Άγιος Μάρκος ο Ασκητής: Τα 200 κεφάλαια περί του
πνευματικού νόμου
1. Επειδή πολλές φορές θελήσατε να μάθετε πώς ο νόμος είναι πνευματικός(1) κατά τον
Απόστολο, και τι πρέπει να γνωρίζουν και να κάνουν εκείνοι που θέλουν να τον
φυλάξουν, πάνω σ αυτό το ζήτημα θα σας πω κατά τη δύναμή μου.
2. Πρώτα-πρώτα γνωρίζομε ότι ο Θεός είναι αρχή κάθε καλού και μεσότητα και τέλος. Το
καλό δεν είναι δυνατό να πράττεται ή να πιστεύεται, παρά μόνο με την ένωση με τον
Ιησού Χριστό και με την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος.
3. Κάθε αγαθό, κατ΄ οικονομίαν έχει χαριστεί στους ανθρώπους. Κι εκείνος που πιστεύει
έτσι δεν θα το χάσει ποτέ.
4. Η βέβαιη πίστη είναι ένας πύργος. Ο Χριστός γίνεται τα πάντα στον πιστεύοντα.
5. Σε κάθε προσπάθειά σου, βάλε αρχή τον Θεό που είναι η αρχή κάθε αγαθού, για να
γίνει κατά Θεόν εκείνο που αποφάσισες να κάνεις.
6. Όποιος έχει ταπεινοφροσύνη και εργασία πνευματική, όσα διαβάζει στις θείες Γραφές,
όλα θα τα εννοήσει για τον εαυτό του και όχι για άλλον.
7. Να παρακαλείς το Θεό να ανοίξει τα μάτια της ψυχής σου, για να δεις την ωφέλεια της
προσευχής και της μελέτης εκείνης που εφαρμόζεται στην πράξη.
8. Εκείνος που έχει κάποιο πνευματικό χάρισμα και συμπαθεί εκείνους που δεν έχουν, με
τη συμπάθεια φυλάγει το χάρισμα. Ο αλαζόνας και υπερήφανος θα το χάσει από τους
αλαζονικούς λογισμούς του.
9. Το στόμα του ταπεινόφρονα λέει την αλήθεια. Εκείνος που αντιλέγει στην αλήθεια είναι
όμοιος με τον υπηρέτη εκείνον που ράπισε τον Κύριο στο πρόσωπο(2).
10. Μη γίνεις μαθητής εκείνου που επαινεί τον εαυτό του, για να μη μάθεις υπερηφάνεια
αντί ταπείνωση.
11. Μην υψηλοφρονήσεις επειδή εννοείς τις Γραφές, για να μην περιπέσεις στο πνεύμα
της βλασφημίας.
12. Μην προσπαθείς να λύσεις κάποιο δύσκολο πρόβλημα με φιλονεικία, αλλά με τα
μέσα που επιβάλλει ο πνευματικός νόμος, δηλαδή με την υπομονή, την προσευχή και την
απλότητα της ελπίδας.
13. Εκείνος που προσεύχεται σωματικά χωρίς να έχει ακόμη γνώση πνευματική, είναι
τυφλός που φωνάζει: «Υιέ Δαβίδ ελέησόν με»(3).
14. Ο άλλοτε τυφλός όταν θεραπεύτηκε η τύφλωσή του και είδε τον Κύριο, δεν τον
αποκάλεσε πλεόν υιό του Δαβίδ, αλλά αφού Τον ομολόγησε «Υιό Θεού»(4), Τον
προσκύνησε.
15. Μην υπερηφανευτείς αν χύνεις δάκρυα στην προσευχή σου. Είναι ο Χριστός που
άγγιξε τα μάτια σου και θεράπευσε την τύφλωση του νου σου.
16. Εκείνος που μιμήθηκε τον τυφλό και έβγαλε το ρούχο του και πλησίασε τον Κύριο(5),
έγινε ακόλουθός Του και κήρυκας των τελειοτέρων δογμάτων.

17. Η κακία, όταν την μελετά κανείς με την σκέψη του, αποθρασύνει την καρδιά. Εκείνος
που σκοτώνει την κακία με την εγκράτεια και την ελπίδα, δίνει στην καρδιά του συντριβή.
18. Υπάρχει συντριβή καρδιάς ήρεμη και ωφέλιμη που φέρνει κατάνυξη σ' αυτή. Και
υπάρχει και άλλη συντριβή ανώμαλη και επιβλαβής, που πληγώνει την καρδιά.
19. Αγρυπνία και προσευχή και υπομονή των θλιβερών, φέρουν συντριβή ασφαλή και
ωφέλιμη στην καρδιά, αρκεί να μην διαλύσομε την ισορροπία των τριών αυτών με την
πλεονεξία. Εκείνος που υπομένει σ' αυτά, θα λάβει βοήθεια και στα άλλα. Εκείνος όμως
που τα αμελεί και διασκορπίζεται εδώ κι εκεί, θα νιώσει ανυπόφορη οδύνη κατά την ώρα
του θανάτου.
20. Η καρδιά που αγαπά τις ηδονές γίνεται φυλακή και αλυσίδα στην ψυχή κατά την ώρα
του θανάτου. Ενώ η φιλόπονη καρδιά είναι πόρτα ανοιχτή.
21. Σιδερένια πόρτα που οδηγεί στην πόλη είναι η σκληρή καρδιά. Σ' εκείνον όμως που
κακοπαθεί και είναι θλιμμένος, ανοίγεται από μόνη της, όπως και στον Πέτρο(6).
22. Πολλοί είναι οι τρόποι της προσευχής και διαφέρει ο ένας από τον άλλον. Αλλά
κανένας τρόπος προσευχής δεν είναι επιβλαβής, εκτός αν δεν είναι προσευχή, αλλά
σατανική εργασία.
23. Κάποιος άνθρωπος θέλησε να κάνει κακό, αλλά από συνήθεια προσευχήθηκε
προηγουμένως. Και κατ' οικονομία Θεού εμποδίστηκε και ύστερα πολύ ευχαρίστησε τον
Θεό.
24. Ο Δαβίδ θέλοντας να φονεύσει τον Νάβαλ τον Καρμήλιο θυμήθηκε την θεία
ανταπόδοση και παραιτήθηκε από τον σκοπό του. Ευχαρίστησε πολύ το Θεό γι' αυτό(7).
Γνωρίζομε πάλι τι έκανε όταν λησμόνησε τον Θεό, και δε σταματούσε την αμαρτία, μέχρις
ότου ο προφήτης Νάθαν τον έφερε στην μνήμη του Θεού(8).
25. Όταν θυμάσαι το Θεό, πολλαπλασίασε τη δέησή σου, για να σου θυμίσει ο Κύριος
όταν Τον λησμονήσεις.
26. Όταν διαβάζεις τις θείες Γραφές, να εννοείς τα κρυμμένα σ' αυτές νοήματα. Γιατί όσα
γράφτηκαν στο παρελθόν, όλα έχουν γραφτεί για διδασκαλία μας(9).
27. Η Γραφή ονομάζει την πίστη «υπόσταση όσων ελπίζομε»(10) και εκείνους που δεν
αισθάνονται ότι ο Χριστός είναι μέσα τους, τους ονομάζει «αδόκιμους»(11), δηλαδή
άξιους αποδοκιμασίας.
28. Όπως με τα έργα και τα λόγια φανερώνεται ο στοχασμός, έτσι με τις ευεργεσίες του
Θεού που δέχεται η καρδιά, φανερώνεται η μελλοντική ανταπόδοση.
29. Η καρδιά που οικτίρει τους άλλους, θα οικτιρηθεί. Είναι φανερό και το αντίθετο.
30. Ο νόμος της ελευθερίας (δηλ. του Ευαγγελίου) διδάσκει όλη την αλήθεια. Και οι
πολλοί τον διαβάζουν μόνο για να λάβουν μια γνώση του. Λίγοι όμως τον εννοούν,
ανάλογα με την εκτέλεση των εντολών.
31. Μη ζητάς την τελειότητα αυτού του νόμου σε ανθρώπινες αρετές, γιατί τέλειος σ'
αυτές δεν υπάρχει. Η τελειότητά του είναι κρυμμένη στο Σταυρό του Χριστού.
32. Ο νόμος της ελευθερίας, με την αληθινή γνώση διαβάζεται, με την εργασία των
εντολών γίνεται αντιληπτός, η πλήρωσή του όμως γίνεται με τους οικτιρμούς του
Χριστού.

Εκείνος που πιστεύει στο Χριστό που μιλάει για ανταπόδοση. Εκείνος που μέσα στους επαίνους κρύβει κατηγορία και μομφή. στην πραγματικότητα όμως για να αμυνθεί κατά του πλησίον. ύστερα φανερώνονται από τα πράγματα. Αυτή η αντίθεση άλλοτε οφείλεται σε απειρία ή άγνοια. άλλοτε σε πονηρή πρόθεση. αυτοί διαβάζουν σωματικά το νόμο του Θεού. 39. υποφέρει κάθε αδικία πρόθυμα. Αυτοί κρύβοντας για πολύ καιρό την αλήθεια μέσα στο ψεύδος. Αν ισχυρίζεσαι ότι τον ελέγχεις κατά Θεόν. 45. 35. Όσοι δε λογαριάζουν ότι είναι υπόχρεοι να τηρούν όλες τις εντολές του Χριστού. Υπάρχει και άλλη πράξη που φαίνεται κακή και ο σκοπός εκείνου που την κάνει είναι αγαθός. πληγώνεται από τους δαίμονες. χωρίς όμως τους οικτιρμούς του Θεού δεν μπορεί να τηρηθεί τέλεια από τους ανθρώπους. κι ότι εμείς τον εκτελούμε με τα αγαθά μας έργα. θυμήσου το Χριστό που είπε: «Χωρίς τη βοήθειά μου δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»(14). 37. μην τον ελέγχεις πλέον. Κάθε αρετής προέλευση είναι ο Θεός. Τα αιώνια αγαθά θα δοθούν στους ανθρώπους αφού θα υποστούν θλίψεις(15). 38. . Υπάρχει πράξη που φαίνεται καλή. μήτε εκείνα για τα οποία δίνουν διαβεβαιώσεις(13). 42. Εκείνος που αντιστέκεται σ' εκείνους που τον αδικούν. Όταν βιάσομε τον εαυτό μας να κατορθώσομε όλες τις εντολές του Θεού. χτυπά με ορμή τους δαίμονες. Ομοίως και τα κακά σε όσους περνούν με κενοδοξία και ηδονή. ανάλογα με την πίστη του. Κάθε καλό έρχεται από τον Κύριο κατ' οικονομίαν. Εκείνος που ευαρεστεί τον Κύριο. Εκείνος που προσεύχεται για εκείνους που τον αδικούν.33. αλλά ο σκοπός εκείνου που την κάνει δεν είναι καλός. 34. τους νίκησε και τους δύο. δε φανερώνεται εύκολα στους πιο απλούς ανθρώπους. άλλοτε όμως σε ευσεβή σκοπό. 47. Καλύτερα να σε αδικούν οι άνθρωποι και όχι οι δαίμονες. 43. Και υπάρχει άλλος που με το να μην το κάνει αυτό. και δεν εννοούν μήτε εκείνα που λένε. 44. Εκείνος που αδικείται από τους ανθρώπους γλυτώνει αμαρτίες και βρίσκει βοήθεια ανάλογη με τη θλίψη. και άλλος που γίνεται από φόβο Θεού και αγάπη για την αλήθεια. Υπάρχει έλεγχος που γίνεται από κακία ή από άμυνα. όπως του καθημερινού φωτός ο ήλιος. φανέρωσε πρώτα τις δικές σου αμαρτίες. Αυτό διαφεύγει με τρόπο μυστικό από τους αχάριστους και αγνώμονες και οκνηρούς. ωφελείται πνευματικά. Εκείνον που έπαψε να αμαρτάνει και ήδη μετανοεί. τότε θα εννοήσομε ότι ο νόμος του Κυρίου είναι αψεγάδιαστος(12). Όμοιος μ' αυτόν είναι εκείνος που κενοδοξεί ενώ εκδηλώνεται με ταπεινό σχήμα. 41. 46. Όταν κατορθώσεις κάποια αρετή. Και αυτό συμβαίνει όχι μόνο σε έργα αλλά και σε λόγια. 40. Υπάρχει άνθρωπος που κάνει κάτι φαινομενικά καλό. 36. Γι' αυτό και νομίζουν ότι τάχα εκπληρώνουν το νόμο με τα έργα τους.

65. περίμενε θλίψη. Τίποτε να μην σκέφτεσαι ούτε να κάνεις. γιατί χάσαμε κάτι που είχαμε. Αντίστοιχα γίνεται και με τη δεύτερη. Και όταν αποθρασύνεται. . 50. και δεν θα διαρπαγεί από τους δαίμονες το νοερό σου εργαστήριο. Και μην παραδώσεις το νου σου σε άκριτη λησμοσύνη. Όταν επικρατήσει η πρώτη. Η λησμοσύνη μόνη της δεν έχει καμιά δύναμη. και κάθε αρετή σε πνευματική παρηγοριά. εξαγνίζει όμως όποιον την υπομένει. Γιατί ο άνθρωπος βλέπει στο πρόσωπο. Εγώ δεν θέλω κι όμως (η λησμοσύνη) έρχεται». λέει η Γραφή. Όταν αμαρτήσεις κρυφά. δύσκολα μετανοεί. ενώ ο Θεός στην καρδιά(18). ερεθίζει τα σχετικά με αυτήν. 49. 55. Γιατί εκείνος που βαδίζει άσκοπα. Γιατί η αληθινή αγάπη δοκιμάζεται από τα αντίθετα. δεν έκανες ό. Μη λες: «Τι να κάνω. χωρίς σκοπό σύμφωνο με το θέλημα του Θεού. προς τον Οποίο θα δώσομε λόγο για τις πράξεις μας. Η αμέλεια στο να κάνομε όλα τα κατά τη δύναμή μας καλά δύσκολα συγχωρείται. ματαιοπονεί. Εξέταζε τις δικές σου αμαρτίες και όχι του πλησίον σου. Κάθε κακία καταλήγει στην απαγορευμένη ηδονή. και ποτέ δεν θα σου λείψει αφορμή προς μετάνοια. «Ο άδης και η απώλεια είναι φανερά στον Κύριο»(19). Απώλεια είναι η λησμοσύνη. Η άγνοια κάνει τον άνθρωπο να αντιλέγει στα ωφέλιμα. διώξε την πλεονεξία σου. Κάθε αθέλητη θλίψη να σου γίνεται αφορμή να θυμάσαι το Θεό. 61. 56. η ελεημοσύνη όμως και η προσευχή επανορθώνουν όσους αμέλησαν να κάνουν το καλό. 64. 52. επειδή όλα είναι γυμνά και ξεσκεπασμένα στα μάτια του Κυρίου(17). Κάθε λυπηρό περιστατικό φέρνει τη μνήμη του Θεού στον φρόνιμο άνθρωπο και προκαλεί ανάλογη θλίψη σ' εκείνον που λησμονεί το Θεό. 60. 54. Φανέρωνε νοερά τον εαυτό σου στον Κύριο. 63.τι όφειλες. 58. γιατί η δικαιοσύνη του Θεού δεν κάνει λάθος. 62. 59. 51. 53. αλλά από τη δική μας αμέλεια ισχυροποιείται ανάλογα. Κάνε το καλό που θυμάσαι. Επειδή όταν θυμόσουν το Θεό. Το καλό που δε θυμάσαι θα σου φανερωθεί. μην προσπαθείς να κρυφτείς. Άδης είναι η άγνοια. γιατί και τα δύο δε φαίνονται. Όταν δεν σου συμβαίνει καμιά ζημία. Κατηγορία από τους ανθρώπους φέρνει θλίψη στη καρδιά. είναι έργο ευσέβειας πραγματικό. 57. Εκείνος που αμαρτάνει χωρίς κάποια ανάγκη. Και επειδή πρόκειται να δώσεις λόγο(16). αυξάνει την προϋπάρχουσα κακία. Αυτά αναφέρονται στην άγνοια και τη λησμοσύνη που αναπτύσσονται στην καρδιά μας. Κάθε θλίψη κατά Θεόν.48.

. εύκολα πέφτει. Από τη φιληδονία έρχεται η αμέλεια και από την αμέλεια η λησμοσύνη των καλών. 70. δεν είναι μόνο αμαθής κατά το λόγο. 69. αλλά κενοδόξησε για την αμάθειά του κι απόκτησε υπερηφάνεια. Ο Θεός όμως το αποτέλεσμα των πράξεων του ανθρώπου το φέρνει κατά το δίκαιο. Εκείνος που επαινεί τον πλησίον του υποκριτικά. Ο άνθρωπος συμβουλεύει τον πλησίον του.66.τι σου λέει. όταν άκουσε να επαινούνται οι προηγούμενοι. 68. 81. καθώς γνωρίζει. Εκείνος που εξευτελίζει τη φρόνηση και καυχιέται για αμάθεια. 77. εύκολα σφάζεται. Άλλος αμαθής. 79. Είδα αμαθείς και απλούς ανθρώπους που ήταν ταπεινόφρονες στην πράξη. όπως ούτε η σοφία των λόγων βλάπτει τον ταπεινόφρονα. 76. 82. να σκέφτονται και οι δύο ότι είναι Θεού δωρεά. Όπως άλλο είναι σοφία λόγου και άλλο φρόνηση. Μην πεις ότι απόκτησες αρετή χωρίς θλίψη. κι εκείνος που δεν γνωρίζει τις αιτίες των παθών. δε μιμήθηκε την ταπεινοφροσύνη τους. θα εξουσιαστεί από εκείνον που το εννοεί. φρόντισε τη συνείδησή σου και κάνε ό. το σβήσιμο κάποιας αμαρτίας. και από αυτά τα δύο ας διορθώνεται ο καθένας. Αν ζητάς να θεραπευτείς. 74. 67. Εκείνος που δεν το εννοεί αυτό. γιατί είναι αδοκίμαστη η αρετή που απόκτησες με άνεση. αγάπησε πρώτα να ελέγχεσαι για τις αμαρτίες σου. και θα βρεις σ' αυτό. 73. 71. εκατονταπλάσια θα δοξαστεί από πολλούς. Ο άνθρωπος όσα μπορεί. Και είναι καλύτερο κάθε αγαθό να το ενεργεί ο άνθρωπος για χάρη των μελλοντικών αγαθών. 83. έτσι άλλο είναι αμάθεια και άλλο αφροσύνη. προσπαθεί κατά το θέλημά του. Όταν ο άνθρωπος ωφελήσει άνθρωπο με λόγια ή με πράξεις. Για τον καθένα όμως τίποτε δεν είναι καταλληλότερο από τη δική του γνώμη. και έγιναν πιο σοφοί από τους σοφούς. 78. Αν θέλεις να επαινείσαι από τους ανθρώπους χωρίς να έχεις ευθύνη. Κάθε αθέλητης θλίψεως να αναλογίζεσαι το αποτέλεσμα. 80. Ο Θεός πάλι ενεργεί σ' αυτόν που ακούει κατά την πίστη του. 72. 75. αλλά και κατά τη γνώση(20). Γιατί ο Θεός έχει χαρίσει σε όλους τη γνώση εκείνων που μας συμφέρουν. και πολύ θα ωφεληθείς. Όση ντροπή δεχτεί κανείς με ευχαρίστηση για χάρη της αλήθειας του Χριστού. Δεν βλάπτει διόλου η αμάθεια των λόγων τον ευλαβέστατο. Πολλές συμβουλές των άλλων μας προσφέρονται για το συμφέρον μας. Εκείνος που δεν γνωρίζει την ενέδρα των εχθρών. θα τον κατηγορήσει κάποτε και αυτός θα ντραπεί. Τα κρυφά του ανθρώπου τα γνωρίζει ο Θεός και η συνείδηση.

όπως βλέπεις καθώς προχωρείς το ένα σπίτι μετά το άλλο.84. κατά την Γραφή. θα του τρυπήσει το χέρι και θα μπει μέσα σ' αυτό και θα του βάλει το φυσικό δηλητήριο προτού του το βάλουν οι εχθροί(22). αλλά όταν τον παραδεχόμαστε. αν αποκτά χρήματα. 95. 86. Μην καταφρονήσεις ποτέ και αμελήσεις τους λογισμούς σου. . να μάθεις τα δεύτερα. Μελέτα τα λόγια της θείας Γραφής με την πράξη και μην επεκτείνεσαι σε πολυλογία. δηλαδή φέρνει υπερηφάνεια εξαιτίας της αργίας. 87. αντί για δίκοπο μαχαίρι κρατά καλαμένιο ραβδί. ενώ η αγάπη οικοδομεί. Έτσι ή θα αναγκάσει αυτόν που νικήθηκε να υποβληθεί στους κόπους της μετάνοιας. Μη λες. υπερηφανευόμενος για σκέψεις θεωρητικές. ας περιμένει τον πειρασμό που επισύρει. 98. δεν γνωρίζω το πρέπον και επομένως δεν αμαρτάνω που δεν το πράττω. και τον άνθρωπο που μετέχει σ' αυτά τον προτρέπουν περισσότερο προς τα εμπρός. γιατί πρόκειται για άλλο πάθος. την νοερά ηδονή. Έχει την ίδια μητέρα με αυτόν. Ο Θεός κρίνει και ζυγίζει κάθε διαλογισμό μας. Γιατί αν έκανες όσα καλά γνώριζες. γιατί υπομένει τα πάντα(21). 92. 89. 85. Γνωρίζει ο εχθρός το δίκαιο του πνευματικού νόμου και γι' αυτό ζητά μόνο τη νοερά συγκατάθεση. Εκείνος που εκτελεί κάποια εντολή. 97. Γιατί η αγάπη προς τον Χριστό με τα αντίθετα δοκιμάζεται. Δεν σε συμφέρει πριν εργαστείς τα πρώτα. Επίσης και τα καλά αυξάνονται το ένα με τη δύναμη του άλλου. Εκείνος που άφησε την πράξη και βασίζεται σε μια απλή γνώση. ώστε και εδώ να πολλαπλασιάσει τις οδύνες. και από εκείνους που αγνοούν το σκοπό του επαινείται. 88. 90. 94. Τα κακά παίρνουν δύναμη το ένα από το άλλο. Εναντίον των θλίψεων πολλοί πολλά αντέταξαν. και κατά την ώρα του θανάτου να τον αποδείξει άπιστο εξαιτίας της ανυπομονησίας του. 93. 96. να ξέρεις καλά. επειδή εκείνο που έκανε με τα χρήματα το κάνει και τώρα που δεν έχει τίποτε. Κάποτε τον κάνει να γογγύζει εξαιτίας των συμφορών. Μπορεί το ίδιο πράγμα να το σκεφτεί κανείς ή απλά ή με εμπάθεια. Υπάρχει άνθρωπος που κόβει ένα πάθος για χάρη μεγαλύτερης ηδυπάθειας. Ρίζα της αισχρής επιθυμίας είναι ο ανθρώπινος έπαινος. όπως και της σωφροσύνης ο έλεγχος της κακίας. θα τον θλίψει με ακούσιες συμφορές. είναι αδελφός του προηγουμένου κατά τη διάνοια. ή αν δεν μετανοεί. Γιατί ο Θεός γνωρίζει χωρίς λάθος κάθε λογισμό. πατέρα όμως διαφορετικό. ότι σου προετοιμάζει αισχύνη. όχι όταν τον ακούμε μόνο. Τα μικρά αμαρτήματα ο διάβολος τα δείχνει μηδαμινά επειδή διαφορετικά δεν μπορεί να φέρει τον άνθρωπο στα μεγαλύτερα κακά. 91. το οποίο σε καιρό πολέμου. ότι εργάζεται ανώφελα. θα σου φανερώνονταν στη συνέχεια και τα λοιπά. Επειδή η γνώση φουσκώνει. δηλ. Όταν έχεις λογισμό που σε προτρέπει να ζητήσεις ανθρώπινη δόξα. Τίποτε δεν ωφελήθηκε εκείνος που εγκατέλειψε τον κόσμο και ζει με ηδυπάθεια. Ίσως και ο ίδιος αγνοεί τον εαυτό του. Παρομοίως ο εγκρατής. Αλλά χωρίς προσευχή και μετάνοια κανείς δεν διέφυγε τις συμφορές.

ενώ τους δεύτερους τους κάνουν να μετανοούν. 106. 114. Αιτία κάθε κακίας είναι η κενοδοξία και η ηδονή. ο Θεός έδωσε κατάλληλες φυσικές ιδιότητες. τη φιλαργυρία. μη λογαριάσεις το παρόν. Εκείνος που προσεύχεται με φρόνηση. αλλά για να περικόψομε τις αφορμές των τριών αυτών κακιών. Τρεις θυγατέρες της βδέλλας είναι αυτές κατά την Γραφή. Θυμός και οργή και πόλεμοι και φόνοι και όλα τα λοιπά κακά γι' αυτές τις τρεις κακίες πολύ έχουν δυναμώσει μεταξύ των ανθρώπων. Όποιος αμαρτάνει φανερά χωρίς να μετανοεί και δεν έπαθε τίποτε μέχρι το θάνατό του. που τις αγαπά η μητέρα τους η αφροσύνη. 105. Εκείνος που έχει μνησικακία. 103. Γι' αυτές τις κακίες έχομε προσταγή να μην αγαπούμε τον κόσμο μηδέ τα πράγματα του κόσμου(25). 115. Όπως μερικούς αρρώστους τους ωφελεί η πικρή αψιθιά. 101. Τυφλώνεται ο νους με τα τρία αυτά πάθη. 111. Όπως σε κάθε πράγμα που βλέπομε. 104. δεν προσευχήθηκε ακόμη καθαρά. Εκείνος που δεν γνωρίζει την αλήθεια. αλλά και για όλες τις πράξεις της κακίας. την κενοδοξία και την ηδονή). από τίποτε άλλο. έτσι έκανε και στους ανθρώπινους λογισμούς είτε θέλομε είτε δεν θέλομε. 113. ούτε μπορεί να πιστεύει αληθινά. αλλά περίμενε το μέλλον. δεν γνωρίζει ότι ο Θεός διοικεί τα πάντα με δικαιοσύνη. Όταν ακούσεις τον Κύριο να λέει: «Καθένας που δεν απαρνιέται όλα τα υπάρχοντά του.99. δεν νικά κανένα πάθος. υπομένει τα συμβαίνοντα θλιβερά. ως μητέρες των κακών και μητρυιές των αρετών. . Γιατί η γνώση. Όχι για να μισήσομε χωρίς διάκριση τα κτίσματα του Θεού. 100. Αν ζημιωθείς ή υβριστείς ή εκδιωχτείς από κάποιον. και θα βρεις ότι σου έγινε πρόξενος πολλών καλών. 107. Κανένας που παίρνει μέρος σε εκστρατεία δεν μπλέκεται σε βιοτικές υποθέσεις(26). Εκείνος που εξαιτίας χρημάτων ή δόξας ή ηδονής οργίζεται κατά του πλησίον. Γιατί στους πρώτους τα φάρμακα δίνουν ευεξία. γι' αυτόν να πιστεύεις ότι η κρίση θα είναι χωρίς έλεος. 109. Η γνώση και η πίστη που είναι σύντροφοι της ανθρώπινης φύσεως. αλλά και στον μέλλοντα αιώνα. όχι μόνο στον παρόντα. την κενοδοξία και την ηδονή. φυσικά προηγείται της πίστεως. 102. 108. Πρέπει λοιπόν να μισήσουμε τη φιλαργυρία. 112. 110. αλλά αυτή σαφώς αποτελείται από εκείνες (δηλ. Ρίζα όλων των κακών ονομάστηκε η φιλαργυρία(23). έτσι τους διεστραμμένους τους συμφέρει να υποφέρουν συμφορές. παρά από τις ανωτέρω κακίες εξασθένησαν. Γιατί εκείνος που θέλει να νικήσει τα πάθη ενώ είναι μπλεγμένος στα βιοτικά. τη κενοδοξία και την ηδονή. Εκείνος που δεν τα μίσησε αυτά. μην εννοήσεις ότι λέει μόνο για χρήματα. μοιάζει μ' εκείνον που θέλει να σβήσει τη φωτιά με άχυρα. δεν είναι άξιος για μένα»(27).

134. Εκείνος που συγχρόνως επαινεί και κατηγορεί τον άλλον. παρά να τον ελέγχεις για κάθε αμάρτημα. περιπαίζεται από τους ανόητους ανθρώπους. 125.τι σπείρει ο άνθρωπος. 120. Και με τους επαίνους προσπαθεί να κρύψει το φθόνο. Εκείνος που μετανοεί σωστά. ακόμα και αν είναι πολύ μικρή. μην κατηγορείς την πράξη αλλά την ιδέα. που ελέγχεται κατά Θεόν από πιστούς και για την πίστη εκείνων λαμβάνει την άφεση(33). 123. δηλ. δέχεται εμένα»(32). 122. 130. ενώ με τις κατηγορίες συνιστά τον εαυτό του ως καλύτερο από εκείνον. έτσι είναι αδύνατο να τύχει έλεος εκείνος που δολιεύεται τον πλησίον του. Επειδή ό. 129. πιο πονηρός είναι εκείνος που αδικεί κρυφά.116. υποδέχεται το Θεό Λόγο. Όπως είναι αδύνατη η συνύπαρξη φωτιάς και νερού. γι' αυτό απιστούμε για την ανταπόδοση. 124. αυτός κατέχεται από κενοδοξία και φθόνο. έλεγχος. Γιατί αν δεν πήγαινε μπροστά ο νους. μέχρις ότου εξολοθρεύσει ο Κύριος το σπέρμα από τη Βαβυλώνα(34). μην θέλεις να κακοποιείς. 127. και από έλλειψη φρενών υποφέρει λύπες και ατιμίες. Εκείνος που μαζί με την εντολή ανακατώνει κρυφά το δικό του θέλημα. Καλύτερα να προσεύχεσαι με ευλάβεια για τον πλησίον σου. 119. Λόγος αληθινός. Όταν σπείρομε με τη θέλησή μας τα κακά και έπειτα ακούσια τα θερίζομε. Αν αμαρτήσεις. . κατά τη Γραφή. 131. Εκείνος που δέχεται λόγους αλήθειας. Γιατί λέει: «Εκείνος που δέχεται εσάς. Εκείνος που δολοπλοκεί και κάνει κακό στα κρυφά είναι φίδι. Γι' αυτό και σκληρότερα κολάζεται. που κάθεται στο δρόμο και δαγκώνει το άλογο στη φτέρνα(29). Παραλυτικός που τον κατέβασαν από το δώμα στον Ιησού είναι ο αμαρτωλός. Εκείνος που αγωνίζεται. 126. για να μη σε παρασύρει κατόπιν σε μεγαλύτερα κακά. Γιατί το ένα ακολουθεί αναπόφευκτα το άλλο. Επειδή μεταξύ σποράς και θερισμού μεσολαβεί καιρός. Από εκείνους που αδικούν φανερά. τούτο και θα θερίσει(28). 132. αγαπά την ταπεινοφροσύνη. 121. εγκρατεύεται απ' όλα και δεν σταματά να εγκρατεύεται. 117. μετέβαλλε τα «γεννήματα εχιδνών» και υπέδειξε να φύγουν από την «μέλλουσα οργή»(31). 128. αγάπησε τον αληθινό λόγο και μην αποστραφείς ποτέ αδιάκριτα έλεγχο από άλλον. Αν θέλεις να σωθείς. Όπως δεν είναι δυνατό να βόσκουν μαζί πρόβατα και λύκοι. 118. πρέπει να θαυμάζομε τη δικαιοσύνη του Θεού. δεν θα ακολουθούσε το σώμα. έτσι είναι ενάντιες η δικαιολογία και η ταπείνωση. Εκείνος που κατακρίνει τον άλλον επισφραγίζει τις αμαρτίες του. Εκείνος που ζητεί άφεση. Αν δεν θέλεις να κακοπαθείς. Και αυτό είναι σημάδι ότι ευαρεστεί το Θεό. 133. είναι μοιχός καθώς δηλώνεται στη Σοφία(30). Μην αφήσεις αμαρτία χωρίς να την εξαλείψεις.

άλλοτε πολεμά και αντιλέγει κατά του πλησίον επιδιώκοντας τις ηδονές. αγαπάς όμως τις αιτίες της. περίμενε ατιμία. 149. 142. Εκείνος που όλα τα ελέγχει(37) και κατέχει ό. Αν σε επαινέσουν και υπερηφανευτείς. τόσο και θα σβηστεί. Άνθρωπο με σημαντική δύναμη μη τον ελέγξεις για κενοδοξία. 150. 138. Σαν να είναι πάνω σε ζυγαριά είναι άστατη η σκέψη του φιλήδονου. Όταν διώξομε από το νου μας κάθε ακούσια κακία. Υπάρχει άνθρωπος που φεύγει από αυτά σαν δαυλός που ξεφεύγει από τη φωτιά(36). αλλά υπόδειξέ του την επιδρομή της μελλοντικής ατιμίας. 140. Γιατί λέει: «Όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί»(35). Γιατί χωρίς φόβο δεν δέχεται ευχαρίστως τους κόπους της μετάνοιας. και υπάρχει κι εκείνος που δεν γυρίζει πίσω μέχρις ότου φουντώσει η φλόγα.τι καλό εύρει. Εκείνος που ζητεί έπαινο. Μόνον η χωρίς εικόνα προσβολή είναι αναμάρτητη. (Κλεισούρα = στενό πέρασμα μεταξύ δύο βουνών). Φωτιά που καίει είναι η αμαρτία. Τον πράο άνθρωπο ωφελούν λόγοι περί πίστεως. Πες πως είναι δώδεκα τα πάθη. Αν ένα από αυτά αγαπήσεις με το θέλημά σου. 147. τότε θα πολεμήσομε και εναντίον των παθών. 136. Μη λες ότι έρχεται ο πειρασμός χωρίς να θέλω. Άλλοτε κλαίει και θρηνεί για τις αμαρτίες του. που να τον φέρνει σε φόβο. Γιατί με αυτόν τον τρόπο ελέγχεται ο φρόνιμος άνθρωπος. 141. Προσβολή είναι κίνηση καρδιάς χωρίς αμαρτωλό ομοίωμα ή φαντασία σαν μια κλεισούρα που την έχουν καταλάβει οι έμπειροι προηγουμένως. 137. Χωρίς μνήμη Θεού. 143. Κι εκείνος που οδύρεται για θλίψη που του ήρθε. Τον σκληρόκαρδο ωφελεί λόγος πιο λεπτής γνώσεως. Και όσο υλικό ρίξεις μέσα στη φωτιά. γιατί δεν ενοχλεί τη μακροθυμία του Θεού και δεν τον κατηγορεί η συνείδησή του για συχνές παραβάσεις. βρίσκεται μέσα σε πάθος. Όμοιος με αυτόν είναι όποιος τεντώνει το αυτί του για να ακούει λόγους πνευματικής σοφίας. τόσο περισσότερο θα φουντώσει. Γιατί οπωσδήποτε κι αν δεν αγαπάς την αμαρτωλή πράξη. 144. 139. 148. Και στον αγωνιστή εμποδίζεται να εξελιχθεί σε πάθος. αγαπά την ηδονή. Όπου υπάρχουν εικόνες από το λογισμό. 146. έχει πολλή φρόνηση(38). Πρόληψη είναι.135. στη συνέχεια θα αποφύγει και κάθε πονηρό. . αληθινή γνώση δεν υπάρχει. στα οποία πέφτομε από πρόληψη. εκεί έχει γίνει συγκατάθεση. είναι ικανό να αναπληρώσει και τα άλλα έντεκα. Ο άνθρωπος που μακροθυμεί. των προηγουμένων αμαρτιών αθέλητη μνήμη. Η πνευματική γνώση χωρίς τη μνήμη του Θεού είναι νόθος. 145. ο νικητής όμως με την πρώτη προσβολή τον ανατρέπει. Όσο λοιπόν κόψεις το υλικό που την τροφοδοτεί.

χωρίς να λογαριάσεις το Θεό. ύστερα ο ίδιος θα σου φανεί πονηρός. 164. και τότε θα μπορέσεις να δεις τις απάτες και τις πανουργίες του διαβόλου. 160. 153. Τις θλίψεις του παρόντος να τις ανταλάσσεις προκαταβολικά με τα μελλοντικά αγαθά. Υπάρχει άνθρωπος ο οποίος φανερά εκτελεί θεϊκή εντολή. να νομίζει τον εαυτό του υπεύθυνο για τους μάταιους αυτούς λόγους. Μη θέλεις να ακούς ξένες πονηρίες. γεννιούνται λογισμοί και λόγοι πονηροί και θανατηφόροι. 163. Αν κανείς συναπαντηθεί με ανθρώπους που μιλούν μάταια. Τις εναλλαγές των καλών και των κακών να τις δέχεσαι με ηρεμία. Και από τον καπνό καταλαβαίνουμε τι είναι εκείνο που καίγεται. Πάψε να σκέφτεσαι οποιαδήποτε πλεονεξία. 155. . Από καρδιά που τρυφά και ζει ηδονικά. Όταν ακούσεις κακά λόγια. Αυτά που μας συμβαίνουν. 158. Όταν σε βοηθήσει κανείς υλικώς και τον επαινέσεις ως αγαθό. Εκείνος που παρασέρνεται από τους λογισμούς του. 168. Γιατί ο Θεός τα αθέλητα τα απέδωσε ταιριασμένα στα εκούσια. 159. Να παραμένεις με νήψη μέσα στο νου σου και δεν θα κοπιάσεις σε ώρα πειρασμών. Εκείνος που δέχεται τον έλεγχο. είναι φανερό ότι παρασύρεται στο πάθος από προηγούμενη κακή συνήθεια. βλέπει ανάλογα τις πανουργίες των εχθρών. Όταν όμως έρθει. περίμενε κάποια ώρα και κατηγορία από τον ίδιο. 169. Όταν ο νους απαλλαγεί από τις σωματικές φροντίδες. μας δείχνει ότι δεν γνωρίζει τέλεια τον εαυτό του. Έτσι ανατρέπει ο Θεός τις ανωμαλίες των πραγμάτων. 156. είναι χρεώστης από παλιά αμαρτία. Κι εκείνοι που τα φέρνουν είναι υπηρέτες των καλών. τυφλώνεται από αυτούς και ενώ βλέπει τις ενέργειες της αμαρτίας. να οργίζεσαι εναντίον του εαυτού σου και όχι εναντίον εκείνου που τα είπε. 152. γιατί έτσι σου εντυπώνονται και τα περιστατικά και χαρακτηριστικά των ξένων πονηριών. 166. υπόμενε τις επερχόμενες θλίψεις. Εκείνος που μισεί τον έλεγχο(39) έχει παραδοθεί θεληματικά στο πάθος. δέξου τον σαν δικό σου και όχι σαν ξένο. 167. Να προσεύχεσαι να μη σου έρθει πειρασμός(40). και με τους πονηρούς λογισμούς καταστρέφει την αγαθή πράξη. Εκείνος που λέει ότι γνωρίζει όλες τις τέχνες και τις απάτες του διαβόλου. 154. 165. Αν κανείς σε επαινεί υποκριτικά. Γιατί αν πονηρά ακούσεις.151. Κι αν δεν είναι από πρόσφατη. ενώ δουλεύει σε πάθος. τις αιτίες τους δεν μπορεί να τις δει. πονηρά θ' αποκριθείς. και ποτέ δεν θα ατονήσει ο αγώνας σου από αμέλεια. 162. 157. οφείλονται στους αμαρτωλούς λογισμούς μας. Τα αισθητά είναι γεννήματα των νοερών και αποδίδουν το πρέπον με απόφαση του Θεού. 161. Κάθε καλό έρχεται από τον Κύριο κατ' οικονομία και από θεία συγκατάβαση. Αν φύγεις από εκεί.

174. 178. Αλλ' επίσης λέει: «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια στο όνομα του Ιησού Χριστού. 179. Ο Θεός τις πράξεις μας τις λογαριάζει σύμφωνα με τις προθέσεις μας. πρώτα τις σκέφτηκε ο νους. μην υπακούσεις στην καρδιά σου. να κινούνται και να προκαλούν τον νου. Φρόνιμοι όμως είναι εκείνοι που εξουσιάζουν τα κακά τους θελήματα. Εκείνος που ακούει τη διήγηση αυτή. έτσι υπάρχουν και πάθη που διαμορφώνονται με τη σκέψη και άλλα που γίνονται με τη πράξη. 185. τόσο έχεις ήδη νικηθεί. 172. αν αμελήσει σφίγγεται εξ ολοκλήρου. Αν δεν πράττομε πλέον τα σαρκικά θελήματα κατά τη Γραφή(43). Μη θέλεις να ακούς την δυστυχία των εχθρών σου. 181. Δεν γίνεται σύννεφο χωρίς να πνεύσει λίγος άνεμος. 182. και δε γεννιέται πάθος χωρίς λογισμό. θα υποστούν διωγμούς»(42). μεταμορφώθηκαν σε άλλες. επειδή παρηγορεί τη θλίψη. 177. Οι εικόνες που διαμορφώνονται με τη σκέψη είναι αιτίες αυτών και έχουν προηγηθεί (δηλ. αν και από άλλες εικόνες. Όταν βρίσκεσαι στην αρχή του κακού. Και υπάρχει κακία που πολεμά με λογισμούς μέσω των καθημερινών πραγμάτων. 171. Γιατί λέει η Γραφή: «Θα διωχτούν οι άνομοι και οι απόγονοι των ασεβών θα εξολοθρευτούν»(41). από αυτό το πράγμα ζητά κι άλλο. που είναι ήσυχος. Γιατί όσο βρίσκεσαι μέσα στο κακό. Δίχτυ πολύπλοκο είναι η μέθοδος της κακίας. 176.170. 175. Στον καιρό της θλίψεως να προσέχεις την προσβολή της ηδονής. σε κάποιο πάθος. κι εκείνος που έμπλεξε λίγο. δεν τις έδιωξε και τότε εγκαταστάθηκαν στο βάθος της καρδιάς ως νοσηροί λογισμοί και πάθη). μην πεις: «Δεν θα με νικήσει».τι της βάλεις. Όταν δεις εκείνα που βρίσκονται μέσα σου σταθερά. Όπως υπάρχουν φίδια στα δασώδη φαράγγια και άλλα που φωλιάζουν μέσα στα σπίτια. εύκολα με τη βοήθεια του Κυρίου θα σβήσουν αυτά. Μη νομίζεις ότι κάθε θλίψη έρχεται στους ανθρώπους εξαιτίας των αμαρτιών. να γνωρίζεις ότι ο νους σου κάποτε προηγήθηκε και έφερε σε πράξη και τα έβαλε μέσα στην καρδιά. Μερικοί λέγουν φρόνιμους εκείνους που μπορούν να διακρίνουν και να αναλύουν τα αισθητά πράγματα. Πριν από την εξαφάνιση των κακών. Γιατί λέει η Γραφή: «Να σου δώσει ο Κύριος κατά την καρδιά σου»(44). γιατί εύκολα γίνεται παραδεκτή. και σιγά σιγά αναπτύσσεται και μεγαλώνει. Υπάρχουν άνθρωποι που ευαρεστούν τον Θεό και όμως έχουν θλίψεις. Γιατί ό. Εκείνος που δεν καρτερεί στη μελέτη και εξέταση της συνειδήσεως. τα οποία προηγουμένως είχαμε μέσα μας. Οι εικόνες που βρίσκονται χαραγμένες μέσα στο νου είναι πονηρότερες και δυνατότερες. 184. 173. . 183. Υπάρχει κακία που εγκατάσταθηκε στη καρδιά εξαιτίας της μακροχρόνιας συνήθειας. μαζεύει τους καρπούς της κακής του προθέσεως. Κάθε πράγμα από λίγο αρχίζει. ούτε τους σωματικούς κόπους για την ευσέβεια δέχεται ευχάριστα. 180.

Εκείνος που εφευρίσκει και λέει λόγους ευσεβείς χωρίς να έχει έργα. μην προτιμάς το μικρότερο. Όλα υπακούουν στο χρυσό. αλλά είναι πολλών ειδών οι εργασίες της. θα εύρουν ειρήνη(45). πλουτίζει από αδικία και οι κόποι του. 199. Ειρήνη είναι η απαλλαγή από τα πάθη. Συνείδηση αγαθή βρίσκεται με την προσευχή. 187. παιδεύεται σκληρότερα από τους αθέλητους κόπους. 191. αν και η μία από την άλλη παίρνει την αφορμή. η οποία χωρίς την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος δεν βρίσκεται. όλες οι σκέψεις τακτοποιούνται και διορθώνονται. Εκείνος που το μελετά στην πράξη. μπαίνουν σε ξένα σπίτια(46). Ο Ιακώβ έραψε για τον Ιωσήφ πολύχρωμο φόρεμα(47). και σ' εκείνους που Τον ζητούν. κατά τη Γραφή. με μικρούς κόπους θα αποφύγει τους μεγάλους. 196. Και ο Κύριος χαρίζει στον πράο την γνώση της αλήθειας. Γιατί το ένα έχει ανάγκη το άλλο εκ φύσεως. δέχεται βοήθεια. 194. βρίσκεται ανάλογα με την προθυμία και την εργασία των εντολών. Εκείνος που δεν προτιμά τους κόπους για χάρη της ευσέβειας θεληματικά. 198. αλλά αποκτιέται με διάφορους τρόπους. το να αρέσκεται κανείς πραγματικά στην εκτέλεση της θείας εντολής. Μην πεις: «Έκανα τις εντολές και δεν βρήκα τον Κύριο». όπως είναι γραμμένο: «Θα διδάξει ο Κύριος στους πράους τους δρόμους Του»(48). 197. Και από τη χάρη του Θεού. Και προσευχή πάλι καθαρή. 200. 189. 190. γιατί λέει η Γραφή: «Κανένας που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και κοιτάει πίσω δεν είναι κατάλληλος για την βασιλεία των Ουρανών»(49). Όπως ένας είναι ο υλικός πλούτος. 195. κατά την Γραφή. Εκείνος που γνώρισε το θέλημα του Θεού και κατά τη δύναμή του το εκτελεί. Η συνείδηση είναι ένα βιβλίο που το έχομε από τη φύση μας. Άλλο είναι εκτέλεση εντολής και άλλο αρετή. Και όποιοι ορθά Τον ζητούν. Πάντοτε να πράττεις το αγαθό κατά δύναμη. . δεν θα τους διώξει αλλά θα περιπλακεί περισσότερο. έτσι μία είναι η αρετή.186. λέει η παροιμία. Γιατί γνώση και αρετή. 193. Εκείνος που θέλει να νικήσει τους πειρασμούς χωρίς προσευχή και υπομονή. πολλές φορές βρήκες. και στον καιρό που χρειάζεται το μεγαλύτερο. Αρετή. 192. Εκτέλεση εντολής είναι το να κάνει κανείς το διαταγμένο από το θείο νόμο. με τη συνείδηση. 188. Ο Κύριος είναι κρυμμένος μέσα στις εντολές Του.

8. 4. Έλα μέσα στη χαρά του Κυρίου σου»(52). αυτοί νομίζουν ότι δικαιώνονται από τα σωματικά τους έργα. Όσοι. Οι θλίψεις που έρχονται στους ανθρώπους είναι γεννήματα των αμαρτιών και κακιών τους. Άλλοι που ελέγχθηκαν για αμαρτία πόνεσαν. 2. είμαστε δούλοι τιποτένιοι και κάναμε ότι χρωστούσαμε να κάνομε»(50). . θα σου εμπιστευθώ τα πολλά. και σ’ εκείνους που τον υπηρετούν καλώς. Η παρανομία των κοσμικών θα ελεγχθεί με όσα γράφονται παρακάτω. Αν είσαι φιλομαθής.ΤΑ 226 ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΕΡΙ ΑΥΤΩΝ ΠΟΥ ΝΟΜΙΖΟΥΝ ΟΤΙ ΔΙΚΑΙΩΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥΣ 1. 9. Δεν είναι ακόμα δούλος πιστός. τότε βλέπομε να έρχονται πάλι τα καλά. εκείνος που βασίζεται στη ψιλή γνώση των θείων. Δεν απαιτεί ο δούλος σαν μισθό την ελευθερία. Ο Χριστός πέθανε σύμφωνα με τις Γραφές για τις αμαρτίες μας(51). να γίνεις και πρόθυμος εκτελεστής των θείων εντολών. αλλά ευαρεστεί τον Κύριο σαν χρεώστης και την περιμένει κατά χάρη. υπομένει τις συνέπειες. εκτελεί εκείνα που Αυτός διατάζει. Γιατί λέει: «Εύγε δούλε άξιε και πιστέ! Στάθηκες πιστός στα λίγα. να λέτε. Οι πειρασμοί που μας έρχονται αναπάντεχα. με το αίμα Του χαρισμένη στους ανθρώπους. Αν τις υπομένομε με προσευχή. από εκείνους που έχουν σταθερή πίστη και γνώρισαν την αλήθεια. 10. χαρίζει ελευθερία. Μερικοί που τους παίνεψαν για αρετή ευχαριστήθηκαν και την ηδονή της κενοδοξίας τη νόμισαν για θεία παρηγοριά. και χωρίς να το θέλομε μας ελκύουν στην μετάνοια. λέει: «Όταν κάνετε όλα τα διαταγμένα σ’ εσάς. και τον ωφέλιμο πόνο τον νόμισαν ότι είναι ενέργεια της κακίας. γιατί η ψιλή γνώση των θείων «φουσκώνει»(53) τον άνθρωπο. Ο Κύριος. Εκείνος που τιμά τον Κύριο. Όταν σφάλλει ή παρακούσει. 5. Όσοι με πρόφαση τους αγώνες τους υπερηφανεύονται σε βάρος των πιο αμελών. αλλά χάρη του Κυρίου που έχει ετοιμαστεί για τους πιστούς δούλους Του. 3. αλλά εκείνος που δείχνει την πίστη του με την εκπλήρωση των εντολών του Χριστού. είναι θεία οικονομία και μας διδάσκουν να είμαστε φιλόπονοι στην εργασία των εντολών. αφού οφείλονται σ’ αυτόν. 11. 7. θέλοντας να φανερώσει ότι κάθε εντολή αποτελεί χρέος μας και ότι η υιοθεσία είναι δωρεά Του. Γι’ αυτό η βασιλεία των Ουρανών δεν είναι μισθός για έργα. 6.

γιατί πριν από την πράξη αναγνωρίζεται ο νόμος της ελευθερίας και αποφασίζει ο νους τι να πράξει και τι να μην πράξει. . 17. σύμφωνα με τις Γραφές. είμαστε πολύ πιο ανόητοι από αυτούς. Αν δεν έχομε έργα. περιμένουν τη Βασιλεία σαν μισθό που τους τον χρεωστεί ο Θεός. 15. ενώ δεν τηρούν τις εντολές. Ο Χριστός είναι Κύριος ουσιαστικά και Κύριος κατ’ οικονομίαν. για να τον υπηρετούμε ορθά με τα έργα μας. και χωρίς το σώμα πολλά πράττει. αλλά για Εκείνον που πέθανε για μας και αναστήθηκε(55). και σ’ εκείνους που πιστεύουν σ’ αυτό δώρισε τη χάρη. 22. Από τον κύριο ενός δούλου. νομίζουν ότι πιστεύουν ορθά. απέναντι στον καρδιογνώστη Θεό. τα οποία ο Χριστός ανταποδίδει στον καθένα. Όταν ακούσεις τη Γραφή που λέει ότι «θα αποδώσει στον καθένα κατά τα έργα του»(56). Αυτό ισχύει και για τα καλά και για τα κακά. τίποτε από αυτά δεν μπορεί να κάνει. Και οι δύο βρίσκονται έξω από την αλήθεια. Γιατί εκείνοι οι οποίοι παραμέλησαν τελείως την πνευματική εργασία. είναι σαν να το έκανε. Πώς λοιπόν θα σκεφτούμε ότι μας χρεωστεί ο Χριστός την υιοθεσία. 14. 16. Γιατί σε κάθε περίπτωση την επιβεβαίωση την αποτελεί το έργο. δεν οφείλεται μισθός στον δούλο. αλλά έργα της πίστεως ή της απιστίας σ’ Αυτόν. Μερικοί.βασιζόμενοι στην ψιλή και χωρίς έργα γνώση. είναι φανερό ότι χρεωστούμε να Τον υπηρετούμε μέχρι θανάτου. Όταν με τρόπο φανερό εκτελούμε τις εντολές. ούτε πάλι ελευθερώνονται εκείνοι που δεν υπηρετούν σωστά. μας εξαγόρασε με το Αίμα Του. Μερικοί πάλι που τις τηρούν. 20. Αν ο Χριστός πέθανε για μας(54). Εκείνος που θέλει να κάνει κάτι και δεν μπορεί. 21. παίρνομε την ανάλογη αμοιβή μας από τον Κύριο και ωφελούμαστε ψυχικά ανάλογα με το σκοπό της προαιρέσεως. 13. 19. επειδή και χωρίς να υπάρχομε μας έπλασε και αφού πεθάναμε εξαιτίας της αμαρτίας. Πολλές φορές από την αμέλεια για την πράξη σκοτίζεται και η γνώση. Το σώμα όμως χωρίς το νου. αυτών και οι ενθυμήσεις θα σβήσουν με τον χρόνο. 18. όχι σαν να κάνει δοσοληψία εμπορική αλλά ως Θεός δημιουργός και αγοραστής μας (με το Αίμα Του). καλά και κακά. περιφρονούμε όσους δεν γνωρίζουν τα θεία. και δε ζούμε για τον εαυτό μας. δεν είναι ακόμη βέβαιη η γνώση μας και αν ακόμη είναι αληθινή. Γι’ αυτό η Γραφή συμβουλεύει να αποκτήσομε πλήρη γνώση για τον Θεό. μη σκεφτείς έργα άξια της κολάσεως ή της Βασιλείας. Ο νους. 12.

Ο ήσυχος από την πολυλογία. Υπάρχει ενέργεια της χάρης την οποία αγνοεί ο νήπιος πνευματικά. Όσοι αξιωθήκαμε και βαπτισθήκαμε. Ο σεμνός από την πορνεία. χωρίς ησυχία και προσευχή. Η ησυχία είναι αποκοπή των κακών. με την άλλη διατάζει να απαρνείται κανείς όλα τα υπάρχοντά του(58). 29. Κάθε καλό έργο που κάνομε. Ο Χριστός δια του Σταυρού χαρίζει την υιοθεσία. Εκείνος που θέλει να περάσει τη νοητή θάλασσα των παθών. Γιατί Αυτός γνωρίζει την χρησιμότητα και των δύο. μακροθυμεί. Ο εγκρατής απέχει από τη λαιμαργία. Ο άνθρωπος μόλις και μπορεί να φυλάξει όσα επιβάλλει η φύση του. μην τυχόν και είναι αληθινά. Η κατώτερη φύση μας που δουλεύει στις επιθυμίες της σάρκας. Με την μερική διατάζει να δίνει κανείς σ’ εκείνον που δεν έχει(57). Ο ταπεινός από την κενοδοξία. επιθυμεί εναντίον της πνευματικής φύσεώς μας που εμπνέεται από το Άγιο Πνεύμα. Ούτε να καταργήσει τον τοίχο που τα χωρίζει. Ο υποτακτικός από τη φιλονεικία. δεν είναι άλλο παρά αποχή από την αμαρτία. Ο αυτάρκης από την φιλαργυρία. εγκρατεύεται. Καλό είναι να μην τα παρατηρούμε αυτά. Βλέπεις πώς κάθε αρετή που γίνεται μέχρι θανάτου. τα καλά έργα δεν τα προσφέρομε στο Θεό για να λάβομε ανταπόδοση γι’ αυτά. ταπεινοφρονεί. για να μην πέσομε σε πλάνη. να περάσει όμως δεν μπορεί. Ο ελεγκτικός από την υποκρισία. αν δεν ησυχάσει το σώμα. ο μάρτυρας από την ειδωλολατρεία. 28. αγρυπνεί. 24. Αν προσπαθήσει να περάσει χωρίς αυτά τα τέσσερα. Επίσης. 32. δεν εκτελούν τις επιθυμίες της σάρκας(59). Εκείνοι που συμπεριφέρονται σύμφωνα με τις εμπνεύσεις του Αγίου Πνεύματος. ο ομολογητής από την άρνηση. Υπάρχει εντολή μερική (που αφορά στο μέρος). και άλλη που τα συμπεριλαμβάνει όλα. ο προσευχόμενος από την απελπισία. 25. Αν πάρει και τις προηγούμενες τέσσερις αρετές μαζί με προσευχή.23. ο φτωχός από τα πολλά χρήματα. και υπάρχει άλλη ενέργεια της κακίας που μοιάζει με την αλήθεια. Ο αγνός από την φιληδονία. . αλλά για να φυλάξομε την καθαρότητα του αγίου Βαπτίσματος. αλλά όλα να τα αναφέρομε με ελπίδα στο Θεό. Δεν μπορεί να ησυχάσει ο νους. Η αποχή από την αμαρτία είναι φυσικό έργο και όχι αντάλλαγμα της Βασιλείας των Ουρανών. δεν υπάρχει συντομότερη βοήθεια προς απόκτηση της απάθειας. μας κάνει να απέχομε από το αντίθετό του κακό. Ο ακτήμονας από την πλεονεξία. 27. 26. Ο πράος από την ταραχή. ούτε να τα αναθεματίζομε. 31. ταράζει μόνο την καρδιά. αλλά δεν μπορεί να μας προσθέσει αγιασμό χωρίς τη θεία χάρη. 30.

αν και είναι μητέρα των αρετών. Γιατί η αγάπη είναι τελευταία μεταξύ των αρετών κατά την τάξη. 44. είναι όμοιος μ’ εκείνον που θλίβεται σωματικά και διασκορπίζεται νοερά. Και η προσευχή αρετή λέγεται. 40. αυτό δεν επιφέρει ανταπόδοση. Αν πάνω στη προσευχή σου σε καταλάβει ακηδία. Ό. τις αποδεικνύει τελευταίες. 36. Καλύτερα να προσκολλάσαι στο Θεό με προσευχή και ελπίδα(62). . 35. 45. 39. θα επακούσει ο Κύριος. αλλά με αυτόν εξιλεώνει τον Θεό. δεν εισακούεται. θυμήσου το θάνατό σου και τις φοβερές κολάσεις. Και όλες τις αρετές που πραγματοποιήθηκαν πριν από αυτή. τι λοιπόν θα ανταποδώσομε στο Θεό για τις προηγούμενες αμαρτίες μας. 41. παρά να έχεις εξωτερικές ενθυμήσεις. 34. ή στενοχωρηθείς με διάφορους τρόπους από την κακία. Και άγιος αν προσευχηθεί γι’ αυτήν για άλλον. Όταν ακούσεις ότι «θα είναι οι τελευταίοι πρώτοι και οι πρώτοι τελευταίοι»(61). ύστερα αποδεικνύεται βλαβερό και ατελές. Μια καρδιά γεμάτη συντριβή και ταπείνωση ο Θεός δεν θα την εξουδενώσει(60). πιέζει και συντρίβει την καρδιά. δεν είναι πιο ωφέλιμοι από την ελπίδα. δεν βάζει αντιμέτρημα στις παλιές αμαρτίες τον κόπο. 43. 37. 38. συνεργεί και στο ένα και στο άλλο: η διανοητική συνεργεί στη σαρκική και η σαρκική στη διανοητική. Εκείνος που θλίβεται νοερά και αναπαύεται σαρκικά. προσεκτικά και επίμονα. αν δεν εξαρτώνται όλες με ακολουθία η μια από την άλλη. Αν έχομε χρέος να κάνομε κάθε ημέρα όσα καλά μπορεί να κάνει ο άνθρωπος.33. Όσο υπερβολική αρετή αν πραγματοποιήσουμε σήμερα. γιατί η σύνθεσή τους γίνεται πιο κοπιαστικά. Ο νους όταν προσεύχεται χωρίς περισπασμό. Η θεληματική θλίψη και από τα δύο. 42. Όταν χωρίς περισπασμό φωνάζει δυνατά ο νους. Ακόμη και αν είναι ωφέλιμοι. Γιατί γεννά τις αρετές δια μέσου της ενώσεως με τον Χριστό.τι κάνομε χωρίς προσευχή και καλή ελπίδα. Δεν υπάρχει τέλεια προσευχή χωρίς νοερή επίκληση. αλλά είναι έλεγχος ότι στο παρελθόν είμασταν αμελείς. Καμιά από τις αρετές δεν μπορεί να ανοίξει από μόνη της το δρόμο προς το Θεό. Εκείνος που μετανοεί σωστά. Δεν είναι εγκρατής εκείνος που τρέφεται με λογισμούς. και αν ακόμη είναι ωφέλιμες. πρώτη όμως στην αξία. Θανάσιμη αμαρτία είναι εκείνη για την οποία δεν μετανοεί ο άνθρωπος. 46. να σκεφτείς μετόχους αρετών και μετόχους αγάπης.

αν δεν έχει αληθινή πνευματική γνώση. Να φιλοσοφείς έμπρακτα σχετικά με τη βούληση του ανθρώπου και την ανταπόδοση του Θεού. πολύ περισσότερο είναι σ’ εκείνους που έχουν σαν κανόνα της ζωής τους την ακρίβεια σε λόγους. Μερικοί λένε. Γιατί και ο Κύριος έτσι αγάπησε τον κόσμο. 49. Δεν είναι δυνατό να συγχωρήσει κανείς με την καρδιά του τα παραπτώματα των άλλων. Αυτό πρέπει να το μάθομε από το θείο νόμο και τη συνείδηση. Άλλος τη δέχτηκε και έκανε τη σύγκρισή της με την αλήθεια. Μεγάλη αρετή είναι να υπομένει κανείς τις επερχόμενες θλίψεις. Ένας δέχτηκε μια γνώμη και απρόσεκτα την κράτησε. Στους κόπους για χάρη της ευσέβειας επακολουθεί η θεία βοήθεια. 55. Πάντοτε εκείνοι που είναι με την προαίρεσή τους προσηλωμένοι στις ηδονές. σε πράξεις και σε λογισμούς. Όταν λησμονήσει κανείς ότι σκοπός του είναι η ευσέβεια. δε φροντίζουν να κάνουν εκείνο που μπορούν. 53. 51. Και κρυφά η χάρη . Η χάρη δόθηκε μυστικά σε όσους βαπτίσθηκαν στο όνομα του Χριστού. 52. 61. 48. σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου(63). 60. τότε το φανερό έργο της αρετής είναι ανώφελο. Γνώση αληθινή είναι η υπομονή των θλίψεων και το να μην κατηγορείς τους ανθρώπους για τις συμφορές σου. 56. Εκείνος που κάνει το καλό και ζητεί ανταπόδοση. Τίποτε δεν θα χάσεις από όσα αφήσεις συγχωρώντας για τον Κύριο. 50. αν δε δεχτούμε ενεργώς τη χάρη του Πνεύματος. Αν σε κάθε άνθρωπο η στραβή κατεύθυνση του νου είναι βλαβερή. Δεν είναι δυνατόν εκείνος που αμάρτησε να ξεφύγει παρά με την μετάνοια που αρμόζει στο σφάλμα του. Ερωτάται. 59. Δείγμα αγάπης χωρίς υποκρισία είναι η συγχώρηση των αδικημάτων.47. ενεργεί όμως σ’ αυτούς ανάλογα με την εργασία των εντολών. γιατί αυτή φανερώνει τις θλίψεις στον καθένα σαν δικές του. νομίζοντας ότι στον αγώνα τους μένουν αβοήθητοι από το Θεό. ποιος από τους δύο ενήργησε με μεγαλύτερη ευσέβεια. δεν υπηρετεί το Θεό αλλά το θέλημά του. και να αγαπά τον πλησίον που τον μισεί. δεν μπορούμε να πράξομε το αγαθό. Γιατί τα λόγια δεν είναι ωφελιμότερα ή σοφότερα από τα έργα. 57. 58. 54. Γιατί στον ίδιο καιρό θα έρθουν πολλαπλάσια.

αλλά και στη δόξα θα μείνεις πιστός και δεν θα κατακριθείς όταν σου έρθει. 62. και ο άνθρωπος δεν θα ωφεληθεί χωρίς εκούσιους κόπους και θεία βοήθεια. Όταν επαινείσαι από το πλήθος κατ’ ευδοκίαν του Θεού. η καρδιά ξεγλιστρήσει από τον τόπο της φιλοπονίας της. 64.τι οικονόμησε ο Θεός. 67. Ανάλογα με τη σκέψη κάθε ανθρώπου. είναι όμοιος με δούλο που τον αγόρασαν και ο οποίος μόλις αγοράστηκε. 72. Εκείνος που βρίσκει ότι οι θλίψεις του έρχονται από τη δικαιοσύνη του Θεού. 65.δεν παύει να μας βοηθεί. να ευαρεστήσει κανείς το Θεό. Άλλοτε η χάρη είναι κρυμμένη στη διδασκαλία του πλησίον μας. Αν λοιπόν της φυσικής αυτής ακολουθίας δεν κρύψομε το τάλαντο (που λάβαμε με αυτούς τους τρόπους). 66. Και για την ατιμία δεν θα νοιώσεις λύπη και ταραχή. στη χαρά του Κυρίου ενεργώς θα εισέλθουμε(64). 70. αυτός αναζητώντας τον Κύριο βρήκε γνώση μαζί με δικαιοσύνη(65). τότε κάθε συμφορά σού γίνεται δάσκαλος θεογνωσίας. 69. και ας τυχαίνει να ξέρεις πάρα πολλά. τη γνωρίζει μόνο ο Θεός. τότε σαν πέτρα πολύ βαριά που κυλάει προς τα κάτω. . Κάποτε ακολουθεί την ανάγνωση και με φυσική ακολουθία διδάσκει τη δική της αλήθεια. δεν μπορεί εύκολα να συγκρατηθεί. 71. Την ποικιλία του πειρασμού που χρειάζεται. Ο σπόρος δεν αυξάνεται χωρίς γη και νερό. ζητεί να του δώσουν γραμμένο και το χαρτί της ελευθερίας. 68. για να μην αλλάξουν τα πράγματα και πέσεις στο αντίθετο. μαζί με το τίμημα. ανασηκώνει την πεσμένη συνείδηση. Όταν οι άνθρωποι σου κάνουν κάποια ατιμία. ευθύς σκέψου ότι θα σου έρθει κάποια δόξα από το Θεό. Όταν από κάποια ηδονή. Μην αρνείσαι να μαθαίνεις. του έρχεται αυτό που πρέπει. 63. Δε γίνεται να πέσει βροχή χωρίς σύννεφο. από εμάς όμως εξαρτάται να πράττομε το αγαθό κατά δύναμη. μην ανακατέψεις καμιά επίδειξη σε ό. Στην αρχή η χάρη κατά κάποιο τρόπο που αρμόζει στο Θεό. 73. Γιατί αυτό που μπορεί να οικονομήσει ο Θεός είναι πολύ πιο ωφέλιμο από τη δική μας φρόνηση. Εκείνος ο οποίος πριν εργαστεί τις εντολές ζητεί τις ενέργειες του Πνεύματος. Αν εννοήσεις κατά τη Γραφή ότι «σε όλη τη γη βρίσκονται οι κρίσεις του Κυρίου»(66). ούτε χωρίς αγαθή εσωτερική μαρτυρία (συνείδηση). Γι’ αυτό και κακοποιοί που μετανόησαν ευαρέστησαν τον Θεό.

Προπάντων διδάσκει εκείνους που τη δέχτηκαν να πιστεύουν στον δωρητή Θεό. 84. 77. Όπως η φωτιά δεν μπορεί να ζήσει μέσα στο νερό. 85. 81. Των ακουσίων λογισμών αγαπούμε τις αιτίες και γι’ αυτό μας επιτίθενται. η αληθινή πνευματική γνώση έχει δωρηθεί από το Θεό στους ανθρώπους. έτσι η ψυχή αποπλανάται λίγο-λίγο από τους λογισμούς. . Και ο εκούσιος κόπος είναι εκ φύσεως εχθρός της ηδονής. γιατί κάθε φιλόθεος αγαπά τους κόπους. Όπως εκείνοι που ταξιδεύουν στη θάλασσα για χάρη της ελπίδας του κέρδους. Γιατί η κάψα του ήλιου είναι αντίθετη στους ανέμους κι ο έλεγχος αντίθετος στα πάθη. 82. 86. Των εκουσίων λογισμών βέβαια αγαπούμε και τα αντικείμενα. 76.74. έτσι κι εκείνοι που μισούν την κακία. 87. Η φιλαργυρία και η κενοδοξία είναι αίτια της ασπλαχνίας και της υποκρισίας. αγαπούν τον έλεγχο. Όταν μια αμαρτωλή ψυχή δεν δέχεται ευχαρίστως τις θλίψεις που της έρχονται. τότε η καρδιά είναι σαν να κολάζεται από δημίους που την σέρνουν ο ένας από δω κι ο άλλος από κει. ύστερα και χωρίς να θέλει ο άνθρωπος δια της βίας τον κατακυριεύει. Ο τυφλοπόντικας που σέρνεται κάτω από τη γη. 79. ο νους δηλαδή και το πάθος. 80. Κανείς δεν είναι τόσο αγαθός και σπλαχνικός όσο ο Κύριος. Η οίηση και η αλαζονεία είναι αίτια της βλασφημίας. Όταν ο νους. Εκείνος που λησμονεί την αληθινή γνώση. Κι εκείνος που δεν πιστεύει για τα πρόσκαιρα. Το πάθος όταν στην πράξη επικρατήσει με θέλησή μας. ούτε για τα αιώνια μπορεί να πιστεύει. έτσι και λογισμός αισχρός δε ζει μέσα σε ψυχή που αγαπά το Θεό. είναι τυφλός και δεν μπορεί να βλέπει τα άστρα. Όπως ένα μοσχάρι άπειρο που ψάχνοντας για χορτάρι έφτασε σε απόκρημνο τόπο. αποσπά την ψυχή από χρόνια συνήθεια αμαρτίας. Κι όμως εκείνον που δεν μετανοεί. Πολλοί λυπόμαστε για τις αμαρτίες μας. Όπως το να ταξιδεύεις χειμώνα ή Σάββατο(67) είναι πόνος στη σάρκα και βεβήλωση στη ψυχή. αγωνίζεται για χάρη των αντιθέτων σαν να ήταν αυτά που συμφέρουν στους ανθρώπους. 83. Χάρη πριν από τη χάρη. ούτε Αυτός τον συγχωρεί. έτσι είναι η επανάσταση των παθών σε γηραλέο σώμα και σε ψυχή αφιερωμένη στο Θεό. 78. ευχαρίστως υποφέρουν τον καύσωνα του ήλιου. τις αιτίες τους όμως τις δεχόμαστε με πολλή ευχαρίστηση. με ανδρεία που δίνει ο Κύριος. τότε οι Άγγελοι λέγουν γι’ αυτήν: «Θεραπεύσαμε τη Βαβυλώνα αλλά δεν έγινε καλά»(68). 75.

Να κάνεις σταθερή και επίμονη δέηση για κάθε πράγμα. αλλά στον καιρό τους. ανάλογα με τις λύπες της καρδιάς. Εντολή Χριστού που εκτελείται συνειδητά. καθώς γνωρίζει η δικαιοσύνη του Θεού. Τόσο αληθινή είναι η πνευματική γνώση κάθε ανθρώπου. βρίσκει τους καρπούς του αγίου Πνεύματος που είπε ο Απόστολος. αν όχι αμέσως. λησμονεί τη δικαιοσύνη του Θεού και φιλονεικεί με τους ανθρώπους ότι τάχα τον αδικούν. ειρήνη κτλ. 90. η ταπείνωση και η αγάπη. φανερώνει πόλεμο και αντίπραξη του ανθρώπου εναντίον του λογισμού αυτού. αγάπη. αναγνωρίζοντας τις αιτίες των παθών. φανερώνει ότι έχει εμπαθή αγάπη προς το πράγμα. Εκείνος που αγρυπνεί και μακροθυμεί και προσεύχεται χωρίς να στενοχωρείται. Όταν δει ο διάβολος ότι ο νους προσευχήθηκε με την καρδιά του.(69). το «κατά φύσιν». 96. Όταν έρθει στο «παρά φύσιν». Αλλά κάθε τι από αυτά έρχεται στον καιρό του. Αν εξαφανίζεται γρήγορα. 93. Όταν φτάσει στο «υπέρ φύσιν». προφανώς είναι μέτοχος Πνεύματος Αγίου. 91. το «υπέρ φύσιν» και το «παρά φύσιν». 92. Και για καλή διάθεση και ευμένεια του Θεού. Λογισμός που πολυκαιρίζει στον άνθρωπο. Κάθε βαπτισμένος Ορθόδοξος έλαβε μυστικά όλη τη χάρη. Πληροφορείται γι’ αυτό ανάλογα με την εργασία των εντολών. 94. Κι εκείνος που φεύγει από την περιοχή αυτή. Εκείνος που . 95. πέφτει στην αμαρτία και στις φοβερές δοκιμασίες που επακολουθούν. Γιατί από την αγάπη του Θεού τίποτε ανώτερο δεν υπάρχει. Και ξέρει ότι αν προτιμά τις σωματικές φροντίδες δεν μπορεί να παραμένει εκεί. χαρά. 97. όσο την βεβαιώνουν η πραότητα. τότε επιτίθεται με μεγάλους και δόλιους πειρασμούς. Προσευχή προσεκτική που δεν περισπάται εδώ κι εκεί είναι σημάδι φιλοθεΐας εκείνου που την κρατεί και την συνεχίζει. Τρεις νοερές περιοχές υπάρχουν όπου μπαίνει ο άνθρωπος έπειτα από μεταβολή. δηλαδή από το «υπέρ φύσιν». Όταν βρίσκεται στο «κατά φύσιν». βρίσκει τον εαυτό του αίτιο των πονηρών λογισμών και εξομολογείται στο Θεό τις αμαρτίες του. χαρίζει παρηγοριά. κανένα άλλο πιο ωφέλιμο. 98. Γιατί μικρές αρετές δεν θέλει να τις ανατρέπει με μεγάλες εφόδους. Κανένα άλλο πράγμα δεν είναι πιο αποτελεσματικό από την προσευχή. 89. Κάθε εργασία εντολών περικλείεται στην προσευχή. Αμέλεια της προσευχής αυτής και περιπλάνηση του νου είναι τεκμήριο φιληδονίας.88. ώστε τίποτε να μην κάνεις χωρίς την βοήθεια του Θεού.

έτσι σ’ εκείνον που αμαρτάνει θεληματικά είναι αδύνατο να ταπεινοφρονεί. 100. 109. κατά τη Γραφή. Από όλα τα κακά πρώτη είναι η άγνοια. Υλικά του σπιτιού είναι τα σκεύη και φαγητά. Εντολή από εντολή διαφέρει. 108. Και όσο βάζεις πράγματα μέσα στο σπίτι. Όσα λέμε ή κάνομε χωρίς προσευχή. ο πειρασμός επιτίθεται δυνατότερα. 113. Ο κατά Θεόν πράος είναι σοφότερος από τους σοφούς. ένας γίνεται δίκαιος. όσο είναι ο ίδιος του εαυτού του. είναι χάρη του Θεού και ακριβής πληροφορία της συμπάθειάς Του. 101. 110. 104. 102. 105. τόσο φεύγει ο αέρας. Η ταπεινοφροσύνη δεν είναι καταδίκη συνειδήσεως. καλύτερο όμως είναι να τους βοηθούμε με την προσευχή και την αρετή. και ο ταπεινός στην καρδιά είναι δυνατότερος από τους δυνατούς. 112. και πίστη που κάνει χειροπιαστά όσα ελπίζουμε(71). 106. και αυτός γρήγορα λαμβάνει βοήθεια από το Θεό. Είναι καλό να ωφελούμε με λόγια όσους ερωτούν.στενοχωρείται σ’ αυτά αλλά υπομένει εκουσίως. Γιατί εκείνος που προσφέρει τον εαυτό του στο Θεό με αυτές. Ν’ αποφεύγεις τον πειρασμό με υπομονή και προσευχή. πολλοί γίνονται δίκαιοι. Για εκείνα που ελπίζει κανείς στο Θεό. 103. τότσο έρχεται ο αέρας. ύστερα βγαίνουν ή σφαλερά ή επιβλαβή. Γι’ αυτό και πίστη από πίστη διαφέρει και είναι η μία πιο ασφαλής και ακλόνητη από την άλλη. Υλικά του νου η κενοδοξία και η ηδονή. Γιατί όλα τα άλλα καλά με αυτά τα αποκτούμε. Επειδή τον ζυγό του Χριστού βαστάζουν(72) με πνευματική γνώση. δεύτερη η απιστία. Όπως είναι ασυμβίβαστο στον μετανοούντα να υψηλοφρονεί. έτσι είναι και ο νους για τη θεία χάρη. 111. Αν αντιστέκεσαι χωρίς αυτά. Εξαιτίας πίστεως και χάρης και μετάνοιας. κανείς δεν είναι τόσο πολύ εχθρός του ανθρώπου. 99. Εξαιτίας έργων και λόγων και σκέψεως. 107. υπόδειξέ του προσευχή και ορθή πίστη και υπομονή στις θλίψεις. Αν κάθε ακούσιο έχει την αιτία του από τα εκούσια. Αν θέλεις με λίγα λόγια να βοηθήσεις τον φιλομαθή. Όσο βγάζεις υλικά πράγματα μέσα από το σπίτι. . Ότι είναι το σπίτι για τον αέρα. δεν φιλονεικεί πλέον γι’ αυτά με τους άλλους. και μας ελέγχουν εμπράκτως. Υπάρχει πίστη που γεννιέται από όσα ακούσαμε(70). βοηθεί και τον εαυτό του και τον πλησίον.

Εκείνος που μισεί τα πάθη. 118. Όταν μας πολεμούν πονηροί λογισμοί. 119. 115. με τα πόδια και με το στόμα υπερασπιζόμαστε κάθε φορά. και στον καθένα παρέχει το πρέπον θεοπρεπώς. 117. ποιος είναι εκείνος που ανέχεται το ντρόπιασμα. στον διψασμένο. σ’ εκείνον που πεινά για τον Χριστό. Εκείνο που την στενοχωρεί είναι η σωματική φροντίδα. ανάλογα φωτίζεται. ότι είναι αμετάβλητο και αναλλοίωτο και παντοδύναμο. και στον κοπιάζοντα ανάπαυση. Όταν λοιπόν ακούσεις τη Γραφή να λέει για το Άγιο Πνεύμα ότι «κάθησε σε καθένα από τους Αποστόλους»(74) ή ότι «όρμησε πάνω στον προφήτη»(75) ή «ενεργεί»(76) ή «λυπείται»(77) ή «σβέννυται»(78) ή «παροξύνεται»(79). Γιατί το Πνεύμα σαν ήλιος έχει ντυθεί εντελώς πάνω στους βαπτισμένους.114. Εκείνος που περικυκλώνεται από τις αφορμές. γλυκύτατο νερό. και πάλι να λέει ότι «άλλοι έχουν τους πρώτους καρπούς»(80). σ’ εκείνον που κρυώνει. Ενεργεί όμως στον καθένα όπως θέλει(73). εσύ να μη νομίσεις μερισμό ή μετατροπή ή αλλοίωση του Πνεύματος. αλλά πίστευε με τον τρόπο που προείπαμε. ένδυμα. πολεμείται από τα πάθη και χωρίς να θέλει. έτσι και η χάρη που πέφτει στις καρδιές των πιστών χαρίζει στις αρετές τις αρμόζουσες και πρέπουσες ενέργειες. Δεν είναι δυνατό να ασχολούμαστε με οικειότητα με κάποιο πάθος κατά διάνοια. αν δεν αγαπούμε τις αιτίες του. Ρίζες των πονηρών λογισμών είναι οι ολοφάνερες κακίες τις οποίες με τα χέρια. δίνει στα φυτά την ανάλογη με αυτά ποιότητα. και ασχολείται διανοητικά με την κενοδοξία. και σ’ εκείνον που πενθεί γίνεται παρηγοριά. και ταράζεται όταν τον βρίσουν. βγάζει από τη μέση τις αφορμές τους. 123. 116. 121. Και ποιος είναι εκείνος που αγαπά την εξουθένωση. Μία και αμετάβλητηείναι η χάρη του Πνεύματος. γίνεται τροφή. και εκείνο που είναι μένει. γλυκιά στα γλυκά. Και κατά το μέτρο που τα αγαπά. να κατηγορούμε τους εαυτούς μας και όχι την προπατορική αμαρτία. Η χάρη όταν πέσει στη ψυχή. ενώ άλλοι «είναι γεμάτοι από το Άγιο Πνεύμα»(81). Γιατί. Ο καθένας μας πάλι στο μέτρο που έχει μισήσει τα πάθη που τον σκοτίζουν και τα έχει βγάλει από τη μέση. 122. στυφή στα πιο στυφά. Ευρυχωρία της καρδιάς είναι η ελπίδα στο Θεό. όπως αρμόζει σε Θεό. σ’ εκείνον που προσεύχεται γίνεται πληροφορία. Όπως η βροχή που πέφτει στη γη. 120. δηλ. Γι’ αυτό και όταν ενεργεί. Και ποιος είναι εκείνος που έχει . σκοτίζεται.

Εκείνος που αποδοκιμάζεται από άλλον και δεν φιλονεικεί μήτε με λόγια. 131. τότε αναγκάζει τον χρεοφειλέτη να κάνει τα ίδια αμαρτήματα και στην μνήμη. 134. 130. και παραδέχεται σαρκική ηδονή. Όταν δεις κανένα και στενοχωρείται επειδή τον πρόσβαλλαν πολύ. Μνήμη Θεού είναι πόνος της καρδιάς για χάρη του σεβασμού προς το Θεό. και συνεπώς μάταια ταράζεται(84). αλλά υπόμενέ τις συλλογιζόμενος ότι δίκαια έρχονται. ενώ η χαύνωση λιγοστεύει το νοερό φρόνημα της καρδιάς και με την ανάπαυση φέρνει τη λησμοσύνη του Θεού. Όταν ο εχθρός κρατήσει στα χέρια του πολλούς λογαριασμούς των αμαρτημάτων που παραδόθηκαν στη λήθη. Ο προϊστάμενος οφείλει να λέει στον υποτακτικό το χρέος του. Εξαπατούν οι άνθρωπο στο ζύγι για να αδικήσουν(83). να του προαναγγέλει την επιδρομή των κακών. όταν όμως τον παρακούει. άρα ο άνθρωπος περνάει από τον κόσμο σαν μια εικόνα ονείρου. με κάθε θλίψη ξαναθέτει σε κίνηση τη μνήμη. τώρα με αηδία και αποστροφή θερίζει ό. 128. Αν θέλεις ακατάπαυστα να θυμάσαι το Θεό. με εκατονταπλάσιες θλίψεις και στενοχώριες θα πληρώσει την αφθονία των ηδονών. Εκείνος που απόλαυσε τις ηδονές πέρα από το μέτρο. Μη λες ότι όποιος δεν έχει πάθη δεν μπορεί να θλίβεται. στρέφεται στις ηδονές του βίου και γίνεται αναίσθητος. 126. μην αποκρούεις ως άδικες τις θλίψεις που σου έρχονται. Γιατί αν δεν θλίβεται για τον εαυτό του. 127. ο Θεός όμως αποδίδει στον καθένα το δίκαιο. Αν ούτε στον αδικούντα περισεύουν. 129. χρησιμοποιώντας εύλογα το νόμο της αμαρτίας(86). 133. Γιατί η υπομονή.τι έσπειρε στην καρδιά του. και φροντίζει για πρόσκαιρα και φιλονεικεί. 125. . αυτός έχει αληθινή πνευματική γνώση. Εκείνος που αδικείται από κάποιον και δεν ζητεί το δίκιο του από αυτόν που τον αδικεί. Ο καθένας που λησμονεί το Θεό. οφείλει να θλίβεται για τον πλησίον. και πίστη βέβαιη παρουσιάζει στον Κύριο. να ξέρεις ότι αφού γέμισε με λογισμούς κενοδοξίας. Ή ποιος πιστεύει στο Χριστό. 132. μήτε νοερά μ’ εκείνον που τον αποδοκιμάζει. δείχνει ότι πιστεύει στον Χριστόκαι εκατονταπλάσια λαμβάνει στην παρούσα ζωή και ζωή αιώνια(85) κληρονομεί. 124.καρδιά γεμάτη συντριβή και ταπείνωση(82). ούτε ο αδικούμενος υστερείται.

Γιατί αρετή δεν είναι μόνο να κρύβομε τα καλά. έτσι και οι κακίες διαδέχονται τις ευεργεσίες. 145. 140. περιμένουν να ισορροπήσουν στη ζυγαριά με τις αμαρτίες τους. 144. Γιατί ό. Γιατί μπορεί να ζει κανείς ηδονικά ακόμα και με τις σκέψεις του κατά τρόπο αθλιότερο. 141. γλυκαίνεται στα παρόντα και γίνεται αναίσθητος. τόσο η δεύτερη είναι πιο ωφέλιμη από την πρώτη. Και αυτό όχι από τον εαυτό τους. 142. αν οι κακίες αυτές δεν καταπέσουν πρώτα με το φόβο του Θεού. Ο φόβος της κολάσεως και ο έρωτας της Βασιλείας των Ουρανών παράγουν την υπομονή στις θλίψεις. Άλλο είναι η γνώση των πραγμάτων και άλλο βαθιά γνώση της θείας αλήθειας. αυτό και ο Θεός κάνει για εκείνες. μην υπερηφανεύεσαι ότι τάχα κάνεις αρετή. το οποίο τραβά σε μετάνοια εκείνον που δείχνει υπομονή και τον γλυτώνει από την αιώνια κόλαση. αλλά και το να μη σκεφτόμαστε τίποτε από όσα ο Θεός απαγορεύει. Η γνώση των πραγμάτων προστίθεται στους ανθρώπους ανάλογα με την εργασία των εντολών. απομακρύνεται απροφάσιστα από τα παρόντα ευχάριστα. 146. δεν αφήνουν την ευεργεσία να μείνει καθαρή.τι κάνομε γι’ αυτές. Η κενοδοξία. Όταν όμως τις νικάς με την . θα σε πολεμούν με προσβολές οι δαιμονικές αρχές και εξουσίες. 139. Στις ακούσεις θλίψεις είναι κρυμμένο το έλεος του Θεού. Αν κρύψεις την αρετή σου. 137. Μην πεις.135. Γιατί όπως οι νύχτες διαδέχονται τις ημέρες. Ας αναζητήσομε. ποιος από τους δύο έχει ορθό το φρόνημα. Η βαθιά γνώση της θείας αλήθειας. η φιλαργυρία και η ηδονή. Εκείνος που δεν πιστεύει. Όσο διαφέρει ο ήλιος από τη σελήνη. να προσπαθείς πάντοτε να ξεπερνάς τα αισθητά και να προσκολλάσαι στο Θεό με μόνη την ελπίδα. αφού δεν έχει τις προϋποθέσεις. Εκείνος που πιστεύει στα μελλοντικά. Άλλοι εξιλεώνουν Εκείνον που πέθανε για τις αμαρτίες μας. Μερικοί που εκτελούν τις εντολές. μη φανερώσεις στους ανθρώπους ότι έχεις αρετές. 143. αλλά όταν χωρίς μνησικακία υποφέρεις την έχθρα για το καλό που έκανες. 136. Αν θέλεις να σωθείς και να έρθεις σε πλήρη γνώση της αλήθειας(88). πώς θα ζήσει ηδονικά ο φτωχός. Μη χαίρεσαι όταν ευεργετήσεις κανέναν. Γιατί αν παρασύρεσαι χωρίς να θέλεις. ανάλογα με την ελπίδα στον Χριστό. αλλά από Εκείνον που γνωρίζει τις σκέψεις μας. 138. Αν θέλεις να σκεπαστούν οι αμαρτίες σου από τον Κύριο(87).

Οι παλιές αμαρτίες. Αν όχι τότε είστε άξιοι αποδοκιμασίας»(97). ή δεν γνωρίζετε ότι ο Ιησούς Χριστός κατοικεί μέσα σας. 150. γιατί γνωρίζει ότι οδηγούν τον άνθρωπο στο φόβο του Θεού. ούτε και γιατί εδώ είναι η καθολική ανταπόδοση. Σ’ αυτήν την ανάπαυση και ο Παύλος μάς προτρέπει να μπούμε(93).τι είπε ο Παύλος με τρόπο μυστικό. 148. αργία δε και ανάπαυση είναι το να πουλήσει κανείς όλα τα υπάρχοντά του και να τα δώσει στους φτωχούς σύμφωνα με το λόγο του Κυρίου(92). 147. Εκείνος που γνώρισε την αλήθεια δεν αντιστέκεται στα θλιβερά περιστατικά. αυτός θα καταλάβει και την παραβολή του Κυρίου που έλεγε ότι πρέπει να προσευχόμαστε και να μην αποθαρρυνόμαστε(90). τότε ο εχθρός με την πρόφαση δήθεν της εξομολογήσεως παριστάνει με εικόνες ακριβώς τα αμαρτήματα που διαπράχθηκαν. Αυτό και ο Απόστολος έλεγε: «Η πίστη είναι η πραγματικότητα αυτών που ελπίζομε»(95). ότι δηλαδή η πάλη μας γίνεται εναντίον των πονηρών πνευμάτων(89). θα αποκτήσεις τη χάρη του Θεού. Γιατί όταν ξαναγυρίσουν με λύπη. θα μεταφερθεί στην εποχή εκείνη και θα ασχοληθεί με . βάζουν μέσα στην ψυχή τον παλιό μολυσμό. να ασχολείται με την νοερή ελπίδα. Αυτό προτυπώνει ότι έργο της ψυχής είναι η αγαθοεργία με χρήματα και με πράγματα. κατ’ ανάγκην θα σκοτιστεί και θα πέσει σε σύγχυση για τα προηγούμενα αμαρτήματά μου. Όταν μας έρθουν οι εικόνες τους χωρίς λύπη. Αν μάλιστα είναι ακόμη στην καταχνιά και στην αγάπη της ηδονής. Τούτο φανερώνοντας και ο Κύριος έλεγε: «Η Βασιλεία των Ουρανών είναι μέσα σας»(94). με σκοπό να ξαναζωντανέψει τα πάθη που λησμονήθηκαν με την χάρη του Θεού και να βλάψει κρυφά τον άνθρωπο. απομακρύνουν από την ελπίδα.προσευχή και κρατώντας την ελπίδα στο Θεό. 149. όταν τις φέρνει κανείς στο νου του μία προς μία. η οποία θα σε γλυτώσει από τη μέλλουσα οργή. αλλά γιατί πρέπει πρώτα να έχομε τη χάρη του αγίου Πνεύματος να ενεργεί μέσα στη καρδιά μας και έτσι κατά αναλογία να μπούμε στη Βασιλεία των Ουρανών. και: «Έτσι και σεις τρέχετε για να κερδίσετε»(96) και πάλι: «Να δοκιμάζετε τον εαυτό σας αν στέκεστε στην πίστη. Αυτά τα λέμε όχι γιατί αποκλείομε τα μέλλοντα. 151. 152. Όταν ο νους αρνηθεί ολότελα τον εαυτό του και κρατήσει σταθερά την ελπίδα. Γιατί και αν ακόμη ο άνθρωπος είναι δυνατός και μισεί τα πάθη. και αφού αναπαυθεί με την ακτημοσύνη. βλάπτουν εκείνον που έχει καλή ελπίδα στο Θεό. Εκείνος που εννόησε ό. Ο Μωσαϊκός νόμος διατάζει εξ ημέρες να εργάζονται και την έβδομη να αναπαύονται(91).

Όταν . μη λες ότι θα μετανοήσεις με άλλες αρετές. εξομολογείται στο Θεό όχι με την ανάμνηση εκείνων που έπραξε. 156. να γνωρίζεις ότι ο ένας βοηθεί στα κακά θελήματα του άλλου. 163. Όσοι είναι εμπαθείς πρέπει να προσεύχονται και να υποτάσσονται. αλλά να υπομένεις με γενναιότητα τις συνέπειές τους. Την ανάπαυση πάλι την γεννά η απιστία. Εκείνος που αγωνίζεται με υποταγή και προσευχή εναντίον του σαρκικού θελήματος. 158. 157. ενώ ο κενόδοξος εκθειάζει τον υπερήφανο που τον επαινεί συνεχώς. Ο ακροατής που αγαπά το Θεό. Εκείνος που έχει γνώση και γνωρίζει την αλήθεια. Εκείνος που βρίσκεται κάτω από την εξουσία της αμαρτίας. δεν μπορεί μόνος του να νικήσει το σαρκικό φρόνημα. γιατί έχει τον ερεθισμό ακατάπαυστο και εγκατεστημένο μέσα στα μέλη του. 160. αλλά με την υπομονή των θλιβερών που του έρχονται. Ο υπερήφανος επαινεί τον κενόδοξο επειδή του φέρεται δουλικά. Γιατί η κενοδοξία και η αναισθησία. Όταν αποβάλλεις τους σωματικούς κόπους και την εξουδένωση. γίνεται προθυμότερος. επειδή μόλις μπορούν με βοήθεια να πολεμήσουν τις κακές συνήθειες των περασμένων αμαρτιών τους. 164. και από τα δύο μέρη προμηθεύεται ωφέλεια. από τη φύση τους δουλεύουν στην αμαρτία ακόμη και με εύλογες προφάσεις. ώστε η μνήμη αυτή θ’ αποδειχτεί σύνδεσμος με τα προηγούμενα και όχι εξομολόγηση. μην αναφέρεις ένα-ένα τα παραστρατήματα. 153. Όπως τις αρετές τις γεννούν κόποι και καταφρονήσεις και ύβρεις. Κάθε σωματική ηδονή προέρχεται από προηγούμενη ανάπαυση. πεδικλώνεται στα δικά του έργα και γίνεται υπόδουλος των εχθρών δαιμόνων. Εκείνος που δεν εγκαταλείπει το θέλημά του για χάρη του θελήματος του Θεού. έτσι και τις κακίες τις γεννούν ηδονές και κενοδοξίες. 162. Αν θέλεις να προσφέρεις στο Θεό ακαταδίκαστη εξομολόγηση. Τα λυπηρά και δυσάρεστα έρχονται εξαιτίας των αμαρτιών που κάναμε πρωτύτερα και φέρνουν μαζί τους ό. Όταν δεις δύο κακούς να έχουν αγάπη ο ένας προς τον άλλον.εμπάθεια με τις προσβολές του εχθρού. 155. είναι αγωνιστής που μεταχειρίζεται καλή μέθοδο. 165.τι πρέπει για κάθε αμαρτία. 154. 161. Όταν αναγνωρίζεται για το αγαθό. 159. Ο υπερήφανος και ο κενόδοξος ευχαρίστως κάνουν ανταλλαγή μεταξύ τους. εκδηλώνοντας το νοητό πόλεμο με την αποχή από τα αισθητά.

174. Επειδή είναι καλύτερο με τα βέλη της προσευχής να τον κατατοξεύσεις αποκλεισμένο στα χαμηλά. Εκείνος που από φόβο να μην κακοπαθήσει ή εξαιτίας ονειδισμού φιλονεικεί με τους ανθρώπους. Γιατί εκείνος που χωρίς προσευχή κάνει κάτι ή φροντίζει. Εκείνος που παραδέχεται τα παρόντα θλιβερά για χάρη της αναμονής των μελλοντικών αγαθών. χειρότερες παρακοές τον περιμένουν. οφείλομε και για κάθε μία να προσευχόμαστε. έχει βρει την γνώση της αλήθειας. ή εδώ με συμφορές περισσότερο κακοπαθεί ή στον μέλλοντα αιώνα κολάζεται ανελέητα. πλανάται και πέφτει σε παγίδες του διαβόλου(101). πηγαίνομε και στα δύο. Πρέπει σύμφωνα με την πρόοδό μας να έχομε το βίο. Εκείνος που χωρίς αυτά προσπαθεί να προσέχει στην καρδιά του. για χάρη της αλήθειας. την κόβει σαν κεφάλι. Αν όμως ακόμη φροντίζομε για κάθε μία ανάγκη. Κατόπιν και την ελπίδα στον Θεό. 168. Όταν ο διάβολος βρει τον άνθρωπο να ασχολείται χωρίς ανάγκη με τα σωματικά. σε λίγο μέσω του άλλου. αναγκάζεται να μετανοεί.ελέγχεται για το κακό. 170. παρά να . Και αυτό είναι που είπε ο Κύριος: «Δίχως εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε»(99). Και εύκολα θα απαλλαγεί από την οργή και από την λύπη. ούτε τις αιτίες χώρια από τους λογισμούς μπορούμε να νικήσομε. 166. για να μην χάσεις το μεγαλύτερο καλό. Εκείνον που παραβλέπει την εντολή της προσευχής. και η μία στην άλλη τον παραδίνει σαν δεσμώτη. Ούτε τους κακούς λογισμούς χώρια από τις αιτίες τους. βαδίζει τον αποστολικό δρόμο. αλλά μόνο να ζητούμε τη Βασιλεία και το λόγο του Θεού(98). 173. Εκείνος που θέλει να αποκλείσει κάθε κακό συμβάν. δεν ευδοκιμεί. Να κρατά μέσα στο νου την ελπίδα στο Θεό. οφείλει με την προσευχή να κάνει μια σχετική συναλλαγή με το Θεό. Γιατί όταν το ένα μόνον μέρος αποβάλομε. αλλά και κατά δύναμη να παραβλέπει τη φροντίδα των αισθητών. 172. πρώτα του αφαιρεί τη γνώση των θείων. 167. 171. και σύμφωνα με το βίο οφείλομε να προσφέρομε στο Θεό τις προσευχές μας. τότε μην παραδέχεσαι την γνώση των πραγμάτων που σου προσφέρει ο εχθρός. Εκείνος που προτιμά την κακουχία και την περιφρόνηση. Αν ποτέ αξιωθείς και πάρεις οχυρό τόπο της προσευχής. Καλό είναι να τηρούμε την κυριότερη εντολή και για τίποτε άλλο να μη φροντίζομε ή να προσευχόμαστε. σηκώνοντας το σταυρό και δεμένος με αλυσίδα(100). 169.

Και υπάρχει άλλος που υποκρίνεται και γι’ αυτό τον αγαπούν. Εκείνος που υποχωρεί στον υποτακτικό του όταν φέρνει αντιρρήσεις που δεν πρέπει. 183. Η γνώση των πραγμάτων. όταν αντιστέκονται στην αλήθεια. Εκείνος που έμαθε καλά το νόμο. παρά συμβουλής. σε ώρες όμως προσευχής συνήθως τον βλάπτει. Τα κόσμια και ευπρεπή να τα πεις καθαρότερα. Η αλήθεια δεν είναι αυτού που μιλά. . φοβάται το νομοθέτη. 180. Εκείνος όμως που μνησικακεί και από κακία επιπλήττει και υβρίζει. 179. Εκείνος που με φόβο Θεού συμβουλεύει ή τιμωρεί όποιον αμαρτάνει. Τον άνθρωπο αυτόν η Γραφή τον θέτει κάτω από κατάρα(103). 178. προξενεί στον εαυτό του την αντίθετη από το σφάλμα αρετή. 176. 181. 186. γιατί παρουσιάζονται στον καθένα σαν το περιεχόμενο της συνειδήσεώς του. στα λόγια κι αλλιώς στη συνείδηση. Αν σου δόθηκε από το Θεό να διδάσκεις και δε σε ακούνε. μην κρύψεις τα πρέποντα από τους παρόντες. Μ’ εκείνους που δεν έχεις ομολογία υποταγής τους. Τον παραπλανά σ’ αυτό το πράγμα και τον προετοιμάζει να παραβαίνει τις υποσχέσεις της υποταγής. Κι επειδή τον φοβάται αποφεύγει κάθε κακό. θα έχεις πειρασμό στο ίδιο πράγμα. μη φιλονεικείς μαζί τους. 182.συναναστρέφεσαι αυτόν που μας προσφέρει τα φαύλα και μηχανεύεται να μας αποσπάσει από την εναντίον του δέηση. περιπίπτει στο ίδιο πάθος σύμφωνα με τον πνευματικό νόμο. αλλιώς δηλ. σε ώρες πειρασμού ή ακηδίας ωφελεί τον άνθρωπο. Εκείνα που λέγονται στον πληθυντικό. Όμως καμιά από αυτές τις ανταποδόσεις δεν κρατάει πολύ καιρό. γιατί ο Κύριος αποδίδει στην ώρα του στον καθένα το πρέπον. Γιατί αυτό είναι δικαίωμα εξουσίας μάλλον. Μη γίνεις διπρόσωπος. Υπάρχει ο ειλικρινής που λέει την αλήθεια και οι ανόητοι τον μισούν. αλλά του Θεού που ενεργεί. Γιατί όταν θλίβεσαι. κατά τον Απόστολο(104). 175. γίνονται σε όλους ωφέλιμα. τα σκληρά με υπαινιγμούς. Αν όμως ταράζεσαι. Εκείνος που μιλεί ορθά οφείλει να πιστεύει ότι παραλαμβάνει από το Θεό τα λόγια. για να μην διεγείρεις μίσος όπως λέει η Γραφή(102). Εκείνου που δεν είναι στην υποταγή σου μην του πεις το σφάλμα κατά πρόσωπο. 185. 184. Όταν διδάσκεις και εξηγείς. 177. δεν θα καταδικαστείς μαζί με αυτόν που σε παρακούει. να θλίβεσαι νοερά χωρίς να ταράζεσαι φανερά.

τι αρέσει στο Θεό. Όταν τον κατηγορούν. τραυματίζεται σοβαρά. Όταν θέλεις να βρεις λύση σε πρόβλημα περίπλοκο. Ο φιλόθεος στους επαίνους και τις πλεονεξίες. οι εκούσιοι από την ελεύθερη θέλησή μας. Σ’ εκείνα τα πράγματα που ευαρεστείται ο Θεός. Στις κακές σκέψεις που μας έρχονται χωρίς να θέλομε. προσποιείται. αυτός. 193. . γνωρίζοντας καλά γιατί έρχονται και ότι από το θέλημα του Θεού προέρχονται. Αν λοιπόν δεν λάβει από τον Χριστό κάποιος τη χάρη Του για να αποκτήσει γνώση της αλήθειας και φόβο Θεού. για να μην παραχωρήσει ο Θεός και πράξεις τα αντίθετα. 194. αίτιοι των πρώτων είναι οι δεύτεροι. πικραίνεται. όχι μόνον από τα πάθη. Οι ακούσιοι λογισμοί ξεφυτρώνουν από προηγούμενη αμαρτία. Όταν πλουτεί. 196. με μικρές θλίψεις θα ξεφύγει μεγάλες τιμωρίες. το ίδιο κάνει και για τους λογισμούς μας και για τις εκούσιες σκέψεις μας. ο Οποίος τα πάντα επιβλέπει. Εκείνος που τα παραδέχεται. Γι’ αυτό και σύντομα εξαφανίζονται. κατά την Γραφή υπομένει τον Κύριο(105). αλλά με την βοήθεια του Παντεπόπτη Θεού. Ο φιλήδονος λυπάται στις κατηγορίες και τις κακοπάθειες. υποκρίνεται. Σ’ αυτές όμως που μας έρχονται με την πρόθεσή μας. Με εκείνους που τον ελέγχουν. Γιατί το αγαθό δεν κατορθώνεται από μόνον τον άνθρωπο. ακολουθεί χαρά. και θα βρεις την λύση του την ωφέλιμη. Όταν νηστεύει γίνεται κενόδοξος. Εκείνος που δεν γνωρίζει τις τιμωρίες του Θεού. Λοιπόν. αλαζονεύεται. Όταν φτωχαίνει. επιδεικνύεται. καμαρώνει και φουσκώνει. 190. σ’ αυτά και όλη η κτίση υπηρετεί. 195. βαδίζει νοερά ένα δρόμο που έχει από τη μία και την άλλη γκρεμνούς και από κάθε άνεμο εύκολα αναποδογυρίζεται. πολεμά χωρίς να το γνωρίζει τη διαταγή του Θεού. 188. Σ’ εκείνα που ο Θεός αποστρέφεται.187. ψάξε γι’ αυτό. 192. ακολουθεί λύπη. 197. οφείλει να υποφέρει με ευχαρίστηση τα παρόντα. Βάλε ασφάλεια στα λόγια σου για να μην καυχηθείς και φύλαγε το νου σου να μη νομίσεις ότι είσαι κάτι. φιλονεικεί. Όταν δεν εννοεί. όπως μας δίνει τις ανταμοιβές που αξίζουν τα έργα μας. αλλά κι απ’ όσα λυπηρά του συμβαίνουν. οδύρεται. Όταν επαινείται. Ο Θεός. γίνεται ασελγής. Εκείνος που θέλει να αποφύγει τα μελλοντικά λυπηρά. γι’ αυτό και δύσκολα γλυτώνομε από αυτές. Εκείνους που του δίνουν συγγνώμη τους θεωρεί ανόητους. γίνεται θρασύς. Όταν κακοπαθεί. Όταν εννοεί. Και έτσι ανταλάσσοντας νοερά το ένα πράγμα με το άλλο. και η κτίση αντιστέκεται. Όταν φάει άφθονα και χορτάσει. Εκείνος που αντιστέκεται στα λυπηρά συμβάντα. Όταν τρώει καλά. 189. 191.

199. θλίψη και συμφορά.198. επειδή αυτό έγινε κατ’ οικονομίαν. Εκείνος που δεν καταδέχεται τα πρώτα. αν κλίνει στα δεξιά ή στα αριστερά. μη ζητάς γιατί και μέσω τίνος ήρθε. Ο φόβος του Θεού μας αναγκάζει να πολεμούμε την κακία. απόκτησαν ταπεινοφροσύνη. αν εμείς δεν το παραδεχτούμε με κακές σκέψεις. 207. Κάθε θλίψη ελέγχει την κλίση του θελήματος. φούσκωσαν από υπερηφάνεια. χωρίς λύπη και χωρίς μνησικακία. Αν δεν αποτύγχανε ο Πέτρος στο νυχτερινό ψάρεμα(106). επειδή παρέχει πείρα. 205. αλλά και το να υπομένομε σαν δική μας την πονηρία εκείνων που μας αδικούν. 201. Όταν αδικείσαι και σκληραίνει η καρδιά σου και τα σπλάχνα σου. Ο Θεός πείραζε τον Αβραάμ. 208. Εκείνοι όμως που έφτασαν στη δεύτερη. Γι’ αυτό η θλίψη που μας συμβαίνει λέγεται πειρασμός. γιατί τον γνώριζε Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα και πριν από την ύπαρξή τους. δεν θα ανέβλεπε στο νου. Και αν ο Στέφανος δε δεχόταν συκοφαντία ως βλάσφημος. δε θα πετύχαινε στο ψάρεμα της ημέρας. Και αν δεν πάθαινε τύφλωση στα μάτια ο Παύλος(107). Όπως η κατά Θεόν εργασία λέγεται αρετή. Γιατί εκείνοι που έμειναν στην πρώτη περίπτωση. 206. 209. Κι αυτό όχι σε μερικά. 204. 203. 202. Σοφία δεν είναι μόνο να γνωρίζουμε με φυσική συνέπεια την αλήθεια. δηλαδή φανερώνει στον θλιβόμενο τα κρυφά θελήματά του. γνωρίζοντας ότι με τον αφανισμό των λογισμών. Αν δεν μπορούμε να βρούμε εύκολα άνθρωπο που ευαρέστησε το Θεό χωρίς πειρασμούς. έτσι και η αναπάντεχη θλίψη λέγεται πειρασμός. Όταν σου έρθει πειρασμός. Ζήτησε να τον υποφέρεις μ’ ευχαρίστηση. να καταδέχεσαι εξουδένωση της ψυχής σου και θλίψη της σάρκας του. 200. αλλά σε κάθε καιρό και τόπο και πράγμα. Ξένο κακό δεν μας προσθέτει αμαρτία. Αν θέλεις να μην πειράζεσαι από τους πονηρούς λογισμούς. δηλαδή τον στενοχωρούσε προς το συμφέρον του κι όχι για να μάθει τι είδους ήταν. πρέπει να ευχαριστούμε το Θεό για ό. Ήθελε να του δώσει αφορμές για την τέλεια πίστη. δεν θα άνοιγαν οι ουρανοί για να δει το Θεό(108). αιχμαλωτίζεται από τα δεύτερα και χωρίς να θέλει. Όταν εμείς πολεμούμε. μη λυπάσαι.τι μας συμβαίνει. την πολεμεί η χάρη του Θεού και την αφανίζει. . δε θα κατακυριευτεί από τους ακούσιους πονηρούς λογισμούς. αλλά με χαρά να ανατρέπεις τους λογισμούς που ξεσηκώνονται. Εκείνος που γυμνάζεται με τη θέλησή του στις θλίψεις.

πάντως να τους συγχωρήσεις και θα λάβεις τα ίσα από Αυτόν που είπε: «Συγχωρείστε και θα συγχωρηθείτε»(109). κέρδισέ το εσύ. Ο φόβος του Θεού και ο έλεγχος για τα σφάλματά μας προξενούν λύπη. 213. θα σε ωφελήσει η ανεξικακία σου. 211. Αν παρακούουν. Αν δεν τα δεχτεί κι αυτά. 217. Όπως λύκος με πρόβατο δεν συνέρχονται για να τεκνοποιήσουν.μόλις αυτοί εμφανιστούν. τότε και το κακό μεγαλώνει. τότε με φίμωτρο και χαλινάρι θα σφιχτεί από το λαιμό(111). Κανείς δεν μπορεί να έχει πόνο και λύπη κατά Θεόν. Όπως το λιοντάρι δεν πλησιάζει με φιλικά αισθήματα το δαμάλι. 214. 210. τροφή και σωματική ανάπαυση. τότε δεν πρέπει να μακροθυμείς ούτε να ζητείς το συμφέρον σου. και αυτά δέχονται τους πονηρούς λογισμούς και είναι αντίθετα στην προσευχή και στην πρέπουσα διακονία. Χωρίς συντριβή καρδιάς είναι αδύνατο να απαλλαγείς από την κακία. Η εγκράτεια και η αγρυπνία συντροφιάζουν με τον πόνο. αλλά το κέρδος που έχασε εκείνος. εύκολα πέφτει πάλι στο ίδιο δίχτυ. 219. . Αν κανείς πέσει σε οποιαδήποτε αμαρτία και δεν λυπηθεί ανάλογα με το σφάλμα. 215. αφανίζεται και το κακό. Αν σου έλαχε να διατάζεις αδελφούς. έτσι ο χορτασμός δεν συνέρχεται με τον πόνο της καρδιάς για να γεννήσουν αρετές. Εκείνος που δεν διδάσκεται από τις εντολές και τις συμβουλές της Γραφής θα χτυπηθεί με μάστιγα αλόγου και κεντρί του όνου(110). Εκείνος που ξέρει να εμπορεύεται. Δίνει συντριβή στην καρδιά η εγκράτεια από τα τρία αυτά: ύπνο. αλλά το συμφέρον των πολλών για να σωθούν. Επειδή η αρετή που αφορά σε πολλούς είναι πιο ωφέλιμη από την αρετή που αφορά σε έναν. Και αν υπακούουν θα έχεις μισθό για την αρετή τους. φύλαγε την τάξη σου και μην σωπάσεις και δεν πεις τα δέοντα. Όταν η βλάβη τους ενός αφορά σε πολλούς. θα κερδίσει πολλά. έτσι η αναισχυντία δεν δέχεται ευχάριστα τη λύπη για τις αμαρτίες. γιατί περισσότερο από τη διόρθωση εκείνου. Με πανήγυρη μοιάζει κάθε θλίψη. 218. επειδή υπάρχουν αντιλέγοντες. 220. αν δεν αγαπήσει πρωτύτερα τις αιτίες τους. 212. 216. Η αφθονία αυτών φέρνει τρυφή και ηδονική ζωή. Εκείνος που δεν ξέρει ζημιώνεται. Αν όμως οι λογισμοί εξακολουθούν αδιάκοπα. Εκείνον που δεν υπακούει με το πρώτο. μην τον βιάζεις με φιλονεικία.

εκείνη που τις περιλαμβάνει όλες είναι η αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον. Και είναι σωστό. Εκείνος που καταφρονεί τα μικρά. δε βιάζει όμως αλλά υποδεικνύει την αρχή. Κι εκείνος που δεν τον βρήκε. Όχι μόνο χρεωστούμε να ζητήσομε και να λάβομε. Εκείνος που δεν καθαρίστηκε.221. οι ανελεήμονες και άδικοι που τον άκουσαν με δυσαρέσκεια. εξ ανάγκης έχει υποδουλωθεί και στα μεγάλα. Γιατί εκείνος που δεν έχει απαλλαγεί από την μέριμνα της ύλης. θα τον αγαπήσω κι εγώ και θα του φανερώσω τον εαυτό μου»(112). Γιατί αν και δεν ήθελε από διάκριση. Κι εκείνος που είναι περικυκλωμένος από λογισμούς. Ο διάβολος πειράζει με προσβολές πονηρών λογισμών. «Δεν γνωρίζω από που είστε»(115). Γιατί ο ίδιος είπε: «Όποιος με αγαπά θα φυλάξει τις εντολές μου. πώς θα απαλλαγεί από τους πονηρούς λογισμούς. πώς θα δει τον εσωτερικότερο οίκο του Χριστού. πώς θα δει πραγματική την αμαρτία που σκεπάζουν οι λογισμοί. Επειδή υπάρχουν . με τη βοήθεια του Κυρίου θα αντισταθεί στα μεγάλα. Απ’ όλες λοιπόν τις αρετές. πότε θα παρακαλέσει να απαλλαγεί από αυτήν. 225. αλλά και ό. Εκείνος που εύκολα νικιέται από τα μικρά. και με προσευχή να επιμένομε να «κρούομε».τι λάβομε να φυλάξομε. ώστε ή τώρα ή κατά την ώρα του θανάτου μας να μας ανοίξει ο Κύριος και να μη μας πει επειδή αμελήσαμε. Πρέπει λοιπόν ακολουθώντας αυτά που είπαμε παραπάνω. Αφού είμαστε οίκος Θεού κατά τον προφητικό και ευαγγελικό λόγο και τον αποστολικό(114). Μην προσπαθείς με ελέγχους να ωφελήσεις εκείνον που καυχιέται για αρετές. 224. Θα τον αγαπήσει ο Πατέρας μου. 222. Κάθε λόγος του Χριστού φανερώνει έλεος και δικαιοσύνη και σοφία του Θεού. Το γνωρίζει αυτό ο Κύριος και μας παραγγέλει: «Μη φροντίσετε για το αύριο»(113). να ζητήσομε να βρούμε τον οίκο. Ο άνθρωπος με φιληδονία και κενοδοξία ευχαρίστως ανταποκρίνεται. Γι’ αυτό. Αυτή είναι σκοτάδι και ομίχλη της ψυχής. πώς θα βρει τον τόπο της καθαρής φύσεως. 223. Βλέπεις πώς έκρυψε μέσα στις εντολές τη φανέρωσή Του. που προήλθε από πονηρές σκέψεις και πράξεις. αλλά και τον Διδάσκαλο τον σταύρωσαν. Ας προσέξομε λοιπόν κι εμείς αν ακούμε μ’ ευχαρίστηση. Εκείνος που δεν είδε την καθολική (γενική) αμαρτία. που προέρχεται από την αποχή από την ύλη και την ησυχία των λογισμών. αλλά στην πράξη ευχαριστιόταν και παραδεχόταν. δεν μπόρεσαν να εννοήσουν τη σοφία του Θεού. Γιατί ο ίδιος άνθρωπος δεν μπορεί να αγαπά και την επίδειξη και την αλήθεια. Τούτων τη δύναμη βάζει μέσω της ακοής στις ψυχές όσων ακούν μ’ ευχαρίστηση.

Σ’ αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος και η προσκύνηση. αφού το έλαβαν. 226. των πραγμάτων που προείπαμε.μερικοί που το έχασαν. Την εργασία όμως την υπομονετική κι επίμονη. Αυτές τις λίγες εντολές του Πνευματικού Νόμου ξεχωρίσαμε από τις πολλές. Αυτές και ο μέγας Ψαλμωδός(116) προτρέπει ακατάπαυστα να μαθαίνομε και να πράττομε όσοι συνεχώς ψάλλομε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού. ψιλή γνώση ή και τυχαία πείρα. τώρα και στους αιώνες. Αμήν! . Αυτό και εμείς να μην παύομε να κάνομε μέχρις ότου την αποκτήσουμε μόνιμα. ίσως και οψιμαθείς και νέοι κατέχουν. Γι’ αυτό. μόλις διαθέτουν οι ευλαβείς και πολύπειροι γέροντες. οι οποίοι από απροσεξία πολλές φορές την έχασαν και με εκούσιους κόπους την αναζήτησαν και την βρήκαν.

που προσωρινά συντηρεί. διότι επαγγέλεστε την έλλειψη κρίσεως που είναι αντίθετη στους νόµους και την αργία που είναι αντίθετη στη φύση. αν και ήταν Θεός. Μάθε λοιπόν ότι η εργασία αυτή είναι δώρον Θεού και πρόξενος της µεγάλης αρετής. ας γνωρίσουµε και εµείς ποιο είναι αυτό το έργο. Αν όµως το κάνετε για χάρη κάποιας θεωρίας θέλω να το γνωρίσω. γιατί θέλω να µάθω. άκουσε— οι µονάχοι δεν προτίµησαν διαφορετικό φρόνηµα απ' αυτό της Εκκλησίας. ο οποίος. αλλά τα απαρνήθηκε όλα.Αγίου Μάρκου του Ασκητού: Περί των ακουσίων θλίψεων Μοναχού Παϊσίου Καρεώτου ∆ΙΑΛΟΓΟΣ ΑΣΚΗΤΟΥ ΜΕ ΕΝΑ ΝΟΜΙΚΟ (Απόσπασµα από το βιβλίο) 1. Λέγει τότε ο νοµοµαθής λόγιος— Παρακαλώ. δε θεώρησε την ισότητά του µε το Θεό αποτέλεσµα αρπαγής. τί φρονείτε εσείς οι µοναχοί και λέτε ότι πρέπει αυτούς που αδικούν να µη τους κρίνουµε. αλλά αγωνίζονται να κρατούν µε δύναµη το φρόνηµα του Χριστού. Επειδή όµως συ ο σοφός κατέφυγες σ' εµάς τους απαίδευτους για να εξακριβώσεις αυτά για τα οποία µίλησες. ή µε τί ασχολείσθε και απέχετε από τα αισθητά έργα[1]. εννοώ την ταπεινοφροσύνη. Ρώτησε κάποιος νοµικός ρήτορας ένα Γέροντα ασκητή λέγοντας— παρακαλώ να µου εξηγήσετε. Ο ίδιος ο Κύριος έδωσε εντολή στην Εκκλησία αυτή την εργασία να εργάζεται. οπότε αναγκαστικά θα σταµατήσω την κατηγορία και θα επαινέσω την αρετή σας. Ο ασκητής απάντησε— Η εργασία αυτή είναι να ζητούµε µε προσευχή τη Βασιλεία του Θεού . αλλά για την τροφή που τρέφει µόνιµα για την αιώνια ζωή». πήρε µορφή δούλου και έγινε άνθρωπος». λέγοντας: «µην κοπιάζετε για τη φθαρτή τροφή. σύµφωνα µε τον Απόστολο που λέγει: «Να υπάρχει µεταξύ σας το ίδιο φρόνηµα που είχε κι ο Ιησούς Χριστός. Για τα οποία σας κατηγορώ ευθαρσώς. γιατί εµείς είµαστε ακόµα στην τάξη των µαθητών. Ο ασκητής ευχήθηκε κατά πρώτον νοερά και έπειτα είπε— έπρεπε φιλοµαθέστατε να τα πληροφορηθείς και να τα µάθεις από τους πλέον έµπειρους.

σοφώτατε. αγαπητοί να πάρετε εσείς εκδίκηση». Ακούγοντας αυτά ο νοµικός είπε— Αµαρτάνουν δηλαδή οι άρχοντες που τιµωρούν όσους αδικούν και διασώζουν το δίκαιο όσων αδικούνται. Παράλληλα και το να µη δικάζουµε όσους αδικούν. Γι' αυτό πρέπει. Εάν σου φαίνονται αντίθετα από τη φύση έχε υπ' όψη σου ποιον κατηγορείς. Ο Γέροντας απάντησε— ∆εν αµαρτάνουν οι δικαστές. γιατί ο Θεός είναι που έδωσε την εντολή.και τη δικαιοσύνη Αυτού. είναι επακόλουθο των δικών τους κακών που τους έλκει σε µετάνοια και όχι σε αντίσταση[2]. ούτε τους ανεξικάκους καταγγέλουν επειδή δεν χρησιµοποιούν τα δικαστήρια όταν αδικούνται. τους τιµούν και τους αποδέχονται ως περισσότερο συνετούς. η οποία µας είπε ότι είναι µέσα µας και σ' εκείνους που την αναζητούν υποσχέθηκε όλα τα αναγκαία του σώµατος. ακόµα και αν αδικήθηκαν. Εκείνους όµως που για χάρη του Θεού δείχνουν µακροθυµία. και πάλι— «ποιός είσαι εσύ που θα κρίνεις έναν ξένο υπηρέτη. παρόµοια δεν αµαρτάνουν όταν αποδίδουν το δίκαιο σ' εκείνους που καταγγέλουν κάποιον. εφ' όσον ο ίδιος ο Θεός µε τον προφήτη λέγει— «δική µου είναι η εκδίκησις. τα πιστεύσαµε και ο καθένας κατά τη δύναµή του τα εργάζεται. αυτά ακούσαµε από τον Κύριο. Πρώτα-πρώτα κάθε τι που τους συµβαίνει. είναι εντολή Θεού. Ύστερα. λέει ο Κύριος». Απλά και µόνον παρέχουν την εκδίκηση σ' όσους επιθυµούν. Ο Απόστολος λέγει «οι άρχοντες δεν προκαλούν φόβο σ' όποιον κάνει το καλό. Πώς λοιπόν ισχυρίζεσαι ότι εµείς ενεργούµε έξω από τη φύση µας. αλλά εκείνοι που τους παραδίνουν και δεν εµπιστεύονται στο Θεό. Εµείς. και αλλού— «Μην αγωνίζεστε. αλλά σ' όποιον κάνει το κακό». για να µη σας κρίνει κι εσάς ο Θεός» και δια του Αποστόλου— «Μη βιάζεστε να κρίνετε και να βγάζετε αποφάσεις». 2. Όπως λοιπόν όσους δεν θέλουν να λύνουν τις διαφορές τους δικαστικώς δεν τους σύρουν µε τη βία. µετά τους λόγους και τους νόµους τους εκτός Εκκλησίας να διδαχθείς και . ∆εν αναγκάζουν τους πιστούς και ευλαβείς να κατηγορούν όσους τους αδικούν. εγώ θα τους το ξεπληρώσω.». Πώς λοιπόν παρανοµούν όσοι την τηρούν. λοιπόν. κακία. γιατί άκουσαν τον Κύριο που είπε— «άφετε και αφεθήσεται υµίν» και να µη κάνετε µε την ανθρώπινη εκδίκηση ασυγχώρητα τα δικά σας κακά[3]. Ποιός είναι λοιπόν εκείνος που ώρισε πιο δίκαιους νόµους από αυτούς και θέλει να κρίνει τους αδικούντες πριν από το Θεό ως αναµάρτητος και κατηγορεί για παρανοµία όσους προσπαθούν να φυλάξουν το νόµο του Θεού και επιπλέον ονοµάζει την ανεξικακία. και στο Ευαγγέλιο— «µην κρίνετε τους συνανθρώπους σας. έπρεπε να συγχωρέσουν το τυχόν πληµµέληµα σ' αυτόν που τους αδίκησε.

ο µεν ένας που εκδικείται για ό. νοµίζει ότι κατακρίνει την ακρισία του Θεού. για να µη σας καταδικάσει κι εσάς ο Θεός». λοιπόν. ∆ε χαίρεται για το στραβό που γίνεται. που θέλει να γίνει σοφός. και ο Γέροντας είπε ότι είναι οι εντολές του Χριστού. . Βέβαια στην εργασία της ο ένας µε τον άλλον διαφέρουµε και όλοι είµαστε ελλιπείς απέναντί της. αλλά µετέχει στη χαρά για το σωστό. ο δε άλλος που υποφέρει σα δική του τη θλίψη που ήρθε πάνω του[6].τι του έκαναν. αν βέβαια δεν αµελήσουµε να κάνουµε αυτό που µπορούµε. αναµένουµε όµως µε ελπίδα ότι µε τη χάρη του Χριστού θα συµπληρώσουµε τα ελλείµατά µας. Εκείνος που αγαπάει. Ζήτησε να µάθει ο σχολαστικός ποιοι είναι αυτοί οι κόποι οι υπέρ της ευσεβείας. οµολογεί άλλες παλαιές αµαρτίες εξ αιτίας των οποίων πάσχει τα δεινά µε υποµονή. Αυτός. να αναλάβεις τους κόπους για χάρη της ευσέβειας και να φθάσεις να υποµένεις ως δικά σου τα επερχόµενα θλιβερά[4]. αλλά τους κατακρίνει ως µη τελείους. Εάν όµως κάποιος δεν συγκρίνει τον εαυτό του µε τους ανωτέρους του.τον πνευµατικόν νόµον. αναζητεί πάλι άλλους σπουδαιότερους από αυτόν και όταν τους βρει συναγωνίζεται µε εκείνους και ουδέποτε σταµατάει να αγωνίζεται. που δεν υποµένουν τις αδικίες µε χαρούµενη διάθεση. για όλα ελπίζει. Κάνοντας αυτά. Είναι γραµµένο ότι «µην καταδικάζετε τους ανθρώπους. Γι' αυτό λέει και ο Απόστολος. «όποιος από σας θέλει να γίνει σοφός σ' αυτόν εδώ τον αιώνα. 3. Έχουµε µεγάλη ανάγκη την υποµονή και την πραότητα που δίνει ο Θεός. τους ανωτέρους του δεν τους κατακρίνει εάν έχουν κάποιες ελλείψεις ως προς την τέλεια αγάπη. Όταν φθάσει δε στα δικά τους τα µέτρα. διότι σύµφωνα µε τη Γραφή «Εκείνος που αγαπάει. έως ότου ευρίσκει κάποιους που θα τον έλκουν περισσότερο στην αγάπη. οι δε πνευµατοφόροι κατηγορούν τους εαυτούς τους ακόµα και όταν αδικούνται. αντίθετα επεκτείνει τον εαυτό του προς την υπεροχή τους. αν και ένα αµάρτηµα συµβαίνει να είναι ελαφρότερο από το άλλο. ξεχνάει το κακό που του έχουν κάνει. ας γίνει µωρός. για να γίνει έτσι πραγµατικά σοφός». Έτσι λοιπόν. γιατί χωρίς αυτά δεν µπορεί κάνεις να γίνει αληθινά σοφός. Ακόµη. όλα τα υποµένει». χωρίς να το γνωρίζει καταδικάζει τον εαυτό του. όλα τα ανέχεται— σε όλα εµπιστεύεται. επειδή η αγάπη δυναµώνει όχι µόνο µε τους αυτόβουλους κόπους αλλά και µε τις ακούσιες επερχόµενες θλίψεις. δεν µπορεί να καταδικάσει αυτόν που φαίνεται πως την αδικεί. Γνωρίζει ο Θεός πόσα δεν µπορούµε να κάνουµε εξ αιτίας της αδυναµίας και πόσο αµελούµε την εργασία της αγάπης. από τις οποίες πρώτη και µεγαλύτερη είναι η αγάπη. Γι' αυτό οι σοφοί στα λόγια νοµίζουν ότι αµαρτάνουν µόνον όσοι αδικούν. αυτοκατηγορούνται γιατί γνωρίζουν ότι οι θλίψεις ξεφυτρώνουν εξ αιτίας παλαιών αµαρτιών τους[5].

Βλέπεις. αλλά και εκείνη που προσφέρεται στο Θεό µε απερίσπαστο λογισµό. τότε ούτε το άλλο από µόνο του παρίσταται στο Θεό. Αγανακτισµένος ο κοσµικός για τους ελέγχους. Ξαναρώτησε ο νοµικός— Έχει η σάρκα θέληµα αντίθετο της διανοίας. σύµφωνα µε τον Απόστολο. τα οποία αγνοούµε λόγω της απροσεξίας µας στους λογισµούς και της συγκαταθέσεως σ' αυτούς[8]. υπακούοντες στα θελήµατα της σάρκας». Όσοι δε τον εγκαταλείπουν και αµελούν τα ζωτικά σηµεία του. είπε— Εάν αυτά διατάζει ο πνευµατικός σας νόµος που τον θέσπισε ο Θεός. άκαιρα. ∆ια της Χάριτος. αποκτώντας το νέο φρόνηµα του πιστού. αποσπασθεί η προσοχή του. αλλά και σε εξοικείωση µε την ιερά αρετή. εννοώ την προσευχή και την ταπεινοφροσύνη. έστω και αν είναι καλά. Γι' αυτό και ο διάβολος µας προτρέπει να σκεπτόµαστε και να πράττουµε όλα τα βιοτικά. αυτοί πέφτουν. Γιατί γνωρίζει ότι όλα όσα γίνονται χωρίς αυτά τα δύο. και φυσικά το Πνεύµα αντίθετο µε τις αµαρτωλές επιθυµίες». Απεκρίθη τότε ο ασκητής— Έχει. λοιπόν. «Ο Θεός εναντιώνεται στους υπερήφανους. έχοντας παρασυρθεί απ’ την κενοδοξία[7] και τη βιοτική µέριµνα. δεν µας οδηγεί µόνο στη γνώση. τότε γιατί αµαρτάνουν µερικοί µοναχοί τηρώντας αυτόν τον νόµο. Αυτά τα λέµε όχι για να κατακρίνουµε άλλους. την οποία ούτε στο ελάχιστο δεν θέλει να αµελούµε ο µακάριος Παύλος. λέγοντας— «µην προσαρµόζεστε στη νοοτροπία αυτού του κόσµου. που λέγει— «Είµαστε και εµείς κάποτε απείθαρχοι. Και αλλού— «οι αµαρτωλές επιθυµίες είναι αντίθετες µε το Πνεύµα. αργά ή γρήγορα θα του αφαιρεθούν. ότι έχει και επιθυµία και θέληµα. Έτσι θα . αλλά και αυτοί που δεν προσέχουν τη διάνοιά τους. αποσκοπώντας να µας αποµακρύνει από την προσευχή και την ταπεινοφροσύνη. δεν πέφτουν. Συγχρόνως όµως δηλώνει τη σταθερότητα και την προσήλωση του νου. εάν σε ένα απ' αυτά τα δύο. γι' αυτό και λέγει «να προσεύχεσθε αδιάκοπα». Γι' αυτό όχι µόνον όσοι αµελούν την προσευχή. Και ο Γέροντας απάντησε— Όσοι τον κρατούν. επηρεάζονται. ενώ αυτό ταπεινοφροσύνης.4. αλλά να µεταµορφώνεστε συνεχώς µε τη µετάνοια. αλλά οµολογώντας τις δικές µας ελλείψεις. όπως είπες. στους ταπεινούς όµως δίνει τη χάρη του». Γιατί. Κυρίως εννοώ την απερίσπαστη προσευχή. Γιατί εκείνο είναι γνώρισµα υπερηφανίας. αλλά στο δικό του θέληµα. Ως προσευχή εννοούµε όχι µόνον αυτή που επιτελείται µε το σώµα.

µε σκοπό ο καθένας ανάλογα µε την προθυµία και την αγωνιστικότητά του να ξεφύγει από την κόλαση και να επιτύχει τη σωτηρία. γιατί αυτός φροντίζει για σας». όπως λέγει ο Απόστολος— «Να χαίρεστε πάντοτε µε τη χαρά που δίνει η κοινωνία µε τον Κύριο. αλλά αφού µας παραχώρησε την παρούσα ηµέρα µας συµβουλεύει θεοπρεπώς και φιλανθρώπως να µη µεριµνάµε για την αυριανή. Ο ίδιος ο Κύριος δήλωσε αυτό λέγοντας «Όποιος είναι αξιόπιστος στα λίγα. είναι να ψάχνει την κατάλληλη ευκαιρία για να προσευχηθεί. «Μη µεριµνήσετε τι θα φάτε. Επειδή ο Θεός έθεσε διάφορες εντολές. Όµως και σε αυτό το σηµείο έδειξε την φιλανθρωπία του για µας. Θα το πω και πάλι— να χαίρεστε. Έχοντας την πείρα. Ποιός είναι αυτός που αφού αποτινάξει την µέριµνα των προσκαίρων και αποδεσµευθεί από αυτή. Τα ίδια λέγει και ο µακάριος Πέτρος «Γι' αυτό πρέπει να είστε εγκρατείς και νηφάλιοι για να µπορείτε να προσεύχεστε. Ο ίδιος ο Κύριος πρώτος. ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε. είναι άδικος και στα πολλά». αλλά να επιζητείτε µόνο την βασιλείαν του Θεού και την επικράτηση του θελήµατός του κι όλα αυτά θα ακολουθήσουν». οδηγηµένοι από το Αγιο Πνεύµα του». Από τον Απόστολο γνωρίζουµε ότι προσευχή µε προσευχή διαφέρει. Με προσευχή και εγκράτεια είναι δυνατόν τα πολλά να . Αλλο είναι να παρακαλούµε το Θεό µε προσηλωµένη διάνοια και άλλο να παρίσταται το σώµα και η διάνοια να περιπλανιέται. το καλό και αρεστό στο Θεό και τέλειο». Αλλο. Γνωρίζοντας ότι είναι απαραίτητη κάθε ηµέρα η πρόσκαιρη επιµέλεια για τα σωµατικά. είναι αξιόπιστος και στα πολλά— κι όποιος είναι άδικος στα λίγα. Ο Κύριος έρχεται σύντοµα. Ασφαλώς ο Κύριός µας προσκαλεί σε µεγαλύτερα µέτρα πίστεως µε τα λόγια του αυτά. δεν θα πιστεύσει σ' Αυτόν και για τα αιώνια αγαθά. Αφήστε όλες σας τις φροντίδες σ' αυτόν. που θα συνοδεύονται από ευχαριστία». γνωρίζοντας ότι όλα διασφαλίζονται µε την προσευχή λέει. ότι στην επίτευξη όλων των αρετών συνεργεί η προσευχή. Γιατί δεν είναι δυνατόν ενώ είµαστε άνθρωποι και φοράµε σάρκα να µην υπολογίσουµε καθόλου τις ανάγκες της σωµατικής ζωής. δεν απαγόρευσε την καθηµερινή φροντίδα. δεν σταµατά παντού και πάντοτε να προτρέπει γι' αυτή και να λέγει— «Προσεύχεσθε συνεχώς και απευθύνετε τα αιτήµατά σας σε κάθε περίσταση προς το Θεό. αλλά σε κάθε περίσταση τα αιτήµατά σας να τα απευθύνετε στο Θεό µε προσευχή και δέηση. Σ' όλους να δείχνετε την καλοσύνη σας. αφού τελειώσει τις κοσµικές φροντίδες και του περισσεύει λίγος χρόνος και άλλο είναι µε κάθε θυσία να προτιµά και να επιλέγει την ευχή από τις κοσµικές ενασχολήσεις. γι' αυτό ο Απόστολος µας οδηγεί στο τέλειο θέληµα του Θεού. για την ολιγοπιστία και την ασθένειά µας. θέλοντας να µη κριθούµε καθόλου. Για τίποτε να µη σας πιάνει άγχος.µπορείτε να διακρίνετε ποιο είναι το θέληµα του Θεού. πάλι. 5.

ούτε βέβαια χωρίς ανάγκη να τις προκαλεί έτσι στην τύχη. Πρέπει να αφήνουµε τις άσκοπες ασχολίες και να προτιµούµε την προσευχή. Για όλα όσα είπαµε προηγουµένως δηλαδή για την προσευχή και την απαραίτητη διακονία. όπως λέει ο προφήτης. µε τη χάρη του Θεού. πάρα για πλάνη και έπαρση. Πρέπει να διακρίνει τη διαφορά και να υπηρετεί την οικονοµία του Θεού χωρίς να είναι απόλυτος. Αυτό που κάνει περισσότερο δυσκολοδιάκριτα τα πράγµατα είναι. παρά για πλήρη εγκατάλειψη. Γιατί όσο πιο πολύ κανείς. Απαραίτητες λοιπόν διακονίες είναι οι αναγκαίες και όσες κατ' οικονοµίαν µας συµβαίνουν. να παραβλεφθούν όµως τελείως είναι αδύνατον. µε πρόφαση την προσευχή να τις απωθεί και να τις απορρίπτει. τόσο περισσότερο δίνει τόπο στην καθαρή προσευχή[9] και φανερώνει την ειλικρινή πίστη του στο Χριστό. Καλύτερα να κατηγορηθούµε για µερική έλλειψη. Γι' αυτό και εµείς προσπαθούµε κάθε µέριµνα του κόσµου να την αποκρούσουµε µε την προσευχή και την ελπίδα. Ας σε πείσει σ' αυτό η παραβολή του Κυρίου που παρουσιάζει ένα φαρισαίο και έναν τελώνη. Και όσο πιο πολύ έχει περιορισµένο το λογισµό του από τις περιπλανήσεις. Είναι προτιµότερο να απολογηθούµε για ελλείψεις. τουλάχιστον ας γνωρίζει την αλήθεια και όσο µπορεί να αυξάνει την προσπάθεια κατηγορώντας την ατέλειά του. ότι αυτές οι αναγκαίες και απαραίτητες εντολές δεν είναι πάντοτε οι ίδιες. απαιτείται µεγάλη διάκριση από το Θεό για να γνωρίσουµε πότε και ποια ασχολία οφείλουµε να επιλέξουµε από την προσευχή. ιδιαίτερα όσες µας παρασύρουν στην πολυτέλεια και στη χρηµατική πλεονεξία. Ο καθένας µας όταν ασχολείται µε την αγαπηµένη του απασχόληση νοµίζει ότι εκτελεί την πρέπουσα διακονία και αγνοεί. ούτε πάλι θέλει να φέρει σε πέρας όλες τις εντολές όταν εµφανίζονται κατ' οικονοµία. ότι οφείλει να προκρίνει το τι αρέσει στον Θεό. προσφέρουµε στο Θεό την εξοµολόγηση των ελλείψεών µας. Γιατί η κάθε διακονία επιτελείται στην ώρα της και όχι . και όχι στον ίδιον. Εάν όµως κάποιος από ολιγοπιστία ή για κάποια άλλη αδυναµία δεν µπορεί να το κάνει αυτό. 6. Όποιος. σύµφωνα µε τη Γραφή. τόσο περισσότερο συµµαζεύει το λογισµό του από τον ρεµβασµό. δεν οφείλει να προτιµά την προσευχή από κάθε διακονία. χωρίς να παύσουµε να φροντίζουµε γι' αυτές.περιοριστούν σε ολίγα. τις περιορίσει και περικόψει τα δεσµά των βιοτικών πραγµάτων. επιθυµεί να φθάσει στην ανδρική τελειότητα και στο µέτρο της πληρότητος του Χριστού. ούτε και πάλι όταν τις συναντά από κάποια ανάγκη και οικονοµία Θεού. Εκείνος που δεν σκέπτεται έτσι δεν πιστεύει ότι η µία εντολή είναι διαφορετική από την άλλη και πιο περιεκτική. Επειδή όµως δεν µπορούµε να το κατορθώσουµε πλήρως. αλλά πρέπει να προτιµάται η µία από την άλλη στον κατάλληλο καιρό. λοιπόν. σύµφωνα µε τη Γραφή.

πάντοτε, η εργασία όµως της προσευχής είναι καθιερωµένη να
γίνεται παντοτινά. Γι' αυτό το λόγο εκτός από τις πολύ αναγκαίες
ασχολίες πρέπει αυτή να προτιµάµε. Όλοι οι απόστολοι διδάσκοντας
αυτή τη διαφορά στο πλήθος που ήθελε να ενασχολούνται µε
διακονήµατα έλεγαν— «”∆εν είναι, σωστό εµείς ν' αφήσουµε το
κήρυγµα του λόγου του Θεού και να ασχολούµαστε µε διανοµές
τροφίµων. Φροντίστε, λοιπόν, αδελφοί, να εκλέξετε απ' ανάµεσά σας
εφτά άντρες µε καλή φήµη, γεµάτους από τη σοφία του Αγίου
Πνεύµατος. Θα ορίσουµε αυτούς να κάνουν αυτό το έργο, κι εµείς θα
αφιερωθούµε αποκλειστικά στην προσευχή και στο έργο του
κηρύγµατος”. Μ’ αυτά τα λόγια συµφώνησε όλη η κοινότητα». Τί
µαθαίνουµε απ' αυτά τα λόγια; Εκείνοι που δεν µπορούν να
επιµένουν στην προσευχή, είναι καλό να επιδίδονται στη διακονία για
να µην εκπέσουν και από τα δύο, ενώ εκείνοι που έχουν την δύναµη
είναι προτιµότερο να µην αµελούν το ανώτερο.

7. Ακούοντας αυτά ο νοµικός, ερώτησε:
Και πώς λοιπόν, οι σοφοί του κόσµου που παραµελούν την προσευχή
δεν ξεπέφτουν, αλλά φυλάττουν τον εαυτό τους µε τή φιλοσοφία;
Αναστέναξε ο ασκητής και είπε—
Πολύ καλά είπες ότι δεν πέφτουν. Γιατί µε το να πέσουν µία φορά
στην ολέθρια και διπλή πτώση, της έπαρσης και της αµέλειας, ούτε
να ανορθωθούν µπορούν χωρίς την προσευχή, αλλά ούτε έχουν από
που να πέσουν. Ποιός ο λόγος για τον διάβολο να µεριµνά και να
παλεύει µε όσους πάντοτε είναι πεσµένοι κατάχαµα και δεν µπορούν
να ορθοποδήσουν ποτέ; Αλλοι βέβαια είναι εκείνοι που άλλοτε
νικούν και άλλοτε νικώνται, που πέφτουν και σηκώνονται, που
λυπούν και λυπούνται, που πολεµούν και πολεµούνται, και άλλοι
είναι, που παραµένουν στην πρώτη πτώση από υπέρµετρη άγνοια και
δεν γνωρίζουν ούτε ότι έχουν πέσει, προς τους οποίους αξιολύπητα
ο προφήτης λέει— «Αν κάποιος πέσει δεν θα ξανασηκωθεί; Αν κάποιος
το δρόµο του χάσει δε θα τον ξαναβρεί;» και πάλι— «Ξύπνα εσύ που
κοιµάσαι, αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Θεός».
Επειδή δεν θέλουν να αναλάβουν τον κόπο να σηκωθούν και να
αφοσιωθούν στην προσευχή και να θλιβούν για χάρη της πίστεως και
της µελλούσης βασιλείας του Θεού, λέει ο προφήτης—
«Καταστράφηκες, Ισραήλ, επειδή στράφηκες ενάντια σ' έµενα που
είµαι ο µοναδικός σου βοηθός»— δεν υπάρχει «τραύµα, ούτε µώλωψ,
ούτε πληγή φλεγµαίνουσα», ούτε κάποιο κακό που γίνεται χωρίς να
θέλουν. Αυτή η πληγή είναι εκούσιος. Αυτή είναι η «αµαρτία που
οδηγεί προς τον θάνατον» που δεν µπορεί να γιατρευτεί ούτε µε τις
προσευχές των άλλων. «Μεταχειριστήκαµε φάρµακα για την
Βαβυλώνα αλλά δεν γιατρεύτηκε», γιατί η ασθένεια είναι

αυτοπροαίρετη, και δεν επιτρέπει «να επιθέσουµε κάτι
ανακουφιστικό, ούτε λάδι, ούτε επιδέσµους», που είναι βοηθήµατα
από άλλους. Αυτά και τα παρόµοια λέει η αγία Γραφή σ' όσους
υποτιµούν την προσευχή και την περιορίζουν µόνο στις ώρες της
ανάγκης και στον καιρό της ασθενείας, ενώ ο Κύριος τη θέσπισε
«πάντοτε, νύκτα και ηµέρα», και ο Απόστολος «ασταµάτητα» να
προσφέρεται στον παντοδύναµο Θεό.

8. Πρόσεξε πως και η Παλαιά ∆ιαθήκη συγκρατεί εκείνον που
εµπιστεύεται τον εαυτό του και κοµπάζει για τη σοφία του. Λέγει,
λοιπόν αυτή, «Στον Κύριο να εµπιστεύεσαι µ' όλη σου την καρδιά και
στη δική σου σύνεση να µη στηρίζεσαι». Αυτά δεν είναι απλά λόγια,
καθώς νόµισαν µερικοί και γι' αυτό µάζεψαν ένα σωρό βιβλία, και
παρόλο που γνώρισαν την δύναµη όσων έχουν γραφεί, τίποτε δεν
έπραξαν απ’ αυτά. Επαίρονται για τα λεπτεπίλεπτα νοήµατα και µε
λόγια και µε διάφορους προβληµατισµούς προβάλουν τους εαυτούς
τους για να δεχθούν µεγάλους επαίνους από εκείνους που είναι
άπειροι στη φιλοσοφία. Επειδή όµως δεν γεύτηκαν τη φιλοπονία και
ούτε καν θυµήθηκαν να την εφαρµόσουν, αποδοκιµάζονται πολύ
από τον Θεό και από όλους τους φιλόπονους και ευσεβείς άνδρες.
Γιατί χρησιµοποίησαν την εισαγωγική γνώση των Γραφών, όχι για
εργασία, αλλά για επίδειξη και έτσι στερήθηκαν την ενεργό χάρη του
Αγίου Πνεύµατος. Αυτοί είναι οι «καυχώµενοι για εξωτερικά
πράγµατα και όχι για τον ψυχικό τους κόσµο».
Όσοι, λοιπόν, είναι άπειροι αυτής της εργασίας είναι υποχρεωµένοι
να ενσκήψουν σ' αυτή, γιατί αυτά που λέγονται από τη Γραφή
ειπώθηκαν όχι µόνο για να τα κατανοήσουµε, αλλά και για να τα
εφαρµόσουµε. Ας αρχίσουµε αυτή την εργασία και θα διαπιστώσουµε
στη συνέχεια προοδεύοντας, ότι µε την προσευχή έρχεται στους
πιστούς όχι µόνο η ελπίδα στο Θεό, αλλά και η βέβαιη πίστη, και η
ανυπόκριτη αγάπη, και η αµνησικακία και η φιλαδελφία, και η
εγκράτεια, και η υποµονή, και η βαθύτερη γνώση, και λύτρωση από
τους πειρασµούς, και δωρεές χαρισµάτων, και καρδιακή
εξοµολόγηση, και συνεχή δάκρυα. Και όχι µόνον αυτά, αλλά και η
υποµονή στις επερχόµενες θλίψεις, και η ειλικρινής συγχώρηση του
πλησίον, και η επίγνωση του πνευµατικού νόµου, και η ανακάλυψη
της δικαιοσύνης του Θεού, και η επιφοίτηση του αγίου Πνεύµατος,
και η χορηγία των πνευµατικών θησαυρών, και γενικώς όλα όσα
υποσχέθηκε ο Θεός να χαρίζει στους πιστούς ανθρώπους και εδώ και
στον µέλλοντα αιώνα. Με πιο απλά λόγια, είναι αδύνατο να
αναλάµψει στην ψυχή η εικόνα του Θεού, παρά µόνον µε τη χάρη
του Θεού και την πίστη του ανθρώπου που παραµένει, στην καρδιά
του µε πολλή ταπεινοφροσύνη και αµετεώριστο προσευχή.
Πώς, λοιπόν, αυτοί που είναι στερηµένοι από τέτοια και τόσο µεγάλα
αγαθά, λόγω αγνοίας και αµέλειας προσευχής, λένε ότι «δεν έχουµε
πέσει»; Και αποδίδουν στον εαυτό τους σοφία, αυτοί που δε

γνωρίζουν ούτε την αρχή της συστάσεώς τους, και είναι ελεεινοί για
την πτώση τους και ελεεινότεροι για την απειρία τους. Το µόνο
κέρδος που έχουν είναι ότι µας κάνουν να πιστεύουµε περισσότερο
στη Γραφή, πού λέει— «ό,τι ο κόσµος θεωρεί σοφία, είναι µωρία στα
µάτια του Θεού», «η δε εκ Θεού άνωθέν εστι κατερχοµένη παρά του
Πατρός των φώτων», της οποίας απόδειξη είναι η ταπεινοφροσύνη.
Αυτοί, λοιπόν, που θέλουν ν' αρέσουν στους ανθρώπους, αντί της
θεϊκής προτίµησαν την ανθρώπινη σοφία, και, επαιρόµενοι και
καυχώµενοι γι' αυτήν, εξαπάτησαν πολλούς από τους απλοϊκούς,
πείθοντάς τους να ασκούν την ευσέβεια προς το Θεό, όχι µε τους
κόπους της προσευχής και της ευλάβειας, αλλά µε τα εύγλωττα
επιχειρήµατα και τους λόγους της ανθρώπινης σοφίας, την οποία ο
Απόστολος συνεχώς κατηγορεί και την ονοµάζει κένωση του
σταυρού. Λέει στην προς Κορινθίους επιστολή του— «Η αποστολή που
µου όρισε ο Χριστός δεν ήταν να βαφτίζω, αλλά να κηρύττω το
ευαγγέλιο, χωρίς σοφά και περίτεχνα λόγια, ώστε ο θάνατος του
Ιησού Χριστού στο σταυρό να µη χάσει το περιεχόµενό του» καί στή
συνέχεια— «Αλλά αυτούς που ο κόσµος τους θεωρεί µωρούς, εκείνους
διάλεξε ο Θεός για να ντροπιάσει τελικά τους σοφούς— κι αυτούς που
ο κόσµος τους θεωρεί ανίσχυρους, εκείνους διάλεξε ο Θεός για να
ντροπιάσει τελικά τους κατά κόσµον ισχυρούς— κι αυτούς που ο
κόσµος τους θεωρεί παρακατιανούς και περιφρονηµένους, εκείνους
διάλεξε ο Θεός, τα µηδενικά, για να καταργήσει όσους θαρρούν πως
είναι κάτι». Εάν, λοιπόν, ο Θεός δέχεται ευχάριστα, όχι τα λόγια της
σοφίας του κόσµου, αλλά τους κόπους της προσευχής και της
ταπεινοφροσύνης, όπως αποδείχθηκε, γιατί µαταιοφρονούν, και
εγκαταλείποντας τον πρώτο τρόπο της θεοσέβειας ως
δυσκολοκατόρθωτο, δεν θέλουν να σωθούν, ούτε µε τον δεύτερο,
αλλά ούτε καν µε τον τρίτο;

9. Ο σοφός ρήτορας θέλησε να µάθει ποιοι είναι αυτοί οι τρεις τρόποι
της θεοσέβειας, και απεκρίθη ο ασκητής—
Ο πρώτος είναι να µην αµαρτάνουµε— ο δεύτερος είναι να υποµένει
εκείνος που αµάρτησε τις επερχόµενες θλίψεις, και ο τρίτος είναι,
αυτός που δεν υποµένει τις θλίψεις, να πενθεί για τις ελλείψεις στην
υποµονή. Γιατί, εάν δεν θεραπευθεί εδώ µε τα διάφορα γεγονότα
που πολύ ταιριαστά συµβαίνουν από τη Θεία Πρόνοια, κατ' ανάγκην
επέρχεται η µελλοντική κρίση[10]. Εκτός, εάν µας δει ο Θεός να
πενθούµε και να είµαστε ταπεινωµένοι και µε την παντοδύναµη
αγαθότητά του, όπως αυτός γνωρίζει, να εξαλείψει τις αµαρτίες µας.
Εάν, όµως, µαζί µε την αµέλεια των όσων είπαµε, εγκαταλείψουµε το
πένθος και την ταπείνωση, και επιπλέον υπερασπιζόµαστε τους
εαυτούς µας µε την εξάσκηση των λόγων της κοσµικής σοφίας για
να κοµπορρηµονούµε µε αυτούς ως οι πλέον ευλαβέστεροι, πώς είναι
δυνατόν να ελεηθούµε κάνοντας αντίθετα από αυτά που προκαλούν

λοιπόν. ξένος κι όχι τα χείλη τα δικά σου». προχώρησες τόσο βαθειά τη σκέψη σου κατηγορώντας την ανθρωπαρέσκεια. παρά αυτούς που είναι. Ή καλύτερα πριν από αυτό θέλω να µάθω τί είναι ανθρωπαρέσκεια. λοιπόν. ώστε να µην είναι εύκολο να αντιληφθούν ούτε τις παρεκτροπές της όσοι δελεάζονται από αυτήν. αλλά να αναθέτουµε στους άλλους καλύτερα την κρίση του καλού και όχι στους εαυτούς µας. Ποιός όµως µπορεί να είναι άµεµπτος όταν δεν αρέσει στους ανθρώπους. ∆εν σου φαίνεται ότι είναι δίκαιο να µην αφήνουµε στον καθένα τον έλεγχο των δικών του έργων. πρέπει να αποδεχόµαστε περισσότερο αυτούς που δεν είναι ευάρεστοι στους ανθρώπους. το να είσαι αρεστός στους ανθρώπους. Ρώτησε πάλι ο κοσµικός Ποιές είναι αυτές οι παρεκτροπές της ανθρωπαρέσκειας. ούτε στο ελάχιστο. έφθασε η ώρα να επαινέσεις . Η ανθρωπαρέσκεια όµως κρύβεται µέσα στα λόγια και στα σχήµατα της ευσέβειας. Γι' αυτό πες µου πρώτα τη σηµασία της λέξεως «ανθρωπαρέσκεια» και έτσι θα σε πιστέψουµε ότι έχεις κατανοήσει και τη γενικότερη βλάβη της. αφού κυριεύει ακόµα και τους συνετούς. Ο νοµικός. Γιατί. µε θαυµασµό για το λόγο ότι ειπώθηκε κάτι σπουδαίο. Εγώ θα έλεγα να µη θεωρείται αρετή. λέει— Μίλησες πολύ σωστά. Αυτή πιστεύω ότι είναι η σηµασία της λέξεως για την οποία συζητάµε. πράγµα που άκουσα να το λέει και η Γραφή— «Ασε να σε παινεύει άλλος κι όχι το στόµα σου. Αλοίµονον! Πόσο ελκυστικό είναι το πάθος της ανθρωπαρέσκειας και δύσκολα να γίνεται αντιληπτό. γιατί σε παρατηρώ ότι δεν δίνεις απαντήσεις σύµφωνα µε τη φύση. ώστε να τον βοηθάει να προκόβει στο αγαθό κι έτσι να συντελεί στην οικοδοµή της εκκλησίας». ευλαβέστατε κατηγορείς άδικα το δίκαιο. γι' αυτό και κάνουν εκείνους που κυριαρχούνται από τα πάθη αυτά να είναι ταπεινόφρονες. Εάν όµως.έλεος. αλλά κατηγορείς τα ωφέλιµα µε ασυνάρτητες µαρτυρίες και ενώ είσαι αµαθής φιλοσοφείς για όλα. όπως νοµίζω. σύµφωνα µε τα λόγια σου. αυτό που δεν αρέσει στους ανθρώπους και δεν επαινείται από τον πλησίον. Ο ασκητής τότε είπε— Ανθρωπαρέσκεια είναι. 10. Γιατί. και πάλι— «Η συµπεριφορά του καθενός µας να είναι αρεστή στον πλησίον. Γιατί των άλλων παθών οι ενέργειες είναι φανερές σε όσους µετέχουν σ' αυτά. και αλλού— «Αλλά. να ζείτε έτσι που να µη σκανδαλίζονται από τη διαγωγή σας ούτε οι Ιουδαίοι ούτε οι εθνικοί ούτε η Εκκλησία του Θεού».

και την ωνόµασες ανθρωπαρέσκεια.τους ληστές. να αποσιωπηθούν και οι αιτίες ως ψευδείς. ∆εν το κάναµε επειδή τάχα δεν γνωρίζουµε τις Γραφές. ενώ εσύ µέχρι τώρα σιωπούσες. Γνωρίζουµε. τους άρπαγες. όπως είπες. αλλά γιατί θέλαµε πρώτα ν' ακούσουµε τα δικά σου λόγια. Επειδή λοιπόν αυτά που είπες δεν τα είπες από αµέλεια. Γιατί ήθελες. κακώς µέχρι τώρα εσιώπησες. είναι δίκαιο τώρα που φανερώθηκε η σηµασία. αλλά να ωφεληθώ. σφάλµα στο οποίο υπέπεσες και συ. αλλά γιατί ήθελες ν' ακούσεις πρώτα τη δική µου άποψη. Εάν βέβαια σου είναι εύκολο να δείξεις ότι η ανθρωπαρέσκεια κατηγορείται ονοµαστικά. Ο ασκητής κατανόησε πλήρως. ώστε να υποθέσουν όλοι όσοι άκουγαν ότι απορροφήθηκε από τους συλλογισµούς και άφησε τις συµβουλές. όχι επειδή αγνοούσες. γι' αυτό σιώπησε για λίγο. αλλά εν µέρει µόνο. µόνο και µόνο επειδή δεν αρέσουν σε κανένα άνθρωπο. όµως. όταν δεν το κάνουν θεληµατικά. ευλαβέστατε. αλλά λόγω απαιδευσίας. Έπειτα άνοιξε το στόµα του και είπε— Επειδή δεν είχα σκοπό να νικήσω. και θα έχεις τη συγχώρεση από µας. αλλά µέσα στις λεπτοµερείς περιγραφές σου θα ανεχθούµε και άλλα πιο δίκαια. έστω και παρά τη θέλησή µας θα οµολογήσουµε την αλήθεια. όταν εσύ θα ερµηνεύεις τη Γραφή µε τον τρόπο αυτό. γι' αυτό είπα αυτά που είπα. ώστε να εξουσιάζουν και τους συνετούς. τους φονιάδες. λέγε. όπως είπες. Γιατί. και εµείς αναγκαστικά. ούτε επειδή αγνοούµε το δίκαιο. παρόλο που εµείς από αµάθεια. βέβαια. ανταλλάξαµε τις λέξεις και κατηγορήσαµε ως πάθος την αρετή. Και ο ασκητής ερώτησε— Ας έχουν τα πράγµατα έτσι. Γι' αυτό παρακαλούµε την εξοχότητά σου να ολοκληρώσεις όσα ανήγγειλες και να µας διδάξεις πώς η θεία Γραφή κατηγορεί την ανθρωπαρέσκεια µε άλλο όνοµα και όχι κατ' όνοµα. και δεν αποδίδουν κακία στις αγαθές ονοµασίες. αλλά εσύ άρχισε. ν' αποκαλύψεις την αυταρέσκεια και τα κακά που απορρέουν απ' αυτήν. παρά τη θέλησή σου. τους δολιόφρονας. εάν όµως δεν έχεις τι να απαντήσεις. Ο κοσµικός άκουσε αυτά και αποκρίθηκε— ∆εν είπα ότι γνωρίζω άριστα όλη τη Γραφή. ποιο είναι το πιο δίκαιο. την οποία Γραφή γνωρίζοντας πολύ καλά όλη. 11. Μην απορήσεις επειδή µέχρι τώρα σιωπήσαµε στα όσα είπες. σώπασε. κατηγορίες σου . όχι µόνο θα πεισθούµε για όσα είπες προηγουµένως. να δίνουµε συγχώρηση σ' όσους σφάλλουν στο λόγο. ότι αγανακτεί όταν ελέγχεται φανερά και δεν δέχεται τίποτα απ’ όσα ειπώθηκαν. Συ λοιπόν µη µε προτρέπεις να µιλήσω. αλλά από αµάθεια. Τις άδικες. οι οποίες πίστεψες ότι είναι τόσο πολύ κακές και δύσκολο να γίνουν αντιληπτές. όπως πιστεύω.

όπως το φανέρωσε ο Κύριος στα Ευαγγέλια όχι µόνο µία φορά. συµπέρανες εκ των προτέρων. Κι αυτά που ανέφερα εγώ είναι γραµµένα. Λέει τότε ο γέροντας προς αυτόν— Επαινώ την σοφία σου. αλλά και σε εκείνους που µας φαίνονται καλοί µας απαγορεύει να προσπαθούµε να αρέσουµε. είστε αρεστοί στους ανθρώπους»— αλλού πάλι— «Ή µήπως ζητώ να αρέσω στους ανθρώπους. Αλλ' ας τα αφήσουµε αυτά και ας έρθουµε στο θέµα µας. χάνει δε και τον µισθό του. αν θέλει κάποιος να αρέσει στους ανθρώπους για χάρη µιας υλικής αµοιβής. Όχι— γιατί αν πράγµατι ζητούσα να αρέσω στους ανθρώπους. που µας δίδαξες προηγουµένως. ούτε και όλοι ευσεβείς. όχι για να µας ελέγξουν ή να µας µιµηθούν. . Και ευλόγα. γιατί ο Θεός τους είχε απορρίψει». λέει— «Αλοίµονο αν όλοι οι άνθρωποι σας επαινούν». Παρόµοια δεν οφείλουµε να µην αρέσουµε σε όλους. Ο ασκητής απάντησε— Η Γραφή δεν αντιφάσκει. δεν θα ήµουν υπηρέτης του Χριστού». αλλά για να λάβουµε έπαινο ή κάποια ανταπόδοση. παρά µόνο στους πονηρούς. παρά µόνο στους αγαθούς. ότι θα λάβεις και συ. Επειδή δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ασεβείς.εναντίον µου πού θα τις βάλλουµε. Ακουσε λοιπόν τις κατηγορίες που λέει η Γραφή κατά της ανθρωπαρέσκειας. τότε κανένα πνευµατικό χάρισµα δεν παίρνει από τον Θεό. Και ο κοσµικός αντέτεινε— Τί λοιπόν. για να µη πω την πανουργία σου. Γι' αυτό και ο Κύριος φανερώνοντας αυτό στα Ευαγγέλια. 12. Και πολλά άλλα παρόµοια θα βρεις ψάχνοντας µέσα στην αγία Γραφή. Και ο νοµικός απάντησε— Στο νόµο της µακροθυµίας. για να. ∆ιότι µε τη δήλωση της αγνοίας προκάλεσες τη συµπάθεια και µε την υπόσχεση ότι θα δώσεις συγχώρεση. Πρώτα τον προφήτη που λέει— «ότι ο Θεός διασκόρπισε τα κόκκαλα των ανθρωπαρέσκων λαέ µου— τους ντρόπιασε. ούτε πρόκειται να λάβει κάτι από τις µέλλουσες ανταποδόσεις. γι' αυτό δεν οφείλουµε να αρέσουµε σε όλους. Γιατί. Εµείς κλείνουµε τα µάτια στην κατανόηση της αλήθειας. άρα η Γραφή έρχεται σε αντίφαση µε τον εαυτό της. όταν δείχνουµε τα καλά µας έργα στους ανθρώπους. Έπειτα ο απόστολος λέει— «Όχι µόνο για τα µάτια. Και όχι µόνο σ' αυτούς.

Ακολουθούν αυτή ως τέκνα ο φθόνος. Το χειρότερο από όλα είναι ότι µερικοί µε τη σοφία των λόγων τα παρουσιάζουν αυτά ως καλά και επικαλύπτουν την βλάβη που περιέχεται σ' αυτά. όπως είπες. όταν δίδασκε. Εξορκίζει τους πτωχούς να οµολογήσουν τι τους λείπει. Σου αποµένει να µας πεις φανερά. η οφθαλµοδουλεία. έδινε εντολή να τα κρύβουµε επιµελώς αυτά από τους ανθρώπους. η φιλονεικία. Προσπαθεί να κρύψει τα δικά του κακά µε το . προβάλλει τον εαυτό του. για να γνωρίσουµε µε ακρίβεια. σκοτεινές και δυσεύρετες. και όταν είναι παρόντες τους εξυµνεί κατά πρόσωπον. και όχι µε αινίγµατα και εικασίες. Συνηγορεί στη δίκη. η ζήλεια. ενώ τις κακίες τις διατηρεί στη µνήµη του. τόσο που να µπορούν να κυριεύουν και τους συνετούς. Τους έχοντας εξουσίαν όταν είναι απόντες τους εξευτελίζει. Ήδη πληροφορήθηκα για το θέµα αυτό. Επιτέλους φθάνει. ο δόλος. η καταλαλιά. της νηστείας. µε σκοπό να ικανοποιήσει το πολύµορφο πάθος της ανθρωπαρεσκείας του. φώναξε δυνατά ο σχολαστικός. όχι για να αποδώσει το δίκαιο. η υποκρισία. ∆ιαβάλλει ανώνυµα. για να κρύψει την κακολογία του. Γενικά αναζητά ευκαιρίες και γίνεται ευτελής σε σηµαίνοντα πρόσωπα. Πριν τελειώσει καλά αυτά τα λόγια του. Πρώτη και µητέρα όλων των παρεκτροπών είναι η απιστία. Ελέγχει κολακεύοντας. θα σου φανερώσω εν µέρει αυτήν την πανουργία τους. Όταν εγκωµιάζονται ενάρετοι δείχνει την αποστροφή του και αλλάζοντας τη συζήτηση αποσπά την προσοχή και διαλύει το εγκώµιον. το µίσος. Αν θες. 13. διαφεύγοντας την προσοχή τους. µε το πρόσχηµα ότι θέλει να τους ενισχύσει. και όταν πουν τις ανάγκες τους. ποιες είναι οι παρεκτροπές της ανθρωπαρέσκειας. Τις αρετές όλων τις περιφρονεί. το ψέµα. Ο πανούργος ανθρωπάρεσκος συµβουλεύοντας έναν.αλλά πάµπολλες. Ο ασκητής είπε— Ακουσε µε προσσοχή και θα σου τις πω ονοµαστικά. Νουθετώντας τον πλησίον του. Τους ταπεινούς τους χλευάζει και στους δασκάλους ψάχνει να βρει µοµφή. αλλά για να πολεµήσει τον εχθρό του. η προσωποληψία. σκέπτεται κακό εναντίον άλλου. εάν είναι. προσπαθώντας και από τους δύο να αποσπάσει τον έπαινο. Την έλλειψη παιδείας την κοροϊδεύει. Στους άπειρους καυχιέται και στους έµπειρους ταπεινολογεί. Στα θέµατα της προσευχής. µέχρι που κατηγορώντας να αναγνωρίσει τον εχθρό του. η υποκριτική ευλάβεια και όχι η αληθινή. Μόνο πρόσεχε µήπως δεν θα τις βρεις ο ίδιος όλες αυτές σε όλους εκείνους να συνδέονται µε το πάθος. της ελεηµοσύνης. για να δείξει ότι ο ίδιος είναι σοφός. τους διασύρει ως επαίτες. και όλα αυτά τα δυσδιάκριτα και σκοτεινά πάθη.

ασκητά µου. Τότε ένας από τους αδελφούς. Οι αδελφοί τον παρακαλούσαν επίµονα να τους πει την αιτία του στεναγµού. αν όχι λόγω των προσφάτων πράξεών µας. για την οποία τους άλλους κατηγορείς. Τουλάχιστον µόνον να πιστέψουµε ότι είµαστε υπεύθυνοι για τα λυπηρά που µας συµβαίνουν. αλλά αντίθετα. που είπε— «Όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί. αλλά σας πείραξαν. Αλλωστε δεν προσπαθούν να αρέσουν τόσο πολύ στους ανθρώπους. στην επιστροφή αναστέναξε µεγαλοφώνως. Κατάλαβα ότι τα λόγια του νοµικού δεν τα δεχθήκατε προς ωφέλεια. για να κρύψεις την καταφανή απαιδευσία σου µε την αφανή ευλάβεια. αν όχι ως αίτιοι αυτών των ιδίων των γεγονότων. θαύµασα και την πανουργία σου. προσελκύεις την προσοχή προς την κατά Θεόν µωρίαν. Μαζί µε αυτήν προβάλλεις την προσευχή και όλους τους κόπους χάριν της ευσέβειας. Αυτή είναι η αίτια της λύπης µου. Παρατηρώ κάποιους από σας να είναι ταραγµένοι. Εάν όµως δεν διέκρινα σωστά τις σκέψεις των σκυθρωπών. Και λέγοντας αυτά. οπωσδήποτε όµως για κάποια παλιά οφειλή µας[11]. Γι' αυτό και από τους ανθρώπους που αγνοούν το σκοπό τους εξευτελίζονται. Παραβλέπουν µε συµπάθεια τα κακά των άλλων. προσδοκώντες και για τα δυο την ανταπόδοση από τον Κύριο. Επειδή στερείσαι της γενικής παιδείας. Εάν πράγµατι είσαι εργάτης των όσων λες.τέχνασµα της αποκάλυψης των άλλων. Και είπε τότε αυτός. σηκώθηκε και έφυγε. αυτόν θέλουν να ευαρεστήσουν και σ' αυτόν σµικρύνουν τον εαυτό τους ταπεινούµενοι. όσο στο Θεό. ενώ εσύ την έχεις συγκεκαλυµµένη. Οι πραγµατικοί µοναχοί όµως δεν συµπεριφέρονται έτσι. Ο δε σχολαστικός ενοχλήθηκε από τους ελέγχους και είπε— Εγώ. που είχε εµπιστοσύνη στην εγκράτειά . σύµφωνα µε τη Γραφή. µαζί µε τις σκέψεις σου. ενώ οι ίδιοι δεν τον τηρούµε. Θεωρείτε τους εαυτούς σας προσβεβληµένους και όχι ωφεληµένους για όσα ειπώθηκαν. και αυτοί κατέχουν το νόµο του Θεού και πιστεύουν. γιατί τον πνευµατικό νόµο τον διδάσκουµε στους άλλους. ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Ο Γέροντας αφού τον ξεπροβόδισε. θα το δούµε αύριο που θα αναφερθούµε σ' αυτά. ενώ τα δικά τους τα φανερώνουν στο Θεό. δώστε µου συγχώρεση σα γέροντας που είµαι για την ανεπάρκεια της κρίσεώς µου. ότι όλα τα θλιβερά δεν επέρχονται άδικα σ' αυτούς. κι οποίος τον ταπεινώνει θα υψωθεί». 14. λέγοντας ότι αυτή είναι η µεγίστη σοφία και ευάρεστη στο Θεό.

Γι’ αυτό εγώ νοµίζω ότι βλασφηµεί εκείνος που το λέγει αυτό. «αυτός που έγινε κατάρα για χάρη µας». που. «αυτός που αναδέχθηκε τον θάνατο όλων των ανθρώπων και πέθανε για χάρη όλων». είναι χρεώστες µόνον αυτοί που δανείζονται δικό τους χρέος ή και εκείνοι που γίνονται εγγυητές τους. Ο ηγούµενος τα άκουσε όλα αυτά και λέγει— Προσπαθούσα εγώ να λύσω πρώτα την προηγούµενη ερώτησή σου. και κάνε κτήµα σου την ταπείνωση του Χριστού. υπάρχει κίνδυνος να µη δοθούν απαντήσεις µε τη σύγχυση των ερωτήσεων. ότι και ο Χριστός. και εσύ. αποκρίθηκε µε θράσος— Και πού λέγει η Γραφή ότι επέρχονται οι συµφορές στους ανθρώπους. µόνον εσένα δηλαδή δεν ανέλαβε. έκανε τον εαυτό του χρεωφειλέτη. θεωρούσε όµως ότι ως µάρτυς έπασχε άδικα. µαθαίνοντάς τα.του και αγνοούσε γι' αυτό την αλήθεια. 15. Ο δε Γέροντας αποδεικνύοντας καλά αυτά για τα οποία µίλησε. Εµείς όµως µε τη χάρη του Κυρίου θα σε πληροφορήσουµε γι' αυτό. Συνέχισε τότε ο γέροντας— Γνώριζε λοιπόν καλά. ενώ προσπαθούσε να υποµένει τα θλιβερά. Ο υποτακτικός απάντησε— Είναι φανερό. ότι είµαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. επειδή όµως πρόσθεσες και αυτή. ότι και εκείνοι που τους εγγυώνται. και οι ψυχές σας θα βρουν ξεκούραση». Αν θέλεις. αφού σε αντερωτήσω αυτά που πρέπει. απόβαλε την υπερηφάνεια. Οµολόγησέ το αυτό . ή καλύτερα την κακοφροσύνη. λέει— «Σηκώστε πάνω σας το ζυγό µου και διδαχτείτε από το δικό µου παράδειγµα. Πες µου. που ανέλαβε την εγγύησή µας. ανάλογα µε τα σφάλµατα του καθενός και τη δίκαιη κρίση του Θεού. τότε είναι επόµενο να θεωρήσουµε ότι πάσχοντας ο Χριστός πλήρωσε δικό του χρέος. αν το ερευνήσεις αυτό θα το βρεις σε πολλά κεφάλαια της Παλαιάς και της Καινής ∆ιαθήκης. είπε— Αγαπητέ µου. σύµφωνα µε τις άγιες Γραφές— «ο αµνός του Θεού. που παίρνει πάνω του την αµαρτία των ανθρώπων». µε το να θεωρεί τα επερχόµενα θλιβερά ως δικό του χρέος. θα σου παρουσιάσω και εγώ µερικά. όπως είπες. Ο υποτακτικός όµως διέκοψε το λόγο και είπε— Εάν ο καθένας από µας µιµείται σ' αυτό την ταπείνωση του Χριστού.

Συγχρόνως ανέφεραν τις αιτίες αλλά και ποιες θλίψεις θα τους συµβούν.τι αποφασίζει ο Κύριος είναι πάντοτε δίκαιο». άλλοι δε από την κακότητα των πλησίων τους[12]. όµως τον λυτρωτή των ψυχών µας και ανάδοχο δεν αρνούµαι. Γι' αυτό και εµείς για όσα ακούσαµε από τον νοµικό. αλλά τα πάντα είναι σύµφωνα µε την δίκαιη κρίση του Θεού.καθαρά και τότε εµείς θα έχουµε ηττηθεί. και να τον ευχαριστούµε γιατί τον απέστειλε ως έλεγχον των πονηρών . µε τη χάρη του». τότε τί να πούµε. Ο Θεός όµως τους δικαιώνει χωρίς αντάλλαγµα. οφείλουµε να λέµε αυτό που είπε ο άγιος ∆αυίδ στο Θεό— «Σώπασα— το στόµα δεν ανοίγω. ο ∆ανιήλ και οι υπόλοιποι προφήτες στο λαό και στα έθνη. οµολόγησε ότι θλιβόταν για τις δικές του αµαρτίες κατά παραχώρηση Θεού. Μιλώντας µε ανθρώπινα κριτήρια. και οι τρεις παίδες που ρίχθηκαν στο αναµµένο καµίνι. Γνωρίζω ότι καµµία άλλη ελπίδα σωτηρίας δεν απέµεινε στους ανθρώπους. ο Ιερεµίας. πως καλά έκανες και µε ταλαιπώρησες». «Ό. όπως λέει ο Απόστολος— «Γιατί όλοι έχουν αµαρτήσει και βρίσκονται µακριά από τη δόξα του Θεού. Ο Ησαΐας επίσης.τι σπέρνει ο άνθρωπος αυτό θα θερίσει». προφήτευαν ότι τα µελλοντικά κακά θα έλθουν πάνω τους ανάλογα µε του καθενός την αµαρτία. και— «Ό. και άλλοι µεν πάσχουν λόγω των ιδίων κακών. Όχι βέβαια!». Έλεγαν ότι ρίχθηκαν εξ αιτίας των δικών τους αµαρτιών και κατά παραχώρηση Θεού. Για εκείνα που είπατε και για εκείνα που κάνατε. να ισχυριστούµε πως είναι άδικος ο Θεός όταν τιµωρεί. που απ' τον Κύριο να µην έχει σταλθεί. Ο αδελφός γονάτισε. γιατί εσύ µ' έφερες εδώ που βρίσκοµαι». Καί πάλι— «Πέφτει ποτέ κακό σε κάποια πόλη. γυρίζει στον εαυτό τους και ό. ο Ιεζεκιήλ. Σ' έναν ψαλµό ο µακάριος ∆αυΐδ αυτό το λέει ολοφάνερα— «Το ξέρω. έχουν δικαιοσύνη». Κύριε. θα έλθουν πάνω σας εκείνα και εκείνα[13]. έκανε σχήµα µετανοίας και είπε— Μολονότι ως νήπιο έσφαλα από άγνοια. Να. αυτό το φρόνηµα µας διδάσκουν. ότι δεν επέρχεται άδικα στον καθένα κανένα από τα συµβαίνοντα λυπηρά. αν και ανέλαβαν την ευθύνη όλου του λαού. Ο άγιος ∆αυίδ όταν τον πίκρανε µε τα λόγια του ο Σεµεΐ. πως οι αποφάσεις σου είναι δίκαιες. Έλεγαν χαρακτηριστικά. Καθώς λοιπόν όλοι ωφελήθηκαν µε την επίγνωση και την µετάνοια του αδελφού. γιατί εσύ µ' έφερες εδώ που βρίσκοµαι».». Και αλλού— «Στη χλεύη του ανόητου µη µ' αφήσεις. Σώπασα— το στόµα δεν ανοίγω. είπε ο γέροντας— Μας αποµένει λοιπόν να δείξουµε από τη Γραφή.τι κάνουν οι άδικοι. Αλλού λέγει— «Όλα τα έργα του Κυρίου. Ακόµη— «Αν όµως η δική µας αδικία κάνει να φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού. 16.

Στη συνέχεια έρχεται η απαλλαγή από την µάταιη έπαρση. Ή. χωρίς να έχουµε αµφιβολίες εάν αγνοούµε το µεγαλύτερο µέρος της κακίας µας. Είναι γραµµένο. πολύ περισσότερο τις πονηρές σκέψεις. λοιπόν. δηλαδή η µετάθεση του καιρού και η ανοµοιότητα των γεγονότων[15]. αδελφοί. ούτε µε τα ίδια πράγµατα. όλοι µας παιδευόµεθα µε ό. όπως οι στρατιώτες. η αληθινή και απροσποίητη. όπως πρέπει και για να µετανοήσουµε. . Πρωτίστως την ανακάλυψη των πονηρών λογισµών που κρυφά µας κατέχουν. έτσι ώστε προσέχοντας µε ακρίβεια τους λογισµούς µας να διορθωθούµε. Και αυτό είναι που κάνει πολλούς να µη πιστεύουν στη δικαιοσύνη του Θεού. ∆εν είναι το ίδιο όµως. ούτε και θα είµαστε ασφαλείς για τα µελλοντικά αγαθά. εάν αντιλαµβανόµαστε δύσκολα τα φανερά λάθη. εκείνοι που οδηγήθηκαν αιχµάλωτοι στη Βαβυλώνα εβδοµήντα χρόνια για να µετανοήσουν. που όταν συλληφθούν να κάνουν κάτι κακό. Γενικώς. Μετά από αυτή την ανακάλυψη.λογισµών που κρυφά έχουµε µέσα µας. Γιατί. Μπορούµε αυτό να το γνωρίσουµε από την αγία Γραφή. µε πολλή ακρίβεια.τι µας συµβαίνει. αλλά από πνευµατική άποψη διασώζουν µε ακρίβεια τη δικαιοσύνη. µε τα γεγονότα που συµβαίνουν προς παιδαγωγία. Ερώτηση: Αν τα λόγια του νοµικού είναι έλεγχος για τις δικές µας πράξεις. Είναι γνώρισµα του τέλειου ανθρώπου το να µη λησµονεί τα αµαρτήµατά του. δεν µπορούµε ούτε τους τωρινούς πονηρούς λογισµούς να ανατρέψουµε. Μήπως εκείνοι που σκοτώθηκαν από την πτώση του πύργου του Σιλωάµ. Απάντηση Οι συµφορές που επέρχονται και οι έλεγχοι δεν αντιστοιχούν φανερώς µε τις αιτίες που τις προκαλούν. ότι εάν δεν υποµείνουµε κάθε επερχόµενη θλίψη µε πίστη και ευχαριστία. δεν µπορούµε να ανακαλύψουµε την κρυµµένη κακία µας[14]. τιµωρούνται βέβαια. ούτε να ζητήσουµε συγχώρεση για τα προγενέστερα κακά. όχι βέβαια µε τον ίδιο τρόπο που αµαρτήσαµε. έριξαν πάνω σε άλλους άλλον πύργο. πήραν κάποιους άλλους αιχµαλώτους για µετάνοια. αλλά οι τιµωρίες τους δεν είναι ίδιες µε τα κακά που έκαναν. ως λογικοί που είµαστε ότι για την δική µας ωφέλεια επιτρέπει ο Κύριος τις εφόδους των κακών και µέσω αυτών εργάζεται πολλά καλά σε µας. τότε γιατί δεν θεωρούµε τους εαυτούς µας υπεύθυνους για όσα λέχθηκαν. έρχεται στην επιφάνεια κάθε κακία που εµφωλεύει µέσα µας. κατάλληλα. Ας αντιληφθούµε. Παρόµοια. µα θα εξαφανιστούν για πάντα». Πρέπει τούτο να γνωρίζετε. Είναι. το εξής: «Ανθίζουν όλοι οι δραστές της παρανοµίας. Και αν αυτή δεν βρεθεί ξεκάθαρα. ούτε στον ίδιο καιρό. προστίθεται η ταπεινοφροσύνη. 17.

και η στροφή της προσοχής του ανθρώπου προς την ψυχή. Η οδός του είναι η φυγή εκ του κόσµου. Γι' αυτό και δίνει βαρύτητα ο νοµικός στα αισθητά έργα στα οποία πέραν της φιλανθρωπικής κοινωνικής δραστηριότητος. που έχει η κάθε µία. δια καταδύσεως του νου στην αρρέµβαστο προσευχή. Οι δυο διαφορετικές αυτές αντιλήψεις δηµιουργούνται από την θεώρηση του κόσµου. σχολιάζει ότι είναι αργία της φύσεως η αποχή από τα αισθητά έργα γι' αυτό και είναι άξια κατακρίσεως. Τα στοιχεία του ορθοδόξου µοναχισµού δηλαδή το απόκοσµο. στερηµένο κάθε οντολογικού υποβάθρου. είναι «καλός λίαν». Ο νοµικός και κατά κόσµον σοφός. Ο άνθρωπος αυτός θέλει το Θεό βοηθό στην επίγειο πρόοδό του και ευτυχία του για να βελτιώσει τη «φυσική περιουσία» του.ΣΧΟΛΙΑ: [1]. Ο νοµικός. της δυνάµεως και της καταφάσεως του κόσµου. αµέσως µετά. Τα αισθητά έργα που αναφέρει ο νοµικός είναι όλη η φιλανθρωπική και κοινωνική δραστηριότητα. συµπλήρωση. πρόοδο. που γίνεται µε την ανθρώπινη προσπάθεια. της δράσεως. ∆ιαχρονικά η άποψη αυτή είναι βασική αρχή της θεωρίας του ακτιβισµού. ο κόσµος όπως είναι. Ο γέροντας ασκητής εκφράζει την οδό της θεογνωσίας που απαρνείται τον κόσµο ως έχει. ο άγιος Μάρκος παρουσιάζει δύο διαφορετικούς δρόµους προς τη θεογνωσία. είναι υπέρµαχος της καταφάσεως του κόσµου. την οποία ζητούν όλοι οι άνθρωποι της λογικής. η ησυχία και η προσευχή. Απλά µόνον βελτίωση. Συνεπίκουρος έρχεται και ο Θεός µε τα υπερφυσικά δώρα του. το . Με τα δύο πρόσωπα των συνοµιλητών. επικάθηνται δηλαδή στα του κόσµου. Ο προσανατολισµός του είναι ο άνθρωπος και ο κόσµος και έµµεσα ενδιαφέρεται για το Θεό. οπότε δεν χρειάζεται αλλαγή. τα οποία συµπληρώνουν και τελειοποιούν ό. τους µεταφέρουν στην ατµόσφαιρα της σιωπής και της απραξίας. σ' ένα διαρκές γίγνεσθαι. Η ίδια αντίληψη ισχύει και για τον άνθρωπο. της δράσεως µέσα σ' αυτόν. µε µία παιδεία η οποία θα συµπληρώσει το ήδη υπάρχον. ή µάλλον δύο διαφορετικές αντιλήψεις. Για τον ιδεολογικό στοχασµό που εκφράζει ο νοµικός. Εντελώς αντίθετο είναι το ορθόδοξο εκκλησιαστικό φρόνηµα. όχι τόσο τοπικά όσο ηθικά. ∆εν χρειάζεται αλλαγή. µπορεί να λογισθούν και όλες οι προσπάθειες του ανθρώπου για την πρόοδο και την ευτυχία του κόσµου. ο οποίος είναι φύσει αγαθός. η οποία γίνεται η πύλη του θεϊκού φωτός.τι υπάρχει. η οποία θέλει να είναι το κάθε πρόσωπο σε µία αέναο ενέργεια. µικρή µόνον βελτίωση µε µία κατάλληλη αγωγή.

εκεί συµβαίνουν οι αρµόζουσες αθέλητες θλίψεις. ανήκει αποκλειστικά στη φιλανθρωπία του Θεού. Αρνείται και απορρίπτει την κοσµική «περιουσία» του. Κάθε τι που µας συµβαίνει. Σειράχ 4. ουδείς ούτως εχθρός ανθρώπου. έχουν ως αιτία τα εκούσια πάθη µας. λόγω διαφθοράς του κόσµου από την ανθρώπινη αυτονοµία και αµαρτία. Ή. 27. όπως λέγεται στην παράδοση των αγίων. Εµπόδιο είναι τα πάθη και όπου υπάρχουν πάθη. λογισµούς. Είναι φρικτό ο άνθρωπος να εγκλωβιστεί στην «πονηρία των επιτηδευµάτων αυτού» (Ψαλµ. 21. κάτω από τον οποίο όλοι ανεξαιρέτως βρισκόµαστε. «ενέργεια παθών. που καλείται σε µετάνοια και συµµόρφωση µε την εικόνα του αληθινού ανθρώπου. σ. [2]. Η ενεργοποίηση των παθών φανερώνει λήθη Θεού και ο άγιος Μάρκος σηµειώνει «Σύµβασις οδυνηρά µνήµην θεού παρέχει τω συνετώ— θλίβουσα κατά αναλογίαν τον επιλανθανόµενον του Κυρίου» (Περί νόµου § 56. αποδηµία χάριτος». είναι επακόλουθο των δικών µας κακών. Μετέχει στο µυστήριο του Σταυρού του Χριστού και γίνεται λιθάρι ζωντανό στην οικοδοµή του νέου κόσµου. 88).οποίο βλέπει σε αντίθεση το Θεό και τον κόσµο. και αυτοί λαός αυτού έσονται. Σε άλλο λόγο του ο άγιος Μάρκος είναι πιο σαφής. Γι' αυτό προτρέπει να µην κατηγορούµε τους άλλους ανθρώπους ως αίτιους. ακούσιον δε την σύµβασιν» (Περί των οιοµένων § 96.των ιδίων κακών» (Περί των οιοµένων § 9. και σκηνώσει µετ' αυτών. και επιλέγει την πορεία της αναπλάσεως και αναµορφώσεως µέσα στην εκκλησία του Χριστού. η πάνσοφος Χάρη του Θεού «εγκαταλείψει αυτόν και παραδώσει αυτόν εις χείρας πτώσεως αυτού» (Σοφ. ως αυτός εαυτού τυγχάνει. µε . µέσα στην αποκάλυψη και τη σάρκωσή Του. θλίψεις τοις ανθρώποις είναι γεννήµατα. σ. σ. αρχίζουµε να την ψηλαφούµε.. Εποµένως ο άνθρωπος είναι φθαρµένη εικόνα του Θεού και δεν αντανακλά πλήρως το πρωτότυπο. «Ει πάν ακούσιον εκ των εκουσίων την αιτίαν έχει. όταν πλανηθεί από τις εµπαθείς επιθυµίες του. Γι' αυτό ο ασκητής παραιτείται από τα «αισθητά έργα». έργα και ύλες. κατά την Γραφήν. και στη συνέχεια ορίζει τον άνθρωπο ως αµαρτωλό και διεφθαρµένο πρόσωπο. που σχετίζονται µε την ενδοϊστορική «πρόοδο» του κόσµου. και αυτός ο Θεός µετ' αυτών έσται. του Ιησού Χριστού. 19). Εκούσιων λέγει τον λογισµόν. Ο άνθρωπος. το ζύγισµα αυτό. 132). κάθε θλίψη και αδικία. για τις συµφορές που µας συµβαίνουν (Περί των οιοµένων § 53.» (Αποκ. 5). Γι' αυτό κινείται εκ των άνω. 146).. Ως µυσταγωγός του πνευµατικού νόµου ο άγιος Μάρκος δηλώνει απερίφραστα ότι οι ακούσιες θλίψεις. που µας συµβαίνουν. Το «κατά αναλογίαν» που λέγει. Ο Θεός δε. Τη µυστική λειτουργία του πνευµατικού νόµου. όταν κυνηγάµε µε αγάπη και προσευχή τη Χάρη του Θεού. 3). σ. 158). Αναζητά πρώτα το αληθινό πρόσωπο του Θεού. «Αι επερχόµεναι. για να ενδυθεί τον καινό άνθρωπο. «ιδού η σκηνή του Θεού µετά των ανθρώπων.

µε την σταθερή πεποίθηση ότι είναι γεννήµατα των δικών µου κακιών. γι' αυτό και πολλοί απιστούν στη δικαιοσύνη του Θεού. Το γεγονός ότι κάποιος έκανε ένα κακό σε µένα ή σε κάποιον άλλο. είναι επακόλουθο να του προσφέρουµε και τις σχέσεις µας µε τους αδελφούς µας. καθώς οίδεν η του Θεού δικαιοσύνη» (Περί των οιοµένων § 83. 98). αλλά τω ιδίω καιρώ. στον τρέχοντα χρόνο). τον κάθε συγκεκριµένον πλησίον. πιστεύοντας ότι τον αδικούν.πολλή φιλανθρωπία. Εάν κόψουµε αυτήν την κοινωνία µε την εκδίκησή µας προς τον αδελφό. εκτός µόνον «δια προσευχής και µετανοίας» (Περί νόµου § 95. σ. στο 17ο κεφάλαιο. υπάρχει αλλοτρίωση. αντίθετα «όταν εις το παρά φύσιν γένηται. σ. η ακούσιος επιφορά της θλίψεως. όσο «δίκαιο» και αν έχουµε. ώστε µε την αγαπητική σχέση του ενός προς τον άλλο. η εικόνα του αδελφού µας. καν µη προσφάτως (= άµεσα. 116). Γίνεται εποµένως αληθινά σοφός όποιος υποµένει µε προσευχή τα επερχόµενα θλιβερά µε ασάλευτη πίστη στη δικαιοσύνη . ούτω και τοις λογισµοίς και τοις εκουσίοις νοήµασιν» (Περί των οιοµένων §177.. [4]. ∆ηλαδή. Ο Θεός καλεί εµάς δια των άλλων. 186).. 154). σοφία και ταιριαστό τρόπο απονέµει «τα ακούσια τοις εκουσίοις» (Περί νόµου § 161. Τον Θεό δεν µπορείς να τον συναντήσεις παρά µόνον µέσα στην αγάπη για τον άλλο. να γίνεται µία κοινή θυσία προσφοράς προς τον ουράνιο Πατέρα. και τους άλλους µέσω ηµών. Κανείς δεν ξεφεύγει από αυτή τη δίκαιη και ανυποχώρητη ενέργεια του πνευµατικού νόµου. Στη συνέχεια αυτού του διαλόγου µε το νοµικό. Εξ' άλλου ο Χριστός είναι που έφερε ενώπιόν µου. «Ο παντεπόπτης Θεός. σ. που βρίσκεται στη συνείδησή µας. [3]. και έβαλε και εµένα ενώπιόν του. δεν µπορεί να ελαττώσει στα µάτια µου την άµετρη αξία του µυστηρίου της αγάπης του Θεού. ενώπιον του Χριστού το κάθε τι. ∆ιότι. σε όποιο βαθµό ανάπτυξης βρίσκεται η κακία µας. επιλανθάνεται της δικαιοσύνης του Θεού» και µάχεται µε τους ανθρώπους. Όταν. Είναι ανάγκη να µην επιτρέψουµε να βεβηλωθεί από τον δαίµονα του µίσους και της εκδικήσεως. ακόµα και τον εαυτό µας. είναι ένδειξη ότι ενεργώ «κατά φύσιν». Η εκδίκηση αποµονώνει και δεν αφήνει να φθάσει η συγχώρεση του Θεού σ' εµάς και έτσι µένει ασυγχώρητη η κακία µας. ότι οι συµφορές και οι ακούσιες θλίψεις δεν έχουν φανερή αντιστοιχία µε τις αιτίες τους. ανάλογη είναι και η καρποφορία της. σ. ώσπερ τοις έργοις ηµών αξίας επιφοράς απένειµεν. διευκρινίζει ο Αγιος. λοιπόν φεύγει ο άνθρωπος από την ενέργεια του «κατά φύσιν». διότι ο διάλογος µε τον πλησίον µου είναι συγχρόνως διάλογος δικός µου και δικός του µε τον Θεό. δηλαδή µε τα εκούσια έργα της κακίας µας. Η υποµονή στα επερχόµενα ακούσια λυπηρά της ζωής. «εµπίπτει εις την αµαρτίαν και εις τας επακολουθούσας αυτή δεινάς συµβάσεις. Εφ' όσον προσφέρουµε στη θεία λατρεία και στις προσευχές µας.

24. τους καθαρίζει µέσω των ακουσίων θλίψεων από παλαιές πληγές της αµαρτίας. καλλιεργώντας ο πιστός στη ψυχή του την ταπείνωση και . αυτών που τον αδικούν (Περί των οιοµένων §193. σ. Αντίθετα. 190). τις ξεχασµένες και παλιές. στην ασκητική ορολογία ονοµάζεται πρόληψις (Περί νόµου §140. σ. 190). Η Σοφία αυτή «διανοίγει τον νουν» (Λουκ. Η συνείδηση όλων των αγίων είναι αυτή για τις ακούσιες θλίψεις. Γι’ αυτό και ευχαριστούν το Θεό «επί πάση συµβάσει» (Περί των οιοµένων §187. Εργασία πολυχρόνιος. Φρόνηµα αδιανόητο και παράλογο για ανθρώπους εκτός Εκκλησίας. Τότε «διασώζουµε» την ύπαρξή µας µε την υπερβολική βιοτική µέριµνα. 148). πλήρης πόνου. Γνωρίζουν ότι «εις τας ακουσίους οδύνας το έλεος του Θεού θαυµασίως εγκέκρυπται. τότε έρχεται να πολεµίσει «πάθεσι τοις κατά πρόληψιν» (Περί νόµου § 139. και τα ριζίδια. Ο Θεός «πειράζει» για να προσφέρει πλούσια τη Χάρη Του. [7]. Ο αρχικός αγώνας είναι να κοπούν όλα τα κλωνάρια του δένδρου της κακίας στο χώρο της ψυχής. προς αναζήτηση κάποιου αντισταθµίσµατος. Η ρίζα όµως συνεχίζει και µετά να δίνει νέα βλαστάρια που τροφοδοτούνται από τις «εν αγνοία» αµαρτίες. σ. και όταν αρχίζει να εισέρχεται ο νους του στον τόπο της καθαρότητός του. τον υποµένοντα εις µετάνοιαν έλκον και απαλλάττον της αιωνίου κολάσεως» (Περί των οιοµένων § 130. διότι κάθε συµβάν θα του γίνει «θεογνωσίας διδάσκαλος» (Περί των οιοµένων § 58. Σ' αυτή την εργασία µεγάλη ωφέλεια προσφέρουν οι ακούσιες θλίψεις. σ. Η κενοδοξία και η θυγατέρα της η υπερηφάνεια αντιτάσσονται στην τάξη του Θεού. [6]. Τότε αρχίζει η εργασία του οργώµατος της ψυχικής γης για να πεταχθούν όλες οι ρίζες. γινόµαστε ανίκανοι να διακρίνουµε την παρουσία της στις κινήσεις της καρδιάς και του νου. 168). «πάθη κατά πρόληψιν». δηλαδή λερωµένες εικόνες και λογισµοί της ενυπάρχουσας κακίας. Αγωνίζεται ο πιστός να αποβάλλει κάθε εκούσιο κακία από τη διάνοιά του. και την προσφέρει όπου υπάρχει ήδη ζύµη πνευµατικής σοφίας. Η ακούσιος µνήµη παλαιών αµαρτιών. Με την κενοδοξία αποµονωνόµαστε στον εαυτό µας ακόµη και όταν στρεφόµαστε προς τα έξω. Αναγνωρίζουν ότι οι θλίψεις ξεφυτρώνουν λόγω παλαιών ή ξεχασµένων παραπτωµάτων τους ή για να γιατρευθεί κάποιο συγκεκριµένο πάθος τους. Επιθυµεί δηλαδή ο Θεός να αυξήσει την αγιότητά τους. [5]. 45) και τον κάνει ικανό να υποµένει µε ανδρεία και να θεωρεί ως δική του την πονηρία. Υποκύπτοντας στην «εξουσία» της. 110). 59 σ. γι' αυτό µε δικαιοσύνη και φιλανθρωπία. σ. Η κενοδοξία θέτει ως κέντρον τον εαυτό της και βυθίζεται αργά και σταθερά στο καταθλιπτικό κενό από το οποίο µας εκάλεσε ο ∆ηµιουργός. 110). στο περιβάλλον. µέσω της εργασίας των εντολών Του. στον τρόπο ζωής που απαιτείται για την είσοδο στη Βασιλεία Του.του Θεού. αλλά και φωτοφόρος.

Β' ΒΕΠ 41. τα ζωτικά έργα του πνευµατικού νόµου. που επιζητά µία πληρότητα καθολική. ώστε οι πολλοί να νοµίζουν ότι δεν είναι τίποτα άλλο ο άνθρωπος. Με την αποδηµία της θείας Χάριτος ζει στα αποπνικτικά όρια της φύσεώς του. στη µνήµη και σε όλες τις ψυχικές λειτουργίες. λοιπόν. ως µία άλλη δύναµη ξέχωρα από το νου. στη λογική. Ο νόµος. 169). όµως. ψυχικές και σωµατικές. προξενεί την άµεση ένωση µε το Θεό. της σάρκας ενεργεί στις αισθήσεις και ο νόµος του πνεύµατος στο νου. σ. Το θέληµα της σάρκας.τι θα µπορούσε να πραγµατοποιήσει ο άνθρωπος µόνο σε ενότητα µε το Θεό.την προσευχή. ότι «από του Θεού απέθανε. παρά µόνον σάρκα που έχει την αίσθηση. που ζητάει να πετύχει µόνη της ό. σ. Ο προσευχόµενος ζει αυτόν τον «διχασµό». να αντισταθεί. έχει ριζώσει λόγω των αισθήσεων στην ανθρώπινη φύση η δύναµη του σαρκικού φρονήµατος. Επίσης. είναι µία παλαίστρα που δοκιµάζεται η ανθρώπινη ελευθερία και προαίρεση. Εξοµαλύνονται οι σχέσεις του µε τους συνανθρώπους του και γίνονται διαφανείς. 206). δεν υπάρχουν κανόνες λογικά . αιχµαλωτίζεται στην ίδια την επαναστατηµένη αυτονοµία του. ως µέσο απολαύσεως. Ταπεινούµενος εκούσια ο άνθρωπος. ∆ιότι τον ερεθισµόν άπαυστον και εγκείµενον έχει τοις µέλεσιν». δεν βλέπει αντίθεση µεταξύ της πνευµατικής αυτής καταστάσεως και της ενεργείας του Θεού στον έσω άνθρωπο. τη δε ιδία φύσει ζη» (Αγίου Μακαρίου. θεωρεί ενώπιόν του την ασύλληπτο ταπείνωση του Θεού και ιλιγγιά. παρουσιάζονται ως απόλυτη φυσική επιθυµία. έντονα. της παρούσης ζωής (Αγίου Μαξίµου. στη διάνοια. Ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος σχολιάζει για τον άνθρωπο µετά την πτώση. Η επιθυµία και το θέληµα της σάρκας. Οµιλ. Ο νόµος της σάρκας. Σ' αυτό που οντολογικά αξίζει. Η ταπείνωση του χαρίζει την κοινωνία και την αλληλοπεριχώρηση µε τους αδελφούς και είναι ο τρόπος ζωής που απαιτεί η είσοδος στη Βασιλεία του Θεού. όταν ενεργεί στο νου. ούτε πιο πάνω ούτε πιο κάτω. 176). σ. (Περί των οιοµένων § 146. τα οποία εξαντλούνται και φθείρονται. δια των αισθήσεων συνδέεται µε το περιβάλλον και τις ύλες των πραγµάτων. «Ο ων υπό αµαρτίαν ου δύναται µόνος περιγενέσθαι του σαρκικού θελήµατος. Η σάρκα έχει δική της επιθυµία και θέληµα. Τόσο πολύ. Είναι κοινή ασκητική εµπειρία ότι το θέληµα της σάρκας δεν νικιέται µε τις δυνάµεις της φύσεως. Το σαρκικό θέληµα. και γίνεται το σώµα ο κύριος φορέας της ανταρσίας της. γίνεται πλέον σαρκικό φρόνηµα. Η ταπείνωση τον επαναφέρει «εις την οικείαν αξίαν». γιατί µετέχει της αλόγου φύσεως. [8]. οι απαιτήσεις της φύσεως. Εκατοντάς ∆' 910. η οποία όµως επεκτείνεται στο νου. στην πάλη αυτή µε το νόµο της σάρκας. Η φύση όµως έχει ορισµένα όρια και δυνάµεις. κυρίως µε το προσωπείο της υπαρξιακής δίψας. ως νόµος που αντιστρατεύεται τον πνευµατικό νόµο. ενώ ο νόµος του πνεύµατος. 12. Αν προσπαθήσει κάνεις µόνον µε τις δυνάµεις της φύσεώς του.

(Περί νόµου § 89. Οι διάφορες επερχόµενες θλίψεις που συµβαίνουν πολύ ταιριαστά ως γεγονότα της ζωής και σκοπόν έχουν την θεραπεία της ψυχής. «Όταν ενάρµαρτος ψυχή τας επερχόµενας θλίψεις ου καταδέχεται. ή λογισµός άλλου τινός πράγµατος. 154). Εκατοντάς Γ'. ύλες. [9]. ειλικρινούς πίστεως στο Χριστό. Η δε καθαρότης. σ. 89. αιτήσεως. λόγω των πειρασµών που υποµένει για να κρατήσει αυτό το µέτρο της πίστεως. «Όταν ίδη ο διάβολος ότι ο νους εκ καρδίας προσηύξατο τότε µεγάλους και κακοτέχνους πειρασµούς επιφέρει» (Περί των οιοµένων § 81. τόπος στον οποίο στοχεύουν όλοι οι αγώνες όσων αγαπούν το Θεό. Ο τόπος της καθαρής προσευχής. Οι «προσφυείς συµβάσεις» είναι ένα θέµα στο οποίο συχνά επανέρχεται ο άγιος Μάρκος στους λόγους του. 152). Ο άγιος Μάρκος σχολιάζει ότι η καθαρή προσευχή είναι σηµείον και απόδειξη φιλοθεΐας. δεήσεως. «Παν το εν τω κόσµω. η περιπλάνηση του νου είναι τεκµήριον φιληδονίας (Περί των οιοµένων §90. ουκ έστιν η αγάπη του πατρός εν αυτώ» (Α' Ιωάν.. δια της προσευχής. 238). 96). η προσευχή εκείνη δεν λέγεται καθαρά» (Αγιος Ισαάκ. Θα λέγαµε ότι ο Θεός «µετράει» και «ζυγίζει» το λογισµό του καθενός. και ουκ ιάθη"» (Περί των οιοµένων § 75. 96). 2. Η αµετεώριστος και καθαρή προσευχή είναι όρος υψηλό. δίκαια χωρίζεται από τη χάρη που του δόθηκε και παραδίνεται στη σύγχυση των παθών και αφήνεται να καταλήξει στη διάπραξη εκείνων των αµαρτηµάτων που επιθυµούσε εσωτερικά» (Αγίου Μαξίµου. ακολουθούµε την αγιοπατερική παράδοση παραδίδοντας τους εαυτούς µας. «Εκείνος όµως που µένει αναίσθητος σ' αυτή τη θεραπεία. εκεί αρµόζουν «και τα προσφυώς λεγόµενα» (Περί µετανοίας VII. [10]. 165). είναι φανέρωση της φιλοθεΐας του ανθρώπου. ο ρεµβασµός. Σ' ένα σηµείο σχολιάζει ότι όπου υπάρχουν πράγµατα. 156) και γίνεται όχηµα της φαντασίας. δηλ. σ. η επιθυµία της σαρκός και η επιθυµία των οφθαλµών και η αλαζονεία του βίου. 1516). σ. ευχαριστίας και αινέσεως). κατά πόσο φέρεται εµπαθώς προς αυτή. σ. όταν πραγµατοποιείται αυτή. σ. κατά πόσο είναι προσκολληµένος στην ύλη και την έχει κάνει άξονα ζωής. «Αστήρ». Λόγος ΛΒ'. Γι' αυτό επαινείται σ' όλη την ασκητική παράδοση η ακτηµοσύνη.. σ. γίνεται η πλέον ουσιώδης δοξολογία προς το Θεό. ή η µη καθαρότης της προσευχής διακρίνεται ως εξής— «καθ' όν καιρόν προετοιµάζεται ο νους να προσφέρει µίαν εκ των κινήσεων (δηλ. τότε οι άγγελοι περί αυτής λέγουσιν— "Ιατρεύσαµεν την Βαβυλώνα.προσδιορισµένοι γιατί η λογική είναι αιχµάλωτη του θελήµατος της σάρκας. σ. (και) εάν τις αγαπά τον κόσµον. ενώ αντίθετα. δηλ. όπου ο νους και η καρδιά είναι ενωµένοι επί το αυτό. σ. 118). Στο ζύγισµα δε αυτό είναι αλάθητος (Περί νόµου § 91. . εάν συµµιγή µετ' αυτού έννοιά τις ξένη. στη Χάρη του Θεού. Απλά. και κατά συνέπεια ανάλογοι λογισµοί και πάθη.

αλλά µε τη στάση τους αυτή δηλώνουν ότι έχουν αγνωσία της αληθείας και έτσι αυξάνουν την οδύνη που γεννούν τα πάθη τους. Υπάρχουν παλαιά χρεωστούµενα. σ. 98). χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του βασιλέως Σαούλ. µε την ακριβοδίκαιη δικαιοσύνη του. Υπάρχει. ο οποίος όταν έδειξε απιστία και ανυπακοή στο θέληµα του Θεού. διότι δεν είχαν εξαντλήσει ακόµα µε τις αµαρτίες τους την µακροθυµία Του ο λαός των Αµοραίων. που βρίσκεται σε προσευχή και µετάνοια. µέχρι να υπερβούν αυτό το όριο της αµαρτίας οι λαοί αυτοί (Γεν. Ίσως σ' αυτές τις περιπτώσεις να µην έχει ενεργοποιηθεί ο πνευµατικός νόµος λόγω µακροθυµίας του Θεού και της παναγάθου προνοίας Του. είτε σε πρόσωπα είτε σε λαούς. και παρέλαβε στη συνέχεια τη βασιλεία ο προφήτης ∆αυίδ. σ. 158). σ. και του προφήτεψε ο Σαµουήλ ότι θα χάσει τη βασιλεία (Α' Βασ. που πολλά έχουµε ξεχάσει. που κατοικούσαν τότε εκεί. σ. 148). που µας συµβαίνουν λόγω των εκουσίων πράξεων και λογισµών µας και είναι τα δεύτερα αίτια των πρώτων. σ. «εν εξόδω δια την ανυποµονησίαν απόδειξη άπιστον» (Περί νόµου § 94. µέχρις ότου αύξησε την κακία του και εξήντλησε την µακροθυµία του Θεού. «Κατά την εκάστου έννοιαν απαντά το οφειλόµενον την δε ποικιλίαν της αρµοδίου επιφοράς µόνος ο Θεός επίσταται» (Περί των οιοµένων §60. 15. αντιλαµβάνεται αυτό που «χρωστάει». σύµφωνα µε τα θελήµατά του. 92 και §113. και ένα όριο αµαρτίας που το αναφέρει πολλές φορές η Γραφή. παρέµεινε στο θρόνο. 186). «φεύγε πειρασµόν δι' υποµονής και δεήσεως— ει δε εκτός τούτων αντιτάσσει. σύµφωνα µε τον πνευµατικό νόµο. 16). δηλαδή τον εκούσιο εµπαθή λογισµό ή την πράξη. ο νους. ώσπερ τοις έργοις ηµών αξίας επιφοράς απένειµεν. περισσοτέρως επέρχεται» (Περί των οιοµένων § 98. Σε επίπεδο λαών. ο Θεός. 11. Σ' αυτές τις ακούσιες επερχόµενες θλίψεις πολλοί αντιστέκονται ποικιλοτρόπως και εφευρίσκουν διάφορα βοηθήµατα. 28). «Ο παντεπόπτης Θεός. που είναι η αιτία. Σε πρόσωπα. µ' άλλον τρόπο και σ' άλλο χρόνο. διότι αυτά ενεργοποιούνται περισσότερο. Γι' αυτό στέλνει το λαό του στην Αίγυπτο. καν µη θέλωµεν» (Περί νόµου § 72. 15. ούτω και τοις λογισµοίς και τοις εκουσίοις νοήµασιν» (Περί των οιοµένων § 177. 102). και επιπλέον στην µελλοντική κρίση. Γι' αυτό συµβουλεύει ο άγιος Μάρκος. έχουµε την περίπτωση που ο Θεός αναβάλλει την εγκατάσταση του λαού του στη γη της επαγγελίας. Είµαστε υπεύθυνοι για τα ακούσια λυπηρά. Βέβαια. όµως. σ. που πολύ ταιριαστά µας συµβαίνουν λόγω των εκουσίων παθών µας. το πιο κατάλληλο και ταιριαστό µέσω αυτών των ιδίων πραγµάτων που εµπαθώς εργάζεται ο άνθρωπος «καν θέλωµεν. αλλά δεν έχουν τακτοποιηθεί.Ενώ επιτηδεύεται ο άνθρωπος και εργάζεται αυτά που µπορεί. Στην ποικιλοµορφία των διαφόρων ακουσίων γεγονότων και θλίψεων. µετά . Όταν επιστρέφουν στη συνέχεια. απονέµει «το προσφυές». την ποικιλία όµως των «αρµοζουσών επιφορών» µόνον ο Θεός γνωρίζει. Υπάρχουν «τα εν γνώσει και τα εν αγνοία πταίσµατα».

µε την µετάνοια που επέδειξαν και την εκτενή δέηση. Είναι αδύνατο να υποστεί µε χαρούµενη διάθεση ο ευσεβής την αδικία. ο οποίος προσκυνεί πότε το Θεό και πότε τα είδωλα. διότι είχαν ανεξόφλητα και υπέρµετρα χρέη αµαρτιών... είναι οδηγοί για να κατανοήσουµε τον τρόπο που ενεργοποιείται ο πνευµατικός νόµος. Το παράλογο. Ό. Στην περίπτωση των Νινευϊτών. τα ιστορικά αλλά και τυπολογικά παραδείγµατα της Γραφής.τετρακόσια χρόνια. ∆ιότι. τούτο και θερίζει. στην ποιότητα της σχέσεως του καθενός ανθρώπου µε τον σαρκωµένο Θεό. Αυτό είναι το µόνο που θέλει η δικαιοσύνη του Θεού. σ. Όλη η ποικιλοµορφία των προβληµάτων. σ. µε τη διάκριση. ότι άλλοι πάσχουν από δικές τους αµαρτίες και άλλοι από την κακότητα του πλησίον τους. όµως. 4). ανάγεται σε ένα. Σολοµ. 86). [12]. ανέβαλαν την καταστροφή της πόλεώς των. και να προσευχόµαστε γι' αυτούς. φυσικώς επακολουθείν το δέον απένειµε. 2. και να ελπίζει στη Θεία δικαιοσύνη (Περί νόµου §44. «Καλόν είναι να υποµένουµε τη βία εκείνων. όλα. µοιάζει µε τον άνθρωπο εκείνον. «εισί γαρ τινες ευαρεστούντες και πειραζόµενοι. Γέγραπται γαρ. ότι ανόµοιος τοις άλλοις ο βίος αυτού. Η θεία δικαιοσύνη είναι . 404-406). στον οποίο απαξάπαντες υποκείµεθα.τι σπέρνει κανείς. οι τον πνευµατικόν αγνοούντες νόµον» (Συµβουλία νοός. και ουκ επινοητικώς. 86)..ελεύθερο από την αµαρτία. «και όλως δε εκάστω πράγµατι. σε πρόσωπα και σε λαούς. το να ξαναπάρουµε κάποτε τον πλεονέκτη -όχι τα "πλεονεκτηθέντα" πράγµατα. σ. 14-16). δια της µετανοίας. εις κίβδηλον ελογίσθηµεν αυτώ. και όχι επινοητικώς. Όταν ένας άνθρωπος εφαρµόζει πότε τη θεία δικαιοσύνη και πότε την ανθρώπινη. της αδικίας αναµοχλεύει όλη την ύπαρξη και δοκιµάζεται η πίστη προς το Χριστό. Φυσικώς λέγει. και απέχεται των οδών ηµών ως από ακαθαρσιών» (Σοφ. ώστε να απαλλαγούν από το παράπτωµα της πλεονεξίας µε την µετάνοια και όχι µε το να δώσουν πίσω αυτά που µας άρπαξαν. σ. 118). Βέβαια είναι κατά πολύ λιγότεροι οι ευσεβείς που αδικούνται. ως τινές νοµίζουσιν. Η περίπτωση που η ευσέβεια ενός γίνεται αιτία να αδικηθεί. που θέλουν να µας αδικούν. III. Επειδή όµως δεν ήταν συνεχής η µετάνοιά των. τελικά επήλθε η καταστροφή αργότερα (Τωβίτ 13. ακολουθώντας τη φυσική πορεία της σποράς και του θερισµού. ενεργοποιείται ο πνευµατικός νόµος και οι λαοί αυτοί εξαφανίζονται από την ιστορία. Στο σηµείο αυτό του λόγου ο άγιος Μάρκος γίνεται σαφέστερος. που και αυτή η περίπτωση δεν είναι εκτός της παναγάθου προνοίας του Θεού. βαρύς εστιν ηµίν και βλεπόµενος. Η Χάρη δε του Θεού τον παρηγορεί ανάλογα του βάρους της θλίψεως (Περί νόµου §43. χωρίς να είναι ασάλευτη η πίστη του στο Χριστό. καλώ τέ και κακώ. όπως λέγει ο άγιος Μάρκος. αναφέρεται χαρακτηριστικά στη Σοφία Σολοµώντος: «εγένετο ηµίν εις ελέγχον εννοιών ηµών.. Αυτά. οι ευσεβώς θέλοντες ζην εν Χριστώ διωχθήσονται» (Περί νόµου §175.

όταν ο Θεός «τιµωρεί» λαούς ή πρόσωπα. εκάστω ουχ ως συναλλάκτης πραγµάτων. µέσα από την εργασία των εντολών. που είναι καρποί της πίστεως. ούτως ατεκνωθήσεται εκ γυναικών η µήτηρ σου» (Α' . Για παράδειγµα στο προηγούµενο χωρίο η έννοια είναι. 39-48). ∆ηλαδή. αλλ' έργα της εις αυτόν απιστίας ή πίστεως. οι οποίοι λόγω ειδωλολατρίας και «παθών ατιµίας» (Ρωµ. Σε πρώτο στάδιο η σχέση µας µε το Θεό βρίσκεται µέσα στο πλαίσιο των εντολών.ενάντια στο ανθρώπινο δίκαιο» (Γέρων Παϊσιος. Φιλισταίοι. αλλ' ως Θεός κτίστης και αγοραστής ηµών» (Περί των οιοµένων §21. όπως φώναξε ο µέγας Σαµουήλ προς τον Αγαγ βασιλέα Αµαληκιτών. Ηρώδης. 86). σ. Στο σηµείο αυτό. 1. πρέπει να πούµε ότι στη γλώσσα της αγίας Γραφής συνηθίζεται η παραχώρηση του Θεού να αποδίδεται ως ενέργεια του Θεού. και όχι ότι τα έργα µας δίνουν το δικαίωµα παρρησίας ενώπιον του Θεού. σ. τιµωρεί καταδικαστικά και όχι παιδαγωγικά. αδρανοποιούν την παιδευτική ενέργεια του πνευµατικού νόµου. και οι θλίψεις µετατρέπονται σε πηγή αγαθών (Περί των οιοµένων §9. Μέσα από την τήρηση των εντολών δυναµώνει και ωριµάζει η αρχική πίστη. αντιθέτως δεν θελήσεις να πορευθείς µε βάση τις εντολές µου. 26) δεν έρχονται σε θεογνωσία. θα σου συµβούν λόγω των σκοτεινών έργων σου. «και εµπεριπατήσω εν υµίν και έσοµαι υµών Θεός. διότι εµπίπτει και αυτός στο φαύλο κύκλο της κακίας (Περί νόµου §45. 18-19). ή κακοποίησαν το λαό του Θεού. Όσο δε αντιστέκεσαι στις εντολές µου «προσθήσω του παιδεύσαι υµάς επτάκις επί ταις αµαρτίαις υµών και συντρίψω την ύβριν της υπερηφανείας υµών» (Λευϊτ. Είναι άξιον παρατηρήσεως ότι. γίνεται τότε φοβερός στους δαίµονες. Σεναχειρείµ. Ιδουµαίοι. σ. καταδικάστηκαν και εξαφανίσθηκαν από την ιστορία. παρενθετικά. ότι θα σας αφήσω και θα συντριβείτε από τα ίδια σας τα έργα.. η νηπιώδης. 132).χ. Αν όµως αντιταχθεί σ' αυτούς που τον αδικούν. σ. Αν. 136). κακά και αναποδιές. Στο πλαίσιο. που είναι έξω από τη διαθήκη του και δεν ανήκουν στο λαό Του (π. 12). γίνεται υποχείριος στους δαίµονες. ουκ έργα λέγει γεένης ή βασιλείας αντάξια. Όσοι έφθασαν µε τα άνοµα έργα και την υπερηφάνεια τους. να είναι άξιοι τιµωρίας. και σ' αυτό το χώρο της πίστεως λειτουργεί η Χάρη του Θεού. Ιδιαίτερα δε.. λοιπόν. Η αρρέµβαστη προσευχή και η υποµονή των θλιβερών. «καθότι ητέκνωσεν γυναίκας η ροµφαία σου. 26. 26. «Όταν ουν ακούσης της Γραφής λεγούσης ότι "αποδώσει εκάστω κατά τα έργα αυτού". [13]. δεν υπάρχουν πλέον απόγονοί τους. Χριστός αποδίδωσιν. Αµορραίοι. αυτό των εντολών λειτουργεί και ο πνευµατικός νόµος και σκοπός είναι να φανερωθεί η πίστη προς το Θεό. 139-140). και υµείς έσεσθέ µου λαός» (Λευϊτ. Τυπολογικό παράδειγµα µας δίνει η Γραφή δια του προσώπου του πατριάρχου Ιωσήφ του Παγκάλου (Γέν. Μωαβίτες.). λέει ο Θεός: αν τηρήσεις αυτά που θέλω θα έχεις την ευλογία µου και την εύνοιά µου. όταν εύχεται ο αδικηθείς υπέρ των αδικούντων.

ούτος ζητών τον Κύριον εύρε γνώσιν µετά δικαιοσύνης» (Περί των οιοµένων §58. Η Πρόνοια µπορεί να ενεργήσει είτε µέσω ενός γείτονα. Ο Θεός. και θα κατορθώσεις να φθάσεις κάποτε στην γνώση της αληθείας. είναι πολύ σύνηθες στην αγία Γραφή. σ. ακόµα και µακροχρόνια.τι κρύβεται µέσα σου. 17. αλλ' επεκτείνεται και στο νέο λαό. την ταπείνωση και πολλές άλλες ευλογίες. 14). ποτέ δεν τον εξαφανίζει. όµως. «Ο τας έξωθεν επιφοράς δικαιοσύνη Θεού παραγινοµένας ευρηκώς. και παροξύνεται. ή δια της καταστροφής της περιουσίας του.. φαινόµενη όψη του.Βασιλ. την Εκκλησία. 148). τότε όσο περισσότερο . 15. πολύ ενωρίτερα είχε πει ο Θεός στον Μωϋσή. ∆ιότι.. ούτε µε την εξωτερική όψη των συµφορών σου. µε προσευχή και υποµονή την ακούσιο θλίψη και θα παρατηρήσεις ότι στο τέλος της θλίψεως. και τότε σκεφθείς εσωτερικά πως ο Θεός που φέρνει την ξαφνική συµφορά δεν είναι κακός. και εισέλθεις στον εσώτερο εαυτό σου για να διερευνήσεις ό. Στρέψε το βλέµµα σου στις µακρινές αιτίες των γεγονότων που είναι κρυφές. 33). που εκτελούνται µέσω ανθρώπων. Μην ενοχλείσαι µε τις ενέργειες του Θεού. σ. πληγωµένος και συγχυσµένος από τα φαινοµενικά αίτια της κάθε αντιξοότητας. [14]. την Εκκλησία Του. Μ' αυτόν τον τρόπο θα ανακαλύψεις µέσα στα παθήµατά σου την γνώση της αληθείας. το λαό Του. και τότε θαυµάζεις και δοξολογείς τη φιλανθρωπία του Θεού. Μπορεί ακόµη το δυσάρεστο γεγονός να έλθει µέσω κάποιας αρρώστιας ή αδυναµίας του σώµατος. Αυτό το δίπολον. και ευρήσεις εν αυτή αµαρτίας αναίρεσιν» (Περί νόµου § 67. Αν εξετάσεις τις συµφορές που προκαλούν πόνο στις κρυφές πληγές σου. δεν µπορεί να δει πως η βέργα του Θεού είναι αγαθή. όσο σκληρά και αν τιµωρήσει για πλήθος αµαρτιών. γιατί κατακρίνεις κάποιον συνάνθρωπό σου ή κάποιον δαίµονα ή τις ορατές συµφορές που σου συµβαίνουν. Ο άγιος Μάρκος συστήνει. Και έτσι θα εξελίσσεσαι µέσω των πειρασµών. που ξαφνικά του µιλά άσχηµα επειδή κάτι τον ενόχλησε είτε µέσω της καταστροφής κάποιου πράγµατος που του ανήκει. Παρακολούθησε δηλ.. «πάσης ακουσίου θλίψεως αναλογίζου την έκβασιν. «κατάγραψον τούτο εις µνηµόσυνον εν βιβλίω και δος εις τα ώτα Ιησού ότι αλοιφή εξαλείψω το µνηµόσυνον Αµαλήκ εκ της υπό τον ουρανόν» (Έξοδ. «τιµωρίαπαρηγοριά». παρ’ όλο τον πόνο που προκαλεί. Αν όµως την ώρα που κάποιο γεγονός σε θλίβει εσύ κοιτάς µόνον την εξωτερική. και δεν εξετάζεις τις κρυφές σου πληγές που το έθεσαν σε κίνηση.. Ο άγιος Ισαάκ κάνει µία πιο λεπτοµερή αφήγηση στο θέµα αυτό: «Όποιος δεν έχει βρει την γνώση της αληθείας. αποδυναµώνεται η ισχύς κάποιας αµαρτίας. 92). θα βρεις γρήγορα ανακούφιση από τους πειρασµούς και παρηγοριά µέσα στην αναστάτωσή σου. Αναίσθητο παιδί. και φυσικά δεν περιορίζεται στον παλαιόν µόνο λαό του Θεού. ή πάλι δια των επιµόνων ενοχλήσεων των δαιµόνων. Ο λιπόψυχος άνθρωπος δεν βλέπει το θείο θέληµα που ενεργεί µέσα από τα γεγονότα.

∆ηλαδή. ή για άλλους. 134-136). [15]. Ο άγιος Μάρκος σχολιάζει. «ο σπείρει έκαστος. Ο άγιος Μάρκος ακολουθεί την αποστολική παράδοση που λέει. σ. 104). να τιµωρούνται µε τα αντίθετά τους» (Αγίου . καθώς οίδεν η του Θεού δικαιοσύνη» (Περί των οιοµένων § 83. σ. 116). Ανάλογος της ποιότητος του σπόρου είναι και ο καρπός. τούτο και θερίσει» (Γαλ. για τον εµπαθή νου. Η ενεργοποίηση των παθών φέρει κατ' ανάγκη και «τας επακολουθούσας αυτή δεινάς συµβάσεις (δηλαδή συµφορές και θλίψεις). έστω και αµυδρά. και µας βάζει την ανάλογη ποινή. Μόνον ο νους που έχει γευθεί τη Χάρη του Θεού.. Για παράδειγµα. τόσο θα γίνεται καταθλιπτικότερη η συµφορά σου. τα ακούσια τοις εκουσίοις προσφυώς απένειµε» (Περί νόµου §161. 2425). 7). Η ανοµοιότητα των γεγονότων. Αλλοτε βρισκόµαστε µε το µέρους του ανθρώπου που έσπειρε «καλόν σπέρµα εν τω αγρώ αυτού».παραπονείσαι. Η µετάθεση του καιρού και η ανοµοιότητα των γεγονότων δεν αφήνει το νου µας να κάνει την απαιτουµένη σύνδεση. αλλά τω ιδίω καιρώ. «εκουσίως τα φαύλα σπείροντες και ακουσίως θερίζοντες την δικαιοσύνην του Θεού θαυµάζειν οφείλοµεν. σ. και κατ' επέκταση σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητος. εν τούτοις η θερµή προσευχή της µετανοίας. Λόγος ΛΖ'. στο περιβάλλον µας. ότι µας δικάζει γιατί του χαλάσαµε την τάξη. σ. και θα αυξάνεις ολοένα τις θλίψεις σου που ο ίδιος προκάλεσες στον εαυτό σου» (Αγιος Ισαάκ. και άλλοτε µε το µέρος του εχθρού που «έσπειρεν ζιζάνια ανά µέσον του σίτου και απήλθεν» (Ματθ. είναι χάλκινο και αδιαπέραστο τείχος. «επιλαµθάνεται της δικαιοσύνης του Θεού και τοις ανθρώποις διαµάχεται ως αδικούσιν αυτόν». Ασκητικά. ότι κάναµε την τάδε αµαρτία και ο Θεός µας εκδικείται µε την τάδε τιµωρία. στο χωράφι της υπάρξεώς µας. έργα.. τούτου χάριν απιστούµεν περί την ανταπόδοσιν» (Περί νόµου § 119. 6. που βρίσκεται υπό την εξουσία των παθών. διότι προχωρώντας ο χρόνος µεταβάλλει πρόσωπα και πράγµατα. Παρόλη τη χρονική απόσταση σποράς και θερισµού και την εξωτερική ανοµοιότητα των γεγονότων. αναφέρουµε το σχόλιο του αγίου Μαξίµου. αιτίου και αποτελέσµατος. 162. ψηλαφά και µελετά τη βίβλο των πνευµατικών νόµων. κάποια εσωτερική σύνδεση της εµπαθούς πράξεως µε τη θλίψη που επήλθε. φωτίζει το νου να δει. Θεωρεί πάντοτε τους άλλους. Καθηµερινά και ακατάπαυστα σπέρνουµε λογισµούς. δεν µας αφήνει ο άγιος Μάρκος να τα εννοήσουµε κατά εκδικητικό ή δικανικό τρόπο. Ο εµπαθής. 154). ότι η θεία πρόνοια επιτρέπει «εκείνοι που φάνηκαν αγνώµονες για τα καλά που έλαβαν. µε τις ακούσιες θλίψεις που µας συµβαίνουν. αλλά ο Θεός «δικαία ψήφω. Τις δεινές συµβάσεις. 13. τα επερχόµενα λυπηρά.λπ. ως αιτία των συµφορών του. συναισθήµατα κ. καν µη προσφάτως (δηλαδή σε σύντοµο χρονικό διάστηµα). δηλαδή των εµπαθών πράξεων και λογισµών µας. Επειδή καιρός τις ανά µέσον σπόρου και θέρους διώρισται.

Μαξίµου. σ. Ο γενικός. κανόνας είναι αµετάκλητος. που ο θερισµός αργεί και ο πνευµατικός νόµος ενεργοποιείται µετά από δεκαετίες ή και αιώνες. όµως. ότι «εν άλλοις πταίοµεν και εν άλλοις παιδευόµεθα». . Εκατοντάς Ε' §12. 188). Εκεί που δυσχεραίνουν τα πράγµατα και απαιτείται προφητική χάρη είναι σε επίπεδο οικογενειών ή λαών.

Αγ. με την οποία η ψυχή ξαναξυπνάει και διώχνει από πάνω της το σκοτάδι της άγνοιας. τη ραθυμία την άγνοια. πολέμησέ την φωτισμένη γνώση. Μάρκος ο ασκητής. Αυτοί οι τρεις γίγαντες είναι: Η άγνοια. αδελφή. Την ραθυμία πολέμησέ την με την προθυμία που είναι όπλο άριστο να βάλει σε τάξη και να σπρώξει την ψυχή προς σωτηρία…" . είναι αντίθετα σε αυτές. τη λησμοσύνη. Από τη ραθυμία. τη λησμοσύνη και την άγνοια δυναμώνουν τα υποστυλώματα των λοιπών παθών και μεγαλώνουν.Οι τρείς γίγαντες . Και με πολλή προσοχή και επιμέλεια νου και με τη θεία βοήθεια. Διότι με το να είναι αυτές οι τρεις κακίες η μία βοηθός της άλλης. Τη λησμοσύνη πολέμησέ την με την αγαθή μνήμη. πάνω στους οποίους στηρίζεται όλη εχθρική δύναμη του νοητού Ολοφέρνη (του διαβόλου)˙ όταν αυτοί πέσουν κάτω και νεκρωθούν. μητέρα όλων των η λησμοσύνη. πολέμησέ τες με τα όπλα της δικαιοσύνης. που είναι αιτία όλων των καλών. και χωρίς αυτές δεν μπορούν να υπάρξουν όσα είπαμε πριν. "Στην δική μας περίπτωση υπάρχουν τρεις δυνατοί και ισχυροί γίγαντες. Την άγνοια. εύκολα θα εξασθενήσει όλη η δύναμη των πονηρών πνευμάτων. η οποία υφαίνει το σκοτεινό και μαύρο σύννεφο για ένδυμα και σκέπασμα της ψυχής και η οποία στηρίζει και δυναμώνει τις άλλες δύο και τις δίνει ύπαρξη φυτεύει στην αμελέστατη ψυχή την κακία και τη στερεώνει. αφού συμμαζευτείς στον εαυτό σου με την προσευχή και με τη βοήθεια του Θεού και αφού βυθισθείς βάθη της καρδιάς σου. και η ραθυμία. Αν λοιπόν θέλεις να νικήσεις τα πάθη που αναφέραμε πριν και να κατατροπώσεις με ευκολία το στρατό των αλλοφύλων. αποδεικνύονται ισχυρές δυνάμεις και δυνατοί άρχοντες του πονηρού διαβόλου μέσω των οποίων ο στρατός των πονηρών πνευμάτων επιστρέφει και υποστηρίζεται και μπορεί να εκτελεί τις πονηρές βουλές του. αυτές που είναι πιο καταστρεπτικές από όλα τα άλλα κακά. μέσω των οποίων επιστρέφουν τα λοιπά πάθη της κακίας ενεργούν και ζουν και δυναμώνουν στις ψυχές των αμαθών και φιλήδονων. βοηθός και συνεργάτης της άγνοιας. που είναι υποστυλώματα των δαιμόνων. ξετρύπωσε αυτούς τους τρεις δυνατούς γίγαντες του διαβόλου. και αφού βρεις αυτές τις μεγάλες κακίες που οι άλλοι τις αγνοούν και ούτε φαντάζονται υπάρχουν.

των καθηκόντων του ανθρώπου προς τον Θεό και γενικά σημαίνει την μη γνώση των βασικών αληθειών της πίστεως. περιπτώσεις αυτές η άγνοια είναι συγγνωστή. Ανθρωποι λοιπόν που στην αρχή γνώρισαν το θέλημα και κατόπιν απομακρύνθηκαν και βυθίστηκαν στη ζωή των αισθήσεων και των ηδονών. Ακόμη σημαίνει μία ζωή δεν έχει ως βάση τη χριστιανική διδασκαλία. Έτσι ο νους δεν μπορεί να αντιληφθεί τις θεϊκές πραγματικότητες και καταστάσεις. Αίτια και αποτελέσματα Αιτία είναι το ταπεινό και γήινο φρόνημα του ανθρώπου. Διότι λέγοντας άγνοια αναφερόμαστε σε ανθρώπους. των γήινων επιθυμιών και επιδιώξεών του. Από στενή θρησκευτική έννοια σημαίνει την μη γνώσι των θρησκευτικών αληθειών. της πτώσεως του ανθρώπου και της υποδουλώσεώς του στο θέλημά του. έχασαν κάθε είδους επαφή τον Θεό. Έχουμε εδώ μία κάθετη . Επομένως η άγνοια είναι μία βαριά ασθένεια της ανθρώπινης ψυχής και ειδικά του νου. έπεσαν σε μία ασυγχώρητη άγνοια. ο λαός τουλάχιστον. μέσα του έχει ως κυρίαρχο το νόμο της σάρκας. από άγνοια σταύρωσε το Χριστό. Εδώ το όμως τίθεται στην κανονική του βάση. η βοσκηματώδης ζωή. Στην πνευματική ζωή η άγνοια είναι μία γενικότερη πνευματική κατάσταση και αποτελεί έκφραση του χοϊκού φρονήματος του ανθρώπου.Βασίλειος. επισύρει πάνω του την άγνοια του Θεού". τελικά. Στην Καινή Διαθήκη η άγνοια δεν θεωρείται ως βασική αμαρτία. Η κατάσταση αυτή επιτρέπει να φυλάξει οποιαδήποτε εντολή του Θεού. Γι’αυτό και ο απόστολος Παύλος τονίζει Αθηναίους ότι ο Θεός παραβλέπει τους χρόνους της αγνοίας. ξέχασαν και αυτά που γνώριζαν. Το ίδιο τονίζει και ο απόστολος Πέτρος στο κήρυγμά στους Ιουδαίους μετά τη σταύρωση του Κυρίου. Στους νηπτικούς πατέρες συναντάμε τις δύο λέξεις εναλλάξ. την κάνει σκοτεινή και βυθισμένη στο ζόφο ως προς τα θεία και ανθρώπινα πράγματα. "Όποιος ξέπεσε από την θεϊκή αγάπη. αλλά είναι αντίθετη με τον Ευαγγελικό νόμο. των γήινων σκέψεων. "Ακαθαρσία νοός" χαρακτηρίζεται από τους Πατέρες. Λέγει ότι.Α' Η ΑΓΝΟΙΑ Γενικά Η άγνοια είναι η αρχηγικωτάτη των παθών. Και επειδή αντί για τις αρετές προτίμησε την φιλήδονη ζωή. Αναφέρει χαρακτηριστικά ο όσιος Νικήτας ο Στηθάτος: Επειδή η άγνοια του χωματένιου νου είναι πολύ βαθύ σκοτάδι που σκεπάζει τα μάτια ψυχής. τονίζει ο άγιος Μάξιμος. που αρχικά γνώριζαν θέλημα του Θεού και απομακρύνθηκαν από κοντά του. χρειάζεται επιείκεια. της απομακρύνσεως του γενικά τον Θεό. Και αυτό οφείλεται αδυναμία της να ατενίζει τη λάμψη του θεϊκού φωτός ή να απολαύσει τα πνευματικά εκείνα αγαθά στα οποία αναφέρεται ο απόστολος Παύλος". αντί για τη γνώση του Θεού. όπως θα μας έλεγε ο Μ. Έτσι η άγνοια είναι καρπός αμαρτίας.Έτσι η άγνοια συνώνυμη με την αγνωσία.

να καταφρονήσει όλα τα παρόντα και να πληροφορηθεί τη μεγάλη τους ματαιότητα". τη μοίρα του. "διότι είναι ένα ψηλαφητό σκοτάδι και κάνει κατασκότεινες τις ψυχές στις οποίες θα επικρατήσει". θεωρεί τα μη όντα ως όντα. Είναι έλλειψη φόβου του Θεού. τα αρχέκακα πάσης κακίας: Η άγνοια. "Τρία είναι τα δεινά. ξεγελιόταν από άγνοια. Η άγνοια δεν είναι απλώς δεινό. μη έχοντα την δυνατότητα να ξεχωρίζει το ορθό από το λάθος. Θα μας πει χαρακτηριστικά και ο Θεόδωρος ο Εδέσσης: "Η φιλοδοξία δεν οφείλεται στην ανάγκη του σώματος. αλλά και από όσα λυπηρά του συμβούν τραυματίζεται βαριά". εάν η γνώση του Θεού κάνει τον άνθρωπο λογικό. φέρνεται αλαζονικά και όταν φτωχαίνει. Αυτή βρίσκεται στην κορυφή και αποτελεί κάθε κακίας αφορμή. Αν λοιπόν κανείς δεν αποκτήσει με τη χάρη του Θεού τη γνώση της αλήθειας και το φόβο του Θεού. Όχι μόνον ά-λογο. Όταν καλοπερνάει. χαρακτηρίζεται. αλλά και αναίσθητο άνθρωπο. Αλλά τα δύο άλλα προέρχονται την άγνοια. Διότι δεν γίνεται εκείνος που κατάλαβε σωστά την φύση των πραγμάτων. τότε η άγνοια του Θεού κάνει τον άνθρωπο άλογο. "Εκείνος που πέφτει στην άγνοια δε γνωρίζει τα κρίματα του Θεού… Με αυτούς που τον ελέγχουν μαλώνει όσους τον συγχωρούν τους θεωρεί ανόητους. Κάνει ολόκληρο τον άνθρωπο παράλογο και αναίσθητο. Αν η γνώση είναι καρπός του Αγίου Πνεύματος. Αιτία αυτής και γενικά όλων των κακών είναι η άγνοια. μπορεί κάλλιστα να νικήσει και τη συνήθεια. Επομένως πρέπει να φροντίσει για το πρώτο αγαθό. Και αν τυραννιέται συνήθεια. θα μας πει και πάλι ο Νικήτας Στηθάτος. και από πού έρχεται και που καταλήγει το καθένα. η φιλαυτία και η τυραννία". τα φοβερά στον κόσμο. Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο κακό. θα μας πει ο άγιος Μάξιμος. τότε η άγνοια είναι το ηθικό . Όχι μόνον δεν κοντά στο Θεό αυτόν πού τον κυριεύει. Διότι η ψυχή δεν επιθυμεί εκείνο που φαινομενικά είναι καλό. Βυθίζει λοιπόν η άγνοια τον άνθρωπο σε ένα βαθύ σκοτάδι. δηλαδή λογική. Η άγνοια χωρίζει την ψυχή από την ένωσή με τον Θεό. υποκρίνεται. αλλά και πηγή κακίας. και όταν κακοπερνά. Το βαθύ σκοτάδι Σκοτάδι και μάλιστα βαθύ πνευματικό σκοτάδι η άγνοια "Δεινόν σκότος". μόνον από τα πάθη του. Όταν γίνεται πλούσιος. σκοτάδι βαθύ στο οποίο την κυριαρχία έχει ο διάβολος. κατόπιν να περιφρονήσει του και να στραφεί στα γήινα. πέφτει σε διάφορες ασέλγειες και ακατονόμαστες πράξεις. θεωρεί τις απολαύσεις και τις ηδονές ως κύριο σκοπό της ζωής του. Αλλά όταν ακόμη υπήρχε η συνήθεια. αλλά και τον απομακρύνει πλέον οριστικά. Αλλά η άγνοια έχει αντίκρισμα και στην εξωτερική του κατάσταση· επηρεάζει σημαντικά και τις διαπροσωπικές σχέσεις του ανθρώπου με τους συνανθρώπους του. Αυτές είναι μερικές από συνέπειες της άγνοιας στον ψυχικό κόσμο του ανθρώπου. αλλά στην άγνοια του πρώτου της αληθινής δόξας.πτώση ευλογημένηκατάσταση που είχαμε σε μία αγνωσία πολύ μεγάλου βαθμού. φοβερό πράγμα η άγνοια και κάτι πιο φοβερό ". Ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης χαρακτηρίζει την άγνοια ως "νύχτα των παθών".

Από όσα αναφέρθηκαν παραπάνω μπορούμε να καταλάβουμε και πως θα πολεμηθεί η άγνοια. Εκείνοι που έχουν προσωπική εμπειρία των αληθειών της πίστεως και του δόγματος και του ορθού τρόπου ζωής. αλλά και της πλάνης με οποιαδήποτε μορφή και αν εμφανίζεται αυτή στο χώρο της πνευματικής ζωής. λοιδορία. Ενώ όσοι γνωρίζουν τον Θεό διακρίνονται για την ενότητα που έχουν μεταξύ τους. περιέργεια. Γρηγορίου του Παλαμά. μπορεί να μεταδώσει την αληθή γνώση και να διαλύσει την ψευδώνυμο γνώση.λ. Αυτός βρίσκεται σε πλάνη. Αυτή είναι και η γραμμή του Αγ. κοσμική αθυμία.π. εκείνοι που έχουν το πνεύμα της πλάνης διακρίνονται για την διαίρεση τους. Ο Όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός μας συνιστά επτά πράξεις σωματικές. Αποτελέσματα του ηθικού αυτού σκότους είναι ότι αντίθετο υπάρχει με τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Ο Γέρων όμως αυτός να έχει την γνώση του Θεού. λοιπόν η άγνοια ισοδυναμεί με την πλάνη. Αυτός είναι αρχή και τέλος πάσης και κάθε σκότους και κάθε αμαρτίας. θεωρεί απαραίτητη την παρουσία του Γέροντα. που ουσία δείχνει την ταπείνωση εκείνου που ρωτά. Μόνον εκείνος πού έφθασε στην θέωση. Η θεραπεία Βασικός σκοπός εκείνου που αγωνίζεται για να καθαριστεί από τα πάθη του είναι να διώξει τον πονηρό από του. με τις οποίες μπορεί κάποιος να . Αυτοί που βρίσκονται στην αγνωσία μετακινούνται από πλάνη σε πλάνη και ποτέ δε στέκονται σε ένα μέρος. να μη βρίσκεται σε πλάνη. μέθη. τύφος της ψυχής. μη πιστευέτω τω ιδίω λογισμώ. Γι’ αυτό και ο διάβολος είναι εισηγητής και συνεργός όχι μόνο στην δημιουργία της άγνοιας. Επειδή η άγνοια προέρχεται από την απομάκρυνση του ανθρώπου από φανερό είναι ότι ο διάβολος στην περίπτωση αυτή παίζει πρωταρχικό ρόλο. του Πνευματικού οδηγήσειτον άλλον στον ασφαλή δρόμο της σωτηρίας. Έτσι λοιπόν κριτήριο ορθοδοξίας και αληθείας παραμένει ο Γέρων.σκοτάδι. διότι δεν βασίζεται στο δικό του λογισμό. πρέπει να διδαχθούν από άλλους που είναι έμπειροι σε αυτά. δηλαδή: μίσος. κατάκριση. Να διώξει το σκοτάδι της άγνοιας και να ανατείλει το φως του Χριστού. Ο όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός παρατηρεί ότι ο διάβολος μετά την πτώση κάθε επαφή με τον Θεό και εξ αιτίας της υπερηφάνειας του και της αγνωμοσύνης του έγινε "άγνωστος" για τον Αυτό σημαίνει ότι σταθερά πλέον δεν θέλει να γίνει γνωστός από τον Θεό και μένει για πάντα μακριά από τη Όπως αιτία της άγνοιας είναι ο διάβολος. αλλ’ ερωτάτω γέροντα…". ο ακολουθώντας τη γνήσια ορθόδοξη παράδοση. κ. Αντίθετα εκείνος που καυχιέται για τη γνώση του. αυτός κόβει κάθε σύνδεσμο με ανθρώπους που έχουν γνωρίσει τον Θεό και την χάρη Του. Η άγνοια και ο διάβολος Αιτία της άγνοιας είναι ο διάβολος. "Εί τις θέλει απαλαγήναι τούτου. έτσι είναι και αιτία της πλάνης. ασκήσεις θα λέγαμε.

οδηγηθεί στην απελπισία ξεχνώντας την φιλανθρωπία Του. άνθρωπος εδώ ζητάει να γίνεται μόνο το θέλημα του Θεού που είναι και το σωτήριο θέλημα. Πνευματική προσευχή. των Πατέρων της Εκκλησίας μας με μαθαίνει η ψυχή πως θα μπορέσει να νικήσει τα πάθη της και να αποκτήσει διάφορες αρετές. 3. Να βλέπει ότι τα φταιξίματά του είναι σαν την άμμο της θαλάσσης. Είναι και αυτή προσευχή και συνοδεύεται με γονυκλισίες. Τότε ο νους αρχίζει να φωτίζεται. διότι "ο Θεός αγάπη εστί". Συντρίβεται τότε η ψυχή. 1. Είναι η νοερή προσευχή. 4. Μετά από αυτά πρέπει να έχει κανείς υπομονή σε ότι συμβεί και σεότι επιτρέψει ο Θεός να συμβεί. των βίων των αγίων. Εφαρμόζοντας τις εντολές Του. 5. 6. στην οποία δεν παρεμβάλλονται άλλες σκέψεις στο νου.καθαριστεί από την άγνοια. Η γνώση θα έρθει αργότερα. έφτασε τον Θεό. . Και αυτό γίνεται μέχρι να φτάσει ο άνθρωπος στην τελευταία εντολή. να γίνεται πάντα το θέλημα Θεού. αρχίζει να μία μία την κλίμακα των αρετών. τον διάβολο και τα πάθη του. πως θα μπορεί να ετοιμαστεί για το βραβείο της άνω κλήσεως πώς να αντιμετωπίσει τον εχθρό του. περιλαμβάνεται και η μετρημένη χρήση του νερού. ενώ η ταπείνωση είναι η πιο ασφαλής οδός για να γνωρίσει κάποιος τον να γνωριστεί από Αυτόν. Σύμμετρος αγρυπνία. την εντολή αγάπης. ώστε να κοπιάζει το σώμα και με κόπο του να ταπεινώνεται η ψυχή. ανάλογη δηλαδή με τις σωματικές δυνάμεις του καθενός. Να μην σημασία σε όνειρα. 7. Έτσι αρχίζει να τις ευεργεσίες του Θεού και αρχίζει να εφαρμόζει τις εντολές Του. Μπορεί κανείς να καταλαβαίνει στην αρχή αυτά τα οποία μελετά. Ησυχία. Αυτό που αναφέραμε στην αρχή της παραγράφου αυτής. Ανάγνωση. Σύμμετρος νηστεία. Στη μετρημένη αυτή νηστεία. ταπεινώνεται η καρδιά και θεωρεί τον εαυτό της κατώτερο από όλα. δηλαδή χωρίς να τυπώσει μέσα του κάποια άλλη μορφή. Η βασικότερη μέριμνα που πρέπει έχει ο άνθρωπος είναι το πώς θα αρέσει στον Θεό. Με το μέσο αυτό η ψυχή δουλαγωγεί το σώμα και δεν το αφήνει να επιθυμεί αντίθετα την ψυχή. δηλαδή η ερώτηση των εμπείρων. απέχουσα πάσης μερίμνης βιοτικής. Και προσέχει ώστε ούτε να ξεχάσει τον Θεό. Μένει μόνος με ανίδεος. Να μελετά συνέχεια το όνομα του Θεού και να ζητάει ένα πράγμα. 2. Και αυτός που έφτασε την αγάπη. ήτοι απερίσπαστος διαγωγή. Χρειάζεται επιμονή και υπομονή. Η ψαλμωδία. Είναι η μελέτη της Αγίας Γραφής. Η απειρία μπορεί οδηγήσει σε παρανοήσεις και πλάνη.

τι να κάνω. Έρχεται η χωρίς να το θέλω. τότε που διακόπηκε η επικοινωνία του με τον Θεό και φυσικά κατόπιν διακόπηκε και η μνήμη του Θεού στον άνθρωπο. έχει την τύχη του σπόρου που έπεσε στο βράχο πάνω και το έφαγαν τα πετεινά του ουρανού. το παραμέλησες και δεν το λογάριασες". ως άλλος ληστής. Γράφει χαρακτηριστικά ένας σύγχρονος θεολόγος: "Λησμοσύνη σημαίνει όχι απλώς να σταματήσουμε να σκεπτόμαστε το Θεό. Διότι σε όλη την δημιουργία μόνον ο άνθρωπος μπορεί θυμάται τον Θεό και να ζει με τη μνήμη αυτή. Είναι λοιπόν τώρα η λήθη μία εχθρική δύναμη που εισβάλλειμε κάθε τρόπο. (Μαρκ. Η λήθη είναι στενά συνδεδεμένη με την μνήμη. την γνώση των μυστηρίων αληθείας του. Μόνη της δεν έχει καμία δύναμη. "Μη λες. Από την άλλη άποψη η λησμοσύνη αποτελεί αδυναμία που μπορεί να έχει τραγικές συνέπειες άνθρωπο. Είναι "κακία ψυχής". τονίζει ο όσιος Μάρκος ο Ασκητής. Θα τρομερό βάρος στον άνθρωπο αν θυμόταν τα όσα έζησε και όλα όσα έχουν συμβεί μέσα του. Έτσι στην πνευματική ζωή η λήθη είναι μια παθολογική κατάσταση της ίδιας της ψυχής του ανθρώπου. Η λήθη. διότι είναι λησμοσύνη "των κατά φύση καλών". Μάλιστα Πατέρες την χαρακτηρίζουν ως Αδη. η λησμοσύνη δηλαδή. αλλά να ξεκολλήσουμε από Αυτόν σαν ζωή. . διότι όταν είχες στη μνήμη σου το χρέος σου. στην προσωπική ζωή του ανθρώπου και του καθορίζει τη στάση έναντι του Θεού. να πάψουμε να ζούμε με Αυτόν και μέσα σε Και ακριβώς σ’ αυτή τη λησμονιά του Θεού βρισκόταν η βάση του προπατορικού αμαρτήματος. του αφαιρεί δηλαδή την άγνοια και του χαρίζει την γνώση του εαυτού του. του αφαιρεί το σύννεφο που καλύπτει το νου του και δεν μπορεί να βλέπει καθαρά. Έτσι κάθε αγαθός σπόρος που πέφτει στον της ψυχής. ιδιαίτερα όμως για την πνευματική του ζωή και τη σχέση του με τον Θεό. πραγμάτων που δε χρειάζεται τώρα θυμάται κάποιος. Δίνεται σε όσους αγωνίζονται και προσπαθούν. αφού αποτέλεσμα μιας συμπεριφοράς που προηγήθηκε και που δεν είναι ελεύθερη από ενοχή. Στον άνθρωπο η λήθη προήλθε μετά την πτώση. Β' Η ΛΗΘΗ Γενικά Το δεύτερο πάθος. Ο Θεός βλέποντας προσπάθεια που καταβάλει ο άνθρωπος. Έρχεται. που στο τέλος καταντά να είναι μία αγνόηση ηθελημένη. Δυναμώνει ανάλογα με την αμέλειά μας.Η άρση της άγνοιας είναι χάρισμα του Θεού. αλαφρώνει τον ψυχικό οργανισμό από το πιεστικό βάρος της μνήμης. Ο άνθρωπος κινείται ανάμεσα στη μνήμη και την λήθη. Καταβροχθίζει αμέσως κάθε αγαθό λογισμό που αποβλέπει στην εξύψωση και τη σωτηρία του. Γι’ τονίζει ο Αββας Ησαΐας ο αναχωρητής: "Η λήθη είναι πιο ισχυρή από όλους τους λογισμούς και από αυτήν προέρχονται όλα τα πονηρά και ότι κάνει ο άνθρωπος το γκρεμίζει αυτή αμέσως". ο δεύτερος γίγαντας της πνευματικής μας ζωής είναι η λήθη.

Η απιστία. έγινε γεύση θανάτου. λοιπόν δεν είναι απλώς θάνατος. 3. για να μην κλέβεται συνέχεια και παρασύρεται σε μάταιες φροντίδες. η αμέλεια. . την οδήγησε στην λήθη. διότι στράφηκε αλλού. αγάπησε άλλα και πάνω από όλα τον ίδιο του τον Έστρεψε την πλάτη στον Θεό και έπαψε να Τον βλέπει. Διότι η παρρησία διώχνει από την ψυχή τον φόβο του Θεού. Αιτία της λήθης Αυτοί που γεύτηκαν τον Θεό λένε ότι. Τότε γιατί οι άνθρωποι ξεχνούμε τον Θεό. αλλά ζην αδιαφόρως". αν Τον γευτεί κάποιος μία φορά. Παρρησία σημαίνει το να αγγίζει κάποιος τον άλλο χωρίς λόγο. Έτσι η μνήμη από δύναμη ζωής που ήταν. να απλώνει το χέρι του σε κάποιον για να γελάσει. η προσκόλλησή του στα αισθητά και τα γήινα. Από την παρρησία οδηγείται ο άνθρωπος στο παραπανίσια λόγια. δεν πρόκειται να Τον ξεχάσει. 2.Ο άνθρωπος τον Θεό. Γιατί όμως αυτά. διότι ο άνθρωπος μπορεί ή μάλλον δεν έχει χρόνο να σκεφτεί τον Θεό. η οκνηρία. Όλα αυτά προκαλούνται από τη παρρησία που έχει επιφέρει στην ψυχή την έλλειψη του θείου φόβου και έκανε την ψυχή να ξεχάσει τον Θεό. Γι’ αυτό και η Εκκλησία μας με τα συνεχή "πρόσχωμεν" υπενθυμίζει και μας βοηθάει να συγκρατούμε το νου μας. Γιατί προκαλεί επικάλυψη των βασικών αναγκών και προσθέτει όλο και νέες ανάγκες. Ακόμη τις πολλές παρέες και συναναστροφές σαν να ήταν φίδια οχιές…". αμέλεια που δείχνουμε για να γνωρίζουμε τις δωρεές του Θεού. εύκολα δένεται και τυφλός νους από κάθε τι το οποίο βλέπουμε ή ακούμε και σκεπτόμαστε". Πρώτη και κύρια αιτία της λήθης είναι η έλξη του ανθρώπου. δηλαδή την υπερβολική οικειότητα με τους όπως θα αποφεύγαμε το φίδι που λέγεται ασπίδα. Σημειώνει ο άγιος Μάρκος ο Ασκητής: "Όταν η ψυχή είναι σκεπασμένη από τη πάγκακη λήθη. αυτής της φοβερής ψυχικής 1. μας οδηγεί στη ραθυμία και αυτή συνέχεια στη Και στη λήθη τελικά οφείλεται η επικράτηση της άγνοιας μέσα μας. Ξέχασε τον Θεό και ο Θεός έπαψε να υπάρχει γι’ αυτόν. να βλέπει άλλον με αναίδεια. διότι "μεγάλη είναι η τυραννία της λησμοσύνης". Η παρρησία και οι συχνές συναναστροφές. επιθύμησε άλλα πράγματα. Και συμπληρώνει ένας άλλος άγιος: πολλές μέριμνες φέρνουν αμέλεια και λησμοσύνη και μας αφήνουν στάσιμους στην αρετή". Η απιστία και η οκνηρία παραλύουν την θέληση και εξαφανίζουν το φως της γνώσεως στην ομίχλη της λήθης. Έτσι οδηγείται κανείς προσέχειν εαυτώ. Αναφέρει ο Όσιος Ησύχιος: "Θα πρέπει να φεύγουμε την παρρησία. αλλά είναι η αρχή του θανάτου. Ποια είναι τα αίτια της λησμοσύνης.

. ΌΤον θυμάται. Η υπερτροφική ιδέα που καλλιεργήσαμε για τον εαυτό μας. Και κάθε της είναι ισχυρός αντίπαλος. ξέχασαν Θεό και υπάκουσαν στον πειρασμό. Σκοτισμένος ο νους από τα δεινά πάθη. ανάλγητος γίνεται". Και μάλιστα κρύβεται σαν τον λύκο που κρύβεται μέσα στην ομίχλη. Το να θυμάται κανείς πάντα τον Θεό. όπως το νερό στην φωτιά. είτε πάθη λέγονται. Ο Αδάμ και η Εύα απελάμβαναν μέσα στον παράδεισο πλούσιες τις δωρεές Θεού. την λησμονιά του 5. Από τη λησμοσύνη καταντάμε στην αμέλεια και απότην αμέλεια στην καταφρόνηση θείων εντολών και τη ραθυμία και σε άλογες επιθυμίες και έτσι γυρίζουμε πίσω. αναφέρει για τα αποτελέσματα της λήθης ο άγιος Ησύχιος.Αλλά και τα διάφορα πάθη με τις αισθήσεις το ίδιο αποτέλεσμα έχουν. Πας επιλανθανόμενος του Θεού. β) Οδηγεί στην ηδυπάθεια. 7. Που να μείνει χώρος για τη μνήμη του Θεού! Πίσω από όλα αυτά. Όταν όμως τους κυρίευσε ο λογισμός της υψηλοφροσύνης.Η έπαρση. Αλλά και ο θυμός.4. τότε ξέχασαν τις υποσχέσεις του Θεού. στην αδιαφορία για τον πόνο των άλλων. όπως ο σκύλος στον εμετό του". Και ακόμη: α) "Καλύπτει την ψυχήν" με πυκνή ομίχλη και δεν την αφήνει να δη το φως. Το πεδίο μνήμης έχει γίνει σκληρό από την κακότητα των παθών.Σήμερα η ανατροπή των αξιών της ζωής εύκολα οδηγεί τον άνθρωπο στη λήθη του Θεού.Η έλλειψη της μνήμης του Θεού. μας κάνουν ανίκανους να Τον σκεφθούμε και να επικαλεστούμε. Ο Όσιος Θεόδωρος ο Εδέσσης μας "Η φιλαυτία και η φιληδονία διώχνουν από την ψυχή την μνήμη του Θεού ". είτε άλλες καταστάσεις κρύβεται πάντοτε ο κατ’ εξοχήν που είναι εισηγητής όλων αυτών των καταστάσεων. αρχίζει μέσα του μία πνευματική χαλάρωση που έχει ως αποτέλεσμα την λήθη. ξεχάνουμε τον Θεό. η οργή και η μέθη διάφορα άλλα πάθη ψυχικά διώχνουν από μέσα μας τον Θεό. αποξενώνεται από την πνευματική του αίσθηση. σημειώνει ο όσιος Μάρκος. Αποτελέσματα Η καταραμένη λησμοσύνη είναι αντίθετη στην καρδιακή προσευχή. έχει ως αγαθό αποτέλεσμα να έχει μέσα του αγωνιστικό φρόνημα. βέβαια. δηλαδή στο κυνήγι της ηδονής. Ζαλισμένοι κατορθώματά μας. 6. θολώνει το νου μας.

Η μεθοδική και επίμονη προσπάθεια εφαρμογής του θείου θελήματος οδηγεί σιγά σιγά στην εξαφάνιση των κακών συνηθειών και στην εμμονή στις συνήθειες και επομένως στη μνήμη του Θεού και τη λησμοσύνη του κακού. Ο αγώνας πρέπει να καταβάλλει κάποιος είναι αγώνας για να ξεκολλήσει η ψυχή από τη σάρκα και τον κόσμο και να αναχθεί πνευματικά. Θεραπεία Μερικά από τα μέσα τα οποία υποδεικνύουν οι θεοφόροι Πατέρες της Εκκλησίας μας είναι: α) Ο αγώνας. δ) Έτσι δεν είναι μακριά ο δρόμος για το σκοτασμό του νου από την άγνοια. μπορεί να σβήσει σκοτάδι που προκαλεί η λήθη του Θεού. είναι δύο άλλα . ενώ το σκοτάδι είναι η απουσία φωτός.μία μικρή προσπάθεια. Οι εντολές του Θεού ξεθωριάζουν μέσα μας και δεν προκαλούν καμία εντύπωση ή ενθουσιασμό. Η μνήμη είναι κάτι που υπάρχει. λόγω της απιστίας και της αδιαφορίας του στα πνευματικά.γ) Λήθη σημαίνει λησμοσύνη των εντολών του Θεού. αλλά δέξου τες ως ερχόμενες δίκαια και διότι έπρεπε στη ζωή σου να συμβούν… Από των γεγονότων ανακινείται η μνήμη του Θεού και διώχνεται η λησμοσύνη". β) Χρειάζεται επιμονή. "Κάνε εσύ που θυμάσαι και αυτό που δεν έχεις στο νου σου θα σου αποκαλυφθεί από τον Θεό . Ο αγώνας εναντίον της λήθης χρειάζεται σωστή και καλή γνώση του τρόπου καταπολεμήσεώς της. "Αν θέλεις να έχεις συνέχεια στη σκέψη σου την μνήμη του Θεού . μην διώχνεις ως άδικες τις θλίψεις που έρχονται. Βασικός παράγοντας για να μη λησμονούμε τον Θεό. διότι το φως είναι κάτι που υπάρχει. όταν έλθει η κατάλληλη Ένα μικρό κεράκι νικάει το σκοτάδι . Και ε) Η λήθη είναι το ασφαλές καταφύγιο του πονηρού από όπου ο πονηρός με ασφάλεια μπορεί να υποβάλλει τους λογισμούς του για την καταστροφή του ανθρώπου. Διότι η προσκόλληση στα αισθητά αποτελεί παρά φύσιν κατάσταση της ψυχής. σημειώνει ο άγιος Μάρκος ο Ασκητής. Η μνήμη δεν να συγκρατήσει πράγματα που έμαθε θεωρητικά. Έτσι μία μικρή μνήμη του Θεού. Χρειάζεται προσπάθεια συνεχής. Η επίμονη προσπάθεια για εφαρμογή των θείων εντολών στην πράξη έχει ιδιαίτερη σημασία. γ)Προσπάθεια και αποδοχή των λυπηρών της ζωής. Στην προσπάθεια για την υπερνίκηση της λήθης ο καλλίτερος βοηθός μας είναι ο ίδιος ο Θεός.

Με τη μνήμη αυτή "ουρανός η διάνοια γίνεται". αυτού του σφοδρού πόθου που είχε για το Θεό. τις οποίες ποτέ δε λησμονούσε. "Εμελέτων εν ταις εντολαίς σου. μνήμη των ευεργεσιών Του. ότι εν αυτοίς έζησάς με". Αποτελεί μία από τις πολύ μεγάλες παθολογικές καταστάσεις του νου και συγγενεύει πολύ με τις δύο προηγούμενες καταστάσεις.πράγματα: Η μελέτη του νόμου Του. Είναι. Και αν πρέπει να πω μαζί με τον Μωυσή θα έλεγα. Γ’ Η ΡΑΘΥΜΙΑ Γενικά περί ραθυμίας και αποτελέσματα αυτής Η ραθυμία είναι ο τρίτος γίγαντας του θέματός μας. Και η σφοδρή αυτή αγάπη. "Εκολλήθην τοις μαρτυρίοις σου". θα λέγαμε. και πλήθος άλλες αντίστοιχες εκφράσεις. και όταν πέφτουμε στο και όταν σηκωνόμαστε και όταν κάνουμε οτιδήποτε άλλο. παρά να αναπνέει. αποφεύγεται ο σκοτασμός του νου και ανατέλλει στις καρδιές φως της γνώσεως του Χριστού. είναι κάτι που διώχνει το θηρίο της λησμοσύνης από μέσα μας. αδιαφορία. Έτσι απομακρύνεται η "παγκάκιστη λήθη". "Οξύρροπος προς απώλειαν". . "Εμνήσθην του Θεού και ευφράνθην". Δεν μελετούσε περιστασιακά ή από καθήκον και μόνον τυπικά τον νόμο του Θεού. ήταν οι αλλεπάλληλες ευεργεσίες του Θεού. μία τεμπελιά. ουκ επιλήσομαι του νόμου σου". ας μα δυσκολευόμαστε και ας μην διστάζουμε να απολαμβάνουμε τη μνήμη του Θεού. όχι διότι κατασκευάσθηκε έτσι από τον Θεό. αλλά "παρά την εκ προαιρέσεως ραθυμίαν". Τα κακά αποτελέσματα της λήθης τα γιατρεύει μία αυστηρή φύλαξη του νου και η αδιάκοπη επίκληση του το Ιησού Χριστού. Αν λοιπόν η μνήμη του Θεού ευφραίνει την ψυχή μας . θα μας άλλο σημείο. οκνηρία. ας ηγάπησα σφόδρα". Ο προφήτης Δαβίδ είχε συνέχεια μέσα του τη μνήμη του Θεού και του θελήματός γι’αυτό και έλεγε: "Εν τοις δικαιώμασί σου μελετήσω. αλλά με συνέπειες για τη προσωπική του Αποτέλεσμα αυτού του αγαλλιάματος της καρδιάς του. "Ράθυμος η ανθρώπινη φύσις και τη ανέσει και τη τρυφή μάλλον εαυτήν επιδίδωσι". τονίζει ο προφήτης Δαβίδ. την άγνοια και τη λήθη. εγώ όμως "ηδολέσχουν εν τοις δικαιώμασί σου". Και στην Ιερό Ψαλτήρα σημειώνει επιγραμματικά τόνο: "Εις τον αιώνα ου μη επιλάθωμαι των δικαιωμάτων σου. Γι’αυτό και αναφέρει αλλού: "Αρχοντες κατ’κατελάλουν". Όλα αυτά είναι αποτέλεσμα της σφοδρής αγάπης για τον Θεό που είχε. ο διάπυρος ζήλος. δυσκινησία και ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να μπορέσει να την χαρακτηρίσει από πνευματικής απόψεως. να τυπώνουμε στη μνήμη μας τον Θεό για να πετύχουμε καθαρότητα της καρδιάς". Κατά τον Αγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο είναι και αυτό ένα γνώρισμα της ανθρώπινης φύσεως. Τόσο συχνή που να μας πει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: "Προτιμότερο είναι μα μνημονεύει κανείς τον Θεό.

"Τι μας κάνει να φαίνονται βαριές εντολές. Χρειάζεται δηλαδή βία. που χάνει την θέση της υπεροχής με την υποδούλωσή του στα υλικά. Από ραθυμίας γίνεται φαύλος. Αναφέρει ο άγιος Μάρκος ο Ασκητής: "Η ραθυμία είναι αυτή που υφαίνει το σκοτεινό ρούχο μαύρου σύννεφου και το κάλυμμα της ψυχής". μας φαίνονται και τα βαριά ελαφριά. αν δείχνουμε προθυμία. όταν δεν υπάρχει προσοχή και φροντίδα για τα πνευματικά. που γίνεται σκληρό σαν πέτρα από το κρύο όταν παγώσει. να μας πονηρός ότι θέλει. "Η ψυχή του ανθρώπου είναι μαλακή και πλάθεται εύκολα. "Αν φρόνησις είναι η υγεία του λογικού και η φωτισμένη κατάσταση με συνεχή επαγρύπνηση." ρωτάει ο άγιος Χρυσόστομος. αμυαλωσύνη και γενικά και κατάπτωση των πνευματικών δυνάμεων σε μία χαλάρωση. απαντά. "Δεν φοβάσαι μήπως… εξ αιτίας της ραθυμίας σου ξεπηδήσει δαίμονας και βρίσκοντας την ψυχή σου χωρίς απασχόληση και ανέτοιμη. αναφέρει. Χρειάζεται βίαιη εξέγερση του εαυτού μας εναντίον του εαυτού μας. Για τον Αδάμ ο Μ. έτσι και όταν δείχνουμε ραθυμία. Η ραθυμία είναι αποτέλεσμα μιας γενικής καταπτώσεως της ψυχής που την χαρακτηρίζει το σκοτάδι και η πνευματική τύφλωση. το σπίτι σου δεν έχει πόρτα". Η καταπολέμηση της ραθυμίας 1. "Η ραθυμία μας". και γίνεται σκληρή η ψυχή του. μπει σε αυτήν με όλη του την ευκολία. Κατά τον Μ. Αλλά και ο Ιούδας "διά της ραθυμίας δούλος εγεγόνει του εχθρού". Αυτή κάνει τον άνθρωπο "εις την των αλόγων εκπίπτειν θηριωδίαν". Το ίδιο παθαίνει και η ψυχή μετά την αμαρτία την πολλή ραθυμία. Είναι μέθη του λογικού. Βασίλειος αναφέρει ότι "ενύσταξεν δια της ραθυμίας ο λογισμόςαυτού". Πραγματικά υπάρχει μεγάλος κίνδυνος. Η άσκηση βίας. μέσα στον σκοτισμένο μας νου. Γίνεται σκληρή σαν την πέτρα". Η ρίζα της βρίσκεται μέσα στην ψυχή. Και βία είναι του σωματικού πόνου και μόχθου σε όλα". όπου όλα είναι επιτρεπτά. και τα ελαφριά θα μας φανούν δύσκολα. Ο όσιος Πέτρος ο Δαμασκηνός βλέπει την ρίζα της στην αφροσύνη.Και αυτής η ρίζα βρίσκεται στην υποδούλωση της ψυχής στις αισθήσεις του σώματος και στον κόσμο των αισθητών. Η ραθυμία κάνει ακόμη βαρύ και ανυπόφορο στην ψυχή το νόμο του Θεού. Βασίλειο "βία είναι η καταπόνηση του σώματος που . Παθαίνει όμως ότι και το νερό Δούναβη. Οι δύο υπέροχες παραβολές των ταλάντων και των δέκα παρθένων μας ζωγραφίζουν πολύ χαρακτηριστικά τα αποτελέσματα της ραθυμίας. τότε αφροσύνη είναι το εντελώς αντίθετο. "Εκ γάρ αφροσύνης γένεται η ραθυμία". Όπως δηλαδή. Πίσω από την ραθυμία κρύβεται ο διάβολος. σκοτισμός του νου και άνοια".

διώχνοντας την αδηφάγο ραθυμία. βιάζεσθαι εαυτόν εν πάσι". Την Τρίτη Εβδομάδα των Νηστειών κατά παράξενο τρόπο βλέπει πλήθος από μυρμήγκια το οποίο εξαφάνισε τους κοριούς! . Και αυτοί πρέπει να βιάσουν τον εαυτό τους σε όλα. Η βία "αποκαθαίρει τον νου". Με συνέργεια του πονηρού το κελί του γέμισε από αναρίθμητους κοριούς. Να βιάζει τον εαυτό του σε αγάπη. Βασίλειος. Σφίξε τον τράχηλό σου κάτω από τον ζυγό του Χριστού… Μη περιεργάζεσαι τα σφάλματα…". Τεσσαρακοστή. αλλά συνδεδεμένη και με την φύλαξη και τήρηση όλων των εντολών του Χριστού". Αυτή την προτροπή κάνει και ο Μ. Κατόπιν όμως με την ψυχή θα αγαπήσει την κατάσταση αυτή και θα γίνει ύστερα από μακρά άσκηση βίας εσωτερική η εξωτερική εργασία. είναι πολύ κοφτερός: "Μη νομίζεις ότι θα σωθούν όλοι όσοι κάθονται στο Μοναστήρι". αλλά εκείνους που βιάζουν τον εαυτό τους. Να βιάζει τον εαυτό του στο να λυπάται τον άλλον. ράθυμος. καταβάλλει την ραθυμία και μαζί της όλες τις ολέθριες ψυχικές δυνάμεις. έστω και αν δεν αισθάνεται λύπη για τον άλλον… Να βιάζει τον εαυτό του σε προσευχή. Τότε ασκώντας βία επάνω στον εαυτό του είπε: Καιπεθάνω ακόμη δεν θα βγω από το κελί μου. Κάποιος από τους πατέρες έβαλε κανόνα να μη βγει από το κελί του όλη τη Μ. αλλά γίνου βιαστής. έστω και αν η προσευχή του δεν είναι πνευματική…". τον εξυψώνει.θεληματικά υπομένουν οι μαθητές του Χριστού με την άρση των δικών τους θελημάτων και της σωματικής ανέσεως. "Βία φύσεως διηνεκής". Ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος μας δίνει πιο καθαρά τον τρόπο της καταπολεμήσεως της ραθυμίας με τη βία. θα μας έλεγε ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Βέβαια μέσα στα ασκητικά κείμενα υπάρχει πλήθος παραδειγμάτων με τα οποία οι Πατέρες βίαζαν τον εαυτό και έδιωχναν την ραθυμία. Και ο λόγος του επειδή απευθύνεται σε μοναχούς. αυτή είναι η οδός του Χριστιανού. πηγαία. Με την βία επιχειρείται μία εισβολή στα βάθη της ψυχής για να καταλυθεί η ραθυμία που φωλιάζει μέσα μας. έστω δεν έχει αγάπη. Μηχανικά. τον εξαγιάζει. έστω και αν η καρδιά του δεν το θέλει. Και οι βιαστές την αρπάζουν. το να βιάζει κανείς τον εαυτό του σε όλα. αρχή θα γίνει ο αγώνας μας εξωτερικά και χωρίς να καταλαβαίνουμε τίποτε. Αν θέλεις λοιπόν να αρπάξεις τον ουρανό. Δηλαδή: βιάζει τον εαυτό του στο καλό. "Η βασιλεία των ουρανών δεν ανήκει στους ράθυμους.

Η μνήμη του θανάτου είναι ένα δυνατό όπλο και αποτελεσματικό για την ψυχή εκείνη που έχει πέσει στον ραθυμίας ύπνο. 3. Η άσκηση βίας στον εαυτό μας είναι σχετικά εύκολη για την υπερνίκηση της ραθυμίας και των θλιβερών της συνεπειών στην πνευματική μας ζωή. Κάτι πολύ πιο ευχάριστο από τους κόπους και τις θανάσιμες συνέπειες της ραθυμίας και της άσκοπης ζωής μέσα στην άνεση και την αδράνεια. Αυτή η μνήμη γεννάει το πένθος. Αυτά τα λίγα ρανίσματα από τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος είναι πολύ χαρακτηριστικά για το πόσο ωφέλιμη μνήμη του θανάτου για την αποδίωξη της ραθυμίας από την ψυχή μας. διότι οδηγεί σε πνευματική δραστηριοποίηση τον άνθρωπο και τον ωθεί στη πραγμάτωση της αρετής. προτρέπει σε εγκράτεια. Μνήμη θανάτου. είναι μητέρα προσευχής και δακρύων. διότι ζωή του γίνεται πραγματική. . βοηθάει στην τήρηση των εντολών του Θεού και αντιμετωπίζεται με θάρρος ο πνευματικός αγώνας. Αναφέρει σχετικά ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος για τη μνήμη του θανάτου: "Γι’ αυτό είναι αναγκαία η μνήμη θανάτου. Γι’ αυτό και επίκαιρη είναι η προτροπή του Εφραίμ του Σύρου: "Κουράσου και πόνεσε κοπιάζοντας σωματικά. Ειπώθηκε πως δεν είναι δυνατόν να ζήσει κανείς με ευσέβεια. οδηγεί στην διάκριση και στον φόβο Θεού. Ζει για να υμνεί και να δοξάζει τον Δημιουργό του. Αλλά πρέπει να είναι μία ενσαρκωμένη προσευχή. υπενθυμίζει τη γέννα. προφυλάγει την καρδιά από την εμπαθή προσκόλληση στα γήινα. 2. Ακόμη πιο βοηθητικό βέβαια είναι και η μνήμη του Θεού. αν δε λογαριάσει την κάθε μέρα του ως την τελευταία ζωής του… Η μνήμη το θανάτου κάνει την καρδιά άφοβη γιατί την απελευθερώνει από κάθε άλλο φόβο". πράγματα τα οποία μερικά για μας είναι αδιανόητα σήμερα. Δεν εννοείται βέβαια με αυτό μία τυπική προσευχή. όταν ολόκληρη γίνεται ένας καιρός προσευχής. για να αποφύγεις τους κόπους και τις δυσάρεστες συνέπειες των χωρίς κόπο μάταιων λόγων". Ο αληθινός προορισμός του ανθρώπου είναι λειτουργικός.Έτσι ασκούσαν βία πάνω στον εαυτό τους οι πατέρες εκείνοι.

της λήθης και της ραθυμίας. Και τότε βασιλεύει η θεία χάρις μέσα στην ψυχή στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. που φυτεύει μέσα στην ψυχή το κακό. όσα έχουν καλή φήμη. αλλά πραγματικά – με την βοήθεια του και με την συνεργασία του Αγίου Πνεύματος – με πολλή προσοχή και προσευχή. Διότι η συνύπαρξη αληθινής γνώσεως και μνήμης λόγων και αγαθής προθυμίας. και οποιαδήποτε άλλη αρετή και έργο που είναι άξιο επαίνου. όσα σύμφωνα με το δίκαιο. αλλά Θεώ σχολάζει". όχι με την προαίρεση μόνο. Με άριστη μνήμη του Θεού. θα νικήσεις την παγκάκιστη λησμοσύνη και θα την διώξεις μακριά σου. θα εξαφανίσεις την καταστρεπτική και σκοτεινή άγνοια. Αυτές τις αρετές αφού τις αποκτήσεις. θα διώξεις μακριά την άθεη ραθυμία. Αμήν". ο οποίος έδωσε και την ονομασία στα αυτά πάθη και τα ονόμασε Γίγαντες: ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ "Αφού ντυθείς αυτά τα όπλα της αρετής με την δύναμη του Αγίου Πνεύματος. εξαφανίζει από την ψυχή και καθιστά ανύπαρκτο κάθε ίχνος λησμοσύνης και άγνοιας ραθυμίας. όσα είναι σεμνά και όσα είναι σεβαστά. Είναι πράγματι μία υψηλή αποστολή οποία μπορεί να κατορθώσει κανείς αγωνιζόμενος εναντίον όλων των παθών και ιδιαιτέρως εναντίον των τριών γιγάντων· της άγνοιας. Με την φωτισμένη και ουράνια γνώση. που με την βοήθεια της ζωντανής χάριτος θα εγκατασταθεί με αγώνα στην ψυχή και θα διατηρηθεί με επιμέλεια. Τελειώνουμε με τις σοφές συμβουλές του όσιου Μάρκου του Ασκητή. .Και μας αναφέρει και ο άγιος Ιγνάτιος Θεοφόρος: "Ο χριστιανός εαυτού εξουσίαν ουκ έχει. θα μπορέσεις να γλυτώσεις από τρεις δυνατούς γίγαντες του πονηρού που αναφέραμε. σκεπτόμενος πάντοτε όσα είναι αληθινά. θα κατανικήσεις τους τρεις γίγαντες των πονηρών δαιμόνων που αναφέραμε. Με την κάλλιστη και γεμάτη από αρετή προθυμία. με κάθε είδους προσευχή και με γενναιότητα και ανδρεία.