Ecclcsiam veram csse

sed eliam lalem

Majorinum

Donatum

Parnienianum, ctiam

jam

lioc

lempore

qualis posl ulliniam vcntilalioncm

Primianus ilerum ausus cst ventilare, ut Maximianislas

Ecclesia

sancla fulura est. Cui sacrilegie pr;csumelalioui


qttid

de sua communione separaret. An forle fruincnta

plioni el nefanda:
P.l

addi possil

ignoro.

projccit?

Quid
r

est ergo
ita

ipse

cum

suis,

qni

lalia
,

mullis quidom

locis seriiioiiuni siioriiin niliil aliud

projecerunl
so

An

ista

friimeula purgala sunl


,

ul

quam pra;sumere
1

inlelligunlur;

sed ailquaudo lanicii

iiiviccm

non agnoscaul

el se iiiviccm daninainlo

voniilarc concniur? Poiiiiine palca baplizarc frumen1 '

vx, pacis, abestacasalinoMs. lii C;is;iliiioolir.o, quibus sttavrqii tmnor. mio Mss., Ecclesiam vetcrcm cssc.

Nonntilli Mss.,

5 ixlili,

cum cos qnis urqere coeperit. prvsuniptionc. Mclitts Mss., pnssumplio.

97
ta? Si potuit
,

Liut.n itivrius.
cur ergo dicunt, QuiJ palcis ad
trili-

n*
,

genda sunl

qua1

ille

similiier rion

intelligens

al

cum?

Si aulein

non

p;ituil

cur Felicianus

cum

inler
ille

eamdem
et

sui erroris senlcnliam


ait

delorquere coi.alut
,

paleas Maximianislarum foras volasset, quoiquot


liaptizavit.ciimco rursusad

Quid enini

Isaias

Rccedile
:

recedite

exite indi
,

massam

illam purgalissi-

immundum
,

nolite taugere
fertis

exite de

medio ejus
lii
,

tl

mam
sibi

redierunt, et

omnes

inlus eos

nunc kabcnt

ei

separamiiti

qui

vasa

Domini

(Isai.

11).

non dicunl, Quid

paleis

ad Irilicum?
,

Numquid cadem

loiies repelenda sunt, quolics


'

quo-

ct inlelligant 19. Jam ergo evigilent aliquando qiiemadmodum Propliela dixeril Quid paleis ad lii,

modo

fial

separaiio
,

cordis a nialis? Imniundiim cniui

non langit

qui ad pcccalmn nulli conseniit. Exit ausil

ticum ? Ubi

eniin dicalur

considerent,

si

eis

iucst

tem iude,

ut salva

ejus causa

apud Deiim,

si

eliam

qualiscumque seusus liumanus. Numqnid


polest,

iu

agro dici

discipliuam corripieudi et arguendi salva pace iimi


negligal. Nani qui vull corporaliler quasi nianifeslo9

Quid

paleis

ad trilicum, quando eadem radice


in area, ulii piriler IriliiranHir?

porlaiiliir'

Numquid
iu

malos deserere
quos inexpei
21. Sed

spiritualiler deseril lalenles

bonos
,

Sed ulique

borrco, Quid puleis ad trilicum? Veniel


ferens ventilabrum
;

tos et incognitos cogilur accusare

diim

enim

ille

palerfamilias

in

mamt
in

separationem suam conaiur defendere.


isli

sui,el mundabit aream suam


horreum
(Mutth.
trilicuni
,

frumenta recondet

respondeant, Si inundus est Felicianus,


?

pateam
,

rero

comburet igne

inexstingiiibili

cur exiit de medio eorum

Si vero imniiindus
si

cur
fuit
,

iii

12).

Nam

per aliam siimliltidinem oinne


el

inodo langil

mundum

Quod

lunc
,

immundus

ovium nomiiie,
iino paslore

oinnis palca bacdonnn nonii-

cuni foris cssct, quos

illic

baplizavit

inunundi sunl

ne

significalur, qua;

duo pecorum genera inlerim pcrpascuntur. Sed veniet


et
,

quia imniiindtini

leligerunt.

An

oniiies ciun illo reisli

mlsla sub

impiii,

mcando

niuud.ili
' ,

sunt? Possunt ergo

mumlari

Filius liominis

cum
,

Angelis suis,
et

congregabuittur anle
,

foris baplizati

quos

in

sua communione non ba-

eum omnes

gcntes

separabit cos ab invicem


:

sicut

ptizaverunt? Cur ergo alio rebaptizanl?


ccotis
forlc

An

a ire-

pastor separat oves ab hwdis

et oves

quidem ponct ad
iis

decem Bagai considenlibus danmari

aliqua

dexleram, hwdos autem ad sinistram. Et dicel


dextris ejus erunl
cipite
lllis
:

qui a
,

Venite, benedicli Valiis mei


vobis

per-

dignalioest^et ideo de loto orbe quisquis ad cos venerit rebaptizatur , quia non iiieruit loltis orb 9
isiam dignationem
ttir? Quitl
,

rcgnum quod
aittcm qui

paratum
,

est

ab

initio

muiiili.

ul a Bagaiensi concilio

damnarn-

ad smistram

dicet.Ile, mateduti
est

ergo

A Maximiauo
*

ei a cieieris sociisejus
noii

in

ignem wternum, qui paratus

diubulo

et

angctis

ad

Piiiuiatii

cotiiinunioncm
ftierinl,

red.unlibus qui-

ejus (id.
tia
,

xiv, 31-41). Tunc ergo iniplelur propliequando liadis el ovibus Qitid puleis ad triticum
'l

cumqiie baptizali

rebapiizantur? an parcitur
:

eis? Si rebaplizanliir, viol.ilur dignalio Bagaiensis


in

iinn
lioni

polcst pascua esse coinmunis. Si possunl pisces

ea quippe

eliam

istorum baptizalores daimiaii


isii
,

piseibns malis
,

'

intra

illam

sagcnain cui divit

sunl. Si auleni parcitureis, rogandi sunt

ut

mrest

Dominus
in

Simile
,

cst

regnum cwlorum sngcnw missiv


,

siim ad

oppidum Bigaiense conveniani,

el si forle illc

more

dicere

Rccedile a nobis

aul recedeinus a

nuiiicriis trecentoriim

dccem jam consccratus


illic

vobis donec onines cdiicaniur ad litlus, et per Angelos boni

totidem couveniaiil, el
orbrin proferantj
lulertiut
, ,

scnlenliain conlra lolum

millanliir in vasa
xiii
,

mali aulem piojicianlur

sicut advcr^us Maxiiuianistas pro-

foras (Id.

47
,

48)

poiest hoc tenipore iinpleri

ul

cum
'

voluerinl aliquem rebaplizare

ex

quod diclmil

csl

Qitid paleis

ad

trilicitin ?

Scd qui

aliqua parle orbis vcnienlem, pari privilegio se defen


d.it,

coiigregaiioiicm siiam

jam fruiueiiuun purgalum puqui se


suli

asserens

sibi ila parci

oporlere
;

sicul ci parci-

lanl, a cnminixtione frunuiui et pale;e lanqiiain pura

lur

qucm Maximianisla
,

baplizat

quia jam non soluni

palea volaverunt
adliuc

ct

uno paslore non


ct qui
,

MaxiinianisbB
lio

sed eiiam lolus orbis nterucril conci-

cum bxdis

pascere sentiunt, luporum insidiis


:

Bagaicnsi damnari. Deinde se ipsos a lam niagn.i


,

de grege Domini separati sunt


piscibus sc congregalos esse
niali pisces suni,

cuni malis

invidia liberabunt 8

ut ctim coeperint
,

non putant

non soltim quod Jerc-

piizare in Ecclcsia baptizatos


cst conslilula
,

qu;c pcr

jam nou rebaomnes terras


,

sed etiam uniiaiis retia disruperunt.

si

quis eis movcril qii.estionein

cur
!

Quod

si

jam

lioc

tempore iiUeHiganms
ad tiiticum?
nisi
liillil

fieri

jam
'

no.

facianl

quod anle faciebant

rcspondeant

niias ail, Quidpaleis lelligcre

aliud recte inS,';

possumus
,

quod

in

una quidem congrecliam corposiirsum

Mss.

uno exeepto Casalino, qui


,

g.ilionc sunt
raliter

doncc
;

in linc renlilalionis

voro
tmtto.
1

sic liabent

quoties

fit

omitlit, quolies. Eifitl separutio, ele., omisso, quo*


tjttod
si,

separcnlur

scd

tamen
Pltilipp.

trilico *

cor
,

Aliqtiot Mss.,

cur modo limgunl immunditm.

rsl, p.dea: vero deorsum. Palea qnippe sua qua-rit


iion qu:c Josii Cbrisli
(

etc.

'Edili, mundali foris baptizare.


scriptis.
k

castigantur a

manu-

II,

21
;

Irilicuin

au-

tem

lliesatirizal lliesaiiriini in ccelo


ibi el

el ubi esl lliesau-

Am.

Er. et

quidam e

Mss., aliqtta forte

meruerunl dignu-

tione.

rus ejus,

cor

cjtis

(Matlh.

vi,

20, 21).
3

CAPUT IV.

20.

Sic eliam verba Isaiaa

intclli-

M. Er. Lugd. veu. Lov. otiiilliinl, qiitl. 6 1'lures mss., ad primiani commuiiiciiliunem.
8 1

Kditi, se
;

defendant asserentes. Melius Mss., se tlcfcnJiit


videlicetqiietn voluerinl reba| tizare.

asscrens
8 l'osl,
1

is

KJili

eul,

nim,

F*liii,

jmssmd pi\ces boni cum piscibus malis. rartisriisuin cornimj.il, et abest a uiauuscri|Jlis. Vaticani Mss.. tritico. tritici.
si

a tum magna invidia , edili aildunt , u murte lam magna et tam mirabili ; t\ax: verlia absunl a Vss., e quibus tamen duo sic ferunt Demde ipsis ad tam magna uHrubilia
:

lubciit bus, ul

cum

ctvperinl, etc. 1'orro

Lovanienscs loco,

ti-

, UiUk'iii stss., Sic clitnn beali tsitiie verha.

berabunl, [losueram, libcreni.

,; ,

;!

CONTRA EIISTOLAM PAKMCNIANI,


he
.
:

S.

AUGUSTINI
in
lot

109
geutiutn

Ouando ista faeiebamus nondum Bagaiensi conctlio niinc anlem toliiin orbem leiraruin daimiavcramus
rogali inisericordiler concessinins
,
,

mse Cnristus

millibus

exsuf

lletur ?

Ut cos

lali

conci,

25. Sed ineredibilis cst caicitas bominuin, et

om-

damnavimus lio damnaremus quorum Baptisunmi non repelimns. Quid crgo maquali Maximianislas

nino nescio qucinadinodum crcdi posset csse in liominibus lanta perversitas,


siioriun
nisi

cxperimcnto verbnruin

gnum

csi

quid

dillieile

prajslare
'

omnibus gentibus
?

faclormnquc paiescercl tisque adeo se clausos

laiii iin

dignalioneni danmalionis

An

ilcrare ba-

baberc cordis oculos, ut

cum commemorent
in

sanclac

piismum

orbis terr.iruin licet, ct iterare

damnationem
sinl

Scriptnrs lestimonia, non iniueantnr

faclis

Pro-

orbis lerrxrum

non

licct ?

Etiam binc sccuri

phelarum

quemadmodnm

intelligenda

sunt verba

nnn invenicnius quo concilio lot gentes provinciasque damnavcrim. Quosdam paucos in Africa damnaverunt
,

Proplielarum. Dixit Jeremias, Quid pultis ad tritiaim?

non

'

ut
illa

ipse recederet a paleis populi sui, in quas

qnihus lolius orbis judicio superali sunt

(a)

tanta
;

vcra dicebat. Dixit Isaias, Recedile, recedite


ct

nec ausi sunt posiea damnare judicesapud quos suquid enim essel impudentius?quid inperati sunt
:

exite
illo

inde,

immundum

notkc tangcre. Cur ipse

in

populo iinmiinditiam
eis

quam

graviter arguebat, in

sanius? Mullo minus


caneris

damnare potucrunt etiam


,

in

una cum
in

congregatione langebal? Lcgant quanla


sui, et

terrarum

partibus conslitutos

qui

magis
victis
,

malos populi
5

quam

veliemeuter ac veraciler
nulia
:

lalibns judicibus ecclesiasiicis credcre


liiigaioribus voluerunt.

quam

dixerit, a quibus sc

tamen

corporali
scdi

diremconci-

El

lamcn Maximianislaruin
acceplatur

piione

separavcrit. Dixit David

Xon

cum
:

quos trecenli decem


d.miiiaverunt
millilur
:

Donatislaa Bagaiensi
,

concilio
,

tio vanitalis, el

cttm [acinorosis non inlroibo

odio lia-

Baptisnms agnoscitur
,

ad-

bui

ciiriam neqttissiinoriim, et cuin impiis non scdebo

orbis autem lerrarum

per

quem

lurredilas

(l'sal.

xxv, i,

5).

Lcgant qualcs ipse teinporibus suis


;

Cbrisli sic exhibila est ut promissa est, in qna cl ipsi

in illo

populo loleravit

qui unctionis niystico sacradetulii, ut id


;

ante paucos annos fuermit,

quem

nullo jurc

damnare
iteralur.

menlo taiilmn honorem


ut aniplius
farlis

nec

in scelcra-

poluenml,
n.iruiit,

ct niilla

saltem concilii perversitate dani,

lissimo Saiile contemnerct

imo tanltim

vencrareliir,

Bapiismus improbatur, exsufflalur


,

sancta dainnatio

quam

Maximianisloe ineriieruni
,

omnino non possct. Nonne, si corinn verba corum objiceremus rcsponderenl nnbis Nus
,
:

el laboriosa innoeeiilia geiitinm

qu c apud
,

illos

pro-

pbuie
tiiun,

cum

lalibus

nullum

lial.uiinus in

cordeconsor

plerea cbrisliaiium

nomcn
soli

amisil

quia lalem

damna-

nec langcbamus
;

immundum

ubi polest coiu-

lionis lucum invenirc non polnil!

quinari contactus
conscicnli;e

id est,

consensione atque placiio


eis,

ii. Si

auicm

illi

Maximianistis vcnicnles

recedebamus, ct exibamus, ab
talia
Isti

qui

non rehapli7.anlur
eunl
,

qui cuin suis baplizaloribusred-

non solum

non faciebamus, sed nec facienlibus

sicut
:

bi

qui

cuin

Praslcxtalo

el

Feliciano

tacebamus?

aulem

sediiiosi el insani, qui defeu-

redierunl
siliisinatis

qnemadmodum ejusdem Baplismum exlra eorum communionem


priino
vi.leant

sionein pra;cisionis su;e qnaerunt ex oraculis Prophelartini,

superest ut impictale vesana de verbis pro-

foris

seqnatiter
,

daium
parle
,

in

aliis
,

conlirmeul
in

in aliis

pbeticis

mores arguant Propbclarum. An hoc


illis

dicluri

exsulfleiil

in

bonorcnl
4
:

parle violent. Ita

sunl, qtiod

lemporibus rccedere juslis a nialo


istis
,

enim

ubi violanl

rei sunt

ubi

aulem conlirm.-nt
enim poslca
;

populo non licebal,

vcro leniporibus

licet ?

Quid

realus sui

te.-les
,

iiiveniunlur.

Si

sic.

dici pcrversius poiest

illo

lemporc non poluisse bovidebantur

confirmarent
ercpatio
,

ul

jam

vinlare

desinerenl
:

non disin
;

nos a malis corporahter scparari, quamlo mulla sacrameiila


corporaliier observari
;

scd

correclio

diceretur
in

cum autem
approbanl

niine

i|uibiisdam improbaut
liis

qund

aliis

in

auiem necessariam esse corporalem separationcm,


qiiando jam
illa

accusaniur, in

illis

eonlra se lestimonium dicunt.

spiritualiler

observanlur
et c;ccis

Qu.tio enim quare non baplizes eos quos Felicianus


in M.ixiiiiiani tetaismale

2i. Vae ca:eis duccntibus


Ilane

sequeurdius

baplizavil

quia Cbrisli Ba? Si

non timenl

isia

dicenles, ne forle per lanl.im

plismum acceperunl, an quia


ciani;

Feliciani

quia Feli,

latiludincm orbis terraruin, qua fides Cbrisli noinen-

apud Maximianislas eum dedit damnatus

foris

quc diffusum boc

est,

antequam

se

isli

separarenl, in ali-

cxtra
illml

commiinionem veslrani dcdit eum


Baplisma, quod
:

lioc

cst

qua pirle lerraruin ab Africanis regionibiis reinotissiina jain


ti;e,

el Salvii Menibresitani el alioClirisli;

justi fccerint, et

adbuc

isli in

imniundi-

iiim lalium

si

autem quia

plus apud le valet

quam

ilb
3
,

fugerant, conlagione vivebanl? Quis

pro Baplismo Christi Felicianus


ipse Clirislus
in

in Muslilanis,
;

quam

cniin cis cavel

quis eos securos facit,

si

hujusniodi a
islis

omnibiis lcrris

plus apud le valet

malis srpar.itio fjcicnda est, hanc, antequam ab


fieret,

pro B iplismo Clnisti sedens ad


tus a te
,

laltis

luum

el damn:i-

nunquam factam

fuisse

tam longe,

ut Africa

quam

ille

scdens ad dexicram Patris et

ouuiino ncscircl . sicul in exlremis illarum pariimr

cmcilixus pro le? Parcitnr iu pancissimis Baptismo


Clirisli, uc Felicianus offendalur
1
:

el

non parcimr
,

rarliculani

negantem
placet,

quam sidelere
rlures Mss., tantum diqnalionis; omis-a vocc
.

hic adjecimus ex Casalino codicc delenda simul videtur parlicula, ut

damna-

oui
1

(.<)

valicaoi Mss.,rci fiuv.t. hoc toiius orbis judicium-,


b'uii

quo Donatisue
aliuil

liligatores

suuerali

abadveriaiiis, non

quaun Arehleuse.

vel ejus loco legendum, at . Paulo |nst idero sis. casalious babct, in qitns ttiitn invccliva dicebat. ' Ani. et Mss , direptione : ut supra, lib. ), n. 8. sic vaticani Mss. Atedili, coscavct. omtiino nescirent. egeuduui, rel Cun.
I

m
obesse
illis
silii

LIUER TERTIUS.
raliter separarent, cl
lali

102
separatione caverent langere

lcrris pars Donnii prorsus ignota csl? Forlasse diccnt

non poluisse qnoil ignorabant. Sic crgo


obesse non potcsl quod gestum
isli

ct

imniundum,
boc non

et

cum

facinorosis non inlroirenl, cur

terris

in

Africa

fecit

aposlolus Paulus?

An

palea non erant

ignoran.t, eliamsi vera

dicerent, quse de

Afrorum
non

qui non ex veritaic, sed ex invidia Cliristum anniin-

ciimiiiibus mcnliiinlur. Si

auiem dicunt
dicant
,

latere sc

liabant?

An immiindi non
i,

erant qui non caste Evanin illius

potuisse,

si

lierel

terra pai tcs

omnes orbis quod schisma faclum sit. Nimium cst


:

modo

per

g^lium praedicabanl, quos


fuisse teslatur (Philipp.

lcmporis Ecclcsia

15, 17), ct cujus excellen-

quod inleirogo

iu ipsa Africa dicanl Donatista?

Car-

tissimam charitaiem omnia toleianlem eliam posleriores imilali suut?

lliagiiicuscs, vel

quicumquc siml

in

civilate Carlliafa-

An

iminundilia non c-t avaritia


teiigit,
ct

',

giuis

quot partes per Nimiidiam el Mauritaniam

quam Cyprianus
cet

corde non

inmcn

inicr.

ctaesint de ipsa parteDonati,

quarum omnium causas


justi aliqui in rcgio-

utique nosse debercnt

ne foile

avaros collegas pacalissime vixit? Obsurdiierai vidclis adversus verba Psalmorum, ut sederet in con-

nibus

illis

nialorum suoriim socielatem congregalio-

venticulo vanitalis, et

cum

facinorosis inlroiret; odio


et ciun impiis

nemque
isli

vitaverint, ct exierint inde,

ne

immundum
;

non baberel curiam malignorum,


rel
3

sede-

langerent, ne

cum

facinorosis

inlroiienl

ne foile

Annon

crat conventiculum vanilatis in eis, qui

jam anle
et

aliquol annos in aliquo angnlo Nuiuidi;e

vel Maurkania?
inaiiseriiit

separantibus se frumcntis palea ie


'.

esurientibus in Ecclesia frairibus largissimo argento nilere cupicbant? Annon crant facinorosi, qui fundo^
insidiosis

nesciunl

Sed undc securi sunt,

nisi

quia cerltim babenl bonos esse non poluisse, qui se ab


iinitaic

fraudibus rapiebaol? An nequissimi non eran\ qui usuris multiplicanlibus fcnus augebanl?
Ille

comniunionis Donati, qu;c per lolam Afiieam


segregarunt? Quia
,

vero Iavabal nianus suas

cum

iiinoceniibus, et

dilTiuicliiiir,

si

malos aliquns

in

sna vicinitale paliebanlur

quos ostendere cxleris

circumdabat altare Domini. Ideo quippe tolciabat noccntes, ne desercrel innorentes, cum quibus manus
lavabai, quia diligebat speciem
sjiecics in vasis bonorabilibus eral (n).

non valcbaut, eos lolerare potius debucrimt, quam


dividerc sc a lot
iiinocenlibus
',

quibus persuadcri
ipsi

domus Domiui qu.-e ln magna autem


,

non polerant aliena peccata, eliamsi ea


nossent.

optime

domo non sulum


gnca
et fictilia.

vnsa sunl aurea


F.l

et

argentea, sed
in

et li,

Cnr ergo Iwc innocenlia non

Iribuiiur orbi

itla

qnidem sunl

lionorem

illa

icriaiuin in lania mulliludine gcntium,

quacumque
sit,

vero in conlumeliam. El niundabat semelipsuin ab hu-

Cbristi baredilas patel, ul certa atque sccura

cos

jusmodi, ut essel ctiain vns


luite

qui se bonos diciinl, et se ab

onmis terrx unitate se-

Domiuo,
)
:

ad~

in honorem sar.ctificatum, omne opus bonum purnlum II Tim.


(

jiinguni, eo ip o deinonslrare quales sinl?Sibi


justi videnlur, el

enim

n, 20, 21

nec propler \asa quae eranl


sepai abal
;

in

contumenon imi-

spernnnl c.Tleros;

el ideo

non can-

liam sc a
illins

magna domo
k
.

sed eos in unilaie

laut

canlicum noviiin, quia de superliia veleris bomi-

doiuiis argucns lolerabat, a quibus se

nis exlollnnlur. lur cui

Ab

ea

'

quippe commiiiiione separan-

lando mundabat

diclum cst, Cantale Domiiio cailticum novum


si

CAPUT V.20. Sed


ba Propliela?, diccnlis
el
:

novit ponere

Parmenianus ver-

canlale Domino, omnis terra (Psul. xcv, 1). Qui


justi essenl, cl liumiles essent
:

verc

iVo sedi cuiu concilio vanitatis,


:

si

autcm bnmiles escongrogaexpcllere

rum

facinorosis

non inlroibo

odio hubui curiam ne-

sent, ctiamsi vere

malos

iu sua; vicinilatis

tjuissunorum. Lavabo

cum

iunoccntibus
:

manns meas,

et

lione patcrenlur, quos ab unitale Chri-ti

circumdabo altare Domini

ut

non valrrcnl,
malos

liatitaie Chrisii lolerare diligerent.


iis

Quo-

enarrem omnia mirabilia


ilomus luw,
el

tua.

audiam voces laudis , cl Domine, dilexi spcciem

inodo autem possuut de

ipsis

quos

in

sua viciuilate

locuin labernaculi clarttalis tuce. JVe si-

argiiiint, jiislum liabcre

judicium,

cum temeravicinos
cst oibi

mul
viris
licla

perdideris

cum

peccaloribus
:

ria cajcitale

tam longe

a se posiios ignotissimos cri-

sanguinum vilam meam


sunt
;

in

auimam meam, et cum quorum manibus deiioii

niiuanlur?

Utrum enim

vel

cives suos vel

dextera eorum implela cst muneribus (Psal.

quos arguunl, malos esse noverint, incerlum


lerrarum
:

xxv, 4-10). Novil hoc ponere Parmenianus, cl

quia vero ab eis qiiorum vilam longe posi-

curai adverlere quemadmodiini his verbis sine ullo


divisionis nefarioe sacrilegio scrvialur. Species ciiim

torum nossc non possunl, temeraria caxiiale scparcnlur,

ccrliim est orbi

tcrrarum

et

quia

cum

laude

domus
ut dixi,

el locus labernaculi clariialis Dci in vasis cst,

paiicniix mali loleranlur, ne ignoti boni damnentur,


ccrtuin csl orbi terraruin. Quapropter securus judicat
oibis tcrrarum
,

non

in

omnibus, quae tamcii

in

uua domo masanctilicata,

gnasunl; sed
Dnniino
ulili.i,

in

iisqux sunt

in

bonorem

bonos non csse qui se dividunl ab quaciimque parle terrarum.


si

ad oiiinc opus boiiiun senipcr parala.

oibc lcrrarum
2,'>.

in

In bis quisquis dilexer.t speciem

domus

Dei, et locuiu

Poslremo,

Prophcix posteros monucrunt,

labernaculi claritatis ejus, loleral ca qu;e sunt in con


tiimeliam, ncc propler
ipsc

ui sc ante tciupus uliimx ventil itiouis a p.tleis rorpovaliranis M-s., tfrica oninino ncsciret; vel, Africam onviinu nescirent, uli in aliis |.leri9que codicibus suspicamur scriri fuisse sed quia vucalis i carebat apice, loco, ifrical
1 1

hxc

rclinqoil dooiuin

ne

liat

non vas

in

coutiiincli.im,

quod lamcii

iu

domo

i.i

leei coepit, :f icam. casalinus ooae\,et nesauttt Carthaqinemes DonalistiC, eonmimicant iili-i, et non twcet lioc eti. sed mde, etc. calluani roilices, ni situ iritate pulicbunl 1 \o\, iiniocciilibus, al>--i manuscriplE. * Uiviuneusis couexj tbejus.
, 1
t i

perperam

Edili

..n

bwninditii ? an
,

cli.nn avuritia? casliganlur

ex Mss.

sie Mss. At edili

JVan cniin

obmrduerut

tidrersus.

' Edili,
1

nonsederet. tuest, iuin, a nks. vaticanis. el quidani \;s., non imitundo scrrsbai. (a\ vklc Cv| riainiiTi, Serin. de Ua| sis.

Am.

i.i.

103
lolcratiir,

CONTR.V EPISTOLAM PAIIMENIANI,


scd stcrcii3 quod de

S.

AUCUSTINI
Philipp.

104

propter ipsam

lempontem

congregalioneni oral
peccatoribus

dome cum malis in una drniio diceus, Nc simut perdideris cum


projicHur
;

ct

aiilem dieeiilem
tio

Apostolum, Nostra uutem conversalll,

'

inco'lisest
eril, ibi

20

).

Ilii

Cuni fatinorosiii
ibi

nnn

curiam nequissiniorum non palietur,


sedebit.
In tali

aninmm mcam,
in

cl

cum

viris

sangninum
;

vi-

runi impiis nnn


rein rtijus

spe babilcl

',

utad

tam mcam

quormn manil'us
muncribus. Iloc

dclicta sunt
tiliqiic

dcxlcra

eorum

replcta est

oral, no siimil

Non
f iiin

eniio
illo

babetspcm pcrvenire aliquando mereatur. jam resurrexinuis sicul Cbrislus, aut jam
;

prrcatciiin

iis ciini qtiilius

cimi simul vivcrc cliaritas

sedfinus iu coeleslibus
el per

el tainen quia

lalem

pramisil oinnci lolcrans liorlaliir, cujus sacrilicium


rfit iis,

spem

nnliis detlil,
ibi

ipsam spem jani qnotlam


Aposlolus, Si autemresunt rjuwrite, ubi

Uomine,

dilcxi speciem
tiiw.

domus tuw,
ililexi

el

locum

modo

conversamur,

difit

tabcmacuti
tloiiuis

clarilatis

Quia cnim

spccietn

smrexisiis
Cliristus

cum

Chrislo,

quw sursum
t)ei

luc, cl propter ipsam dileclinnein lolero vasa


in

rst in

dextera

sedens

quw

sursitm

sitnt

qn

:i:

sinil

conlimieliam, quia cliariuts omnia lolc-

sapile,

nonquw

supcr tcrram. Morlui enim

estis, ct vi(

rai,

nc siniul

cum

cis perUitlc is

animani nienm

*.

la vcstra ttbscondila est


iii,

cum

Christo in

Dco

(oloss,
ciiiil

Nonne apparel
cliieleiii

in liis verliis

vox illornm, qui per

E/.c-

1-5). In
iu

illa vita

noslra qiuc abscondila csl

gemcrc ct moerere oli inieorimi ct qoia quiiates popnli qnae Debant in medio acciperc signum proprium bonorom eraiit vasa in
propheiali siint
;

Chrisio
tis,

Deo, non sedemus in conveniiculo vaniiaSiinul nos excitavit, et


(

quia, sieul dicit Aposlolus,

simul nos scdcre

[ecit in cwtcstibtts

Epltes.

n,6

);

scd

nieriieriiiit,

ut cuin

illi

onines inciperent vastari alqne


qui

inspe, noiiiliim in re. Spcs aulem qutv videtur nonCsl


spcs: qnod eniin quisvidct. quid sperat? Si autem qttod
iion 'Jidemits,
f

deleri,

Deus non perderel ctim pcccatorilius animas


(

rorum
se

k ab onmi malorum
Eicclti rx.

)J Isti atllein
J

sunl

illfelices,

speramus

pcr

palientiam exspcctamus
isli

eongiegatione lani|itam

iriii-

ftom.

viii,

24, 25

).Quam

pntientiani

niiseri per-

istain cuin a paleis purgatos csse pr.esumunl. Per vanililem pracjiidicnriint sibi, Ut in populis qui-

tliilerimt, ct

feslinanles se ante

tempus velut

a paleH

enim
lius

separare, se

ipsos

esse levissim.im

paleatn vcnio

prrsunl, iniqnissimas el flagiliosissimas luibas corriperc ut corrigantur, ne per hoc coaudeanl non
gantur eoiiulerl quia mali suut, ct dicalur eis Certe voces laiilam iritieo purgato loqiiiinini. cur pcr lias
:

ablalam
pientia

tle

arca deiiioiisiraruiiL
:

Qtiod ergo ait Saaudit,


habilabil in
(

teneamus

Qui atttem

me

spe, et silebil sine


I,

timore ab omni malignitale

Prov.

55

).

Dum

ergo liabitamiis
setl

in spe, cngitrinles '


:

nou

coniniixluram cssc falemini


siml. non enicndaiit
t:t

El ideo qnia jusli non


lu

quid simnis,
Biimus, sed

quid erimus

quia

filii

quidcin Dei
;

arguUnt

misericordia

scd

nondum
ei

apparnil quod erimus

quia cuin
eitili

oleo adulalionis

iinpiiigiiaiil

capila eoruni {Psal. clx,

apparucrit, similes
siculi est
(
I

erimus t

qitoniam

videbimus

6), quibtis
c.ipite

ipsi capila

esse volunl; quoniam sub uno

Joan.
3

ul,

in Uili

spe babilantes,

qui.i

quod

in cuclo csl, in uniialc corporis tpiotl per


:

baec babitatio

non babct uon

nialos,

ncc conveniitula

tolam terram est, esse nolunl

nt merito

plebibus

vanilalis, nec faeinorosos,


paliiinlr
;

nec iniquos,
in spe qu:

ncc impios

eorum
mittunt
iii,

dicalur, Qiti vos (elices dicunt, in errorem Vos


,

et

eos

l.iinci)

uon videlur
orbe

et

conturbant semittis

pcdum veslrorum

Isui.

patimtir in coiiKregatione calbolica toto

diff'is:i,

I*).

donec transeat

iniquilas,
(

non

", 27. Qui ergo nou vull sed.re in concilio vanilatis evanescat typho snprbiac, qumrens convcniicula

zania rolliganlur

Mallh.

donec lempore inessis zixm, 30), doncc ulli


(

venlilaliro a fiiiinento palea separctur

Id.

iii,

12),

juslonmi a miiiisoibis uniiale separata, quc non poiiniversam clvilcst iiivcnirc. Justi atilem suiil pcr
laiem,

iloncc pisces boni a

piscibus malis,

cum

quibus imra

catlem retia congrcgali


XIII,

siinl, in litlore

eliganlur (Id.

qux

abscondi nou potcsl, qoia supra moniciii


(

48), donec

liatli

ab ovlbus cuni qilibus subuno


Id. xxv,

constitiila esl
liielis,

Muttlt. v,

1 1 ).

Mnntem
6

illnm dico Da-

paslore iu
inti

cisdein

pascuis lamdiu paverunt, in ulli(

inquo

lupis ille prffici*IH


(

sinc muiiibns, crevil,

ad sinislrain segregeulur

55

).

et implcrit uuivcrsam tcrram

Dan. 11,34, 33). Per


orbe diffusam
jiisti

28. Nnll.i est

igitur sccuritas unilalis, nisi

cx pro-

louim

igitnr istam civilatem loto

missis Dei Ecclesia


ut dielimi
itleo
sit.

declarala

qu:e silper inontem, potcst


:

geiiiiiniei

ma:rent ob iniquluiics

qme

liunt in

medio
;

esl,

ronstituia

abscondi non

el

corum. Non
ciiiii

ergo qn:cratquis separatos jiistos

sed

neccssc esl ut oninibiis lerrarum


Inconcussuiii igilur
6

pailibus noia

ipsis potius in

inalonim lemporali eoirtmixlioue

firiiniiiique

lcncaniiis, nul
est, nullos boiibicuui-

concortlilcr gemat.
iiiiiitatis
:

Non enim

sedebil in conventiculo
;

los

bonos ab ea se posse

tlividere, id

quia

ibi

sedcbit, ubi convcrsalur

audiet

nos, eliamsi cognilos sihi

uialos paliaiilur,

qne versenlur, propler eos sc


1

a longe positis cl incd;

rlures Mss., Udein. nallieani Mss. sie lianciit

gnilis bonis tenierario scliismatis sacrilegio scparare


:

pereal

cwn

iis,

r.oc ittique. orans , ne smvtl Citm quilms eitm simitl riecre cliinitas quiB

ut in

qiiacumque parte

lerrariiin vel facla

suut

ista,

omnia

ei urope

competlU; nunnc upparel in liis rerbti, elc.; illos versus intermedios, mtim.im cujus tacrifidwn prwmisil dicens, Uomine
totcrut

vel fiunt, vel futura

sunt, cx-leris lerraruin paniluis

onmes pneiereunt sex

um.
1

Plures Mss.,

omnium mtdorum.
commixlam
cssc
fa-

i
3

sic Mss. Fxlili vero, habUalit. sic valieani et tiallicani Mss. Fdili vero,

\aiicatt cotiices, laiiuun puletim


>Ks.. in convcnticulo vanitutis.

lenwa.
*
'

coqilemus GatUcani mss., habilatio cogUalionis. vatieani mss., quw vidctur ; omisso, iwn. liires Mss., Ecclcsiw.
I

\o\, pitvtiM;, deesl

tu inullis Vss.

' \;.,

i/ironcusstmi

lirmumque

aaisso

iatinr.

105
Innge posilis, ct utruni
ignoranlibus, et tamen
tis

LIBER TERTIUS.
facta sint vel

1(6
;

cur facta sint

cussi /i!ios vestros

disciplinam non receperunt (Jerem.

vinculo permanentibus, ca ipsa


nisi

cum orbe tcrrarum in unitasit fuma securilas,


aut superbiae

50). Qui proplcrea per liunianas polestatcs

nunc

miscricordiler admonet, ne in fine sic vindicet, ul non


se possint superbi

non Iwc potuisse faccre,

tumore

de sua damnalione jaclare. Sub


falso

furiosos, aut invidenliae livore vesanos,

aut sccculari

vindicla

enim rcgnm polest hominum perlinacia


virlutis

commodilate corruplos, aut carnali timorc perversos.

nomine

velle laudari
erit,
illa

reternis

autem ignibus

Quibus omnibus causis

efficilur ut

vel boni falfalsn

coneremari, nec

nec vocabitur fortitudo. Non

sis criminibtis infanienlur, vcl

lemere de bonis
pro
unitaiis

enim erunl

in

die
'

qui caput unganl oleo adulaiio-

credanlur, vel eliam


tolerati nihil obsiint

niali

qui

vinculo

nis, aut varia

decepli fallacia coronatos somnient

bonis, disrupta

bonorum pacc
frumentorum

damnatos, diccnles, Euge, euge;et juranles pcr canos eorum, qui caput sanum non liabuerunt
,

perversissimc fugiauinr,
noii parcitur,

cum

vexationi

et per

usurpantilms

sibi

hominibus anle mcs :


audent etiam
si

cnmpages
siiuni
lia

eorum
isli

qui

viam pacis non agnoverunt.


cupientes, interiin

sem quodAng'li inmesse

facturi sunt.
ila sint,

Quales lurbas

averlentcs a Chrisli unitale, et ad

CAPIT

VI.

29. Quac cum

nomen convertere

tempora-

sacrilega scbismaia vel haereses impiac,


flagello ul se corrigant

qnando

in

supplicia schismalis sui conferre autlent passioni-

admoneniur

poenas

furoris

bus martyrum, ut eis pceinrum suarum natalitia ce-

sui etiam

inter marlyria deputare.


,

Quod cxistimans
sure exhnriatur

eiiam Parmcnianus

in fine epistolae

Ticlionium ut in parle Donati permane.it et perseculiones pcrferat, dicens, non se debere voluntate eonjungi eis, qnibus persecutione cogente

non juncti sunl

adliis

liibens etiam

testimonium Scripturac dicentis, V<e

magno conventu hominum furiosorum : numero illi sunt, qui eliam nullo perseqiienle, se ipsosultro per monlium abrupta praccipilant, nt malam viiam pejore morte consumment. Non erunt in die illa stullae plebes quibus dieant, Nos sumus justi qui patimur persecuiionem et qui
lebrenlur

quorum

qui perdiderunt sustinentiam, eldiverternnt in vias pravas.


(

bus cxcis vendalur reprobus lapis pro


tiosa, id est, cnrnalis durilia

gemma

pre-

Etquid

facient,

Eccli. u, 16,

cum inspicere co?perit eos Dominu 17 )? more suo cuncta de divinis Liipsos

pro spirituali palientia.

Non eruut
quae

qui noniina principuni furoris sui recitcnt


Cliristi

bris adversus

se

proponens

1
.

Qui enim

susii-

ad allnria.vel quae ab unilate

diviscrunt, vel
3
.

nentiam pcrdiderunt,

nisi qui

eosde criminibus quae


pro pace

sub

noniine

Christi conlra
isli

erexerunt

Ha:c

objiciebant convincere ncquiverunt, quos


Christi tolerare noluerunl
;

cnim sunt

preiia, quae

utaccipiant,

dum

volunt

et sero postea cogitantes,

habcre quod vendanl, excitant adversum se potestatuni severilatem per

ipsam partem suam non esse per mulias particulas dividendam


quos
li
,

animosam perversiiatem, ne

illi

etiam

sibi

manifeslissimos sacrilegos
falsa

qui ab eis seducunlur, ct


l.uit
,

eos propterea justos pu-

ipsi

damnarunl, rursusreceptos pro

Donn-

quin

pcenas

iniquilnlis exsolvunt,

redeant ad

pace

tolerarunt? Et

jam nunc landem aliquando

cnr, el considerent qunre paliantur quae se pali glo-

cognoscant etcorrigani, quod se impie fecisse, ex eo


saliem quod a Maximiano passi sunt, didicerunt. Sed
scilicct
rigi,
illa

rianiur
rent
!

''.

Quantum enim
dicere

crat ut paulnlum adverle-

dia

PaniiLniaiiuni Tichonio de
ct gloria

perfe-

eiubescunl,

'

manifestissimis rationibus correstiterunl,

rendis

pcrseculionibus

toleranti*, qualia

quia imperalorum jussionibus

ne

dicunt

omnes

hacretici,

dc quibus coercendis vel pu;

qu

e se

conqueruntur fuisse perpessos, coirecli


:

niendis similia regiim jussa proferunlur

qualia cerie
,

perdidisse videantur

quasi

non

nielius
3

perdunt

illa,

Meinbresitanis

suis dicil

eliam Salvius

cui tanlas

quam

pereunl.

Si

enim habent

aliquam umbram,
nonnull.im

Abitinenses plagas etroniumeliasintulerunt, perquos


isti

quamvis falsam aique fallacem, lamen

merueranl ut de Ecclesin pellerelur

8
,

ut

ejus

imaginem

fortitudinis,

jubentinon cedereimperalori:
illecebra
est,

cervici elinm
ut

mortuorum cnnum cadavera


illo

colligarent,

cujus vel humaine

Iaudis

aperlissimae

poslremo cum

ad turpes voces caniationesque


,

contradicere veritati? Cur clausis oculis lara multa

sallarent.

Queni sermonem
,

posteaquam tanta per-

de Scripluris lestimonia proferunt, quae intellecta at-

pcssus est

eum

pulanius babuisse
sibi
,

cum

suis

quos

quc conlra se prolata repudiant; qnae

si

secundum
est,

miscros dccepit nt altcram


rent? Quanla
dixit

basilicam fabricatalia perpeli

eorum
i\"oii

inlellecluui

recipiuntur

nihilominus eos de

de

juslilia

pro qua

sua pcrversitate convincunt? Nonne scriptum


conlradicat utlo

modo

verUati (Id. iv, 50)? Cui


valicani codices, raiia. Element. Critic.,pag. 18-20, probat lcgenduin, id est episcoporum naligas. M. 3 Am. et Mss. vaticani ac plerigue Gallicani , contra r.cctesiam erexerunt. Voceni, Ecctesiwn , quia a Belgicis Mss. aherat, expunxerunt I.ovanienses , <ut sit sensus, > inquiuut, qua3 ex adverso erexerunt. * sic vaticani mss. Alii vero ciim editis, quare el quw se pati gtoriantur. * Am. el Er. l-ovanien.ses, rcclanianlibus , pellerentur. licel vss. qni revera antiquis edilioniln.s aslipulantur, euieudarunt, pellerelur ; quia de Salvii tantum expulsione ajjitur,
1

autem

nisi verilaii coniradicilur,

vcritate aliquid jubenti

cum etiam regi ex resistitur? Sed rci homo qui


lempus moleslus
,

Morel compaqos,
*

min.iiur vel qui vindicat, ad

est

non

sic

ille
illis

Rex

qui etiam Veritas dicitur


,

qui nunc

quoque
1

per prophetam clamat

Sine causa persci-

Edili,

proponentes.

Divioncnsis codex, proponens

lin-t
1

Cai-nienianus.
,

txliti

sed

si licet

erubescanl.

Emendantur

a vaticauis

uss. Mss. oinittunt , habenl ; iiroquo videtur lejtenduni, habet. Paulo post Ioco , nonnullam , reperimus , nuliain ia Mss. et in editione Anierbacliii.
*

quam
Quidam

lur. sic lib.

Membresitani meruisso jier Abitinensesdicun4 coutra Cresconiuni, n. b9, per quam, ail, civitatem vicinam (pula Abilinensem) ju licaium imi veilri meruerunt; ut sdlicel a sua seue pelleretnr Salviuoipsi
I

SlXCT. AlJGCST. IX.

(Quatre.)

107
meriiit
; :

DE BAPTISMO CONTR.A DONATISTAS,


idco
sc
et

S.

AUGUSTLM
,

103

saneium persuadcns, qula passus cst ideo illos iniquissimos qttia recerunt. Tlmscoriini tyrannorum commemoraiur autiqua crutfelilas, qtli morlua vivis, seil Ininiana liiiiiiains cnrpora con,

jungebant f Yirgil. /Eneid. lib. 8, ven. 18 1- 187) canina vero humanis, ei bscc episcopalibus membris , neseid utrum quisquam se vel audisse unquam vcl hgisse commenior.il. Noium est omnibus, nugaceset lurpes saltationes ab episcopis solere compesci quis unqnam meminit, ab hominibus quos in auxilium episcopi petierunt, cum episcnpis esse saliatum ? An forte Salvius tunc non erat episcopus quia damna:
:

tio ejus in

Bagaicnsis

concilii

senlenlia

recilatur?

Quiil,

si

et ipse postea rcconciliaretttr Priiuiauo, sic-

u t reconciliatiis
<

est Felicianus
>

ejusdem
,

pleuarii

passus essct titrum non rum isti inter san ctos martyres recitarent? Graviora ergo passus est S.ilvius cum qiio saltatum esl, quain si vivus arsisscl. N.imsi cuiquam eorum lixcduo proponcreiilur, utruin mallet, noii ipse sallare sed saltari secum , quani vivus incendi, quid eum electiirum esse respondeant* Si autem dicit nibil aliud impetrasse a proconsule Primianislas. nisiut per AbiliiicnscsSalvius de basilica pellereiur, illos aiitem sua spontc fecisse quidquid ei postea crudeliter turpitcri|iie fcccrunt cur non sibidicit, sic etiam posse Catholicos uihil aliud ab Imperatoribus petcre, nisi ut isii dc basTicis quas nomine sacrilego retinenl excludanlur , illos autcm sua sponle rcgia poiestate et honestaie scrvata in sacrilegos niulto niiiius quam Abiiincnses nulla im-i
, : ,

cum

damnattts sicut ibi corura verlia reeitanlur, liinc csset episcopus? An forlc jam non adtnilteretur, quia sacrilegium schismatis qucm coinquinaverit.potesl mundari, sicnt Fclicianus; qiiem vcro canes morlui collo suspensi immundum feeerint, non po;estexpiari? Vcllem sciie quid ad hxcdicuut, lam maiiilesta , tam publica, lam recentia, qui nobis antiquas calumnias suas (piasi crimina nosira objieiuni. Quisquis eorum arbilrattir nie falsa jactare , i|uid raagnum est, quid diflicile, nl animx su.c curant gcrens pcrgat Menibresam, quxrat an facta sinl ista
concilii veridico orc

periali legc, nulla judiciaria jussione, in Membre^ilanum Salvium, vindicasse '? Quibusrcbus considcralis, prius quid faciant , et posteu quid patiantur advertant nc cum adversus facta sua oculos claudimt, et ad poenas suas oculos aperiuni, et bic frustra tcmporalia patiantur, ct in uliiuio judicio Dci cliam pro lioc ipso quod frustra eos talibus molestiis utemendaret admouuil, xterno supplicio piiniautur. Non vetcra replico, ubi fallunt quos possnnl brevitcr dico prxsentia ingero, digito ostendo. Dainnati Maximianista; recip iiiitnr ; ignotx gontes argiiuntur. MaxiniianUlaruni Baptisnius acceptatur nrbis lerrarum Baptismus exsiifllaiur. Ecce Assuritani, ecce Mustitani , ccce non longe inonuiis Pixtcxtatus, ecceadhuc vivus Felicianus , ecce noiniiia corum inler damnatos Bagaiensi concilio grstis procnnsularibus allegala , talibus recentibus et pra> cntibus faclis, qualcs ab initio fuerint satis indicanl- Si quid pro biijusmodi pcrversitalibus ' el inii|uitalibus patiuu: : ; ,

et dclendat, si potest ? Si enim dicit isla rcctc schismaticis (ieri, quos trecenti etdecem Donatislx episcopi damnavcrunt , non niiirmurcni quando aliqua piliuntur, quamvis passi sint, quos ab unitale Chrtsti srhisma fccisse, noii trccentoruni et decem, sed totius orbis ancloritale convincimus (a). Si autcnt dicit lcvia esse quae passus est Salvius ; quxro utrum , si aliquem Donatislarum cpiscoporuni saliare cogeret Imperalor, etnolenti faccre, bcslias, ignesque minaretur non malletilla perpeti quam illud admiltere;
:

tur,
1

si

nolunl corrigi,
viniiicanmt.

saltem non audeant gloriari.

Edili,

Concinnius vaticani Mss., vindi-

(a) Concilio scilicet Arelatensi

primo, quod

toti:is

orbis

casse.
%

ludicium dicitur supra,

n. 21.

sicomnes Mss.

At editi, advenUalibus.

vcrbis,

In subsequcntes libros septem vide lib. 2, cap. 18, Retraclationum, tom. 1, col. 637, o ConlraDonatistas, usque ad col. 638, verbis, Adversus Epistolam Parmeniani. M.

S.

AUHELII ^U^USTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI

DE BAPTISMO
GONTRA DONATISTAS
KCiOvt

$<pum

(a)
.

LIBER PRIMUS.
rrobat posse cxtra catbolicam conamunlonem dari Ba| lismum ab bxreticisvel schismalicis, non ab nec iu bxresi vcl scbisniate quidquain prodesse.
lis

tamen accipienduai,

CAPUT PRIMUM.

1. In

eis libris

quos adverad

nium, scripsinms, promisimus nos diligenlius quav


siionem Baplismi tractaturos (Contra Epistolam I'ar-

sus Epistolara Parmcniani,

quain dedit

Ticbo-

ADHONITIO TP. BENEDICTINORUM.


septeni rccensili sunt ad veteres codices, Corbeiensem, Remigianum , Floriacensem, Beccensem Pratellenscm, Micliaeliaiun, aa Laudunensis Ecclcsi;e lihruin, ad Georgianum, idest, illuslrissimi D.de S. Georad unum colleyii Bernardinorum Parisiensium, unum item Augunes a l\e"e'nouiiiiati ad arcbie|>iscopatum Turonensem; ad Vaticanos Mss. duos ; tandem ad editiones Am. Er. et slinensium maji ris conventus , unum Dominicanorum via Jacobaa, nccnon advariantes lectiones Lovaniensium opera collectas ex Belgicis tribus manuscriptis.

oe Baptismo contra Donatistas

libri

Vov.,

Qpmparavimus prwterea
(n) scripti
circiler

eas

omnes editiones

initio Retr. etConfess.,

(.

1,

memoratas.
Epistolam

M.
Parme-

annum

Chrisli

400; qua de

re vide supra Admonitionem in libros

contra

109
meniani,
teremiis,
lib.

LlliER PRIMUS.
2, cap. 14)
'

*10

quod etiamsi non

ibi proruit-

set,

inMaximiani schismate baptizavit. Quapropter po-

debilum tamen a nobis llagiunlibus fratribus ineniininius et agnoscimus. Quapropter in lioc opere adjuvante Domino susce|iimus, non solum ea
rcfellere quae

tuerunt ab eis accipere cjeterl,

cum

ad noslrum consor-

tium non accessissent, quod

illi

nonamiserant,

cuma
orbis

nostro consorlio recessissent. Quibus rebus ostenditur,


et ipsos impie facere qui rebaptizare conantur

de
sed

liac

re

nobis Donatistse objeclare

consiieruiit;

etinm

dc

bealissimi

martyris

uniiatem, et nos recte facere qui Dei Sacramenta ira-

Cypriani aucloritate, unde suam perversilatem,


veritatis inipetu

ne

probare nec

in ipso

schismale audemus. In quo enira


in

cadat, fulcire conanlur, quse


:

Domi-

nobiscum sentiunt,

eo etiam nobiscum sunt


in

in

nus donaverit dicere

ut intelligant onines

qui non

eo autem a nobis recesserunt,


liunt.

quoa

nobis dissen-

sludio parlium csccali judieanl,

non solum eos non

Non enim accessus


et

iste

alque discessus corpo-

adjuvari aucloritate Cypriani, sed per ipsam raaxime

ralibus molibus,

non

spiritualibus est
Dl

metiendus.

convinci atque subverli.


2.

Sicul enim conjunctio

corporum

per continuatioest

Jam quidem

in supra

memoratis

libris

diclum

nem locorum,

sic

animorum quidam contaclus

est, ita posse

exlra calbolicam

Baptisnium,

quemadmodum

et extra

communionem dari eam potest et


habere Bapti-

conseusiovoluntatum. Si ergo qui recessit abunitate, aliquid aliud agere voluerit, quam quod in unilate percepit, in

haberi. Nullus autein illorum

negat

eo recedit atqtie disjungitur


in

quod
ubi

smum

eliam aposlalas, quibus utique redeuntibus et

autera

ita

vult agere sicut


didicit, in

unitate

agitur,

per poenitenliam conversis,

dum non
et
illi

reddiiur, amitii

hoc accepit et
gilur.

eo manet atque conjun-

non potuisse judicatur. Sic


schismalis ab Ecclesiae

qui per sacrilegium

bent utique

communione discedunl, haBaptismum, quem prinsquam discederenl


:

CAPUT
Proinde

II.

3. in

Itaque

isti

in

quibusdam rebus

nobiscmn sunt,
illa
:

quibusdam veroa nobis exierunt.


noii

acceperunt
datur;

nam

et ipsis, si redeant,
illud

non

eis

iierum
in

in

quihus nobiscura sunt, eos agere

unde ostenduntur,

quod acceperant
'.

vetamus

in

quibus autem

unitate positi,
si

non potuisse amillcre separaii

Quod

veniendo accipiant, vel

nobiscum non sunt, ul redeundo recipiant, adhortaid eligant

haberi forispotest, eliam dari cur non potest? Si

mur

et

quibus modis possumus, ut

dicis,

Non

recte foris datur

respondemtis, Siculnon
sic

dali atque correcti,

cum

charitate satagimus.
:

emenNon eis

rccte foris habetur, et


foris dalur,
lis

tamen hahetur;

non recle

itaque dicimus, Nolitedare

sed, nolitein schismale

sed tamen dattir. Sicut aulcm per unitaincipit


utiliter
:

dare.
lile
si

Nec

cis
:

quos videnlur baplizaluri dicimus, Nosed, Nolile in schismate accipere.

reconciliationem

haberi,

quod

accipere

Nam

extra unitalem inutiliter habebatur

reconciliationem incipit utile esse,


inulilitcr

eamdem quod extra eam


sic

per

quem

forte coegerit

extrema necessitas, ubi catho-

licum per qtiem accipiat non inveuerit, et in animo

luni

Non lamcn esse quod daium cst, atit


est.

datum

dici fasest,

non da-

pace catholica custodita per aliquem extra unitatem


catholicam
tholica
vita

ul

non hoc dedisse

positum acceperit, quod erat


si

in ipsa

ca-

quisquam calumnietur, cum hoc eum dedisse qnod


accepcrat conlitetur. Sacramenlum enim Baptismi est

unilale accepturus;

stalim etiam de liae


calliolicum deputa-

migraverii, non
Si

eum

nisi

quod habet qui baplizatur


baptizalus,

el

Baptismi esl quod habet qui


si

Sacramenlum dandi ordinatur. Sicut aulem


sacramenlura

mus.

autem

fuerit a corporali

morle liberatus,

cum

se calholicae congregaiioni eliam corporali pra>

ab unilate

recesserit,

senlia reddiderit,

unde nunquam corde discesserai,

Bapiismi non amittit;


lale recesserit,

sic etiara ordinatus, si

ab uni-

Sacramenlum dandi Baptismi non


Sacramento
injuria facienda est
; :

non solum non improbamus quod fecit, sed etiam scquia pnesentem curissiiue verissimeque laudamus
;

amittit. Nulli enira


si

Deum
sine

credidit

cordi suo, ubi unilalem servabat;

ct

discedit a malis,

ulrumque

discedit

si

permanet

in

sancti

Baplismi sacramento, quod ubicumque

malis,

utrumque permanet.

Sicut

ergo acccplatur

invenit,

Baptismus,
disccsserat;
dedit
ille

quem non
sic

poluit amillere qui ab unitate

cx hac

vita migrare. Si qtiis

non hominum, sed Dei esse cognovit, nolint autem ciim possit in ips.i
schismaie baptizari
etiamsi

acceptandus est Baptismus,

quem

Catholica accipere, per aliquam meniis perversiiatem


eligit in
:

qui

Sacramentum dandicum discederet non


iia

postea venire
ibi

amiserat. Nara sicnt redeunles, qui priusquam rece-

ad Caiholicam cogitat, quia cerlus est

prodesse
potest

derent baplizali sunl, non rebaplizantur


tcs,

redeun-

Sacramenlum
sus el

quod

alibi

accipi

quidem

qui

priusquara recederent ordiuati

sunt,

non

prodesse autem non potest; procul


iniquus
est,

dubio perver-

utiqne rursus ordinantur; sed aut administrant

quod

et

tanto

perniciosius
illic

quanto

administrabant,
si
i

si

hoc Ecclesia?

ulilitas

postulat; aut

scienlius.

Itaeniranon dubitat recte


illic

accipi, sicut
alibi

on administrant, Sacramentum ordinationis suse lamcn gerunt et ideo eis manus inter laicos non im;

non dubilat
perit.

prodesse etiam quod

acce-

ponilur.

Nam

neque

sacramentum
M.nimiano

dandi Baptismi,

sacramentum Baplismi, neque quando ab eis cum


Felicianus amisit.
eis ipsis,

CAPUT
accipi
:

III.

4.

Duosuntetiam

quae dicimus, et

esse in Catholica

Baptismum,

et illic

tantum recte

discessit,

euni secum habent

cum

Nunc enim quos cum foris es-

uirumque horum Donatislae ncganl. Ilem ali.i duo dicimus, esse apud Donalistas Baptismum, non horum duorum illi nnuin autem illic recte accipi
:

'

Hic editi addunl, ab umtate

quod abest a Mss

maguopcre aflinnant,

id est,

csse

ibi

Baptismum

uoa

, ,

II
illie

DE B.\PTISMO CONTIU DONATISTAS,


recle accipi, nohini ralcri.
t;intimi

S.

AUGUSTINl
cnm
5.
alibi

II i

autcm

Ilanim qualtinr
vero

recte

fieri,

quia et

facere cogiiahat

',

liuc

Bcntenliarum tres noslne


uiriqiie dicimus.

sunt, iinam

transeundum esse decreveral.

Nam

essc in Catholica Baplismum,

CAPUT
qnoinndo

IV.
lieri

Jam vcro
quod

si

quis non intelligit

ct recte illicaccipi, et
cipi,

apud Donalistas non recteac:

possit, ut

ibi

esse conlilcmur
,

no< lanlum dicimus


et
illi

esse vero
ct

Baptismum

et

non

ihi

recte dari dicamus; illud altcndat

quia ncc

npud Donatisias,

assemnl,

nos concedimus.
sil>i

recle ibi esse dicimus,

quod

et

illi

dicimt in his qui


'

Quisquis ergo vult baptizari, ct cerlus cst Jam

ah eorum commuiiioiie discedunt. Iniuealiir


desertorihus el haberi ct accipi

eiiam

nostram Ecclesiam ad chrislianam saluicm csse

deli-

similitudinem nols niiliiaris, quia exira militiam a


potesi
;

gendam
nati vuli
soli

',ei in ea sola

prodesse baptismom Chrisli


parte Doilli

sed taincn

ctiamsi alibi acceptura Fuerit; sed ideo in


bapti/.ari, quia
soli,

extra miliiiam nec habenda nec accipienda esl, el re-

esse

ibi

Baptismum non
:

ducio vel perduclo ad mililiam nec niutanda nec ite-

nequc nos

scd uirique dicimus


iis

altendat
illi

randa

est.

Verumiamen

alia

causa est eoruin qui in


,

alia tria. Si eiiim

nos elegit sequi in

qux

non

islos hxreticos

imprudeuter incurrunt
:

ipsam esse
qui novesic-

dicunt, ca vero qiuc utriqne dicimus, pnrponit bis

Christi Ecclesiam cxislimanles

alia

eorum

quae nos
illi

soli

dicimus; salis est nobis quod ca


soli diciiiins,

qux

runtnonessecatliolicam Ecclesiam, nisieam qiwe,


ul

non diciml, et nos


soli dicunt.
illi

pneponiteis qn;e

promissa

est

toto

terrarum orbe diffunditur ct

illi

Esse aulem

in Catliolica

Baplismum,

cxtendilur usque ad lines lcrrin, qusc crescens inter


zizania et iu t.xdio

nos dicinius,
lica

non dicunl. Becte accipi in CalboBapiismum, nos dieimus, illi non dicunl. Non
id potius credit
;

scandalorum requiem futuram de,

siderans, dicit in Psaliuis

A
:

pnibus
,

lerrct

ad

te cla-

recteaccipi in parte Donati Baptismum, nos dicimus,


illi

mavi;

dum

lcederel

anima mea
in

in petra exallasli

me.

non dicunt. Sicnl ergo

quod nos
faci;it

Pelra autem crat Christus

quo nos jam rcsucitan


Ideoquc sequilur Psalquia factus es spes
,

soli

dicimus csse credcndum


soli

ita

boc potius

tos et in ccelo considentes, dicit Apostolus (Eplics.


6), iioiidtiin in re,

quod nos

dicimus csse faciendum. Quod autem

scd

in spe.

ulriqiie esse

eredendum dicimus, boc, si ita putai, quam id quod a solis nobis dicitur. Bobuslius eniru credilurus esl esse Baptismum Chrisli in parte Donati, quod ab ulrisque noslrum dicilur, quani esse Baplismum in Calholica, quod a catholicis
robusiius credal;

nius, el dicit

Dcduxisli

me

mea,

tnnis [orlitudinis a facie inimici (Psal. tx


illius
3

i).

Ex

quippe proinissioiiibus lanquam

telis et jaculis

in lurri

numiiissima conslilutis, non soliim cavclur,


,

sed etiam expugnalur inimkus


pellihus

induens lupos suos


ul dicant
,

lanlummodo dicitur. Sed rursus magis credilurus esl esse Baplismum Christi eliam apud nos, quod bos soli dicimus, quani non esse apud nos, quod illi so!i
dicunt.

ovium (Malth. vn
,

15)
,

Ecce hie

cst Cliristus

ecce

illic

(Id. xxiv

23)

el
,

ab universi-

late civiiatis

super montem con^tiluta;


,

ad particulas

Jam

cniin decrevilel ccrtus est, in quibus disillis

insidiarum suarum mulios separent


stiinant.

et jugulatos ab-

sentiinus, nos

esse praeponendos. Ifa ergo, quod

Et

cum hoc

noverint

cligunt exlra

nos

soli

dicimus, recle apud nos accipi, magiscredi-

nionem
Cliristi,

unitatis corporis Chrisli aceipere

commuBaptsmum
alihi

turus est,
illi

soli dicunt.

quam non recte apud nosaccipi, Eadem regula, quod nos soli
illos

quia iioc

ad

camdem commuiiioncm cum

eo quod

dicimus,
est,
illos

acceperint postea migraturi. Siientes enini habiluri

non recte apud


quani
accipi
id quiid
illi

accipi,

magis crcditurus
recte apud

sunl adversus Ecclesiam Christi Baptismuni Chrisii


vel

soli dicuul, id est, sibi


ibi

eo ipso die quo accipiunt. Quod

si

sceleratum est,

Frustra iiaque

videlur

securus

ibi

acciibi

quis est qni dicat, Permittatiir mihi uno die scelus

pere,

quod esse quidem

ulrique dicimus, scd

admiliere? Si enim transiiurus est ad Catliolicam

es-e accipiendum non ulrique diciinus. Elegit auieni


ipse, in

qurcro causam. Quid aliud responsurus est, nisi quia

eo quod non utrique dicimus, nobis potius


ct esse et
accipiai,

inalum est esse


lica

in

parie Donaii, et non esse in catlioigilur nialiim

inbaerere. llic ergo securus accipiat, ubi

unitalc?

Hoc

quot diehus feceris

recte

accipi
ibi

cerlus

cst

illic

autem non
ibi

tot dicruni

malum

factnrus es

et dici potesl, inajtis

quod esse
iion

quidein dicunt, sed

accipiendum esse

nialtim Deri plurium dierum, ininusaulem

paucorum;
Quid

dicunt, qiioruui
si

senteniiam decrevit eligere.


illic

niillnm

aiitem

maluei

fieri

dici

non

potesl.

Qnanquam cliam
accipi

dubium haberet, non

recle

aulem opus
iino
sibi

est

hoc tam

exsecrabile

nialum vel
qui

quod

in

Caibolica recte accipi cerium haberet,

die, vel

una hora committere? Ikic enim

graviler peccaret, in rehus ad salutem anima*. perti-

coneedi vult, potcst ab Ecclesia vel ab ipso Deo

nenlibus, vel eo solo qund cerlis incerla pra;poneret.

petere, ut sib. vel

uno

die aposlatare concedat.

Nam
nulli

Becle quippe hominem


rari

in Ecclesia

ealholica

bapli-

iur
csse

unins dioi

esse aposlata

tinieat, et unius diei

eo ipso certus est, quod cliam alibi bapiizalus puc transire decrevit. Non recle auiem apud Donatislas hominem baptizari, saltem incertum liabeat,

schismaticus hareticusve

non

limeal,

causa est.

CAPUT
Baplismum

V.

6. lllic

inquit

accipere malui

ub
illit

um

hoc

illi

dicanl, qiioruni seirtentiun Donatistis an-

Chrisli esse utriquc consentiunt.

Sed

leponendam esse certum


|,r;i'ferendo hic baplizetur,

habet

et incertis

cerla
1

uhi propierea cerius est


deli-

Editi

alibi

aliter

fucere.

Abest, alihr

a maimscri-

ptis.

tlili

Qindam

el sic

diligmdnm. Melitts t.ovaniensiuni jnditio, veluscodex uostor Remigianus.

tn Mss., tntueantur. sic Mss. At oilili, Fx

illis.

1" 3

LIBER PR.IMUS.
accipi
illic
,

lli

non recte
reci2 vero

illi
,

accipi

ad quos niigraturus es dicunt es diilli a quibus migraiurus


:

bant, exen plo suo cogente fatcantur. Sed adhuc propterea inde dispulamus, ne dicere
tius,
,

illi

sibi
,

videantur aliquid
qui apud se po-

cunt. Illud

itaquequod
illis

lii

dicunt, quos ipse postponis

qui nec

istis

communicant

contradicenlibus
cst
sis
,

quos ipse anleponis, aul falsum


,

qnanlo pauciores, lanto sinceriores Donatislas


si

aut

ut mitius dicalur

incertum. Vera ergo


Illic

fal-

remansisse contendunt. Qui

Maximianist.e

soli

es-

aul incertis cerla praepone.

enim

quo mi-

sent, nec ipsorum salulem coiitemnere deberemus.

graiiirus es

cum
,

alibi

acceperis, recte possc accipi


illi

Quanto ergo magis quia eadem pars Donati


minuiissima
parlicula;

in

multa'

quod desideras

non

tanluin ad quos transiturus

frusta concisaest, qure

omnes minut;e
,

es, sed tu ipse qui transilurus es confiieris. Si enim

hanc unam multo grandiorem

in

qua Pri-

utrum recte illic posset accipi dubitares , etiam illuc transeundum esse dubilares. Accipere ilaque in parte
Donati
,

mianus

est,

de receptoMaximianistarum Baptismore,

prehendunt
nino esse

et singula:

conantur asserere

apud se

si

incertum est esse peccatttm


,

quis dubitet
,

tantummodo verum Baptismum remansisse, nec omalibi


,

certnm esse peccatum

non

ibi

poiius accipere

ubi

nec

in toto
,

orhe terrarum qua Ecclein ipsa

cerium
ranliam
clesiam

cst

non esse peccatum

? llli

vero qui per igno-

sia caiholica

expauditur

nec

grandiore parte
minutissi-

ibi

baptizantur, arbitrantes ipsam esse Eo-

Donali

nec in caeieris praeter se

unam ex
si

Cliristi, in
:

islorum quidem comparaliune mitanicn

mis pariibus? Qnac omnes particulae


luerint

advertere vo-

nus peccant
lur
:

sacrilegio

schismatis vnlneran-

non ideo non graviter, quod alii gravius. Cum enim dictum cst quibusdam ,,To/c'ra6i/iHs eril Sodomis
in die jttdicii

vocem non hominis, sed ijisius manifestissimae et animosum spiritum suse perversilalis cdomare non ulique ad partem Donati majorem de
verilatis
,

quam

vobis (Mntth. si, 24);

non ideo

di-

qua praecisa

prsecisaa sunl

sed ad ipsam viriditatcm


propria rcverlenlur.

ctiiinest, quia Sodomitte


illi

non torquebuntur, sed quia


forlasse occultum
ali-

radicis Caiholicce

de

aridilale

gravitis lorquebuntur.
7.

Omnes quippe
bis sunt
:

isti

ubi contra nos

nonsunt,pro nocolligtint,

Quanquam boc
et

fuerat

ubi

autcm nobiscum non

spar-

quando

incerlum.

Unde autem sanantur


,

bi qui ad-

gunl.

verlunl el corrigunlur, inde gravantur

lii

qui

cum
i

CAPUT

VII.
id

9.

jam ignurare non permiltanlur


perlinacilir sxviunt.
ruiu, et receptio dainnaioruin,

in

pernicicm suam

argumeniis

agere,

Jam enim ne vidcar luiiuanis quoniam quneslionis hiijus obscutemporibus ante schisma Docharitate pneditos |iatrcs

Damnatio qtlippe Maximianisla-

ilas prioribus Ecclesiic

cum
,

his

quos exlra eo-

nali

magnos

viros, et

magna

ruin

commuuionem
,

in sacrilegio

sicut concilium (n)

cpiscopos

ita

intcr se compulit salva pacc disce|itare


in suis

conim clamat,
hil

in scliismate

bapiizaruni, loiain islam


abstulit. Ni-

atque fluctuare, ut diu conciliorum

quibusque

solvit quaDSlionem

lotam conienlionem

regionibus diversa staiuta nutaverinl, donec plenario


toiius orbis concilio,

oninino inter nos et cos Donaiislas qui Primiario


dereliquit, iinde dubilelur, non solum
Clirisli
ipsi

quod saluberrime scntiebalur,


,

communicanl
Iiabcri
eis qui
,

ctiam remotis diibitationibus

firinarelur
,

(a)

ex

scd eliain dari posse Baplismum

ab
cos

Evangelio profero certa documeuia


adjuvante demonsiro,

quibus Domino

ab Ecclesia separaniur. Sicut cnim


in

quam
in

recle placueritctverese-

quos Feliciaiius

scbismate baptizavit, vcrum Baplicoguntur, quia eos secum

cundum Deum,
nere separabalur

ut

hoc

quoqtiam scbismalico vel


in

smiim accepisse
runl
exlra

fateri

mmc

ha:relico ecclesiaslica
1 ;

mcdicina curaret,

quo vulvulnoii

liabent in ipso Baptismo


:

quem

in

scbismate percepc-

illtid

autem qiiodsanum maneret,

sic

nos dicimus Baplismum Christi esse cliam


qui ab
,

agnituui polius approbarclur,

quam improbalum
:

communionem catliolicam, quem dant illi cadem communione pracisi sunt quia eum
,

neraretur. Cerle
csl

Dominus
ad

in
;

Evangelio dicit
cl

Qi

cum
pu-

mecum, adversum me

esl

qui

mccum non

coltigit,
,

pracciderenliir, non amiserunt. Et

quod
id

ipsi

se

spargil.

Tamen cum

eum

discipuli retulissenl

vi-

lanl conlulisse
zavit
,

illis

quos Felicianus inscbismate baplireconciliaverunt


;

disse se qtteindam in ejus


nia, ct proliibuisse, quia

nomine pellentem
illis

dacino-

cum

eos

sibi

esl

non ut

cum

eum non sequebaesl,

accipeient quod non babebant, sed ul prodesset eis

tur

Nolile, inquit, prohibere. Qui conlra vos non


est.

quod
lioc

inuiililer in

schismate acceperant

el liabebant

pro vobis

JVoh potest enim quisquam in meo nomine


et

vere confcrl et prxslal Deus pcr conimuiiionein


illis

faccre aliquid,
el

male loqui de me

calliolicam

qui veniunt ab aliqua hreresi vcl scliiClirisli

Luc.

ix, 30). Si niliil in illo


sit

Murc. ix, 38, 59 ; ( corrigendum erat ; se-

smaie, ubi Baptismum

acceperunt;

id est,

non

curus ergo

quisquis extra comniunionem Ecclesia;

ut Bapiismi sacramentum jpcipiant babere

quod non

constilulus colligil in Christi


christiana societate
:

nomine

dissocialus a
illud,

habebant, sed ut incipiat


banl
'.

eis prodesse

quod babeet ipsos

atque

iia

falsum eril

Qui

CAPUT
qtiodam

VI.

8.

Quapropter inler nos

mecum, adversum me est ; el qni non colligh mecum, spargil. Si autem quod discipnli Domini per
non
est

mndo

cardinales Donalistas,

pus apud Carlbaginem Primianus est


iuilla

quorum episcojam de bac re

ignorantiam facere voluerunt


est;
ipse

id in

eo corrigendum

cst controvcrsia.

Voluil enim Deus per Maxi-

Dominus, Nolile prohibere :cuv boc prohiberi prohibuit ? Et quomodo erit verum quod
quod
dixit

mianistas
'

cam

finiri,

ut

quod charitate suadenlc nole'

Er. et Lov.,

quod inuiitier habebmit.

(u) nagaitanura.

() \idvj iii.ia,

tliquot Mss., in qvo vulnertibulur. lil). -', cap. 'J.

115
ibi

DE BAPTISMO CONTIU DONATISTAS,


all,

S.

AUGUSTINI
'

11

Qui contra vos non

est
,

pro vubis est? In hoc

uiulc

mors eliam sanis

ca'teris

imminet,

ct nisi sa-

enim

facio

non contra eos

scd pro eis erat, ubi per


IJt

nciur advcnicl. Quid ergo prodcst hoinini vel sana


fidcs, vcl

nonien Christi sanitates opcrabatur.

crgo utraque
ubi ail, Qui

sanum

fortasse soliim Dclci

sacramentum,

senteiilia vera sit, sicuti vera est, el illa

ubi

lelali
,

vulnere srhisinalis percmpta cst sanitas


per cujus solius percmpiionem eiiam
illa

non

est

mecum

adversum me
ulii ait

est
,

et

qui

mecum non

charitatis

colligit,

spargit;el Hla
est,

Nolite prohibcre; qui


est
:

integra iraliuntur ad
sat misericordia Dei
suae,

mortem? Qnod nc

fiat,

non cesre-

enim conlra vos non

pro vobis

quid reslat in-

per iiniialcm sanctac Ecclesi;e

lclligondum, nisi quia

ille in tanti

nominis veneralione

veniant et ciircntur per

mcdicamcntum

confirmandus

fuit,

ubi non erat conira Ecelcsiam, scd


,"

conciliationis, pcr

vinculum pacis. NcC ideo se ptitcnt


:

pro Ecclesia
ubi
si

et illa

colligeret
,

lamen separatione culpandns spargeret ct si fortc venirel ad Ec;

sanos csse, qnia dicimus cos habere aliquid saniim

nec rursus putcnt ideo curandum essc quod sannm


est, quia

clesiam

non illud quod habebal lbi accipcret, sed in quo aberravcrat emendaret? 10. Nequc enim et Cornelii gentilis CAPUT VIII. hominis orationes non sunt exauditac, aut elecmosynx

oslcnilimus aliquid vulneralum. Itnqne

in

Sacramenli sanilate, quia contra nos non sunt, pro


nobis sunt
Cliristo
:

in

schismalis autcm vulnerc, quia


,

cum

non colligunt

spargunt.

Non

exlollanlur ex
s

non sunt accepla: imo et angclum ad se mitti ct missum meruit intueri per quem posset ulique sine
:
,

his qiue habcnt.

Qnid tanlum per ea qux

na stint

superbos oculos dticunt? Et vulnus smim digncntur


humilitcr intueri
,

hominis alicujus accessu cuncta neccssaria discere.

nec solum quid adsit

sed

eli;

Sed quoniara quidquid boni


mosynis habebat, prodesse
vinculum
(

in
illi

oraiionibus et elcc-

qnid dcsit atlendant.

non

poterat, nisi per

CAPUT
magna

IX.

12. Vidcant

quam multa

et

quam

hristiaiMC socielatis et pacis incorporarelur


,

nihil prosint, si
sit

uniim quiddam defueiit, cl

Ecclesix; jubelur mitiere ad Petrum et per illum discit Cliristum; per illum eliam baplizalus, chrisliano populo consortio
gilur, cui

videant quid

ipsuni uiiiim.

sed Apostolum

Si

lingv.it, inquil,

Nec me in hoc audiant, hominum loquar et


El
ha-

quoque communionis adjunsimiliiudine junge-

Angclorum, charitatem aulem non habcam, factus sum

sola

bonorum operum

aramentum

'

sonans

aut

cymbalum

tinniens.

si

baiur (Act. x). Perniciosequippc contemneret

bonum

buero propheliam,

et sciero
si

omnia sacramenla,

et

om-

quod nondum babebat, superbiens cx


parantes, charitale
violata, unitatis

illo

quod habe-

nem
(I

scicnliam

et

habuero

omnem

fidem ut montei
nihil

bat. Sic etiam qui sc ipsos a societale coeterorum se-

transfcram, charitatem autem non


Cor.
xiii,

habeam,
si

sum

vinculum rumilla

1-5). Quid ergo eis prodcst

et liuguani in

punt,

si niliil

faciunt

eorum qu;c

in
:

societate ac-

sacris mystcriis habeant angelicam,

et propheliani
(I

cepcrunt, in omnibus separati sunl


sociaverinl,
si

et ideo queni sibi


,

quemadmodum

Caiphas (Joan.

xi,

51) ct Saii!

Rcg.

venire ad Ecclesiam voluerit

debel

xvin, 10), utaliquando prophelenl, quos fuisse

damncn

omnia quae non

acccpit accipere. Si vero nonnulla eain eis

nabilcs sancta Scriptma teslalur? Si sacramenta

dcm

faciunt,

non se

separaverunt

et

ex ea

lantum

sciant, sed el habcant, sicul


:

habuilSimon ma-

parte in texturae
sunt. Proinde
si

compage deiincniur,

in cselera scissi

gus (Acl. vin, 13)

si

fidem, sicut d;cmonia confessa

quem

sibi sociaverint,

cx ea pane
:

sunt Cliristum; ncque eiiim non credebant


crrent, Quid nobis
et
tibi csl,

cum

disis

neclilur Ecclesiae, in qua necilliseparati sunt


si

etideo

Fili

Dei? scimus qid

venire ad Ecclcsiam voluerit, in eo sanatur ubi la:

(Marc.

i,

24). Si disperiiant ipsi etiam substantiam

niatus errabat

ubi vero sanus


;

connectebatur, non

suam pauperibus,
sed

sicutmulti, nonsoluni inCatholica,

curatur, sed agnoscitur

ne cum sana curare voluilli

in diversis hoeresibus faciunt. Si aliqua

ingrucnte

mus, potius vulneremus. Itaque


sanant a vulnere idololalriae vel

quos baptizant,
;

persecutione tradant ad

flammas nobiscum corpus


:

infidelitatis

scd gra-

suum pro
ciione

fide

quam

pariter confilentur

lamcn quia

vius ferinnt vulnere scbisniatis. Idololalras cifun in

separati haec agunt, non suffcrenies invicem in dile,

populo Dei gladius interemit (Exod. xxxn), schismalicos

ncque studcntes servare unitalcm spiritus


(Ephes. iv, 2, 3), chariialem utique
illis

aulem
:

terroe liiatus absorbuit

Num.

xvi

).

Et
vt

in vinculo pacis

Aposlolus

Si liabeam

omnem,

inquit,

fidem, ita

non habendo, etiam cum

omnibus jux

nihil eis

montes transferam, charilatem vero non

habeam

nihil

prosunt, ad acternam salutem pervenire non possunl.

tum.
11. Si quis adducalur ad

CAPUT
mcdicum
curetur
,

X.
<

13.

Sed videntur
filios

sibi

arguiissime
in

in aliqua

neccs-

quaercre,
<

utrum generet

Baptismus Chrisli
:

saria parte corporis gravi vulncresauciatus, si dixerit

parte Donati

an non geneiel
,

>

ul

si

consenseri-

medicus, Moritur inde


qui

nisi
ila

non opinor

illi

mus quod
nerare
;

gcneret

suam csse asseverent Ecclesiam


poluit dc Christi Baplismate gc-

eum adduxerunt
medico

desipiunt

ut consideratis
,

matrem, quse

(ilios

atque numeratis crcteris membris ejus sanis


ileant

respon-

ct quia

unam

oportet csse Ecclesiain, ex lioc

et dicanl,

Ergone
,

isla

sana

tot

membra

iinn valent
valet

ad ejus vilam

el illud

unum

vulncraiuui

ad morlem? Non ulic|ue hoc dieunl, sed curan:

jam nostram non esse Ecclesiam criminentur. Si auCur ergo aiunt, tem dixeiimus, non gcncrat apud vos non renascunttir pcr Baptismum, qui traus:

<

<

dtim offerunt
runt,

nec ideo lamen quia curandum


rogant, ut eiiam
illa

offe1

medicum
illi

qnse sana sunt

Sic manuscripti.

cdiii, salvis.

ruret; sed

uni loco niedicinam innanter adhibcat,

rclut ivrnmentttm. manuscriptis ct a graeco tcxtu *postoh.


* Edili,

fnclns

s"in

Abcst

velttl,

LIBER PRIMUS.
ad vos
,

ifj
(Id. xxx, 5).

eiinl a nobis
zati, si

cum apud nos


i

fuerinl bapii-

tamen eamdem haerediialem sumeniibus


Qui autem de ulero ipsius matris iulus
negligunt gratiam
filio

nondum

nati sunt?

in unilaie nati,

unde separaia est, Separata esl enim esi. conjuncta unde hoc el non ex a Tinculo cbarilatis et pacis, sed juncta est in uno
14. Quasi vero ex hoe generet

quam

acceperunt, similes sunt Esau

Isaac, qui reprobatus est,

cenle, Jacob dilexi,

Deo atleslanle etdiEsau aulem odio Iwbui cum ambo


.

Baplismate. Ilaque est una Ecclesia, quae sola Calliolica

ex uno concubitu concepti, ex uno utero nati sim


(Malach.
i,

nominatur;

et quidquid

suum habet

in

commu-

2, 3; el Gen. xxv,24).

nionibus diversorum a sua uniiate separatis, per hoc

CAPUT

XI.

15. Quserunt etiam,


Baptismum
in parte
,

ulrum peccata
:

quod suum
illae.

in

eis

habet, ipsa separatio


:

utique generat, non

diniiltanlur per

Donati
est

utsidixeSpiritus
esset

Ncque enim

earum generat, scd quod

rimus dimitii, respondeant


sanctus; quia
discipulis
,

Ergo

illic

secum de isia lenuerunt quod si et hoc dimiitanl, omnino non generanl. Haec itaque in omnibus generat, onjus Sacramenta retinenlur, unde possit lale aliquid uhiciimque gcnerari quamvis non omnes quos gene:

cum

insufflante
ait

Domino datus
:

tunc seculus est et

Baplizale genles in

nontine Palris

el Filii el Spirittts

sancli (Malth.
diinillenlur ei

xxvm,
;

19)

si

cui

dimiseritis

peccala,

si

cui

rat ad ejus pertiueant uniiatem, qu.c u<que in linem

tenucritis, tcnebuntur (Joan. xx,

22, 23). El

si ila est,
:

perscverantes salvabit. Neque enim hi

soli

ad eam

iuquiunt,

communio

nosira est Ecclesia Christi

non

non pertinent, qui separalionis aperto


nifesti sunt
;

sacrilegio

ma-

enim

praeler Ecelesiam dimissionem

peccatorum Spi-

sed eliam

illi

qui in ejus uniiate corpora-

ritus sanclus operalur.

Et

si

nostra

iHer mixii per viiam pessimam separantur. Etenim

EccIesiaCliristi,

non

esl Ecclesia Christi veslra


,

communio est comsit,


est

Simonem magum
lamen diclum
miius,
est,

per Baplisma ipsa pepererat

cui

munio. Una est enim


diclum
est,

quaecumque
,

illa

de qua

quod non haberet pariem

in

haTe-

Una
:

est

cotumba mca

una

malri suat
,

ditate Christi (Act.

vm, 13, 21). Numquid ei Baptinumquid Evangelium, numquidSacramenladeet

(Cant. vi, 8)

nec possunt Ecclesi:e

lot
ibi

esse

qu^it

schismata. Si autem dixerimus non


cala
:

dimitti pec-

fuerunl? Sed cni charilas defuit, fruslra natus esl,


ei

Ergo, inquiunt, non est

illic

verus Baptismus;

expediebat forlasse non nasci. Numquid non erant

et propierea

quos a nobis

suscipitis,

vos baptizare

nali quibus Apostolus dicit,


tlo lac vobis potttm dedi,

Tanquam
in

parvulis in Cltri-

debetis; qnod quia non facitis, in Ecclesia Cbristi vos

non escam? Eos lamen a sa,

non esse falemini.


10. His iia resistimus
,

crilegio schismatis revocal

quod ideo irruebanl,

secundum Seripluras
quxrunt,

ecs

quia carnales erant


lac vobis
ratis
estis
:

Quasi panulis, inquit, in Christo


;

inlerrogantes

ut

quod

a nobis

sibi ipsi re-

potum dedi, non escam

nondum enim
;

pote-

spondeant. Qusero enim ut dicant, utrum dimiltanlur


peccala ubi charitas non est. Peccala enim

sed nec adhuc quidem poteslis

camales enim

tenebre

adhuc.

Cum

enim

sint

inter vos annulatio el con-

tenlio,

nonne carnales

eslis, el

secundum hominem um-

aniniarum sunt. Audimus quippe Joannem diceniem, Qtti odit fratrem suum, in tenebris est usque adhui
(I

bulatis ?

Cum enim
De
his

quis dicat,
;

Ego quidem sum Pauli


eslis
(
I

Joan. n, 11). Nulli autem schismala faccrent,

si

atius autem,

Ego Apollo

nonne homines
dicit
:

Cor.

fraterno odio non excaecarenlur. Si ergo dicimus


i!ii

non

ni, 1-4)?

enim supra
non

Obsecro autem ros,


,

dimitli peccata;

quomodo

renascilur

qui

apnd
Baptire-

[ralres, per

nomen Domini
ct

nostri Jesu Christi


sinl

ul idip-

cos baptizatur? Quid est enim renasci per


sinuin, nisi a vetusiaie renovari
?

sttm dicatis omnes,

in vobis scltismala; sitis et

Quomodo auiem

uutem

perfecti in
est

eodem sensu

in

eadem

senlenlia.

novalur a velustate, cui peccala praeterita non dimitluntur?

Nnnlialitm

enim mihi de Vubis,


,

fratres mei, ab his


vobis.

Quod

si

renatus non
ut

est,

necClirislum induit,

qui sttnt Clitoes

qttia

contenliones sttnt in
dicit,

Hoc

ex

quo conficilur
dicit

denuo bapiizandus videatur.


in Chrislo baplilli,

autem dico, quia unusquisque veslrum

Ego quidem
cruci-

Quia

Aposlolus, Qttolquot eniin

tum

Pauli, ego autem Apollo,


Cltristus ?

ego Cephce, ego autem

zali eslis, Christiim induistis (Galal.


si

27)

qucm

ille

Chrisli. Divisus esl

Xumquid Paulus

non

induit,

nec

in Christo baptizatus

babendus

esi.

fixus est pro vobis, aul in

nomine
si

Pattli baptizali estis

Porro quia

in Cbristo

dicimus bapiizamm, fatemnr


:

(Id.

i,

10-13)

? Isli

ergo

in

hac obslinaiione et pernali erant,

eum Chrisium
sunt.

induisse
si

et si
ita

boc fatemur, regene-

vcrsitale

remanerent, certe quidem

nec

ratum falemur. Quod

cst, et pecrala dimis.-a

tamcn ad ipsam Ecclesiam de qua nati erant, per pacis alque unitalis vinculum perlinerenl. Ergo ipsa
gcneral, cl

Quomndo

ergo dicit Joannes, Qui odit fratrem

suum,

in lenebris

manet usque adhttc


esl
,

si

jam
el

facta

perulerumsuum,
fruslra dicit
(

ei

perulerosancillarum,
viri sui

est remissio

peccatorum? Annon
?

in

schismate
origo

ex eisdeni Sacramentis, lanquam ex

semine.
in li-

odium fralernum
et perlinacia
fratris?

quis hoc dixcrit


sit

cum
,

Non enim

Aposlolus, omnia
).

illa

schismatis nulla

alia

nisi

odium

gura csse gesla

Id. x, 11

Sed qui supcrbiunl


filium ejus

et

legilimx matrinon adjnngunlur, similessunt Ismacli,

17.

Hanc
:

illi

qua;stioiiem
esl

solvcre

sibi

videntur

de quo diclum enim hmres


xxi, 10). Qui
sui

est

Ejice ancillam

et

non

cum

dicunt
et

Non

ergo in schismate nmissio pecca

eril filius aucillce

cum

filio

meo Isaac (Gen.


legiiiuiain patris
si-

lorum,

ideo nec regeneratio novi hominis, et proplerea


Chrisli.

autem pacificediliguni
lcgitinio jure

nec Baptismus
esse

conjugem, cujus
lcssunl
filiis

generati sunt,

Baplismum

Cbristi,
:

Nos autem qnia fatemur ibi hanc eis quxstioneni solillc

Jacob, quamvis dc ancillis nt'S, scd

vcndam proponimus

Magus

Simon, iilnnn veto

, , ,

, ,;

119
Clirisii
<|iiia

l)E

BAPTISMO CONTIU DONATISTAS,


sit.

S.

AUGUSTINI
apud cos bactenus,
ut

120

Bapllsmale

linetiis

Respondcbiinl

lta

esl coruni qui se separant, scd ejlis

undesescparant
pcr cjus
lti

sanclsc Scripturx ancloriiaie cogunlur.


iiiriini

Qu&ro
non

valel

lamen

cl

ergo

fateantur

ei

dimissa peccala? Profeclo


,

cem
illo

Iranseant ad disscnsionis sua; tcnchras, coniimij


pcccaiis,

fatebunlur. Iiem quaro, cur ci dixcrit Petrus

rcdeunlibus

qtix

Baplismatis sanctitas

in

eum

habere partcm

in sortc

sanctorum? Qnia

quiunl, postea pcccavil, pccunia volcns

h> emerc donum


,

tcmporis

punclo ditniseral,
lux
iti

(anquam redcuuu

o!)-curilatc

quam
est

transitu cxcusscral.

Dci, cujus venditores esse Aposiolns credidit.

20.
riias

Nam
non

redire dimissa peccata, ubi fraterna cba,

CAPUT
dimissa
suflicit
?

XII.

Si

18. Quiil

si

ad ipsum Baptismum
peccata
,

apcrtissime Dominus docel de


invcnisscl dcbilorcm

illo

(icius accessil?

dimissa sunt

ci

an non suut

servo, qtiem

cum

dccem millinm
conciuu

Eligant quod volunl; ulrimilibct elegerint


diinissa

talcntoriiin, deprecanii oinnia dimisit. llle aulcin

nobis.

dixerint;
effugiet

quomodo ergo
i,

scrviim sutini qui

ei

dcbcbat ceiitum dcnarios

Sphitus sunctus disciplincc


si in islo licto

fictum (Sap.

5)

miseratus non fuissct, jussit cimi domiiuis rcddcre


qia;
ei

remissioiieni operatus esl pcccatorum?


;

dimiserat.

Tempus ergo quo

accipiiur indul-

Si dixerinl

non esse dimissa

qtucro,

si

postea

ficlio,

g<'iilia

per Baplismuni, lanqiiain lcmpusest rcddcndx


invcnla fiicrinl dintit-

nem suam corde concusso

el

vcro dolore falereiur

raliouis, ul oinnia debila qua:

ilcnuo baplizandus jiidicaretnr?

Qnod

si

demenlissi-

tantur.

Non lamen

ille

servus postca dcdit conservo

niiim est dicere; faleanlur vero Baptismo Christi baptizari posse

suo mutiiam pccuniam,

quamcum
:

ille

non possct redr


ci

hominem,
alque

ct

tamen cor ejus


intelligant in

in malilia

dcrc, non ejus miscrtus cst

scd j:tm

debebal

vel

sacrilcgio perseverans,
licri
:

peccalorum abolilionem

conservus

ejus, ciim ipse

rationcm domino suo rcd-

non sinere

ita

communio-

dens, lanti numeri debito solvcrelur; nec dimiserat

nibus ab Ecclcsia separatis posse honilnes baptizari


nlii

conservo suo quod

ei

debebat, et sic accesserat ul

ei

Christi Baplismus
qtti
,

eadem sacramenli celebratione


tamen lunc
prosit ad rcmis,

dimitteret dominus. IIoc indjcant verba conscrvi diccnlis


:

d iiur et sumitur;

Paticntiwn habc in me,

et

reddam
,

tibi

'.

Alio-

sionem pcecatorum

cum

quis reconcilialus unitali

quin dicerel,

Jam mihi hoc dimiseras


Egressus autem servus
ei

cur ilerum

sacrilegio dissensionis exuitur,

quo cjus peccata tene-

repelis? Iloc ct ipsius Domini verb.1 niatiifcstius apcriiint.

bantur, el

dimilti non

siiiebanltir. Sietit

cnim

in illo

Ait

enim

ille,

invenit

qui fictus accesserat,

fit

ut

non denuobaplizetur, sed


purgetur
,

umim

de conservis suis qui debebat

centum denurios

ipsa pia corrcctione cl veraci confessione


|iiod

(Maltli.

xviu, 23-55).

Non

dixit,

Cui jam dcbitum

non possel sine Baptismo, ut quod ante dalnm

ccnluin denarioriim dimiserat.

Si

cnim dimiserat

csi,

tunc valere incipiat ad salttlem,


:

cum

illa liciio

non
e^t

ci

dcbebat. Quia crgo dixit, debebat ei; nianiTeslum

veraci confessione recesserit


lilisma Cbrisii, qtiod

sic

cliam

iste rjui

Ba-

quod non dimiserat.

Et melitis quidera fnerai

non amiscrunt qui se separavein

atque hoc potius congrtiebat lanlo debilori reddituro


rationem, et exspectanti misericordiam domini sui
ul prior ipse
,
,

iunt, inimiciis charitalis et pacis Clnisli,


b.crcsi
atit

aliqua

schismate accepit, qtio saciilego scelere

conservo diniilteret quod


,

ei

debebatur

pcccata
ct

non dimiltcbantur, cum se correxerit ad Ecclesise socieliteiu imitaiemque venerit, non


cjus
;

ei

sic

ad raiionem reddendam

tibi

misericordia do-

mini imploranda crat,


qttod

accederet.
dimiserat,
illo

Nec lamen

illud

iierum bapiizandus esl

quia ipsa

ci

reconciliatione

nondum conservo
in

impedivil domi-

ac pacc prrcstalur, ut ad remissionem peccatorum


cjtis in

iiitm ejus, quomiiiiis

lempore accipiemhc raqtise

unitale jam prodesse incipiat Sacramenlum


in

linnis

dimitleret

ei

omnia
in

debcbat. Sed

quid

quod acceptum
19.

scbismate prodesse non poterat.


in
illo

profuit,

quandoquidem

capul cjus proplcr odio-

Si

autcm dixcrint,
lanti

qui lictus accessit


illi

rum perscvcrantiam

rursus omnia continuo replicaia


,

pcr sanctani viin

sacramcnti dimissa qtiidem


,

sunt? Sic non impeditiir Baplismi gratia


oninia peccata dimitlat, ctiamsi
ejus cui dimiltunlur

qtiominus
in

csse peccata in ipso lemporis punclo

sed per

fictio-

odium fralernum
*

ncm

ejus rediisse

coniinuo

ul Spirilus sancius el

animo perseverat. Solviturenim


solvitur, etiani
in

adfueril baptizato ul peccata reccdercnt, et perseve-

hcstermis dics, et quidquid stipia cst


ipsa

ranliam
t

iiclionis
,

fugerit ut redirent

ut et illud ve-

hora niomculumquc ante Baptismum et


3
.

Ba-

tim sit

Quotquol in
cl illud,
:

Clirislo baplizati estis, Clirislum

plismo
pit,

Dcinceps autem rcus csse continuo inci,

induislii

Spiritus enim sunclus disciplincc e[-

fugiet fictum

id est, ut ct indnai

cum

Chrislos.inctilas
:

non solum consequenlium sed etiam pncterilohorarum monientoritm, redcuntibus rum dicriun
, ,

Itnptismi
mciiI
t<

lit

ct exuat eum Cbristo pernicies fictionis cum quisquea tencbris per lucem transit ad
,

omnibus

i|ujc

dimissa sunt

'

<:t

ha3c

Bxpe contingunl

in Ecclesia.

-nebras; oculi quidcni ejus in lencbras pcrpetuo diriguntur, sed non potcsllux ' nisi pcrfundere transeun-

CAPUT
1

XIIL

21. Nam
libi.

plerumqiie fu
Abest
,

itt

homo

lem
ganl

si

boc ergo dixerinl, hoc etiam


qui
cxtra
Ecclcsiac

in cis intclli-

Fjliti, el

omnia rcildam

omnia

a n.aau-

sctiplis.

fieri,

communioncm,

scd

Am.

et

Er., superest. Melius Lov.


<li<'in.

et uss., supra cst

lamen Baptismatc Ecclesiae baptizantur, quod ubicumque fuerit, sanctum est per sc ipsum ctideo non
:
1

id cst,

aate hesternura
:

8 \aticatii c..Uioi's

solvitur ctiam ipsa liora nio.iicnli qua:

nnte
>

ncptismum
Aui. tr.
<'t
|

Lo\

:rd non potesi

eum

tux.

F.leganlius

edili

alii

et

cr.ti^

Baptismo. lures Mss., omnibus qua dimissa sunt peesubjiciunl, ct ictpe contiwjit in u>bs. 1'ostea iidem
cst, in

uostri uiaausrripti oiuisso,

eum.

cl*&

121

liker remius.
quem
iniquissime oderit
diligere
:

22
:

habeat ininiieum

quanmortis
lanta

sive exlra se de seinine. viri sui


ancilla
'.

sive de se, sive de


frater-

ouam eiiam
ei
,

iniquos
eis.

inimieos

jubeamur,

Sed

et

Esau de uxore natus, proptei

orare pro

Subilo auiem

periculo
,

nam

di;>cordiam separaius est a populo Dei. Et Aser

incipit perturbari, et poscit

Baplisinnm

quem

pcr uxoris quidem potestalem, sed ex ancilla nalus, proptcr fraternam concordiam
accepii.

fostinationc accipit,

ut necessariam inlerrogalioncm

lcrram promissionis

paucorum verborum vix (quanto m ms sermonem


corde pellatur, eliam
Cerle
ista

tempus admiltal, longissimuiii?) ut illud odium


perieuli

Undc

et Ismaeli, ut
,

separaretur a populo Dei,

non
dia
:

obfnil
et

malcr ancilla

sed obfuit fralerna discorfilius

ipsi si

baplizanti

sit

eognitiim.

non profuit potcstas uxoris, cujus magis

non solum apud nos, scd etiam apud illos cvenire non ccssant. Quid eigo dicimus ? Dimittuntur
peecala huic liomini,

cral, quia por ipsius jura conjiigalia ct in ancilla seniinatiis er.it,

etcx ancilla susccptus. Sicul apud istos


in
si

an

no:i

dimiltuiUur

Prorsus
conlinuo

Ecclesix jure quod est

Baptismo, nascunlur quiconcordent

quoJ volunt
redcunt
crgo
:

eliganl.

Si eiiim di.iiiltunlur,

ciimque nascunlur

sed

cum

fratribus,

Evangelium loquilur, veritas clamat. Sivc


sive
:

pcr unilalem pacis ad lerram veniunt promissionis,

diiniilaiilur,

non dimiltanlur, necessaria


si

non de malerno utero rursus


scniine agnoscendi
:

ejicicndi, sed in palerno


in

est poslea medicina

nec tamen

vixeril,

alque id
,

si

nutem

discordia persevc-

corrigeiidum esse didicerit atque correxeril


baptizalur, sive

denuo
illa

rcnt, ad Ismaclis fiiiiiciilum pertinebunt.


fuit

Priorautem
Ec-

apud

illos,

siveapud nos. Sic et

Ismael, postea Isaac; et prior Esau, posteriorau:

qu:n scliismatici vel hxretici


aliler

non

aliter

balicnt, nec
vcuiuiir,

lem Jacob

non quia prior peperil

hajresis quani

agunlqiiam vera Ecclesia, cum ad nns

clesia, aul Ecclesia ipsa prius carnales vel


el

animales,

non emendamus, sed potius approbainus. cnim non dissenliunt a nobis


lur a nobis.
,

ln

quibus

poslea spiiiluales; sed quia in ipsa sorlc mortali-

in eis

non disjungunprosunt qiiam-

lalis noslrse,

ex quo de
,

Adam
quod

nasciniur, non esl prius

Sed lamen quia

nibil cis

quod
tuale
(

spiriluale

sed
,

animale,
ipso

poslca

spiri-

diu scbismaiici vel hxrelici sunt, propler alia iu qui,-

lCor.

xv

46

).

Ex

autem animali sen-

Ims a verilate dissentiunt, et propter ipsum separalionis

su

quia

homo

animalis
14),

non percipit quw sunt Spi-

immanissiiuum scelus, sive permanscriut ineis


atque cbaritatis venianl adliortamur;

riltts

Dei (ld.

II,

omnesdissensioneset schismala

peccala, sive continuo dimissa redierint, ul ad sani-

generantur. In quo sensu pcrsevcrantes Apostolus dicit

tatem pacis

'

ad Vetus Teslamcntum pcrtinere (Galat. ad terrenoruni promissorum cupidiiatem,


spirilualia

iv), id

non soliun

ul aliquid
illutl

habeant quod non liabebant, scd

est,

in qui-

ul cis ctiani

prodesse incipiat quod babebant.

CAPUT

XIV.

22.

bus quidem
:

liguranlur, sed aniinalis liomo

Fruslra

ergo nobis dicuiit

non pcrcipil cjuw sunt Spiritus Dei.


24.

Si Baplismiim nostrum acceptatis , quid minus liabcmus, ut nobis de veslra communione consuleiidum

Quocumque ergo lempore


in

tales

homines esse

coeperint

bac
!
,

viia, ut

jam

divinis pro sarculorum

puleli-. ?

Respondemus enim
hxrelicorum

Non Baplismum veille

dislributione Sacramentis
nnliier sapianl
el

imbuti, adhuc tamcn carin

siiuni

acceplamus; quia non esl Baptismus


,

scbi-

camalia de Deo, sive

hac

vili,

smalicoriim vel

sed Dei et Ecclesia%


translalus.
scnlitis,
si

sive post
inales

hanc vitam, sperent atqne desiderenl, ani,

iiliicumqiic fuerit inventus el

quocumque
quod prave

sunl. Ecclesia vero


vilaB

quod

cst

pnpulus Dci

Vcstrum auleni non

esl, nisi

el

ctiam in istius
aliis

peregrinalione antiqua res esl, in


in aliis

sacrilegc agitis, cl impie separamini. Nani

cxtera

hominibus habens animalcm portionem,

omnia vera

vcl

senliatis vel habeatis *, cl in

eadem
fraler,

autem spiritualem. Ad animales pertinei Velus Teslanientum, ad spiritnales Novuni. Sed piimis tempori-

lamen separalinne duretis adversus vinculnm

ne
loto

pacis

adversus unitalem omiiium fratrum


ita

qui

bus ulrumque occullum


sen.

fuit

ab

Adam usque
3

ad Moy-

orbe tenaruni, sicut promissi sunt,


ct corda niillo

exhibiti

A Moyse autem

manifeslatum
,

est Vetus, et iu

quorum omnium causas

modo iinquam
;

eo ipso occullabatur
batur. Postea vero

nosse aul discutere poluistis, ut merito damnaretis


qui non ppssnnl proplerea rei esse
cccleuiaslicis
,

Novum quia occulle signilicaquam in carne Dominiis venil, re:

quia juilicibns
:

velalum est
sarunt
illis
;

Novum

Yeteris autem Sacramenta ces-

potius

quam

litigaloribus crediderunt
,

sed concupiscentiaj lales non cessaverunt. In


jain per

hoc solum minus habelis


rbaritalem non habel.

quod minus habet

qui

enim sunt, quos Apostolus


,

Sacramentum
dicit

Jam

quid opus est ut nos reinsjiiciie,

Novi Testamenli natos

adliuc

lamen

animales

iiximus? Vos

ipsi in

Aposlolo

quantum

sit

non posse percipere quaj sunt Spirilus Dei. Sicut


eniin in Sacramenlis Veteris Testamenli vivebant qui-

quod ininus
laiein
tc.itaiionis

habclis.
,

Quid autem inleresl qui chari-

non habet

ulrum foras avolet aliquo vento ablaius, an intus de messe dominica non

dam

spiriluales,

ad

Novum

scilieet

Testamenlum,
:

icccdal in uliima venlilatione separandus? Et tamen

quod tunc occullabatur, occulte perlineutcs sic ct nunc iu Sacramenlo Novi Testamcnli quod jam revolatum
'

etiam lales,

si

iteruin cos nasci

jam semel per Baptismum non oporlel.

nati sunt,

esl, plerique vivttni

animales. Qui proDccre

si

CAPUT XV.
1

25. Ecclesia quippe

omnes per
ad

verba

illa,

sive

de se,

sive

de awilla, cuni a mani-

Baplismiim parit
tcm pacu.
>

sivc

apud

sc, id cst,
et

ex utcro suo;
Mss.,

Antiquiores ediliones Am.

F.r.

omncs

snlu-

scriptisabsint, videnlurde uiargine migrasse in texuun. * Am. Er. etpluresMss. lioc loco prattercunl | arlictila :i, { :sed infra pi st , sacramenlis iinbuii ; addila j articula sij

ui pioi m.s., ecelera omnia vcl habeatis. vel seniiatis.

Hxisequuntnr,si aithuc lamen, etc. 3 Antiquiores Mss., manifeslitm.

153

DE BAPTISMO CONTRA DONATISTAS,


gunmr, scd
talis

S.

AUGUSTINI
l

m
petra forlissimo cbari-

nolonlad percipicnda qure sunl Spiritus Dei, quocos


Imriaiur sermo apnstolicus, ad Yeius
porlinelnuit. Si auteni

in solida unilaiis

Testamenlum
anlei)iiaii)

robore radicantur.

proGciunt, et
'

ca-

in illo

Ad hoc cnim pertinel quod Abralue sacrilicio dicitur, Avcs autem non diviXVIII.

piant, ip<io profectu cl acccssu


et si
lur,

ad
,

Novum

perlinent:

sit{Gen. xv, 10).

priusquam spirituales
custodiii

fiant

ex liacvila rapian-

CAPUT

27.

De Baptismi ergo quxstioiie


satis disscrui
:

pcr Sacramenti

sanelilaicm in lerra

jam, quantum arbitror,

el quia

boi.

vivenliiim conipulaiitiir, ubi est spcs noslra el porlio

Dominus. Nec invcnio

qtiid

veiius inlelligatur in co

manifestissimum schisma est quod Donatistarum nomine nuncupatur, restat ut hoc de Baptismo pie cre-

quod scripium
tui :

csi

Imperfeclum
seqiiilur,

meum

tiderttni oculi

damus
lis

quandoqiiidem

Et

in libio tuo

omnes

remota custodil.

scribentur(Psal. CZXXVIII, 16).

alii

quod universa Ecclesia a sacrilegio schismaIn qua lamen si aliud alii, et aliud adhuc de ista qua>stione salva pace scnlirent, do,

CAPUT
Enocli et

XVI.
el

islos

2Ji.

Quae aulcm peperit Abel et


,

Noe

Abraham

ipsa

pepcrit

Moysen

ct

nec universali concilio unum aliquid eliquatum sincerumque placuisset, humana infirmitatis errorem
cooperirct charitas unilatis, sicut scriptum est, @>iin
charitas
iv
,

Propbetas tempore posteriorcs ante advenlum Doniini


;

et qiue

ipsa et Apostolos el martyres

cooperil

multiludinem

peccalorum

Pelr.

nostros el onincs bonos Cbrisiianos.


vcrsis

Omnes enim

di-

quidem tcmporibus

nati apparuerunt, sed

sn-

Qua enim absente cneiera inaniter habcnlur, eadem pnesente quaodam vcnialitcr non ba8
).

cietate unius populi coniinenliir; el ejiisdcin civitalis

benlur.
28. Exstant beati marlyris Cypriani in ejus lilteiis

cives labores bujiis

peregrinalionis experti sunt, et


et

qnidam eoruni nunc expcriunlur,


et
ct

usque

in

fincm

magna documenta

ut ad illum

jam veniam

dc cujus
ejus

exteri experienlur. llein quae peperit Cain el

Cham

sibi auctoritale isti

carnaliter blandiuntur,
illis

cum

Ismaelem et Esau, cadem ipsa pcperit et Datban


alios
in

charitate spiritualiler pcrimantur. Nani

tempori-

tlem

ipsa

et

codem populo siniiles ct quae istos, eaJudam pscudoaposlolum et Simonem


;

bus
re

antequam

plenarii concilii sentenlia quid in hac

sequendum
(a)
,

esset, tolius Ecclesisc consensio conlirest ei

magum,

ct casleros

nsque ad luec tempora pscudo-

masset

visum

cum ferme

octoginta coepi,

christianos in affectione animali perlinaciler obduralos, sive in unilale permixti sint, sive aperta praeci-

scopis suis Africanarum Ecclesiarum

omnem homi-

nem

qui extra Ecclesia: catliolicse

communionem balanlo viro

sione dissentiant. Sed

eum

tales a spiritualibus evan-

ptizatus fuissel, oportere ad Ecclesiam venienieni de-

gelizantur, el Sacramenlis

imbuuniur, tanquam per


:

nuobaptizari.Quod non recte

fieri

nimirum
et liumi-

se ipsam liebecca eos parit, sicut Esau

cum autcm
(Plti-

proplcrca Dominus non apcruit, ut cjus pia


litas et

per

illos
i,

qui

non caste annuntiant Evangelium

charitas in custodienda saiubriler Erclesiae paillius

lipp.

17), tales in Dei populo generantur; Sara qui-

ce patesccrcl, etnon solum

temporisChrisiianis,
,

per Agar. Item boni spiriluales, quando evangelizaniibus vel baptizantibus carnalibus generantur, Lia

dem,

sed

sed etiam posteris ad medicinalem


tiiiam signaretur.
clesia;
,

ut

ita

dicam

nn-

Cum
,

eniui lanli meriti, tantao


lanti

Ec-

quidem
*

vel

Racbel jure conjugali eos,


parit.

tanti pecloris

oris

tantae virtulis cpi-

sed per ancillarum

ulcrum

Cum

vcro per spi-

scopus, aliud de Baplismo arbitrarctur,

quam

eral di-

rituales in Evangelio generantur boni fideles, qui vel

ligcnliusinqnisita verilas firmalura; multiqucejuscollegac,

evadunt

in spiritualis aetatis

affcctum, vel eo lendcre


faciunl quia

quamvisnonduni liquidonianifostaliim,
amplexus

id

lamcn

non dcsislunt,

vel ideo

non

non possunt,
in

tenerent quod et praHerilaEcclesiae consueiudo, elposlea lotus calhulicus orbis


est
:

sicul ex utero Sarae Isaac, vel

Rebecce Jacob,
nascuntur.

no-

non se

ille

vam vitam

et

Novum Testamentum

tamen

a caelcrisdiversa senlientibus separata

commii-

CAPUT
cst
:

XVII.

26.

Itaque sive intus versari vi-

nione disjunxit, ct hoc cliam cx>teris persuadore non


destitit, ut sufferrenl

deantur, sive aperte forissint,

quod caro

est,

caro

invicem
in

in dilectione,

sludenles
,

sive in area in sua slerilitate perseverent, sive

servare unilatem spiritus

vinculo pacis (Epltes. iv


si

oceasione leniationis tanquam venlo cxtra tollantur, quod palea csl, palea est. Et semper ab illius Ecclcsis quae sine macula et ruga est
est
,

2,

3). Ita

enim corporis manenle compage,

quid iu

quibusdam membris infirmabatur, cx eorum sanitate


convalesceret potius
,

(o), unitate divisus

quam

pr;ecisione morlilicatiim
si

etiam qui congrcgationi

sanctorum

in carnali

diligentiam nullius curationis admittercl. Et

se

ille

obiiuratione miscetur.
est, sive qui intus talis

De

nullo
,

lamen despcrandum

separasset,

quam

multi sequerenlur?

quantum

sibi

sive qui foris maniautem sive ad hoc ipsum pio studio prolicienles, non eunl foras quia et inn aliqua vel perversitate vel necessitate liominum
fesiius adversatur. Spirituales
:

apparet

nomen inter homines facerct? quam lalius Cyprianistae quam Donalista; vocarenlur? Sed non erat filius
perditionis, dequalibusdictum est, Dejecisli eos
extollerentur (Psal. lxxii
,

dum
pacis

18)

sed erat

filius

videniur expclli,

ibi

niagis proliantur,

quam

si

inlus
eri-

Ecclesiae, qui tanla cordis illuminaiione prscditus, pro

pirmancint, cum adversus Ecclesiam nullatenus


1

plcrea non vidit aliquid

ul per

eum
:

aliud supercmi-

nentius videretur. El adlmc, iuquil Apostolus, sup.r


Aliqunt Mss , ipso profecto accessu. Rr. et plures Mss., ancitlarem. Editi, congreqatione. Catliganlur a maiinseriitis. () II Rolract., cap. 18
*

eiuinenliorem viam vobis dcmonstro

si

linguis hoitd

valicam codicos
lil>.

unilate.

(a) vj.lo infra

i, ia;i.

m
num
niens

LIBER SECUNDUS.
loquar
,

126
fir-

et

Angelorum, charitatem atttem non halin-

postea pertractata et diligentissima consideratione

beam, faclus sum mramenlum sonans aut cymbalum


(I

mata est,
ubertate

in catbolica unitate

permansit et charitatis
falce pur-

Cor. xn
,

31

et

xm

1).

Miruis ergo

ille

pe-

compensatum cst,
XIX.

et passionis

netravit

ut cerneret secretura

abditum
,

sacraniaiili

gatum.

sed

si

sciens

omnia sacramenta

cliarilatem

non

Iia-

CAPUT
cere, quae

29.

Sed ne vidoar devitandie proejus, sed illius esl,


litteris

beret, nihil essel. Ctim


linnc

autem minus
,

ilhul perspioiens,

bntionis causa ista in laudeni beatissimi Marlyris di-

tamen humililer

lideliter,

fortiter cuslodivit
:

quidem non
jam de

cujusgra-

ad martyrii coronam meruit pervenire


ejus hicidam

ut

si

qui

in

tia tnlis exstitit;

ejus

documenta profe-

mentem ex humanaconditione
frusira ipse
,

nebtila ir-

ramus, quibus maximc Donalistarum ora claudantur.


Hujiis

repserat, gloriosa serenitate fnlgentis sanguinis fugarelur.

enim auctoritalem imperilis objiciunt, ut sc


fi-

Non enim

Dominus Jesus
et

Cliristus,
in

quasi recte facere ostendant, quod ad se venientes


deles denuo baptizent.
rigant a semetipsis

cum
vite

sc

ipsum dicerct vitcm


,

suos autem lanquam

Nimium

miseri, et nisi se cor-

sarmenta

praicidi eos dixit,

de

vite auferri

tnnquam
ilem

inulilia

sarmenla
,

quae fructum non darent.

viro eligunt imitari

Quis esl autem fruetus


dicil
:

nisi

novus

ille

fetus

de quo

quia in

omnino damnali, qui boc in tanlo quod illi propterea non obfuit ea pace unde isti aberravcrunt, qui viam pacis
,

Mandatum novum do
xin
,

vobis, ul vos invicem


illa

non cognoverunt
que
in

(Psal. xm,5),perseverantissimisus-

diligatis (Joan.

54)

Ipsa est

charilas
:

sine

finem gressibus ambulavit. Est quidem quod

qua c.Tlera

niliil

prosiinl. Dicit el

Apostolus

Fructus

Chrisli Baptisma ubique

sanctum

est,

etquamvisapnd

autem sphilus

esl,

charitas, yaiidium, pax, longanimi/ides, mansuelv.do, conlinentia

haerelicos vel scliismalicos, ipsius

tamen haoresis vel


sed lamen hoc

tas, benignilas, bonitas,

scbismatisnon est.etideonec ad ipsamCatbolicamin.


de venientes oportet denuo baptizari riam pracisionis foveam praecipitalos
:

(Galat. v, 22, 23). Quae oninia incipiunl a charitale,


et

pcr caeterain junctitr.im quasi bolium

'

mirabilem

fa-

aliud est, aliud a catholica pace deviantes et in nefa,

ciunt.

Nec tamen
in ut

fruslra

idem Dominus addidit, Qiuv


,

rcbaplizandos

aulem sarmen a

me

dant fructum

ptirgnl illa

Paler
1-5)
, :

insuperjudicare.Nam illum

nxvum

in
:

candoresanctae
fuli-

meus

majorem fructum

aff.rant (Joan.

xv

animae charitatis ubera contegebaut

hanc autem

nisi quia et ipsi qui fructu praevalent charitaiis

po<-

gincm
tentat.

in

istorum tartarea fcedilate vultusimpacatusos-

sunt tamenaliquid habcre piirgandum, quod inciiltiim


agricola non relinquit.

Sed ea quoe deinceps, quod ad beati Cypriani

Baptismo
1

aliter

Quod ergo sentiens qnam se

ille

vir sanclus

de

aucloritatem altinet, tractaturi sumus, ab alio sume-

res

habebat.qu.T

mus

exordio.

Mss., et per qnasi.

cwteram juncturam botrum, etc, omisso,

LIBER SECUNDUS.
quo probat lugnstinus,auctoritateraCypriani episeori et niamris frustra objectari a Donatislis,qua?i llisnimirum magisquam Catbolicis aiiversetur. Eum enim |ra?decessoris sui Agri|ipini seutenliam de luereticis in euuolica Kcclesia, eum ad eam veuiiinl, haptizandis non censuisse reci|iendjm, uisi eo pacio, ut et pax cum aliter senlieiitibus, sempcr
In

servaretur, et Ecclesiac unilas nullo schismate unquani ruinperelur.

CAPUT PRIMUM.
esi,

1.

Quantum pro nobis, hoc

salius est

enim

offerre habenli,

quam

dilTcrre

non baprx-

pro pace catbolica facianlea quae tanquam exau-

bentem.
2.

ctorilate beali Cypriani adversus nos a parte Donati

Quid ergo

isti

dicunt,

cum

veritatis viribus

proferunlur

et

quantum

sint adversus eos a quibus

focanlur, cui consentire nolunt ? Cyprianus, inquiunt,

proferuntur, adjuvantc
Si

Domino demonstrare proposui.


in

cujus tantum meritum novimus tanlamque doctrinam

qua ergo

me

respondendi necessitas ea quae jam


rursus

cum
id est

mullis coepiscopis
,

sttis

sententias proprias confe,

aliis lihris posui,

commemorare coegerit
bis qui

(quan-

rentibus

in concilio statuil hmreticos vel schismaticos

quam

id

modicc faciam),

jam
:

illa

legerunt et

tenent,

onerosum esse non debet


,

quia et ea quae in-

omnes qui extra unius Ecclesim communionem sunt, Baplismum non Itabcre; et ideo qnisquis ab eis bapiizatus

siructioni sunt necessaria

sxpius oportet insinuare

ad Ecclesiam

venerit, esse in Ecclesia


,

baptizandum.

'ardioribus, et

cum cadem
,

multipliciler varieqne ver-

Non me
lilas

terrcl auctorilas Cypriani

quia rcficit bumi-

snniur atque tractantur


i<^lligeniia pra^ditos

ipsos

quoque capaciore

in-

Cypriani.

adjuvant et ad facilitatem sciendi

priani episcopi et martyris; sed numqiiid majns


Petri apostoli et martyris?
epislola ad

Magnum quidem meritum novimus Cyquam


:

et

ad cnpiam disserendi. Novi eliam


,

solcat contristare lectorem


gcril
in

cum ab

manibus
incideril
, ,

quando
fortc

in

quemadmodum eo libro qucm aliquem nodum quae-

inquit

De quo idem Cyprianus in Quinlum ila loquitur Nam nec Pelrits quem primum Dominus elegit el super qucm
, ,

slionis

in

alium mittitur ubi cjus solutio-

adipcavit Ecclesiam suam (Slatth. xvi

18),

ewn

se-

nem
las
leril

requirat

quem

non babet. Quapropter


,

cum Paulus de
psil,
til

circumcisione

poslmodum

diseeplarei

quaecumque

in aliis libris

jam, diximus

si

necessi-

vindicavil sibi aliquid insolenter, aut arroganter


diccret se

assum-

prTsentium quaeslionum breviier itcrarc compu,

primatum

tcnere, et obtemperari u no-

iguoscanl scicnlcs

ne offcndanlur ncscicntes

vetlit et postcris sihi polius

oportere; ncc desprxil Pae-

127
li;.,

DE DVPTISMO CONTIU DON ATISTAS,


qiwd Ecclesiiv piius perteculor
v.ritalis admisil
,

S.

AUGUSTI.NI
indical
ipsius
isiis

12s primus sermo


in

[uissel

sea consi-

tiicnl

quod

ejus

liin

cl

ralioni legitinue quain Paultis


;

dcm
ila

contilii,

quod ab

proferlur, cxordio. Nan'

vindicabat facilc conscnsit


toncerditv
el

documcntum
,

scilicet nobis et

se babcl
II.

patienluv tribuens
,

ut

non pertinacitcr no-

CAPUT

5.

<

Cum

in

unum Carihagine
,

con,

itra ait.einiis

sed qua? aliquando a fratribus ct collcgis


,

venissent calendis

seplembris episcopi plurimi

ex

noslris utiliter et sntubriter suggcruntur


lcgiliiua, ipsa potius nostra
iiini).

si

sint vera
1
,

el

provincia Africa, Numidia, Mauritania


lcris cl

cum

presby-

ducamus

(Epist. 7

rf

Quin-

diaconibus

ctiam prxsente plebis maxinia

Ecce ubi commemorat Cyprianus, quod etiam

parte, el lecioe essent litieraj Jubaiani ad


factae,

Cyprianum

Jios iu Scripluris sanciisdidieinius, aposloliim


io i]uo

Petrum
prse-

iicm Cypriani ad Jiibaianum rcscripue de h:c-

primalusAposlolorum tam cxcellenii graiia


,

rcticis baptizandis,

quidque poslmodum Cypriano Ju:

cniincl

alilcr quaui veritas poslulabat

de circuinci-

baianus idem reseripserit, Cypiianus dixit

Audistis,

sione agere solilum, a posteriore apostolo Paulo esse


correcluin. Si ergo poluit Pelius non reclc in aliquo

collcgoe dilectissimi, quid niihi Jubaianus cocpiscopus

nosier scripscrit

consulens mediocritaicm nosiram

ingredi ad verilatem Evangelii,

ita

ut

Gentes cogerct
,

de

illicito et

profano bsercticorum Ca|ilismo; quidque


,

jndaizare

quod Paulus
non

in ea scribit Epistola
:

in

qua

ego

ei

rescripserim
et sape

censens

scilicct
,

quod semcl

at-

Dcum
lat.
i

tesialus est

se nicntiri

ait

enim, Qua: an-

que ilerum

censuimus

Iwrelicos ad Eccle-

tem scribo vobis,cccecoiam Deo,quia non mentior (Go-i


,

siam venientcs Ecclesiae Baplismo baplizari etsancliflcari

20)

et posi lianc

tam sanclam aique

lerribi-

oporlere. Item lecta; sunt vobis et alix Jubaiani

lcin attestationem Dci, narravit


dixil,

bxc

oinnia, in quibus

litlera?,

quibus pro sua sincera elreligiosa devotione,

Cum

vidisscm quia non rccle ingrediuntnr ad veri,

ad cpistolam nosiram rescribens, non tanium conscnsit,

talcm Evangelii
sis

dixi Pctro
et

corum omnibus

Si lu

cum

sed et inslructum se esse gratias egil. Supcrest

Judivus gcntilitcr

nonjudaice vivis;quemadmodiiin
,

ut de bac ipsa re quid singuli senliamus proferamus

Gentes cvgis judaizare (Id. n

11-14)? Si potuit, in,

ncminem
si

judicanies, aut a jure

communionis

alii|uem,

quain

Pelrus contra verilalis regulam

quam

poslca

divcrsum scnserit, amoventes. Nequc cnim quisaut tyrannico lerrore ad obseqiiendi ncccssi,

Kcclesia lenuit, cogere Genlcs judaizare; cur non potuit

quain noslrum cpisco|ium se esse episcopoium constiliiil,

Cyprianus conira regulam


,

vciitalis,

qiiam postca

tola Ecclcsia tcnuit

cogere hxrclicos vel schismaii-

lalem collegas suos adigit

quando babeat omnis

cos denuo baplizari


niclia

Puto quod sine

ulla sui

contu-

episcopus pro licenlia liberlalis et poteslatis siue arbilrium proprium, tamqiic judicari ab alio non possil,

Cyprianus episcopus Petro apostolo comparaaitinet ad martyrii

tur,

quantum

coronam. Cxlerum
exi-

qiiam nec ipse potcsl alicruin judicare

sed exspecte-

niagis vercri dcbeo,

ne

in

Pelrum contumeliosus

nius universi judicium Doinini nostri Jesu Cbristi, qui


iiiiiis

stain.Quis enim nescit illum Aposlolatus principatum


cuililict
'

ct solus

babei potestalem
,

'

et pra^ponendi

nos

episcopatui prxfcrcndum? Sed etsi distatca2


,

in

Ecclesix sux gubernalionc


>

el

de aciu nostro ju-

lliedrarum gratia
el si forlc se

una
in

est

lamen martyrum

gloria

dicandi.

invicem

aliquo prxcedunt corda con-

CAPUT

III.

4.

Nunc se,

si

audent, siiperba; et

litenlium

ac pro vcra fide in unilate chaiiiatis

mo-

luniid.c cervices

bxrelicorum adversus sanclam liumi,

rientium

Dominus noverit, cujus occulta

et mirabili

lilalem bujus serinnnis

dispensalionc graliarum latro in cruce pendens semel


ciniicoiililenir, et die ipso

extollant. Insani DonalisUc quos ad pacein alque unitalcm sanclx Ecclcsia; rc-

iuparadisum miilitur (Luc.


ler euni
3
:

meare, atque

in

ea sanari cupimtis ct optamus

qnid

xxni

40-45)

Pclrus
,

Dominum sequens
,

neno-

ad bxc dicitis? Vos cerle nobis objicere


priani lilleras
liiun
: ,

soletis

Cy-

gat (Mattli. xxvi


bis hinc judicare

09-75)

el a corona differtur

Cypriani senlenliam

Cypriani conci-

tcmcrarium

est. Vcruir.tanieii si quis-

cur aucloritalem Cypriani pro vestro scbismale


,

quam nunc

cogat circumcidi aliqucm

more

judaico, et
liu-

assumitis
spuitis ?

et ejus exeinpluni pro Ecclesix pace re-

sic baptizari;

mulio amplius dciestatur boc genus


si

Quis autem nesciat sanctam Scripturam ca-

inanum, qnam

aliquis cogalur rebaplizari.

Quaprov

iioiiicam,

lam Veleris quam Novi Tcslamcnli,


prxponi
possit
ut
,

ceriis

pler cuin Pcirus illud faciens a Paulo posleriore corrigitur, cl pncis

suis icrminis contineri, eamqiie

omnibus posterioribus
,

atquc unilatis vinculo cuslodilus

ad

C|iiscoporum

litleris ita

de

illa

oinnino
vel

niaityrium provehitur; quanlo faciliiiselfortiusquod

dubitari et disceplari

non

utriim

verum

per universa; Ecclesia; stalula (irmatum


episcopi
aucloriiati
?
,

est, vel uniiis

ulruiu rcclum sit, quidquid in ea scriplum esse constilerit


:

vel

unius provinfcia: concilio


ita di-

cpiscoporuin aulem liitcras qua; post confirvcl scripta;


siinl vcl

prseferendum esl
Xerit

Cuin idem ipse Cyprianus


,

inatum canonem
per

scribunlnr,
in

el

quid
,

ei

viderclur

ut

in

pacis unilalc esse

scrmonem
,

forle sapientiorem cujuslibet

ea re

volucril

ctiam

cum

cis qui

dc bac re diversa sen-

periiioris

ct

per aliorum
!

episcopormn graviorem
prudentiam,
el

auctoritaicm dociiorcmque
cilia licere
1

per con T

reprcbendi,
:

si

quid in eis forle a verilalo


quoe pcr singulas re

'

* abi. Er.

Belgid Mss. apud i.ov., prmcipnlu cujuslibel. ^ox, qrulvi, al>csl a lauauncnsi Ms. et | luros Bss., el corona diff-rtur
i.

deviatum est
;

el ipsa

concilia

omis'

sn,
'

ami.

l'r.

vaticani siss., cnstcdilo. Et postea nallicaui quidaiu B l^ici, looo, proreliil i, habcnt, piomovclur.

cl

Kr. ciiin

el vss., tmusest tolfs Imbcns potestaiem. uonuuiUs Mss., doctioruinque. aiii., aocton.m

duc.

129

LIBER.

SECUNHUS
nis aliquem, si

150

giones vel provincias fiunt, plenariornm conciliorum


auelorilati quce fiunl cx univcrso orbe christiano, sine
ullis

diversum senserit, amovenles.

>

Al-

tcrum

auierrt, id est,

quomodo
si

accipere potueril veri,

ambagibus cedere

ipsaque plenaria srepe priora

tatem contra id quod sentiebat inventam


tacent, merita clamant;
epistola

eisi liilene

posterioribus emendari;

cnm

aliquo experimento re,

non inveniiur.

rum

aperilur quod clausum erat

et cognoscitur

quod

corona lestatur
,

si

concilium non indicat cpisropo-

latebal; sine ullo lyplio sacrilegie superbiae, sine ulla


inflaia cervice arroganiiaa, sine ulla

conienlione lividae
catbolica

rum consorlium vum documenlum


late

indicat

Angelorum. Non enim parse

est pacatissimae anim.-e, in ea uni-

invidioe,

cum
IV.

sancta humilitale

cum pace

martyrium meruisse, unde


sapere

diversum seniiens
aliquid

cum

charitate chrisliana?

noluit separare.
,

CAPUT

Homines enim sumus. Unde

5.

Quapropter sanclus Cyprianus

aliier

lanlo excelsior, quanto


Pelri sic amavit,

humilior, qui documentuiii


<

Nimis aulein
melioribus
,

quam res se habet, huniana lentatio est. amando senlenliain suam, vel invidendo
usque ad pnccidendan communionis el

ut diceret,

Doeiiinenluin

scilicet

nobis el concordiae el patienii;c tribuens, ui non perlinaciler nostra

condcndi schismatis vel bxresis sacrilegium pervenire


,

amemus, sed
et

quaa aliquando a fralri-

diaholica prsesumplio esi. In nullo

aulem

aliier

bus
lur,

et collegis noslris utiliter et salubriter


si

suggerunnoslra

sapere

quam res

se babei, angelica perfeciio est. Quia

sint vera
;

legitima

ipsa

potius

ilaque homines sumus, sed spe angeli sumus, quibus


a?quales in resurrectione futuri

diicamus

saiis

ostendit facillime se correcturuni

sumus

Maith. xxn,
pr;c-

fuisse sentenliam

suam

si

quis

ei

demonstraret Ba-

50), quanidiu perfectionem angeli nnn

habemus,

piismum
runt,
cxirent
aliquid

Christi sic dari posse ab eis qui foras exieaniilti

siiuiplionem diaboli non liabeanius. Ideo dicit Apostolus


:

quemadmodum
:

non potuit cum foras

Tenlalio vos non apprehendal nisi liumaim

Cor.

unde multa jam

dixinius.
nisi

Nec nos
cui
et

ipsi lale

x, 15).

Humaniim
cl si

est ergo aliquid aliter sapere.


:

Pro-

auderemus asserere,

universae Eeclesiae
;

plerea dicit alio loco

Quotquot ergo perfecti


lioc

lioc sa-

eoncordissima auclorilaie

firniati

ipse sine

piamus

quid aliter snpilis,

quoque vobis Deus


,

dubio ccderet,

si

jam

illo

lempore quaesiionis hujus


plenarium concilium
pradicat ab uno

revelabil.

Quibus aulem revelat cum voluerit

sive in

veritas eliquaia et declaraia per

hac

vita sive post

hanc vitam

nisi

ambulantibus in

solidarelur. Si

enim Petrum

lauilat et

via pacis, et in nullani praecisionem

devianiibus?Non

posteriore collega patienterconcorditerquecorrecium,

quales
(

isli

sunt, qui viam pacis non cognoverunt

quaulo
versi

citius ipse

cum

concilio provinciae suae uni-

Psal. xni, 5), nec propier aliud unitatis vinculum

orbis

auctoritaii

pnlefaeta

veriiale cessissct?

disruperunt. Ideoque Apostolus


qnid aliler sapitis
,

cum

dixisset, Et
;

si

quia profecio et uni verum dicenti et demonstranli


posset facillime consentire lain sancla anima, tam pacala
:

lioc

quoque vobis Dcus revelabit

ne

pularent prater viam pacis quod aliler sapiebant sibi

et forlasse

facium esl
illo

(n),

scd nesdmus. Neque

posse revelari, conlinuo addidil, Ycrumlamen


pivvenimus, in eo ambulemus
(

in

qnod

enim omnia qu;e


sunl

tempore inter episcopos gesla


,

Pliilipp.

iii,

15, 16). In

memorioe lillerisque mandari potuerunt aut , omnia quae mandala sunt novimus. Quomodo enim
poiuit ista res tantis allercalionum nebulis involuta
:.d
,

quo ambulans Cyprianus, perseverantissima toleranlia, non fuso sanguine ', sed in unitate fuso quia si (
traderel corpus

suum

ut nrdercl, et

non haberet cha-

plenarii concilii luculenlam illnslralionem confirma-

ritatem, nihil
lyrii
si

ei

prodesset [I Cor. xm, 5]), per

mar;

lioiiemqne perduei, nisi primo diutiusper orbis terra-

confessionem pervenit ad angclicam luceni


,

ut

rum

regiones,

muhis hinc alque hinc dispulationibus et

non antea

ibi

cerle revelatum agnosceret

quod

colialionibus episcopornm pertraclata constaret? lloc

cum

aliter saperet,

senlenliam diversa; opinionis vin-

aulem

facit sanitas pacis, ut

cum

diuiiusaliqua obscu,

culo non praeposuit unilatis.

riora quoeruntur, et propier inveniendi difficullatem

CAPUT
esl,

VI.

Si

7.

Vos itaque, Donatista:, quid ad

diversas pariunt in Iraterna disceplalione senlentias,

haec dicitis?

nostra senteniia de Baplismo vera

donec ad verum liquidum

'

pervenialur, vinculumper-

omnes
aliler

qui aliter sapiebant Cypriani lemporibus,


,

maneal

unitalis

ne

in

parle priccisa reinaneat insa-

non sunl ab Ecclesi;e unilate separali

donec
:

illud

nabile vulnus erroris.

CAPUT

V.

quod

saperent Deus

illis

revelaret

vos ergo

G.

Et ideo plerumque doctiorilius

quare separaiione sacrilcga pacis vinculum disrupisiis? Si

iiiinus aliquid revclalur, ut

eorum paliens
cst
,

el

bumilis

aulem vesira
el cacleri

senie.itia

de Baptismo vera est,

charitas, in qua fruclus

major

comprobelur, vel
rebus obscuriori-

Cyprianus
celebrasse
in

quoniodo lcneant unitatem,


bus diversa senliunt
icm,
,

cum

in

cum qnibus eum tale concilium perhibetis cum eis qui aliter sapiebant,
,

vel

quoniodo accipiant verila-

unilale

nianserunt

quare vos picis

vinculuni

cum

conlra id quod senliebanl, declaratam esse

disrupistis? Quodlibel liorum elegcrilis, contra


slrain

ve-

cognoscunt.

Quorum duorum manifestalum tenemiis iinum in bealo Cypriano, id est, quomodo lenuerit unitatein cum eis a quibus divcrsum senticbat. Ait c Neininem judicanles, aut a jure communioeniin
:

prxcisibnem sentcntiam fcrre cogimin'. Rc?

spoudele, quare vos separaslis

Quare conlra oiben;

lerrarom altare erexislis? Quare non communicati Ecclcsiis , quibus Epislolas apostolicas missas lcnciia
et legilis, ct

sccundum
|

ipsas vos vivcrc ilicilis?

P.e-

lx>v., tiqitidimnc. Abeat,


riptis.
lil

ve, at> Ani. Er.

et

flerisqne
1

ctauus
(u)

vvc
'.r.

rL-q.sa facttim

asscnt Bcua

in libro 8, quaisl. 5.

i:i.it

revricamtis el nv.
i

arliculam neganlciu

quam cxjucxe-

,3i

DE BAITISMO CONTRA DON.VTiSTAS,


?

S.

AUGUSTLNI

135

spondete, quare vos scparastis

Propterea ccric

ne

malorum communione
perieront Cyprianus et

perirclis.
lot

Quomodo
?

ergo non

potuit. Quare ergo vos, non dico ab innocciiiibus, quod probalur; sed ab ipsis, quod non probatur, tva-

collegs ipsius

Qui

cum

ditoribus separastis?

An

ut dicere

cceperam

gra?

habere, sine

non crederenl bxrelicos et schismatieos Baplismum Baptismo lamen receptis, cum peccata

viora sunt criinina traditorum quani scbismalicorum

eorum lam immania lainque sacrilcga super eos esse separari cis lamen communicare, quam crederenl Ncminem iinitaie malnerunl, dicenie Cypriano ,
' ,

Non afferamusslaterasdolosas, ubi appcndamus quod volumus et quomodo volumus, pro arbitrio noslro
,

dicenles, lloc gravc, hoc leve cst

sed afferamus di-

ab

vinam stateram de Scripluris


tbcsauris dominieis et in
illa

sanclis
sil

tanquam do

jvdicanles, aut a jure communionis atiquem,


tenscril,

si

divcrsum

quid

gravius appen-

umovenlcs.

damiis

pcreunt jusli, 8. Si ergo lali communione malorum jam Ecclesia lemporibus Cypriani perierat. Unde
igilur exslilil origo Donali
,

rccognoscamus.

imo non appendamtis, sed a Doniino appensa Tempore illo quo Dominus priora
pcenarum exemplis cavenda mon,

delicLi recentibus
stravit
,

ubi catechizalus est

ubi

et

idolum fabricalum atque adoralum est


ira regis
;

et et

bapiizatus, ubi ordinalus, quando jam Ecclesiam conaulem eral Eclagio commuiiionis exstinxeral ? Si
clesia
,

prophcticus liber
Si

contemptoris incensus

liisina

tentatum

idololalria gladio punilaest(xo<i.

niliil

obesse

niali

bonis in una

communione
in

xxxn), exustio
viliile

libri

bellica cacde et peregrina c;ipli,

potnerunt. Quare vos separastis? Ecce video Cyprianum et alios collegas ejus, qui
cilio

unitate

(Jerem. xxxvi)
,

scliisma liialu lerra;

sepullis

facto con-

auctoribus vivis

et ca-teris ccelesti

igne consumptis

ccnsuerunt omnes qui extra Ecclesia; communionem fuerinl baptizali , Baplismum non habere et
,

(Sum. xvi). Quisjam dubitaverit hoc esse sceleratius commissum, quod est gravius vindicatum ? A lalibus
sacrilegis
'

'deo eis
in

dandum esse cum veniunt. Sed ecce rursus eadem unitale video quosdam dc bac re aliler senin

venienles

sine Baptismn,
,
,

ut dicitis,

>

Cyprianum non contaminabanl


minare poleranl non convicti
res? Qui
eos
ipsi
si
*

quomodo

vos conta-

tire, el

agnilo

vcnerint, eos qui ab hxrelicis vel schismalicis ilerum audere non Cluisti eis Baptismo

sed conficti tradilotradidissent, sed

non Libros incendendos

baptizare.

Hos omnes
,

catholica unitas

materno sinu
,

manibus

suis incendissent, minoris fuissent


si

complectitur

invicem oncra sua porunies


spiritus
alleris

et slu-

ulique sceleris,
illud

quam

schisma commitlerent; quia


vindieatum est, non hu-

dentes servare unitatem


(Ephes.
tv,

in

vinculo
,

pacis

mitius,
arbitrio,

illud gravius

2, 3)

donec

eorum

si

quid aliter
senliebant,

mano

sed divino judicio.

sapiebnnt,

Dominus

revelarct. Si vera
,

isli

CAPUT

VII.

10. Quare vos ergo separastis


invenire.
,

Si

ab

illis

non conlaminabanlur
illi

an contaminabantur?

ullus sensus in vobis est,

videiis vos ccrte quid re-

Si vera

sentiebant, ab

islis

non contaminabantur,

sponderi possit non

Non

usque adeo

in-

ancontaminabantur? Quod volueritis eligite. Si conresponlaniiiiabanlur, jam tunc non erat Ecclesia
:

quiunt, omnia dcfeccrunt


Sic volumus
3
.

ut

non possinuis rcspondere,

<

Tu
,

quis es, quijudices

alienumseivmn?

Eccledete, unde huc exislis ? Si auiem permanebal concommunione lali malis a sia , nullo modo boni

Suo domino
manifeslis,

stat

autcadil
,

(Rom.

xtv, i).

Quod

ris

diclum non intelligimt

qui volebant non de factis

laminantur
9.

respondele, quare vinculum disrupislis?

Baptismo recepti non conlaminant , et tradilores sanctorum Librorum conmanifetaminanl? Yestros quidem fuis^e iraditores si tunc in illos Et teslanlur. gesta rerum slissima

An

forte schismatici sine

modo

ipse

sedde cordihus alicnisjudicare. Namquotam mulia de sceleribus schismatum ct


?

haeresum loquilur
Si vere jusliliam
(Psal. lvii, 2)?
pcrsonaliter

Aut quomodo caniiur


,

in

Psahnis,

diliijiiis

recte judicale, plii

hominum

Cur autem
,

ipse

Dominus

dicit, Kolite

(|uos arguebaiis vera dicerelis


lati
illi

causam vestram uni-

judicau
;

sed
licet

rectum judicium judicate

cicluderenlur.

retentis orbis terrarum persua>issetis, ut vobis Quod si conali estis facere et non

(Joun.

vii,

24)

sinon

de aliquo judicare? Poot-

remo

ipsi
,

de

illis

traditoribus de quibus falsa judi-

judiciobtinuistis, innocens est orbis terrarum, qni

caverunt

bus ecclesiaslicis potius


didit
:

quam

victis liiigatoribus

cre,

cur omnino judicaverunl de servis alienis? aut cadebant. Cur denique de Stio domino stabant
,

si

autem

noluislis agere
,

causam vestram

in-

qui damnare non potuil noccns est orbis terrarum sepnraslis? inauditos. Quare ergo vos ab innocenlibus

recenlibus Maximianislis plenarii conciiii, sicutdicunt, ore veridico non dubitaverunt lale proferre judicium,
ut cos primis
illis

sehismaiicis

quos vivos terrasor 1

Sacrilegtum schismalis vestri dereinlere

non

valelis.

S.d hxc omilto


nare tradilores
,

hoc dico;

si

vos possenl conlami,

buit, compararenl? Quorumquosd.ini lanien , quod negare non possunt , aul innocenles damnaveru t,

qni non sunl a vobis convicti

el a

sacniegia quibus vos estis victi^ multo magis posscnl schismaticorum et haeretieorum sine Baptismo secun-

aut norenles iterum receperunl. Sed cum rodunt citur cui respondere non possunt
,

verum

di-

murmura
qui judica

salebrosa

Sic

votumus.

Tu

quis es

conlaminare Cypriaduin veslram scnlcnliam rccepta Ei quia permaneseparavit. Non se tamen iiie

num.

bat Ecclesia

manifeslum

cst

quod contaminari non

alii

crcderent. Melius el t)h:res Mss.. tuveresse II; lib. 5, Lov., super <-oj : ut rursuni mfra, n. ct lib. 6, n. 25. n. I Er. ei Lov., Ecctesin ; perperam aJjecta priiosi-

Am
;

Er.

cum

tione, in, qus ab Am. cl manuscriptis aberal. ' Air.. Pl plures Mss., sacritegiis. GallicaMiquniaiii Mss., non conjuncti. recte, ui 3 4in Er. et noiiiiulli Hss , >i volumus : nimus ex n. 13, ubi veila liqnet ex proxime subsequentibus , et

lr*c

i|.sa re;

elunlur.

Aliqxiot

Mss., lodunl

murmur

ora tcprosa.

433

LIBER SECUNDUS
senum ? Suo domuw
stat
,

131

alienKm

aut cadit.

Cum

se,

autem infirma
tjui

ovis in solitudine aspicilur, ubi pastor

lam magna quxsiione, cum de remissione peccatorum et de spirituali hocorrigi. Irruente itaque

non

reclamel absens videlur, dentes exseruntur, franBonus homoesses, si non esses gilur gutlur invalidum
:

minis regeneralione, utrum posset apud


vel

hsereticos

apud schismaticos

fieri, difficile ratio

reddereiur,

traditor.

Consule animm tum


!

eslo cliristianus.

im-

et praicederel aucioriias Agrippini, et

nonnullorum
moliri,

probamrabiem Cum christiano


vus
;

dicilur, Estochristia'

qui ei consenserant

hominum

in

hac qua:siione defi-

Numquid
stianoi

quid aliud doceiur, nisi negare se cbrisiianum ? aliud erat quod docere cupiebant illi Chri-

cieulium, qui malucrant aliquid

novum

quam

um

persecutores

quibus qui restiterunt

facti

tenere consuetudinem cujus delensionem non inlelligebanl ; irruerunt in oculos animae verisiniiles rationes, el inlercluserunt iter pervesligandaj veritatis.

sunt mariyres?

An

Ievius

putaturquod gladio mi?

nante
11.

quam quod lingua Ad isla respondete,

insidiante commitlitur
lupi rapaces, qui

CAPUT
num
liberius

VIII.

13.
,

Nec

arbitror

beatum Cyprianisi ut

pellibus

propter aliud contra consueludine.n quid senliret

ovinis indui cupientes (Matih. vn, 15), beati Cypriani

exprompsisse

prioremque dixisse,

pro vobis esse arbitramini. Contaminabat Cyprianiiin sacrilegium schismaticorum, an non conlittcras

aliuin, si forte existeret, cui

essel melius revelatum,


,

gratissime acciperet; et oslenderet imitandam

non

taminabat?
sia,

Si

contaminabat, jam tunc periit EcclcSi

non erat unde propagaremini.


,

autem non con-

solum docendi diligcntiam.scd eliamdiscendimodestiam si autem nullus existerei, qui tale aliquid affer:

laminabat

quo scelerc alieno


si

"

possunt in unitale

ret.unde

illa;

omnes

verisimiles raiionesquibusmove-

conlaminari innocentes,

schismalis sacrilegio non


?

balur refellerenlur, in

possunt? Quarc ergo vos separaslis

Quare cum leviora

eadem sententia pcrmaneret, benesibi couscius etnon occultatae qusepuiabaiur ve-riiatis,

quie fingitis.fugiiis, ipsum sacrilegium schismaiis.quod


est

etreienloequaiamabaturunilaiis.

Nam

et illud

omnibusgravius, commisislis?An forte jam placet

sic intellexit

quod

ait
el

Apostolus

:i

Provhetm aulem duo


; si alii

tateri

non

fuisse

jam

illos vel

schismaticos vel h;ereEccksia;, vel in schi-

aul tres loquanlur,

cmleri examinenl

revelatum

licos, qui exlra

communionem
iu hacresi
,

fueritsedenti, ille vrior laceat i(ICor.xiv, 29).

Qua

in

smate aliquo

vel

fuerant baptizaii', quia


et errores

parte, inquit, docuilet oslendit ,multa singulisin metius


revelari, et debere

transeundo ad Ecclesiam

suos pristinos

unumquemque, non pro

eo

quod
si

sciuel

anathemando, destiterant esse quod erant ? Quomodo ergo sine B;iplismo non super eos remanseranl scelera

imbiberal

el lenebat,

pertinaciter congredi; sed

quid

meliusetuliliusexstiterit, libenter amptecli(Kpisl.ll,

eorum? An

ille

Baptismus Christi erat, sed

eis

exira Ecclesiae

communionem prodesse non

potcrat

ad Quinium). Hisulique verbis non solum eos admonuit sibiconsenlire, qui melius aliquid non videbant; sed
etiam horlatus
est, siqui

cum autem
in Ecclesiae

venerunt, et anatliemato prxterito errore

possent afferre aliquid quo


:

pacem per manus impositionem

rccepli

priorconsueludo servanda potius firmaretur


esset

ut

si

lalc

sunt, tunc in charilaie radicatis et fundatis, sine

qua

quod

refelli

non posset, eiiam ipse ostenderet

infructuosa sunt cxtera, prodesse ccepit et ad remis-

quain veraciier dixerit, debere

sionem peccatorum

et

ad sanctificationem

vitse,

quod

unumquemque non pro eo quodsemel imbiberat et tenebat, periinacitercongredi


;

sinc fructu exlra portabant?

sed
t

si

quid melius et ulilius exstiteril, hbenter


nisi

12. Noliie ergo nobis auctoritatem ohjicere Cypriaui

amplecti.

Sed quia lunc non exstiterant,


;

qui ei

ad Baplismi repctitionem

sed lcnete nobiscum

consuetudinem opponerent

defensiones aulem ipsius


illa lalis

exemplum Cypriani ad unilatis conservalionem. Nondum enim erat diligenter illa Baplismi quoesiio perlraclata,

consuetudinis non lales afferrenl, quibus

anima

moverelur

noluit vir gravissimus rationes suas, etsi

sed

tamen saluberrimam
,

consuetudinem
et bae-

non veras (quod eum


raci

tcnebal Ecclesia
reticis corrigere

in ipsis

quoque schismaticis
est
,

lalebat), sed tamen non viclas, vequidem, sed tamen nondum assertoe consuetudini

quod pravum

non

ilerare

quod

cedere.

Quam lamen consuetudinem


senteutias

nisi

prior ante

dalum

esl

sanare quod vulneralum cst, non curare


est.

Agrippinus, ct nonnulli per Africam coepiscopi ejus


ctiain per concilii
iion

quod sanum

Quam consueludinem
vcnienlem
(

credo cxapo4

deserere tcnlavissent,

siolica tradiiione

sicut

multa quae

non
pos-

auderet

iste

sallem ratiocinari adversus

eam

invcniuntur in

litleris

eorum, neque
ipsis tradila

in conciliis

sed in tam obscura qurcslione turbatus, et ubique intiicns

teriorum, ct tamen quia per universam custodiuntur

universalem robuslamque consuetudinem, copoiius ct prece et intemione mcniis

Ecclesiam crcduniur

nonnisi
:

ab

et

commendata
dicit

aret.iret se

ad

lianc ergo saluberrimamconsuetuciiiiem

per Agrippinum prsedecessorem

suum

sanctus

Deum, veium
est

ut

quod poslca plenario concilio visuin

est, ic

Cyprianus quasi coepissc corrigi.Sed sicut diligentius


inquisita vcritas docuit, quae post

esse pcrspiceret el doccret. Sed cum lum pracedentisconcilii quod per Agiippinum

faiiga-

faciuni

magnos

dubilalio-

cxcepisset auctoritas

maluit

prxdecessoruni
inqui-

nis fiuctus ad plenariiconciliiconfirmationem pcrducla est,


1

suorum lanquam inventum dcfendere, quain


rendo amplius laborarc
'.

verius creditur per Agrippinum corrumpi coepis-

Nam

in fine

cpistolx ad

Sic

nisi,
'

Am. F.r. et (.lurosMss. At Lov., quid aliud dicilur xega le chri\tianum? sicAm. et nostri onmes Mss. At Er. et Lov., quomodo

Quintum
ritaiis

ita

ostendit, in

quo tanquam

leclulo aucto-

quasi fessus acquieverit.

scelere alieno. ' l.ov. fuerint bavVzuti. ,

CAPUT
'

IX.

14.

Quod quidem,

inquit, ct

Ayripp

Abesl,

(/ic

al) aiii. Er. el

lurimis manuscriplis.

Mss

qiiam in qumrcndo mnvlius L.borave.

,, ,

35
bonte

DE BVPTI5M0 CONTIU DON \TISTAS,


mmoricB
in

S.

AUGUSTINI

l-WI

'ins
illo

nr, cttm etelcrd coepiscopis suis qui


Africa et

('.

\1TT X.f!5. Qnidauiemagunlisil.cum

docetur

timvort

proriiiria

Numidia Ecclesiam

sanctus Cyprianus, etiamsi non admisit in IhTresi vcl


scbisuiale baplizalns, lamei.

Domini nubernabant,

staluil, et librata concilii


.

commureligio-

communicasse admilten
:

uis examinatione. firmuvit

quorum senlenliam
'

libus, qiiud apertissimc declaravil, dicens

Ncminem
,

sam

et

legitimam, salnlarem, fuUiel Ecdesia

calholicc

judicantet,

aulajure communionis aliquem


t.ilimn

si

divei-

congruenlem, nos eliam seculi sumus. llac allostalione coiumeinoraliisalis oslcndit, mullo magis sc fuisse

sum

senserit,

amoventes (In euneilio Carlliatjinensi me-

morato tupra, cap. 2)? Si


latus est,

communione macuauctoritalciil

rum, si quod do hac re iransmarinum vel universale erat, eoncilium faeium essei. Nondiim aiiicin faeiuin
qnia consueiudinis robore tenebatur orliis lcrrarum, volenlibiis novilia-c sola opponebaiur inducere
cl

curin traciando Baptismo ejus


cur

sectantur? Si auiem lalium coinmunionc maculalus

non

cst,

in uniiaic

relincnda
restat
,

excmplum
nisi

ejus

non

imitantur? voluinus
?

Numquid

bic

ut dirani, Sic

talein

Posica

quia non poleranl apprehcndere verilalcm. lamra dum inier nudtos ex utraquo parte

Quid aliud scrmoni


flagiliosi
,

vcritatis jusliliaquo rc-

spondent oinncs
luxuriosi
dici
,
,

et
ct

Lractalur ct

quxrilur, nonsolum inventa


eoncilii auetorilatem

est,

scd eliam

ebriosi, adulleri
,

faciuorosi homines, modis omnibus impu,

ad plenarii

roliurque perdiicta,

fures

rapiores, lioniieid.e

latroncs, malclici

post Cypriani quidem passionom, scd antcqiiain nos


nati

idololalrx, quid aliud respoudenl cniB cos veritas arguit, nisi,


tincti

essemus(a). H.inc aulem fuisse consiieliidinem


quae postea

Hoc

volo, boc
,

medclcctat? Et
,

si

clirisliano
,

Ecelesi;e,

multis discussis

ambagibus

sunt noniine

dicunt etiam

persperta veritate plcnario concilio connrmaia est.salis


osienditurel ipsius beati Cypriani verbis in

dices alienum scrvum

(Rom. xiv

Tu quis es quiju4) ? Verumtamen co


pcrdilis
:

cadem ad
de
iis

sunl

isti

modcstiores, quia

cum

legibus divinis ct bu-

Jubaiaiiumepisiola.qua; in concilio lecta mcmoralur.


Ait enim
in
:

manis aliquid pcenarum pro


faclisiiue paliiiiilur
,

suis

moribus
isti

Sed

dicil aliquis,
liaeresi

Quid crgo

fiel

qui

non sc martyrcs dicunt

:m-

prslerilum de

ad Ecclcsiam venicnles,
>

lcni

simul habere volunt et sacrilegoruin viiam et


el in scelcratis
faclis

sine Baptismo admissi sunt?


leret, elsi

Ubi ceite quid

fieri

so-

innocenlium famani,

niillam
:

non

fieri vellet, satis

ostendit; et eo ipso

poonam
Dci

et in poenis juslis
sit

maityrum gloriam

quasi

quod concilinm Agrippini commemorat, apcrte indicat fuissc aliamconsuetudinem Ecclesix. Neque enim
opus eral hoc concilio
ludine lenebalur lenlix
:

non lanto
tia
,

crga

illos

major misericordia

et patien-

quanlo magis eos partibus corripiens dal Io,

velle slatuere,

si

jam consuc-

cum

pccnitenliic (Sp. xn

10), ci in

hac

viia flagella
p.ilian:

et in ipso concilio

nonnulke sen-

ingeminare non cessat; ut consideranles qua3


tur el qnare paiianiur, aliqnando resipiscant

omnino dcclarant, eos conira Ecclesia; consueludinem decrevisse,quod decernendum esse arbiirati sunl Quaproplcr illud niuiin isli considerent quod omnibus palct si auctoi ilas Cypriani sequenda est, magis eam sequendam esse in unitate servanda,
:

cl qui

jam pro unilatc Douali Maximiani -tarum B.iplismum


receperunt, pro paccClnisli oibis lerrarum Baplismum
potius amplcctantur, reddantiir radici
unitaii
,
,

reconcilienlur

videant nibil sibi remansisse quod dicanl

(|uam iu Ecclesia; consiicludine commtitaiuia si aiitcm concilium ejus allendilur, buic esse univcrsae Eccle;

sed lamen rcmansisse quod faciant, ut pro faclis eo-

rum
bili

pralerilis sacrilicium dilectionis offeratur placa-

si:r

pnsteriusconcilium pracponendum, cujus se


csse gaudebat; et ul se in tolius corporis

memcom-

Dco,

cujiis

unitalem nefario scelere disruperunt,

orum
Nain

cujus SacrameiHis tam diulurnas injurias irrogarunt.


Misericors est enim el miserator Dominus
,

page relinendacaHeri imiiareniur, ssepius admonebai. el concilia posleriora prioribus apud posleros
praponiintur', et

longani8).

mis

et

multum misericors

el

verax (Psat cn,

Am-

univcrsum panibus semper jure

plecianliir in prasenli vita

misericordem et longani-

oplinm praponilur.
1

mcni
Ec-

et limeant in futura

vcraccm. Non vult cnim


adversus injurias

niortem impii, quantum ut revertalur et vivat (Esech,


Aliquot Mss., fidci quia Lccksia:. QuiJani, fidei

xxxui, II)

quia scnlenliam

floctit

clesiw. > \ alicani Mss., pra-ponenrta. (a) Plenarium islud concHium, cujiis auclorilate nititur
nassini hoc in opere, aut Arelalense est, aut Nica;num;boc scilicet 523, illud autein 51 i Cbrisli annn, et sic antequam Auguslinus nascerelur, utrumiiue celebratum. Ejusilein

irrogatas. Ihcc cst nostra exliortalio.

CAPUT

XI.

16. Proptcr hoc eos

habcmus

ininii-

cos, quia vcra

diciinus, quia taccre metiiiinus, quia

judicium commendat in libro secundo conlra i'arcap. 15, n. 50: in libro de Ha;resibus, bsresi 69; et in epistola 45, ad Glorium et Eleusium, cap.7, n. 19. Pro illa opuiione qu:e Arelatense concilium semper intelliconcilii

cessare ab instantia qnanta possumus lormidamiis


quia obtempeianius Apostolo diccnti,

meuianum,

Prwdica vcr,

bum

insta opportune
(II

importune

argue

Iwrlare, in-

genduui Joannes Launoius super ea re luculenlissimam edidit, disserutione pra;terniissos, quibus lauien locis Augustinus episcopali cuidam judicio, quo llonatista; tractala et dijudi|

utal, placet locos indicare

quosdam,

in ipsa

quam

crepa

Tim.

iv, 2).

Scd, sieul Evangclium loquilur,

diligunt gloriam Iiominiim magis quani Dei (Joan. XII, ib), el

dum

rcprebendi

'

ad Inn; u- liinenl

damiiari

cala

superati sunt, tolius orbis aucloritateni atiribuit. In libro contra [armenianum tertio, cap. i, n. 21, < Quosdam, ait, | au os in Alrica damnaverunl, a quihus tolius orliis judicio superali sunt adJilque Calholicos

eorum

lite

primo cnntra eumdem, cap.

lalibus judicibus ecclesiaslicis credere, quam victis litigalorilms maluisse. n eodem lil.ro, cap. (i, n. 50, dicit Doaatistas, quod ab uniute Cliristi scbisina fecerint, non
< t

6, refcrt, ipsos, faclo Arelatensi iudicio, veuisse rursus ad Conslanlinuni, et ibi luisse superalos; id est, Mediolani, ex epi ultiuio judicio sldla i.">, ail Glorium et Eleusiuni, cap. 7, n. 20; anno lirisli 510, uli ex libro posl Collalioueni, cap. 55, inteli

trecentorum et decein Africanorum et episcoporinu sed tolius orbis aucturitate conviuci. rranerea in libro

liguur.
1

vss., ct repri liendi

omissu, dum.

137
in

LIBER SECUNDUS
etiani ipsi quid

138

sempiternum non liment. Videnl


faciant
:

quid in corde suo possint dicere? Quid ergo facimus,


inquiuiii,

niali

vident non esse quid

omnino respon-

de bis quos jam rebaplizavimus

Rcspon-

deant

sed nebulas iinperilis offundunt,

cum

ipsi vivi

detur

Redite

cum

eis

ad Ecclesiam

mcdicamenlo
Vitse cliari-

sorlieanlur, id csl, scienles ct agnoscenles intercant.

pacis offerle
tatis offerte

curandos quos vulnerasiis,

Videriint horrere homines, ct graviler deteslari,

quod
(a)

suscilandos quos occidislis.

Muttum

valet

eliam se

ipsi in

multa scliisniata diviseruni, et maxime


Carthagine
:

ad propitiandum

Deum
(

fralerna concordia. Si duobus


convenerit
in

in Africa? capile ct nolissinia civilate

ex vobis, ait Dominus,


petieritis
fiel

terra, quidqtiid

conati sunt resarcire dedecus pawioruni suorum. Pulantes

vobis

Malth.

xvm,

19). Si duobiis lio-

quod possent Maximianislas auferre, magno


fortiter inslilerunt,

minibus, quanio magis duobus populis? Simiil nos


paiticipamini nobiscum uniparlicipemur vobiscum dolorem et cbarilas cooperiat mullitndinem peccalorum. Ab ipso beato Cypriano consilium qnserite attendile quanium de
,

conalu per Optatum Gildonianum


mulla
runt.
illis

Domino prosternamus
latem
,

mala

et persecutiones saevissimas intule,

Receperunt inde aliquos

pulaiiles
:

quod pos-

sent

omncs codem

terrore converti

liis
,

autem quos
ut ab eis in
vel polius

receperunt, nolueiuni facere iiijuriam


scliismale baplizatos

unitatis

bono prasumpserit, unde se non disrupit a


;

denuo baptizarcnt,
lioc

ab

diversa scntienlibus
extra Ecclesia?

et

cum

arbitrarelur eos
,

qui

bis ipsis rebaplizari eos facereut inlus, a quibus baptizali erant foris,

commiinionem bapiizarenlur
,

atque

sueludini prajscripsertinl. Sentiunt


faciant, receplo Baplismo

modo sux quam

Bapli-

nefarise con-

smnm

non habere

crcdidit eos

tamen

in

Ecclesiam

scelerale
,

jam

simpliciter admissos propter ipsius uniiaiis vinculum

Mavimianistarum

vinlare

posse ad veniam perlincre

'.

Sicenim solvitqua-slioita

Baplismum
suos
,

orbis lerrarum.
tis

Sed liment rebaptizatos


,

ncm, quam
bens
:

sibi ipse
dicil

proposuit ad Jubaianum

scri-

ne forte non
;

parcant

si

ipsi

pepercerint
,

Sed

aliquis,

Quid ergo
esl

fiet

de
,

liis qiti

in

cxlcris

ne dc

illis

exigant animas suas

si

aiiimas

praHeritiim de liwresi

ad Ecclesiam venientes
Polens
el cos

sine

Ba-

alioritm trucidare cessaverint.

ptismo admissi

siinl ?

CAPUT
les

XII.
,

non
:

Dominiis misirieordia

17. Quid de rcceplis Maximianislis


inveniiint. Si
eis

sua indiilijentiam dare,


tcr nduiissi
,

qui

ad Ecclesiam simplici-

respondeant

dixerint
,

lunncen-

in

Ecclesia doriiiieruitl, ab Ecclesice sua:

recepimus

respondettir

Ergo innoceiUcs
:

miineiibus non separare

damnaveralis. Si dixerint,

Nesciebamus

Ergo

le-

CAPUT
ulriiin

XIV.

Epist. 75, ad

19.

Quid

sil

Jubaianum ). auldm perniciosius,


ij

mere

judicastis (sic etiam de traditoribus sententiam


protulisiis
) ;

omnino non

baplizari, an rcbaptizai

judicari

temerariam

falsumque

dixislis

Vlenarii

difficilc est.

concUii ore veridico danmatos esse cognoscite (Jn Dagaitani concilii sentenlia).

Video quidem quid amplius bomines detestenlur alque borreant Verumtamen recurrens ad
:

Neque enim ore veridico


Si dixerint,

iu-

nocentes

damnari poluerunl.
:

Non eos
nomina

staleramdominicam.ubi non cx liumano sensu, sed ex auciorititedivina rerum moiiienta peiidiintiir,


illam

damnavimus
et

recitatur couciliiim, rccilanliir


et

invenio de ulraque re Domini senienliain.

Nam

et

episcoporum

civitalum.
:

Si

dixerint,

Non

cst

Petro dixit,

Qui

lotus

est,

non

liabet

nccessilclem

ipsum concilium nostrum


sularia,

recitaiitur Gesla

procon-

iterum lavandi (Joan.


quis renatus fueiil
e.t

xm, 10
aqua
el

): ct Nicodcmo,
Spiritu
,

IShi

ubi

non semel idem concilium allcgaverunt,


basilicis excluderent, et

non

intrabil in

ut

eosdem Maximianistas de

regnum coelorum
dijudicatio Dei,
cile est

(Id.

m,

5). Quid

babeat secrelior

judiciorum strepitu atque auxiliorum impetu proturbarent. Si dixerint, Felicianum Mustitanum et

Pra>

bominibus quales nos sumus, dilliforlasse cognoscere quanlum taracn ad ipsa


:

lextatum Assuritannm, quos posiea receperunt,

cum

verba atlinet

cuilibet

bomini manileslUin est quannecessitatein

Maximiano nou
de
basilicis

fuisse

recilantur Gesta quibus eos

lum
on
sic

dislet inter,
intrabil in

non

liabet

tavandi

ct,

eicludendos ex concilio suo quod adver-

rcgnum coelorum. Ipsa denique Ecclesia


,

sus Maximianislas fecerunt, de judiciis publicis postularunt. Si dixerint,

traditum lenet

ut

bominem

sine Baplismo ad al
;

Pro pace suscepli sunt


et

rcspunpa-

tare pror>us

non passit admittere

rebaptizalum au-

dctur

Cur ergo veram

plenam non agnostitis


et conira

lem cum posl pcenilenliam


ostenditur nisi

liccat admitti, quid aliud

cem

Quis vos impulit, quis cocgit pro pace Donaii

eum Baptismo non

carere? Si ergo Cy-

icliismaticum recipere
Cbristi

damnaium,

paccm

prianus quos esse sine Baplismo afbitrab.vtur, tamcn


propter unitatis vinculum ad veniam pertiunre pncsu-

orbem damnare inauditum? Urget eos undinon liaberequid respondeanl,


'

que
el

'

veritas; vident sc

mebat culum

potcns est Dominus p

ipsum

unilalis vin,

putant se non babere

quid faciant

quid loquan;

el pacis

eiiam rebaptizaiis placari


,

et eis a

tur

non inveniunt. Tacere non perniiltunlur


,

maluni

quibus rebaptizati sunt


milescere
licta
,

ea ipsa pacis compensaiione


i;i

perversis vocibus vcritaii reluclari erroribus paci restiiui.

quam

conlessis

et

omnia qnac

errore comiiiiserani de,

CAPUT
1

XIII.

donare, offerentibus sacrilicium cbarilalis


;

qti.-c

18.

Quis aulem non

inielligat

cooperit muliitudinem peccatorum

ut

non atiendat
sint,
se<l

et >lss., ulique. se habere : minime casligandi, nisi nostri omnos , nianuscripti magno conscnsu hic iraferrent, se non
1 Edili

Am.

quam quam

multi

plures

corum eorum

discessu
rcdiiu

vulncraii
In

Iibeiati.

quo

enim

habere.

quod

maximum illud schisma, Donati parle, ordinato contta Primianum e| iscoiio cartbaginensi Maximiano, contigit.
(a)
in

Maximianistarum mcmorat

1 Edili tantum hoc loco, ad vcniam pervcnire : sed iit proxime sequenti capite convenientes cum maiiuscrii.li halient ad veniam pertinere.
,

S*SCT. AlJGCST. IX.

(Cinq.J

39

DE BAPTISMO CONTB.A DONATISTAS,


Ecclesirc

S.

AUGISTIM
illis

140
pacc.n? Cur ergo
el vubis sa-

viiKnilopaciscredidilCyprianuspossepermisericor-

cordia non repularel anianiibu

diam Dei ab
quos
sos
,

muneribus non

separan eos

cum

vcstros rehapli/.alos timetis, el

in in

Erclesiam sine Bapiismo existimabnt admiseodem vinculo pacis eredimus pcr eanidem
Dei mereri vcniam

lulis adiius

invidetis? Fuit aliquando

de Baptlsmo

dubilatio
rtiut.

qui diversa senscrunt, in uiiilatc inanse-

misericordiam
tos.

posse rebaptiza-

Ea

dubiialio procedente tempore perspecla vecst


:

riiate

sulilala

quajsiio

qux nondum

linila finita

Cyut

CAPUT XV.

20.

Ecclesia quippc calholica el


,

prianura

non delcrruit

ut recederet, vos

temporibus beali Cypriani

ct anlc

ipsum
aut

praeterilo

redealis inviiat. Yeniie ad Caiholicam concordantem,

tempore, aut rebapli/.atos, aut Baplisnaum non liabentes, unitalis

gremio conlinebat

aul

illi,

illi

salu-

lem non nisi unilalis ipsins mcrito conseculi siinl. Si enim non babebanl B iptismum qui ab hrerelicis veniebant, sicul asseril Cypriamts; non recte admittebantur
mini
:

qnam Cyprianus non deseruit flucluantem aut si vobis exemplum Cypriani jani displicct qui communicavit eisqui cum Bapiismaie hoercticorum recipicbantur, aperte dicens, Neminem judicantes, aut a jure
: ,

communionis aliquem

si

diversum senserit, amoventes

et

lamen eisdem
ergo
;

iiise

indulgeniiam de DoEcclesiae
,

quo

iiis,

miseri? quid agilis? Et vos ipsos fugile,


ille

inisericordia
Ita

propter unitatem
si

non
non
uniIra-

quia inde proceBsiblis, nbi

permansil. Si vero

ei,

desperavit.

babebant Bapiismum
illos nisi

propter abundanliam cbaritatis et


laiis, et

amorcm

fralerni-

recte rebaptizanlur
tatis

quid itaque
,

eadem

vinculuni pacis

nec sua peccaia, nec aliena


,

charttas adjuvabal

ut

quod

in

Sacramento
,

obesse poliieruiil; huc reditc

ubi et nobis

et

vobis

clnndo latebat

humanam

inlirmilatem

divina miscri-

mullo minns oberunl qua: veslri finxerunt.

LIBER TERTllTS.
HeVllemla ea suscipit
,

qua:

iu

cypriani ad Jubaiamun e| istola videnlur uon pcsse.

probare Cbristi Baptismum per hacreticos dari

CAPUT PIUMUM.
esse omnibus posse
,

1.

Arbitror jam manifestum

non posse
sit ipse

in

Ecclesia

manebo securus

in

ctijuj

auclorilatem beati Cypriani ad viulanreiinendum vinculum pacis , nulloque modo

communione cum
5.

eis qui sibi

non consenserant, man-

Cyprianus.
si

dam
Si

nnilaiis Ecclesiae

saluberrimam cliaritatem
Donatislis esse
uli voluerint

ma-

Quod
,

dicunt

proptcrea lunc illam calholirnm


ibi

gis pro nobis

quam pro

proponendam.
ad rebapli-

Ecclesiam fuisse, quia erant


lant

pauci

vel

si

hoc pu-

enim Cypriani exemplo

etiam multi qui Baptismtim datum apud haereli-

catholica baptizaiwios catholicos, quia illecensuil in

cos improbabant, et baptizabant eos qui inde venie-

zandos ha?reiicos

nos polius ejas exemplo utimur


calholica

bant

Quid crgo? anie Agrippinum


raiio

quo

ista ccejiil

quo apertissime

slatuit a

communione,

id

quasi nova

adversus consuetudinem dimicans


?

cst, a Cbristianis lolo

orbe terrarum diffusis, eliam separamalis ei sacrilegis admissis, nullo modo per quandoquitionem communionis esse recedendum , dcm nec eos qui , ut eidem videbatur , non bapiiza-

numquid non
ditum esset

eral Ecclesia
nisi

Quid dcnique post Agrip-

pinum, quando
,

ad pristinam consueiudinem re-

allerum moliri concilium non esset ne-

ccssc Cypriano,

numquid non eralEcclesia, quia


,

talis

commuuionem recipietos sacrilegos in caiholicam dicens , bant , a jure communionis voluit amovere ,
Nvminem
si

per omnia consuetudo tenebalur


sli

ul Baptismus Cbri-

nonnisiChristi Baptismus haberelur, etiamsi apud

judicantes, aul a jure communionis aliqucm,


,

hoereticos vel schismaticos datus fuisse probarelur?

diversum senserit

amovenles.

Quod
a

si

eratctiam tunc Ecclesia

el

hxredilas Cbrisii

CAPUT
sit

II.
,

2. Video

lamen quid adliuc

mc posillis

inquiri

vi lelicet ut

respondeam verisimilibus
,

rationibus, quibus vel ante Agrippinus

vel ipse Cy,

non interrupta perierat, sed per omnes gentes auglulissima ratio est in menia capiens permanebat eadem consueludine pernianere, quaj tuncbcnosel
;

prianus, vel
si tis

illi

qui eis in Africa consenserunt

vel

malos una complexione


erat Ecclesia
,

'

portahat. Si autem lunc nor

longeque discrelorte aliqui cx transmarinis terris


,

quia sacrilegi haeretici sine Baptismc

nullo

quidem

sive plenario sive saltem regionali

commoti sunt , ut concilio, scd epistolari colloquio consueludo hoc esse faciendum putarent , quod et
Ecclesiae pristina

nnn babebat

el postea caiholicus

consensionis cxorbis lcrrarum robnstissinia firmilate in aliquoejusmodi disputationes per quod ut clusit
:

, et boc universali consuetudine teneunde Donalus apparuit? de qua terra germinavit? de quo mari emersil? de quo ccelo cecidil? N09 itaque, ut dicere cccperam iu ejus Ecclesis communione securi sumus , per cujus universitalem id nunc

recipiebantur

batur

rum menlcs
lalis

irrepere corperat

de salute veniens uni-

agitur, quod el anle Agrippinum, et intcr Agiippinum et Cyprianum per ejus universilatcm. sirniliier

Hiinc

potenlior verilas et univcrsalis medicina sanaret. itaque sermonem videanl quam securus aggre-

agebatur; etcujus universitatem neque Agrippinus deneque Cyprianus , neque illi qui eis consenseseruit
,

diar. Si assequi et oslendere


rcfellantiir

non potuero, quomodo


Wditi,
Dtis,

ea
,

qux de
Cbristi

coneilio Cypriani vel epistolis

in

una complexivne

Abest, IR, a

nianuscri-

ejus afOrmant

Baplismum per

ha;rciicos daii

141

LIBER TERTIUS.
,

t;2
cpiscopitm se episcoporum conslituit
,

rant

qunmvis

nliier

quam

erelcri snperent
,

se<1

cnm

inquit

nut ty-

eis ipsis a
lis

quibus diversa senserunt


Ipsi

in

cadem

unita-

rannico terrore ad obsequcndi necessitatem collegas suos


adigit.

communione manserunt.
,

auiem cnnsidercnt

Quid mansuelius

quid liumilius

Nulla nos
sit.

nbi siul

qui ncqiic unde propagati snnl possunt di

certe delenel auctoritas a

quaTcndo quid vcrum

jam tunc Ecclesiam recepli sine Baptismo ha> retici etschismatici communionis contagione perdideranl neque ipsi Cypriano consentiunt ille enim cum
eere
,

si

Quando hubeat
libertatis el

inquil, omnis episcopus pro licenlia

potestatis

suw arbilrium proprium

lamrpte

judicari ab alio non possit,


jitdicare

qunm

nec ipse potest alterum

receploribtis hrerelicorum ct scliisniaticoriim


lioc

ac per

eliam

cum
;

ipsis recepiis
isti

manere

se in

comnmnione

: opinor ulique, in liis qiircstionibus qurc nonduin cliqualissima perfeclinne discusscc sunt. Noverat

professus est

aulem prnpler nointn (raditorum


se ab orbis terrarum

enim quanlam Sacramenli profunditatem tunc omnis


Ecclesia varia disputatione versabat , liberumque faciebat quaerendi aibitrium , ul examinala verilas

quos in Africa iiifamaverunt, et in transmarinojudicio

nnn convicerunt
separarunt
:

communione
schismatum

pan-

cum

etiamsi vera crimina objicerent


ct
,

deretur,

Neque enim mentiebalur,


',

et simpliciores col-

mulio

sint

mnjora scelera Iireresum

legas in verbo capere cogitabat


sentire prodidissent
,

nnde
cepti,

sine Iiaplismo,

sicul ipsc sensit, venienles, et

lunc contra

utcum se divcrsum quam promiserat,


lali

in calholicnm

communionem non

per

Baptismum

re-

excommunicandos esse censeret. Absit ab anima lam


sancta isla scelerata perddia qui hoc de quasi cum ejus laude sentiunt, nihil
:

non potuerunt maculare Cyprianum. Neque in eo ipso in quo se dicunt imitaii Cyprianum, inveniunt
quid respondeanl de recepto Baplisiuo Maximianista-

viro

aliud

quam

se

rum

cum

cis

quos ex eoruin numcro, quos concilio

suoplenario damnatos, eliam lerrenarum poleslatuin


judicio sunt perseeuli
,

in

suam conimiinioncm

in

Ego Cyprianum calholicum episcopum catholicum martyrem et quanto magis magnus erat tanto se in omnibus humiliantem, ut coram Deo inveniret graliam (Eccli. m, 20) nullo
,

ipsos lales esse profilentur.

eodem
(lesiam

ipso cpiscopatu in quo


si

damnaverant revocavenon habent


sure
,

prnrsus niodo crediderim


cilio

in

sancto praesertim con-

runt. Quapropler

temporibus Cypriani perdidit Ec,

collegarum, aliud ore protulisse


,

quam rorde ge:

inalorum coinmunio
;

isti

slabat

prujserlim

cum

communionis originem

si

autem non perdidit


:

non

mus
unus

un.versi jttdicium
et

Sed exspecteDomini nostriJesu Christi, qui


prwponendi nos
s

addal et dicat

habent sure prrecisionis aliquam defensionem


per nec exemplum Cypriani sectanlur
' ,

insu-

solus habet poteslalem et

in

Ec-

quia unitatis
,

clesiw

suw gubemalione

et

de aclu noslro jttdicandi

vinculum disruperunt

nec i|>sum concilium

quia

(Ex
gis

concilio Carlhaginensi).

Sub

lanli

ergo

comme-

Maximianistarum Baptismiim recepcrunt.

nioratione judicii,
in

CAPUT
Quid
simi
,

III.

i.

Nunc ergo nos manenies

exem-

plo Cypriani, cnnsidcremus eliam concilium Cypriani.


ait

terit

verum exspettans audire a colleprior cis menliendi preberet exemplum ? AverDeus hanc dementiam a quolibet christiann ,
!

Cypiianus? Andisiis, inquit, collegw

dilectis-

quanto magis a Cypriano


liber.im arbitrium
,

Habemns ergo quierendi

quid milti Jubnirmus coepiscopus voster scripserit,


illicito ct

ipsius Cypriani nobis mitissimo et

consulens mcdiocrilalem nostram de

profano
ei
,

veraeissimo sernione concessum.

hwreticorum Baptismo
censens
scilicet

quidque ergo rescripserim


el

CAPUT

IV.

6.

Jam quidem
:

incipiunl ejus colle-

quod semel atque iterum

swpc censui-

gre proprias proferre senlentias

sed ad Jubaianum

mus smo

hwretiros ad Ecclesiam venientes Ecclesiw Baptibaptizari el sancti/icari onorlere.


,

daias litleras audierunt. Recitatre sunt cnm.sicut in

ltem leclw sunt


et

exordio
ui nos

vobis el aliw Jubaiani lillerw


religiosa devolione

quibus pro sut sincera

ad epislolam noslram resccibens, non


sed
et

commemnratum est. Etnobis ergo recitcntur, quoque inde quid seulire oporleat, quantum Dominus adjuvat, indagemus. Dicit forsiian quispiani,

tantum consensil

instructnm se esse gralias


,

egit.

Quid ergo?

tu

modo

dicis quid ad
legi, fateor; nisi

Jubaianum
et profecio

His verbis beali Cypriani


esse consullum
,

accepimus eum

Jubaiano
,

scripscrit

Cyprianus? Jam

et

quod responderit consulenti

et

issem in

eamdem

sentenliam,

me

ad diligeniio-

quod

ille

instrucium se esse gratias egerit.


,

Numquid

rcm consideraiionem revocaret


rum,

tania anctoritas alio-

jam perlinaces exislimari debemus si considerare voluerimuseamdem ipsam epistolam, qualioc Jubaiano persuasuin est? Donec enim persuadeatur et nobis
(si

quos vel pares gralia uoclrinre, vel etiam forlasse docliores, per tot gentes Latinas, Grrccas, Birbaras, et ipsam Hebrrcam, Ecclcsia toto orbe diffusa parcre potuit, qurc ipsum qunque pepererat, qui milii
nullo

hoc persuaderi veris rationibus poicst)


facit

securos
ipse

nos de jure catholicre communionis


prianus.
5. Scquilur

Cy-

modo

videri poiiierunl
:

fi

usira noluisse istam te-

nere senlentiam

non quia

fieri

non

potuit

ul

in

enim

et dicit
,

Superesl ut de
,

Itac ipsa

re quid singitli sentiamus

proferamtts

nemiuem judi.

obscurissima qurcstione verius pluribus unus paucivc sentirent; sed quia non facile pro uno vel paucis adversus innumcrabiles ejusdem religionis ct uniiatis
viros, ct
nisi

canles

aul a jitrt communionis aliquem


,

si

dirersum

ienterit

amovenles.

Nnn

soluin ergo

ihilii

salvo jurc

magno
scnteiiiia

ingenio et uberi doclrina prrcdilos,

comiitiinionisadliuc veruni qurerere, sed etiam diver-

pertraetatis

pro viribus alque perspcciis rebus


cst.

sum
1

seniire concedit.

Neque enim quisquam nostrum


Lugd. ven.
i.ov. secuti

fercnda
1

Itaque sollicitius

inquircnli,

Sola edilio I.ov., cupicbat.

ii)

B., seclantet. Er.

sumus.

h.

AliquotMss.,

talt.

U5
rini

DE BAPTISMO CONTRA
pro
liac

Ol>N \TIST\S, S. AUGtJSTI.M

W.
Felix a Buslaeeni* dixit:

q.jauta mibi etiam ipsins Cypriani

liltcr^ st.ggcssn-

CAPUT

VIII.

II. Item
cl

senientia,

quam mmc Ecdesia

calholica

ln luvreticis sine Ecclesim Baptismo admittendis , nemo

non cx merito eorum per lenel, iii Chrisli Baplismus Uic csl qnosdatur, sed ex ipsius de quo dictum cst,
,,,,i

cunsuetudinem rationi
suetudinem ratio
si

verilnti

pratponal

quia COH-

el
:

veiitas

sempir exctudit. Si ralio,

baptizat (Joan.

i,

55), agnoscendus ct

approbandus

veritas,

optime

scd

lioc

mox

videbimus. Interim

nostri res ipsa mdicabil. sit, in progressn scrmonis quas ad JuArbilremur iiaque jam illain epistolam,

aliam fuisse constictiidinem eliam verbis liujus apparel.

baianum ab codcm
conciHo

data esl, rccilatam nobis, sicul in

CAPUT

IX.

12.

Item Honoratus a Tucca

dixii

() rccitala est.

Legal

eam primo,

qui lectu-

Ci Cluislus veritas

sit,

magis verilalem quam eonsueIlis

quid forte neccssarus est hasc quce diclurus sum, ne subtraxisse arbilrclur. Nimis enim longnin
riiim
est,

ludinem sequi debemus.


ralur

oinnibus scntenliis decla-

mc

suscepts rei perlinet, ut nunc commemorentnr a cpistolx lnijus vcrba omiiia


nec ad explicalionem
nobis.

non cxtra Ecclesia: communionem nos csse consiitulos, dnnec veritas, quam dicunt liuic consueludini esse prxponendara, liquido eluxcrit. Si auteui

verilas id aperuit esse reiinendum,


7. Si

quod

illa

consuc-

CAPUT V.
dum

quis autem
:

quserit, quid

inle-

ludo pr;cscripscral; manifeslum


stra fuisse instilutam alque

erit,

nec illam frucl vigilantius

rim leneam

isla pertraclo

respondco, primum

roboratam,

domibi Cypriani lilteras suggessisse quod teneam, dispuiari. postea nec perspiciam quale sit quod ccepit
Ait quippe ipse Cyprianus
:

etiam post

istas dispulaliones lanli

Sacramcnti salu-

berriniam observalionem in Kcclesia callioliea non


potuisse mulari, scd coneiliorum eliam majori robore

Scd

dicit

aliquis,

Quid

ergo

fiei

dc

,'is

qni in prwteritum dc hatrcsi venicntes ad

confirmalam

religiosissinie custodiri.

Ecelesinm, sine Baptismo admissi sunt (Epist. 75, ad


J,i(,imi,)?Uiruin rcvera sine

CAPUT
ris

X.

sni,

15. Scribit ergo ad Jiibaianum


ei

Cyfosibi

Baplismo

isli

fucrint;

prianus, de Uarelicorum Ilaplismo, qui videnluipositi, et extra

an

ideo sinl admissi, quia

illi

qui admillebant, cos


,

Ecclesium constiluti, vintlicare

liabcre

Bapiismum

intelfigebant

mox

considerabi-

rem, nec juris

ncc poteslalis, quod nos, inquil, uec


,

mus. Verumlamen quec solerct esse Ecclesiaj consuetudo, satis idem Cyprianus ostendit, qui ait, in piseterilum de hairesi ad Ecclesiam venientes sine Baplj-

ralnm possumns nec legitimum pulare

quando

Itoc

apud eos
qui

essc constet illicitum.


in

Nec nos abnuimus


aliquo scliismate

eiini

apud lixretiros vel

extra

smo

admissos.
in

communionem
ipso concilio Castus

F.a lesisc bajilizalur,

non

ei

prodcsse

8. Dicit eliam

Siccensis

in

qiianlum liaieticorum et scliismalieoium perversi-

Qni conlempta
qui
,

verilate

pnrsumit consiietudinem seesl el

lati coiiscntil;

nec

illos

qui b.iplizanl, quainvis ipsum


recte lameii

aul circa {ralres invidus


;

malignus, quibtts

ct

vcrum dcnt Baplismi sacr.imcntum,


Sed aliud
csl

vcritas revelatur

aut circa

Deum

ingratus est, cujus in-

facere, extraEcclesiamcolligerc, et contra Eeclesiam


sentire.

tpiralione Ecclesia ejus inslruilur.


lata sit,

Ulrum

veritas reve-

non Iiabere
usurpare.

aliquid, aliud

non non

mox quieremns

umen

aliam fuisse Ecclcsia:

jure liabere vcl

illicitc

Non
,

ilaque ideo

eonsuetiidinem, eliam iste confessus cst. Dicit et Libosus Vagcnsis J. CAPUT VI.

sunt Sacramcnta Chrisli el Ecelesia;


:

quia eis

illicile

In

uiuntur, non bxretici solum, sed etiam oinnes iniqui


ct impii.

Evangclio Dominus
(loan. xiv, 0)
:

Ego sum
l'go

>

inquil

vcritus t

Sed lanien
et

illi

corrigendi aut puniendi

illa

non

dixit,
,

snm

consuetudo, Ilaveritati.

vcro aguosccnda

vcncranda sunt.

quc veritate manifestuta

cedat

contueludo

14. Dicit sanc de hac re

non unum, sed duo vd


,

Plane quis dubitel verilali manifestatx debere con-

ainplius

facla

esse

concilia

sed tamen Afrieana.

suetudinem cedere? Sed de manifestala veritale moj videbimus nur.e lamcn el iste aliam consueliidincm
:

Nam
fuisse

et in

quodam commemoral

seplmiginta et unuin episcopos


,

quorum omniiim

auctoritati,

fnisse manifeslat.

universa; Ecclesi;c cuin longc pluribus episeopis lolo

CAPUT

VII.

10.

Ilem Zosimus aTbarassa dixit:


:

orbe

dilliis;e

auelorilatem non dubilainus ciim ipsius

Revetalione facta verilatis, cedal error verilali

quia

el

Cypriani pace praponere, eujus universa; Ecclesia:


incvulsibile

Petrus qui prius circumcidebat

ccssit

Paulo veritatem

pradicanli. Noluit quidem isle dicere consiichidiiiem, veriiinlanieii ciim dicit, Quia el Petrus sihI errorcm
:

meiubrum se csse gaudebat. Non est autem aqua profana el adullera, supcr quam nomcn Dei invocatur, etiamsi a profanis et
15.
adulteris

qui prius circumcidcbal, cessit Paulo veritatem prvdidicanti, satis indicat


tieri

invocetur

quia

nee ipsa crcatura

nee

quod

aliud etiam

de Bapttsmo
fuisse iinpos-

ipsum iiomcn adulierum

est.

Baptismus vcro Chrisii

solcbat. Simul et

admonelnos, non

verbis evangelicis consecraius, et per adulleroscl in


adulleris sanctus est,

sibile

ulde Baptismo Cyprianus


veritas poslulabat, qiwc
et

aliquid aliter saperet

quamvis

illi

sinl impudici el

ime(

quam
illum

ab Ecclesia
si

et

ante

mundi

qtiia ipsa ejus sanclitas pollui

non

pntesl,

posl ilium
alilcr

relcnta

est;

potuit

aliquid

sacramento suo divina virlus

assislit, sive

ad salulem

cliam Pelnis

saperc

quam

verilas

habebat,

bcne ulenlium, sive ad perniciem male utcntium.


vero solis vel ctiam lucerna: lux,

An

quam Paulo
H-I4).

apostolo doetore (Kdiciimis (Galat. n,

cum

per coenos

Editi

,
;

a nuslacenis. At Mss., a nuslaceui, ut apud etc<.r-

Alii

[ilurfs Iihri,

quod

verilas

non habeb.it.

prianutn
l>eieiisis

\u) Cavtliaginensi.

vel , a nuslucceni. sic vcro anlitiuissiiuus codex, et t loriacensis.

Itf
difltindiliir, niliil

LI13ER TERTIUS.
inde snrdinm cnnlrahit, ct baplisnius
sceleribtis
im|uin:ri
?

iie
dixeriinl eos qui

nendam, ac non polius


facere
?

aliud facenj

Ciirisli

polest

cujusquam

Si

vellent, el eontra veritaiem et conira coiisuetiidiiieni

enim ad
lur,

ipsas res visibiles quibus

Sacramenla traelan-

aiiimum conferainus; qnis nesciat eas esse corSi

ruptibiles?

autem ad

id

ijhwJ

per

illas

agiiur,

XIII. IS. De reiuissione auttihi pcc:atnrum, utrum per Baptismtim apud haereticos lial, quid
niihi viderelur,
tib.

CAPUT

qnis

mm

videat non posse cnrrumpi, quainvis liomi-

in alio
:

jam vobimine

seripsi (Supru,

nes per quos agitur, pro suis moribus vel pr;emia percipiaut, vel pcenas luanl?

i,cap. 11
Si
lit

et sei/q.)
illic

sed etiam hic breviter cnmper Baplismi

CAPUT

XI.

memom.
aulem non movilCypria,

remissio debitorum

16. Recte

sanclitatcm

iiirsus debila
:

redeunl per hiresis aut

nuin qnod scripsil Juhai nnis

yovatianenses rebapti-

scbismalis obslinalionem

et ideo necessariiim liabent

zare eos qui ad se ex Culliolica tenirent.

Neque

eniin

hiijusmodi homines venire ad calholieam pacem, ut

quidquid hu-retici perverse fueriut imitali, proplerea


facienduni a Calholicis non esl,
ciunl.
qtiia
illi

huTetici et schisinatici esse


quue in illos redierant,

jam

tlesinant, cl

eorum
i:i

simililer fa-

peccatorum purgatioiiein

Scd aliud

est cur luerelici rebaplizare

non desi

tmiuitis vincnlo ciiaritate npcranle mereantiir. Si

au

beant, aliud cur Calhulica. ILerelici enim nec

in

tem, quamvis apud h;erelicos vel schismaticos idem


Baplisnius Chrisii, non lameu ibi operalur remissionem peccatorum propter eamdem discordiaj fcedisit

Catholica faciendum esscl, facere deberent; quia in


Calholicis hoc non esse dicunl, quod ipsi

cum

ibi

es-

sent aeceperiint,

et

cum

discederent abslulerunt
nnii

latem

el dissensionis iniquilalem

tunc incipit valero

Calholica

vero propleiea

debel

ilerare

Bapti-

idem Baptismus ad dimittenda peccata, cum ad Ecclesia?

smum,

qui apud ha-reticos datus esl, ne judicare vicisc

deatur ipsorura

quod Chrisii
acceperinl,
Iloc
si

est,

aut eos non

pacem venerint; non ' ut jam vere dimissa non retineaniur; nequeulille Baptismusquasialienus
:

habeie, quod inlus


foras
pi

cum

aniilterc utique

aut alius improbetur, ul alter Iradatur

sed ul idem

exeundn non possuni.

enim

ipse etiam

Cy-

ipse qui propterdiscordiam foris operabalur

morlem,

ianus cuin c.cleris slalnil, ul

ab hoeresibus red-

propter paeem intus operetur salulem. Idem quippe


odi.r erat

irenl ad Ecelesiam,
zati,

quicumque

fuer.uit in ea bapti-

de quo

dicit Apostolus, C7/ris/i


;

bonus odor

non jam per Daptismum, sed per pcenilenliam


:

sumus

in

omni loco'
iis

el

tamen
:

el in iis

qui satvi (iunt,


in

reciperenlur

unde constat eos non posse amittere


re-

inquil, el in
viliim,
aliis

qui pereunt

aliis

quidem odor vitx


mortein
atl (II

recedentes, quod umi

ipitml renieanles.
est, sicut

Non ausic

autem odor morlis

in

Cor. n,

lem

sicul haresis

ipsorum

error ipsorum est,

13, 1C). (Juod elsi de alia re dixil,


ul intelligalur aliqnod

hoc ego posui,

sicul saerilegium dissensionis ipsoruin est,

etiam

bonum, non solum vitam posse

Baptisnuis qui Clnisti est, dici debct ipsonim. Itaque

operari bene ulentibus, sed etiam moriein male ulenlibus.

cum

illa

mala ipsorum qtiando redeunl corriguntur,

in

eoquodipsorumnonestjiile estagnoseeiiduscujiisest.

CAPUT

XII.

CAPUT
et

XIV.

19.

Nec

interest

cum de

sacra-

17. Ideo

aulem non
cceperat.

sc

novam aut
>

me-ili integritate

et sanclilate iraciatur, quid credat


sil ille

repentinara

rem

slatuisse beatus
lieri

Cyprianus ostendit,
t

quali fide

imbutus

qui accipil sacrameutum


saluiis

quia sub Agrippino


iuquit,
i

jam

Anui sunt,

Inlerest

quidem plurimum ad

viam, sed ad
Fieri

multi, el longa ncias, ex quo sub Agrippino

sacramenti qusstionem
test ut

nilnl iuieresl.

enim po-

bon.c mcmoria: viro coiivenientes episcopi plurimi

homo integrum habeat


:

S.icranienltnn, et per-

hoc statuerunl.
facta est.

>

Proinde ab ipso Agrippiuo res nova


dicat,
i

virsam lidem

sicut fieri polestut inlegra teneat ver-

Quoniodo autem
tot millia

Atque exinde

in

ba SyniboU, el lamen non recte credat, sivc de ipsa


Tiinitale,

hodiernum
-ad

hrereiieorum inprovinciisnostris

sive

de resurrectione,

vel aliquid

aliud.

Ecclesiam

conversi,

non aspernati sunt, neque


amplexi suni,

Ncque enim |arva

res esi, in ipsa inius Catbolica teita

cunctati,

imo

el raiionabiliter et libenter

nere inlc-gram fidem,


crcalura, sed de ipso
veritas babet.

nt

omnino non de
aliler
si
3

aliqua

ut lavacri vitalis el salutaris Baptismi graliam conse-

Deo

niliil

crcdat

qnam

quercnlur,

>

non video
>

nisi

forte

hoc dieat,

ex-

Numquidnam

ergo

in ipsa

Calholica

inde in hodiernum

(Episl. 73,

ad Jubaiamtm), quia

baplizalus, postea legendo, audiendo, et pacifice dis-

nnlla de illisexquo inEcclesiaper Agrippiniconciliiim


baplizali sunt,

screndo, ipso Domino revel uile cognoveril aliter se


anlea credidisse quamdebuit, denuo baplizandusest?

qicestio alicujus cxconimunicalionis

exorta esl.Calcrumsi permanebalabAgrippinousque

Quis autem carnalis et animalis homo, non per phanlasmata


qnalis
ei
'*

ad Cypriauum
venienles,
coucilia
?

eonsueltido
farta

baplizandi ab hxrelicis

cordis sui evagetur, et cnnstitiial sibi Dciimi

tilquid

sunl a Cypriano de hac re


dicit,

pro suo sensu carnali placueril, alque

ila

Ulquid eidem Jubaiano

non

se

rcm

no

credat lanluin longe alitcr qtiam Deus esl, quanliim

vam
ut
si

facere aut repentinam, sed ab Agrippino consii1

iiitam

Curenim Jubaianus de

novitate turbarelur,
1

eum

per auclorilalem Agrippini sanari oporleret,

)iluri!)us eliani Mss. <|ui

Hic particttla negans oniUtilnr in eilitiune postca loeo, neque ul


iil

Xm. Abcsl

ille, liaiicut,

ab Agripp.no usqne ad Cyprianum hoc lenebat


in

non
<

itle.
,

Ecclesia? Cur denique lot ejus colleg;e

concilio

r.ilili

svmus Deo

in onuii loco.

Vox, Deo,

abeM

'.'ss.

Uixerunt
<

ratinnem et veritaiem consucludini pra^po-

et praMeriri solel ab Augnslino. 3 Kdili, aliud. Mss. vero, aliler. * Sic aui. Er. et nostri Mss. Al l.ov., Quis

aulem nUi car

Editi, insttivlam.

nalu

et

nnimatU liomo

per pliantasmata, etc.

,,

147

DE BAPTISMO CONTRA. DON ATISTAS,

S.

AUGUSTINl

US

a veritate vanitas diHert? Verissimam quippc senien-

eisdem verbis aliud opinanlis quani catholica veritas


docct, nonesset integra, sed fabulosis falsilatibus in-

tiam dixil Aposlolus, plcnus luniine verilalis: Animalis, inquit, liomo non percipit quw sunl Spiritui Dei
(l

quinala
Patris

(a).

Nam

siibeisdem verbis,
Spiritus saucti,

id esl,

ln nomint

C.or. ii, li).

El lauien de his
ipse

lnie diccbat,

quos jam
:

el Filii el

non solum Marcion,


ipsi car-

fuisse

bapli/.alos

manilcslal.

Eis enim dicit

aut Valentinns, aul Arius, aut

Ennomius, sed

Rumquid Paulus

ciitcifixus est
l,

pro vubis? aul in nomiisli

nalesparvuli Ecclesiee (quihus dicebat Aposlolus, iVon


potui
bus),
lotjui vobis
si

ne Pattlibaptizatieslis(ld.
B.iplismi sarranieiilum, cl

15)? Ilabebanl ergo

quasi spiritutilibus, sed quasi camali-

lamen carnalitersapiendo,

possent singuli diligenler iiileriogsri, lol di-

qnid poteraiil de

camis

suae, ubi aninutlis

Deo credero nisi secundum sensiim homo non pcrcipit qttce snnt
:

versitalesopinionuni forlassis, quol hoiiiiues

rentur

Animalis enim

komo non

percipil

numeraqux sunt

Spirilns Dei? Talilms dicit


si spiriltialibns,

Nonpotm
nonescam

vobisloquiqua-

Spiritus Dei.

sed qurtsi carnulibus. Qttasi parvulis in

cramenium aceipiunt?
rint, ct

Numquid lamen ideo non integruni Saaut numquid ideo si profeceesl?


Accipil

Cliristo lac vobis


'

polum

dedi,

nondnmenim
;

opinioiium carnalium vanitalcm cniendaverinl,

puleratis
estis

scd ec adhuc
111,

qttittetn poleslis

udliuc

enim

denuo
qui^que

quod acceperant repelendum


secuiidtiin fidem
illa
'

carnales{ld.

1,2). Tales eliam circumferun1


:

suam, sed quantum capii


quoqut

Uir

omni venlo

doctrina: de qualibus dicit


jaclali el

Ut ultra

gubernante

misericordia Dei, de qu." pra3sumens


dicil
:

iwn simus

parvuli,

circumlati

omni vento
isti si

idem aposlolus
vobis

Si quid aliter

stipitis,

id

doctrince (Ephes. iv, 14).

Numquid ergo

profc-

Deus

revelubit (Philipp. ui, 15).

Laquei

lamen

cerintusqnead spiritualemhominis
nliier per

interioris aetatem,

lKcrelicorum et scbisniaticorum proplcrca carnalibus

et intelligenlis sincerilate cognoverint

quam

longe

nimium

perniciosi

sunt, qnia ipsc provcclus eoriim

fallaciam

suorum pbanlasniatum de Deo


iterum baptipotest ut in alicujus ha:re-

inlercltiditur, eonfiiniata senteiilia vanilalis

advcrsus

trediderint,

quam

veritas postulabal,
fieri

calholicam veritaiem,
sensionis

et

confirmata aniniObitate dis-

zandi sunl? Sic etiam


tici

adversus catholicam

pacem. Sacramenta
sicut

librum catbolicus catechumenus incidat, et a venesciens disccrnere errorem, credat aliquid


;

tamen

si

eadem

sunt,

ubique integra sunt, ctiamsi


:

ritate

prave intelligunlur et discordiose tractantur


scripiura ipsius

contra catbolicam fidem


boli

cui

tamen errori verba Sym-

Evangelii

si

eadem

ipsa esl, ubique

non repugnanl
calliolici
si

sub eisdem quippe verbis innu-

integra est, eliamsi innumerabili falsarum opinionum

merabiles hareticoruin errores exorti sunt. Ptilans

varielaleasseratur.
contrislanl

Nam
facta

quodait Jeremias, Vtquidqiii

ergo

iste

alicujus

magni alque docti esse


in

me

prwvulenl ? Plaga
fit,

mea

solida esl

unde

illum librum,
et

talia

credens

Catholica baplizelur,

snnnbor? Dtim

est

mihi sicul aqua mendax


;

posteriore

diligentia

cognoscat qiieniadmodum
illud

non

liabcns fidem (Jerem. xv, 18)

si

figurate alque

credere debeat, atquc arrepta fide calholica


aninio respuat
;

ex de-

allegorica

locutione
quse

prophelia;

nusquani

poneretur

numquid

si si

hoc confessus

fuerit,

aqua,

nisi

Baptismum

significaret,

laboraremus
:

Iiuo baplizandiis esl?


liieatur,

Aul

antequam

discat et con-

qu;vrere quid sihi velint ha?c verba Jeremise

nunc

hoc senlirc inveniatur, et quid abjieere dcfiat in

autem cum apcrtissime


inlelligam

in

Apocalypsi exponanlur

beat, quidve credere doceatur, nianifestuinque

ca falsitate

fidei

bapiizatum fuisse

numquid dcnuo
sanctitas Sacra-

aqus pro populis posita; (Apoc. xvn, 15), cur non aquam mcndacem el sine fide, populum
ac perfidum, nescio.

bapiizandus est? Quid ila? Quia

illa

mendacem

incnti verbis evangelicis consecrala super

eum

inte-

CAPUT
lur
,

XVI.

21.
,

Spiritus

autem sanctus quod


dari dici-

gra inanebat, sicut

cam

Iradiiam acceperat; quamvis

in sola Catlwlica

per

manus imposilionein

ipse incarnalis mentis vanitate constitutus, aliud

cum

niniirtim boc inlclligi


ait
,

majorcs nostri volucrunt


charilas Dei diffusa est

baplizaretur crederet,

quam

credere debuissct. Quaposse ul fide non intogra


:

quod Aposlolus
nobis

Quoniam
Ipsa
esl

piopier manifestum

est, fieri

in cordibus nostris per Spiritum

sanctum

qui dalus esl

iutegrum

in

quoquam maneat Baplisniisacramenlum


pcrlinenl.

(Rom.

v, 5).

enim charitas, quam

ct ideo illa qua:

de diversorum haerelicorum varielatc


Illud

non habcnt qui ab Ecclesia; calholirx communione


prxcisi sunt
et
et
:

dicunlur, ad istam qusstionem non

ac pcr

hoc eliamsi linguis hominum


,

enim

in

unoquoque corrigenduni

est,

quod

ille

per

Angelorum loquanlur
oninem scienliam
,

si

sciant

omnia sacramenta

quem corrigimr, pravum esse perspexerit. Illud sanandum esl quod ocgrolal illud dandiim csl quod
:

et si
,

habeant oinnein prophe-

tiam, et

omnem

fldem

ila ut

monles transferant,
,

non habetur,
tera prodesse

cl

maxiine charitas paiis, sine qua c:e-

el dislribuant

omnia sua pauperibus


,

el tradant cor(
, I

non possunl. Sed lamen cum adsunt


;

pus

stiuni ut

ardeant

niliil

eis prodesl

>'.or.

xui

non quasi desint tradenda sunt

sed ut fructuose, et

1-3).
sia:

Non

atitein

habent Dei charitatein


:

qui

Eccle-

ct

non perniciose habeantur, per ipsuni vinculum pacis emincntiam charilatis agendum esl.

non diligunt unitatem

ac per hoc recte intelli-

CAPUT XV.
verbis,
i

gilor dici
clus. culis

20.

Quamobrem
et

si

evangelicis
*

non accipi nisi in Calholica Spiriltis sanNeque enim lemporalibus et scnsibilibus miraallestantibus

ln nomitie Palris

Filii et Spirilus sancli

per manus

imposiiionern
3,1

niod'>

(Mutth. xxviu, 19), Marcion Baplismtim consecrabat,

dalur Spiritus sanclus, sicut antea dabatur


1

com-

integrum crat Sacraraentum


'

quaravis ejus fides sub

Lov., illum. >'oslri Mss.

cum Am.

ct Er.

illa.

MiS

de quibus

aicit.

(a)

Confer conciliuni Anlalcnse

1, can. 8.

149

LIBER TERTIUS.
rudis fidci el Ecclesife priniordia diia,

150

mcndationem

hxresi aul schisniale constilutum sanclorum orationes


,

landa. Qiiis cnim nunc hoc exspectat

ul

ii

quibus

id est, illius nnicoe coIimib;e


;

gemitus poterunt
,

manus ad accipiendum Spirilum sanctum imponitur , repente incipiant linguis loqui ? sed invisibilitcr el
laientcr intelligilur propler
'

adjuvare

sicut

nec intus pnsitum possunt

si

adver-

sum
si

se ipse per viiaui


,

pessimam teneat debita peccaper accipitrem


,

vinculum pacis eorum


,

torum

non solum

si

sed eiiam
b;iplize -

cordibus divina cbarilas inspirari

ut possint dicere

per ipsius columb.c

pium ministerium

Quonium

cliaritas

Dei diffusa
,

est

in cordibus nostris
esl

Uir.

per Spiritum

sanclum

qui

dalus

nobis.
,

Mulla:
ideni

CAPUT
ter
,

XVIII.

25.

Siciu- misit

me, inquit
,

Pa,

autcm sunt operationes


apostolus

Spiritus sancti

quas

el

ego mitto vos.


:

Hoc cum

dixisset
:

inspiravit

et

cum quodam
,

loco

quantum
,

suflicere ar:

ait illis
ritis

Accipile Spirilum sanctum


,

si

cujus remise,

bitratus est

commeniosasset

ita

conclusit

Om,

peccuta
(

remiHentur

ilti ; si

cujus tenueritis
si

tene-

nia autem liwc operatur unus

alque idem Spiritus


(I

di-

biuiliu-

Joan. xx, 22, 25

).

Ergo

personam gerc,

vidcns propria unicuique prout vull

Cor. xn, II). Cuin


Si-

bant Ecclesiae, et sic eis hoc diclum est


ip^i

tanquam

ergo

sil al iud

S aciamentum, quod habere etiam


(Acl. vni, 15)
;

Ecclesue dicereiur
,

pax Ecclesicc dimiliit pec-

mon Magus
Spiritus
,

poiuit

aliud

operatio
solet

cata

et

ab Ecclesi;c pace alienatio lenet peccata


et

quae iu malis liominibus etiam

fieri

non secuinlum arbilrium bominum, sed secundum


arbitiium Dei
qui
(I

sicul Saul habuil propheiiain (l Iieg. x,6,

10);aliud

oraiiones sanctorum spiritualium,


,

operatio ejusdem

Spiritus

quam
fide

nisi

boni babere

omuia judicant

non possunt,

sicut est finis prajcepti charilas de corde


,

Cor. u, 15). Petra


,

autem a nemine judicantnr enim tenet, pctra dimitlit coipsi


:

puro, et conscicnlia bona


i,

ct
et

non

ficia (I

Tim.

lumba tenet
dimittit.

columba

dimitlit

unitas lenet, unilas


in solis

5)

quodlibet haerelici
quae

scbismatici

accipiant

Pax aulem

hujiis unitatis

bonis est,

charilas

cooperil
est
,

multitudinem
catholica;

peccatorum
et pacis
;

vel

jam

spiritualibus, vel

ad

spiritualia concordi

obc,

proprium
nec ejus
ut
illa

donum
in

unitatis

dientia

proficicnlibus

in malis

autem non aulem

est

sive

omnibus

quia ncc ejus sunt omnes, sic-

foris luniulluentur, sive intus

cum gemitu

lolerentur,

suo

loco videbimus. Praelcr ipsam lamen esse

el baptizent et baptizentur. Sicul

isli

qui intus
coluin-

charitas

non polest

sine qua
,

cajtera etiam

si

cum gemitu
bne unitatem

lolerantur, quamvis ad
,

eamdem

agnosci et approbari possunt

prodesse lamen

et Ii-

et

ad illam gloriosam Ecclesiam non

berare non possunt. Manus

amem
?

imposilio non sicut


nisi

habcnlcm maculam aul nigam aut aliquid hujusmodi


(Ephes.
v,

Baptismus repeii non

piiicsl.

Qnid cst cnim aliud quod


,

27)

non perlincanl

(a)

lamcn

si

corrifa-

oratio snper hoaiinem (a)

CAPUT
lerris

XVII.

gantur, et se pessimos ad Bapiismum accessisse


itt

22.

Nam

lypo unilatis
solverctur in
illa

leanlur

non rebaptizanlnr

sed incipiunt ad colum-

Petro Dominus dedil poteslatem

t<(

id

bam peninere,
tius

per cujus gemilus peccata solvuntur,


'
:

quod

ille solvisset

manifeslum est quod


sit dicta.

uni-

a cujus pace alienaiis tenebanlur


foris

sic et qui

aper-

tas eliam una

columba perfecta
coluiubaiii

ergo ad

camdem
in

Numquid penincnt omnes avari


graviter idem Cypria-

sunl,

si

eadem Sacramenta sumpserunt,


non
ile-

cum

correcti ad Ecclesiae veniunt unitatem,

de quibus

eadom Catbulica
dici

rato Bapiismo, sed

eadcm

chariialis lege et unitaiis

nus ingemuit? Nam, iilopinor, raplores noncolumba',


sed accipitres
pos-iunt.

vinculo liberanlur.
posilis
,

Nam
;

si

non
ac

nisi

in Ecclesia

prm-

Quomodo

ergo baptiza-

el

evangelica

lege

doininica
tales

ordinatione

bant

qui fundos insidiosis fraudibus rapiebant, ct


mulliplicantibus
)
,

(undatis

licet

baplizare

numquid

eranl qui

usuris

fcnus
illa

augebanl

Lib.
est
,
,

seu
illa

fundos insidiosis fraudibus rapiebant, et usuris multiplicanlibus fenus

Epist. de Lapsis

si

sola

columba

id

augebanl? Arbitror einm quia


s

illi

unitas quae nisi in bonis

intelligi
?

non potest

sim-

dominica ordinalione

fundaii sunt

quibus

cum

for-

plex et casta et perfecta baptizat

An

forte per ora-

mam
crum

daret Apostolus, ait,


3

Non avarum, non

lurpitu-

liones sancloriim spirilualium qui sunt in Ecclesia

(Tit.

i,

7).

Tales tamen ipsius Cypriani tem: o-

tanqiiam per columbae creberrimum gemitum

ma-

ribus baptizabant, quos cocpiscopos suos fuisse

cum

gnum

et occulta dispensatio sacrameiuum misericordia; Dei, ut eorum etiam peccata solvantur,

geritur

magno gemitu

confitetur

el

cum magna

lolerantiae

qui non pcr lur


,

si

unitatis

columbam sed peraccipiirem baplizanad illud Sacramenlum cum pace catholicoe accedunl ? Quod si ita esl cur non ergo per
,

mercede perpetitur. Reniissam tamen peccalorum non dahant ; qua; per oraiiones sanctorum , id est,
per columbae gemilus datur
,

ad ejus pacem

illi

pertinent quibus datur.

quicumque baptizct, si Non enim


cui tenueritis,

corum orationes cum quisque ab haresi aut schisinalc ad pacem calholicam venit , ejus peccaia solvunliir ? Sacramenli aulcm inlegrilas ubique cognostitur, sed

raptoribus et feneratoribus diceret Dominus, Si cui


dimiserilis pcccata
,

dimitteniur

illi ;

si

tenebuntur. Foris
solvi, ubi

quidem

nec ligari aliquid potesl nec


:

ad peccatorum illam irrevocabilem remisvalebit.

non

sit

qui aul ligare possit aut solvere

sed

sionem extra uniiatem Ecclesiae non


1

Nec

in
alienuti lenebantur : niuius hene. Ediliones duae Am. et Er., dominica oratione : mcndose. 3 vulgala fcrt, turpis lucri cupidum ; sic eliam quidam M, Edd.; ai mss ct alio loco ipsc Augustinus, iKrpi/iicrnm. (n) ii Retract., cap. 18,
1 l.ov.,
"

sic Mss. Editi

autem, per.

(a) ralis ilU esl manus inipositio, de qua infra, lib. 5, cap. 23, legilur Manus aulebl imposilio si nnn ailhibere lur ali liresi venienti, lanquam exlra oinnem culpam cssu judicarclur.
:

, ,

:, ,

<5I
Bolvilur

DE BAPTISMO CONTRA DONATISTAS, S AUGUSTINI


qiii cum columba fecerii p:icem cum columba non babct paccm
, ,

59
miiltuni viguit Cyprianus.

et ligatur

rilas

(Rom.

XIII

10).

Qua
vile

qui

sivc apcrte

ut aliud

dc Bapiismo sciitiens, non lamen desceret


,

foris sit, sive inlus esse videalur.

unilateni
,

ct esscl in

dominica radicaimn sar-

24. Dalhan vcro

Chore

el

Abiron

qui sibi licentiam


\>o-

nientum fructuosum, quod etiam ferro passionis purgaret cceleslis agricola


(
,

sacificandi usttrpare conad sunt conlra unitalcm

ut

majorem

fi

uctum daret

ptili Dei, el /i/ii Aaron qui alicnum ignem allari imposuerunl, noviiuus quoil impune non fecerinl (Num,

Joan. xv
,

1-5). Hujus autcm fratenuc cbaritalis inisive intus esse videan


et
,

mici
tur,

sive aporle foris sint,

xvi

et Levii. x, 1, 2).

Nec nos

talia scelera

dicimus
si

pseiidocbrisiiani

sunt

anticbristi.

Inventis

impuniia remanere, nisi se lales correxerint,


lientia

pa-

enim occasionibus
xvui,

foras exeunt

sicul scriplum csl


(

Dei ad

pocnitentiam adducens (fioni. n, 4)


largilur.
llli

Occasioncs quwrit qui vull discedere ab amicis


1 ).

Prov.
intns

lempus corrigendi CAPUT XIX.

Sed eliamsi occasiones desint


illa

cum
,

sane qui propterea dicunt quia manus tnntumBaptismum, ilerandum non esse modo imposila est eis quos Philippus diaconus baplizavcrat (Acl. viii, 5-17),
el absit ut
niliil

25.

videntur, ab
sunl.

invisibili cbarilalis
:

cnmpnge

scparali

cum verum qimimus

ad rcm pertinens dicunt: lalihus argumcniis


,

Unde Jonnnes dicit Ex nobis exierunl sed non nam si fuissenl ex nobis, munsissenl ulique nobiscum ( 1 Joan. u, 19). Non ait quod cxeundo
eranl ex nobis
:

alieni facli

sunt; sed quod alieni cranl, propter hoc


Dicit el apostolus

(a), ulaiimr. Quapropter magis harelir.is non cedimus


si

eos exissc dedaravit

Paulus de
,

quod babenl de Cbristi Ecclesia, non esse dicamus

quibusdain

qui circa veritatem aberraverant

et

fi-

ipsorum, nec propter scelera descrlornm Imperaloris Dominus nostri signa nolimus agno-cere : magis quia

dcm
in

quoriinidani
,

subverlebant,

qnorum sermo
significat

ut

cancer serpebat

quos cum evitandos esse diceret,


fuisse
,

Deus

nosler

Deus selans

est

(Deut.l\,U), quidquid

una tamcn domo magna eos


in

scd

ejus apud aliquem agnosciinus, nullo modo ei conc.damus ut suum proprium esse arbitretur. Ipse
certe

tnnquam vasa
foras exieranl.
cit in

contumeliam. Credo quod nondiim


,

Deus zelans

fornicanti a se feminsc
ct
dicit
,

in (igura

Aul si jam exierant quoniodo eos dieadem mngna doino cum vasis lionorabilibus
:

pravaricatricis pl bis exprobral,


mia: ipsius esseut
,

quod ca
et

nisi forte

propler ipsa Sacramenta, quoe separatis

dabat amaloribus suis

ab

eis

etiam hsereticorum coiiventiculis non mutata sunl

rursus accipiebat, quae non illorum, sed ipsius erant. Inler adultcram fcminam et adultcros amatores

ad unam

magnam domum
alios in

dicit

omnes, sed

diversis

meriiis pertinere,

bonorem,

alios in contu:

dona sua lamen Deus tanquam zelans


scit
:

iralus

agno-

meliam

Sic cnini loquitur ad Tiinolbeuni scribens


evila
:

Baptismum dieiinus vcrbis evangelicis consecralum, commoti factis corum eliam quse Dei sunt eis tribuere volumus quasi
et nos hsereticorum esse
,

Profanas autem verborum novitales


proftcienl
serpit
:

mullum enim
sicut cancer

ad impietatem
est

; et

sermo eorum
el

cx quibus

Hymenatus
,

Phileclus, qui circa

ea conlaiiiinare poluerint
qnse
I>l1

aut proplerea sua facere


?

vaitalem aberraverunt

dicenles resnrrcctionem

sunt, quia ipsi Dei csse nolueriml


illa

clam

csse

el

fidem quoruindam subcerlunl.


stat
,

jam faFirmum
:

26. Quae est

mulier adultcra,
:

quam Osec provestes

aulem fitndiimeiilum Dei

habens signaculum hoc


;

pbela designat, quaa dixit


qui mihi dant panes meos
el

Ibo post amatores meos

Novit Dominus qni sunt ejus

el

recedal ab injuslitia

aquam met.m,
et

meas
(

el

omnis qui nominat nomen Domini. ln magna aulem

linleamina
]i,

mea

et

universa quai mihi condeccnt

Osee

domo

non solum aurea vasa sunl


; et

vel

argenlea
in

sed et
,_alia

i-13)

Licel

quidem boc
:

de prrtvaricalricc Judaeo

iujnea et pclilia

alia

quidem

sttnt

honorem

rum

gcnteiiitelligerc

sed lamen quos alios imitanlur

vero in contunteliam.
ipsitm ab istiusmodi,
utile

Si quis ergo emuntlaveril semelerit

pseudocbrisiiani (liocenimsiinloiiiiieshareticielschisniatici
),

vas in Itonorem sanctificalum,

nisi pscudo-Israelilas? Erantenim etvcri ls-

raelitic, sicut ipse

Dominus Nalhanaeli perhibcl


Ecce verc
lsraelita in

lesti-

Domino, ad ontnc opus bonum paratum (II Tim. II, 16-21). Quid est aulem niundarc scmctipsiima lalibus,
nisi

monium, diccns

quo dolus non

csl(Jaan. i, 47 ).Quisunlauinmveri Chrisliani.niside Qui diligit me mandala quihus idcm Dominus dicit
:

qui noniinal

quod paulo ante dixit, Recedal ub injuslitia omnit nomen Domini ? Et ne quisqiiani pularel
in

tanqnam
lalibus,

una

domo

niagna perire se pnsse cuni

wa

cuslodil (Id. xiv, 21

)?Qnid

cst

autem custodire

vigilantissimc priedixit, ISovil Domiiuts qui


:

niandata ejus, nisi in dileciione persistere? Unde cliam dicit, Mandalum novum do vobis , ut vos invicem
diligalis
:

sunt ejus

eos videlicet qui reccdendo ab iniqiiiiaie se


vasis faclis in conlumeliani
,

mundanl a

ne

cum

ipsis

el

iterum
si

In hoc

scienl

omnes quia mei

di-

pereant quos in

domo magna

tolerare cogunlur.

scipuli estis,

vos invicem dilcxeritis (ld.

xm,

54, 55).

27. Mali crgo ct facinorosi, camales, animales, diabolici, a seductoribus suis sibi dari arbilrantur, quse

Quis aMiein dubilct, non eis sulis dictum qui tunc per sed cl cis ajus cainem verba prsescntis audiebant,

non

nisi

munera Dei sunt

sive
,

Saeranienla

sive

verba coqui nunc per Evangclium sedeniis in coelo scd solvcrc, legeni non vcuii cnim gnoscuni? Illc
iinplcre
la)
(

spirituales aliquas operationes

circa piocsentein sa-

lutem.

Non autem babenl

isti
,

cbaritalem

in

Deuni

Matth. v, 17

).

1'lcnitudo

autem

legis

cha-

scd circa cos occupati sunt

quorum supei bia scduniulicri,

couseqiienter Quia Cyprianus in emslola ali Julaianum qnod b:eieticis LdibiC: a Non est ergo , fraler cfoarissime uiu ct iteilendum existimemus, ul Baptisma quod non uisi prodcnduiu | utenius. ^tili Kcclewce daluin sil,
.

cunlur, et

comparanlur fornicanli
,

quam
vcstes

Propheta commcinorat dicentem

lbo post amalorcs

meos qui mihi dant panes mcos

ct

aquam mcam,

155

LIBEU QUARTUS.
et

15J
lll.-e

mcat

Hnleamina mea

et

vleum meuin,

ei

universa qua;

verba Libroruni sancioium. Nee lameii quia


gines
falsac

ima,

milii conilecent. Sic eiiim fiunl ha;rescs el

schismaia

sunt

et doclrina;
(
I

dxmoniorum

sunl
,

in

cum
non
sive

dicit plebs carnalis qu;c in cbaritate Dei fundata

bypocrisi mendaciloquorum

Tim. iv, i, 2)
esse depuleniur

pr<i-

esl, lbo posl amatores meos

cum
sive

quibus utique

pter ea et

illa

sacramenla,

et divina eloquia
ilia

sic
:

ex-

per

fidei

corruptionem
lurpiler

per

elatio-

bonoranda sunt, ul eorum

cum

nem
eos

superbise

forniealur.
el

Sed

propter
et

Dominus

dicat,

De auro meo
meo
quia

et

de argento meo
et

ct vcste

qui

passi

diflicultales

anguslias
'

in-

rnea versicoloria, el oleo


et cxlera.

et

incenso

jmnibus meis,

lerchisiones inanis raiiocinalionis

eorum

a quibus

An

illi

errantes eorura esse ista pu-

sedticunlur,

compunguntur limoribus,
'

el redeunt

ad

lani a quibus

seducuutur, propterea non debeinus

viam pacis, ad quarendum


sequilur et dicil
:

sinceriter

Deum;
,

ideo

agnoscere cujus sint;


cognovil

cum

ipse

dicat,

Et
,

liccc

non
el

Propterea ecce ego sepio sudibus


et

quod ego
et

ei

dederim

frumentum
illi

vinum

viam

iliius, ct

mdificabo in via ipsius spinas


:

trumi,

oleum

pecuniam mutliplicavi

Non enim
:

dixit

tem suum non inveniel


nec
iilos

ct

persequelur amutores suos

eam non
sed Dei
rit
,

liabuisse isla, quia fornicaria erat

scd et ba-

apprehendet
Ibo
el

et requiret eos,

nec inveniet eos

buisse dicitur, el

non sua ncc amatorum suorum,


ista sunt.
illa
,

el dicet,

revertar ad virum
fuit

meum

prislinum

quia

cujus unius

Quanivis ergo babue-

bene tunc milii


lenlur
latis
illa

quam nunc. Deinde ne ipsorum pu-

fornicationem suam,

tamen quibus eamdem


scducia
vel

qux

seductores habent integra et de veri-

fornicaiionem

ornabat

vel

sedu-

doctrina venientia, per quac seducunt ad faJsitael dissensiouum

cens,

noit

erant ejus,

sed Dei. Si h.vc de Jud;ca

les

dogmalum

suarum
,

ne

illa

ergo

genle figurabantur, ubi Scriba: el PharisaT rcjicie-

qu.e
liuuo

habent integra ipsornm pulenltir


:

addidil cun-

banl niandatum Dei, Ot Iraditiones


ut

siias

consliluerent,

Et hmc non cvgnovil quod ego


el

ei

dederim fru-

cum

plebe

Deum

relinquente sic qiiodam


lalis illius

modo furin

mentum
illi ;

vinum

el

oleum

el

pecuniam mulliplicavi
el
,

nicarentur; nec lamen


fornicalio

lemporis

populo
effecil
,

ipsa vero fecil vasa aurea

argentea Baal (Osee

quam Dominas arguendo prodebat,


qu;e non crant
qtii

n, 5-8). Diserat enim superius Ibo post amatores meos , qui mihi danl panes meos, etc, non ulique intelligens

ul

eorum essent sacramenta,


,

eorum

sed Dei

loquens ad fornicariam dicit


eiiain

illa

oninia
le-

bxc
ipsi

Dei esse

non bomiuum, quscumque


:

suaesse; undeipse Dominus


pra
,

quosmunda\ila

eiiam seduclores integra el legitima lenent


sibi

nec ea

ad

eadem sacramenia
sacerdolibus
,
;

misit, ut offerrent pro se

eliam
,

arrogarenl

el quasi propria vindica-

sacriliciuni

quia.

nondum
illis

eis successe-

renl

nisi a

plehibus seduciis ricisgim seducerenlur,


,

rat sacrificium

quod ipse post

in Ecclesia voluit

ccipse

eum

eis creditur

et lales

honores deferunlur, ut per


dicendi
,

lehrari

pro

illis
:

omnibus

quia

omnibus

eos babeant polcslatem


vindicandi;
scelus ut error
justiiia

talia

et

sibi

lalia
,

praenunliabaltir

quanlo magis nos Sacramcnta novi

eorum
,

veritas appellelur

et

Teslamenii, apud quoslibet ha?retieos vcl schisinaticos invenienles


,

eorum

puietur

propter Sacramcnta et
,

non debemus

ipsis

lribuere

ncc

Scripturas quas tenent ad speciem

non ad snhilem.
:

quasi non agnita reprobare; sed quamvis apud forni-

Ideoque

el per

Ezechielem eidem fornicarix dicitur


,

cariam mulierem dona

viri

legilinii

agnosccre

et

Et

prolutisli

de vasis gtoria? tuw de auro meo


,

el

de

verbo

verilatis

illam

fornicalionem eniendare, qu;e


illa
?

argenlo meo

ex quibus dedi
,

tibi

et fecisti tibi

imagi-

propria esl impudica; mulieris, non

doua culpare,

nes masculinas

el

fornicala es in
,

eis.

Et accepisli vecl

qua; propria sunt Domini miserantis

Hemmeam

versicoloriam
et
,

el

cooperuisti idola lua;

28.
nostri

Harum
,

el talium

oteum meum,
tngineel melle

incensum
el

meum

posuisti ante faciem


libi; et simi-

non solum ante Cyprianum

rerum consideralione palres vel Agrippinum


,

idolorum tuorum
el

panes meos quos dedi

sed eliam postea saluberr imam cnnsuctiidinem tenuerunt, ut quidquid divinum atque legilimum in aliqua
liajresi vel

oleo cibavi le; ct posuisli


in

ciem idolorum luorum


fecisti

hwc anlefaodorem bene olentem. El per17-19).

schismate integrum roperirent, npprobarent


:

hac

(Ezecli.

\vi,

Ad

iniagines

enim
et

potius

quam negarent

quidquid autem alienum


,

et

pbanlasniatiim suorum,

cum

quihus

voliiiari carualis
,

erroris illius vcl dissensinnis proprium


gtierent et sanarenl.

veraciter arilla

anima delcclalur, converlil omnia sacramenla


*

Sed ea qua; ex epistola

qu;u

"Tfn^f
*

Afn. etEr., in rariis ratiocinationibus. PluresMss., in ni . , .. , , iu Mss. , et redeunl ad pacis et quivrendum

ad Jiibaianum scripla est, considcranda renianserunt,


propter bujus ' H v

im

'T

wim

voluminis

modiim

ab

alio

qi.an'

mceriter Deum.

tum opinor, e\ordio suscipienda alque traclanda sunt.

LIBER QUARTUS.
In

quo

traclat quae

subsequuntur

m eadem

Cypriani e\ istola ad Jubaianum.

CAPUT PRIMUM.

i.

Ecclesia paradiso compaiudical nobis

vel pcrciperc vel tenere.


railisi, sicut

Nam

el

flumina de fonle paforas


largiler
et

rala (Cypr., episl. 73, ad Jubaianum),

Scripluia lestatur, eliam

posse quidem ejus Baplismnm boinines etiam foris


accipere, sed salulem beatitudinis citra caua

niaiiavertinl.

Nominalim qnippe commemorantur,

nemiuem

pcr quas tcrras fluanl, ct quia exlia naradiciim cot<-

155
siiiula siinl,

DE BAPTISMO CONTRA DONATISTAS,


in

S.

AUGUSTINl
Quod
esl

156

lamen

Mesopotamia velin.Egypto, quo


vit;c

ncc oninibus noliini esl(Gen. u, 8-14) ilbi Dumilia


:

bcntcni niaculani aut rngain, aul aliquid liujusmodi

(Ephcs. v, 26, 27).

si in

isla Kcclesia

non sunt,

pcrvenerunt, est fclicilas


ineinoraiur. Iia
fit

quae in paradiso

com-

ad

cujiis

inembra nnn perlinenl, non sunt


columba mca, uua

in Ecclesia

ut cuni paradisi
sit

aqua

sit

cxira paparadi-

de qua dicitur, Una


(Cant.
vi, 8)
:

esl

matrisuie

radisum, beatiludo lanicn non

nisi intra

ipsa est

enim sine macula

ct ruga.

Aut

sum. Sic ergo Baplismus Ecclesiae potest esse exira Ecclesiam, inimus auiem beaix vilx non nisi intra Ecclesiam rcperitur qux super petram eiiain fuu:

asseral qui poiest,

liiijus

coluinbx incnibra esse qui

sxculo vcrbis, non

faclis renuntiani. Interim aliquid

videmus', unde diclum arbilror, Qui

sapil diem,
juilieal

Do-

dataesl,

qux
el

ligandi el solvemli clavcs accepit (Mullh.

mino
dieni.

sapit (Itom. xiv, 6)

Deus enim

onnicni

xvi, 18, 19). ttcec est tino quat lenel el possidel


sui sponsi

omnem
qui

Secunduin aulem cjus prxscienliam, qui novit

Uomini poteslatem: pcr qiiam conjiigalem


filios

quos prxdestinaverit ante niundi consiilutionem conformes imaginis


Filii

poteslaieni ctiam de ancillis


si si

parere potesl

sui', multi etiani qui apertc fo-

non superbiant,

in

sortcm hxredilalis vocabuntur;

ris sunt, ct hxretici appellantur,

muliis et bonis casint hodic, vide-

autem superbianl, exlra remanebunl.

tholicis nicliores

sunt.

Quid enim

CAPUT

II.

2.

Magis ergo quia pro Ecclesiae

mus; quid cras

fiiluri sint,

ignorainus. El Deo quidem,

bonore alque unilate piignamus, non iribuanius Iiaessed cns relicis quidquid apud eos ejus agnoscimus arguentes doceamus, quod ev unitaie liabenl non va:

apud qiiem sunt pra^senlia qux venluia sunl, eliam


qiiod fuluri sunt jani

sunt

uos auiem secundum

id

qund

in

prxsenti est qiiisquc hominum,


illis

quxrimus
columlia

lercad salulcm,

nisi

ad

eamdem

venerinl unitatem.

ulrura in

Ecclesix membris,

qux una

Aqua enim Ecclesim


utenlibus.
tesl.

fidelis et

salutarit et sancta cst

bene

dicta est, et

sponsa Cbristi sinc inacula ct ruga, ho-

Ea vcro bene uiiexlra Ecclesiam nemo pocl foris et intus,

dic dcpntandi sinl (n), de quibus dicit Cyprianus in


epistola

Male autem uteniibus

ad snp-

quain commemoravi, quod viam Domini non

plieium gcrilur, non ad prrcniium suffragalur. Et ideo

tcnerent, nec dnta sibi

ad

siilutem cocleslia

mandala
:

ser-

Baptismus corrumpi

et

adulicrari non polesl, etsi a cor:

varent,
nio
el
el

quod non facercnt Domini voluntalem

palrimo-

ruptis et adulleris babeatur

sicut et ipsa
;

Ecdesia in-

lucro studentes, superbiam sectanlcs, wmulationi

corrupta

el

casta et pudica cst

et idco
:

non ad eain per-

dissensioni vacantes, simplicitatis et fidci negligentcs,


el

linent avari, raptorcs, feneratores


foris,

quosnon

l.intum

satculo verbis solis

non

faclis rcnuntiantes,

unusquis-

sed eliam intus esse niuliis litterarum suarum

que

sibi placentes, et

omnibus displicentes (Epist. 11, ad


illa

locis

Cyprianus ipse testatur:


et baptizanl.
in

et

tamen non mutato

Ctericos).

Quod

si

eos in suis niembris nec


talibus,
si

coluin-

corde bapiizanlur
5.

bacognoscil;

et

in

eadem

perversiiale

Nam

ct

boc

quadam

epislola sua dicit (Episf.

permanseiint, dicturus esi Dominus, iVon novi vos


recedite u

11, ad Clericos) ad Clericos de precando Deo, transfigurans in se sicut sanctus Dauiel peccata popnli sui.

me, qui opcraminiiniquitatem (Matth. vn, 23):


ergo Baptismo

videnlur esse in Ecclcsia, scd non sunt; imoet ccmfra

Nam
ait,

intcr multa

mala qu;e comnieniorat, eliam boc


et

Ecclesiam faciunt. Quomodo

Ecclesia:

Saiculo verbis solis

non

factis

renunlianks

sicut

baplizare possunl (Episl. 73, adjubaianum),


ipsis prodest

quod ncc

de quibusdam
te

dicit Apostolus, Confitentur

enim nossc

nec accipienlibus,

nisi

inlrinsccns vcra

Deum,

faclis

autem negant

(Til.

I,

16).

Hos ergo

conversione niutentur, ut ipsum


eis accipicntibus

Sacramenlum, quod

beatus Cyprianus in ipsa intus Ecclesia versari arguit,


qui corde in melius non mulato baptizanlur, quando ulique sxculo verbis, non faclis renuntianl, cum dicat aposlolus Peirus,
facit

non proderat, quando sxculo verbis

non

faclis

renuntiabant, prodesse incipiat, cuin et fa-

clis coeperint

renunliare?

ita el

illi

quorum

est aperta
bi

Quod

el

vos simili forma talvot

sepaialio; quia in

membris

illius

columbx, nec

Baptisma; non camis depositio sordium, sed con-

ncc

illi

sunt hodie,

sed aliqui corum fortasse fuluri

scientia: bonce inlerrogalio (1 Petr.

m,

21)

quam

ulique

sunt.

non babebant, de quibus dicilur, Saiculo rerbis sotis agit increpans el non faclis rcnuntiunlcs : et tanien id
et

CAPUT

IV.

5.

Non

itaque hwreticorum Baptisma


:

aeccplamus, quando post eos non bapiizamus sed quod


Christi esse cognoscinius, eiiam in malis honiiniluis,
sive apertc foris, sive intus occulle separaiis,
illis

arguens cos,

ul

aliquando anibulent in via Christi,


obteinperassent, et rcclc

ct ejus amici nialint esse qiiam sxculi.

in

CAPUT
vivere,

III.

Cui

si

jam

ea re in qua deviabant correctis, debila vencratione

non

ut pseiidocbrisliani,

scdutveri

cliristiani

suscipimus. Sicut aulem urgeri videor


tur,

cum

milii dici-

ccepissent, munquid cos juberet denuobaplizari?Non convcrsio, ut Sautique, sed boc cis prxstaret vera

Ergo hwieticus
dico,

dimitlil pcccala? sic el

ego urgco

cum

Ergo qui

coelestia

mandata non

scrvat, avafaclis

cramenluin quod non mulalis valebat ad pernieiem, niutatis valere inciperct ad salulem.
4.

rus, raptor, feneralor, invidus, vcrbis

non

sx-

culo rcnuntians, dimiltil peccala? Si per vim Sacra-

Quia ncc

isti

Ecclesiw dcvoli sunl (Cypr.,epis(.

menti Dci, sicut

ille, ila et ille

si

pcr merilum suum,


et in malis

inliis, ct conlra 73, ad Jubaianum), qui vidcntur csse Christura vivunt, id est, contra Cbristi mandata fa-

ncc
1

illc,

ncc

ille. Illud

cnim Sacramcnlum
lidemus.

ciunt

nec omiiino ad
siinl,

illani

Ecclesiam pertinerc jndiin

Am.

Er. ct Mss., <ld


ficri

qwl

camli

quara sic ipse inundat lavacio aqux


sibi

ctmformet plis ct a graco.


Editi,

imaginis- Ahcsi,

ficri, a

nianusen-

vcrbo, utexhibcat

gloriosam Ecclesiam, non ha-

(n)liuelract-, cap. 18.

457

LIBK R QUARTUS.
Chtisli esse cognoscitur
:

158
sed etiam docibilis, quod in laude cpiscopi
(II

hominibus
unicae

in

corpore aulem
pudic;c,

doctus

eolumba:, incorruptae,

sanctae,

non
ille

quem
II,

designat Apostolus sic intellexit ipse

Tim.

babcntis niaculam aut rugam (Ephes. v, 27),

nec

24), ut dicerel etiam hoc in episcopo essediligendum,

nec

ille

invenitur (a).
ei

Et quomodo accipienti non


qui in
scbi-

vl

non solum scienler doceat, sed eliam palienter discal

prodest Baptismus

qui sajculo verbis non faclis reei


liaeresi vel

(Episl.

64

ad Pompeiiim); non dubitoquod


in

si

islam

mmtiat
sinate

sic

non prodest
:

quxstionem

Ecclesia diu

multumque versatam cum


traclaret
,

baplizatur

utrique

autem correclo prodlamen

viris sanctissimis doctissimisqiie

per quos

esse incipit, quod aiue non proderat, sed


inerat.
C.

postea factum est ut antiqua

illa

consuetudo etiam

plenario concilio lirmaretur, sine dubitatione denionfit

Baplizatus ergo in Itwresi non

templum Dei

straret

non solum quam docius esset

in his quaj fir-

niimquid lamen ideo pro baplizalo non liabendiis csl?

inissima verilate perceperat,


hilis

verum etiam quam doci-

Nam

nec avarus intus baplizalus


;

lit

ab avaritia non recesseril


Dei, possident utique
dicit inler niulta,

qui

enim

templum Dei, si fnini templum

in his

qu;e

niiiuis
sit,
;

adverlerat. Et lamen

cum
quis
sit,

iuauifcsiissimum

mullo gravius peccare scienlem


si

regnum
vi, 10).

Dei. Aposlolus

autem
regnum

quam nescienlem
in et alius

vellem mihi aliquis diceret,

Keque

avari, neque rapuces

hxresim incurrat, nesciens quanlum maliim


ab avaritia non recedat
quis
,

Dei possidebunt (\Cor.

Avariliam quippeido-

sciens quaniuin
ita

mapro-

loruin servituli alio loco

idem apostolus comparat


idolorum scnitus (Ephes.

lum
alius
cit,

sit,

corum

sit

pejor.

Possum ctiam

Elavaritia, inquit, quce est


v, 5).

ponere, Si alius nesciens in haeresim irruat, et sciens

Quem sensum idem


ad Antonianum,

Cyprianus
ut

sic

exaggeravit

ah idololalria non recedat, quia et Apostolus di-

in epistola

eorum peccatoqui tem(Cijpr.

Avarilia

quw

esl

idolorum servitus
aliter
,

el ipse

Cypria,

pore persecutionis per libellos se ihuriflcaluros professi erant,

nus eamdein senlenliam non


dixi,

iniellexit

sicut

avaros comparare non dubilarel

'

ad Anlonianum scribens
sibi

uhi ait (Epist. 55, ad

Epist. 55, ad Antonian.). Sic ergo in hoeresi bapliza-

Antonianum), Nec

novi

m
el

lioc Itwretici blaitdianlur,

tus in

nomine
Dei,
si

sancla: Trinitalls,

lamen non
baplizalus

fil

teni-

quod

se

dicanl idololatris non


iltos adutteri
i
,

commumcare ; quando
scitote intelligenles
,

plum
quc

ab haresi non recesserit, quomodo ne-

sint et

apud

fraudalores qui lencantur


,

in avarilia in

codem nominc
et

fit

tem-

idololatriw crimine.

lloc
,

enim

plum

Dei,

si

ab avurilia non recedal, qu;r est idolo-

quia omnis (ornicalor

aul immiindtis

aul (raudalor,
in

rum

ser"ilus.

Nam

hnc idcm apostolus

dicit:

compositio lemplo Dei

cum

itlolis (II

Cor. vi, 10)?


fiat,

Qum Non

quod

esl

idolotatra

non habcl luvreditalcm


:

rcgno

Cltristi et

Dei >(Epltes. v, 5)
vestra
et

et

iterum

Mortificate
;

ergo de nobis qii:eratur cujus Dei templum

qtiem

ituque

membra

quw

svnt super terram

fornicalio-

dicimus lcmplum Dei nou

fleri.

Nec tamen idco non


efficil

nem,immunititiam
ritiain

concuphcentiam malum,el ava-

baptizalur, nec ejus error iinmundus

ut

non

sit

quw

est

idotorumservilus> (Coloss.

m,

5).

Quairo

sanclum Sacranientum, quod accepit verbis evangelicis

crgo quis peccet gravius, qui nesciens in haeresim incurreril


tria
,

consccratum

sicul nec illius avaritia quae cst ido-

an qui sciens ab avaritia,


?

id esl,

ab idolola-

lorum servitus,

et

niagoa immundilia polcst efficere ut

non recesserit

Secnndum quidem

illam regulam

non
alio

sit

sanctum Baplisma

quod acipit, etiamsi ab

qua peccata scienlium peccatis ignorantium pra;ponunlur, avarus


forte

avaro simililer per eadem verba evangelica bapti-

cum

scienlia vincit in scelere.

Sed ne

zelur.

hoc

faciat in

hxresi sceleris ipsius niagniiudo,


scientis

CAPUT

V.

7.

Proinde

inquit, frustra

quidam

quod

facit

in avaritia

adniissio
:

bxreiicus

qui ratione vincuntur, consuetudinem nobis objiciunl,

nesciens avaro scienti cosequetur

quanquam non
hlasphefa-

quasi consueludo major


spiriluatibus

sit

verilale
in

aut non id

sit

in

boc videalur ostendere testinionium, quod ipse ex


Apostolo posuit. Quid enim
inias
in lu-ercticis nisi

sequendum, quod

mclius fuerit a Spiritu

sancto revelutitm. Iloc plane


veritas

verum est, quia ralio et consuetudini praponenda est. Sed cum converilas suffragalur
,

detestamur

Volens autem denionstrare ad


'

cililatem venice ignorantiani pertinerc peccati

testi-

siieliidini

nihil
:

oporlel

firmius

monium

posuit
el

ex Aposlolo ubi
el

ail

Qni prius fui


sed misericor(I

retineri.

Deinde sequitur, etdicit


,

Ignosci enim potesl


dicil

blaspltemus,

persecutor,

injuriosus
(eii

simpliciter erranti
lus,
i

sicut

de se ipso

apostolus l'au,

diam consecutus sum, quia ignorans

Tim.

l,

15).

Qui prius
;

fui blaspliemus, et persecutor


,

el

injui

Sed

si

possunt, utdixi,

amborum

peccala aequaliler
et scienlis idolo,

riottts
(I

ted misericordiam merui


i,

quia ignorans feci

appendantur, ignorantisblaspheinia,
lalria; et

Tim.

15). Posl inspiralionem vero el revelationem


el

eadem
ille
,

sentenlia judicenlur
in

ille

qui Chrifalsitatis

(actam, qui in eo quod erraverat, perseverat prudens


tciens
,

slum qu;erendo
incurril.et

verisimilem

sermonem
(ornicator

sine

venia ignorunliw pcccal.


nitilur
,

Prwsumptione
,

qui

sciens Chrislo resislit loqnenti


,

enim atque obstinalione quadam


tuperetur.

cum

ratione

per Aposloliiin
miindus
Itabct
,

Quoniam omnis
,

aut im,

Hoc verissimum
ejus qui sciens,

ost

longe gravius esse


cjns

aut avarus

quod

est

idolorum
el

servittts
:

non
illo

peccalnm

quam

qui nesciens

liwreditalem in regno Clirisli

Dei

cur in
,

pcccaverit. Et ideo vir sanctus Cyprianus, non soluni


1

Baptisums

cl evangelica veiha iinpiobantur


;

in islo

aiiiem approbanlur
Plures
ilss.,

cnin ab
Mss.,

illis

coluniba:

mcmbris

peccata (vel

peccatmn

qni

....

avaris
1

comparare non dubilurel. (a) U r.ctract., cap. 18.

mii.

Er.

cl

quidam

ignorantium pertincrc pc;-

ccita.

159
ulcr<|iie inveniatiir

DE UAPTISMO CONTIIA DO.NATISTAS,


alienus?

S.

AUGUSTIN!
,

K>0

An
;

quia
iste
?

ille

foris

apetlns

scquimtir? IIuc acccdit


utroqiie

quod

benc perspeclis c

litigatnr

csl,

ne iiiiromitiatnr

vero inius talli-

lalcre dispnlaitofris ratiorribus et Scripiura-

du^ as-onlatnr, ne loras projicialnr

run
Nee qulsqvatn
lioc

testiiiTOniis, poicst eiiain dici,


lioc.

Quod

verilas de

CAPUT
dicat
,

VI.

8.

Quod
ab

auiein

ait,

liaravit,

seqnimiir.

Quod

iiccepiimts

Apostolis,

tequmur
Ecctetia

CAPUT
ait,

VII.

10.

Nam

revcra illml quod qilidam

quendo Apoitoti nonmsi


<<

uiuiin

Ecclesium iradiderunt
in

Cypriani dispuiationibus opponebant, quod Apostolu

Daplisma

wiiiin
:

quod nonnisi
lanliini

eadem
,

sil

Vcrumtamen omni modo


Chrisltis

sive per

occasioncm,
i,

sii

constiiutum
Clirisli

non

me

inovet

ut Baptismaril

per vcrilatem

annuntielur
,

{Pliilifrp.

1S).

etiam apud hxrelicns iiivcnluni audeain reprobare (sicul ctiam ipsuin Evangeliiim , diim a|iud
,

recte Cyprianus refellit


licoruni

ostendens ad causanl
bis dicebal

li;cre-

non perlinere

quoniam de
invidia
,

Apo
in-

eos invenii)

necesse cslnt approbem

quam\is eo,

slolus, qui

cum malevola
:

sna qu:crenles

rum

ilelester

errorem)

quafllum adnionet

fuisse

terius versabaiilur

Cbrisliim quidem annuntiabant

<|uosdain etiain sancti Cyprtnni temporilius, qui con-

sicut se babct veritas

qua Clnisto credimus


illius

scd non

sutludinem illam contra quam fiebanl Africana concilia, de i|iia el ipse paulo anle dixil , Fruslra quidam
qui ralione viiicuntur, consuctudinem nobis opponunt,

co auimo quo a
liliis

bonis evangclistis

columbx
,

aiinnntiabatiir.

Neque

ciiiin

de htircticis, inquit

aut de eorum
lus
,

Bapthmo

locrucbalur in

Epstola sun 1'au-

diccrent ab Aposlnlis traditam. Nec invenio cur islam


coiisiietudiiiein
,

ut

aliquid quod

ad hanc rem pcrlincat posuisse


sive

quae post Gypriaiium eiiam plcuario

oslendiitur.

Loquetatur de fralribus

inordinate
,

tolius

orbis coucilio conlirinala cst,

tam robustam

el contra ecclesiasitcam disciplinam anibulantibus

sive

et antea

idem Cypiianus

iiivenerit

ul

cum

ejus

mu-

cvangelicam

verilalem
eis

de

Dei

timore

servantibus.

tand.e auctorilateni
lia pra-diliis

quam

sequerelur vir lanta scienin Afriea

Et qnosdam ex

posuit
,

verbum Dei constanter atin

quirerel, iionnisi

sola failiim

que inlrepide locutos


dissensione
versatos
cliarilatem
:
;

quosdam vero quosdam


,

ineidia

et

paueis anle se annis Agrippini concilium reperiret.

scrvasse

eirca

se

Quod

ciim sibi adversus lolius orbis moreni non suf-

beneiuliim

ulios

vcro

lutbuisse

male-

ficere cerneret, lias raliones arripuit,

quas

modo nos

volam dissensionem
linere
,

sed tamen omnia se palienter sus,

anliquitate

ipsrus consuetudinis,

et

plenarii postea

dummodo
Cliristi,

sive in verilute

sive per

occasionem

concilii auclorilale firmali, Jili^eiilius considerantes,

nomeii

quod Pitulus prtvdicabal, ad plttrimorum


et

verisimiies
i!li

polius

quam

veras esse inveniinus

qux

notitiam perveuirct,

nora udliuc ac rudis scrmonis sepiwdicutione crebresceret.

ver;e visie sunt in obscurissima

quxstione labo-

minalio

tuqncntium

Purro

ranti, el
in

de remissione peccalorum flucluanti, ulrum


fieri
,

uliitd esl eos qui inlus in


sli

Ecclesia sunt, in nominc Cliri-

Baptismo Christi possit non


fieri
:

et ulriini

possit

luqui

itlimt eos qui foris

sunt

et

contra Ecclcsiam
,

apud hxrcticos
luni est
,

ubi

si

ininus el aliquid revela-

fttciunl, iu

nomine

Cliristi

baptizare (Epist. 73

atl Jit-

ul magnitiido tharitalis cjus

qua unitalem
lantis

baianuin). Hoee verba Cypriani


lur, ul distingiiamus inler

admonere nos vidende quibus


et
dicit

non desernit proboretur, non ideo quisquam

eos qui niali fmis sunt, ct


illos

ejus firmainenlis inerilisque virliilmn et lanld! copiai

eos qui iutus mali sunt. Et


stolus
,

Apo-

graiiarum debet se audere pr.eponere, quia universalis

quod Evangelium nou caste


,

per invidiam
dicit. Iloc

concilii

admouilus liimilale, videl aliquid qiiod

annuiiliarenl

inlus fuissedicit

el
:

verum
Si foris

ille

non vidit.quia plcnarium de bae rc concilium

lameii pulo nie non lemcre diccrc


lest aliquid

ncmo

po-

nnndiim babebal Ecclesia. Sicul nec Pelri apostoli


nicrilis

babere quod Cbristi

csl,

ncc

inliis

quis-

qnisquam

tam insanus est

ul se pramonat,
el

quam

polest aliquid baberc quod diaboli esl. Si

enim
,

quia

Pauli aposloli edoclus Litleris,


,

ipsius

jam

bortiis ille clausus poluil


noii ct cxlra boi

habere spinas diaboli

cur
?

Ecclesiae consueludine roboratus

non

cogit GVntes

lum
,

poluit

manarc fons

Cbrisii

Si

judaizare,
ii,

quod

Petrus

aliquando

coegerat (Galat.

autein non poluit

unde

in bis qui inlus

cranl etiaai

II).
9. Nonergoiiii'i'iiHS<if)

ipsius apostoli Paiib

temporibus lanium nialuin invi?

Apostolisaliquem,cum apud

dia;, et

malevobe dissensionis

ILcc cnim verba Cy-

lia'i\ticos baptizatus essel, in

esse et

codem Baptisino admissum communicassc. Sed ncqiic boc invcnimiis, ab


aliquem venicnleni
qui apud illos fueril , denuo baplizatum. Sed illa

priani sunt.

h;erelicis

An forle invidia ct malevola dissensio parvum malum est? Qnomodocrgo isti erant in uniqui non eranl in pace ? Vox enim non mea aul late
,

baptizatus, ab Apostolis

alicujus bominis, sed ipsius Domini; nec per bomines,

coiisueiudo, qiiam

cliaiti

tunc boinines sursum versus

sed per Angelos sonuit nato Christo

Gloria in excelsis
volunlalis
(

respicienles nou videbant a poslcrioribus iiistitulam,

Deo

el

in lerra

pax Iwminibus bonte

Li-.

recle ab
siinl,
niliil

Apostolis tradila crcditur. Et lalia

multa
si

qux

longuin est repelere.


,

Quapropler

non

u, 14). Quod ulique nalo in lerris Chrislo non sonanisi Dens boc vellet intelligi eos rct orc angelico
,

dicebant

quibus

id

quod

ei

visum cst, votens


dical
,

essc in unitate corpcris Cluisti


Christi
:

qui suiit in pace

persuadere Cyprianus,
accepimus ab Apostolis
slius
,

ail, JVe

quisquam
:

Quod
scm-

eos auiem csse

in

pace Chrisii, qui sunl bona;

Iwc seqiiiinur

quanlo robu-

voluntatis. Porro sicut in bcncvolenlia


s'c in uialcvoleutia

boua volunlas,

nunc dicimu*

Quod

Ecclesi;e consueludo

mala volunlas
II.

est.

pcr lenuil, quod iwc dispillalio dissuadere non poiuil ct quod plcnariuin concilium coniirmavil, boc
,

CAPUT

VIII.

Jam vcro
,

ipsa invidia

q nc

non potcsl cssc

nisi

malevola

quantmn

nialuni eslr

m
Kon qmcraimis
nus
,

LIBEP. QUAP.TUS.
alios lesies
:

162
saliilieriima consiieiudo,

sufficit

nobis ipsc Cypria-

est.

donec proccssn tcmpoHs

por qncin lam mulla de zelo et livore Domintis

qitando Deus voluit, eliani declarata veritate plenario


concilio firmarcliir; sed eliam malos manifestos sibi-

leraeissima intonuit, el saluhria prxcepil.

Legamus

crgo epislolam Cyprinni de zclo et livore, el videamus qiiantiiiii maluin sit inviderc melioribus , cujus mali

que nolissimos, qui non obscuritaie quxstionis


sapiebant
,

aliter

sed

pcrdiuc

vitaj

nmribus coulra
illis

qiiani

originem ab ipso dhbolo exstitisse meniorabiliter doZelare, inqdil, quod boimm videas el imidere cet
: ,

prsedicabant, faciebanl, sieut dicil de

Aposiulus,
11,

Qni prtcdicas non fttraudum, furaris (Rom.

21).

De

tmiioribus

leve

apud quosdnm

et

modicum crimen

vi-

talibus enini ct isic sui teniporis episcopis suis colle-

delttr, fralres dileetissimi.

Doinde pnulo posl, cum ejus


:

gis, ct

secum
:

in

commtinione nianeiuibiis

iu epislola

niali

c:ipnl alqoe originem qu rrcrel

Ilinc diabottts,

sua dicit

Esiirientibtts in Ecclesia fralribus habere ar-

inqnit, inler iuitia stalim


dulit.

mundi,

ct periil

primns

el

per-

gcnliim largiler velle, fundos insidiosis fruitdibus rapcre,


usitris multiplicaniibus

El panlo post
,

Quule malum
cecidit
,

est, inquit, fralres qtto

fenus augere (Scrm. de Lapsis).


;

dileclissimi

quo angclus

circumvcniri
,

et

Hic eiiim

niilla est

qtucstionis obscurilas

apcrle Seri-

subverti alta illa et prwclara subtimitas poluit

quo de

ptura clainat, Neque avari neqtte rapaces rcgntim Dei


possidebunt (I Cor.
dedil in
et

ceplus esl ipse qui dccepit ? Exinde invidid grassalur in

vi

10); ct, Qui pecuniam sttam


;

dum livore perilurus magistro perditionis obseqttitur,dum diubolum qui zilal iinilaltir sicul scriplttm
lerris,
,

usuram
ct

'

(Psal. xiv, 5)
esl

ct

(Jutiiis

fornicator

imntundus

avarus, quod
in

idolorum servilus, non


ct

est,

Invidia diuboli mors inlruvit in orbetn terrarum;

Itabel

hwredilulem

regno Christi

Dei (Epltcs.

v, 5).
llie-

iniiiunlur ergo illum qui sunl

ex parte ejus

(Sap.

II,

Tales crgo avaros

ille, ul

non solnm sua cupide

24, 25). Hacc vcrba Cypriani in epistola popnlis

not.i,

saiirizarcnl, sed et aliena fraudulenler cripeicnt, lalcs

qiiam vera,
cuit
ct

quam

forlia sint

recognoscinius. Verc dc-

idulolalras sicul et ipse intelligit alquc couvincit,

Cypriauum de zelo ct livore el argucre graviler monore, a quo lam mortifero nialo cor ejtis pcnitus
tanla
cbaritalis

uiique argueret nisi nosset.

episcopos suos falstun

non Neque cnim advcisus rotestiinoniiim dicqrcL Lt tamcn


infirinis

alicimin

abundanlia
,

comprobavit

cos propler Cbristuin qui pro

moitnus

cst,

<pia vigilantissime ctistodiia

cum

collcgis suis
,

non

ne anie lempiis crndicatis zizaniis simul ciadicaictiir


ct Iriticum (Matth.
ritatis

malevole dc Uaptismo diveisa senticnlibus


malevota coiileniione
sapiens, quod
illi
'

nec ipse

xm,

29), palcrnas ct nialerna: cba:

sed huniana lcnlalionc aliier


in cbarilale

visccribus toleravit
,

iinilaius uiiipie Paiiltnn


sibi
,

Deus

perscveranli

ctini

aposlolum

qtii

malevolos cl invidos

eadiin
1,

vellct |iostea revolaret (Pliilipp. iu, 15), in coniinu-

circa Ecclesiam cbarilate susliniiil (Pltiiipp.

15-18).

nionis uiiitaie

permansit, apcrle dicens

Neminem

15.

Sed lamcn
,

qtiia

invidia diuboli
qtti

mors

intruvil in
il-

judicanles, neque a jure

communionis

aliqttem, si diver-

orbem lerrarum
lius

et imitanlur illum
,

sunl ex parle

sum
rore

senserit, atuoventes.

Neque cnim quisquam noslrum


,

(Sap.

11,

24, 25)

episcopum
atl

se

episcoporum constituit

aut tyrannieo lersttos


ttdigit
:

sii;il,

scd per illud

non per illud quod a Deo creali quod a se ipsis perversi sunt; sic;

obscqnendi necessitatem collcgas

ut

commemorat

ipse Cyprianus
,

quia ct diabolus anfuil

(In concUio Carthaginensi). Et in finc bujus epistol.e

lequain esset diabolns

angelus
,

et

bonns

fuit

Hwc

libi breviler *,
,

inquil

pro noslra mediocrilale re,

unde sunt

in unitate Cbristi
3
,

qtti

sunl cx partc diaait,

scripsimus

frater charissime

ncmini prwscribentcs aut

boli? Procul dubio

sicut ipse

Dominus

Inimicus

prwjudicantcs, qiiominus unusquisque episcoporum qttod


pttlal facial, Itabcns arbilrii sui

homo hoc

fccit,

qui supcrseminavit zizania (Maltlt.


el intus

xm,

liberam poteslalcm. Nos,

28, 25). Sicut crgo

quod

diaboli esl arguen-

quanlum

in nobis est

propter Itwrelicos
,

coepiscopis nostris non contendimus

nam concordium
cum
tenliosus essc

el

dontinicam paccnt
,

cum colleijis et cum quibus divilenemus ; maxime

dimi est, sic et foris quod Cbiisiiestagiioscenduni est.

An

exlra unilalem Ecclesix

11011

liabet sua Cbristus,

ct in unilate Ecclcsiae

babet sua diabolus? Hoc for,

et Aposlolits dical
,

Si quis auleni pttlaveril con-

tasse de liominibus dici potest

ut sic cxtra

coinmustioruiii,

nos talem cousuetitdincm non Itttbemus,


i

nioncm

Ecclcsia:

non babcat Deus aliquem


11011

ncque Ecclesia Dei


palienlcr
el

(I

Cor. xi

16). Servalur a nobis


,

sicut inlcr

Angelos sanclos

babel diabolus aliquem

lcnilcr cltarilas
,

animi

collegii

honor
Itoc

vin-

siiorum. Ecclesia; vero huic qu;c adbuc carnis niorlalilatem

culitm

fidei

concordia
s

sacerdolii.
,

Propter

eliam

portat

quamdiu peregrinalur

a Doniiiio,

libellttm

nunc

de Bono Patienliw

quantum

valitit

no-

licucrit diabolo

miscere zizania, hoc cst malos liomisit

slra mcdiocritas, permitlente et inspirante

Domino con-

nes; el permissus

proptcr ipsius Ecclcsiac peregriillius

scripsimus

qnem ad
IX.

te

pro mulua dilectione transntisi-

naiionem

ut requies

patrix qtia sancli


:

angcli

mus

(Epist. 73,

ad Jubaiamtm).

CAPLT
leravit

perfruuniur desideraretur ardeniius


patienlia lo-

de Sacramcnii*
lia-

12.
in

Hac

ille cliarilatis

aulein hoc dici non potest. Sicul

enim ea possunt

non solum

obscura qnscslione bonos collegas

bere aique Iractarc, non ad salutem, sed ad perniciem


stiam, in qua igni desiinata sunl intcriora zizania
1 :

non malcvole
>

alitid seiitientes, sicut et ipsc loleratiis

sic

Sic

mss.

At Atn. el Er.

quod ut

illi.

Lov.

ul id

F.r.

l.ugd. ven.:

Qui pccnniam snam non dedit ad usu-

llti. 1

\m.

Er. ct Mss., breiibtts. Sola


I.ov.
oaiitlitiir, nitnc.

fere eililio l.ov., breAui. et

ram. ram.
1 3

l.ov. et

eoruin Mss.: Qui pecuniam

suam dat

in

usu-

M.
,

itler.
'

Uw

el in invidos, sttb

Apud

nabeiur apud

in

Bel^ici

quidam

mss.,
:

eadem. wtde non sunt


procul dibio.

in unitale thiisti,

Tiauu .criptis.

qii

sttnl e.r p.trte

diaboli

,, ;

ir.5

DE BAPTISMO CONTKA DONATISTAS,


quia rceedcniia non atniserunt.

S.

AUGUSTINI
ulla

IGi
cx pnrte illoium
iisfjue

cl cxteriora lizania <\\ix ab interioribus recedentibus

sanrtum pcr se ipsiun, nec


lignitate violatiir
,

ma-

acceperunt

Quod

sine

iu

qua

in

finem

perdnrant.

dubio manifesiatnr cuin redeuniibus non reslituitur,

Qnocirea nos idem beatus Gyprianus docet, per se

quando
tuntur.

forie aliqui ex eis ipsis qui recesserant rcver-

ipsum consideraudum esse Baptismum verbis evangclicis


,

Ncc

qiiisqnain dixerit,
ila

Quid enim frumenti bacst, et intus ct foris

sicut acccpit Ecclcsia

eonsccr.ilum, non ad-

bcnt zizania? Si enim hoc

ad

juncta neqtie pcrmixla ulla pcrversitate atque maliiia,


sive

boc dunlaxat par condiliocsl. Neque enim

in zizaniis
,

accipientium sive tradenlium


ipse

exterioribus non inveniuntur grana frumenti


inlerioribus
iiivcniiintur.

ct in

ulrumque nos

admonet

ct intus fuisse
,

quandoquidcm quosdam
sed in invidia

De Sacraincnto autem cum

non scrvanles bcncvolam cbariiatem


et malcvola dissensioue vcrsatos
,

quxrilur, non iilrum babeant aliquid frumcnli zizania quxritur, sed uirum babeant aliquid cceli cl exlerio:

de qtiibus Patilus

apostolus loculus cst; et ex partc diaboli esse invidos, sicut in epistola

ribus enim cl inlerioribus


est pluvia

zizaniis

cum
:

ipso trilico

communis

qua^ coelestis et dulcis cst ipsa,


sic cl

apertissima vocc leslalur.

quam de zelo et livorc scripsit, Quamobrem cum manife,

eliam

si

cx ca zizania steriliter crescunt

evanest,

stuin sit (ieri posse ut in cis qui sunt ex parte diaboli,

gelicinn Cbristi Sacramcntuin

divinum

ct

suave
etiain

sanclum lamcn
lulem
,

sit

Sacramcnlum
,

Cbrisli

nequc propter corum steriliiatem quos


compluil
,

foris

scd ad jiidicium eorum

, non ad sanon soliun si post

improbandum.
X.

acccpium Baptismtim pcrvertantur, sed etiam

si

CAPUT
faoilius in

14.

lales

Dixeril aliquis, interiora zizania

accipiunt, sicut idem Cyprianus osiendit, sscculo verbis solis et

frumentum

converti.

Concedo

ita

esse

scd

non

factis
si

rcnuntiantes (Epist.

ad Cle-

quid hoc pertinet ad Baptismum iterandum?


si

Numqnid

ricos)

ncc ideo

correcli poslea ftierint, illud


,

quod
arbi-

forle aliquis

ab hxreticis conversus
facilitate

conversionis
qui tardius

pcrversi acceperant
tror
,

ilerandum est
,

quantum

Slise

temporc ac

prxvenerit

eum

jam

claret et liquei

in ista quccstione
,

de Ba-

inius a malilia corrigitur el mutalur, ci

non

est iic-

plismo non esse cogitandum quis det


aul quis accipial
,

sed quid dct

randum Baptisma

et

illi

qui precvenlus esl ab eo qui


cst, ileran-

sed quid accipiat; aut quis habeat,

cx harelicis venit, quia tardius corrcctus

sed quid babeat. Si enim bomines ex parte diaboli


et

dnm

esl? Nihil ergo ad


,

rem

pertinet, de qua nunc

idco

nequaquam ad columbam unicam

perlinenles,

quxstio est

quis serius se lardiusve eonvcrtat a pro:ul

possunl lamen accipere et babere et dare Baptismi


saiictiiatem, nullo

pria perversitate
charitalis.

rectitiidinem fidei

vel spei

vel

modo

sna perversilate violatam

Etsi

enim

interiores mali facilius possunt

sicut ex ipsitis Cypriani liiteris

adinonemur;

ulqtiid

boni

fieri

aliquando lamen ct de numero exleriorum


interiores conversione praeveniunt,

tribuimus hoereticis aliena


esse quod Cbristi esl
ratoris nostri signa
;

utquid dicimus eortim

qnidam quosdain
el
illis

ac non potius in eis et Impe-

in

sterililate

maneniibus
tolerantia
,

uniiati reconciliiti,

cognoscimus, et desertorum facla


aliud est

fructum alfcrunt

cum

sive tricenum, sive


,

emendamus? Quapropter
sanctus Cyprianus
,

qnidem, sicut

dicit

sexagenum
viii
,

sivc eeiitcnuni (Matth. xiu


si

23,

et

Luc.

cos qui inlus in Ecclesia sunt, in


;

15).
in

Aut

zizania ea sola dicenda sunl,

qux

uontine Christi loqui

aliud eos qui foris

sur.t, et
(

conlra
Epist.

usque

(inem

in

maligno errore perdurant

ct foris

Ecclesiam faciunl

in

nomine Christi baptizare

multa frunienta sunt, et inlus inulia zizania.


15. Al cnini
riores mali?

75, ad Jubaiauum).
inle-

Sed

et niulti qui intus sunt, conlra


,

pejores sunt exteriores

quam

Ecclesiam faciunt male vivendo

et in

suam viiam
qni foiis

Magna quidem qmpsiio esl, utrmn pejor quam Sifueril Nicolaus exlerior jam (Apoc. n, 6 ) mon adliuc inlerior (Act. vm, 9-24), quia ille hrre,

infirmas animas traduccndo; et nonnulli

sunt, in Cbristi noniine loquuntur, nec operari

qux

Cbristi suni, sed foris esse probibentur,

quandoeosul

ticus

iste

magus. Quod

si

ipsa divisio
,

quia

violal.-c

sanenliir vel corripimus

vel

arguimus vel boriamur.


,

cbaritatis cerlissimum indicium est

gravius hahetur

Nam ct ille foris erai


(ibrislum
,

qui ctun discipulis non sequebaiur


Chrisli expellebat dicmonia,

malum

conccdo

ita

esse.

Scd multi amissa charitale

ct in

nomine

propterea non exeunt foras, quia sxcularibus emolti-

mcniis lenentur
C.bristi
(

et

sua quocrentes, non


)
,

qux Jesu
,

quod Doniinus ne proliiberetur admonuit ( Luc. ix, 49, 50 ) quamvis ulique in quo saucius erat ctirandus
:

Pliilipp. n, 21

non a Cbristi unitate

sed

essetillis verbis

Domini, ubi
el

ait,

Qui non

est

mccum,
spargit

a suis

commodis
,

noliuil rccedere.

Unde dictum
(

est in
II

adversum

me

cst ;

qui

mccum non

cotligil,

laudc charitalis
xiii,

iVon qutnrit

quce sua sunt

Cor.

(Malth. xn, 50). Et foris eigo fiimt aliqua in noniine


Cbrisli,

5).

non conlra Ecclesiam;


Ecclesiam.
XI.

ct intus

ex parte dia-

16. Nunc crgo qnarilur, qnnmodo p-Heranl bomincs

boli contra

ex parte diaboli, pertinere

:id

Ecclesiam, non baben-

CAPUT
quosdam

17.

Quid

quod eliam mirum

est

tem maciilam aut rugam, ant


v,

aliquid ejusmodi (Ephes.

quod acciderc posse iuvcnit qui diligcnler advertil


salva charitale doccre aliquid inutile, sicm

27

(a),

de qua etiam diclum est,


vi,

Una

esl

columba

mca (Cant.
est

).

Quod

si

non possunt, manifeslum


et intrinsecus insidian-

Pctrus Gcntes cogebat judaizare (Galat. u, 14), sicui


ipse Cyprianus hareticos

cam

inter alicnos

gcmcre,

dcnuo bnplizari

unde

tali-

tes, el exlrinsecns oblairanles.


intus et accipiunl
(r;)

Talcs tamen eliam

bus bonis mcmbris

in ebarilate radicatis, el in

aliquo
aliier

Bapiismum

et

habent

et tiadunl

non rccie ingredienlibus


sapilis, id

dicii

Apostolos, Si quid
lli,

U Relract

caji. 18.

quoque vobis Dens rcrctabil (Philipp.

15):

165
et

LIBER QUARTUS.
sine chariiale doccre aliquid sadicil
,

m
est ferrea virga (Psal. n,

quosdam rursus
,

clilia

ab eo cui data

9)

fntn-

lubre

de qualibus Dominus

Cnlliedram Moysi
,

gnntur (Epist. 55)? Sic igitur arguens Cyprianuseos


qui lanquam

tedent.

Quw
:

dicunt

[acite;

fncere

dicunl enim, el non faciunl (Matlh.


et Aposlolus

quw aulem fachml nolite xxm, 2,


invidis et malevolis
,

malorum consortium
,

devitanlcs

se ab

unitale disruperant
dixit

ostendit

magnam domum quam


solum vasa aurca et , non sc intellexisse

3)

Unde

de

illis

Apostolus

ubi essent non


fictilia

chrislianam lanien salutem annunlianlibus, Sive occasione, inriiil, sive veritate Chrislus annunlielur (Phiiipp.
i,

argentea, sed el ligtiea et


nisi Ecclesiatn, ubi

essent boni et mali, donec in fine

15,).

Quapropter ct intus
,

et foris perversitas liomi-

sicut aurea ventilata purgetur.

Quod

si ita est, in

ipsa

num

corrigenda esl

divina vero Sacramenta el elo-

Ecclesia

id esl

in ipsa

domo

niagna erant vasa in

quia non hominibus tribuenda.


tur hwreticis, qui

Non

itaque patrocinasi

contumeliain,

quorum sermo

ut cancer serpebal.

Nam
:

non

eis liibuit

quod

et

apud eos,

cum de

illis

Apostolus loqueretur, hoc docuit


;

Et
est

non tamcn ipsorum esse cognoscit. Non nos concedimus hwretico Baptismum sed illius Bapiismum de
; ,

sermo, inquit, eorum sicut cancer serpil

ex quibus

llymwneiis

el

Philelus,qui circa verilatem aberrave-

quo dictum

est

tlic esl qui

baptiztl (Joan.

i,

33

runt, dicentes resurrectionem

jam factam

esse, et

fidem

ubicumque invencrimus, agnoscimus. Perfidus autcm et blasphemus si in perfidia ct blasphemia permanserit,

qitorumdam subvertunl. Firmum autem fundamenlum Dei slal hubens signaculum hoc : Novit Dominus qui
sunl ejus;
el

nec extra Ecclesiam, nec inlra Ecclesiam remissioaccipil

recedal ab

iniquilule

omnis qui nominal

nem

pcccatorum

aut

si

propter vim Sacra,

menti ad punclum lemporis accipit

el foris et inlus

eadcm

vis

operaiur

sicut vis
foris

nominis Christi expul-

sionem dtrmoniorum

eliam opcrabatur.
in

CAPUT

XII.

18.

At enim invcnimus Apostolos


ul

nomen Domini. ln magna autem domo, non solum vnsa aurea sunl cl argentea, sed et lignea et ficlilia II Tim. ( n, 17-20). Si ergo et isti quoium scrmo ut cancer serpebat tanquam vasa in contumeliam in domo magna erant quam domum magnam Ecclesix ipsius
, ,

omnibus Epistolis

suis exsccrari et delestari


ita

hwrelicorum

unitatem Cyprianus

inteliigit,

numquid islorum cancer


diaboli est

sacrilegam pravilnlem,
sicut cancer
'

dicanl

sermonem eorum
moriemur

Baptismum
nec inlus
,

Chrisli violabat? Ila ergo ncc foris, sicut


,

serpere.
ct

Quid enim ?
,

et illos qui dicebant,


,

quisquam qui ex parte

potest

Munduceinus
corruptores

bibamus

cras enim

nonne

vel in se vel in

morum

bonorum per mala

colloquia

Cbrisli esl.

quoquam maculare Sacramentum quod Non itaque dal remissam peccalorum sermo
aures audienlium (Epist. 73,
verbis evangelicis
inlelligat
ille
)
:

Paulus esse manifeslat, continuo subjungens, Corrumpunl mores bonos colloquia mala; et tamen eos intus
fuissc signilicavit, ctim ait,

qui ul cancer scrpit ad

ad Jubaian.

sed

cum Baplisma
perversilale

Quomodo

dicunt

quidam in
Cor. xv,

datur, qttalibet

ea
ille

pei

vobis

quia resurreclio mortuorum non est

(11

quem

datur, vel

cui dalur, ipsum per se

sanclum

32, 33, 12)? Avaros autem ubi non deteslaiur? Aut

est propter illum cujus esl.

Et

si

quis per

hominem
in

vero quidquam

dici potuit vehemenlitis,

quam

ut ido-

perversuni id accipiens

non

accipiat

tamen ministri
,

lorum servitus
posuit
(

avaritia diceretur, sicul


:

idem aposlolus

perversitaicm

sed solam mysierii sanctilatem


et charitate

Ephes. v, 5)

nec Cyprianus

aliter inlellexit,

bona

fide
,

et spe

unitati

compaginatus
;

el lilteris suis ubi

opus eral inseruit; qui lamen con-

filelursuis temporibus in Ecclesia fuisse

non qualesnec
et istos

cumque avaros, sed


de quibus
serpit,
ait

raptores et fcneratores;

quoslibet homines, sed episcopos.

Quanquam
sicut

Aposlolus

Sermo corum

cancer

remissionem accipit peccatorutn non per verba sicut cancer serpentia, sed per evangelica Sacramenla de ccelesti fonte mananlia. Si autem ipse qui accipit perversus est , ncc perverso ad saluiem prodest quod datur; et sanctum tamen in eo pcrEcclesioe

vellem iniclligere foris fuisse; sed Cyprianus


sinit.

manet quod
raiur.

accipitur

nec

ei si

correctus fucrit

ite-

ipse

me non

Cum enim

ad Antonianum scribens

ostenderel ante lempus ultinue separationis juslorum


et

CAPLT

XIII.

19. Nulla itaque

participatio est
foris,

iniquorum nullo modo esse propter commixtionem


Ecclcsise unitate
sit

justitiw et iniquitati

non solum qua;


Dominus

sed etiam
;

maloium ab
(

recedendum

ubi deniartyrii

qua; intus est. Novit cnini

qui sunl ejus

et

I.mit qiiam

sanclus
,

et

illa
:

quam mcruit

recedal ab iniquitate omnis qui invocat

nomen Domini.

clarilaie diguissimus

ait

Quanttts arrogantim tuoblivio, el arro-

NuIIa etiam communio


li)
;

est

tuci el teiubris (II Cor. vi,

mor

est,

quanta humilitalis

et lenitalis

gnntiw sua: quanta jaclatio,

ut quis

audeal aul facere se

non solum quae foris, sed etiam qua: inlussunt. Qui enim odit frutrem suum ait Joannes, in lenebrit
,

posse credal, quod ncc Aposlolis concessil

Dominus
,

ul

est

usque adhuc
,

Joan. a, 9

).

Et ulique

illi

oderant
'

lizania a frumento pulet se posse discernere


ipsi

aul quasi
sit,

Paulum

qui invidia et malevola dissensione

Chri-

patam

ferre el
trilico

urcam purgare conccssum


sepurare
,

pnlcas
dicat
,

sium annuntiantes, arbitrabantur se tribulaiionem excitare vinculis

conelur a

cumque Aposlolus
aurea
ficlilia

ejus (Phiiipp.

i,

15, 17)

quos tamen
ergo non
,

In domo autem magna


el

non solum sunl vnsa aurca


;
>

intus fuisse
possinl

idem Cyprianus
,

intclligit.

Cum

urgentea, sed

el

lignea et fictilia
,

el

argentca

tenebrw illuminare
,

aul iniquilas

justificare

vasa videalur eligcre


et

lignea vero et
,

contcmnere

sicut ideni dicit

quxro qucinadmodum poterant

isli

ubjicere et

damnare

quando non

nisi in die

Domini
et

vusa lignea divini nrdoris incendio concrcmentur,


*

p-

sola edilio Lov.,

skut cancrum.

1 Ain. Er. et nonnulli Mss., invidiw malevolentia et dhsensioiw. Ahi qiiuJaiii M->s., invidiu c( malcvokliinu ct Uisseiuione. ^*--* _

MICHAE

P.

OOLLEQS

<M
dum
li.mi
v:.s;i illa.

DE D.VPTISMO CONTIU DON.VTISTAS,


Qurcro

S.

AIT.USTINI

163

baptizarc? in ipsa inlus Ecclesia

quemadmo-

se quisque ab ejusmodi
rius oslendit dicens
,

mundare dcbcat, paulo supe(II

qusc non in honorem. scd in contume-

Recedat ab iniquilate omnit qui

gnam

domum madoinus magna contincl, intra ipsam minisiraw liomiuibus posslnl sanciificandis
cst, nisi

nominal Homeii Domini

Tim. n,

21', 19)

ne au-

diat in line ciiin palea, sive quac antc de area volavit,

qiMd sanrium

quia

illa

sanctilas

Sacamenti

sivc qua; in ulliino separanda csl, Recedite a me,

sive

cum nec ab inmiundis pollui poiest, sive non comcum ab eis qol corde et vita in melius
De quibus
non
inlus posilis, ipse di-

per eos daiur,

nes qui operamini iniquilatem (Malth. vn, 25).

omUnde

apparet qiiidcm, sicut dicit Cyprianus


tutitpiendd
et

iioii

ea statim

niulantur accipilur?
cit,

assumenda qum jaclanlur

in

Chrisli no-

Sweulo

verbis solis et

(actis renuntiantes (Epttt.

mine

sed qua' gerunlur in Christi verilule.

Sed non

uli-

11, ad Clericos).

que
el inlns hoslet Dei, et
:

in Cliri-.li veiilalegciil.il',

fundos insidiosis Irau-

20. Sunt ergo

quorum

peclospiri-

dibus rapere, usuiis multiplicantibus fenus augere


(

ra~obsederit spiritus Antichrisli


lualia et

et

tamen gerunl

Serm. de Lapsis

),

sicculo solis

verbis renuutiare
inlus geri,

possunt quamdiu
ipsi

quac nec ipsis divina (Epist. 75, ad Jubaian.), nec prodesse, sab.tem ad tales sunl

(Epist.
satis

\\,ad

Clericos); qiuc

omnia ctiam

idoneus

lestis ipse dcclarat.

ea possunt sua
dicil, nihil cis liccre
,

quc

rem

immnnduia macularc. Quntl ilaad gratiam ecclesiasticam el salutaEcclequi spargenles, ' atque impugnanlcs

C.VPUT XV.

23.

Jam vcro quod


Epist.

mullis v.rbis

proscquilur, noii posse in Christo bapiizari eos qui Pa-

trem Chritti bldtphemant

75

ad Jubaianum
sit

ab Apostolis eju$ siam Chrisli, a Christo ipso adversarii , est , quia ct anlkhristi nominenlur; sic aecipiendum lan.en separalionem : tales foris et inlus iiiveniuniur perfectione columba; illius ab , suut eorum qui intus

cuin eos crrore blaspliemare inai.ifeslum

(non cnim

qui accedil ad

Baplismum
,

Cliristi

aperle blasphemat

Paircm
li

Chrisli

sed aliud

quam

veritas docet de
;

Pa-

e Cbristi senticndo blasphcmare convincitur)

jam

quibusdam, atqueunitate, non soluni Deus novit in


sed eliam hominos in quibusdam
fesio
;

salis

ostendimus ad Baptismum qui vcrbis cvangeli-

quorum

in

maniin-

cis consecratur,

non perlioere cujustjuam


,

vel danlis
Filio,

pessimam viiam confirmatamque nequitiam

vel aci ipientis

crroiem

sive

de Patre, sive de

liienles, ct

paranles,

eam pra:ccptorum divinorum regnlis cominleUigunt quam multis zizai.iiset paleissivc


lamen
,

sive dc Spiritu sancto aliter sentiat, quara coelestis

doclriua insinual. Multi cnim carnales ct animales


eliain intus baptizanlur,
Aniir.alis

foris sive inius posilis, sed

in fine aperlissime

cum

aperte dicat Apostolus,

me. qui separandis diclurus est Dominus Recedite a inignem operamini iniquilalem (Mallh. vn, 25) ; et, lte
ceternum
,

autem
ii,

lioino
;

non

percipil qiuv sunl Spirilut


dicil

Dci

(1

Cor.

14)

el

percepto jam Baptismo

eos

qui parutus est diabolo et ungelis ejus

ld.

a.lhuc aniinales esse (Id.

m, 2
nisi

).

Secundiim sensum

xxv, 41).

CAPUT

XIV.

21.

autem carnalem non potest

de Deo carnaliter sa-

De conversione

aiilcm niiHius

pere anima corporeis

scnsibus dedila.

Unde multi
qui infanles

quamdcspeiandumesl, siveforissive iiiiuscousliiiili, (liom. adducit eum poeniteiitiam di palientia Dci ad


n, 4), et visital in virga facinora
lis

posl Baptismum proficientes, et

maxime

vel pueri baplizati sui.l, quanto magis intellectus eo-

eorum

el in llagel-

rum

serciiatur et illuminatur,
(

dum

inlerior
),

homo

re-

eorum. Hoc eniin modo niisericoidiam suam non dispergit ab cis ( Psal. lxxxviii, 55, 54 ),
peccata
si

novatur de die iu diem


opiniones
,

II

Cor. iv, 1G

priorcs suas

quas de Deo habebanl cum suis phanta-

et ipsi aliqi.ando

les

Dco (EK. xxx, 24). Sicut

misereanlur aniinte sua: , placenei.im bonus qui perse-

smatibus ludilicarentur, irridenles ct deteslantcs atque confilentcs abjiciunt. Ncc lamen ideo non acccpisse

(Matth. xxiv, veraveril usque in finem, hic salvus erit pcrseveraqui ii.lus, sive loris sive sic et malus

Bapiismum cxistimantur, aut lalem baptismum


fuit

15);

acccpisse diciintur, qualis


cis el

error ips;irum

sed in

verit

usque

in

finem salvus non


et

erit.

Neque nos

dici-

mus quud ubicumquc

quomodocumque baptiznH grasi

tiam Buptismi consequuntur,


sab.te iniell.gitur, qua:
:

gralia Baplismi in ipsa

Sacramenti iniegritas honoralur, et meniis vanitas emendatur ; etiam si confirmata, ct forlasse mullis contenlionibus defensa calluerat. Quaproplcr cliam
h.irelicus qui pcrspicne foris est,
si

per cekbraiioucm Sacramenli sed banc salulem multi nec inlus consec.uifertur quantur, q.iamvis SacramenUim quod per se sanctum
est, cos luibere n.anifeslum sit.
,

Baptismum

illic

evangelicum accepit, nou talem utiquc baptismum accepit quali erroie caicatur. Et propterea si resipiscens viderit reliiiquenduiu esse quod male lenuerat, i.u.i siniul ei reliiiqiicndum esl boiium quod acccpe*
rat
:

Recle itaque, Domi-

male nut nos admonet in Evangelio ne consentiamus nomine Chrisli sed sub tuadenlibus ( Marc. xiii 21 ) ,
,

nec quia error

illius

improbandus

est,

propterca

ambnlanlibus

scd hi cl inlus et foris inveniuntur,

B.ptismus Chriiti

in

illo

exsufflandus cst.

Jam

enira

ct quia ncc foras exeunt nisi prius inlus mali fuerinl ; Apoulique dc vasis in di.mo niagna posilis dicebat

ex

iis

quos intus coulingit de Deo


,

falsa opinanles

ba

ptizari

salis

elucel discernendam
,

esse Sacranienli

slolus, Si quis

aulem muiiduveril semelipsum ab

islius-

veriialem a male credentis errore

quamvis ulruni-

modi,

cril

vas in honore tanclificatum, ulile Domino, ad

que

in

hoinine uno valeat inveniri

et ideo

cum

etiam

omne opus bonum temper puralum. Qnomodo

aiilcm

.un. Er. et aliquot Mss., el


el

tes. Alii cu.ii

ad salutem Ikere. spemert' Cypriam ediiionibus habent, spargentes : sed


salutarem licere
;

foiis in errore aliquo constitulus, vero lamen Sacramciilo fucril baptizalus , cum Ecclesia; reddilur unitati,

sicut

falsc

fi.lei

vera succcdit, non sic polcsi


:

qgitlam |TobaD"nola; pro, tulular^m licere.

lcrunt, et i.d

cliam vcro Daptismo vcrus Baplismus succedcre

KJ9
quia idein
ip>c sibi suecedere

I.mEit

QUAKTUS.
littbetnn, niliil

170
mihi prodesl
(I

non potest; quia nec


hxretici

f.or.

tm,

3).

Quod

si
;

decedere poiest.

Ad hoc ergo

ad

C:itl ioli

cam
iiiin

vciiiunt, ut

quod eoruni inaluni


csi repctatur.

est corrigatur,

propter hoc quia charilas deest, passionibil prodest nec illis prodesl quos iu invidia intus et malcvoleiiti.
sine cbarilale vivere Paulus dicit, Cyprianus cxponit
:

qund lioiuim D.i

CAPUT
interesl, si

Niliilne ergo 23. Dicit aliquis XVI. duo iu crroie pari atque malitia eoiialiliili
:

ct

lamen vcrum bapiisma possunt


,

et

aceipere

ci

sial, nec viia ncc corde inulalo, alius


alius

eorum
:

foris,
eiiini

inlus bapiizelur

Fateur inieresse

illc

Iradere. Salut ini|uit. extra Ecctcsiam non est. Quis ingai? Et ideo ipixcimiipie ipsius Ecclcsix habeniur, extra Ecclesiam noo valent ad salulcin. Sed aliud cst

pejor cst qui eliam foris liaptizatur,


plitatur, scd eo

non eo quod haciiani ipsius


:

non babere, aliud non


haliet,
est

ulilitcr
:

habere. Qui non habei,


antein

quod

biris e>t

ca enim

est ba|rtizandus ut habeat


ut
in uiililer

qui

non

ulililcr

divisionis nec niilluin nee


ille
it
i

qui inlus

parvum mahiin si lamen baptizatur, uon propler aliquod lerrevoltlil,

aqua

habeat corrigeiidus. Nec adultera Baplismo liareiicoritm ; quia nec ipsa ereacondidil, mala est, ncc verba evan-

iio

aul lemporaie conimnduin inlus esso

sed

tura

quam Deus

quod uniialem Ecclesix


eoncisionibus prxtulii
qui foris
;

lolo orbe difftisx scbismaluin

gelica in quibuslibel erraiiiibus

reprebendenda
cst

sniii,

aiioquin eiiam ipse iutcr illos


est.

sed error illorum

sunl

dcpiilandus

Conslitiiamus crgo
,

a legilimo viro Sacramcnli habeal ornamentum. Polest


ctsi

in

quo adultcra

anima,

duos aliquos
id sctilirc

islo

modo

iiiium

eorum

vcrbi gr.ilia,

igitur nobis et

lia-rclicis
'

Baptisma

esse commuiic,
,

cum

de Cliristo quod Pholinus npinaUlS esl, et


baplizari
;

quibuspoiest

ct

Evangelium esse communc


illorura
:

qiiam-

in ejus bscresi

exira Ecclesix

eatholicx
in

vis a fide nostra error dislet

sivc

aliud de

('Oinmunioiicm

alium vero hoc idem scnlire, sed

Palre vel de Filio vel dc Spirilu saneto senliant


verilas liabel, sive ab uniiale prxcisi

quam
qui.i

Caiholica baptizari, existiinanten: ipsain esse calbnlicaili

non colligant
xn,
50)
:

(idcm. Isium

nndum

hxrclieuni dico,

nisi nia-

cum

Clnislo, scd spargant


si

(ilatlh.

nifcslala sihi doclrina calllolicx fidci resislcre


ril
fial
,

malue-

potest nobis,

frumenta doininica sumus, ctiam in-

ei illud
,

quod tenebat

elcgeril

quod anlequam

luscum
leris

avaris,

cum

raptoribus,

cum

ebriosis, el

cx-

iiianifcsluni

est illum qui

foris bapiizatus esl 1


il!o

ejusniodi peslibus. de
noii

qnibus dicitur,

Regmm
quibus-a

cssc pejorem.

Itaquc in hoc snla falsa opinio, in

Dei

possidebunl

(I

Cor. vi, 10),


et

et Daplismaiis
vilia

antcni ctiam ipsa divisio corrigenda est; sed in neuiro

sacraniciiium esse

commune,

tamen

ipsornm Sacramenli vcriias repctenda. Quod


illi,

si
>

regnn Dei separanlur non esse communia.

quisquain idcm sentiai quod

cl esse

noverit

I >

CAPUT XVIII. 25.


dicil

Nequecnimdesolis hxrcsibns
,

resim ab unilaic cathnlica separatam ubi hoc docctur


el

Aposlnhis

discilur, sid alicujus sxcularis emolunienli causa

uon possid

buitt.

in calbolica

uuilate baptizari volnerit, ve! in ea ba-

qux

sininl

talia atjunt regnum Dei Scd non pigeal paululum advertere enumerel Manifesta, inquil, sunl opera
,

Qitoniam qui

piizatus propicr hoc exire indc noliierit;

non solum

carnis,

qnm

sunl

fornicationcs, iminundititi;
,

(uxurite,

srparatns habendns esl,


li.is,

verum ctiam

tanto scclcra-

idotorum servilus, rcneficia


ccmulalioncs
,

inimiciiitr,

conlentioncs.

quanlo niagis errori lixresis

et divisioni uuita-

animosilates

dissensiones, haneses, inviet liis similia


;

lis

fallaciam simulaliouis adjungit.

Quaiuobrcm cu-

dcc, ebrietales, comcssuliones,


dico
tiobis,

qux prxaijitnl,

jusipie

komiiiis praviias, quanln periculosior et lor,

sicul.prwdixi, quoniam qui

tttlia

luosior est
est
iini
:

l.mio inslaiilius ct operosius corrigenda


si

rcgnnmDei non
liiamus

poss,idcbunl (Galal. v, 19-21). Consli-

ncc ideo lainen

quid babei inlegrum, prxserpiojilcr pravitatcm ejus vel

ergo

aliquem
idolis

castum

continenlem
,

non

non siium, sed Dei,


pulandiliii csl, vcl

avarum, non

scrvientem, bns) ilalem

indigen-

uulbim

eodem modo viiuperaudum,


illius largilati,

tibus minislranlein,

non cujusquam inimicnro, nnn


,

vel cjus pravitati

tribucndiim, ac non

conicnliosum, patientem, quietum


tem,
liciim
nulli
:

nullum xmulanhoc

qui eiiam fornicaiiti a


rcs suosdedit pancin

scanimx,
suum,

et eunli post ainato-

invidenlem, sobrium, frugalem, sed hxrc-

ct vinuin suuni, et

oleum
a

nulli uliqne

dubium

est

proptcr

soluiii

smiin, cl alia vcl alimeuta vel ornamenta,

qnx nec

quod hxrelicus

est,

ngnum

Pei non possessurum.

se ipsa
qui

ncc ab ejus ainatoribus

ei

sunl, sed ab illo

Conslitiiamus alium foiniealorem,

immundum,

luxu-

cam miscrans ubique


XVII.

voluit ad qiiem redeal ad-

nionere (Osce n, 5-7).

CAPUT
Itnplisnii

2i.

riosum, avarum, vel eliam apertius idolis deditum, vencficuin, discordiosum, contcnliosum, xmulum,

A umquid

potest

inqiiil,

vis

mujor

cssc aut polior

quam

confessio ? qiiiim

pussio? ut quis corain lioniinibus Cliristum confiteatur,


ct

animosum, seditiosum, invidum, ebriosuni, eomessatorem, scd calbolicum numquid propter hoc soluni quod catholicus esl regnum Dei possidebit, agens (a:

sitnqnine suo baptizctur ? El lamen, inquil, neque hoc

lia

de quibus

sic concludit Aposlolus,

Qtiw prtedico

Baptisiua lianetico protlest, quanwis Christtim confesstts


extra Ecclcsiam
fiterit

vobis, sicut prtcdixi, qitoniam qui lalia agunl,

regnum

occisus.

Iloc

verissimum csl
hatra-

Dei non possidebunt


cimus.

? Si lioc

dieimus, nos ipsos sedu-

cxlra Ecelesiam quippc occisns, charitatem non


buisse eonviiicilnr, dc qua Aposudus dicit, Et
diiicro corpus
si

Nam scrmo

Dei non nos scducii, qui nec lacct,

nec parcit, nec


pe cl

ulla adulatiune

nos decipit.ldco quip-

ineum

ut ariteam, charitalem

autem non

alibi dicil, lloc atticm

scitole cotjnosccntes,

quo-

vcibum,

baplniilns, abest ab aliqoot Mss.

.Ms.

Corbcieasis, puto.

Sanct. SvavsT. IX.

(Six.)

71

DE BAPTISMO CONtRA DONATISTAS,


fornicnloT,
scrvilus.

S.
J

AUGUSTINI
ct

172

niam omnis
iH idolorum
Christict
v, 5, C).

ant imnumdui, aut marut, quod


Itabet

inimicns

im vero nt
cst
:

lornicalor el adulier Dt>n

non

htrredittitcm

in rcgiio

sit, diflicilc

Dei:nemo vosseducat inanibus verbis (Kphcs. Non esl ergo quod de sermone Dei conquelibere
dlcil,

sicut li:vreticus

lamcn non essc hxrelkns; polest non csse cbriosus ', necadnlpotest

i<t ant fornicator,

nccluxuriosus aut amator pecnni c

ramiir. Dicil onniino, el aperie ac

cos

aui veneficns, et siiuul b;cc

omnia polest non esse.

pertincre. qui male vivunt, ad regnuni Dei non

Neqne

enitn

unum

aliquod vilinm omnia csctera con-

CAPUT XIX.2G.

Hisigiluromnibus viiiiscircum-

soqniinlur.

Propositis ilaque dnobns, uno caiholico


viiiis, alio

christianus sepio calholico non adnlemur, ncc ci quia divina Scriptura qnam catholicuscsl, impunitaiem

cmn
iion

bis

omnibus

liairclico

sine

iis

qu:e
fideiu

possunt non esse

in

h.Tereiico,

quamvis rontra
lidein

non

promitlit, promittere
iis

linnm habeal ex

quae dicta sunt,

audeamns nec si aliquid debemus ei socie:

uierque disputet, et tamen conira

uterque

vivat, et spe
rilnali

vana iilerque

fallaiur, ct a chaiitate spiilliu*

tatem supernre illius palria; polliceri. Ad Corinlhios eniin singula enumerat, in quibns singulis subauditur,

nlerque dissontiai, et ob Imc iileique ab


:

qnod regnum bei npn possidebmft


errare
;

Xolitc, inquit,

neque fornicatores, neque idolis servientes, ncque

columbx corpore alienussii cur in uno ooruiii Sacramentum Cbrisii agnoscimus, in alio nolumus, qnasi aul hujus, aul bujus sit; cum in ulroqiie idein
tmica;
sit,

adulieri, ncque molles, ncque

mnsculorum concubitores,

cl noniiisi Dei sit, ct

quamvis

in

pcssimis, honiun

ncque furcs, neque avari, neque ebriosi, neqtie maledici, neque rnpaces regnum Dei pnssidebunt (\C>r. vi,9, 10).

sit? El si lioiniimni qui lioc babenl, alius csl alio deterior, noii ideo illud

quod habcnt detcrius


in

esl in illo
si
:

Qui hascomnia viliasimulhabuerint, regnnm possidebunt sed, Neque illi ncque illi ut non Dei in singulis boc subaudias, quod nulli corum regnum Dei possidebunt. Sietitcrgo bajrctici regnum Dei non

Non

ait,

qnaiu
uiuis

in isto
sit alio

ipiia

nec

duobus

cathnlicis malis,

detcrior, deleriorem
sit
,

Baplismum
malus,
;

gerit

ncc

si

unus coruin

bouiis, alius

in

malo
non
in

nialus csl Baptismus

el in

bono bonus

sed in ulro-

possidebunt

sic avaii

rcgnum Dei non possidebunl,


quidem
Dei
ipsas

quc bonns
melioribus

sicut lumcii solis vcl eiiam lucerna;

Nec dubilandum
diversitale

e^t

poenas,

qnibus

utique detcrius est iu oculis


;

detcrioribus

quam

cruciabunlurqiii regnum

non possidebunt, pro


elalias aliisacrio-

sed idem in utrisque, quamviscos divcrdiversitate


vcl
IseiiDccl

criminum csse diversas,


sini disparia tornienta

se pro illorum
ciet.

vel

cxcru-

res, ul in ipso igne tclerno pro disparibus pondei ibus

peccaiorum

poenarum. Neque
erit

CAPUT
licnsi, et

XXI.

28. lllud sane

quod dc calechu-

eniin fruslra ipse

Dominus

dicit,

Tolerabilius

So-

menis objiciebatur CypriauO, quod in marlyrio deprepro Chrisli nomiue occisi, eiiam sine Baplismo
;

domis quam vobis

in die judicii (Mallli. xi,

2i).

Sed
vel

lainen ad non possidcndnm


valel ex viliis
illis

regnum

Dei, lantumdeni

coronarentur

quid ad

rem

pertineat, non salis inlelli-

quod clegeris

inilius,

quanlum

go

nisi forle

quia dicebant, multo magis hacreticos

quod pcrspexcris gravius. Et quia sunt regnum Dei quos ad dexteram ilii possessuri conslituel ille judex, ncc eis qui ad dexieram constiplura vel unuin

cuin Baplismo Christi posse ad reginun ujus admitli,

quo

catecliuineni admilterentur; cutn ipse dixeiii,


el

Nisi quis renutus fuerit ex aquu


bil in

Spiritu

non inlrniu

non merebuniur, aliquid aliud quam ad sinisiram esse remanebit ; nulla reliqua vox est, quam sicut
lui

regnum ccelorum (Joun.

m,

5). Qua

re nec

ego duhito catechumenum eailiolicum divina cbaritale flagranlem berelico


eiiain
in

hxdi audiant ex ore pasloris,


nuni, qui paralus esl diabolo

nisi, Iie in

ignem wler-

bapli^alo anleponcre;

scd

el

angclis
sicut

ejus (Id. xxv,


dixi,

ipsa

inliis

Catbolica boniim
:

calecbumemim
illejam
inil

52, 53, -H)

licet

ex

illo

igue,

diversa
suppli-

malo baptizato antcponimus


nicnto Baplisinalis
tus cst
, ,

nec idco taincn sacra-

issint

distribui

pro criminum

diversitate

quo

is'.e
;

noudurn

u-

cia.

facinuis injnriam

aut catecluimeni sacramen-

CAPUT XX.
pcssimis moribus,
id

27.

Uiruin

aulem calbolicum

ttiin

siicr.imcnlo Baptismi pr.cfeiciuluin

putamus*,cum

alicui

hxrelico incujus viiaprielcr

aliquemcalecbnmemimaliquo baplizato fideliorem melioremquecognosciimis.MelioreniinceniurioCoriieliui

quod baireticus est, non inveniunt homines quod repreh- ndanl, prxponere debeanius, non audeo pr.ccipiiare se.itenliam. Si

nondum
illeet

bapiizatus

Simone

baptfzalo.

Iste
(

cnim
Act. x

ct
)

autem quisdicat, quia


,

h.creii-

ante Baptismum sanclo

Si>ii itu

implclus est

cus

non polest hoc soluin essc quin ct alia consequanlur; carnalisest cnim et animalis, ac pcr hoc
esl,

poslBapiismmn imniundo

spiritu inflatusesl (Itl.


si

viii,15,18,19).YerumlamenCornelius

eliam SpirilU

et

xmulus

sit

necesse

est, el

animosus,

et iuvidus, ct
:

inimiciis ipsi vcritati ab

eaque dissentiens

inlelligal,

ct de dlis malis, quod uiium


in

milius elegcrii,

soluin

sie

quoquam

csse i.on posr-c, ea scilicel causa quoniam

carnalis el animalis est; vclut ebriositas,

quam nnn

conslanter mss. ai ediii, posl, ilijitilc cst, babe>:l nm consequiiur. i o/i"( unu cbtiosus esse, et n.n luerelicus; ricul votesl hoi;elicuscsse,elnon essecb.ioe$ sus, nee aduller aul (ornicalor, elc. s Er., qntim. M. 3 Ain. ix. el paueiores Hss., aitt catechitmeno sacramei;1

ita

sed

solum sine horrorc nominarc, sed etiam cum lulariiale populi prxdicare jam consuevcrunl, nnmquid in quo lucrit, sola csse polcril? Quis cnim cbriosus non et
contentiosus, et

t'tm Bapiiiini prceferendum putamus. sic male emenda nl quispiam, cu:n esistiuiaret non aliucl prteter Baptisi esse catechumeni sacramenlum. sc<i hoc sacramentum ca-

animosus, el invidus, et a pra>ceplosc graviier

tccbumeni proprium, quod inconcilio primo Cartuajri sacramentum salis vocatur, agnoscit Apgustinus in librode atecbizandis Rudibus, n. bO; et in libro 2 de Peccatoi lun
i

rum

sanitatc disscnlicns-, ct arguenlibus

>!eii;is, n. 42.

173
saiictojam acccplobapiizari noluisset
,

LIBER QUARTUS.
coniempii tanii
est

\T,

possel videri snperfluum ul aqua ctiam lingerenlur,


in quilius

Sacrarncnli reus fieret.

Cum

autcm baptizatus

jam doniiin Spirilus

sancli

quod

iioiinisi
,

non utlnue melius Sacramenlurn qnam Simon :iccepii sed diversa hominnm merita sub ejusdem Sacramcnti
pari sauctilale distincla sunt
:

baptizatos alios acccpisse sancta Scriptura lcslatur ccrlo quoque indicio quod
illis
,

lcmporibus congrueeminuerat. Baplizali

ita

non auget aul mi-

bat,
stint

cum

linguis loquereniiir
:

nuil Bapiismatis sanclitatem vcl

bonum

vel

malum

tamen

ct in

boc facto aposlolica exstat aucloriin

liominis

mcrilum. Sicut autein bono calecliumcno


;

tas.

Usque adeo neino debct


,

quolibet pioveclu

Baplismus deest ad capessendum regnum ceelorum


sic

inicrioris lioininis

si

forte anle

Baptisnium usquc ad
,

malo haptizaio vera conversio. Qui enim


(iteril
;

dixit

spiriiualem

inlellectum
,

pio

corde profecerit

con-

Nisi quis renatus


in

ex nqua

et

Spirilu
,

non

inlrabit

temnere Sacramenium
corporaliler adbibclur

quod

minisirorum opere

regnum ccclorum
in

ipse eliam dixil

Nisi abundaverit

justilia vestra plus

quam Scribarum
regnum ccelorum
esset

et
(

Pliarisxorum
,

non

intrabilis
,

Hatlh. v

20

).

sed pcr boc Deus bominis , consecrationem spiritualiier operatur. Ncc ob aliud cxistimo niiinus baptizandi Joanni luisse altributum
,

Namque
non

ne
,

secura

justiiia

ealcclnimeni
el

ila

ut Joannis bapiismus diceretur, ntsi


,

ut

Dominns

dietnm est

flftit

quis renatus fucril ex aqua


:

Spiiitu,

ipse qui dederat


set acciperc
tis
(

ctim servi bapiismum non sprevis

intrabil in regiium ccelorum

rursiis

ne pcrcepto
',

Mattli.

15

),

dediearet bumilila-

Baptismo secura esset iniqnitas baplizatorum

di-

viam

et quanti

pendendum

essot sutim Baplisma


facto

clum

esl

ISisi
el

abundaverit justitia veslra plus


,

quam

quo ipse baptizaluriis erat,


declararet. Videbat

lali

apertissime

Scribarum

P liarisceorum

non

intrabilis in

rcgnum

ccclorum. Allenim sine allero


perficit illius possessionis

parum

esl

ulrumque

cus salutis teternae

cnim tanqnam pcritissimus mediqtinrumdain non defulurum luui niuliis

hseredem. Sicut ergo non


,

morem

qui
ita

cum

inlcllectu veritaiis et probabilibus


,

debemus improbare justitiam bominia csse ccepii quam conjungerelur Ecclesiaj


orrpcrat
jnstilia
;

qutc prius
,

moribus

profecissent
se
sibi

baptizatis

vila

sicul esse
in

alque doctrina

Cornclii

priusquam ipse esset


si

supervacaneum

minime dubitarent esse crederent baptizari quando


prrcponere
,
,

plebe clirisiiana
scl ei angelus
,

qu;e ncque
!

improbarelur

dixis,

ad illum menlis babitum se pcrvenisse scntircnl

ad

Accepta;

sunt eieemostjna: tua


;

el

quem
agat

miilti baptizali

exauditx sunt oraliones tuw

neque
,

si

suffieerel

ad

CAPUT
in

XXIII.

adhnc ascendcrc conarentur.


50. Quid

autcm valeat
adliibita

el

quid

capessenilum regnum ccelorum


ret

ut ad

Peirum

niiite-

hominc corporaliter

sanclilicalio

monereUir ( Act. x, i, 51,5): sic non est improbandum cvangelicum Baplismi sacramentum quod eiiamsi extra Ecclesiam fucril acceplum
,
:

Sacramenli

( sine qua lamen ille lalro non fuil , quia non ejus accipiendx volunlas deruit sed non acci,

piendoe necessitas adfuit

),

difiicilc est dicerc.

Nisi

tamcn quia non


corrccia

prnficit

ad salulem
,

nisi

ille

qui

lamcn pliirimum valeret, non


niinus accepisset. Veriim quia

servi

bapiismum Do-

liabel inlegrilatem
,

Baptismi

sua qtioque pravitale


;

por se ipsa cnnside-

incorporctur Ecclesue
,

sic
,

liicrciicorum

randa est

cxcepla salule hominis cui pcrficieiidic


salis

corrigamus errorem
sed Cbrisli est
,

ut

quod

in eis

non corum

adhibetur,

indicat

quod

et in malis, el in eis
,

aguoscamus.

CAPUT

XXII.

29. Baplismi sane vicem aliquando


,

qui s.tcuIo vcrbis, non faclis reniinliant

ipsa inte-

gra est

cuni

illi

nisi

corrigantur, saluiem babere


in lalrone
,
,

iniplorc passionem

de lalrone

illo cui iion

biplizalo
(

non possint. Sicut atitem

quia per neces,

dictum est
xxiu
,

Hodie mccum

cris

in

paradiso

Luc.

silatem corporaliler dcfuit

perfecta salus est


:

quia
ipsa

45

),

non leve documenium idem bealus Cy:

pcr pielaiem spiritunliter adfuit


pr.cslo est
adluit
silas
, ,

sic

et

cum

prianus assumil rans


,

qttod eliam

alqtie

eliaiii

conside-

si

per neeessilalem desit quod Iatroni

invenio non tanluin passionem

pro nomine

perlicitur salus.
,

Quod tradilum
iiif.intes

lenet univer-

Chrisli id

quod ex Baplismo dceral posse supplcre


,

Ecclesi;e

ciim parvuli

baptizanlur,

sed etiam lidem conversionemque cordis

si

forle

ad

qui cerie noiulum possunl corde

crcdere ad jusli-

celebrandum myslerium Baptismi

in angusliis

tempoille

liam

et ore confiieri ad salutem

quod

latro potuit

rum

snccurri non potcsl (a).


Clirisii
:

Neque
,

enini

lalro

quin eliam flendo ct vagiendo curn in cis myslerium


celebraiur
,

pro nomine

crucifixtis est

sed pro meritis


,

ipsis

mysticis vocibus

obstrcpunl
eos

ct

facinorum siiorum
iltim

nec quia credidit passus est

sed

lamen

niillus

Christianorum

dixerit

inanilcr

paliiur credidit.

Qiiantum

ilaqtie valeat
,

etiam

haplizari.

sine visibili sacramciito Baplismi


lus
fil
,

quod

ait

Aposio-

C.APUT XXIV.
aiicloritalein

Corde creditur ad justitiam


(

ore aulem confessio


illo

ad salulem
est.

Hom. x

10);

in

lalrone decla,

51. Et si quisquam in hac re divinam quoerat, quanquam quod uni,

ranim

Sed lunc impletur

invisibiliter

cum

versa tencl Ecclesia


niini-

nec conciliis institutum

sed

Stcrium

Baplismi

non conleniptus

scmper retenlum
cere

est

nonnisi auctoriiate aposlolica


:

religionis,

sed
in

aniculus nccessitatis excludit.

Nam
qtiain

tradilum rectissime creditur

mulio magis
in
illo

lamen veracilcr conjiin

possumus
,

quid valeat

parvulis
,

Conulio

et iu

amicis cjus

Baplismi

latrone,

sacranientum

ex circumcisionc carnis

quain prior

popiiius accepit,
1

quam priusquam
bapiizarclur

accipereljusiifica-

rlnres Manuscri[iti omillunt


ln mss.,

baplizatorum.

icceplaKe.

tus cst Ahrahain. Sicut Cornclius ctiaui sancti


.

dono SpiriiUS
csl.

(u) UPelract.,cap. 18.

priusqtiam

ditaitis

Dicti

175

DE B.M'TISMO CONTRA DO.NATISTAS, S AUGUSTINI


,

IT6
ipse pro se

tamcn Apostolusde ipso Abraham


eircwncisionis
,

Signum
fidei
;

accepil

raliter inovet
(

AZtutcm habei
).

ioqnUm

signacutum
,

juttitia
illi

qni

jam

Joan.

i\

21

conlc erediderat
(

ci

depniatum

erat

al

jusliliam

CAPUT XXV.
diiur aliud csse

Rom.

iv.

11,5). Cor crgo


Gcn. xvn
,

ci

praeeeptura cst ut

-32. Quibus rebus omuibus oslensacramcntum Baptismi aliud con, ;

umncm

dcinceps infantcm masculum octavo die cir(


,

versioncm cordis
complcri
:

scd salulcin hominis cx


lioiuin delucril
,

utroipie

cumciderct

1)

),

qui

nondum

poleral
;

ncc

si

unum

idco pulaio
;

Gorde credcrc
ijuia

ut ci

deputarelur ad justitiam

nisi

dcbemus cnnscquens
illo

csse ul et altcrum desit


,

quia
sine
in
:

ct ipsum pcr se ipsum


in lilio

sacramcntum mullum

ct illnd sine islo polest essc in infanlc

et boc

valebat? Quod

Moysi pcr angclum maniresia-

potuit esse in Ialrone


,

coinplcntc

Dco

sive

lum
lur

cst
,

qui

cum
csl

adliuc incircumcisus a matre fcr-

illo

sive in isto

quod non ex volunlate dcfuisse!


lioruin

rctur

prasenti et cvidenti pcriculo ul circumcidere(

cum
inesse

vero

cx voluntale altcrum

dcfucril

exaclum
,

Exod.

iv,

24); ct

cum

factnm

rcaiu liomineiu involvi. El Baptismus quidem poiest


ufai

cssct

dopulsa cst pcrnicies. Sicut ergo in Abraliam


,

conversio cordis defuerit

conversio autcm
,

praecssit lidei justitia

et accessit circumcisio signa-

cordis poicsl quidein incsse non pcrceplo Baptisino

culum

justilix (idei

ita in

Cornelio pnccessil sanctr,

sod coniempto non

polcsl.

Neque

enini ullo moilo

ficatio spirilualis in dm>i> Spiritus sancti

ct acccssit

dicemia est convcrsio cordis ad

Dcum
,

cum

Dci

Sacr.imentum regcncrationis
sicul in Isaac
,

in

lavacro Bapiismi. Et
die circumlidei
;

Sacranieiitum conieniiiiiur. Juste igiiur reprelicndiinns


,

qui oclavo

su;v. nalivilalis

anillieuiamus

dclcstamur
:

abuminaniiir pei-

cisus est

praccssil signaculum

jnst"ui;o
,

ct
in

versiiaiem cordis faa:reticoruiii

Sacranieiiliini
,

lamen

quoniam

palris

lidcm imitalus csl


,

sccuta

est

cvangclicum non ideo non


utile esl

lialient

quia

per quoil
<

cresccntc ipsa justitia


praccesserat
:

cujus signacnlum iu infante


infantibiis

non

liabent.
,

Quapropier cum nd fidcm


agenlcs ptxnilentiam remilti

ita

in

baplizatis

pr.cccdit

vcritalem vcniunl

el

sil

rcgcnerationis

Sacramentum;
,

et

si

cfarislianara

peccala deposcunt

non cos decipimus neque failimus,

lenuerint pietalem
sio
,

sequeliir eiiam in corde convcr-

cum
vati

correclos a nobis ac reformatos in co

qund depiasic

cujus myslerinm prajeessit in corporc. Et sicut


lalrone qund cx Baptismi sacramento defucrat

alque perversi sunt

ad regnum ccelorum
;

in illo

disciplmis ccclestibus erudimus

ul
,

qnod

iu

cis inle-

complevii Omuipolentis benignilas, quia non superbia vel

griun csl
viiiuni
,

nullo

modo violemns
iu

ncc proptcr bominis


,

contemptu

scd necessitale defucrat

sic in

si ipiiil

liomiuc Dci csl, vel millum

vel

infanlibus qui bnplizali moriuulur,

eadcm

gratia

Om-

viliosiiin esse

dicamus.

nipotcnlis implere credenda est

quod non ex
,

irapia

CAPUT XXVI.
stola ad

55.
:

Jam pauca
el

resinnt cx

epi-

voluntatc

scd ex

oetalis indigcnlia

nec corde cre-

Jubaianum
solet

sed quia in cis et de prxtcrita


,

derc ad jusliiiam possunt, nec orc confueri ad salntcm. Idco cuni


crga
cos
alii

Ecclesi;c consiietudinc dicitur


nis
,

de faaplismo Joanqiiajslionein
,

pro cis rcspondent

ut

impleatnr
uliqiie

quod

non paivam movere

boqui
i

celebralio

Sacramenti
,

valct

ad

minibus rem manifestam pnrum altendeiiiibus


jussi sunt

cornm consecraticncm
possunt. At
si

quia ipsi

respondere non

ab Apostolo

in

Clirislo faaplizari

qui

faa-

pro eo qni respondere pntest alius


illud in

piismum Joannis acceperant


gligenter tractamla sunl
,

(Acl. xix

5-5); non nediffc-

respondeal, nen itidem valet. Ex qua rcgula

et in voliimcn aliud

Evangelio dictum est

quod omnes cum

legitur natu-

reuda

ne linjus inodus inunodeialussit.

liber Qumrus.
Fastrrmam parlem examinat
c) istclce

Cyprimi ad Jubaianum, necnon eiiistolam cjusdem ad Quinlum, synodicam ad Nuinid.is cpiscopos, et epislolam ad 1'ompeium.

CAPUT PRIMUM.

i. Ecclesirc catliolic.TC
,

consuc-

flictus est,

(udinem prislinam nunc teneri


xdiismaticis vcnicntes
si

cum

abliacrcticis vcl

pcnilus naufragavit. Si enim vcrc Baplismum non liabebaqt,qui venientes abliicrelicis ita
'
;

evangelicis verbis conse-

suscipiebantur, et supcr cos eranl peccata eorum


i

jratum Baptismum perceperunt, denuo non baptizantur bcato Cypriano tcstc iilimur. Ipsc quippe sibi
,

ii

communicaliim

csl
,

talilius, sivc afa eis qui fucafa

rant ante
csl

Cyprianum

sive

ipso Cypriano, nccesse

qu;c^tionem

proposuit cx orc ulique fralrura, sive

utuniim dicatur ex duobus, aut periisse jam lunc


unitalc pcrinanenti aliena eliaio

qurcrentium veritaicm, sivc pro veritate cerlantium.


Inler disuutalioncs cnini suas
,

Ecclesiam lalium communione maculatam, aut non


obcsse cuiquam
nota peccata.
in

quifaus volebat ostcn-

ileredenuobaptizandos liaTCticus, de quibus satis pro Scd tenipore libiis superioribus disst ruimus, ait
:

Illud aiitcm quia

diccre non possunl,

pcriisse tnnc Ecclcsiam contagione

communionis eo-

dicil aliquis

quid ergo

fiel

de

liis

qni in prailcritum de

runi qui sine Baptismo ad cam, sicut dicit Cyprianus,

ad Kcclesiam venienles , sine Baptismo admissi Dosunl (Episl. 75, ad Jubaianum) ? llic lota causa conquirstione hac dc nobis quibus cum nai.siarum
hixrcsi
,

admissi suut

alioquin

nec originem suam polcrui:!

'

Sic 5lss. Al cdili,

wrtmi.

177
a>serere,
si

LIBfcU QUI.NTUS
lunc periii Ecclesia
;

J73
ut aibitror, ex his qti:e in
esl)

quontam plusqtiam
unde
calumnia-

jam

mpeiioribus

libris

!;uadraginla anni sunlinlcr Cypriani passionem et di-

diximus, manifeslum

eiiam

in

luereticorum perinlcgritas
;

\inoruni codicum exuslionem


r'im suarum

(),
,

isli

versilale polest csse cbristiani Baptismi


si

fumos jaclanles

occasinnem faciendi

qui temporibus

illis

rebaptizavcrunl, ncc lamen ab


,

scbismalis invencrant, sicul Consiilumordo declaral

uuitatis

compagine reresserunt

eadem

dileclione

resUt ut faleanlur, nulla malorum etiam cognitorum


l.ili

pacis potuerunt ad veuiam peninere, qua Cyprianus

communione contaminari unilalem

Chrisli.

Quod

ciun fassi fucrint, non invenieiil causam cur se ab


Ecclesiis orbis lerrarum, quas per Aposlolos inslitni

eiiam sine Bapiismo admissos ab Eceleshc niuncribus non potuisse separari lestatur. Porrn m verum est

apud

lucreticos et scbismaiicos

non esse Bapiismtim


in

is

pariter legimus, separare debuisse conlendant

Cbristi, quanto

niinus obessenl
si

unilalc positis
et sine

qnia

neque

i!li

qiiorumlibel nialorum
isti

commixtione
si

aliena peccaia

ad unilatcm vcnientibiis

purire potticrunl, et
in unilale

qui non perirent

cum

illis

mansissent, separando se ab eis, ct riim-

Baptismo admissis solverenlur et propria. Nam si . lesic Cypriauo, unilatis vinculum lanliim valel, quoniodo possenl Lcdi alienis peccatis
unitalc recedcre,
priis
si
,
,

pcndo vinculum paeis, ulinue in scbismale perierunt. Aperlissimum enim sacrilcgium eniinel schisnialis scparalionis. Nullam vero fuisse si nulla luil causa
,

qui nollent ab

eiiam non baptizali peccatis proqui ad

non perirent
?
III.

eam

vellent ex lurresi ac-

causam separationis apparel,


honos
in unilaie

si

mali

eliam eogniti
maculari
,

cedere

non maculaui. Non

amcm

CAPUT
et dicit
,

5.

Quod autem adjungit Cyprianus,


quia aliquando erraium
:

inuniiaiebonos, etiam acogniiismalis docenius 1 lesie

Non lamen
est

est
et

ideo

Cypriano, qui
simn venientes
,

dicit

in

prmterilum de haresi ad Ecele:

scmper errtmdum

cum magis
el

sapieiilibtts

Deum

sinc

Baplisnw admissos
,

quoruni la,

liiiicntibus congritut,

patefactw

perspeclw

veritati li-

inen nefaria sacrilegia

quae super eos erant


,

quia

b nlcr alque

incunctantcr

obsequi,

quam
ncc

pertinacitcr

Baplismo dimissa "non erant


noii
I

si

polluere et perdere
,

attjuc obstinate conlra fratrcs el consaccrtlotcs


relicis

pro Invpolius

poiuerunt Ecclesi:e sanciitaiem

nulla
si

olest contagicne perire. Quapropler

maiorum Cyprianum

relitclari

verissime dicit

alteri

qnain
tali.

sibi

adversatur, qui resislit apertissimtc veriilla


,

verum
<

dixisse consentiuni,
'
:

co lesle vincuntur in
lalsuni dixisse

Scd per
arbilror

qua: tam nuilta


,

jam diximus, quanet


,

riniine schisnialis

si

Cyprianum
in

rantendunt, eo lcstc non ulaulur


sniatis.

quxslione Bapli-

cerlum esi Baptismum Chrisli nec hxrelicoriim perversilale, cuni apud cos dalur etsuniitur, posse violari. Sed ui cerliim

tum

liquido apparet

CAPUT

II.

2.

Sed nunc quod cum

beato Cy-

uondum
couGleliir.

sit

saltcm

adhuc

csse

dubiuin

priano honiine pacifico sermocinari insiituinius, per-

quisquis ea quae dicia sunt, etiam


lil
,

renitens cogitaveverilaii resisti-

gamus. Qui ciim

sibi

opposuisset, quod dici a frafict

Non ergo apenissima?


aut certe

liibus noveral, Quidergo

de his qui in prwleritum


,

nius; sed aut pro manifesta vcritate certamus, sicut

ml Ecclcsiam de hwresi venientes

sine

Baplismo ad-

ego exislimo

sicut posstinl

pulare qui

mita sunl
si.a

Polens

est

inquit,
et

Dominus misericordia
ad Ecclesiam simpti,

nondum
babel

istam qu;eslionem solulam esse arbilrantur,

indulgentium dare,
admissi
in

eos qui

adbuc qua;rimus veritatem.


,

Et idco

si

aliter se res

cilcr

Ecclcsia dormierunt

ab Ecclesiw suw
,

quam nos dicimus eadcm


,

simplicilate suscipi'

munciibits non separare.

Bene quidem praesumpsit


el

quod charilas

unitaiis posset cooperire


si

multiiudinem
,

mus ab baireticis baplizatos qua suscipicbant illi quos propter unilaiem Cyprianus ad veniam perlincre
pra;sumpsil. Si aulem Baplismus Chrisli
quae
,

peccatorum. Qnod

habebant Baptismum

ab bis

sicut ca
!

nnn recte seniiebaiur qui eos


ccnsebant,
id

denuo baptizandos esse


,

jam mulia

dicta sunt indicaut, et in

non intcgra

err.itum cooperiebal unitalis cbarilas


,

vel vita, vel lide, sive

eorum

qui videntur esse inlus,

quamdiu

ineral ista

non diabolica dissensio

sed bu,

ncc tamen

ad unica;

illius

mana

lcntatio;

donec cis,

sicut dicil Apostolus

si

ncni, sive eorum qui


etiain aperle foris sint
illis

columbx inembra pertisicad eani non pertinent, ut


,

quid aliler sapiebant Dominus revelarel (Philipp. nt,


li). Et ideo v:c isiisqui per sacrilegam praecisionem
ali

temporibus repetebant

unilaie disrupti

si et
:

apnd nos
si

et apuil
in

illos

cst

cbarilaiem unilatis
tcr

qui eum camdem veniam propler merebaniur, quam meruisse proppotest esse integer
, ;

baplismiis, rebaplizant
c-t, nec

autem

Catholica sola

ejusmodi chariiatem credidit Cyprianus eos, quos


Isli

baplizanl. Sive ergo rebaplizenl sive

non

sine Baptismo admissos esse arbilratus esl.


qui nulla existente causa

crgo

b:iptizent,

non sunl

in

\inculo pacis

unde

cuilibet
si

(quandoquidem

sicut

idem

islorum vulncri adliibeant medicinam. Nos autem


ad Ecclcsiam siue Baplismo adniillimus. in eo

Cyprianus ostendit

mali bonis in tinilale obcsse non

nu-

possunt) seabejusdeni unilatis cbaritate prxcideruni,


locuin

mero sumus

quibus Cyprianus propler unitatis cu-

omnis veniic perdiderunl

et qui ipso scelcre

CtodiMn iguosei posse pricsumpsit. Si autcm (sicui

schismalis interirent, eliamsi


rebaplizarenl
quotl eos
;

post Calbolicam non


stint, qui vel
,

quanlo supplicio digni

non habere Cyprianus aflirmal


\i edili,
1

habcniibus

'

Aliquot Mss., docemur.

4 Edili,
tti.
1
i

eo tesle conrincitiitnr csse in crimine scliiminmanuscripli, omisso, essc, lulienl, rincitntiti


,

iia yis-;
i

lures Kss

ct in
lil>.

eorunutnnh re
7,

siintus.

'

iiin,

mn

integra

tmcipiebanlur. omissa ai lieula, w, qua: csi


.

iu

(.0

Wdc

infra,

cap

-'.

oianuscripiis.

;;

,, :

17}
catkolieis
.-

DE BAPTISMO CO.NTUA DONATISTAS,


dareconanlur,
el ipsi

S.

AUCUSTINI

tso

vc), sicut ipsa

resmanife-

i:ii,

quod

habenl, non liabcro Catholicamcri-

Huc acccdii, quia sic bomincs occolla ncscio qua inspiratione Dci detestantur, si quis iierum Ha0'.

iniiianlur?

CAPUT
r.nn,

IV.

ptismuro aecipiat, qneni ubicumque jam acccperat


1.

Scd quia nunc,


liltcris
illi,

ul dicerc eoepe-

ut
lcra

iidem

ipsi

hxretici
et

cum
,

inde disputant

fron-

cum

Cypriani

scrmocinari insiiiuimus
si

confiicent,

propc omnes eoruin


et

laici

qui

nou, ut arbitror, ciiam

adesset, vidercr verti-

apnd

cos

inveieravermil

animosam
el iiinlii
,

pcrtirw-

-mciler atque obslinate conlra fmtres et consaccrdotes


I

ciam adversus Calholicam conccperuni, boc soium


illic

ro harelkis reluctari

cum

accipcrct tania isla qu;c


in

sibi

displicere latcantur

qui
vcl

propter

ims movent, cur ctiam apud h;erelicos

suo maligno

adipiscenda aliqua coinmoda sacnlaria

incom-

errore perversos, Baptismum lamen Chrtsti pcr se


ipsiim

moda

dcvitanda, transire ad cos volunt, occullis co,

roverendissimiini

'

:ili|iie

sanctissimimi

csse

nalibus ambiant

ui

boc

eis
,

qnasi pcculiari et do-

posse crcdamus.
nis

Cumque
:

ct ipse lesletur,

cujus no-

meslico
nonnulli

bcnelicio pr;cstclur
ca;leris

nc rebaplizenlur ; ct
el
fal>is

teslimnnium ponderis magni cst,


solilos

sic

eos admitti

eorum vanis crroribus

in prxteritum

motus
lat
;

lucrelicos

sermone comdcnuo bapiizandos csse non dubiquisquis cjus


esl, lales

eriininntionibiis advcrsns cathoiicam

Ecclesiam cre-

dentcs, taoc uno revocenlur, ut cis sociari nolinl, ne


rebapiizaii coganlur.

cos quibns boc propler lanta qu;c conlradii un-

Quem sensum, hominum


isii

oinuia

lur,

nondimi persucsum

esse depniei, qua-

peniius corda occupanlein

Donalistae meiuenies,

les in praeteriluro

fuerunt, qui baplizatos in ba;resi

roaluerunl recipere Bapiisniuin qui apud Haximianislas

solo proprio errore correclo simplicilcr adiniserunt,


el

quos danmavcrant datus

csl, et
,

eo raodo

sibi lin-

cum

eis

pcr nnitatis vinculum salvi esse potuerunt.


et deproelerila Ecelesi;e

gnas pr.ccidere, et ora oppilare


zarc lol bomines Muslitana:
i

quani dcnuo bapliali.i-

Quisquisautem

consuetudinc,
el lot lanlis,

'

et Assuritan;e et

et de posleriore

robore plenarii concilii,

ii ii)

plebium

quas

cum

Feliciano et Prxtextaio et

que sanctaram Scriplurarum lestimoniis


veritaiis, intclligit Cbristi
licis

ct

ipsius

exleris a se damnatis et ad se redeuniibus susceperunl.

Cypriani muliis documeniis, ct perspicuis ralionibus

Baptismum

verbis evangelis

CAPUT
,

VI.

7.

Cum enim
:

hoc raro

fit

in
,

singu-

consecratum non

lieri

cujuslibel hominis perverunilatis vinculo


inielligat
luiic

intcr

mulla spaiia locorum et leinporum


ita

horror

sitate

perversum

eodem

f.icli

non

sentiiur
lara
,

si

aulein repenie convenirensive urgeniibus pe-

alvosesse poluisse, quibus aliud salva chaiilaie

lur

quos pcr

longum lempus,

visum est

ac per boc siinul oporlet


,

inleliig.it

cos

riculis niorlis

sive per solcmnilatcs Pascliales


,

me-

quos nulla zizania, nulla palea


voluissent
,

si ipsi

fruinenia esse

niorali Maxiinianista; baplizaverant


ul itcrum baptizarentur,

et eis diccrelur

in

socie:ate Ecclesix
,

loio orbe diffus;e

quoniam

id
;

quod
id

in sacrilc-

poterant maculare
voilii
*

et ideo nulla evislcnle causa di-

gio scbisinatis acccpcranl nihil csscl

quidem dice

se ab

quodlibel

eodcm uniiatis vinculo disi iipciuni illorum duorum verum sii, sive quod Cyrecesr-il oblinuit; foris

rciur quod eos pertinacia sui erroris dicere cogerci


ul
Ira

posscnt qualicumqne falsa umbra conslanliae con-

prianns luuc sensit, sive quod Calhulicx universitas

calorem veriiatis su;e


:

duriti;e
illi

rigorcm glacicraquc

unde

ille

non

aperlissime con-

coulegere

sed qoia boc

fcrre

non possent
ncc
ipsi

cl

siituios in manifeslo sacrilegio schismatis salvos esse

qnod

iu

lam multis bomiii'bus


,

licret,

posscul
ipsi

non posse,
lis

el oiunia qu;c taabenl

de divinis Sacraincn,

lolerare qui facerenl


in

praserlim quia iidcm


,

cos

et liberalilale unius legilimi viri

quamdiu

lalcs

parle Priiniani

rebaplizarent

qui cos in

parl

sunl, ad
valcrc.

corum confusioneni
V.

polius

quam ad salulcm

Maxiniiani jam baptizaverant, receptusest Baplismus


illorum
,

el interceptus lypbus isiorum.


licri, nisi

Quod

nullo

CAPUT

5.

Quocirca etiamsi vere proplerea

modo

eligcrcnt

amplitis sibi advcrsari arbiiieraia

vellcnl bx-retici corrccto crrore venire ad Ecclesiam,

quia puiarcnl se Baiitismum non habere nisi in Giibolica acciperent


;

bominum dc quam consideralionem de perdila


trarenlur bonorein

tinclionc

dcfcu^ione.

Quod

ncc

sic cis

debercmus ad
prodesse

ileralio-

non idco dixcrim


buimus,
rilas
si

quia liumano scnsu delcrrcri de-

nem
r.ec

Baptismi consenlire, sed potius docendi essent,


intcgrilatera
si

ab baTClieis venicntcs dcnuo baplizari vc:

Baplisrai
;

perversiiaii

cogerel

sed quia sanclus Cyprianus

ait

hoc
/>o-

corum,

corrigi nollenl

ncc eoruin perrersilale vio-

ipso magit luvreiicos

ad nccessilalcm vcniendi adigi

latum fuissc iiiicgrum Baplisma, quanidiu corrigi noluerunt; ncc quia corrigi volunl, mclius
oina Ceri
;
:

tuisse, si rursus in Catltoticu

buptiiarentur ; proplerca

in eis

Bapti,

cominemorare
bus bujiis
facli

volui quanlus

pene

in

omnium

inenii-

sed ipsos a raaliguiiaie discedere

illud

borror insideat, qiicm divinilus infuiin,

utcra incipere

inerat ad pcrnicicin. Ilsec


in catbolica unilate

jam prodessc ad salulera, quod prius enim disccnlcs, et saluiem


desidcrabuni, cl siium essc quud
et veritatis

sum

csse crcdidci

ut adversus quaslibel dispulatio-

ncs quas inGrmi disculere ncqucunt,


Ecclcsia muiiirclur,

taorrore

ipso

Christi cst
iuin,

nnn exislimabunt ,
in sc

Sacramen-

CAPUT
intueor,

VII.

8.

Sme

verba ip-a Cypriani

rnm

quamvis

posilam,

cum

errore proprio non

admoneor quxdam inulumi nccessaria dicere

iniscibunl.
1

Am
Vov,

et

Mss

rcrerentissimum.
|

Kdili, loco, Nustilimiv, lialicbanl,

divorlii, abcst a

roba nots

Mss.

Prostcxato, pro, Prteteaitato. casiigaii

Vuiticanm; ct suut cx Mss.

mr

n,

m
diriinendx' hnjusniodi quocslioni. lYam
si

LIBF.R QUINIUS.
viderinl, in-

182
,

quit, juilicio et seiitenlia uoslra id decerni el statui, nli

leghnus in Aclibtis Apostolorum (Acl. xix ob aliud, nisiquia Joannis bapiismus non

5-5); nou
fuit

Cbristi

Baptisma justtim
plizantur
;

el

legilimum computetur, qno


el

illic

bu-

Baptismns, sed Joanni a Cliristo concessus, qui Joannis proprie diceretur, sicut

puUibunt se Ecclesiam quoque


et leifuiine

cwtera
aii,
,

muPu-

idem Joannes

dicit,

Non

nera Ecctesiw jusle

possidere.
;

Non
scd

potest liomo accipere quidqunin, nisi diitum fueril ei de

tabuni se imincra Ecclesiae possidere


legiiime possidere.
cl legilime

jitste et

Nos aulem Baplismum eos non juste


:

calo (Joan. in, 27). Et ne forsitan boc sic a Dco Patre accipere videretur, ut a Filio non acciperet de
,

possidere eoncedimus

non possidere au-

icm non possumus dicere, cum Sacramintum dominiciim in evangelicis vcrbis cognoscimus. Baplismum
crgo legilimum liabent, sed non legitime habent.
Quisqnis enim euin cl in unitate eaiholica
,

Nos omnes de plenitudine cjus acccpimus (Id. i, 16). Accepit aulem lioc Joannes cerlaj dispensationis gratia, non diu mansurum, sed quantum satis essel ad parandam viam Doail,

ipsoClnisto idcnlidem loqnens

et eo di:

inino, cujus
ille

enm

esse prrecursorem oporlebal. Quani

gne vivens

liabet

el

legilimum ct legitime habei

quisquis autcm vel in ipsa Catliolica sieut palea com-

humilitcr scquentes , el se ad excellenliam deducliirus, sicut servis pedcs lavit


(ld. xiii, i, o), ila servi
iii,

humililer ingressurus

mixta frumen:o, vel exlra sicut palea vento sublaia


liabct,

baptismo

lingi voluit (ilattli.

bunc Baplismum legitimum quidem babet, scd


Ila
:

13). Sicut

enim se

subjecit pcdibus

eonim quos
sacri-

cnim babct quemadmodum ulilur non autem legiiime utilur qui eo contra legem utilur quod facit omnis qni baptizatus perdite vivit, sive innon legilime.
ius, sive foris.

ipse dirigebal, sic Joannis muncri


rat
:

quod ipse donavea Doinino

ut intelligerent

omnes, quanto superbix

lcgio quisque

contemnerel baplisma quod

CArUT
ii,

VIII.

deberet accipere,
9.

Qunpropier sicut de lege

dixit

quando ipse Dominus accepisset quod scrvo, ut proprium darc possct, ipse prasiiterat
:

Apostnlns, Bnnuest lex, siquis ea leghime utalur


8);
ila

(I Tiin.

el

cum Joannes, quo nemo


(Id. xi
,

exsurrexit major in

de B.iplismo recle dieere possumus


si

Bouus
non

natis

mulierum

II), tantum lestimonium

est Baplismus,

quiseo

legitiine utalur. Et sicut

Cbrislo perbiberet, ut solvendaj corrigiic calceamcnti


ejus se falerelur

facicbanl luncutlex bona


esset, qui ea
facit ut

non

esset,

aulomnino
;

nulla

non legitime utebaiiiur

sic nuilo

modo
sive

indignum (Jcan. i 27) Cbristus et bnplismum ejus accipiendo hiimillimus inter honiincs
,

Bnplismiis bonus non sit, aul ul omnino Basil,

iiivenirelur, ct

baptismo ejus locum aiifcrendo


s

'

Deus

piismus non

quisquis eo, sive quiain

liseresi,

aliissimus crederetur, idem


celsitudinis dator.
II. Nulli

Inuniliialis

doctor et

quia in pessimis moribus vivit, non legitinie utitur. Et ideo

cum

vel

ad uniiatem calholicam, vel ad vitain


,

enim Propbetarum

nulli

prorsus homi-

lanto Sacramenlo dignain converlitur

non aliud ba-

num

in Scripturis divinis

legimus concessumesse.ba-

ptisma incipit babere logitimum


cipit

sed illud ipsum in-

plizare in aqua pcenitentix in remissionem peecalo-

babere legitime. Nec remissio irrevocabilium


nisi
:

rum, quod Joanni conccssum


suspendens
in eis
illi

cst

qna mirabili gralia


,

peccalorum consequiiur Baptisma,

non solum

lesi

in se

corda pnpuloriim

viam prapararet

gitimiun, sed etiain legilinie habeatur


legitime non habebitur, et peccata vel
iur,

nec tamen

non remiiten-

vel remissa repltcabuiilur, propterea vel

malum

majorem. Sed Dominus Jesus Clnistus lali Bapiismo mundat Ecc'esiam, quo accepto nullum alterum requiraiur Joan:

quem

se lanto praedicaret csse

vel

nullum

erit in

baptizato B.ipiismi sacramentum.

ii"s

auicin

tali

baptismo prxlingebal, quo acceplo es;

Sicut eiiim Judas, cui buccellam Iradidil

Dominus
locum

set

Baptisma eliam dominicum necessarium

non

ut

non nialum aecipiendo, sed


se diabolo prxbuit (Joiin.

niale aecipiendo
sic

in

illud repetatur,

sed ut eis qui baptismum Juannis acce-

xm, 27);

indigue quisefficit

peranl, eliam Clnisti Baplisnius, cui viam prxparabal


ille,

qne sumens

doiiiinicuin

Sicramenliim non

ut

traderelur. Si

enim

Cluisli humiliias

conunen:

quia ipse malus esl, inaluin sil, aul quia non ad saluleni accipit, nihil acceperit.

danda non esset, nec baplismo Joannis opus essct

Corpus enim Doniini


illis

et

rursum
Clirisli

si in

Joanne

finis esscl,

post Joannis baptisma


ftnis legis
:

gangliis

Domini nihilominus erat eliam


Cor. xi, 29).

quibus

Baplismate opus non esset. Sed quia

dicebat Apostolus, Qui manducal indigne, jtidicium


libi

Cliristus,
illo

ad

justitiain

omni

credenti

(Bom. x, 4)
3
.

ab

maiidticat

et bibil (1

Non ergo

quae-

demonsiratum

est ad
,

quem

pergeretur; ad liunc

laul in Calholica kerelici quod babent, sed quod non

cum pervenlum
Joannes
sibi

fuerit

permanerelur

Idem

igitur

nabent, id est, finein pnecepii, sine quo multa sancta

et celsitudinem

Domini

praedieavil, cuni
,

naberi possunt, sed piodesse non possunt. Finis au-

longe praeposiiit; et biiiniliialem


si

eum cum cum Um-

tem pr<ecepti
bona,
et fide

esl cliuritas

de corde ptiro

et conscienlia

qiiam infimiim baptizavit. Sed

Joannes Cliristum

non

ficta (1

Tim.

i,

5).

Lavacri vero Sa-

solum baplizasset, melioris baplismi Joannes dispensalor fuisse putaretur ipio ipse CliiiMus soIih tincliis
essel
,

cramentum non
quamvis
liabeant nent.
,

ut

babcant,

si
;

jain

eodem
ut

ipso

in

liasresi, lincti

sunl

sed

salubriter
festi-

quam
si

Cbristi est

quo Chrisliani tinguntur

ct

ad Catholicx unilateni veriiatemque

rursus,

omnes

prius baplismo Joannis, el deiud*

CAPUT
nis
1'anlf! ens

IX.

10.

Jam

niinc de

Baptismo Joan-

vidcndiini csl qnid diralur.

Baptizatos

enim

r..

n
-.l.i
1

ujferendo. fere edil


hr.
ei

Lugd
v
.

'!

ven

afferendo.

B.

id est-

quijain btiplismo Joanuis baptizali fuissent

nn.

aliquol

mandscripti

permancttir.

1*3

DE BAPTISMO CONTUA DONATISTAS,


non
sti

S.

AUCUSTINI

ISl

Chrisli baptizari oporicrcl, niinus plcnus minusque

et illc iion pcriinct cui potcstas ips:

Dnmiui JoSu Cln

perfectus Cluisii Baptismus mcrito viderelur, qui


suflicorct ad sidutem.
hapiizatiis rsl

per culumbiG specicm Spirilu sanclo desrcndeiile


et

Quocirca
ul

ct

baplismo Joannis

monstrata est (Mallh. m, 1G,


ille

Joan,

1,

53)? Imo vern


nlicnjiiti

Dominus,

superbas liominum cervi;

intiine pertinel
,

isti

vcro vcl occasione

ces ad salulare suuin


i!lo

P,:i|)tism:i llcclcrcl

cl

non solus
illud

seandali

vel

uliima ventilaiionc a tritico separundl


:et

baplismatc linclns

cst,

ne

lioc ipso

snpcrius

nequaquam perlincnt
est
,

lamen posi

illitm

baplizatnrr

et oslendcrcti quod cosolus ipse baptizari meruisset;

|iost istos doii

baplizatur. Quae igitur causa cst


illos

nltra

illinl

perscverare non sivil, ne lioc tiiumi quo

nisi

quia Baptisma ipind


lioc erat

jussit

Paulus accipero
?

ipsc baptizat, indigere prxcedente

AWo
si

viderelur.

non

qnod pcr Joannem dabatur

Et ideo
si
:

CAITT
ns

X.

12. Quoero ilaque,

baptismri Joan-

eadcm

ipsa unilale Ecclesi:e, Baplisnius Cluisli

baba-

peccala dimillebantur, quid nmplius praistare poaposlolus Paulus post pit Baplismus Christi eis quos
Christi Baptismo voltiit baptizari?

ptizante fcneratore tradalur, repeti nou poiest

plismum aulem Joannis

eliani

ab ipso Joamic

acci-

uaplismum Joaimis
Si

pienies, posiea Clirisii Baptismo baptizari oportebal.

aulem Joannis baptismo nnn dimiltebanlur peccata, Hlrumuam meliores erant Joanne Cypriani lemporibus, dc i|iiiliis ipsc dieil qtiod fundos insidiosis dibus rapiebant, et usuris mulliplicanlibus fenlis augebanl {Scrm. dc Lapsis), quibus lamcn baplizaiuibus eos unitas Eccleliebal remissio pcccalorum? An quia
frau-

CAPUT

XII.

11.

Proinde possum el ego vcrbis

utons ipsius bcali Cypriani ad cujiisdain miraciili con


sidcraiioncin andientium corda convcrtcrc,
llle
si

dicam

Joanucs majnr

inlcr Proplielas ImbUiis; ilie divina


;

gratia
el

adkuc

in utero malris implelits


,

itle Elitv spiritu

virlule

subnixus

qui non adver.inriiis


;

Domini

sctl

sue tenehat? Quid ergo? Joatuies ncm erai

in nniiate,

prtrcursor ac prccdicator fuil


vcrbis praniuntiavit
,

qiti

Dtjminitm non lanluir


;

amicus

ille

sponsi, viae dominicx pra?paralor, ct ipsius

sed

ei

oculis ostendil
,

qui ipsitir
;

Domini baplizator? Quis boc demenlissimns dixeril? Qunpropter quanqnam ita credam baptizassc Joaimem peccalorum ut in aqua ]iceiiiicnii;c in rcmissioncm
,

Cliristum per

qucm

baptiznnlur ca-lcri

baplizuvit

sic

baplizare nOn meruit, ut post


qui
:ib

cum uon

baptizarentiir

co fueranl baptizati

ct post avaros, fraudalo-

:ib

eo baplizalis
in

in

spe iciniiiereniur pcccata


iil

reipsa

rcs, rapaccs, fencratorcs, i;cmo

qucmquam

in

Ecclcsia

vcro
qii;c
tlicil

Domini Baptismo

licict
in

sicui resurrcctio

baptizaudum putabit? Nonne cum Iwc iuvidiose clamavero, rcspondetur


qtiasi
inilii
:

exspcctalur in fincin spc

nobis facta est, sicut


el simiti

Quid

lioc iiulignuin putas,

Aposlolus,

Qiiifl

simnl nos excitavit,

te-

aut Joannes exhonOralus sit, aut avarus liono


illius

tterc fctil in ccclestibus

(Ephes. n, C); el idem dicit,


:

ralus? Sed

Baplisnium non oporluit


ait,

itcrari

do

nam stilvi (acti sumus (Rom. vui, 21) Joanncs ciim dicat, Ego auidem bnptizo vos in aqua in poeniieniiam , in rcmissioncm peccatorum (Mattlt. iu,
Speenim
' ,
:

ct ipse

quo idem Joanncs


sanclo (Joan.
delur,
illius I,

Uic

esl

qui baptiznl in Spirilu

33). Pcr qnenilibct enim niinislrim

esl

Baplismus de quo dictum

est, llic esl

11); Dominum videns ait , Ecce Agnus Dei ccce qui laincn nc quisque tollit peccata mundi (Joan. i, 29)
coulendat ctiam in bnplismo Joannis dimissa csse peccisquos cata, sed aliquam ampliorem sanclificalionem
jnssit

qui baplizat.

Scd nequc

ipsius Joannis liaplismus ilc-

ralus csl,

cum ab co
,

baplizatOS baplizari in Clnisto

Paulus aposlolus

jussit.

Quod enim ab amico


,

spon:

non acceperant
rnnt
,

boc ab ipso sponso aocipere debueainicus dixerat

Paulus dentio baplizari (Ac(. xix, 5-5), per Baptismnm Cluisli essc collalam, non agn pngnaciicr.

de quo

ille

Uic

cst qiti baptizat

in Spititn sancto.

CAPUT XI.

13. IHud

enim

iiuod

:ul

reiu

prxsen-

CAPUT
iniiius

XIII.

15. Poteral enim.si


aii,
:

voluisset,

Do-

icm maxime perlinet, ihtuendtmi


sa halieat baptisma Joannis
Chrisli perlinere
iil
,

cst

(quoquo modo

Jesus Baptismi sui poleslatem dare alicui vcl

cum

euni ad unitatem

aliquibus prxcipuis servis suis, quos

jam

fccissol

ami-

post Joannein
ct

manifcstum sanclum baplizari boniincs opnrlue-

sit), qu:c causa fecerit

cos suos, qnalibus

Jam non
ut

vos

dicam scrvos, srd


per virgam
(

ttmicos (ld., xv, 15)

quemadmodiim

rit,

post episcopos avaros non oportueril.


in

Nemo

florenlcm dcmonslralus est Aaron sacerdos

iViiin.

cnim ncgat qnod


crat, cl,
si

agio dominico Joannes trilicum


in ulieitaie

xvn

8)

ila

in

cjus Ecclesia ubi plura et majnra nii-

amplius non potesl,


dubilal avariliam
,

cenlcna.

racula facta sunt, pcr aliquod signuin demonstrarcntur excellentioris sanciitalis minislri et djspensalores

Itcm

ncmo

qua: csl idoloriim ser-

vitus, in messe dominica intcr paleas numerari.

Cur

mysleriorum, qui
ficret,

soli

baplizare ilcbcrenl. Scd siboc

crgo post liilicum baplizatur, ct post paleam non baplizatur? Si propterca Paulus post Joannem baplizaCvpiianns \it, quia Joannc melior crat; cur non ct
quilms uliia post fencralores suos collegas bapti/.avil, posl lales pioplcrea Si ciat? mclior coinpaiationem
unitate cnm collegas Cyprianus non baplizavit, ipiia in Paulus, tpiia caillo crant; ncc post Joanncm dcbuit

quamvis

cis a

Domino

attrihiilus, tainen ipso-

rum baplismus jam

dicerolur, sicut baptismus Joan-

nis fuit. Iileo Paulus graiias agit

Dco quod neminem


obliii in

ipsorum baptlzaverat, qui tanquain

cnjus nodiviB.i-

mine

baptizali essenl, per


(1

hominum

se

nomiua

dcbant

Cor.

i,

12-15).

Cum enim
illius,

lanCim valot
,

ptlsmus pcr boniincin conteniptibilcm

quantum per
esse cogno-

ilem unilatc cohtiiielialur

*.

An

fortc fratulaiores et

Apostolum daius;
scitur, sed Cluisli

ita
:

nec

ncc

illius

rapaccs ad columbx
1

illius

unicx nicmbra perlinent,

quod

in ip.-o

Doniino Joaimcs pci

'

editl, in aqtta vicnitcntia slc plerique Kss. \m, et Mss-, conliiicbtmtiir

illam

columbx speciem

se didicisse lcstalur.
it,

Nam
;

scno:t

cunduni quid aliud dixci

Et

cg->

nescietnm cum

85
plar.e vl.Ieo
iiienli

LIDCli UUISTL'5.
Si

1S6

euim cum

oinniiio ncseirel
iliceret,

non ycd.beo ba-

CAPDT XV.
csse declaratuni
afferri pntest,

17.

Quia crgo Jeamiis baptisnms


saiis arbitror
illo

ad baplismiiin suuin

Ego

te

i;on cral idein qui

Dapiismus Cluisli,
ct

piiznri (Mattli. in, 14). Qi<l

crgo eslquod

ait,

Quo-

proptcrca

niliil

documcnli ex

ninm
aelo,

vidi
el

Spiritum vetut columbam descendeillem de

cur propterea post liaTcticos baplizai:-

mansit snper eum. El ego nesciebam


misil baptizare in

eum
,

sed

diun

sii,

quia baplizatum est posi

Joannem

ciim

qni

me

aqua

ipse milti dixit


et

Super

Juaiines lncrelicus
ptisiniun

1 1

non

fucril, ct pntucrit

babere ba-

quein iideris Spirilnm descemkntem de caelo,

manen-

lem super eum

ipse est

qui baplizal in Spirilu sancto


tili-iue

i-i-

quamvis a Cbrislo concessmn , non lamcn proprium, cum Cbrisli babucril charilalem
, ;

(Joan. 1,5-2, 55). Culuinba

snper baptizatuiu

et possil bairclicus

babere Daplisiniiin
sicul

C.ln isii et

pcr-

descemleral. Ailliuc auiem venienti ut baplizaretiir dixerat, Eqo a.te debeo baptizari. Jani ergo sciebal
ciun. Quid sibi ilaque vult
,

versitatein

di.iboli,

intus alius

po;e-t

babere

Daplisiniim Chrisli et invidi.tin diaboli.


18.

Ego nesciebam eum


,

sed

Al cnim miilto magis post h.ireliciim baplizan


;

me misit baptizare in aqua ipse milii dixit Super qncm vidciis Spiritum descendentcm de cirlo, el manenlcm supcr eum ipse est qui bapthat in Spirilu sanctn :
qui
, ,

dum
post

est

quia Joannes liaercticus non eral

et

lameu
niullo

eum baptizatum

csl? Sic, dicit aliquis,


cst,

inagis post

cbriosum baptizmdiim

quia Joannes
:

ciiiii

lioc

posteaquam baplizaius cst, factum

sit, nisi

solirius erat, et tanien posl euin

baptizalum csl

et

quia secuniium aliquid

eum

scicbat, scciinilum aliipiid

quid respondeamiis
a

ei,

non habcbimns,
non

nisi bapiizalis

adluic nesciebal? Sciebat videliccl

sponsum
:

Filiiun

Joaune Baplismum
in

Chri-.li

liahciitibus csse Ira,

sed ipiia Dci, de cujus plcniluiline onines acciperenl cx cjus plenilndinc ipsc sic acccpcral baplizandi potcstalcin
,

dilnm;
buslihet

quibus autem est Daptismus Cbrisli


perversilatibus
Clirisli.

quiut

eornm

nullo

mndo

fieri

ut Joanuis

baptismns dicerelur; nesciebal

noii sit in eis

Daplismus

utruui sic cssel daturus el cxteris, au vcro proprium

19.

Nou iUque
,

idcirco licerclicus
;

ius

Baptismi ob-

Daptisimim

sic

habiturus

ut per

quemlibet daretur,
,

tinerc poluit

quia prior baptiznvit


:

scd qiiia uon

sno
,

sive excellenlioris gratiae ininislruin

sive inlcrioris,

baplismo baplizavil

el

si

jus baplizandi
lil,

non

liahuil

sivc pcr ccnicni fructus liominein, sive sexageni, sive


iriceni, sive pcr
iilius uniiis

tamcn Cbristi

est qunil de

el

ille

(ilnisti

cst qui

frumenlum, sivc pcr paleam,


:

lion nisi

accepil. Multa eniiu conlra jus danliir, nec

lamcn idco
et ille

esse cognoscerelur

et

boc pcr Spirilum


et inaiienlein

vel

nulla vel
s:ci

non data dicunlur. Neqne cnim


non

didicil

velut

eolumbam descendenlcm

qui

ulo verbis solis ct

factis renunlial, jure

snpcr euni.

CAPLT
Apostolis

XIV.
',

accipit
16.

Daptismum

et

lamen

accipit.

ISani

tales in

ltaque invenimus diciuni ab

Ecclesia et Cyprianus suis lemporibns fuisse comine-

et

gloriam

meam

(I

Cor. ix, 15),

visuti(|UC in Doniino; el minislerium


15), et piudenlium

quammeum(liom. xi,
4), cl

moral, ct nos experimur, et gemimus.


20. Miriiui auleni esl,
se
'

quomodo
posse,
in

dicalur separari a
el

menm
ll,

(Eplies.

m,

EvangeDoiniuo

el

dividi
Si
,

omnino non

Baptisnium

Eccle-

tium meiiin
iinperliliim
nciiio

(II

Tim.

8), qtiamvis lllique a


:

siam.

enim Dapiisuta

haplizatu inseparabililer

atque donatuui

Daplisinus aulein niciis,


onuiinin

manel
lest, ei

qnnmodo

baplizatus separaii ab Ecclesia poIn baptizato

dixil

corum omninn. Neque euim

Baptisnms non potest?

auiem

in-

aqualis esl gloria, ncc miiiislranl oinnes asqualiler,

scparabililer Daptisma

permancre manifesliim

est

nec aequali prndenlia Buut oinnes prxditi, et


gelizando alius
alio

iu cvait-

qnia in qnodlibel profundiim maloruin el in

quamli-

melius operatur, ct

ideo

dici
:

bet borribilein voraginem peccatornm irruat baptizatus


,

pnlcsl alius alio doctior in ipsa dociriua salulari


alius aulera
alio

usque ad apostaticam ruinam


:

non caret Daplinon nddilur,


Dapii/atum
?

magis miiiusve baplizalus


,

dici

uon

smo

et ideo per poenilenliain rcdeuuli

potesl

sive ab inferinre

sive a

niajni e

b.iplizcliir.

quia eo nou potuisse

carere judicalur.

1'roiiidc

cum

mnnifesta siut opera curnis,


immunclitiir, luxuria
1

qute sunt

aulem posse separari ab Ecclcsia quis duhiiaveril


Inde quippe

(nrnicalioucs,

idotorum servitus,

omnes

hanreses exierunl, quie vocabulo

vcnelicin, inimi.itiir, anUentiones, xmulationes,


silales, dissensioncs,

animo-

chrisliano decipiunl.

hmeses,

invidiiv, ebrietntes, conies;

CAPUT
in

XVI.

Quaniobrem quia maiiifcslum

est

sationes,

et

liis

similia (Galal.v, I9-"2I)

si

inirabiliter

baplizato cssc Daplismum,

cum

haptizatus ab

Ecillo

dicitur, Post

Joannem

baptizali sunl lioinines, et post


:

clesia separatur,

Daplismus qui

in illo cst,

cum

bxrelicos non bapiizantur


tur, 1'ost

cur nnn mirabiliter diciet post.in-

utique separatur. El ideo non

omnes

qni lencnl Dalcsi

Jonnncni baplizati sunl boiiiines,


;

plisnium, tencnt Ecclesiam

sicut

non omncs qui

vidos non baptizautur


vidos ipsc Cvpriaiuis

cum

ex paile diaboli ese in-

nent Ecciesiam,

tenent et viiam selernam. Aul


nisi

in

Epislola de Zelo el

Livore

Ecclesiain lencre non dicinms,

cos qui divina

iisictur, et in Ecclesia Chrisli fuisse invidos Cbristi


aiuiiinliatorcs
pi i.inus

inandata

custodiunl; niullos jam

esse

concediinus

ipsis

aposlolicis lempuribus

ipse

Cy-

Daplisniuui tenentes, et Ecclcsiam non lenentes.


21.

cx aposlnlo Paulo, sicut jaiu docuimus, ina-

Quainobrem non prccoccupal


:

lucrcticus Bupti-

nifeslei (Epist. 75,

ad Jubaianum)1

cum eum ah Ecclesia araillere cum reccderei, queiu

smnm
diclum ab aposlo1

suinpscril.
jain

Ncc poluil

non liabere Ecclcit"i|

Kilili
s.
'

dictinn ub
tt

iposlolo. At vtss.

ibs

ipsa doclrina salutari. lluies, ipiriluaU.

libris

lu eililione l.ov. oniis-.iini est, a sc repcrilur ct a| u<\ Cyj liaiiuiu.

hie in ca'te:is

t*7
s .ini

r>E

B.VPTISMO

CONTIU DO.YVTTSTAS,
tl

S.

AUGUSTINI

188

dicimns, el lamen habcre Bnpiismum concedl-

quia iicmini pracscrihens ncqne pvxjudicans,


niis

quuniha-

nius.
tribuit

Nec priinatum quisquum


: <j tii;i

sibi

derogat,

h(Bretico

unusquisque episcoporum quod pulat


arbitiii

laciat,

ouin dieit sccnni nbslulissc

qiiod

non

bcns

sui

liberain

potestatem, ctiam nnbu


p.icilice

bgiiime darct, sed lamcn legitimum darct, nec jam logiiime haberet, sed legitimnra habcrci. Primatns

qualibuscumque locuin dedii,


ciandi.

sccum

ista tra-

Prascns

cst

enim,

non solum pcr


illo

liiicras

autem

ikiii

esl nisi

in

sancta conversalioue ei

vita

suas, scd etiam per ipsamqusc in


et

maxinie

viguil,

buna, (|uu perlinenl omnes,ex quibus lanquam nieiulnis consi.ii


illa

moii nunquam poluit, charitalem. Iluiccrgo iuhassi

spmisa non habcns maculam neque


27) (), et
illa

rcre et conglulinari desiderans,

non impediar

in>

rugam
iiiruni

(Epltes. v,

columba
:

inlcr hiulnisi
forie,

convenientia
adjutUS,

peccalorum iiieorum, oraiiouibus ejus


si

corvorum iinprobitatcm gcmens

discam

polero per

lillcras

ejus quanla
cl

tmii Esau propter lcnlicula:

concitpisceiuiani prima-

pacc per

cum

Ecclcsiam suani Dominus,


;

quanto

lum

pcrdiderit (Gen,

nv, 20

5i),

lenere priiuaiiun
feneratorcs,
iu

solatio gubernaverit

ct

per cjns scnnonis afieclum


si

arbilrandi sunt

fraiidalorcs,

raptores,

viseciibus

buiuililalis indutus,
ei

ipiid

verius senlio

invidi, ebriosi, el exieri


sia sui
uiiiit.

hujusmodi, qualcs
lillcras

Eecle-

cimi orbe lcrrarum, non


in

pr.rponam cor nieiim, nec

lemporis etiam per

Cyprianus inge-

eo ipso quod aliter senlicns non lanien diremptns

Quapropler autquod

est lencre Ecclesiam,


si

non

esl ah

orbe tcrrariim % Majus quippe


ctim
isla quaeslio

i'i

co robur \ir-

lioc esl in.diviuis

tenere primatum; aut

ouiuis qui

tutis eiuinuil,

nondsim discussa numiilli

lenet
iuiqui

Ecclesiam eliam

primalura

lenet,

omnes

illi

larcl,

quod

aliler senliens

quani

collegX,

lan-

Ecclesiam non leneni, qui lamen

inliis

videu-

tain

moderalionem
nnll.i

obtinuit, ui Ecclesiic Dei

sanclam

lur ct Baptisraum darc, ct

habcrc a nullo nostrum


in divinis

sociciaicm

schismaiis labe Iruncaret,

quam
si

si

negantur.

Nam

eos priiriatum

babere quis

omnia non solum veracilcr, scd ctiam pariler sine


isla

dicai, uisi qui nibil

CAPUT

XVII.
,

divinum sapil?
22. Scd

virlute senlirel.

Neqtic enim ei placeo,

ejus

jam ad

illa

eloquia pa-

ingenium facultaiemque scrmoniset doclrime uberla-

cifica Cypriairi

lioc est

ad Epistolx Oncra omuilius

lcm sanclo concilio cmiclarum genlium

cui profccio
:

consideratis pertractalisquc

perventum cst, qu:c


saiiaut
:

me

inlerluit pcr spiritus uniiatem, proeponere aflcetem

legeniem

ct

sxpe repclenlem uou

lanla ei

prxsertim jam

in tali veritaiis lucc pnsito, ubi ccriisilla

cis juciuidilas fratemi

amoris cihalat, lauia dulccdo


pro no-

simc cernit quod bie pacalissime requirebal. Ex

charilalis

cmberat.

Ilcec tibi, inquil, breviler

eiiim ubertale b:cc nosira quoe videnlur eloipiia, lan-

slra mcdiocritate rescripsimus, fraler charissime, ncmini

qiiam infaniilia rudimcnta dcridet


gula pielatis hic egerit
cliarius unitate
:

ibi

videt qua re-

prwscribcntcs aut prcejudicantes, quominus unusquisque

ui

nihil csset ei in Ecclesia


inefTabili

episcoporum quod pulat

faciat, liabens urbilrii sui libein

ibi

etiam

deleclatione con-

rnm

polestalem.

!\'os,

quqntum

nobis cst, propter

tuelur
tione

quam

provida ct misericordissinia dispcnsaut

Inereticos ciui) collegis el cocpiscupis nostris

non conlen-

Dominus

lumores noslros curarel,


* ;

slulla

dimus, cum quibus concordiam


neinus
;

el

dontinicain pnceiii te(

iiiundi elegit ut
(linibiis

eonfunderet sapienles
Ecclesiie
siix

atipie in or-

maxime cum
'

cl

Apostolus dicut,

Si quis au-

inembrorum

lani

salubriler

tcm putaverit

contciitiosus cssc, nos lalem consuetudi-

omiiia collocaret, ne de ingenio vel l.tleris suis, qu.is

nem non hubemus, neqnc


nor
collegii,

Ecclesia Dci

(ICor.

n,

16).

adhuc ignorarenl cnjus niunere haberent, clccios se


ad adjulorium cvangelicnm homines dicerent, alque
inde
peslifera inflarenlur superbia.
!

Servatur a nobis palienter

cl leniter cliarilas

animi, lio-

vinculum

fidci,

concordia saccrdolii. Pro-

quam gaudel
sii

pter lioc elium

libelum de Buiio Patientiw, quantiim

Cypriantrs

quanlo sercnius

in iila

luceconluetur, pro
ut invcuiain

ruluit noslra mediocrilas, permillente

Domina

el inspi-

quanla salule bumani gcneris faclum


t

ranle conscripsimits,
transmisituus.

qitem ad

te

pro ntiilua ditcciione

iii-

aliquid

quod merilo rcprehendalur, quainvis


non
'

chrislianis ct piis liueris oratoruni, cl


iu

iiiveniaiiir

23. ln his verbis multa considcranda sunt, quibus


in lioc viro qui dilcxit d

Liueris Piscatorum? De boc cgo

gaudio sanciic

corein

domus Domini
[Psal.

ct lo8),
id

illius

anince omnino sccurus

ncqnc

tillo

modo
ei

ineas

cum
quod

tabernaculi

habilatiouis ejus
fulgor clucet.
:

xiv,

lilleras

ab onini errato liberas audeo


illius

ve!

putare vcl
visuni

chrisliaux

cliarilalis

Primo, quia

diccre; iieque

huic sentenli:c, in qua

scnsit noii

lacuil

deiiulc, quia

lam

inaiiF.uele

est aiiter suscipiendos

ab b:ereiicis venienies,

quam

ei pacilice prolulit, quia cuui his qni aliud sentiebant

vcl in pr.rtcriluni suscipiebaiilur, sicul ipsc tcstaliir,

ccclesiaslicam pacein tenuil, quia in unitatis vinculo

vcl iiuiic suscipiuntur,

sicul

lolius

orbis cbrisliani

lanlam salubriiaiem esse


Jilcxit,

intellexif, quia

cam lanlum
ne-

picnario concilio ralionabilis consuctudo lirmata esl,


iiicam

et sobrie custodivit, quia viditet sensit cliam


:

prapono senteuliam
qtiam

scd Ecclesix sancUc ca-

diversa senticnlcs possc salva chariiaie seutire

tholic.T,

sic ille dilexit ct diligil, in


:

qua lam

que euim cum malis lcnerc se diccret divinam con(ordiam et doniiniiam pacem boiuis quippe baberc
:

ubcrem cum
vcrsitas ipse

tolcranlia frucluin altulit

cujus uni-

non

fuii,

sed in cjus universilatc pcr-

crga malos pacem potesl; lenere autcm

cum
:

cis pa1 fic.Mss. At cdiii, nens infirma mundi elegil, nostros ctiriirct ; infi-niii miindi etegit, ut evnpu

ccm non

poiest,

quam

ipsi

non icncnt

poslremn,

tumaret
lerx'. 6..-

(fl)

?ic b.ibcnt Am. Kr. el Vss. U Rctracl., cap. 18.

ov., pulalur

pientes.
J

tr.

Lugd. Veu. Lov., erqo.

M.

189
mansit; cujns radicem iniiiquam dcscruil.sctl

LIBER QUINTUS.
in cujus

100
,

ovis

fiat

non lunc bapiizandus


baplizalus eral

est
,

si

apud eos

jani

radice fccundus ui esset, feciindior ab agricola coclesii

eodem Baplismo
non
erat.

quamvis adbuc ovls

purgatus est

pro cujus pacc ac salute, ne simul

zizaniis eradicaretur et irilicum, tanta

cum mala hominum

Quapropier cum omnes eliam inius mali


,

avari, invidi

ebriosi

et

conlra disciplinam cbrislia-

secum

in unitate

consliiiitoruni et veritatis libertate

nam

viventes, nieriio dici possint et mendaces, et te,

redarguil, cl cbarilatis virlute suslinuil.

nebrosi, et inoitui.et aniiebrisli


ipse copio-

CAPUT
sissime

XVIll.

24.

numquid lameu
polcst esse
el

(n)

Undenos idem

propterea non baplizant


mitne mendacio
immortalilati
,

quia
,

niltil

comct

admonel
,

niultos in deliclis suis et peccatis

et vcritali

tenebris

luci

nwiti

quamvis ad Cbristi soeiilatem et ad illius columhaj uiiicau innoccniis et simplicis inembra hnn perlinenles (quae si sola baplizaret, illi uliquc non bapiiinorluos
zarenl), specie lainen intus videri et baplizari et baplizare. El in eis

Anlichristo et Christo?

27.

Non

ilaque de sota consuctitdine, sed eliani de


,

veritatis

ratione prcesumil

qui

niillorum

boniinum
,

perversilale

p L>rversum
in perversis

fieri dicil

Dei Sacramenlum

quamvis miii

tuis, illius
illi

tamen Baplismum non


,

quod etiam
nes

esse declaratur. Cerle Joandieit,

vivere, qui
biiur.

non

niorilur, el inors

ultra doiniiia-

apostolus aperlissime
lenebris esl usqite

Qui
(I

odit

fralrem
;

Cum

ergo et inlus sint mortui


illis

neque laientes

siiiun, in

adhuc
,

(namnonde
perlineanlad
lineaiit
;

lanla dicerel Cyprianus),quivelnon

iteruin,
lii)

Qui odil fratrcm siutm

Joan. n, 9) homicida est (Id.

ef
III,

illani vivain

columbam,
,

vel

nnndum

per-

rcurergo

inius lales baptizant,

et loris sinl

morlui
vel

qui manifeslius ad

eam

invidia fuisse Cyprianus ipsc

quosin malevola coinmemoral (Epist. 73,


el

vel

non pertineant,
sit
:

nondum

pertincanl; verumallerum, qui ipse non

ad Jubaianum).

que
vivit

on posse ab co
cst

viviftcari

CAPUT XX. () Quomodo aquam mundat


Si

san-

manifeslum
si

eos qui inlus a lalibus bapli,

Clificalbomicicla?quoinodobeiiedicuuloleum tenebra?

zanlur,

vera conversione cordis accedunt

ab eo

autem Deus adesl Sacramenlis

el vei bis suis

per

vivificari

cujus est Baplismus. Si auiein sxculo verfaclis renuntiant,

qualeslibet adminislrenlur, et Sacrainenta Dei ubique


rccla sunt, el mali boininesquibus
niliil

bis et

non

quales Cyprianus et inius


,

prosunt, ubi-

essc lestaiur; nec ipsos vivificari nisi convertantur


cl

que perversi sunt.


28. Illud aiitcin quale est
cits
,

tamen verum babere Baptismum, etiamsi non con-

ut ideo puletur hwreti?

vcrianiur.

Unde eliam exteriores morluos


,

quanivis

non habere Baptismum, qnia non habel Ecctesiam

neque vivant

neque
,

vivi/icent

babere
prosit

tainen

Ba-

El ulique cuni baplizalur, cliam de sancta Ecclesia


intcrrogatur. Quasi vero
ille
,

piismum vivum
si

qui

eis

tuuc

ad

vitam

qui unn faclis


in

inliis

sed

coiiverlantur ad pacem, simililer inanifeslum esl.

CAPUT
foris

XIX.

25. Quapropter qui


eodem
sequi
,
,

verbis saculo renunliat

non boc

Baptismo iulereflicil

lunc ab ba?re,

rogelur. Sieul crgo bujus lalsa responsio non


ul Baptismus

sibus venienles in

Cbristi Baptismo
et diccbant

quein
se vete-

non

sit

queni percipil

sic et

illius

de

acceperant, suscipiebant

Ecclesia sancla
siiiiis

falsa responsio

non

cflicil ut
illc si

Bapli,

rem consuetudinem
Ecclesia
hoereses
illic
:

sicut eliam

nunc

suscipil

non

sit

quem

percipit

el sicut

poslea

fruslra coulra eos dicebatur, apitd veteres

quod
ci

lallaciler

responderat, veraeiier impleat, non


vila
,

el

schismata

'

prima adhuc

fitisse inilia,
et

ut

lii

Bapiismus rcpetilur, sed

corrigilnr; sic ct

essent

qui de Ecclesiu recedebanl,


,

hic baplizttti
el

ille si

postea veniat ad Ecclesiam

de qua interrogase babere


,

prius fueraiil

quos lunc ud

Ecclesiam revertcnles

tus falsum
iioii

responderal

quia

eam

dum
da-

pocnilenliam agenles, neeesse non erat baptizari. Slalim

baberct, pulabal, ipsa qiiam non babebat

ci

enim

ut unaquaeqiie hxresis cxislebat


,

ct a

congrealio

gatioue calbolicx communionis exibat

non dico

Cur autem ad verlia qu;e proeedunl ex ore homicida: pnssit tamcn Deus
tur, noii

quod acceperat

ileralur.

die, scd el ipso die poterat jrruenles iu se aliquos


baplizarc. El ideo
sic
si

oleum

sanctificare, et in allari
:

quod

Itwrctici

posueruut
fal

vetus b.ec erat consuetudo


ipsi

ut

non possit, nescio

nisi forle

quem

cor bomiuis

suscipcrcntur

quod nec
,

qui coutra dissere-

laciter conversuin intus

non impedit, lignuin


,

fallaci

bant negare potuerunl)


iciui

nulli

paulo atlenlius adversic esse suscepios,

ter posiliim iinpedil foris

qiioininus sacramenlis suis

poiesiessedubiiun.eiiameos

adesse

dignelur, nullis bominuni falsilatibus

impe-

qui forisin lixresibus baplizali sunt.

dilus. Si ergo

ad boc valetquod dictum esl


ix

in
,

Evan-

26.

ll(i(l

aulem quid babeat


ovis errans
,

rationis

non vidco

ut

geiio

Deus peccalorem non nudil (Joun.

51), ut

twnditm dicalur
cbristianam
,

cui

qiiaerenli

salutem
,

per peccatorem Sacrainenta non celcbreniur; quo-

in

hxrclicnrum incidere errorem


;

el

inodo exaudil homicidain deprecanlem

vcl

super

apud eos contingit baptizari


tur in ipsa inlus Calholica
,

el ovis

jam

facta dica-

aquam
risliam

Baplisini
,

vcl super oleum, vel suprr

Eucbaetiam

qui siceiilo verbis solis et

vel

supcr capila eorum quibus nianus imlainen el


liunt et valent

non

factis

renuuliavit

cl in ca

cordis falsilate Bafit


:

ponilur?

Qux omnia
,

plismiun accepit. Aut


se ad

si

ct talis

non

ovis,

nisicum

per homicidas
etiam
in

id

cst per cos qui

oderunt fiatres,
dare ncmo possit

Deum
iil

^eraci corde converterit


si

sicut iste

non

ipsa iulus
liabel;

Ecclesia.

Cum

quando
ovis
1

ovis baplizatur,
crat; sic ct

jam haplizalus

erat, scd

quud nun

quomodo

dat

bomicida Spirituiu

noudiim

ille

qui venitab lucrelicis ut

Forle, hmresti el schiinulmn.

(a)

SequenUhus duobus

ca| itiLius

examinat CypiianLcpi-

(a) Tribus proxiinis capilibus respondet rypriani eplstolx70, scriptxcx Carlliaginensi concilioad saiurmuiun,

stoLuu7z, ad Quintuni.

uaxunum,

etc.

; :

1!l|

DE BiPTISMO CONTRA DONATISTAS,


?

S.

AUGUSTINI
si

192
melius mutalo corde
:

sniiiimi

F.i

tamen

ipse

inltis

cliam

baptizal.

cala

iliiuiss:i sinl,

nou

in

l>a-

Deus crgo dat enam


Cllllll.

ipo

baplizanle Spiritum san-

plizali

siinl,

sive conlimio dimissa redierinl

cl per

|.\I'IT
ct

XXI.
cst

sc ipsum, ipiia Dci csl, saiiitum cssc cognosciinus, ct

89. Qnoil veroail, Baptiumdiu

sivc Iradaliir sive aecipialur a lalibus,

niilla

eorum Cy

iimmimdHs
sanctos

ipti

ad Ecclesiam
faciel

venit
,

ut

tnius
in

perversilale violari, sive inlus, sive

loi is.

pr

sanctifuclur; quid

si

ct inlils

CAPUT

XXII.

50. Proinde

consenliiiius

iion saneins incurrcril?


ciila? lioc

Au-forte sancius

cst liomi-

priano, luvrclicos remissionein durc non posse, liapli

Et

si

proplerea baplizatur
,

in Ecclesia, nt

eiium

smmn aulemdare
muiiere Dei male
invidi,

posse, quod quidom illiscldaiitilius

ipsum deponat

quod Iwmo

atl

Ucmn

vcnicns duin

cl accipienlibus valeat ad perniciein,


tilenlibiis
:

tanquam lanlo

iticerdulcm qturril, in sacrilegum fraude crroris incurrit; ulii poslea

sicul cliam maligni ci

dcpositurus cst,

si

fbrte in ipsa iiilns


,

quos

et intus

essc ipse lcstatur, remissioiiem

Ecclcsia

iluin

boniinem Dei quxrit

in

honiicidain

pcccalorum darc non possunt, cum eos Baptismum


dare posse omiies laleamiir. Si eniin de
peccaverint, dictum
est,
liis

fraude crroris incnrril? Si non potest

in

liomine aliquid

uui in 1109

innnecsse, elaliqwdprceoalere; qnarepnieslii.ihomicida

Si

non dimiscritis pecaita

Sacramcnlum sanctnm
Si cpiisquis
.-

esse, ct cor

sanclum non essc?

luiminibus, nec Pulcr vcstcr dimitlct vobis peccala vcstra


(Muttlt. vi, 15)
:

Spirilum suncium darc non poiest, ncc bapti-

quanto magis

fieri

non pctest

m cis
scd
in

irf putcsi;

cur

iniiis

baplizat bnmictda? Ant

quomoda
aulem

peccata dimiitanlur, qui Iratrcs a quibus diliguniur

Spirituin

sanelum

li:ibcl

homicida, ciim omnis qui


sit
;

oderunl, el

in

ipso odio baptizantur

ipiibus laineii
daliir,

Spiiiiiim

sancium habet, illuminaius


usque udliuc

gui

postea correciis non rursus Baplismus


ipsa

odit fralrem, in tenebris sil


csl

? Si

qnin unus

venia

quam

lunc accipere non mciueriiiii,

Unplisinus

cl

uniia spiritus,

ideo hon possuut ba-

vcra conversionc pr.eslalur. Idcoquc eliam

illa ipi.c

lnre iiinim Baplisma qui


(iir intus
lirni, et

babent

unnm
It.i

spiriiuni
lia-

ad Quinlum scribit Cyprianus, et

illa

qune

cum

colleS;

inuoccns cl liomicida Baplismum iimim

gis suis Liberali, Caldonio, Junio, et easleris,


tiiiiiinimi,

ad

euntdem spiritum nou habeui?

ergo po-

Maxinium,

ct alios,

bene cousiderala imllo


Ecclesiic ca-

lcsl luereticus et catholicus


1

Baplisma iinum baberc,.

moilo profcrenda
lliolic;c

siint ndvcrstis lolius


illi

iinam Ecclcsiam non liabcre, sicul possunt in Ca-

conscnsioiiem, cujus se
ci

meiiibr.i esse

gau-

liiOlica
.'i

innbcens et homicida

umim babere
:

Baplisma,

dcbaiil,

uude sc neipie
pr;ccidi

ipsi

pncciderunl, ncque
sunt
;

mimii spirilum non h.ibcre


iptisma, sic

quia sicut

mium
Ita

csl
lit

diversa

sentienles
in

passi

doncc

ali-

II

uims

est Spiriius et

una Ecclesia.
sit

quando

Domini volunlate per plenarium concilium,


multos annos, quid essel
inslitula,
recliiis elucerct,

ut lioc in
ci

quoque agnosccndum

quod

baliet,

boc

licet posl

dandmn quod non iiabct. Si niliil polcst ratum et lirmum esse npud Dominum quod illi juciunt, quos Doiuinus Itoslcs et adversarios suos esse dicil
cst
;

noii aliqua novitatc

scd auliqiiilale robiw

rala.

cur firmus
el

CAPUT
scriliit

XXIII.

51.

(u)

Ad Pomp.ium etiam
re, ubi aperle indi-

Baptismus quem tradunt homicidic? Au bosles


suum, liomicida

Cyprianus de bac eadem

adversarios Domini non dicimus homicidas? Qu.i aui

cat Sicpliaimm, qiicm

Bomanie

Ecclesi;e

episcopum
isla

iiii

odit fralrem

csl.

Qiiomodo ergo
Chrisii Jesu,

timc fuisse didiciinus, uon solum sibi ad


conscnsissc,
pr;ecepisse.

non
aiipie

liaplizabanl, qui oderant

Paulum servuni

verum etiam conlra


Qni
utiipie

scripsisse

ac

per boc oderant ct Jesum, quia cl

Saulo ipse

Slcpbaniis

non propterca

dixil,

Quid

tne persequcris [Act.


:

ix,

4)? qnaiido ejus

communicaiil
in

Inrreticis,

quia

Baptisma Cbiisli quod

servos perscqnebatur

ct

in

finc ipse diclurus cst,


fccistis,

eorum pervcrsitatc inlcgrum mansisse cognoxii,


cst.

C.um uni ex tninimis meis non


siis

milii

non

feci-

improbare non ausus

Nam

si

non babenl
boc posse

lSapli-

(Mutili.

xxv, 45)? Qiiamobrcm,


suut ex nobis
;

omnes

ipii

cx

smiim qui de Deo prava


accidere,

seiiliuut,

el inius

nobis cxeuut, non

scd non omnes


:

jam

satis,
niliil

ut

arbitror,

disputaiuni
:

esl

qui nobisctim sunl, cx

nobis sunl

sicul area ciim


;

Aposluli uulein

quidem exinde provceperunt


siiinpsisse

scd

trituratur, quidquid indc vulat,

mm

csl Iriticmn

sed

COlrsueludo
Iradilionc

illa

qnae opponcbalur Cypriano, ab

eorum
sicut

non quidquid
nes
bis.
:

iin est,

Iriliciim est.

Ideoquc

cl

Joan-

exordimn
1

credcnda

csl,

Ex

nobis, inipiil, exierunl, sed

non erant cx nouliqne

simt mulla qua: universa lcnet Ecclcsia, ct ob boc ab


Apostolis
pla

Si cnim fuissent ex
(I

nobis, permansisscnt

|irxcepla benc crcduiilur, quaiiquam scri-

uobiscum
jCralia:
(iii

Joan.

II,

19). Quapropter Sacrameiilimi


;

non rcperianlur. Quid crgo,

dal Deus cliam per malos

ipsam vero gratiam

52. Al enim scriplum cst de b.erclicis quod a scmelipsis damnali sunt (Tit.
III,

nisi

per sc ipsum vel per sanctos suos. Et ideo


vel

11).

ct

illi

remissioncm pcccatorum
pcr
illius
,

per sc ipsnm
ait
:

facit,

vcl

non

scmelipsis damnali sunt, quibus diclum csl

coliimlia:

membra, quibus
;

Si cni ditenebuntiir

In quo enim allerum judicas, lemclipsum condemnns?


Ilis

iniseritis
{

dimillcnlur

st

cui

tenuerilis,

aiitcm dicit Apostolus


fttraris

Qui prmdicag non furan-

loan. xx, 23).

Baplismuni vero, quod cst Sacra-

dum,

(Rom.

il,

I,

21), ctc. Et lales profcclo

iiicnlum remissionis pcccatorum, quia nnlli dubiuiu


cst

habere cliam homicidas possc, qui


iisquc adlinc,

in

lcncbris
1

siuil
iiiiin

quia dg cordibus coriiiu


cst
:

frater

(u)

Trcs lantiim Mss., et ob hoc iiiic et sequentibus eaj iiiims


(
,

tpostotit
i

ypriani refellil ejiisto-

odiiim non

exclusum

sive

milla cis pec-

lam 7

ail

rompcium.

n.T
erant
illi,

LIBF.B
qni

QLTNTIS.
lempto Dei cttm ido'is? Si auleni non
li.ibeiil
;

191
avari

cum

essent opiscopi ct cuin ipso


constitiiii,

Cy-

priani in tmitate ratlioti-a


sis

funJos

insiilio-

Spiritum Dei, el lamcn habeol Baplisma


siue Spirilu Baptisma.

potesl es-e

fraiiilihus

rapiebanf, pr;cdican:cs
dicentis,

utique pnpulis

Apo.sloli verba

Neque rapaces rcgnum Dei

55. Si proplerea (Uios Deo generare non potest hieresis

vossidcbun!

(1

Cor. vi, 10).

per Clirislum, quia Clnisli sponsa non est


illa

ncc

53. Quapropler ipsius eliam epislol.e qua: ad Ponipeiiim scripta esi, cxter.is sententias ex eisdem rcgulis brcviler peretirrere

lurba

malorum

intus constitutorum polest, qina

cl ipsa Cbristi sponsa


sli

non

esl.

Designatnr enim Cliriv,

uon morabor. Conlra manliareiicis, si

sponsa sine macula el ruga (Eplies.


baptizali
filii

27) ().
p.i-

daium Dei
lic

esse,

quod venientes ab

jam

il-

Ergo aut non omncs


le-l ot iion

sunl Dei, anl


Dei. Sicut
sit,

Baptismum

Chritli aeeeperunt,

non bapiizantur, qua

sponsa generare

(ilios

atilriii

Scriplurarum auctnrilalc sanctaruin ostenditur? Sed


plane ostenditur multos pseudochrisiianos, quamvis

quxrilur, utium spiritualiter natus


Christi

qni

Baptismnm
non

apud liarelicos

acccpit

ila

quoeri potest, ulriuii


ail

uOn liabeant eamdcm cliarilatem ctim sanclis, sine


qna
uilul prosiiut qtiiecuniqtic sancia

spiritualiler natus sit, qui Baptismiiin Cbrisii

baberepoiucrint,
:

Deum

vcraci corde coaversus in Catbolica accepii,

liaplismum lainen coiiimunem habere ciim sanctis

nec lamcn ideo Bapiismum non acccpil,

qnnd jam
clesiam
ct

satis

atqnc uberrinie deinonslialuin est. Ecet

CAPLT XXV.
num
o;

50. Jaui

illa

qme

in

Stipba-

Spiritum
et

Baptisma,

dicit,

ab invicem non

irritatus

elTndit,

n.iractare
ipsa

nolo;quiaet non
qu;e jain
qii;e

posse separari,
Spiritu sancto,
ralos.
lica

ideo qui ab Ecclesia separati sunt et a

us ost.

Eadem qnippe

dicuntur,

etiam
ita psl,

a Baplismo vull intcUiyi sepa-

salis discussa

sunl; el ea pr.cterire melius esl,

Quod
in

si

cum

quisquc

in Ecelesia in
:

calbo-

Baptismum

acceperit,
et ip>e

tamdiu

quamdiu
ili

Ecelesia
a

manet
;

si

co manet, auiem imle


ita

periculum pcrnicioscc dissensicmis babuerunt. Stepbanus autem eliam abslinendos pntaveral, qui de
snscipicndis bxreiicis priscam consuetudincm
vellere conaienliir
licultalc
:

con-

c.-sscrii, disccdit

Daptismo

quod non

csl.

iste

aulem

quicslionis ipSius dif-

Nain iibo redeiinli non reddilur, quia cuin disccdelet, i:oii amisil.

permolus, et sanclis cbaritalis visceribus

Qucmadniodum autem Spiritum


filii

san-

largissime pr.cditus, in unitale ciim cis

cium

sicut babent

dilccii,

nou habent
:

filii

mali-

qui diversa seiitireni.

Iia

mancnduui quamvis commotius; srtl


tali

iini, cl

lanien

Baplismum

hahci.t

sic

et

Ecclcsian

Innien fraterne indignarelur, vicil lamen pax Cbrisii


in

sicul liabeul Catliulici, iion babciil brcrctici, cl lanicn

cordibus oorum,
cos

nt

in

disceplationc nuiluui
orirelur.
et

Baptismiim babenl.
fngiet fictum (Snp.
i,

Nam
5),

Spiritus sanctus discipliim

inter

malum

si

bismalis

Non aulem
:

nec lamen ciim lugiel Ba-

hiuc uberius excreveiunt luerescs

schismata

quia

i.l

piisinus.

Iiaque sicul pntest Baplisma esse et unde


;

quud

in cis

se auferl Spiritus sanclus


ubi

ita

potcst csse Baptisma

runi est,

CbiMi esi, approbatur; quod aulem ipsuimpmbamr. Magis eiiiin qui liauc lcgein re-

non

est Ecclesia.

adliiberetur ab hccresi

Manus aulem impositio, si non venienti, lanquam e\tra onuicni


:

baptizandi leiiiicrunl, iu plura fiusta concisi suut.

CAPLT XXVI.
scopumdocibilem
git, Docibilis

57.

Jamveio cum

ilii it

Epi-

culp.im

esse judicarctur
qiiml

propter
iiiaxiinimi

charitalis

aut

esse dcbere (\l


ille est,

Tim. u, 21); el adjun-

copiilatioiicm,
sancti, sine
alia

cst

doniuii

Spirilus

autem

qui csl ad discendum pa-

quo non valent ad salutem quxcutiique

lienlia lenis et mitis

oporlet
;

enim episcopum non tanel itle

sancla in bomine fuerint,

manus

bxrelicis corre-

lum docere, sed

el

discere

quia

melius docel, qui


:

clis

imponitur.
de lemplo Dei, el iiuoin Cliristo baptizati

quolidie crcscit et proficil discendo metiora

bis utique

CAPUT XXIV. 54. Jam


modo
estis,

verbis salis indicat vir sanctus cX pia chaiilale pra>


dilus,

accipiendiim

sil,

Quotquol

non csse melucndum

sic ejus ejiislolas Iegcrc,

Clirislum induistis (Galat.

m,

27),

salis dissc-

ut

si

quid pnstea plurihus el diultiruioribus iuquisi-

ruissc

me mcmini. Nequo

euiiii

avari lempliim Dei

tinnibus

comperlnm

Ecclesia confirmaveril, non aiu-

siinl, ciini scripliiin sit,

Qnce societas templo Dci cum

bigamus; quia
niis

sicul miilla eia.-.t qu:c doctus

Cypria-

idolis (II Cor. vi,

10)? et avaritiam idololalriam esso,


1
.

doccrel, sic crat ct aliquid quod Cypriaiuis dnci-

tesliinonium Pauli Cyprianus assunipscrit

Induunt

bilis discerrt.

Qund
est,

aiitcm nos adiiionct, ut ad fonteiu

aulcm

Iioiiiiucs

Cbristum, aliquando usipie ad Fa-

rccurramus, id

ad Apostoticam tradilionem, etinde

craincnlipt-ieiplionem.aliipianiloel usquead viLcsa:.cliGcatinncin


|iiilcst
:

aique

illud

primum

ct
alt<

bonis et inalis

canalemin nostra tempora dirigami-s, nplimuiu csi, vl s ne dllbilatione faciendum. Traditum esl ergo nobis,
sicut ip-e comiiiciuoral,

es-e conunuiic, boc auiein


et pioruin.

nun

nrnpriuui

ab Aposlolis, quod

sit

unns

csl

bonorum

Quapropler

si

Bnplisma csse

Deut,

el

Chrislus unus,
et

et

una

spcs, et fules una, ct


iv, i,
;>).

una

line Spiritu non polest, babcnt cl Spirituni b rretici


s -d :ul
(I

Ecclctia,

Baptisma unum (Ephes.

Cum
f

pcrniciem, non ad salulem, sicul babiiit Saul

cr^o ipsis .Apnstnlorum lemporibus inveniamus

isse

Beg. xix, 25).

Nam

pcr

nomen

Cbristi in
ille

Spiritu

qu .isd.un, ipiibus

ii

n.i

spcs nou crat, ct iiiium Bapliiui

suiolo cjiciunlur dicnionia, quod el

poterat qui

snia erat; cx ipsn fonlc

in

nos diicilnr vcrilas. ut

crat extra Ecclesiam; de ipio discipuli Dainiuo sug-

appareat nobis
sia, sicut

sic fieri

posse ut

cum

sit
;

una Ei clo babeanl


la-

gcsserunt (\larc.

ix, 57).

Sicut babcnl avari, qui la:

spes una, et Ba|itisma ununi

men non
1

suut teinpbim Dci


vcn., auttmjKtt.

qumiiani

qttce

societas

iiicii uiiiiiii

Baptisma qui nouliabcnt unam Ecclesiaiu

Er.

iigd.

si.

(a)

li

Rctracl., eap. 18.

, :

195
sicut
ill's

DE BAPTISMO CONTRA DONATISTAS,


etiam lcmporihus
fieri

S.

AUGU3TINI

m
maini;

poinit ui Baptisnia

fiant idonci,
c:i

sanctorum mysteriorum lacte nulriunlur

unam spem non modo enim habeuant miam spem cum


iniiMi haberent, qui
illi

haberenl. Quosanctis et justis

qu.c in pravis moribus populari cliam jmlicio


cl ut

nilcsta sunl, in Dci limorc dcvitant

minus

qui diceuant,

Manduccmus
5-}),

ct

bibamus, cras enim mo-

misque rclms icrrenis ct lemporalibus delectentur,


vigilanlissimc salagmit;

riemur(\ Cor. xv,


surreclio

dicentcs quod
F.t

inm esset

re-

regulam
si

lidei

diligcnlcr in-

morluorum?

tamcn

in ipsis cranl,

quibus

qiiisilam firmissimc lcncnl, et


cito

quid ab ca devianl,
quaiuvis
in

idein apostolus dicil,

Numquid

Pntilus pro vobis crui,

auttnrilale cailiolira

corrigunlur;

eifixuteslfautin nomine Pinilibaptizaticsiis(ld.

13)?

cjus verliis pro sensu camali, variis adliuc pbanla-

Ad

cos cnioi apertissirae scribit, dicens


in vobis dieunl quia resurrcctio

Quomudo

quidam
est (!d.

morluorum uon
Cantiro canli-

smalum coneur>il)us (luciucnt. Snnl eiiam quidam e\ co numero qui adlinc nc(|iiiier vivaut, ant ctiani in
hderesilius vel in Genliiiim snperstilionibus jaccant
ct taincn

xv. 12)?
F.t

CAPUT XXVI!. 38.

quod

in

eliam

illic

novit

Dominus

qui
,

sitnt ejus.

Nam-

corum Ecclesia sic describilur, llorlus conclusus, soror mca tponta, fons signnttts, ptiteus nquce viviv, paraImc illlcldisus cum fritclu pomorum (Cant. IV, 12)
:

que

in illa ineffabili

prxscicnlia Dci

niulli

qui foris

ridentiir, intitssunt; ct nmlti, qui intus videnlur, foris suiil.

Fx

illis

ergo omnibus, qui, ut

ita

dicam, inillc

ligerc

nnn audco

nisi in sanclis cl jlislis,

non

iu

ava-

Irinsccus ct in occullo inlus sunt, constat


conctustts, [ons signatus, putcits nqiiw vivw,

liortus

rrs ei frandatoribus, et raploribns,

ct
ciiin

feneraloribus,
justis

paradisus

et clnio-is, ct

invidis,

quos laincn

Bapli-

cumfrucltt pomorum. Iloriim niuncra concessa divinilus, parliin snnl propria, sicut in lioc tcinpoie iufati-

siiiuni lialmisse coniiiiiiinin,

cum

quibtis

commuucm

non babebaiil utique cb.iritaicm, cx


liueris, sicui s:c|ie
ct

ipsius Cypriani

gabilis

cbnrilns, el

in

futuro

sxculn

viia

aMcrna;
,

coinmcmoravi, ubcrius discimus,

partim vcro
sicul oinnia

cum

nialis
in

pcrversisquc
siinl

coinmunia

doccmus.
i/i

Nair. dicat niiln aliquis,


ct

quomodo

irrepsc-

cxicra,

quibus

et

sacrosancla

iil

Iwrtiim concliismn
ijpii

(onlem signalum, qnos sa>

mysteria.

culo vcrhis solis el

faclis iciinnliassc

Cyprianus,
ipsi ibisunt,
illa

CAPUT
gubcrnator

XXVIII:

39.
et
:

Hinc itaqne jam

facilior cl

etiamen inius
el ipsi

fuisse testatur? Si

enfmel

expedilior nobis arcas


fuil

illius,

cujus Noe fnbricalor ct

sponsa Cbrisli sunt;


i

itane vcro talis est


illa

(Gen. vi

vn), considcratio proponi-

sinc niaciil
ciosa
ist
v.

ct

mg
lali

(Epkcs. v, 27) (n), ct

spe-

tur. Ait euiin

Petrus

In arca

Noc

pauci, id est,

odo
ct

columba

membrorum

parlc turpatur?
cst
illa

An
li-

animce

hominum salvm

fnctrn sunl

pcr
facit

aquam
;

quod

suut spinx,

in

quarum mcdio

sicul
it,

vos simili

forma Bnplisma salros

iwn camis drinterrogatio (I

lium, quod iu codcn; Caniico dicilur (Cant.

2)?

In

pusitio sordium, sed conscientiiv

bouw

quanlum ergo
fons signalus
Jud.-ei
:

lilium, in lanluni el hortus conclusus ct


iu
illis

Petr.

m, 20,
faciis

21). Qua; roptcr

si

apparenl bominibus'
sreculo vcrliis solis

videliccl juslis, qui

in

occullo

in uuitalc calholica baptiznli, qni et

sunt circumcisione cordis (Ilom. u, 29) (Omnis

non

renuntiani;
,

quomodo

pcrtinent ad Im-

cniin pulcltritudo /itiw rcgis inirinsccus [Psut. xliv, 14]),


in qnilius est

jus arcas
lioiuie

myslerium

in

quibus nou cst conscicnli:e

nnmcrus ccrtus sanctorum


coiistilnlioiicin.
Illa

praedestiiia-

intcrrogatio?

Ant

qunmodo
in

salvi

fiiinl

pcr
vi-

lus antc muiidi

vero ninllitudo

aquam, qui sancio Baplismale male


deanluresse intus, iisque
ct perdilis
siint

uicnlcs,
vil:e

cum

spiuaruin, sive occullis, sive apertis separationilius,


forinsecns adjacet super
<|uit, et

finem

in flagitiosis

(1'sal.

numcrum. Annunliavi, insum ; mulliplicnti snnt supcr numerum xxxix, C). Numcrus cigo ille juslorum, qui selocutus

moribus perseverant? Aut i|uomodo non

per aqiiam salvali, quos in pra?tcrilum cuin co

Baptisinate,

quoJ

in b:ercsi

acc peiant, in Ec.clesiam


ipse

cundum
ipiilius

proposituin vocati sunt (ftom.


cst,

vm, 28), de
(II

simpliciter admissos Cyprianns

commemorat?
fccit, in

dictnm

Novit Doininiis gui sunt cjus

77.

Eadcmquippe
iieino nisi

arca- uniias cos

salvos

qua
:

n, 19); ip-e est

Itorttis

conclusns, fons signuiiis, puleus


fructtt

per

nquam

salvatus esl. Ipse


sittt

cnim

dicit

aqtiwvivm, paradisus cuin

pomorum. Ex
et el cuin

lioc

im-

Poicns
el

cst floininits

misericordia

indulgentiam

tlarc,

mero quidam
lein
iiiiii

spirilualitcr viviint,
;

supcreminen
pra'occupa-

eos

qiii

ad Ecclesiam simpliciler admissi,

in Ecctesiu

viam

cliarilalis iiigrediiiniiu
in

dormicriinl,

ab Ecctcsiw suw mitneribus non scpararc

hominem

aliquo deliclo inslruunl in spirilu

(Epistola 75, ad Jubuianum). Si non per

aquam, quoin

cnitatis, intcndiint
el

ne

et ipsi lententur (Galut. vi, I);

mndo
Si

in

arca? Si non
in Ecclcsia,

in arca,

quninodo
:

Ecclesia?
in

cum

forteel ipsi praeoccupauiur, reprimitur in cis

auicm

utique in arca
(ieri

ct si

arca,

aliquanlulum, nnn autcm cxstinguilur tbaiilalis affectus,


cursui
animit
rursus(|iie
restitiiitiir.

ulique per aquam. Pntesl ergo


baptizali, per

ut ct quidain foris

insmgens

et

inardesce.is

pri-liuo

Dei pr.cscienliam verius intus baplizati


illic

Norunt enim diceie,


in vcrbis

Dorntitavii
tttis

deputcnlur; quia
saliitcm
;

cis

aqua

incipit

prodesse ad

mca prw twdio; conftrma me

(Psal.

ncque cuiin
pcraipiain
:

aliler dici possunl salvi facli in


cl

cxvili, 28). Ciiiii auleiu aliipiid alitcr sapiunl, id

qno-

aica

nisi

rursus quidain, qui vidcban-

que

illis

in cliaritatis

flagraniia permanenlibns,

ncc

tur inius baplizati,


ris baptizati

rumpeutibus vinculum pacis, Dcus revelabit (Philipp.


ni,

pcreamdein pranscientiam Dci fovcrius depiilentnr male qnippe utcntes


:

15). Quidaiu vcro adlnic carnalcs ct animalcs proiliiiin


1

vcctus suos inslantcr cxcrccnl, cl ul cibospiriiu


(u)

Editio Am.: sicut apparel Itomiiics.


....

sic

etiam

i:r.;

infra, loco, baptizati, liabet F.r., b.iplizari.

mss. pleriitue,

u Rclract.

cap. 18

svut apparent hoininibuf

baplizuti.

197

LII5ER.
nulli

SFXTUS.
scd

i08
et

Biplismo, per aquam moriunlur; qund


cidil, nisi

luncac-

eodem Baplismo

honi catho.ici salvi fiunl, el

qui pralcr

arcam

fuit.

Ccrte manifeslum

mali calholici vel liareliei percunt. Quid aircni bealissimus Cyprianus de Calholica scntiat, el
cjus aucioriiale peniius obierantur hcrctici,

est, id

quod

diciiur, in Ecclesia inliis et foris, in cor;

quomodo

de, non in corpore cogitandum


qui corde sunt intus,
in

quandoquidem omnes
qui corde sunt

quanquam

arce uniiaie pcr eamdem


sint, sive

mulia dixerim, seorsuin lanicn,


aliquanto iibciius

si

Doniino placuerit,

aquam

salvi

(iunl,

per

quam omnes
foris

alque

manifestius dicere siatui,

foiis, sive cliam

corpure

non

sint,

cum
pnlo,
diar.

prius de concilio cjus dixero qu;c deberi a

me

tani|uam unilalis adversarii


iioii

moriuiuur. Sicut
in

crgo

quod

in

Dei voluntaic sequenii voliimmc aggrc-

alia,

sed eadein aqua et

arca positns salvos

fecii, ei

cxlra aicam pnsiios intercmit; sic non alio.

LIBER SEXTUS.
ln

qno Carlhagincnse conciliumdc hiereticorum Bantismale, cura

et auctorilaie Cypriani cclcbratutn, expendilur.

CAPUT
cere,

PRIMU.M.

I.

Polcral jam fortassc saffi-

ciim clamat per similes Pharisxnrum

de quibiis dix\iu,
5).

quod

loties repclitis raiionibus, ct mullipliciter

clum est, Qu<e


2. Sicut

dicunt,

facite

(Multh.

disputando vrrsatis aique trailatis, adjunclis ctiam


divinaruiii
111

Scriplurarum doeumentis,

et ipsius

Cypria-

lot

leslimoniis

suffraganiibus, jam eiiam corde

babens finem pr.eccpli, iil est, charilalem de conle puro ct conscieutia bona et fidenon licla (I Tim. i, 5), poiest aliquid ex
spirilualis

enim liomo

lardiores, qiianluni exislimo, iiiieHigunl Bapiisiniim


Cliristi nulla pcrvcrsilale

hominis, sive danlis, sivc

corpore quod adhuc corrumpitur et aggravat aniiiiain Snp. ix, lo), minus Iii|iiide cerncre, ct aliler
(

accipienlis, posse violari.

Nec ob

aliud

illis

tempori-

sapere qnod

in

cadein charilate permancnll


(

Dcuscnm
liomiuc

bus, quando

ista quneslio

conlra velerem consuetudi-

volucril revelabit

Philipj).

m, 15

sic

in

nem

'

disputationibus

salva cbaritate atque unitaie


,

carnali atque perverso potc>t aliquod bonuni el ulile


reperiri
,

ahercantibus
eliam egregiis

disculiebatur
viris

visum est quibusdam


,

quod aliunde

sit,

non ex

ipso.

Naui ut in

antislilibus Chrisli

inler

qnos

palmiie fruciuoso invenitur aliquid quod purgamltun


sit,

prrecipue bealus Cyprianus emincbat, non esse posse

ui

majorcm

friiclum fcrai;

ita

el in

arundinc

sierili

apnd hocreticos vel schismaiicos Baptismum Cbrisii


nisi

aique arida velalligaia solel uva pendere. Et ideosicut


rc,

quia non dislhiguebalur Sacramentiimab effeclu,

stulium est fruclifcri palmilis purgamenla dilige-

vel usu Sacramcnti.


in liberalione

Et quia ejus effeclus alque usus

commode aulem

facit
:

qui

poma

suavia ubicumque

pcccalis et cordis recliludine apud

suspensa non respuil

iia

quisquis ab unilaie prajci-

hicrelicos

non invenicbatiir, ipsum quoque Sacramenesse puiabaiur. Sed converientibus ocu,

sus propicrea rebaplizal, quia Cypriano visum esl ab


ha;reiicis vciiientesdemio hapiizari oporlere; laudan

lum non
los

illic

ad inlerioris palea! multiludinein

cum

et

lii

qui

da

in

lanto viro aversalur, et

emendanda
Ille

seclalnr,

in ipsa uniiatc perversi

suut ct perdiie vivunt, appa-

ncc ea ipsa quoc seeialnr assequitur.

eiiim

dum

rranl remissioiiem peccatorum nec dare posse nec

zclo Dei graviier detestalur eos qui se ab unilale sc-

habere; quia non malignis, sed bonis


Si cui dimiseritis peceala, dimitlentur
lis,

filiis

dicluin est,
cui tenueriel

paraverunt, ctiam ab ipso Baptisnio scparatos essc arbilralus esl


:

ei

si

isti

autem parum

seeleris pulantes

quod

(enebuntur

(Uoan. xx,23)

habere lamen,

dare,

ipsi a Chrisii uniiate separali sunt,

eiiam Baptismuni

cl

accipere B.iplismi Saciainenluni, saliseluxit paslo-

cjus

illic

non esse,

et

secnm

exiisse contendunt. Tani

ribus Ecclesiac catholies loto orbe diffus;c, per qnos

crgo longe sunta fccundilaleCypriani, ul nec purga-

islea plenarii concilii aucloriiatc originalis


;

consue,

menlis cjus ."cquenlur.

tudo fumala csl

cliam ovem,

qme

foris errahat

et

CAPUT

II.

5.

Iiem quisquis non bahens charila-

dominicum characterem
salutcm

a fallacibus dcpra^daioribus

tcni, et perdilas vias nioruni ingrcdiens pessimoruiii,

suis foris acceperal, vcnientem ad christiana; unitalis


,

intus videlur esse

cum

foris sit, et

Baplisnium Clnisli

ab errore corrigi
,

a captiviiate
in

liberari

nec

in hairelicis repctit;

nihil

ejus adjuval sterilitafructu oneratur

vulnerc sanari
agnosci potius

characlercm lamen
:

ea dominicum
ipsiuii

icin,

qnod non fecundaiur suo, sed

qnam improbari

quandoquidem
illam
,

alieno. Fieri

aulem polest ut
quo Cyprianus
in

aliquis vigeat iu radice


aliier sapuit reclissinie
isto plura fe-

characterem multi et

lupi et lupis infigunt, qui viden,

charitalis, el in

lur quideni iiilus essc

vcrumtamcn ad
in

ovem
niorum
linem

sapial, el

lamen
,

Cypriano quam in
islo

qu.T ciiain cx uiultis una esl, non perlinere

cunda ganda
inoilo

sinl

et in

quam

in

Cypriano plura pur-

snoriim friiclibus coiiviiiciiniur,

quibus

in

u-quc perduranl

quia seciiiidiun pncscicnliam Dei

sicut niultie oves errant exlerius, sic mulli lupi insi-

sinl. Non solum itaque malos catholicos nullo comparamus sed nec bonos facile coaiquamus bealo Cypriano, quem intcr raros et paucos eveellen,

diantur iuterius; inicr quos tamen novit


sunl
1

Dominus qui
ctiam

tissinuc

graliic
isli
illi

viros

numerat

[lia

mater Ecclcsia

Cjiis,

qui

non

aiidiuul

vocem

nisi pastoris,

quamvis
Cluisii,

ct

apud haerelicos cognoscant Baptisnium


sii
;

Er

ct Sss., contra

ulUem cotwutudinem.

auicm alilcrvisum

ul pcr

eum miuus

: ,

IW
aliquid

DK HAPTISVIO CONTKA DONATISTAS,


ndentem,
et in unitalc lirmtssime

S.

AUCUSTINl

200
qu".

permanen-

cur non possil maliis etiam liadcrc Baptismum,


potest haheie
;

lem, manifesUus demonstrareitir crilegoscelererumperciorvineidnm pacis.Neqoeenim


iKcreiicis,

qnam

sa-

et sieut
;

perniciose

habet

ita

ciiam
,

perniciosc Iradcrc
qui.i talis liadil
,

non quia
tali

talc alii|iiid lradit

nec
nia-

Pbarisaei c.cei,

quamvisdiccniesaliquando quod

n'

'

sed quia
id cst,

tradil

'.

Nam cum

debebat, comuarandi erant apostolo Pelro, quamvis di aucenti aliquando quod fieri non debcbat. Nonsolum

lus tradit

hono,

in

unilatis vinculo, veraci

conversione mutato, inler bonuin Sacramcnlum quod


traditur, et
lilia

lem istorum ariditas illius viridiiaii conferenda nou est sed necalioium fructus illius ubertati adaequandus est. Gcntcsenim nemojudaizare uunccogit, ncc idcoTamen
quisquam nunc
in Eeclesia

honum

liilclem cui tradilur, tradcntis ina-

non scparai
*

'.

El cuni

illi

veracitcr ad

Dcuin

converso peccata dimilluntiir,


quibus ipsa

ab

cis

dimitlunlur,

quantumlibet profeceril, Pc-

veraci conversione conjungitur. ldeni

stolalui coiifcrendus csi.


iri

Quapropter reddens debilam


,

qnippc Spiritus sanclUS ca dimittit, qui datns cst

aporcverentiam

dignumque lionorem
dicerc

quanlum
de

omnibus

sanciis sibi cbarilalecobxrcnlibus, sivc se

valco, persolvens pacifico episcopoetglorioso marlyri

noveriut corporaliter, sive non novcrint. Siinililcr

Cypriano, audeo

taraeil

cum

aliter sensisse

cum
ne

alicujus peccala tcnenlur, ab eis uiique

lenen-

schisiuaiicis vel hsereticis bapiizandis, quara

postca

lur, a

quibus se

ille,

cni tcneutur, vilx dissimilitudi-

verilas prodidil,
si.e

non e\ mea, sed cx universtc Eccleplenarii


concilii

et pravi

coidis avcrsionc disjungit, sivc illuincor-

sentenlia

auctorilaic roborata
sui

poraliler novcrint, sivc

non noverint.
mali spicliaiu

atquc (iiinala

sicut

venerans pro

meriio Pelrum

CAPUT
ritualiter

V.

7.

Quapropler omncs
sunt
:

prinium Aposloloruin el eminenlissimum marlyrum, audeo lamcn dicere, non cum recte fccisse utGentes
judaizarc cogeret
;

a bonis scjuncti

si

aulcin

corpuialiicr apcrta
liunl.

ilissensione

scparentur,

pcjorcs

etiam

lioc

enim dico, non ex


doclrina,

inea,

Scd, ul dictum est, nibil inleiesl ad Daplismi

scd cx aposioli Pauli salutari

per Eccle-

sanclitatcm, qoanto quisque pejor id habeat, et quanlo

siam iiniversam relenla atque servata (Galat. n, 14).


4.

pejor id tradal

potesl

tamen traderc scparatus,


sed

sicul

Disputans crgo de sentenlia Cypriani

mullum

potest hahcre separatus;

quam

peniiciose hacui Iradit,

infra meriia positus Cypriani, dico

sacramcntura Ba,

berc, lain perniciose tradere. llle


potcst salubriier accipere,
cipiat
:

auicm

plismi et bonos et malos posse babcre

posse dare,

si

ipse

non separatus ac-

icr,

el bonos quidcm utililer ac salubrimalos auteui nerniciose atque pcenaliter; cum alque illud tamcn in ulrisque sit xqualiler inlegTum

possc aecipore

iicut plerisque accidit ut catholico

auimo

et

cordc ah uniiate pacis non alienato, aliqua necessitatc niorlis urgentis in aliquein hocrelicuna irruerenl,
el

niliil

interessc ad ejus acqualem in


id

omnibus

inlegriniliil

ab co Christi haplismum sine


defuncti,
sive

illius

perversilalo

latcm, quauto pejor


iniercst
lioc

habeal inter malos, sicut


iil

perciperent, et sive

liberati,

ncqua-

quanto mclior

habeat intcr bonos.

Ac pcr

Cliam nihil inlercst qiianlo pejor id tradat, sicut atqne ila nihil inlerest nil.il iiitcicsl quanto melior
:

quain apud eos rcniauerent, ad ipios nuiiqiiain coide Iransicrant. Si aulem eliam ipsc separatus acceperit,
lanto perniciosius accipit,

quanlomajus' bouuin

esi

quanlo pcjor fd accipiat, sicut nihil intercst quanto mclior. lllud enim pcr scipsum , ct in eis qui non
u-qualiicr justi sunt, et in eis qui

quod non hene accipit


tinin

cl lanlo

magis valet ad cxi-

scpaialo, quailto mngis posset ad saluieni vasi

non

a-qualiter iniqui

lere conjuncto. Et idco

ab

ilja

perversilalc corrc-

sunl, rcqualiler sanclum cst. CAPUT III. S. Uabere antem Baptisinum, el tra-

clus, et a separalione conversus vencrit ad calbolicani pacem, suh eodcm Baptismate quod accepcral, cjus

dcre

et

accipere malos

nequaquam

in

mclius romct

peccata dirailliintur propler vinculuni rhaiitatis, sub

mulatos,
Cypriani

cl de Scripluris canonicis,
lilleris, salis, ut

de ipsius
:

quo Baplisinale peccala cjus


crilegiuni divisionis
in
:

lcneliantiir

proplcr sa-

arbiiror, dcmonslravinuis

quia illud ct iu hoiuine juslo el


cst,

quos non pcrtincrc ad snnclam Ecclcsiam Dci, quamapcrlissiine apparct, vis intus cssc videanlur, ex hoc
quinisti sunt avari, raplores, fcncralores, invidi,

hoinine injiisto

scmper sanclum

quod ncque
iniqnilalc

xquitale alicujus augelur, neque alicujus


minuiiur.
8.
rilali

ma-

levoli, ct

c;e:cra
vi, 8),
(

hujusmodi; 27

illa

auleni

columba

Qiu-c

cum

ita sint,

quid huic lam pcrspicu.c vccoepiscopi Cypriano


in
in illuu

unica (Cant.
cula Cl ruga

pudica el casla, spon a sine nia)

oflicil,

quod

inulli

ICphes. v,

(o),

horlus conclusiis,

scntenliam con^enserunt, suasque

idem convc-

fons signalus, paradisus


iv,

cum

fructu

pomorum

(Canl.

nientcs proprias proiulcrunt, nisi ut niagis inagisqiic


illius virj

i2

13), et c^tcra

qu x dc

illa siiiiililer

dicla smit

erga unuatem Cln-isti charitas iiinoiescai? Si


isla

quod non
id cst,

uilelligilur nisi in bonis ct sanclis ct juslis,

cnim solus
ret,

senliens nullo conscnlicnlc rcmanc-

non lantum secundum opcrationes munernm ctiain secundum Dci bonis malisquc communes , sed
Spiritum sanintiiiiam et supercniineniein charilatcm Si cui dimidicil, Dominus quibus

vidcretur proplcrca rcfriguissc ab scelerc schi-

sinalis, quia soiios

non inveniebat erroris:

tain

ni'.'l-

ctum habenlibus,
teritit

peccata, dimittcntur

ei

et si

cui tenueriHs, iene-

' lovanienses libris omnibus edilis el manuscriplis UiciaoUbus coiTeseruut, nec quu t,.U Irudit, sed quiitau

bnnlur (Joan. xx, 23).

C.APUT
(a)

IV.

iradit. 1 Ain.,

....

matilia separator.
l

r.r.

ei

omnes

Mss., mnlittu

C.

Ac por Imc

nibil

idoricum

dici

pcTatur; omissa ne^anlc rarticula.


3

A|

11(1

ov., ipsc.
\

u ncuact.,

' aiii.

ct

ss., miitjis.

|>. t?.

201
lis

LICEU SEXTUS.
atitcm
sibi

202

consciilientibiis, qiiod

cnm

cxteris

diversa sentienlibus in unilate pcrmansit, calholicre


universitatis sanctissimum vinculum,
litudinis, sed pacis

mini prmscribcnles, aul prmjudicaiiles, qiioininns Unusquisque ci>iscoporum quod putat facial, habens arbitrii
sui tiberam potcstalcm. El

non limore so-

ne quisquani,

si

bac cadcm

amore

seivavit.

Qnapropter pos-

libcra potesiatc diversa sctitirct, pcllcndus a cxlcro-

set

quidem jam
concilii
:

videri superfluuin, cicterorum etiam

rum
tum

consoriio vidcreiur, sequilur et dicii, Nos, quanin nobis est, propter hmreticos

illius

episcoporum singujas retractare scnloco cujusqlie sermonis non

cum

collcgis et co-

tentias

sed quoniam cordc tardiofes non putant esse


si alicui ibi

cpiscopis nostris

non contendimus, cum quibus divinam

responsum,

concordiam

et

doininicam

pacem tenemus

cl

paulo
cha-

sed alibi rcspondcalur, quod illuc ctiam possil adliiberi


tur,
;

post, Servatur, inqnil, a nobis patienler


ritas

ct tcniter

mclius miilmm legendo altcrunliir ut acuaniulelligendo conqueruntur ut red-

animi

collcgii,

honor, vinculmn

fulei,

concordia

qtiam paium

sacerdotii (Epist. 73). Sic ct in cpistoln

arguanlur.

ad
VI.

CAPUT
d.ins

quam scripsit Magnnm, cum dc Baptismo linctotum ct pcrfu:

9.

Primum ergo

ipsius

Cypriani

sorum quarrcrclur, utritm aliquid nleresset

Qua

in

consiiltaliouem, qua indicalur anima pacilica ei cxnn-

parte, inquit, nemini verecundia et modestia nostra prm-

nbere clniilalis, unde consilium ipsum incipit,


in-

judical, qiiominus unusqttisqite quod putaieril senlial.


et

iicrum coiisiderandam cominemoremus. Audisiis,


quit,

quod

senserit faciat (Episl. 6!)J.


illo

Quibus cjus sermocis ista esse tra-

collegm dileclissimi, quid milii Jubaianus coepi-

nibus satis apparei,


ciala,

tcmpore ab

tcopus noster scripserit, consulens

mediocritalem

no; et

ttram de
quid

illicito
ei

ct

profano harclicormn Baplismo


scilicel

ego

resciipserim, censens
el

quod semel

alque ilerum

smi>c censuimus, limreticos

ad Ecclesiam
ct

quo nondum declarata sine amb.lgine haitrieban ur, sed adbuc clausa magno molimine quairebnniur. Nos crgo jam de Baptismi simplicitate ubiquc agnosccndam' consuetudincm univcrsx Ecclesi;c,

venientes, Ecclesicv

Bapiismo baplizari
ct

sanctificari

opoiicre.

ltem lcclm sunl vobis


et

alim Jubaiani litterm,

lcs,

quibus pro sua sincera

rcligiosa devolione,

ad epi-

eliam conciliis univcrsalibus roboratam tenenacecpla qtioqiic cx vcibis Cypiiani majore fiducia, per q,U5B mibi eliam lunc liccrcl salvo jure commu
nionis divcisa scntiie, unitalc quidcin
laiulala,

stolum nostram rescribcns, uon lantum conscnsit, scd


et

pr.xlata atqiu

inslructum se esse gralias

cgit.

Supcrcst ut de hac
;

qtialcin

bcatus Cyprianus
illud

el

cjus collegx,

ipsa re singuli quid scntianius proferamus


judicanles, aul a jure
senserit,

ncmiiiem

qui

cum eo concilium

fccciunt,

cum

diver^a

communionis aliquem,

si diversaiit

scntieniibus tenuerunt, lucrciicorum ct scbismatico-

amoventes.

Neque enim quisquam nostrum


constituit, aut tyfannico ter-

rum

seditiosas calumnias

protutbanles atque ever-

episcopum se episcoporum

rore ad obsequendi necessitalem collegas

suos adigil

nomine Domini Aposlolum suum loquens


lentes in
dilectiune
;

noslri Jcsu Cbristi, qui pcr


ait,

Sufferentes invicem in
spiritus in

qiiando habeot omnis episcopus pro licentia libcrtalis el


poiestalis suoe arbitrium
ulio

studenles servare unitatcin


;

vin-

proprium, tamqiic

judicc.ri

<:b

culo

pacis (Ephes. iv, 2, 5)

por

quem

ctiani ait,

Si

non

possit,

quam

nec ipse polcst alterum judicare;


noslri Jcsu
et

7/./ aliter sapilis, id

quoque robis Dcus

revelubil

(Phi

scd exspectemus universi judicium Domiiii


Christi, qui

lipp.

ii,

15): sanclorum cpiscoporum senientias


cis vinculo unitaiis ct pacis, in

unus
in

et

solus habel poteslutein

prirpo-

salvo

cum

quo

reli

undi nos

Ecclesiw sum giibernatione, el de actu

ncndo eos, qiiantum

ipsc

Dominus

adjuvat, imitamur,

uoslro judicundi (In concilio Carlliaginensi).

considerandas et pertraclandas aggredimur.

Jam salis, quantum aibilror, noii solum ad cpislol.im quam Jubaiano scripsit, scd cliam ad illam qunm ,id Quinium dcdit, el ad illam qtiam ciitn qnibusdam collegis ad quosdam collega^, cl ad illam quam ad Pompcium, quanium poluimus,
10.

CAPUT VII.

CAPUT

VIII.

11. Cacilius a Iiilla dixit

Ego
fida

unum Baptismum
siam nulluni.
certa.
t

in Ecclcsia sola scio, et exlra Eccle-

flic erit

uiium, ubi spes vera est


est
:

et

Sic eniin

s riptttm
i

(Jna fides, una spes,

uniim Baplismu

(Ephcs.

iv, 4, 5).

Non apud hmomnia pet


Sacra

pro univcrsitate catbolica; consensionis alquo concilii,

relicos, ubi spes nulla est ct fidcs falsa, ubi

in cujus unilale

isli

lanqiiain pia

mcmbra mansingilla-

nicudacium aguulur, ubi exorcizat


inciitnm inlerroijal cujus os
et

ilivnioiiiacits,

serunt, libris superioribus disputavimus. Quapropier

verba cancer emiltunt,

jam opportununi videiur, quid ctiam cxleri


lim censuerinl considcrare ca libcrtnie,

fidem dat
et in

infid, tis, vciiiam


lintjil

delicloium liibuit scclcratus,


anlicliiistus, benedicil

Cliam ipse non abrogavit, dicens,


tes,

quam noliis Ncminem judicansi

noniine Chrisli

inaledictus, vilam
cificus,

pollicctur nwrtiius,

a Deo pacem dal impa-

aut a jure communionis aliquem,

diversum sen-

D.um

invocal blasphcmus, saccrdolium

admiomnia
hmc

serit,

amoventcs.

Quod cum non

'

prnplcrea dixissc,

nistrut profunus, ponil altarc sacrilcgus.

Ad

liac

ul cogitationes tacitas collegarum, tanqiiam dc abdiio

accedit el illud inulum, ut antistes

diaboli

audcat F.u-

erutas

tali

sccurilate caplaret, sed quod revera paaliis

charisliam faccre. Aul qui

itlis

adsistunt, dicant

cem

unitalemqtie diligcrct, cx
est
,

siniiibus vidcre
sicut

omnin* fulsa

esse

de

limrclicis.

Ecce ad qualia cogitur


ct

facillimum

ubi ad singulos
tibi,

scripsil,

ad
pro

Ecclesia conscnlirc,

ct sine

Baplismo

venia dclicto-

ipsum Jubaianum. Hmc

inquil,

brcvissimc

nostra mediocrilale rescripsimus, frater charissime, nc1 In cililis: addimr bic, pirfo.quod est in inanuscriptis.

1 Am. ct Fr., ubiqne ud agnosceiulimi. AJiquol MSS. utdque cqnosccnda : non tnale, si jungilur cuin, simvlift-

vcibum redundat, ncc

tate.

Am.

el Mss. oniilluut, onmiu.

Sanct. August. IX.

fSept.J

;' : ,

105
rtmi

DE BAPTISMO CONTIU DON ATISTAS,


eommunicare eompeUilur.
et

S.

AUC.USllNI
(]it:c

201
li;rc

Quamrcm,
soli

fratret,

fSi

I.

Ad

ca

Folix a Migirpa dixit,

d.cimus

gere uc vilnre debemus,


,l

a tanto scelcre iws separare,

non

e.ssei

Bnptisina

unum
non

et

verum

nisi in

Ecclesia,

unum Baptisma
cst.
liarc

tencre,

quod

Eccktitt conces-

non

lltiqiie

esset in cis qui ab unilatc discedimt. F.sl


;

sum

autem
respondeo , qooniam
qoisquis etiam
oli

in eis

nam

id

recipiiinl

rcdeuntcs, non

12. Ail

aliud nisi quia

non amiserant rccedentes. Quod


,

intus coiiiitetur se

Deum

nossc, factis

aulem negat,

aiilem ait,

Nam

qutv [oris exercenlur

nttllum Itabent

fralcrnuui quales sunl avari et invidi, ci qui proplcr odium, non meo, scd s.-meti Joannis aposloli lcslidicunliir homicidx non habeirt, quia malam conscieiitiam gerunl ct voverunt pcrlidi sunt, quia non id ngtint quod Dco dxmoniaci, cl inendaccs, quia lalsa proruentur; ct

salulis effectnm;

consenlio,
ibi

et

omnino vcrmn esse


enim ad Calholicam
,

crcdo. Aliud est enim non

csse, aliud nullum ha-

monio

(I

Joan. m, 15)

et

spcm
;

bcre salulis

effcctuiii. Vcniciilibiis

pacem prodesse
proderant.

incipiunt qn.e foris incrant

sed noh

CAPUT
qii;

X.

15.
:

Polycarpo antcm AdrtimetinO,


probaiit
,

quia diabolo ct angclis ejus in

suo corde lucum prx-

niam

dixil,

Qui Itwreticorum Baptismum

bent;

ei

verba eortun pulredinem opcrantur,

cum
;

hostrum cvacuant
Baptismtis
,

respondemus

Si hxreiicoriini cst

corrumpiinl bonos
inliileles

morcs pcr colloquia mala

el

qui pcr
,

hxreticos dalur; avnrorum ct

sunt, quoniam qnod Dcns

talibus niinalur
;

liomii iihiriim est

qui ililus a talihus dalur. Si autcin


esl
,

irrident; ct scelcrati, quia nefarie vivunt


cbristi,

ct anti-

hoc islorum non

ncc

illud

illonmi csl

ac pcr

quia

mores corum
et

Cliristo

adversanlur; el

boc apud quoscimiqiie

sit, Christi cst.

Deo

maledieli, quia ubique tales sancta Scriptura


;

CAPUT
de
salttCari

XI.

16.
,

Novalus a Thamugade
debemus
lameit [idem

dixit

cxsecratur

mortui, quia carcnt vita justilix


contrariis
factis

et

Licet scittmits

oinnem Scripluram lestintonium reddcre


noslruin

impacati, quia
confligunl
;

cum
;

Dei sermonc

Baplismo

cl

blasphemi, quia pcr corum petdilos


et

exprimere. Uwrelicos

et

schismaticos ad Ecctesiam ve-

aclus nomini christiano derogatur

profani,

quia

uicnies, qtti pseudobaptizali videnlur, debcre eos in fonle

ab

illo

Dei sancluario spiritualiter iiiteriore seclusi

perenni baptizari

ct

ideo

sccundum leslimonium Scriomncs

snnl; ci sacrilegi, quia in se ipsis lemplum Dci male vivendocorriimpuni; cl anlislites diaboli, quia fraudi
cl avaritix,

plurarum

ci

secUndum decreium collegarmn noslrorum


',

sanctissimorum virorum
ticos qni

scltismaticos etltwre* ;

qux

est idolo atria, serviont. Tales

autem

ad Ecclesiam convcrsi snnt baplrzari

sed
3
.

et

nonnullos, imo plurimos, cl apostolus Paultis et epi-

quicumquc ordinuli videbanlur ,


17.

inlcr Lticos recipi

scopus Cyprianus etiam


ergo
isti

intus csse

testantur.
qtii

Cur

Novatns

Thamugadc quid

feccril dixii

non

baptizanl? Cur etiani

quidam

sicculo

aiilcm aliquid atlulit unde sc ostcndcret facerc de-

verbis el

non

factis reniintiant,

ab liujusmodi mori-

bui^se quod

fccil.

Nominitvil enini teslinionium Scri-

bus non mutali

bapiizantur,
t

ct

quando imilantor
ct dieil,
ct sine

plurarum
prululil

ct

decretum eollegarum, scd non indc aliquid

non rebapiizaniur
Ecce ad
plismo
nisi
el

Jamvcro quod indignalur

quod cOnsidcrarc possemus.


XII.

qitalia

Ecclesia cogitur consenlire,

Ba-

CAPUT
verum,

18.

Nemcsianus a Tubunis
et

dixit

venia delictorum

communicare compellitur

Bnplisina qnotl danl Itarelici


ubiqttc in

scliismalici

oii

esse
esl :

essenl cxtcri cpiscopi qui alios ad ista compcl-

Scripluris

sanclis dechtrulum
[ttlsi cltrisli

lerenl,

non uiique lucc

diceret.

Uude eiiam

oslcndi-

quoniam
proplietw

ipsi prwposili
,

corum

sunl

et falsi

lur illos tunc vcriora

scnsisse, qui

non rcccsserunt

diceitte
(tilsis
,

Domtno per Salomonem


Uic pascil ventos
;

Qui

a prislina consuetudine, qu;c poslea concilii universitate firmaia cst. Quid cst autem quod adjungit ct
dicil,

fidcns est in

idem autem ipse


enim vius

sequitur aves votantes (Prov.

x,

A). Deserit

Quam

rem, [rutres, fugere ac vilure dcbcmus,


ita ilicit,
:

et

vimw suw,

a semitis vero agelti sui erruvil. lngrcdilur


atqtte arida et terrtim

a tante scclere nos separare ? Si enim boc isla non faciat nec approbcl, alia res csl

ut

autem pcr aviu loca

desinatum

siti,
:

si

autem

consequilur autem nutnibus infructuosu


ela

El ilerum

ut diversa senlienles danincl cl scgreget, prioribus rcsistit vcrbis Cypriani , quibus ait, Neminem judicanles, ant a jure
senserit,

noincii,

commuuionis aliquem,

si

diversum

amoventes
IX.

CAPUT

13.

Primus Felix a Migirpa


Itwresi

dixit

ex quo eliain credliuus translatum bvic 1'rimus, quod ouiuino a.ierat ab Augusliuo. Cjprianus aulein tacito relicis n< nitne liabct Ptuuus a muqirpa dixit. ' Apud Cyprianum, sanciissimw memortte virorum : qui scflicel de Itac rc aulea eum Agriipino concilium habuocx Gypriano,
:

raat.

Censeo omnem homincm ab


ditm. Frustra enim
iton sit
illic
iiisi

venientem baptizan,

putat sc csse baptizatum


in

cum
:

so,
,

Bapllsma

Ecclcsiu

iJm

cl

vcrum
esl

ud Lr. etCJprianuni. Al l.ovanienses nionent per exeinjilarilms maniiscrijilis dcstitutos, emenesse, buptizivi : ul in^ra, inter, laicos recepi, ),uta AOVutus u llttunugatle, quid (|ina Augustiinis sie respondol
!

?ic a;

quaaqnam

l.i

iiiu

quia
in

et

Dominus
slat

unttt, el [ides

una,

et uita

Ecclcsia

feceril dixit.
3

qua

unum

Bttptisma,

el

sanctilas, et cwtcra.

Nam

nanc totam Novali senteiitiam prxlerennt


li.

Ain.

ei ina-

uusciii

salutis effccium'. qtue foris cxercentur, nullum liabent


'

InMss., prior
Lstud:

riimus

I-elix

a mgirpa dutl, et
:

.....

qux subseqm-

lur c
liaiio

mus

.dnioac cl aboiniiinus inanuscriptis


:

l-ehcis scnlenlia, abcsl oniuiuo ai> Aitieriachtana quibus in codicibus

suneriorecqiilulo, posl verbuin, amoeenles-; conlinuo BunjundlUr id ca r/eia? l-clix a mttirpa dixit, hwc dtctrmu. afljctUiiuefcbcis verba Luvaoieases | utaut per Erasmum

'Quaedam hic Nencsiani verba, qux in l.rasaii eJilione liaud salis quadrabanl cuai responsione ADgustini, mulata suat per Lovaiiiciises et ad Cypriani e.\cni| lar casligfiu, Cxlerum lota bxc senlcnlia, lanquam cx Addunl ixiv. hcbraicis, ncc i saloiiione cilata, non e\slat bodie ncc in c gnecis, nec laiinis exemj.laribus. Prima vero ejus jiars, exstat obelo transvuUmtes, x, sed Preverb. qtti fidens... mide suspicio est, Sequentia quoque verba in Alri li\a M. eanis olnn cxemplaribus ibidcni lccta luissc

03
i

LlBER SEXTUS.
aliena abstine
te, el

206
regnum Dei (Joan. m,
putat,
3),

Ab aqua

de [onlealieno ne biberis, I
tibi

inlroirc in

quid

eum

adjuvet

longiim vivas tempus, adjicianlur eliam

anni vitw.

ad

id

quod

omnino non

video. Atiud est cniin,

Et in Evanyelio sua voce Dominus noster Jesus Cliristus


locutus est dicens
et
:

Omnis
el

qui intrabit in

regnum ccelorum
in

prius renasci-

JVisi quis

renalus fucrit ex aqua


in rcgniim

tur ex aqua et Spirilu, quia nisi renatus fueril ex aqua

Spiritu sancto

non potest introire


est Spiriliis,
I,

Dei

>

m, 3). super aquam (Gen.


(Joan.

Uic

qui ab inilio [ercbatur


Spiritus sine

2).

Nequc enim
ul dicant

nqua operari
ubi

potest,

neque aqua sine Spiritu. Male ergo


,

rcgnum coclorum qtiod aliud autem, Omnis qui nascitur ex aqna el Spirilu inlrnbit in rcgnum coelornm quod utique fal^um est. Nam et Simon ille magus
Spiritu
,

non

inlr.diit

Dominus

dixit, et

verum

est

quidam interpretunlur

qnod per mamis


,

nalus erat ex aqua et Spiritu (Act. vin

13), et
fieri

tamcn

impositionem Spirituni sanclum accipiant


piunlur
;

et

; s c

reci-

non

intravit in

regniim ccelorum. Sic


si

polest ut

cum manifeslwn

sit

ulroque sacramento debere

li.Treticis

eiiam conlingat. Aut

non nasciiurex Spi,

eos rcnasci in Ecclesia catltolica.


filii

Tunc quippe potmint


Curantcs servare uni:

rilu nisi qui veraci

conversione mutatur
factis renuntian:,

omnes

qui

Dei

esse, dicente Aposlolo,

sa?culo verbis et
Sjiirilu
,

non

non utique de
:

tatcm spiritus in conjunctione pacis

unum

corpus

et

scd cx aqua sola nascuntur

qui

tamen
ut

et

unus

spirilus

sicut vocati eslis in


fidcs,

una spe

vocationis

inius tcste Cypriano sunt. Nece.ise est

enim

unum

vcstra?; iimis

Dominus, una
iv,

unum
dicil
,

Baptisma, unus

de duobus concedatur

aut

illi

qui fallaciler sajculo

Deus

>

(Ephes.
l.l

3 3). IIwc otmiia Ecclesia catholica

loquitur.
esl

iterum in Evangelio
,

Quod nalum
de spiritu
est,
,

renunliant, nascuntur de Spiritu, quamvis ad perniciem, non ad salutem, atque ita possunt et hsrelici :
aul
si

de carnc

caro csl

el
:

quod lialum

esl

illud

quod scriptum

est, Sanclus
i,

enim Spiritus
lioc

spiriltts est

(Jcnn.
cst
>

m,

6)

qttoniam spirilus Detts

H
el

tlisciplif.ee cffttgiel

ficlum (Sap.

S),

eliam ad

va-

de Deo nalus

(ld. iv, 2i).

Ergo omnes hwrelici

let

ut fallaeiler socculo renuntiantes


;

non nascantur
,

schismalici oinnia

qutecumqne fncinnl carnalia sunt

de Spiiiln
,

pi tcst

quis baptizari aqua

ct

non nasci
Spirittts

dicenle Apostolo

Manifcstu
,

siinl enitn
,

opera camis

de Spirilu
sine

el frustra

Ncmesianus

i.\t,

Neque

quw
triar,

snnt [ornicnliones

immunditiw
,

inccstus, idolola,

aqua operari

potesl, nec

aqua sine Spiritu. Jamvero

venc/icia, inimicitiw

ccrtamintt, zetus
;

ira, divi-

ct alibi s;epc dictuin est,

sioncs, hccreses, el his similia


sicut prwdico,

de qnibus

priTilixi vobis,

beant comniuniter

qnomodo fieri possil ul liaunum Baptisma qui Ecclesiam


,

qnoniam quicumque hwc


>

[aciwtt,

regnum

non babenl unam


justitiam et

sicul

ficri

potest in ipsa intus

Dei non liwrediuibuiu

(Galat. v

19-21). Condemnat
ct

Ecclesia ut non habeani

unum

Spiritum sancti per


cl
,

wpte Apostolus cum omnibus malis


(tuittnt
,

eos qni divisioncm

immundi per avaritiam,

tamcn habeant
ttnum corpus
,
,

hoc

esl

scltismaticos ct lavreticos. Nisi ergo

uniun Baplisma. Sie enini dicluni est


id

accepcrint Baptismu salutarc in Ecclesia catlwlica

quw
in

est, Ecclesia

sicut, unus Spirilus, el

unum Datesti-

una

csl

salvi esse

non possunl , scd cum catnalibus


'.
2

plisma.
tioni

Jam cxtera

qu.c dixit

nostroe potius asser-

judicio

Domini damnabuntur

suffragantur. Posuit
est

enim ex Evangelio
de carne
,

19. Nenicsianus a
iii. i

Tubunis

multa posuit teslimo-

moniirm, Quod natttm


natitin est

co-o est;

el
;

quod
quia
:

Soripluraruiu
ct

sed pio scnlenlia Calholicx, ijuani


,

de spiritu

spirilus est (Joan.

G)
,

declaraiidam

commendandam suscepimus
putaudum
est,

mult.i
fidil in

Deus

spiritus est, el ex

Deo natus

est (Id.

iv

2i)

el

loculus est. Nisi fortc


falsi* qni fnlii in

quia non

intiilil,

Ergo omnes

hccrelici elschismalici
,

omnia quae,

spe rerum lemporalium, sicut

omnes
,

cumqtte faciunl carnaliu sunt


nifesta

diccnte Apostolo
stint

Ma-

avari aiqne raptorcs, et qui saeculo non faclis


vcrliis

sed

cnim sunt opera carnis, qua:

fornicationcs,

renuntianl

quales lamen inlus et baplizare ct

immundiliw; et cxtera qua;

ibi dicil

Aposlolus, ubi et
:

baplizari eliain, Cyprianus cst leslis (Epist. 13, ad


Clericos). Ipsi seqnuntur eliam aoes volantes (1'rov.

hxreses commemoravil,
(Gutut. v,19 21).
iluqite

iste

exsecuius esl

Quoniam

quictimque hwc faciunt, rcgnum Dei non hwredilabuntt

i), quia

non apprelieiidunlqux conciipiscunt. Descrit


vinca; sua:, et a scmila agelli sui errat
;

Deinde adjecit

ct dixit

Condemnat

antem vias

et

Apuslolus

cum omnibus

tnalis et eos qui divisioel

ingrcditur per avia loca alque nrida et lerrutn destinatam


siti
,

nem

faciunt, Itbc est, schismaticos


,

hwrclicos. liene,

consequitiir
,

autni manibits infrucluosa, non


scd omnis qni male vivit
:

1)33-

quod cniinieians opeia carnis

inler qu;c et hacreses

reticus lantum

qoia

om-

sunl, invenit et dixit simul oiunia

damnanleiu Apo,

uisjustitia fructuosa ot.clomnisiiiiquitasiiifriictiiosa.


Qiii

stolum. lnierrngct crgo ipsum sanctum Cyprianum


et andial

vcro aqunm alicnuin de fonle exlranco bibunt, non


ianluin sunt, sed

ab eo quam mulli

etiain

h.i relici

omnes
si

qui non vivunt se-

opera niala carnis

vivuiil, qua; cuin

sccundum lnircsibus damnat


intus
C.ur

cniiiliiin

ea

qu.i:

docet Dens, el vivunt seciinduin ea

Apostolus,
ergo
soli
li.i

ct lainen
rctici

baplizant et bapiizantur.

qn.c ilnccl diahnlus.


dicerel
,

Nam

de Baplisuio diceret, non


;

dicnnlur Baptismiim liabcrc non

Sec de

fontc extruneo biberis

sed

De

fonle

posse, quein liahenl sccii damnalionis ipsoruni?

extranco nnn teablueris. Jam vcro quod Dominusait,


Aisi
1

CAPUT

XIII.

20.

J.muaiiusa Lamba2.se

'

dixit

r/iiis

renatus fueril ex aqua

et

Spiritu, non potest

Secundum Scriplurnrum sanclnrum


no hwrelicos omiics baptizandos
,

auctoritatcm deccrct sic

in

Ecclesiam

llxc tcta ^emesiani sententiaal) cst ab


\

Am.

et inanu-

s^ri| lis.
1

sunctam adimttcudos.
1

elns codeji Corbciensis


,

t>i<.

\'ox

autem

: xemessianus aittem a Tubuesi in aliis qiinque maouscriplis et apnd

Am.

F.r.

el I.ov.,

rambese. velcrcs nostri Mss. ot apud

Alll.

Cjjriaiiuni,

lumbwsc.

207
21. Iluicrcspondelur:

DE BAI'TISMO CONTUA DONATISTAS,


SecundumScriplurarnm san-

S.

AUGUSTINI
c

208

sinl; fial siiiil scriptuni est,

Dumus

eontrariorum

legis

ciarum auelorilatcn) decrevit concilium calholicuin Christi orbis terrarum, etlam in hiercticis invenlum

dcbeni emundationem.

Et cuusequcns

cs/,ini|iiil,fos

qui
et

a conlrariis buplizati, inquinati sunt, primo purgari,


el

Baptismum non cssc improbandum.


1

Si

auicm

poiterel

lunc

demum

baptizaii.

Quid crgo, raplorcs


Iegis dicenlis,

el liomi-

leslimouia Scriplurarum, au . conlra nos non esse,

cid.ne

non sunt conlrarii

Non

occidis,

aut eiiam pro nobis esse deinonslraremus


i|ui eiiin

sicul cccc

RON furabeiis (Exod. xx, 15, 15)? Debent ergo emiinduiiuncm


:

scquilur.

quis boc negaveril? Li taiiicn uou solum


,

CAPUT
terra:
;

XIV.
in

22.

Lucius a Castro Galbac dixit


t

quicuinquc a lalibus intus baptizantur


lalcs

scd ctiam

ipii

Cum Dominus
si

Evangetio suo dixerit,


fueril
,

Vos

estis

sul

non mulati baptizantur, quamvis adbuc purga,

autem sul infatuatum


niliilum raUbit,
nisi

id

quod

sulietur
et

lionem debeant ut mutentur


muiali
fiii-rint

non tamcn amplius cmn


ba-

ex eo

ud

ut

projiciatur foras

baptizantur. Tanla vis esl in sacrameit,

conculcelur ab hominibusi (Mutth.v, 13); et iterumpost reiurreclionem suam mitlcns Aposlolos suos manduveiil,
diceus, iDataesl mihi omnis pulcstas in ccclo el in terra
ile
;

lo simplicis
pii/.aiiiin

Baplismi

ut

cum lalcamur aliqucm

et

adbuc male vivenlem debcrc


Crcscens a Cirta divil
teclis
,

iiiundari

vclcmiis tainen ullcrius baplizari.

ergo,

et

docde omnet

gentes, baplizantcs cos in no

CAPUT XV. 21.


ca:lu

ln lanto

miue Puliiset
19)
sti,
:

Filii el SpiritUI sancti


sit

(Id.

xxvm,

18,

sancitssimorum eonsaeerdolum
nostri

tilteris

Cy-

runi crgo manifeslum


inl<

heercticos, id csl, hostcs Cliri:

priani dileclissimi

ad Jubaianum
in se

ilemque ud

non

grum Sucramenti confessionem habere


est

itein

Siephanum, qux tanlum

sanctissimorum ex Sni'

scldsmaticos iwn posse condire sapicnliu spiriiuuli,


ipsi

cum
con-

pluiis deificis descendentium leslimoniorum


ut

continent,

ab Ecclesia, qucc una

recedendo
est,
>

infaliiuli

meiilo
:

omiies prr Dei gratiam adunati consentire

liarii facli sint; fiat sicul

scriptum

Domus

conlra-

debeamus

ccnseo eyo omnes hareticos sive schismulicos,


,

tiorum

leijis
:

dcbcnl emundationem
est eos qui
et

(Prov. xiv, 9,sec.

qui ad cuthuHcam Ecclcsium venire voliierinl


inijredi
nisi exorcizuli et baptizati fnerinl
;

non ante

LXX)

et

consequens

a eonlrariis baplizali

exceplis his
ila

inquinali suut primo purgari,

inm demum baptizari'.


*

sune qui in Ecclesia catholica fuerint ante baptizati,


Itimcn ut per

25. Lucius a Castro Galba:


testiinoniiiin, (licenlc

ex Evangelio posuit
eslis sul tcrrai ; si

manus

iinposilioncm in pamilentiam Ec-

Domino, Vos
quod

clesim reconcilientur.

autcm

sul infalualum fuerit, id


,

salielur

ex eo, ad

23. nic

admonemur iterum quxrcre, cur

dixerii,

nihil valebit

nisi ut projiciatur foras el

conculcelur ab

exceplis his sane qui in Ecclesia cathotica fuerint anle


baptizati.

Iwminibus

quasi nos dieamus honiines insos foras

An

quia non amiserant quod inlus accepe-

projecfos aliqaid valerc, vcl ad

suam

vel ad aliorum
,

rant? Ergo quod babere foris polcraut, cur non cl


Iradere poteranl?

salutcm. Scd et qui tales videntur inlus


spirilualiler foris sunt, scd

non sulum
in (inc
,

An

illicite foris

iradilur? Sed no:

etiam corporaliter
lales

que
foris

licite foris

babelur.ct lamcn babeiur

sic illiciie

separabunlur.
iileo

Omnes enim
ct

ad

nibil valent

nec

datur, scd tamen dalur. Quod aulem prx-sl.ilur


intiis

lamen sacramcnlum Bapiismalis quod

in eis est,

redeunli qui

acceperat, boc pracstatur vcnicnli


;

uihil est.

Nam

in ipsis qui

prnjiciuntur foras, si

qui foris accepcrai

id est,

ut licile inlus babeat,

rcsipiscant et reilcaut, sahis cis qiHC rccesseral redit

quod

illicite foris
*

babebat. Sed aliqui forsitan quaual,

Baplisma vero quia non rcccsscrat non

rcdit.

Ll

illud

quid de bac re

beali Cypriani cpislola ad

Slcpbanum

quod

ait Doiniiius, lle erijo, cl

ducete ijentes, baplixan-

dixeril, cujus in bac senlenlia


est
,

tes eos

nomiiie Patris

el Filii ct
:

Spiritus sancti,

non

cum

in

cxordio concilii

commemoratio facla non sit commemorala ,

pcrmisit baplizare nisi bonos

qui.i

malis non diccrei,


ei ; si

crcdo quia non putatum est necessariuni.

Nam

et ip-

Si cui dimiseritis peccala, dimiltenlur


ritis
,

cui lcnueer,;o inlus

lenibiinlur (Juan.
,

xx

25).

Quomodo

baplizanl mali

qui dimiltcre peccata non possunl?

sam in isto ccctu consacerdotum lectam csse dixii : quod faclum omniiio non dubilo, qiianlum arbilror, ut (icri solet, quo possent jam congrcgaii episco|ii eiiam
de
illa

Qiiomodo etiam baplizanl malos non mulatos, quorum peccata adliuc super eos sunt, sicut Joaunes dicit,
( 1

causa simul aliquid cognoscere, qua;

illa

epi-

stola continelur.

Nani prorsus ad quxslionem pra:;

Qui

udit fratrem
,

suum,

in lentbris est

usque adhuc
,

senlem non perlinet

et
,

magis miror cur eam


in
sit.

isie

Joun. n

? Si

aulcm lunc

diinitlunliir

cum

se

coinmemorare

voluerit

quam cur

exordio concilii

bouis et jnslis, per quos in Ecclesia dimitiuntur, quamvis a malis baptizali sinl, iniima cbarilalc conjunguiil
;

coinmeinoratio ejus prxlermissa

quam
fcire
,

arbitratur

me

aliquid noluisse in

Quod si quismedium proaul

sic

cl

illis
<

) i

forinsecus veniunt
,

et

ad

quod

iiv

ca positum est prxsenti causa; ncccset scial


,

eamdcm coinpagiiwm

corporis Cbristi

inierno vinulris;.sive

sai iuiii, legal


si

cam

vcrum essc quod dico


illa

culo pacis acccdunt; Baptismus tameiiChristi in que agnosceiidiis, et in nullis improbandns csl

aliud invencrit

rcdarguat. 1'rorsns cnim


lia:rclicos
niliil

epi-

stola

de Baptismo apud

vel
(a).

scbisinalicos

antequam convcrtanlur, quamvis

eis nibil prosit, sive


ipsi

dato, undc nunc agimus,

babct

cum

convertunlur, ut prosit, Ciim

ab Ecclesia
Antiqurores Mss. oniitiunt, descendenlium tesiimomoalii uabeal, testimoniorum ; sod cuoi aiu. et i^r. carent verbo. descendenlium. \Iiquot Uss., deliac re liab:iit; omissn postca, dixertt. nec, habeal; nec, dtxtnt. Alii Uss. iii'ij.iiii:n babent allcia (a) Uua: cxslanl Cypriaoi a I Stejihaaum cj islola:
1

qum una
1

est, inquit, rccedendo infatuati conlrarii fucli

rum. Plures
llic ailjccta
liliris

vcrba

l.ucii,

aiii. F.r. ct

fuere in F.rasmi edilione el posterioribus qiix nte atwrsmt a!i mh. el :ss. septem Mss., a caslra Cdwa. \ cius v:s. Cor-

beiciu,is, a cattra

cuibw.

209

IfiJER

SEXTUS.
cwcus cwcum ducens simul
in

2t0
foxenin cadunl (Mutlh.

CAPUT
Mea
baptizentur

XVI.

26. Nicomedcs
,

Scgermis

'

dixit

senlenlia est
;

ut hwretici

ad Ecclesiam

vcnienlcs
rc-

xv,
55.

14),

ilu

hcvrciicus

lnrraicitm

bgptizans

simul

eo quod nullam foris

apud pcccalorcs

in inorlcm

cadunt.
est
,

missionem pcccatoritm conscqiiantur.


27. Cni respondetur
:

Hoc verum
:

sed nnn proplcreti vcrnm est

Uuivcrsac Eeclesix catliolic.e

quod ndjungit
el

El
ne

ideo, inqnil, hwrelicus bapiizuudus

seiitcntia liacc est, ut hxrclici


Cliristi

quamvis

in

haresi jam

vivipcandus,

nos vivi morluis conununicemus.


,

Baplismo baplizati ad Ecclesiam venienles


Si enini
,

non bapiizenlur.
dimiitunl
tur.

nulla est

apud peccalores

rcmissio peccalorum
:

nec inlus peccatores peccala


cis baplizali

qni diccbanl Manducemus et bibamus, cras enim moriemur (\Cor xv,52)? non enim credebanl resurrcciionem mortunnini Qui ergo islo-

Nonne mortui erant

ct

lamcn ah

uon rebapiizanEc-

rum
Et

CAPUT
rtesias

XVII.

28

colloquiis malis corrumpcbanuir et eos sequebanlur, nonne pariier cura eis in foveam cadebant ?
in eis

Monnulus

a Girba dixit

lamen crant

isti

quibus scribebal Apostolus


si

catlmlica nintris uoslrw veritas


el

apud

nos, fralres,

jam

baplizatis, nec

lamen ideo

corrigerenlur.denuo
ait,

scmper mansit
tute
,

mauet, vel muxime in Baptismi Trini-

baplizarenlur.

Nonne idcm apostolus

Sapcre se-

Domino

noslro diccnle ,tlte, baplizale gentes in


Filii el

nomine Palrisct
19).

Spirilussancti

(il/alf/i.xxvill,

cundum carnem mors csl (Bom. vni, 6) ? El ulique secundiim carnem sauiebanl avari., fraudalnres, rnptor.s,

Cwm

crgo manifcsto, inquii, sciamus licereticos non

inicrquosgemebat

ipse Cyprianus.
?

Quid ergo

illi

liaberc nec

Palrcm, ncc Filium, nec Spirilum sanctum,

in uniiale vivenli

oberanl murlui

Aut quis dicat

debenl venicnles ad Ecctcsinm matrem nostram vere renasci et baplizari, ut cancer


lionis ira
,

bapiismum

Christi

qund
54.

lales

haberent vel darcnt,


? '

quod linbcbant
*,

et
el

damnacatcsle

coruiTi iniquilalibus fuissc violatum

et

erroris offeclura

pcc sanclum

CAPLT XX.
slum
csl

Poliauns a Mileo

dix:t ;

/k-

Invacrum sanctificelur.
29. Huic respondemus, Palrem el Filiiim el Spiriitiui

hwrelicum bapliznri

in Ecclcsia sancta *.

55.

Niliil

quidem brcvius
:

dici poluil

Scd puto
non

et
in-

sanclum

in

Sacramenlo duntaxat babcrc omncs


nec

hoc breve cst

Juslum e-t Baplismum

Chrisli

qni lur

Baptismo vcrbis evangcrtiis consecraio baptizan:

sulflari in Ecclesia C.hrisli.

in

corde aulcm et

in viia

illos

babere

qui

CAPUT
dixil
:

inlus perdile et exserrabilitcr vivunt.

XXI. 56. Thcogencs ab Hippone regio Sccundum sacramentum Dei 1 grnliw catcslis
,

CAPIJT XVIII.
(.'m
esl,

50.

SccundinusaCediasdixil:
t

quod accepinns
sancla crcdimus.

unuin Baplismum quod

esl in

Ecclesia

Dominus

noster Cliristus dicat,


eslt (Id.

Qui mccum non

adversum me

xn,50);

cl

Joanncs aposlolus
(I

37. Potcst el

mca

csse scnlcniia. Sic

enim

librala
ct

eos qni ab Ecctcsia cxcunt anticlirislos dicat

Joan.

II,

cst, ni nihil habeat conlra

veritatem.

Nam

nos

18)

indnbilunlcr liostes Clnisti, quique anlicliristi no,

uniim Bapiisma quod esl inEcclesia


Si

saitcia

credimus.

minali sunt
possunl
;

gratium Baplismi salutaris minislrarc non


ccnsco eos qui de hwrelicorum insidih
csse a nobis, qui

auiem
;

dixisset,

Quod
est

esl in sola

Ecclesia sancta

el itleo

credimus
vcro qnia

rcspondcndum
diclum
,

crat sicul ca>teris.

Nunc
cst

confuijiunl

ad Ecclesiam, bnpiizandos
v

sic

Unum
alibi

Baplisma quod

in

amici appclluti sumus Bei


51. Cni rcspondclur
,

de ejus dignalione. adversarins rinncs

Ecclesia sancla credimus; ul essc quidein in Ecclesia

Cbrisli

snncla diccrclur, sed el

esse non

negarelur

esse, qilibus dicentibus, Dominc, nonne in uomiiic luo


tirlutes mullas fecimus ? el alia qu;c ibi ilicuntur; in

qiiodhbel
iion

ille

scnscrit

conlra ha'C verha dispulane

opus

cst. Si cniin

de

me
,

singnla quxrereniur.

line dirlurus cst, iVon iiori vos

recedile a ine
,

omncs
:

utruiii

essct

uiuim B.iptUma;
si

respondcrem umini
nlriiin

qui operamini iniquilalem (Mattk. vn


lota

22

25)

que

esse.

Diinde

interrogarer

hoc esscl

i.i

palea

si

usque ad ultimum

in malilia

persevera-

Ecclesia sancla; responderein hnc. esse. Terliosi qu:ererelur,


iia

bit, sive ante venlilalioncm ejus aliquid Iuras volei

ulrum hocBaptisma crederein


;

responderem
I

sivc intiis esse videaiur, igni desiinata esl. Si crgo

me

crcdere

ac per

boc

unum Biptismaquo

est

propierea

baptizandi

sunt ad Ecclesiam venienies

in Ecclesia sancia

me
in

crederc rcspondercm. Si antein


sola sancta essel Ecclesia
,

hxrelici, ut ab amicis Dei baplizenlur;


avari
,

numquid

illi

qiiaererclur,

ulrum

ct
i

raplores

homicidae

amici Dei sunt, aul quo&


'

apud hxrelicos

vel schismaiicos

noaesset; non ine


puto esse

baplizaverinl dcnuo baptizandi suni

CAPUT

XIX.

52.

crederecum
dixit
:

lola Ecclcsia

rcsponderem. Sed quia boc


posuit
,

Felix a Bagai

Sicut

ille in

scnleniia sua
illi

non

improbum

ut

ego

addam verba conlra


Ita

qtuc disputem, qua; ihi

de Marciano Arelalensi e| isco| o amovendo qua: nunc *st ordine 68; altcra quae synodica est tractans omnino iJ unde agilur argumentum de Baplizandis bjerelicis et scbismalicis. Prioreiri tantuin vidorat Augusiinus non po, ,

non inveni.
diceret. S'd

enim
,

si

diccret,

Una
;

cst

phrata; flnminis
si

qiiK csl in paradiso

aqua Euverum utiquo


paradiso

sijeriorcm.

inienogareiur, ulrnm
iia

in solo

Ms. Corbeiensis, a Segermes. *Am. etEr., offocaluni. Kopanlli Mss , off^nsa; sed lerlque, offcclura. Apnd cyprianuoi, cffecluru. * vetus Ms. Corbeiensis el uuus e Vaticauis, a cezas. Am. Er. et plures Mss , a chezas. 1 vnx, Dci, abcst ali Am. Er. el Mss. rlures Mss. , a naga. vctus tls. Corbeierisis, a ta1
i

esscl isiaaqua, el
1

esse dicerct, f.ilsum dicerel.


siss.
, /

Am.

Er. et nostri
;

omnes

nulli
1

babent, a Mileu

et quidain, a kilcii.

oUimus. Ex bis nonAm. vero elEr.,


in cditis

a milen.
el
F.r.,

Sic in anliquis Mss. el in Ecelesia chrisli.

apud Cypriaaum. At

Am.

001.

vox, nei, quse ab Er. et I.ov. expuncia fuerat, resutuilur ex Mss. et Ain.

; , ,

xf

DE BAPTISMO CONTIU DONATISTAS,


liis

S.

AUCUSTENI

212

Fst enim ci prater paradisum in

terris

in

quas

utiquc baptizabant. Frustra crgo lalia de bapti/andis


bxrelicis dicta sunt.

tam temcrarius, qui dicat hoc ctiin responsurum fiiissc qnod falsum est, cum possel fortasse lioc respondcrc qnod verum
ab
illo

fonte pcrmanat. Scd quis cst

CAPFT XXIV.
d;xit
tris
:

42.

Fortunalus a

Tbuccaliori

Jesus Cliristus Dominuset Deus


supcr petram
:
'

tiosier,

Dci Pa-

est ?

Quaproplcr vcrba hnjus sententi;e non dcbenl


niliil

etcrcatoris Filius
,

asdificavil F.cde

babere contradiciiouem, quia


lem.

iinpediiinl verila-

siam

non super lianesim non

et

polestatem baptizandi
a

cpiscopis dedil,

lucielicis.

Quare qni
,

exlra Eccleel

CAPUT
quantum

XXII.

38.

DalivusaBadis

dixit

Nos,
,

siam snnl

et

conlra Chrislum stantes


,

oves cjus

gre-

in nobis est

hcerclico
,

non communicamus

nisi

gcm spargimt
-i5.

baplizare [oris non possttnt.


,

taptizatus in Kcclesia fnerit


accepcril.

et

remissioncm pcccutorum

Ad
iia

lioc addidit

foris

ul ei et

jam brevitcr

re-

sponderi
:

non

possit.

Nam
:

buic lotidem

pene

59.
qtiia

Bcspondetur

Si propterea vis

eum

vcrliis

baplizari
;

responderctiir

Jesus Cliristus Doininus


et crcaioris Filius,
,

non accepit remissionem peccatoruni

si

intus

ct

Deus nosier, Dci Palris


oedificavit
et

supcr

aliquem inveneris qui lenens odium advcrsus fralrcm


sic bnplizalus sit, ciun

petram

Ecclesiam

non super iniquita,

Dominus menliri non


,

possit,

lem

polcstatem baptizandi episcopis dcdit


,

non

qui
vi,

ail,

Si non dimiseritis

nonvobisdimiltelur(Maltli.

iniquis.

Quarc qui non pcrlinent ad pctram

supcr

15), jubebis correctum


:

dcnuo baptizari
i-te

Non

quam xdiOcant
facieiido,
fjiis

qui verba Dei audiunt el faciunt, sed

uliqiie

sic

ergo nec banrelieum. Sane

cur non

contra Cliristum viventes audiendo verba ejus ct non


ac pcr hoc snper

breviler dixerit,

Nos

liwrctico
csl

non communicamus
:

arenam xdificando, oves

sed addidit

qiiantum in nobis

non est praclereun-

ct grcgeni
,

perdilorum inorum cxemplo corrum-

dum.

cnim plures huic sentciitiai conscntire a quorura lamen consortio, ne violarelur unilas, sc isti separare non posscut, et addidit, quanlum in nobis
Vidit
est
:

piuit

baplizare non possunt. Niimquid non posscl hoc


diri?
;

verisimiliter

ct

lamen falsum
iniqui sunt
illi

cst.

Baptizant

qnippe iniqui
in

quoniam

raplores, quos

ulique
bis

demonstrans non voluntatc se coniquos


arbitrahatur

imilate seciim positos Cyprianus arguebat (Serm.


,

municare
liabere
,

Baplismum

non

de Lnpsis). Srd idco


isti

inqtiit

v
,

addidil foris.
?

Cur ergo

sed lamen omuia bono pacis ct unitaiis cssc


;

foris baplizarc

non possunt

An

quia pcjorcs stiut

toleranda

quod
,

ct

illi

faciebant, qui islos non rectc fa-

co ipso quo foris snnt?Scd

uiliil

iuterestad inicgriia

cere sentiebani
dcclarata

et illud leuebant et

quod postca melius


consueludo
:

tcm Baplismi
tercst inlcr

qtiando pcjor id tradat. Neque cnim


et
:

veritas docuit,

antiquior

tantum interesl intcr malum

pejorcm, quanium

iu-

concilio posteriore firmata robustius persnasit

invi-

bonum

ct

cem

se

lamen

cum

salva charilatc diversa senlirent,


,

malus, non aliud dat


zat
lus.

solliciia pietate loleraverunt

studenles servare uni,

pejor

non aliud

malum ct lamcn cuin bapiizat quam bon;;s. Ergo et cum baplidat qnam ille qui mintis esl ma,

tatcm spirilus

in

vlnculo pacis (Ephes. iv, 2


,

5)

do-

An

forte

non ad bominis merilnm


cssel

sed ad

ipsitis

nec
illis

alieris

eorum

si

quid aliler saperent

id

quoqtie
audiant,
,

Baptismi sacramentum pcrlincl ut


sit ? Si

foris dari

non pos-

Deus revelarel

(Pliilipp.

m,

15).

Hoc

isti

hoc

ita

ncc liaberi
,

fj'ris

possci, et toties

a quibus per boc conciliiim unitas oppugnaiur

pcr

ncccsse cssct baptizari

qnoties recedcns qnisque ah

quod concilium quanliun amanda


ralur.

sit

unitas decla-

Fcclcsia rursus ad Ecclesiam rcmeassei.


4i.

Jamvero
"

si

diligenlius qiinrraiuus quid

sil

foris,

CAPUT
niciana
cel.
'

XXIII.
:

40. Successus ab Abbir Germa,

maxime
clesia
stint,

quia ipse

commemorationem
:

fecit
illi

petnc su-

dixil

Hwre.ticis aut nihil licet, uut toluin ti-

per qtiam
,

.Tdilicalur Ecclcsia

nonne

siinlin

Ec-

Si possunt baptizare
: si

possunt

ct

Spiritum sanctum
possunl

qui stint in
in

pelra
?

qui

autcm

in

pelra inn
iltruin

dare

autem Spirilum sanctum dare von


,

ncc

Ecclcsia stmt

Jam crgo vidcamus

quia non liabenl Spirilum sanctum


ritnaliter possunl.

ncc baptizare spi-

supcr pelram sediflcium stmm consiiiuanl, qui audiiinl

Proplerea censemus Itwrelicos bapti-

Chrisli

vcrba

ct
:

nnn faciunt. Conlradicit

eis

zari

ipsc
cil

Dominus, diccns
,

Qui uudit verba mca

liwc et fa-

41 Iluic prope toiidemverbisila responderi notcst:


.

ea

similtibo iltum viro prudcnli qui trdifiail tlomitm


;

Homicidis aut
baptizare
,

nibil lieet, aut

totum

licct.

Si

possunt
:

suum supcr pctram

el
,

paulo pOst
similubo

Qui

uudit verba

possunt et Spiritum sanclum dare si aulem Spiritum sanclum darc non possunt, quia uon

mea hac
ccdifical

el

non

facit ca

cum

viro stulto qui

doinuin

suam snpcr arenam


,

(Matllt.
illi

vn

24,

liabent Spiritum sanctum, ncc baplizare spiritualfter

2G). Si crgo in pctra esl Ecclesia

qtii

Miper arc-

possunt.

Propterca ccnsemus ab homicidis baptiza-

nam

sunt

qtiia

extra

pelrain simt

profecto exlra

tos, vel liomicidas baplizatos aiquc in inclius

non mu-

Ecclesiam
1

sunl.

Rccordemur

ilaque

quam multos

tatos

cum
iii ,

se corrcxerint
odil

baplizari. At boc non est

verum. Qui enim


Joan.

fralrem

snum

liomicida esl

15). Et tales novcrat iiitus Cypriamis, qui

suprr rctritm plerisque et apud i.ov. et Cyprianum. At apud Am. et Kr., Quare Quia exlra, etc. 3 Corbeiensis et antiquiores quidam Vss. , tam breln

Mss

8 sic in

mss.

'!

vilcr.

ct F.r., a Birgermaniciana : mcndose. ugd. \en., 1'ropterea ccnseinus luerelicos baptizandos tssr. Rfc ctiam Vs., qui tamen fcrt, censuimus, pro, censc1

Am.

1 Er. et tx)v. , inquam, At Vonatista. Plures Mss., vetri snpcr

Am.

et Mss.,
:

mquil

suliaudi,

qucm

male, ut ex goqUfcnU-

mus.

m.

bus

patei.

: ,

515

LIBliU

SEXTUS.
el quia

214
certa
illa

coiiimciiiorel Cyprianus vclul inltis posilos qui sdili-

evangelica vcrba
,

sine quibus
,

non

canl super arenani

itl

est, audiunt verba Christi ei


,

potesl Bapiismtis consecrari


illa sic

tanlum valcnt
in

ut pcr

non 1'acUml. Et itlco quia supcr arenam snni extia peiram esse convincuniur quod esl exir.i Ecclesiam
:
,

evacuenlur qu;ecumque
fidei

prece vitiosa contra

regulam
Cbristi
afferal

dicuntur,

qtiemadmodum diemonium

tainen et
in

quamdiu

ita

sunt, et
,

nondum

vel iiiinqii.m
;

nomine

excludiiur.

Nam

titique lncreiicus si

melius commulanliii'

baplizanl et baplizanlur
illis

el

liaptismus

quem babent,
manet.

ad damiuiiniicm desti-

precem viiiosam, nccboniim habel 'cbaritatis affrctum, qun possit i'la imperiiia superari et ideo
;

naiis integer

simifis esl ei quiciiniqiic in ipsa Calholiea invidus et


:

45.
facit

Qnis eniin Neque boc loco dici pntest () omnia verba Doinini, quaj in ipso evangelico
sunt,

malevolus
eliam,

qualcs
solcl,

illic

arguit

Cyprianus
in

afferat

tit lieri

aliquam precem,

qua loquatur
,

sermone conscripta
renl

quem

concludensaii,

nwlilif;ice-

conlra regulam fidei; mulli quippc irruunt in preces

care supcr peirum qni eadem verba audirent et


;

non solum ab imperitis loqnacibus, sed cliam ab hairelicis

super arenam aulem qui audirent

el

non face,

compositas, ct per iguoraniiae simplicilalem, non


,

rcnl? Quia etsi a


in

quibusdam non iinplentur omnia


vi

cas valenles discerntre

utuntiir cis arbilrantcs


in eis

quod
eva-

eodem

lainen
et

sermone posuit medicinam, dicens


,

bona; sint
cual lnr:
fidci,
illa

ncc lamen qtiod


ibi

pcrversum

es'.

Dimiltite,

dimittetur vobis (Luc.

57). Et posl

qua:

rccta sunt, sed ab eis potius etactia-

orationem dominicam

in eodem ipso sermone commcmoratam atque conscriplam Dico enim vobis in:

sicut in

ipso

homine bona:

spei

et

probabilis

sed lamen bominc,

si (jtiid aliter snpit,

non

iiide

qtiil

si

dimiscritis pcccata Iwminibus, dimiltet el vobis


;

ciacuanlur qu;e recte sapil, doncc

ci

Deus revelct

et

Pater vester peccata vestra

si

autem non

dimiseritis
vi,

quod

aliler sapil (Philipp.


si

15). Si atilein ipse

maei

hominibus, neque Puler veslcr dimiltet vobis [Matlk.

lus est alquc perversus,

precem inlegram dicat,

14, 15). Hinc

ct

Petrus

ail
(I

' ,

Quia

cliarilas
:

cooperit

nulla cx paiic fidci calholice

adversam, non ideoipse


:

multiludinem pcccatorum

Pctr. iv, 8)

quam

ulique

rectus cst, quia

illa

recta est

et si in aliquibus per-

non habeba.t
bant
,

illi,

ac per boc super arenam


,

redific.i-

versam precem
suis
,

afferat,

Dcus adcst evangclicis verbis

de quibtis ideui Cyprianus dicit

quod inlus

in

sine quibus Dapiismus Chrisli consecrari non

malevola invidia eiiam temporibus apostolicis sinc


cbarilate coiiversabantur (Epist. 75, ad Jiibaianum)
et ideo intus
;

potest; ct ipse sanctilicat

Sacramenlum smim,
,

ul ho,

mini sive anicquam baplizelur


sive
posle.i

sive cuin baplizatur

quidem csse videbanlur, sed

foris eran!,

qttandoque ad se

veraciter

converso
,

quia in
eranl.

illa

petra per

quam

signilicalur Ecclesia

non

idipsum valeat ad salulem, quod ad perniciem

nisi

converlerelur, valerel. Csetcrum qnis nesciat non esse

CAPUT XXV. 4.
cnla abluit dclicta
,

Sedalus a Tubtubo
in

di\ii

ln quantum aqua sacerdotis prcce


in
3

Ecclcsia sanclifivelnl

tantum hwretico scrmone

Bapiismum Christi, si verba evangelica quibus Synibolum consiat illic defuerint? Sed facilius inveniunlur hxretici qui omnino non baplizenl, quam qui non illis
verbis baptizent. Ideoque dicimus non

cuncere
ficis

infecla cumulat pcccala.


viribus
,

Quare omnibus puci-

omnem

bapli-

quidem
el

nitendum
singulare

est,
el

ne quis lurretico errore

snium (nain
zari

in mullis idoloruiu sacrilegis sacris bapliCltristi, id

infectus
clet

tinctus
',

verum Baptisma detrefuerit baptiiatus

homines perhibenlur), sed Baptismum

accipere
fiel

quo quisquis non


s
.

regno

est, verbis cvangelicis

consecratum, ubique eiinuleni


cl qualibet pervcrsi-

coclorum

alienus

esse, nec
,

bomiuum quorumlibet

47. Htiic respondelur

quia

si

non sanctificalur

late viulari (a).

aqua

cum

aliqua eiroris

verba per impcritiam pre-

48. Sane in isla qtioque scntenlia non negligentcr

calor effundil, niulli non solum mali, sed etiam bmii


fratres in ipsa Ecclesia

omitlendum
omnibus
liccrctico

est

quod hic interposuil


viribus
,

et ait,
esl
,

Quare
ue quis

non sanctilicant aqtiam. Multoquolidie,


si

pacificis

quidem

nitendum

rum enim preces cmeudanlur


fuerint recitata;, cl inulta

doclioribus

errore infectus

el

caetera.

Respexil eni.n

in cis
si

reperiunlur conira

verba

iila

beali Cypriani.dicen.tis, iV eminem judicanles,


,

catbolicam lidem.
baptizatos
,

Numquid

manifestelur aliquos

aul ajure communionis aliquem

si

diversum senseril

cttm ilbc prcces dicta; super


6

aquam
ila?

fuis-

amoventcs (In cxordio Concilii). E' :ce qu^ntum valeat


in

scnt, jubebuiiliir dentio baplizari

Quid

Quia

bonis Ecclesia2

filiis

auior unitatis et pacis


,

ui

plerumque

precis vtliuin stiperal precanlis alfectus

quos diccbanl sacrilegos et profanos


ut

sine Bapiisnn.

arbilrabanlur admissos,

si

eos quaulum

puta-

bant corrigerc non valercnl, eligerenl potius tole1

Anliqaiores Mss.

Joaraics

ait.

eiius

lanien

pe-

Irus ail.
*

rare,
\t

quam

proptcr

cos

sancliim

illud

vinciilinn

Er. el aliqunt SIss., a Tuborbo. ' Sic Am. Er. et Mss. Itic et apud Cyprianum.
v

Am.

rumpere, ne proplcr zizania eradicaretur simul et


Lov.

cancer.
et plures Mss. , retractet. Kr. , detractet. ' sic in Mss. el a| ud Cy| rianuin. Al Lov., a rcgno ctvloriim Eccl-sia fiet ali,'nits. 6 sola fere editio Lov., mnmfettarentur aliqui baptizali, juberenlnr deniio baptizari.
(n) in
bentit
i

iriiicum (Mattli.

xm, 29);
f.ilsa
,

pcrmittcntes quanlum iu

Am.

ipsis crat, sicut in illo nobilissiuio judicio Saloinonis,


infaiilile

corpus a
Kcg. iu

matre

nuiriii

polius
illi

quam

ciuicidi (III

20). lloc atitcni cl

faciebaiu,

hunc locum Lovanienses, Annoiaiionum

aj;

17

aiiini, prscei li esse omnia qu;r sermonc ergo, Domini in inoate haliilo conliueiilur.

bic Mss. Editi, habeat.


1 (,

(a) vide supra, lib. 3, capp.

15.

;:

215

DE BAPTISMO CONTRA DOH \T1STAS,


,

S.

ALGUSTINI
et

210
divina

qui de Baptismi sacramento verius semiobant

ci

isii

n're coeperint,

sacru

'

et

luvalwne lotos,

et

qnibus pro merilo tanlae charitatis Deus eral revelalurus,


si

lumine

vila'

illuviinatos,

non

liosles, sed pncificos,

non
i
,

qnid aliler sapicbanl.

atienos, sed fidci a

Domini domesticos,

nov.

adultcros
in

CAPUT XXVI.
dixil
:

49. Privalianus

Sufetula

'

sed Dei

fiiios,

uon
:

erroris, sed salutis effectos,


*

Ecsup-

Qiii hcerelicos

potestatem baptiznndi habere

dicit,

clesiam recipi
plantali,

absque his qui deF.ccicsia


;

fideles

liaresis a dicat prius quis hceresim condideiil. Si enim si rero a potest ditinam : habere indidgentiam Veo esl,

ad haresis tenebras transieranl

sed eos pcr

maniis impositioncm resliluendos. 50. Possct alius dicerc


:

Deo non

est

quomodo graliam Dei aul habere


ita

aul cun-

Cum

Cliristi

baptismala

ferre alicui potesl ?

duo cssc non possint, qui


responderi poiesl
bnplizandi
:

iniquis

Bapiismum conceisli

50. Huic lotidem verbis

Qui

dil, sibi tollit.

Sed nobiscum etiam


iniquis

resisterenl et
;

malevolos
dicil,

el

invidos polestatem

habere

dicerent

Conccdimus

Baplismum

qui non

dicat prius quis

malevolentiam

invidiamque

ab

ipsis est, sicut iniquitas,

sed a Chrislo cujus esl

condiderit. Si

enim malevolentia

el invidia a
:

Deo

est,

xquiias, el cujiis

Sacramcnlum cliam apud iuiquos


di-

habere

et
,

indulgentiam divinam polest

si

vero a Deo

non

csl

iniquum. Quod ergo nobiscuui de iniquis

non

cst

quomodo

aut gratiam Dei habere aul con-

cerent, hoc sibi de h;ereticis dicant. Et ideo quiiur,


iia

quod sefle-

ferre alicui potest?

Scd

sicul ista
,

nianifesiissimc falsa sunt

sic

eliam

codcm modo dicla illa qux ut con-

poiius

cr.it

diccnduin

Censeo iiaque
habcnt jam

bilcs ct tabidns haTClicos

non baplizuidos esse ciim


si

vincereulur hsec dicla sunt. Baptizanl enim malevoli eliain ct invidi, sicut concedit ipse Cyprianus, quia cos
intus esse testatur.
:

ad Ecclesiam veuirc cceperinl,

B.-pii-

smuin

Christi,

sed a sua perversitate corrigendos.

Sic ergo possunl eliam haretici

Nam
si

etiam de iniquis dici potcst, quorum pnrlio sunt


:

quia Bapiismus sacramculum Chrisiiesl; luiptizare que quisquis invidia vero cl haercsis opera diaboli
,

hxrelici

Censeo ilaque
sunt,

flebilcs ei

labidos iniquos,

jam

baptizali

non baplizandos esse cum ad

habuerit, non liinc


Clirisli
,

efficit ut si habeat Sacramenlum numerelur inler opera diaboli. ipsum etiam

Ecclesiam, id est, ad illam pelram cxtra

quam

sunt

omnes

qui audiunt
;

verba Christi el non faciunt, vc-

CAPUT
licereticis

XXVII.

51.
:

Privalus a
,

Sufibus dixii
quid aliud

nire cceperint
los, tunc

sed sacra ct divina lavatione jam loet

Qui hcerelicorum Baplismnm probanl

quam

aulem

luminc

vit.c

iliuminatos,

non ho-

commmiicant ?

stes, sed

pacificos,

nam

iniqui

non habent pacem

52. Huic respondeiur

Non

esl

Baptismus
:

h:rrcti-

non alienos, scd


quis dictum est,

fidei

Domini domesticos,

nam

ini-

sicul non est corum, quem in hsereticis probamus Bapiismusavaronim,insidiosorum,fraudaiorum,raplo-

Quomodo
sunt

conversa cs in amariiudi-

nem,
Dei

vitis

aliena

(Jerem. n, 21)?
filii

non adulleros, scd


nou erroris,
iniquiias
:

nim, invidorum, quem probamus


isti

in cis.

Oinnes quippc
,

filios,

nam

iniqui

diaboli;
salvat

iniqui sunt

sed justus est Chrislus

cujus in se

sed

salulis

eflectos,
id

nam non
cst,

in

Sacramcntum , quod ad ipsum attinet, sua iniquitate nnn violant. Alioquin pnssel alius dicere Qui iniqiiorum Baplismum probant, quid aliud quam iniquis communicanl? Quod ipsi Calholicx si quis objicerel,
:

Ecclesiam recipi,

in illam

pelram, in illam
ct

columbam,

iu illum

hortum conclusum

fmiiem
in

si-

gnatum, qui non

nisi in liiiico,

non autem

paleis

agnoscilur, sive longe a venlo separentur,

sive usvihis

responderetur

ei

quod huic modo responsum

est.

CAPITXXYUI.
Quot
tores hcereticorum
in

55. HorlensianusaLaribusdixil:

que ad uliimam ventilationem frumenio commiili deanlur. Frustra ergo Cassius addidil, i Absque
Si

sinl baptismi, viderint aul


:

prcesumplores aul faunisi

qui in Ecdesia fidcles supplanlati, ad Ivxresis tencbras


transierant.

nos

unum Baptisma, quod non

enim

et ipsi

ab Ecclesia lecedendo
ipsis

Ecclesia novimus,

Ecciesicc vindicamus.

Aul quo-

Baptismum amisciant, eliam


scalur.

reJdatur

si

au-

modo

possunt in nomine Chrisii aliquem baptizaie. quos

lem non amiseranl, quod per eos daluni

esl

agno-

ipse Chrislus dicil adiersarios suos esse?

54. Huic simili tcnore verborum

ita

respondenles

CAPUT XXX.
saris dixit
:

57.

Alius Januarius a

vico C.c,

Viderint aut prasumplores aut fautores iniquorum

Si non obtemperat error verilali

mullo

unum Baptisma, quod non nisi Ecclesiae novimus, ubicumque hvcnlum quando possumus ad Ecclesiam revocamtis. Aul quomodo possnul in nomine
nos
Chrisli aliquem baplizare,

magis

verilas

non consentil errori

el ideo

nos Ecclesicc
ejus ipt
,

assislimus, in qua prcesidemus, ul


soli

Baptismum

vindicantes

eos quos Ecclesia non baptizivil

ba

quos ipse Cluisius

dicit

plizcmus. 58.

adversarios suos essc?


A'o

Omnibus quippe

iniquis dicit,

Respondelur
illa

Quos Lcclesia

baplizal

uiique

nou

vos

recedite a
:

me, qui uperamini iniquita-

pelra

baptizal, cxlra

quam

sunl oninesqui audiunt

tem (Matth. vn, 23)


ipsi

et

lamen cum baplizant, non


dicit,

verba Christi et non faciunt. Bapli/.entur ergo qui-

baptizant, sed

ille
i,

de quo" Joannes

Ipse est

cuinque a lalibus baptizali sunt. Qund

si

uon

fil,

sic-

quibapiizat (Joan.

55).
a

CAPLT XXIX
I

55. Cassius
sibi tollil.

Macomadibus

dixil:

t.iimbaptismaladuoessc non possint, qui


-tismum eoncedit,

hccreiicis

Ba-

Censco iluque flebilcs

el la-

anliquiores Mss., ut sacra. edilio, aduiterinos. sed noslri omnes libri coaslanler, adulteros. Alludit cassius ad illud llebr. xu, 8
1

*ni. et

>ova

(.'ypriaiii

Lidot liccrelicos
ei Lr

baplizandos cssc

cum ad Ecclesiam

ve-

a sufiada.

Brgo adulleri, et non fiiii eslis. 5 l.ov., it ECttesia. At Am. Er. el niflinrcs Vss. ut apud ryj riaaum, dc Ecclesia : sed iafra lainen in Augusliui ro^ sjonsioae ferunl, in Ecclesia.

: ,

5)7
ut in islis, ita in hxrcticis iniquitate ct perversilate

LIBER SEXTLS.
Baptismus Chrisli
,

2IS
illos
si

eorimi

dare; quid

infamamits, ut liwreticos appellemus?


alius

damnata
est.

sive correcta, agno-

62. Quid,

dicerel

Si licel iniquis bapliillos

scendus ct approbandus

CAPUT XXXI.
dixit
:

zare, ct remissam peccatoruin dare; quid

infa-

59. Alius Seeiiiidinus a Carpis

mamus,

ut iniquos illos appellcinus?


,

Quod

huic re-

Il.rielici clirisiiani sunt,

an noilJ Si clnistiani

sponderetur de iniquis
hierelieis; id est,

snnt, cnr in Ecclesia Dei non sunl? Si cllrisliani


siint, fiaiit.
lis,

non
non

hoc et illi respondeatur de neque eorum cssc Baptisinum quo


dc peccaiorum remissione
laiiluin

Aut quo
est

pcrtineliit
,

sermo Domini dicen-

baptizant, et iion csse consequens ut quisquis habet

Qui non

mecnm

adversus

me

esl; el qui

Baplismum
securus

Chrisli, eliam

eolligil

mecum,
filios

spnrgil (Matlh. XII, 30)?

supcr

alienos et sob les

Unde conslal anticliristi Spirimm


sit

sit; si

hoc

in

Sicramento
'

habel, nec
dimit-

vcraci cordis conversione


tenii dimitieretur.

convcrsus

cst, nl

smcium
plisnia

per

manus imposilionero tantuinmodo non

possc descendere,

cum manifcstum
>
:

haercticos Ba-

CAPUT
dixit
:

XXXIII.

63.
est
,

Alius Felix ah Utbina


sanciissimi consacerdotes

non babere.

Nemini dubium
posse

60. Iluic respondetur

luiqui cliristiani sunt,


illa

an

non

in tantitm

humanam

prwsitmptionem, qitan-

non?
qua
el

Si cliristiaiii sunt, cur in


;

petra non siinl in


Cliristi,

tum Domini

nostri Jcsu Chrisli

adorandam

et

venerabi-

a:dificalur Ecclesia

audiuntrnim verba
non simt,
fiant.

non faciuul

Si cbristiani

Aut quo

lem majestatem. Memores crgo pericnli, hoc quoquc non tanlum observare debemits, verttm eliam ab omnibus nobis

perlinebil

scrmo Dorniui

dicenlis, Qui non esi

mtcum,
spurgil
'.'

confirmare

itt

omnes

hteretici qni
;

ad sinum malris

aitversum

me

cst

el

qui

mecum non
e;is

colligil

Ecclesiw accurriint, baptizeiitur


diuturna tabe pollula
csl
,

ul meiis liwretica, qitw

Spargunl enim ovcs ejus, qui

ad

morum suorum
constat, su-

sancliftcalione lavacri pur-

labeni prava imilatione perducnnt.

Unde

gata in melius rcformelur.


64. Fortassis isle qui in diulurna

per

lilios

alicnos

quod omnes

iniqui appellantur) el

tabc purganda
baplizari, paril-

soboles Anlichrisli (quod sunl


vei'saniur)Spirituin

omnes qui Chrisio adsanclum per mauus imposilioiiein


si

causam

posuit,

curdebcrent

lisereiici

ceret eis qui in aliquam Ineiesim irruentes cxiguo


lic

tantuinmodo non posse desccndere,


sil

cordis non adiniqnos quain-

lempore fuissent,
possc.ut

el cilo corrccti ad
el ipse

Catholicam
,

vera conversio
,

cum

nianifcstum

sit

iude niigrassenl. Deinde


dici
ini:[iii

pirum

advcrlit

ita

diu iniqui sunt

Baplisma qujdcni posse baberc, sed


lisiua est,

omnes

qui ad illam

pclram
;

in

salutem cujus sacramenlum Bjj


posse.

babere non

qua Ecclesia

significaliir,

accurrunl, baptizenlur
in

ut

Videamus enim
illo,
ile

si

haTetici describunlur in
:

mens

iniqiia qu;e exira

prtram

arena geditrrabat
,

psalmo
libcra

ubi de

filiis

alienis ita dicilur

Domine,
os lo-

audiendo verba Cbristi el non facicndo

sanclifica:

me
est

manu
fdii

/iliorum alienoritm,
et
'

quontm

tione lavacn purgata in mclius reformetur

et

tamen

culum
tis;

vanitatem,

dextera corum dexlera iniquitavelut novellw conslabililcc, fliw

non

fit, si

jam

baptizati siuil, eliam

si

probenlur lales

quorum

eorum

fiiisse

cum

bapiizarenliir; id cst, ut saculo vcrbis ct

cornm onialw

sicul siiniliiittlo templi. Cellaria


:

eorum
non

non

factis renunliare.it.

plcna, erucluanliu ex hoc iu Itoc

oves

eorum fecuntlw,
:

CAPUT XXXIV.
Qui
fide

05. Qnietus a

Bnruch

dixil

multipUcantes in exilibns suis; boves corum crassi


cst
leis

vivimus, obsequi bis qua; insiruendis nobis


v

ruina maceriw, neque exiius

neque clamor in pla;

ante prxdicta suni, credula

observatinuc debemus.

eorum. Bealum dixerunt populum cui hwc sunt


poputus
cujtts est
isli

bea-

Nam

scriptum esl apud Salnniouem, Qni baplizatur a


B
,

tns

Dominus Deus
filii

ipsius(['saL cxliii,

morluo

qitid proficil lavalio ejus (Eccli.

xxxiv, 50)?

7-15). Si ergo

sunt

alieni, qui in

rebus tein-

Quod ulique de
lur,

his qui

ab

hsereticis

li

guniur, el de
illos

poralibus cl abundaniia lerrenoc fclicitatis beatiludi-

lingentibus loquitur. Si enim qni apud

baptizan-

nem mus

ponunl, et diviua praccepia contemuunt, videasi

per remissionem peccatorum vitam aelernam


,

non iidcm

ipsi

sunt de quibus Cyprianus

ita

consequuntur

cur ad Ecclesiam veniunt? Si vero a


nibil

dicit, in se

quoquc

transfigiirans eos, ut

dc his se di-

morluo

salutis

accipilur, ac propterea cognilo

ccrc ostendat,

cum

quiliis Sacranienla coiiiinunicabal


,

errore pristino, ad veriiatcm


tuntiir; unovitali liaplismale,
lica esl, sanclificari

cum
quod
>

pceniicntia revorin

Dum

viam Domini

>

inquit,

non teneinus, ncc


el nos

Ecclcsia catho-

daia

nobis ad salutem coelestia mand.ita servamus.

debebunt.

Fecil

Dominus nosier voluntalem

Palris

non

66. Quid
ligcntioris

sit

aniortiio baplizari, sine praejudicio di-

facimus Doniini voluntalem, patrinionio


dcntcs, siiperbiam sectantes, ct ca^tera
Clericos).
>

et lucro slu-

ejusdem

Scriplurne considerationis
tib.

alibi

(Epist.M, ad

jam diximus (Conlra Parmeniinum


Quairo

2, cap. 10).
intelligi

Al

si

isli

Baplisinum

ei

habere et tradere
filiis

autem

cur haarcticos solos velinl

polerant, cur negalur esse possc in

alienis? quos

mortuos, cum Paulus apnstolus generaliter de pcccaio


dixerit
,

;amen lmrtalur
sibi

ul coeleslia
,

mandala servando, mis^a


lilii

Slipcndium peccali, mors

Rom.

vi,

25)

el

per unieum Filium

fratrcs ejus ct

Dei csse
plures mss , eonfessione. Floriacensis veius coilcx, a Tulina. Alii quidam Mss., unita. ab 3 Er. et aliquot Mss., no;i titnlum pnsse. 1 cambroneusis codex et ypriaai eiliile, seduta. ' aiii. Er. et cjprianus aildiiut, el iterum langil morluujn; ruale ; Uoc cuitn addito, locus ad rem uiuil facit.
1

iiicreantur.

CAPUT XXXII. 61. Victoricus


Si
licel

Thabraca

dixit:

liwrc ids

baptisare

et

remissam jicccatontm

Hic cx vss. aclditur, eorum.

, :

219
iteruni, Sapere
tiii, G).

DE BAPTISMO CONTRA DONATISTAS,


autem secunilum carncm morsesl (Bom.
niorluaiu dical
6.).

S.

AUCUSTINI

2i.O

CAPUT XXXVI.
Fidem nostrum,
ct

09.
et

Eucratius a Thenis dixit

El

cum

viduam

quae

in

de-

Baplismatls gratiam,

et tegis eccle-

lieiis vivit (1

Tim. v,

quomodn non

snnt niorlui,

tiastim regulam Deus

Duinintis noster Jesus Cliristus


it,

qui saxulo verbis et non faclis renunlianl? Qniti ergo


proficil lavalio ejus qui

suo ore Apostotos docens pcrimpUti


cele

diccns

Jie,

doel

nb Uis baplizalur

nisi

qu'a

omnes gentes , baptizantes eus


Spirilus sancti
i

in

nomine Patris

et ipse si lalis e>t


ei profieit

lavacriiin

quidcm habet, sed non


a

Fitii et

(Matth. xxvin, 19). Falsnm


et
'

ad saluiem? Si aulem UJe

qu

baplizaltir

crgo liarclicorum Baptisma

iniquum a nobis pellenrefitlandtiin,


,

talis est, iste

vero non falso corde ad


illo nioiliio

Dcum

couvcrillo
i,

dum

est, cl

omni contestatione
;

de quorum

litur;

non ab

baplizatur, sed ab

vivo

ore virus, non vita

nec gratia

ccelestis

sed blaspliemia

de quo diclum

esl, Ipse csl,qui baptiiat (Joan.

55);

Trinitatis exprimitur.

El idco venientes ad Ecclesiam

quolibel corporaliter npcrante baplizet.


ait

QuoJ aulem
per
,

liarelicos integro et ctttliolico

Baptismate bnptizari de-

de

baerelicis, Si

enim qui apud

illus bupiizantitr,

bere miinifestum est

ul

a bl.isplieinia sua:

prasumrefor-

remissionem peccalorum vitam wlernam conscquitntur


ri<r

plionis purificali, possint Spiiitus sancli gralia

ad Ecctesiam veuiunt
Cliristi

respondclur

Ideo vcniuul,

mari

a
.

quia etiamsi

Raptismum usque ad sacramcnli


nisi

70. Planc

si

celebralionem perceperunt, lamen vitam aHcrnam

Spirilus sancti

non est bapiismus Pairis et Filii el nomine consecralus, hxrelicorum dc3

per unitatis chariialem non consciiuunlur


illi

sicut

nec

pntctur, ct iniquus
tctur
;

a nobis

omni conleslatione refuagiioscimus, meliiis

malevoli
si

ct invidi,

quibus non dimiilerenlur pec-

si

atilcm hoc in co

nomen
cst

cata, nec

adversus cos odiuui lenerent a quibus pa;

vcrba cvangelica ab bxreticorum errore dislinguiiniis, ct

terentur injuriam
seriiis, nec

quia

Yeritas dixil, Si non dimi(

quod
est

in eis

probum

approbamus, quod
a

Puler vester dimittet vobis

Matlh.

vi,

15)

mcndosum

quanlo magis ciim cos odcrant, quibus relribuebant

CAPUT
7/i

cmendamus. 7). Libosus XXXYII.

Vaga
<

dixil

mala pro bonis (Psal. xxxiv, l2)?Nec tamen


vcrbis solis et non factis renuiiliantes,
rigcrciilur
,

isti

steculo

Evangetio Doiiiinits,
:

si

postea corvitali

(Joan. xiv, 0)

noii
,

Ego sum, rfi.ri(, Ego sum consueludu. ltaque intjuit,

verilas

rursus bapiizarenlur

scd nno

Ra-

veritate manifeslala
in

cedat consiteludo veritnli

ut el si

ptismate sanclificarcntur.
est,

Quod quidcm
in

in Calbolica

prmterilum quis in Ecctesia hwrelicos non buptizabat,


incipial.

sed non

in sola;

sicul ncc

sanclis solis, qui


illa

nunc baptizare
72.
veritas

xdilicali

sunt supcr pctram, cl cx quibus unica


perficilur (Cant. vi, :).

Hic
'
,

niiiil

osiendere conalus est


dicit

quomodo

sit

columba

cui debcre

consueludinem cedere.

CAPUT XXXV.
circa (ratres

07.

Castus a Sieca

dicit

Qui

Plus lamen nos adjuvat adversus istos qui se ab unilaie diviserunl,


filelur,

conlempla vcrilate prwsumil consiieludinem sequi, aut

quod illam consueludinem


veritali
Illa

fuisse cnn-

imidus

esl el

maligmis

qtiibus verilus

re-

quam quod eam

quam non

oslendil,

velatur

aut circa

Deum

ingratus csl, cujtis inspiralione

cedere oportere arbilratur.


quaj
si

esl

enim consueludo,
in unilale in
,

Ecclesia ejus inslruitur.

sacrilegos ad altare Cbristi sine Raplismi purel

C8. Isle
el

si

convincerel eos qui diversa seniiebant

gatione admillebat,
polluebat,

nullimi

bonorum

hoc lencbanl, quod etiam tolus orbis postea cbriiia


,

quicumque se ab eadem unilate,


pollui

qua
frn-

stiano concilio cnfiimalus obliuuit,

consueludib;cc vcrba
et

nullorum maluruiii conlngione


s:ra separavcrunl,

poleranl
st

nem

sequi, ul conleinnereni verilatcm


:

mauifestum sacrilegiimi
de qua caverna

bismatis

formidare dcberemus
veritatc
niliil in

cum

vero

illa

consueludo

admiserunt. Si autem per illam consucludincm omncs


pidluti pericrunt
,

pmpagata

et

veriiale roborala

rcperiaiur,
si illi

isii

sine originali

bac scnlcnlia perlimcscimus. El lamcn

veritalc et

cum calumnis

calliditate proccdiiiil ? Si
sic suscipiebaniiir
;

circa fralrcs invitli eraut cl maligni, aut circa


grati,

Deum

in-

vcro recta fuerai consiiclutlo, qua


l;cretici
,

ccce qnalibus communicabant, ecce qualcs di,

relinqnant furorem
,

fatcantur crrorem

versa senlientes
coiiiinimioiiis

sicul

Cyprianus piacdixit, a jure

vcniant ad Catbolicam

nou

ui

rctinganlur sacra-

non ainovebaul, ecce a quibus non poliinilalis ',

nicnto Baplismatis, sed ut curcniur a plaga concisiouis.

luebantur in conservaiione

ccce quaniuni

amnndum

sit viniiiluin

pncis; ecce quid considcrcnt


!

CAPUT XXXVIII.
ccrpentes

75. Lucius a Tbcbcsle

dixil

qui nobis de

pra-dcccssornm

episcoporum concilio

llwreticos, blaspliemos, atque iniquos vcrbis variis de-

calumnianlur, quorum cliarilatem nnn imitantur, ct

sancta

et

adorabilia

Scriplurartim verba

quorum excmplo considerato


eueiudo erat, sicut
lici

jurc damiiaiitur. Si con1 Apud cvpriammi , deteslationc. Ei |aulo post , ul a blaspnemice sua' p wsumptione. 2 ^ostri ^;ss. , gloria refurmari. 3 scd Lovanienses nialunt, ut in in Mss., iniquum. prioribus cditis , iniquus : quia in rcs| onsioiic Augusiini

Ii.tc

scnientia tcslis est, ut b;cre-

veuientes ad Ecclesiam

cum Raptismate quod


lioc recle ficbat, aul

hamali

bcbant suscipercniur, aul

bonos

in unitate

non maculant.
in uniiaic

Si recte fiebat

cur

iinii,

Baptisma, sed,
Ani. et fr.
ciiui

tsaptismiis, ponilur.
iioniitillis

orbein lerrarum, quia sic recipiuniur, accusant?Si

Mgs., ab
lib.

Agra

autcm mali bonos

non maculant, quomodo

vero editioncs melius supra,

3, n. 9,
mamfeslata

tibosits

esedem ra-

sc a crimine sacrilcg:c scparalionis cvcusant?


Ft. et pluros Mss., i conversntioiu unilalis.

qcniis. " nic iu etliiis sunerfluo addilur,


'

Corbeiehsis codex

iltcveste. ^lii

e.l alii antiquiores Uss., r.ovicitis a plurcs, Uucius. Am. et Kr., tetitiiisu llia-

proccessonim.

beste.

,, ,

291
ers.crandos
zundos.
74.

LIBF.R
censeo;
el

SEXTUS
accipiunt consentientes hxrelicis; et ideo veniunt ad

ideo

exorcizwulos

et

bapti-

catbolicam pacem atque unitateni


ideo exor-

'

non ut baptiquod ac-

Etego exsecrandoscenseo; scd non


Chrisli

smum

accipiant, sed ul eisprodesse incipiat

cizandos el bapiizandos. Ipsorum esi enini

Pgmenlum

ceperant.

quod exsecror,
neror.

aulem

Sacramiiiiiiiii ijmxJ ve-

CATUT XLL
lensis dixit
:

79.

Item alius Januarius Muzu-

CAPUT XXXIX.
dixil
esse.
:

Miror qttod cum omnes conftteanlur


intelliganl
el

unum
Baet di-

75. Eugenius ab

Ammcdera

esse

Baptismum, non ontues

ejusdent
dttoe
,

El ego hoc idem censeo,

liwreticos baplizandos

ptismi tinilalem.
versa: res sunt.

Ecclcsia enim

hwresis

76. Huic respondclur


sia, cui

Sed non hoc censet Ecclequidem


sapiebatis
Pltilipp.

habemits

si

Si harrelici habent Baplisma nos non aulem nos liabemits, hwrelici habere non

Deus

jain plenarin ctiain concilio revelavii


aliier
(

quod tunc adbuc


iii,

possunt. Dubium atitem non est, Ecclesiam solam Baplismum Cluisti possidere qua? sola possideat et gra,

15); sed quia in vobis charilas salva eral, in uni-

liam Cliristi

et

veritatem.
,

lalc

permanebatis.
Iieni

80. Posset alius similiter dicere


alius Felix ab

et siiniliter

non

CAPUT XL. 77.


dixil
:

Amaccura

'

verum diccre

Et ipse secutus divinarum Scriplurarttm aucloet

cnm onines conflieanlur uniim esseBaptismum, non omnes intelligant ejusdeiu


:

Miror quod

ritatem, hwreticos baplizandos cssc ccnseo; sed qui se

eos

Baplismi uuitaicm. Jnstiiia enim

et iniquitas duse et

apud schismaticos baplizalos


Cltrisli
,

csse conlendunl. Si

diversac res sunt. Si iniqui babeni Baptisma, justi

non

enim sccundum cnulum


est, intetliganl cuncli

privatus fons nosler

babenl

si

autem

justi

babcnt, iniqui babere non


est.'

Ecdcsiw
',

noitrce adversarii, quia

possunt. Diibitun aiitcm non


sniuni
Chrisli possidere
,

juslos solos Bapti-

alienus esse non polest

nee dtwbus populis salutarem qui uniits grcgis pastor


esl.

qui

soli

possideant et graillis

aqttam tribuere potcst

ille
,

tiam Christi et veritaiem. IIoc cerie falsum csi,

Et idco manijestum

est

ncc hareticos nec schismaticos


,

qnoque

fatentibus,

Et

III i

quippe

inviili

qui sunt ex

aliquid ccelcsle suscipere


el

qtti

a peccantibm liominibtts

parte diaboli intus positi, sicul dicil Cyprianus, atque

ab Ecclesia extraneis audenl accipcre.

QuanJo

dunli

nposiolo Pnulo notissimi, Baptisinum

liabcbant

nec

locns non est, ulique nec accipienti prcdcst.

ad

membra

illius

columba: qu;c

in

pctra tuta est per-

75. Hnic respondeliir, Seripluras divinas

misquam

lincbanl.

prxcepisse ut haerctici apud hxfeticns bapiizaii de-

CAPUT

XLII.

81. Adelphius
et

Thasbalte

'

dixit
ve-

nuo bapiizcnlur; sed mullis


esse ab Ecclesia

locis ostendisse, alicnos

Sine causa qttidem faho

invidioso verbo

impugwml

omnos

qui non sunt in poira, nec ad


pertir.ent, et tanien baptizare

rilalem, ut rebapiizare nos dicant, qitando Ecclesia luerelicos

columbsc

illius
,

memliia

non rebaplizet, sed

baplizet.
;

et baplizari
lutis.

et

habere sine salute Sacramentum saqni similis cstfonliparadisi,

82.

Imo vero modo non rcbaptizat

quia nisi cos

Fons aulem nosler

qui baptiiali non simt, non baptizat;

quam consueeliatu

qnnd etiam
salis

sicut itlc extra

paradisum pnifluat, jam


:

ludinem anteriorcm perfecla diligcntius verilas


concilio posteriore firmavit,

dictum est (Sttpra, cap. 21)

el

quod duobus po-

pnlis, id est, suo el extraneo, salularem aqttam tribttere

CAPUT
dixil
:

XLIII.

83.
et

Demeirius a Lepti-minus
,

non

potest

ille

qui unitts gregis pastor esl

conccdo
con-

Lnum

Baplisma nos custodimus

quia Ecclcsim
aittem dicunt

alque consenlio. Sed mimqtiid quia salutaris non est


exiraneis, idco ipsa non est?
g;ilulis intra arcant

calholiece soli

rem suam vindicamus. Qui


mulla baptismala faciunt

Aqua

iniiii diluvii

qtda Imrelici vere

tegilime baptizant, ipsi sunt qui


:

salutaris fuii, cxlra


fuit.

arcam vero

non duo

5
,

scct

nam cum

hce-

morlifera fuit; cadetn lamen


id esl
dicil
,

Et multi extranei

reses multa: sint, pro

earum numero

et

buplismata com-

invidi

qnos ex partc diaboli esse Cyprianus


,

ptttabunlur.

et

de Scriplnris ostendit
nisi

vclnt intus videnlur,


,

84. Huic rcspondctur

Si ila esl, lol ergo

nume-

et

lamcn

esscnt extra arcam

non morerentur

renliir baptismata, quot sunl opera cornis,


ait

de quibus

pcr aquam. Tales enim Baplismus,


uiunlur, necat; sicut
illis

cum
ait

eo male

Apostolus, Quoniam quilalia agttnl, regnum Dei non


inler quse numeranlui (Galat.v, 21) et lam multa ipsorum opcrum 6 inlus
:

de quibus

Apostolus,

possidebunt
el

houus odor Chiisti erat

in

moriem

(11

Cor. n, 15, IG).

bxreses

Cnr ergo non

stiscipiunt aliquid ccelesle vel


;

scbisma-

trmqiiam in

palea

loleranltir
,

et

tamen uniim Ba-

tici vel baeretici

sictit

spins sive zizania pluviam


fiierunl,

piisma omuibus est


violatur.

quod

nullo iniquilatis operc

sicul ipsi qni extra


raciis cceli

arcam

aquam de
,

caia-

venienlem susceperunt qtiidem


,

sed ad

perniciem

non ad salulem? Ideoque

illud

qund

in

ultimo posuil, Quundo dnnti locus non


accipienli prodest
;

est, utiqtte
:

ncc

plures Mss., verilalem. ln quibusdani libris,alque aposlolus raultts, notissimum

Eaplismum.
3

non laboro rcfcllere

quia el nos
in

Am.

et

F.r.,

Jdclphttsa llmsbalte.

M l.ov.

e: Mss.,

Adel-

diciiniis aceipicnlibus

non prodesse, cum

ba?rcsi

pliius ; vel, d.llius. Posteacodicesanliquiores babent, a Tltasrulic. 4 Am. et Er., tleptiminus : comt| le, rrn, a /cpti-minus -

Corheiensis V!s., ub immacura. lloriacensis, ab rmmacurra. Pluresalii cuni Am. et F.r., ab tccitra; vel, ab <curia; vel, ttb 4ccurra. ' Am. ct rj., alicnis esse non potest. Editio pj| riani, alie-

qus

nutqna. Tripolila

est iirhs iiro\iuci Bizaceiia* ; pnrtcr quain erat, Leplisise ; jje liac postea, lib. 7. n. ft-2. sic Ain. F.r. el onines bic Mss. At t.ov. et Cjprianus, 'ijfi
Editi,

unum.
*

mswu.

ipsorum opera. At Mss., ipsorum operum.

o^

DE DAPTISMO CONTK.V DONATISTAS,


XLIV. 85.
Yin eniius a Tbibari dxii
:

S.

AUGUSTINT
lalia

ii;
cranl

CAPUT
tersi

apinl

JudxOS cranl.

quales

ipsi

eranl

Hivrcticos scimus esse pjores,

quam Ethnicas
,

S: coh-

qiic Dominiis ipsc

quoque suscepil, etad ea celcbran(

ad

Deum

renire volucrint

habenl utique regulam


divino mandfivit Apo-

da lcprosos ipios mundaverat misit

Luc. xvn, 14

),

vcritaiis,

qnam Dominus prwcrpto


Ile, in
i (

el ea Zaehari.o minisiranti angclns adslilil,


in
i,

cumqiie

stolis, dicens,

nomiiie

meo manum imponile,


).

lemplo saciificautem cxaiuliium esse uuniiavit (la.


II, 13)? Ihcc
illius

dwmonia

expellile

Marc. xvi, 17

El

allo loco,

cadem sacramcnt.i
in

cl in

bnuis bomi-

Ite, et docete

gntes, tingentes ens


sancli
>

in

i.omne Patiis

nibus
sint

temporiseranl, el
;

malis pejoiibus qnain