You are on page 1of 3

Metafora – Wikipedia, wolna encyklopedia

http://pl.wikipedia.org/wiki/Metafora

Metafora
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Metafora (gr. µεταφορά), inaczej przenośnia – językowy środek stylistyczny, w którym obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą składniowo zestawione, tworząc związek frazeologiczny o innym znaczeniu niż dosłowny sens wyrazów np. "od ust sobie odejmę", lub "podzielę się z wami wiadomością". "Metafory i analogie, poprzez zestawienie razem różnych kontekstów, prowadzą do powstawania nowych sposobów patrzenia. Prawie wszystko to, co wiemy, łącznie z poważną nauką, opiera się na metaforze. I dlatego nasza wiedza nie jest absolutna" – profesor Joseph Weizenbaum[1]. Ponieważ metafory pojawiają się w różnych rodzajach wypowiedzi, dzieli się je na metafory poetyckie i metafory potoczne, zwane też językowymi. Różni je stopień konwencjonalności – metafory potoczne są wielokrotnie powtarzanymi zestawieniami słownymi, których znaczenie jest powszechnie rozumiane przez użytkowników języka. Natomiast metafory poetyckie powstają na skutek indywidualnych zabiegów twórczych, mają za cel zaskakiwać albo zachwycać odbiorcę. Jednakże granice między metaforami językowymi a poetyckimi są płynne: wszakże te pierwsze pojawiają się również w indywidualnych powiedzeniach, dowcipach. Z kolei metafory występujące w poezji mogą mieć charakter skonwencjonalizowany, banalny i być tym samym pozbawione pierwiastka twórczego. Używane powszechnie w mowie potocznej metafory poetyckie z czasem zasilają zasób związków frazeologicznych danego języka. Pojęciem dopełniającym jest metonimia. Dualizm metafora-metonimia po raz pierwszy został zaproponowany przez neuropsychologa Romana Jakobsona w 1957 roku, a w tak ogólnym znaczeniu spopularyzowany przez antropologa Claude'a Lévi-Straussa. Zdaniem socjologa Garetha Morgana postrzeganie świata społecznego odbywa się właśnie przede wszystkim przy użyciu metafor, a także sensemakingu.

Spis treści
1 Metafora w ujęciu kognitywnym 1.1 Domeny pojęciowe 1.2 Funkcja metafor 1.3 Zastosowanie teorii 2 Zobacz też 3 Przypisy 4 Bibliografia

Metafora w ujęciu kognitywnym
W roku 1980 George Lakoff wraz z Markiem Johnsonem opublikowali pierwsze wydanie swojej książki Metafory w naszym życiu, w którym ustanawiają metaforę w centrum międzyludzkiej komunikacji, odrzucając tym samym generatywistyczne teorie Noama Chomskiego oraz językoznawczy strukturalizm, które marginalizowały wyrażenia metaforyczne.

Domeny pojęciowe

1z3

2011-04-11 15:14

traktowana jest przez swoich twórców jako pewna tendencja lub preferencja do pojmowania pojęć mniej konkretnych za pomocą pojęć bardziej konkretnych. poprzez odwołanie się do innego obszaru doświadczenia.p. Do obszaru myślenia abstrakcyjnego należą przy tym nie tylko teoretyczne konstrukty naukowe oraz metafizyczne idee. Ta przebita opona kosztowała mnie godzinę. Zainwestowałem w nią dużo czasu. w odróżnieniu od innych teorii metafory. "double-scope blends"[5]). traktowana jako zjawisko pojęciowe. To urządzenie zaoszczędzi ci wiele godzin. Musisz oszczędzać czas. Jest to reguła. że abstrakcyjne domeny docelowe (X) są z reguły łączone z konkretniejszymi i poznawalnymi zmysłowo domenami źródłowymi (Y): "Metafory wyłaniają się z naszych jasno określonych i konkretnych doświadczeń. Od użytkownika języka zależy które z możliwości zostaną wykorzystane. Metodologia kognitywnej teorii metafory polega na "rekonstrukcji" metafor pojęciowych z dostępnego materiału językowego. Eve Sweetser pisze o tym tak: "Rzutowania są jednokierunkowe: doświadczenie fizyczne jest źródłem słownictwa dla opisu naszych stanów psychologicznych. Zaczyna brakować ci czasu. a więc jakich językowych realizacji doczeka się sama metafora. co oznacza. że projekcja metaforyczna ma tylko jeden kierunek. Jedna z uczennic Lakoffa. "teza o jednokierunkowości". Inny. ogłoszona w 1980 roku. Nie mam czasu do stracenia. zaś druga jako domena źródłowa (Y) metaforycznego rzutowania.Metafora – Wikipedia. z których jedna (X) funkcjonuje jako domena docelowa. pozwalając nam tworzyć pojęcia tak abstrakcyjne i złożone jak argumentowanie"[2]. a nie tylko w języku. co w konsekwencji prowadzi do wniosku. że ludzki system pojęciowy jest w dużym stopniu systemem wzajemnie powiązanych analogii. która nie wyklucza wyjątków. uważa się zatem. Zastosowanie teorii Terminem wspólnym dla całego kognitywizmu jest metafora. Oto przykład metafory pojęciowej CZAS TO PIENIĄDZ: CZAS TO PIENIĄDZ Tracisz mój czas. wolna encyklopedia http://pl. jaką w tym przypadku jest PIENIĄDZ. została porzucona w ujęciu metafory kognitywnej w teorii amalgamacji pojęciowej (conceptual blending). Przy czym naczelna teza tej teorii głosi. użytkownik ma tym samym do wyboru konwencjonalne zwroty metaforyczne typu 'przebita opona kosztowała mnie godzinę'. Odłóż trochę czasu na grę w pingponga[6]. co czyni domenę pojęciową dostępną poznawczo. Właściwa projekcja metaforyczna zachodzi więc na płaszczyźnie pojęciowej pomiędzy dwiema domenami pojęciowymi i znajduje swój wyraz w języku w różnych konwencjonalnych zwrotach. w których kierunkowość ta jest wyraźnie mniej zarysowana bądź nieobecna (n. Ta tzw. Lakoff widzi sens metafory w rozumieniu i doświadczeniu jednej rzeczy w kategoriach innej. takie jak MIŁOŚĆ lub wspomniany CZAS. ale również codzienne pojęcia. które wyraża się przede wszystkim w sposobie myślenia i działania. że – na przykładzie metafory pojęciowej CZAS TO PIENIADZ – oferuje bogate i różnorodne możliwości konceptualizacji abstrakcyjnej domeny docelowej. ale nie na odwrót[3].wikipedia.org/wiki/Metafora W 1987 roku Lakoff wprowadza pojęcie "domen pojęciowych": metafory pojęciowe powstają jako skutek systematycznego powiązania dwóch różnych domen pojęciowych. Jedną z cech teorii kognitywnej. W ten sposób X rozumiana jest jako Y. 2z3 2011-04-11 15:14 . funkcjonalny aspekt metafory kryje się w jej potencjale kreatywnym. ale też może tworzyć nieskończoną liczbę nowych metafor (z czego skwapliwie korzystają poeci). jest nieodwracalna relacja elementów X i Y. Funkcja metafor Zgodnie z duchem kognitywizmu to metaforom przypadają funkcje ułatwiające poznanie(kognicję). gdzie obok typowych przypadków jednokierunkowego rzutowania (nazywanych "single-scope blends"[4]) omawia się wiele innych.

Warszawa 1988 Źródło „http://pl. P. Krzeszowski. Johnson Mark Metafory w naszym życiu. Warszawa 1988. 30 Bibliografia Jäkel Olaf. i stosować metody językoznawstwa kognitywnego do badania warstwy językowej dzieła literackiego lub filmowego. Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. ↑ Cyt za: Lakoff George. tłumaczenie T. Basic Books. wyd. Krzeszowski. s. językoznawstwo kognitywne stworzyło aparat teoretyczny pozwalający na analizę języka jako sposobu wyrażania treści pojęciowych. ↑ Fauconnier. 29. Warszawa 1988 George Lakoff. Warszawa 1988. wyd. tłumaczenie T. Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. tłumaczenie T. Krzeszowski. Nowy Jork 2002. P. Forum. Mark. ↑ Lakoff George. s. Moglibyśmy mieć raj. 3. The Way We Think: Conceptual blending and the mind's hidden complexities. Szerokie rozumienie metafory sprawia. 132 ↑ Jäkel Olaf. Krzeszowski. Mark. T.org/wiki/Metafora” Kategorie: Metafory • Programowanie neurolingwistyczne • Semantyka Tę stronę ostatnio zmodyfikowano 07:57. ↑ Joseph Weizenbaum. tłumaczenie T. Johnson Mark.org/wiki/Metafora Korzystając z osiągnięć psychologii. że możemy mówić również o metaforycznym działaniu czy obrazie. Zobacz też Metafora akwatyczna Alegoria Figura retoryczna Metonimia Symbol Lingwistyka kognitywna Przypisy 1. Giles i Turner.131-135 6. Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa. 3z3 2011-04-11 15:14 . The Way We Think: Conceptual blending and the mind's hidden complexities.126-131 5. Giles i Turner. Metafory w naszym życiu. pozwoliło spojrzeć z nieco innej perspektywy na trudne obszary językoznawstwa – język wartości czy też metaforę poetycką i potoczną. 4.wikipedia. P. 31 mar 2011. s.wikipedia. wolna encyklopedia http://pl. Warszawa 1988. Ma to ogromne znaczenie dla analizy literackiej i dla teorii przekładu. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania. Nowy Jork 2002. P. ↑ Fauconnier. Basic Books. Mark Johnson. Tłum. z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. s. Metafory w naszym życiu. P. 2. Krzeszowski. na tych samych warunkach. 28 stycznia 2008. s.Metafora – Wikipedia. chociaż proponowane przez kognitywistów pojmowanie języka i komunikacji nie zaowocowało jeszcze na większą skalę w nauce o literaturze.