You are on page 1of 15

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

6.

Trheqja dhe Shtypja Aksiale

N realitet , trheqja dhe shtypja aksiale sht forma m e thjesht e gjendjes s nderur t elementit. Ky lloj veprimi force karakterizohet si m posht: a. Vija e veprimit t Forcs t aplikuar rezultante prputhet me aksin e elementit. b. Nn veprimin e forcs aksiale , n seksonin trthor zhvillohen sforcime normale. c. Nn veprimin e forcs aksiale, deformimi i elementit karakterizohet nga zgjatimi ose shkurtimi aksial shoqruar respektivisht me ngushtim ose zgjerim n drejtim ansor.

6.1

KONVENCIONI I SHNJAVE

Forca (Sforcimi) Aksial positive quhet ajo forc q shkakton zgjatimin aksial t shufrs. (Figure 6.1(a)). Forca (Sforcimi) Aksial negativ quhet ajo forc q shkakton shkurtimin aksial t shufrs. (Figure 6.1(b)). Konvencini shnjave vendoset pr t karakterizuar natyrn e forcave ose sforcimeve, dhe jo n lidhje me sistemin koordinativ. Pr shmbull n Figurn

6.1(a) , t dy forcat jan pozitive mqs veprojn n trheqje.Ndrsa n lidhje me sistemin koordinativ, forcat jan nj positive e tjetra negative.

a) Trheqje

Fig. 6.1 b) shtypje

Dr.Hektor Cullufi

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

6.2

SFORCIMET NORMALE
= Nx F 0 = Nx F

= Fx 0
= dA
A

dA = = A Nx
A

Sforcimet normale uniformisht t shprndara, ,n seksion llogariten nga: F (6.1a) = A Ku F siprfaqja seksionit trthor ; merr shnjn e forcs N (Figure 6.2). Mqs forca dhe seksioni trthor jan konstant n gjatsi t shufrs, Sforcimi normal sht konstant prgjat shufrs. Kjo nuk sht gjithnj e vrtet nqs forca ose seksioni jan variabl. Duke apikuar formn e thjesht t ligjit t Hukut: F (6.1b) = = E EA

Fig. 6.2

6.3

SFORCIMET N NJ PLAN T PJERRET FARDO

Shohim rastin e sforcimeve n nj plan I cili nuk sht perpendicular me aksin e elementit n shqyrtim,sforcimet normale dhe sforcimet tangenciale

prgjat planit t pjerrt m knd si tregohet n fig. 6.3.

Fig. 6.3a

Dr.Hektor Cullufi

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

Nga ekuilibri mund t shkruajm: Sforcimi normal

= p = cos

F F = cos cos= cos cos 2 A A


(6.2)

F = cos 2 cos 2 A Sforcimi tangencial


F F 2sin cos sin cos= sin sin 2 = = A A 2 2

p = = sin

F = sin 2 sin 2 2A 2

(6.3)

Sforcimi resultant

= p

F = cos cos A

(6.4)

Figura 6.3 Konkluzione Sforcimi normal maksimal ndodh kur = 0 Sforcimi tangencial maksimal ndodh = 45o , pra , max = , pra , max =

N seksionin trthor ku sforcimi normal sht maksimal kur

, nuk

kemi sforcime tangenciale.

Dr.Hektor Cullufi

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

6.4

DEFORMMI I ELEMENTEVE N NGARKESA NORMALE

Elemente me seksion trthor konstant

Figura 6.4 Deformimi aksial:

l = l1 l =

Nl EA

(6.5)

Ku N sht forca e brendshme aksiale prej veprimit t F (N = F n Figur 6.4). N rastin kur Forca e brendshme ose/dhe seksioni trthor variojn prgjat drejtimit t aksit :

l =

Nx dx EAx

(6.6)

6.5

ELEMENTE ME NDRYSHIME T SHKALLZUARA

Nj shufr me ngarkim aksial mund t kompozohet me segmente me seksion trthor, forca t brendshme ose edhe material, t ndryshueshm , si tregohet n figur 6.5. Forcat e brendshme aksiale, pra dhe sforcimet normale ,nuk do t jen konstante prgjat shufrs (me prjashtim t n fig 2.5.c ku deformimet aksiale jan t ndryshme). Ato jan konstante n sejcilin element ku seksioni, sforcimi normal dhe materiali jan konstante. Pra pr t prcaktuar sforcimet normale t brendshme , deformimet dhe zgjatimin e t nj shufre t till duhet t trajtojm sejcilin element m vehte.

Dr.Hektor Cullufi

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

Figura 6.5

Shmbull 6.1. Shufra uniforme sht e ngarkuar si tregohet n figur. Prcaktoni sforcimet normale n gjatsi t shufrs dhe zgjatimin e saj. Seksioni trtho , Moduli i Jungut (moduli i elasticitetit) t shufrs jan A=1 cm2 dhe E 140 GPa

Zgjidhje. Shufra me seksion uniform ndodhet nn veprimin e forcave q veprojn n dy skajet e saj.Forcat e brendshme n gjatsi t shufrs nuk jan konstante. Sforcimet dhe zgjatimi ndrmjet A e B, dhe C e D duhet t llogaritet n mnyr t veant dhe zgjatimi I prgjithshm sht I barabart m shumn e zgjatimeve n pjest e veanta. Prdorim metodn e prerjeve pr t llogaritur forcat e brendshme. Ndrmjet zons A e B

Prej kushtit t ekuilibrit nga figura :


Dr.Hektor Cullufi 5

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

N AB 5kN = 0 N AB = 5kN
Sforcimi normal ndrmjet zons A e B : N AB 5kN 5 104 kN / m 2 = 50 Mpa AB = =2 = 0.0001m A Zgjatimi i shufrs ndrmjet zons A e B : N AB LAB 5kN 0.5m 178.57 106 m = = = AB 6 2 2 140 10 kN / m 0.0001m EA Ndrmjet zons B e C

Prej kushtit t ekuilibrit nga figura : N BC + 8kN 5kN = 0

N BC = 8kN + 5kN = 3kN ( shtypje)


Sforcimi normal duhet t jet me drejtim t kunrt nga ai i supozuari NBC. Sforcimi normal ndrmjet zons B e C : N 3kN =3 104 kN / m 2 =30 Mpa BC = BC = 2 A 0.0001m Zgjatimi i shufrs ndrmjet zons B e C : N L 3kN 0.75m BC = BC BC = = 160.71 106 m 6 2 2 EA 140 10 kN / m 0.0001m

Ndrmjet zons B e C

Prej kushtit t ekuilibrit nga figura :

N CD + 8kN + 4kN 5kN = 0 N CD = 8kN 4kN + 5kN = 7kN ( shtypje)


Sforcimi normal sht me drejtim t kundrt nga ai i supozuari NCD. Sforcimi normal ndrmjet zons C e D :

CD =

N CD 7 kN = =7 104 kN / m 2 =70 Mpa 2 A 0.0001m

Zgjatimi i shufrs ndrmjet zons C e D :


Dr.Hektor Cullufi 6

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

N L 7 kN 1.0m CD = CD CD = = 500 106 m EA 140 106 kN / m 2 0.0001m 2


Zgjatimi i total shufrs ndrmjet zons A e D sht :

Total = AB + BC + CD = 78.57.71 106 m 160.71 106 m 500 106 m = 482.14 106 m = 0.482mm
Shnja negative tregon shkurtim.

Shmbull 6.2. N Piln prej betoni t treguar n figur, n skajin e siprm t saj vepron nj forc uniforme prej 20 kN/m2 . Pesha specifike vllimore e betonit sht 25 kN/m3 dhe pila sht 0.5 m e trash. Llogarisni forcn reactive n baz dhe sforcimin n nivelin 1 m mbi bazn.

Zgjidhje. Ky sht nj struktur statikisht e caktuar e ndodhur nn veprimin vetm t forcave vertikale.reaksioni vertical n baz mund t llogaritet prej kushtit t ekuilibrit t forcave n drejtim vertikal. Prdorimi i metods s prerjeve mund t prdoret prt llogaritursforcimin n seksionin m-m. Prej ekuilibrit t forcave n drejtim vertikal , reaksioni R duhet t jet i barabart me shumn e forcave prej peshs vetiake dhe prej presionit uniform.
Dr.Hektor Cullufi 7

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

Pesha e pils:

(0.5 + 1.5) 2 = 0.5 25 25kN 2 Rezultantja e forcs uniforme = W


P = 0.5 0.5 20 = 5kN
Pra reaksioni n baz do t jet:

R = W + P = 30kN
Bjm prerjen imagjinare m-m dhe shqyrtojm pjesn e siprme t pils. Forca prej pjess s siprme tek prerja sht:

(0.5 + 1) 1 14.4kN 0.5 25 = 2 Prej kushtit t ekuilibrit : 5+ P + Wsiper =


N= P + Wsiper = 14.4kN
Ather sforcimi n prerjen m-m do t jet :

N 14.4kN m = = 19.2kN / m 2 ( shtypje) A 1.5m 0.5

Dr.Hektor Cullufi

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

6.6

DEFORMIMET AKSIALE PR SISTEM T PACAKTUAR STATIKISHT

Kemi elemente strukturor n ngarkesa aksiale n t cilt forcat e brendshme nuk mund t prcaktohen vetm me prdorimin e ekuacioneve t ekuilibrit. Kto tipe tukturash i kemi quajtur statikisht t pacaktuara. Pr shufrn e treguar n Fig.6.6, psh. , t dy forcat reaktive tek skajet e fiksuara nuk mund t prcaktohen n mnyr unike (vetm nj zgjidhje) vetm duke vendosur kushtet e ekuilibrit n drejtim horizontal. Kushti i ekuilibrit jep vetm nj ekuacion pr dy t forcat reactive t panjohura, RA and RB. Nj kusht shtes nevojitet pr t patur nj ekuacion t dyt. N prgjithsi, pr strukturat statikisht t pacaktuara Ekuacionet (kushtet) shtes I vendosim duke patur ne konsiderat deformacionet e sistemit. N Figurn 6.6, shihet leht q , zgjatimi aksial i shufrs sht zero mqs sht fiksuar n t dy skajet. Ky quhet pajtushmria gjeometrike e deformimit, i cili na jep nj ekuacion shtes pr zgjidhjen e problemit. Deformimi i plot i shufrs llogaritet duke patur n konsiderat veprimin e forcave t jashtme dhe t reaksioneve t mbshtetjeve.

Figura 6.6 N prgjithsi ndiqet procedura e mposhtme: Zvendsohen lidhjet me foracat reaktive. Shkruajme ekuacionet e ekuilibrit statik. Shqyrtojm deformimet e strukturs, duke prfshir deformimet e elementve,pr t patur ekuacione t kushteve gjeometrike. Prdorim mardhnien forc-deformim, p.sh., Equacionin (6.5) pr deformimin aksial, dhe i vendosim ato tek ekuacionet e kushteve gjeometrike. Zgjidhim sistemin e ekuacioneve t cilat kan edhe ekucinet e ekuilibrit statik ashtu eshe ekuacionet e kushteve gjeometrike.
Dr.Hektor Cullufi 9

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

Energjia prej deformimit elastik n elementt me ngarkesa normale


Energjia prej deformimit sht Puna e brendshme e kryer n j trup prej veprimit t forcave t jashtme. Kjo gjithashtu mund t quhet energjia elastike prej deformimit.

Energjia prej deformimit U pr nj element n ngarkesa normale


Pr nj elemnt ku forca e brendshme normale sht konstante energjia prej deformimit sht

N l N 2l = U = 2 2 EA Nqs elemnti prbhet nga disa segmente me seksion trthor t ndryshm,Ai,forca normale t brendshme ,Ni, dhe module elasticiteti Ei, energjia prej deformimit U do t jet shuma e tyre:

= U

n n N i li N i2li = 2 = i 1= i 1 2 Ei A i

Dr.Hektor Cullufi

10

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

Shmbull 6.3. Nj tra rigjid (i padeformueshm) sht I lidhur me ernier n njrin skaj dhe mbshtetet mbi dy shufra eliku si sht treguar n figur. Shufra 1 sht 0.1mm m e shkurtr pr shkak t gabimit n prodhim ndaj duhet trhequr pr tu lidhur me traun. Nqs raporti ndrmjet dy siprfaqeve t prerjeve trthore t dy shufrave sht i till q A1/A2=2 dhe sforcimi i lejuar n elik sht 160 Mpa, llogarisni siprfaqen e nevojshme minimale t shufrave. Eelikut=200GPa.

Zgjidhje. Ky sht nj struktur statikisht e pacaktuar.Pra prve kushteve t ekuilibrit, duhet t prdorim kushte shtes (mardhnia ndrmjet zgjatimit t shufrave 1 dhe 2 ) si kondita t pajtueshmris t deformimeve. Vrejm se trau rrotullohet si I ngurt ndaj erniers. Prej kushtit t ekuilibrit t momentit ndaj erniers n skajin e traut :

F1a + 2 F2 a 12 3a = 0
Prej kushtit t deformimit referuar figurs (b):

(1)

l2 = 2(l1 0.1)
Ku l1 dhe l2 shprehin respektivisht ,zgjatimin e shufrs 1 dhe 2. Pram und t shkruajm:
Dr.Hektor Cullufi 11

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

Fl l1 = 1 1 Eelikut A1
Ather :

dhe

Fl l2 = 2 2 Eelikut A2

F1l1 F2l2 2 = 0.1 E Eelikut A2 elikut A2 ose F 999 F2 1103 2 1 = 0.1 200 A2 2 200 A2

(2)

N ekuacionet (1) dhe (2) duke zvendsuar A1 me 2A2 , dhe ku kN e mm jan prdorur si njsi e duke zgjidhur dy ekuacinet pr dy t panjohurat F1 dhe F2 do t kemi:

F1 = 12 + 0.0267 A2 F2 = 12 0.0267 A2 Le t shohim krkesat soliditetit pr projektin shkruajm kushtet:


F1 12 + 0.0267 A2 12 + 0.0267 A2 = = 160 103 kN / mm 2 A1 A1 2 A2 F2 12 0.0267 A2 12 0.0267 A2 = = 160 103 kN / mm 2 A2 A2 A2 Prej ekuacionit t par
A2 = 40.91 mm 2
Dhe prej ekuacionit t par

A2 = 69.24 mm 2
Pr t knaqur t dy kushtet do t pranojm A2 = 69.24 mm 2 dhe

A1 = 2 A2 = 138.48 mm 2 si siprfaqe minimale t shufrave.

6.7

SFORCIMET E SHKAKTUARA NGA TEMPERATURA

Ne sistemet ststikisht te caktuara ,deformimet per shkak te temperatures zakonisht jane te parendesishme mqs elementet e saj jane te lira te zgjerohen ose tkurren. Por ne sistemet statikisht te pacaktuara , zgjerimet ose tkurrja mund te jene te penguara. Kjo mund te shkaktoje sforcime te konsiderueshme e cila mund te shpjere ne shkaterimin e elmenteve ose te gjithe struktures.
Dr.Hektor Cullufi 12

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

Per nje shufer me gjatesi L (Figura 6.8), t deformimi i lire shkaktuar nga ndryshimi i temperatures T eshte:

LT = T TL
Dhe deformimi bga temperatura do te jete

(6.9a)

T = T T
Ku

(6.9b)

T eshte koeficient zgjerimit termik.

Nqs shufra nuk sht komplet e lir pr tu zgjeruar ose tkurrur, deformimi shufres sht shuma e deformimit termik t msiprm dhe deformimit t shkaktuar nga sforcimet q lindin prej lidhjeve , pra:

+ T T E

(6.10)

Shembull 6.4 Nje cilindr betoni me siperfaqe Ac sht prforcuar n mnyr koncentrike me nj shufr eliku me siprfaqe Asteel. Gjatsia e tij sht L dhe i nnshtrohet nj ndryshimi temperature T . Llogarisni sforcimet prej temperaturs n elik dhe beton. Koeficenti termik dhe moduli i Youngut t betonit e elikut jan respektivisht:

c dhe steel
dhe

Ec dhe Esteel

Dr.Hektor Cullufi

13

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

[Zgjidhje] Pr shkak t diferencs s koeficentve termike, ndryshimi termik n deformimin ndrmjet betonit dhe celikut do t shkaktoj sforcime si n beton ashtu edhe n celik. Kur betoni e celiku punojn si nj trup, zgjerimi final i cilindrit, i shnuar n Figur me l final , free sht rezultat i zgjerimit t lir dy materialeve lCfree dhe lsteel dhe deformimi prej sforcimeve q shkaktohen pr shkak t materialeve t ndryshm N c dhe N steel Pr t dy materialet s bashku betoni e eliku mardhenia deformimeve ndrmjet tyre duhet prcaktuar.Prej simetris shqyrtojme vetm gjysmn e cilindrit.

(a)

Zgjerimi termik i betonit dhe celikut nqs nuk jan s bashku sht

free LC = c T

L 2

dhe celiku

free Lsteel = steel T

L 2

(b) Deformimi prej sforcimeve nga ndryshimi i temperaturs. Pranojm q sforcimet n seksion trthor si pr elikun ashtu dhe betonin jan uniforme.Rezultatet e ketyre sforcimeve n beton dhe elik jan N c dhe N steel . Pra deformimi prej tyre sht si vijon:

N L/2 Nc =c Ec Ac
dhe pr elikun

N steel L / 2 N steel = Esteel Asteel


(c) Mardhnia gjeometrike ndrmjet deformimeve t msiperme. Prej figurs
14

Dr.Hektor Cullufi

Leksioni 6

(2010-2011)

Shkenca e Konstruksioneve 1

free Nc + N steel = lsteel lcfree

Ose

N c L / 2 N steel L / 2 L L L + = steel T c T = ( steel c )T Ec Ac Esteel Asteel 2 2 2


Prej ekuilibrit t cilindrit t prbr

N c = N steel
Pra

N c= N steel=
Dhe sforcimet

Esteel Asteel Ec AC ( steel c )T Esteel Asteel + Ec AC

c =

NC Esteel Asteel Ec ( steel c )T = AC Esteel Asteel + Ec AC

steel=

N steel Esteel Ec AC ( steel c )T = Asteel Esteel Asteel + Ec AC

Dr.Hektor Cullufi

15