Cic.

 De  Officiis  III-­‐49   [49]   Themistocles   post   victoriam   eius   belli,   quod   cum   Persis   fuit,   dixit   in   contione   se   habere   consilium   rei   publicae   salutare,   sed   id   sciri   non   opus   esse;   postulavit,   ut   aliquem   populus   daret,   quicum   communicaret;   datus   est   Aristides.   Huic   ille,   classem   Lacedaemoniorum,   quae   subducta   esset   ad   Gytheum,   clam   incendi   posse   quo   facto   frangi   Lacedaemoniorum   opes   necesse   esset.   Quod   Aristides   cum   audisset,   in   contionem   magna   exspectatione   venit   dixitque   perutile   esse   consilium,   quod   Themistocles   adferret,   sed   minime   honestum.   Itaque   Athenienses,   quod   honestum   non   esset,   id   ne   utile   quidem   putaverunt   totamque   eam   rem,   quam   ne   audierant   quidem,   auctore   Aristide   repudiaverunt.   Gli  inizi  della  civiltà   Cic.   De   inventione   I-­‐2   Nam   fuit   quoddam   tempus,   cum   in   agris   homines   passim   bestiarum   modo   vagabantur   et   sibi   victu   fero   vitam   propagabant   nec   ratione   animi   quicquam,   sed   pleraque   viribus   corporis  administrabant,  nondum  divinae  religionis,  non  humani  officii  ratio  colebatur,  nemo  nuptias   viderat   legitimas,   non   certos   quisquam   aspexerat   liberos,   non,   ius   aequabile   quid   utilitatis   haberet,   acceperat.  Ita  propter  errorem  atque  inscientiam  caeca  ac  temeraria  dominatrix  animi  cupiditas  ad  se   explendam   viribus   corporis   abutebatur,   perniciosissimis   satellitibus.   Quo   tempore   quidam   magnus   videlicet  vir  et  sapiens  cognovit,  quae  materia  esset  et  quanta  ad  maximas  res  opportunitas  in  animis   inesset  hominum,  si  quis  eam  posset  elicere  et  praecipiendo  meliorem  reddere;  qui  dispersos  homines   in  agros  et  in  tectis  silvestribus  abditos  ratione  quadam  conpulit  unum  in  locum  et  congregavit  et  eos   in   unam   quamque   rem   inducens   utilem   atque   honestam   primo   propter   insolentiam   reclamantes,   deinde   propter   rationem   atque   orationem   studiosius   audientes   ex   feris   et   inmanibus   mites   reddidit   et   mansuetos.     Vitr.  De  Architectura  II,1  1-­‐3   [1]   Homines   vetere   more   ut   ferae   in   silvis   et   speluncis   et   nemoribus   nascebantur   ciboque   agresti   vescendo   vitam   exigebant.   Interea   quondam   in   loco   ab   tempestatibus   et   ventis   densae   crebritatibus   arbores   agitatae   et   inter   se   terentes   ramos   ignem   excitaverunt,   et   eius   flamma   vehementi   perterriti,   qui   circa   eum   locum   fuerunt,   sunt   fugati.   Postea   re   quieta   propius   accedentes   cum   animadvertissent   commoditatem   esse   magnam   corporibus   ad   ignis   teporem,   ligna   adicientes   ed   id   conservantes   alios   adducebant   et   nutu   monstrantes   ostendebant,   quas   haberent   ex   eo   utilitates.   In   eo   hominum   congressu  cum  profundebantur  aliter  e  spiritu  voces,  cotidiana  consuetudine  vocabula,  ut  optigerant,   constituerunt,   deinde   significando   res   saepius   in   usu   ex   eventu   fari   fortuito   coeperunt   et   ita   sermones   inter   se   procreaverunt.   [2]   Ergo   cum   propter   ignis   inventionem   conventus   initio   apud   homines   et   concilium  et  convictus  esset  natus,  et  in  unum  locum  plures  convenirent  habentes  ab  natura  praemium   praeter   reliqua   animalia,   ut   non   proni   sed   erecti   ambularent   mundique   et   astrorum   magnificentiam   aspicerent,  item  manibus  et  articulis  quam  vellent  rem  faciliter  tractarent,  coeperunt  in  eo  coetu  alii  de   fronde   facere   tecta,   alii   speluncas   fodere   sub   montibus,   nonnulli   hirundinum   nidos   et   aedificationes   earum   imitantes   de   luto   et   virgulis   facere   loca   quae   subirent.   Tunc   observantes   aliena   tecta   et   adicientes   suis   cogitationibus   res   novas,   efficiebant   in   dies   meliora   genera   casarum.   [3]   Cum   essent   autem   homines   imitabili   docilique   natura,   cotidie   inventionibus   gloriantes   alios   alii   ostendebant   aedificiorum  effectus,  et  ita  exercentes  ingenia  certationibus  in  dies  melioribus  iudiciis  efficiebantur.   Primumque  furcis  erectis  et  virgulis  interpositis  luto  parietes  texerunt.  
A  causa  dell’aspetto  “utilitaristico”  dell’opera,  la  trattazione  è  tesa  a  soddisfare  le  esigenze  di  completezza,  brevità  e   accessibilità,  mentre  la  prosa  deve  piegarsi  alla  creazione  di  un  nuovo  linguaggio  tecnico.  Infatti,  quando  Vitruvio   comincia  a  scrivere  il  suo  trattato,  il  linguaggio  dell’architettura  in  pratica  non  esisteva.  In  passato  notevoli  critiche   sono  state  mosse  proprio  al  latino  poco  “letterario”  adoperato  dall’autore,  neppure  definibile  un  latino  volgare,  ma   un   cattivo   latino,   talvolta   ritenuto   specchio   di   una   scarsa   cultura   letteraria.   Oggi   il   mito   del   “cattivo   latino”   di   Vitruvio   è   superato,   anche   se   rimane   la   difficoltà   di   definire   la   misura   linguistica   e   la   cifra   stilistica   della   sua   scrittura;   i   recenti   studi   hanno   altresì   mostrato   come   la   lingua   del   De   Architectura,   “capace   di   muoversi   fra   le   categorie   teoriche   e   gli   esempi   pratici,   di   esprimere   concetti   astratti   e   indicazioni   concrete,   contenga   le   premesse   per  il  linguaggio  dell’architettura  moderna.”  (da   E.  ROMANO,  Fra  astratto  e  concreto,  in  Vitruvio,  De  Architectura,   ed.  Einaudi  1997).  

 

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful