You are on page 1of 10

psz.

pl - Portal Spraw Zagranicznych

Małgorzata Gogół: System polityczny USA
Autor: Małgorzata Gogół 16.09.2007.

Stany Zjednoczone są republiką o prezydenckim systemie władzy. Podstawowymi zasadami ustrojowymi USA są: zasada federalizmu, z której wynika, e stany są suwerennymi jednostkami politycznymi oraz zasada podziału władz oparta na systemie checks and balances (hamulców i równowagi), co oznacza, e władza wykonawcza, ustawodawcza i sądownicza wzajemnie się ograniczają i zarazem uzupełniają. I. Konstytucja: W 1787 roku uchwalono zasadniczy tekst konstytucji Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, która składała się z wstępu i siedmiu artykułów. Przetrwała ona do czasów współczesnych, a do chwili obecnej przyjęto zaledwie 26 poprawek nie naruszając jej głównych zało eń.Tekst preambuły ma zasadnicze znaczenie, określa, bowiem podstawowe cele, które przyświecały twórcom konstytucji w momencie jej tworzenia. Nawiązuje do zasad państwa opartego na idei suwerenności ludu i państwa liberalnego.My, naród Stanów Zjednoczonych, w celu tworzenia bardziej doskonałej unii, ugruntowania sprawiedliwości, zapewnienia spokoju wewnętrznego, umo liwienia wspólnej obrony, popierania ogólnego dobra i zagwarantowania wolności dla nas samych i dla naszych potomków uchwalamy i ustanawiamy niniejszą Konstytucję Stanów Zjednoczonych.Artykuł I - określa funkcję i strukturę władzy ustawodawczej - Kongresu;Artykuł II - określa funkcję władzy wykonawczej prezydenta;Artykuł III - określa wymiar sprawiedliwości;Artykuł IV - poświęcony został relacjom władzy federalnej i stanów;Artykuł V - reguluje sposób zmiany konstytucji. Artykuł VI - określa podstawowy system źródeł prawa ustanawiając konstytucję jako nadrzędne prawo;Artykuł VII - określa zasadę ratyfikacji konstytucji, stwierdzając, e konstytucja wchodzi w ycie po ratyfikowaniu jej, przez co najmniej 9 stanów - 22 czerwca 1788.Procedura zmiany konstytucji wymaga wniosku 2/3 składu obu Izb Kongresu, albo zwołania konwencji konstytucyjnej celem wprowadzenia poprawek do konstytucji na wniosek legislatur 2/3 stanów. Zmiany konstytucyjne wymagają akceptacji ¾ stanów i nie zostają bezpośrednio włączone do jej tekstu, ale stanowią jej uzupełnienie jako poprawki.Podstawowe prawa obywateli zostały uchwalone w 1791 roku w formie pierwszych dziesięciu poprawek stanowiących tzw. Deklarację Praw.Poprawka I - Kongres nie mo e stanowić ustaw wprowadzających religię albo zabraniających swobodnego wykonywania praktyk religijnych; ani ustaw ograniczających wolność słowa lub prasy, albo naruszających prawo do spokojnego odbywania zebrań i wnoszenia do rządu petycji o naprawę krzywd. Poprawka II - Dobrze zorganizowana milicja jest niezbędna dla bezpieczeństwa wolnego państwa; prawo ludzi do posiadania i noszenia broni nie mo e być naruszone. Poprawka III - W czasie pokoju wojsko nie będzie kwaterowane w adnym domu bez zgody właściciela, a w czasie wojny te tylko w sposób prawem określony. Poprawka IV - Nie będzie naruszane prawo ludzi do bezpieczeństwa osobistego, nietykalności mieszkania, dokumentów i ruchomości, oraz zapewniające ochronę przed nieuzasadnionymi rewizjami i konfiskatami. Nakaz rewizji lub aresztowania mo e być wydany jedynie przez sąd na podstawie uzasadnionego podejrzenia, popartego przysięgą lub oświadczeniem, przy czym dokładnie musi być wymienione miejsce rewizji oraz osoby i rzeczy, które mają być obło one aresztem. Poprawka V - Nikt nie będzie pociągany do odpowiedzialności za zbrodnię główną lub inne hańbiące przestępstwo bez zalecenia lub postawienia w stan oskar enia przez Wielką Ławę Przysięgłych; przepis ten nie dotyczy członków wojska, marynarki wojennej ani milicji, będącej w słu bie czynnej podczas wojny lub zagro enia publicznego. Nie wolno te tej samej osoby sądzić ani nara ać na karę śmierci lub karę cielesną dwukrotnie za to samo przestępstwo; ani te nie wolno wymagać od oskar onego w sprawie karnej by świadczył przeciwko sobie, ani pozbawiać go ycia, wolności lub mienia inaczej ni w drodze czyniącej zadość istotnym wymaganiom sprawiedliwości. Nie wolno te przejąć prywatnej własności na u ytek publiczny bez słusznego odszkodowania.

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

Poprawka VI - We wszystkich sprawach karnych oskar onemu przysługuje prawo do szybkiej i jawnej rozprawy przed bezstronną ławą przysięgłych w tym Stanie i okręgu, w którym przestępstwo zostało popełnione, przy czym okręg ma być uprzednio prawnie ustalony. Oskar onego nale y pouczyć o charakterze i przyczynie oskar enia, postawić go wobec świadków oskar enia, w razie potrzeby pod przymusem sprowadzić świadków świadczących na jego korzyść i zapewnić mu obrońcę. Poprawka VII - W sprawach opartych na prawie zwyczajowym, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 20 dolarów, prawo do rozprawy przed sądem przysięgłych będzie zachowane, a adna sprawa osądzona przez przysięgłych nie mo e być ponownie rozpatrywana przez jakikolwiek inny sąd Stanów Zjednoczonych, jak tylko w zgodzie z postanowieniami prawa zwyczajowego. Poprawka VIII - Nie wolno ądać nadmiernych kaucji i wymierzać nadmiernych grzywien ani te stosować kar okrutnych lub wymyślnych. Poprawka IX - Wymienienie w Konstytucji określonych praw nie oznacza zniesienia lub ograniczenia innych praw, przysługujących ludowi. Poprawka X - Uprawnienia, których Konstytucja nie powierzyła Stanom Zjednoczonym ani nie wyłączyła z właściwości poszczególnych Stanów, przysługują nadal poszczególnym Stanom bądź ludowi. Na przestrzeni lat wprowadzane były kolejne poprawki, które w zasadniczy sposób wpłynęły na prawa i wolności obywatelskie oraz system sprawowania władzy: Poprawka XI - z 1795 roku Władzy sądowej Stanów Zjednoczonych nie nale y rozumieć w taki sposób, jakoby rozciągała się na jakiekolwiek powództwo wytoczone lub dochodzone według zasad prawa lub słuszności przeciwko jednemu ze zjednoczonych stanów przez obywateli innego stanu albo przez obywateli lub poddanych jakiegokolwiek państwa obcego.Poprawka XII - z 1804 roku Elektorzy zbierają się w swoich stanach i głosują za pomocą kartek na prezydenta i wiceprezydenta, przy czym przynajmniej jeden z nich nie powinien być mieszkańcem tego stanu, co elektorzy; kandydatów na prezydenta i wiceprezydenta wymieniają na osobnych kartkach. Następnie sporządzają osobne listy, wymieniając na jednej z nich wszystkich kandydatów na prezydenta, a na drugiej wszystkich kandydatów na wiceprezydenta oraz liczbę głosów oddanych na ka dego z nich, po czym podpisują i poświadczają listy oraz przesyłają pod pieczęcią do siedziby naczelnych władz Stanów Zjednoczonych na ręce prezydenta Senatu. Prezydent Senatu otwiera wszystkie poświadczone listy w obecności Senatu i Izby Reprezentantów, po czym następuje obliczenie głosów. Osoba, która uzyskała największą liczbę głosów, oddanych na prezydenta, zostaje prezydentem, je eli liczba ta przekracza połowę ogólnej liczby wyznaczonych elektorów; je eli nikt nie uzyskał takiej większości, Izba Reprezentantów niezwłocznie wybiera w głosowaniu za pomocą kartek prezydenta spośród trzech osób zamieszczonych na liście, które w głosowaniu na prezydenta uzyskały najwięcej głosów. Przy takim jednak wyborze prezydenta liczy się głosy stanami, a ka demu stanowi przysługuje jeden głos; quorum wynosi dwie trzecie stanów, z których ka dy reprezentowany jest choćby przez jednego przedstawiciela, a dla wyboru trzeba uzyskać głosy ponad połowy stanów. Je eli zaś Izba, mając prawo wyboru, nie dokona go przed najbli szym 4 marca, urząd prezydenta przejmuje wiceprezydent, podobnie, jak w razie śmierci lub w innym przypadku niezdolności prezydenta, przewidzianym w konstytucji. Osoba, która uzyskała największą liczbę głosów oddanych na wiceprezydenta, zostaje wiceprezydentem, je eli liczba ta jest większa od połowy ogólnej liczby wyznaczonych elektorów. Gdy nikt takiej większości nie uzyskał, wówczas wiceprezydenta wybiera Senat spośród dwu osób na liście, które uzyskały najwięcej głosów; quorum wynosi wówczas dwie trzecie ogółu senatorów, a dla wyboru trzeba uzyskać głosy ponad połowy ogółu senatorów. Na urząd wiceprezydenta nie mo e być jednak wybrana osoba, która w myśl konstytucji nie mo e być wybrana na urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych.Poprawka XIII - z 1865 roku §1. Nie wolno w Stanach Zjednoczonych lub jakimkolwiek innym miejscu podległym ich

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

jurysdykcji nikogo trzymać w niewoli ani zmuszać do pracy przymusowej, chyba, e pod postacią kary za przestępstwo, za które sprawca został zgodnie z prawem skazany. Poprawka XIV - z 1868 roku §1. Ka dy, kto urodził się lub naturalizował w Stanach Zjednoczonych i podlega ich zwierzchnictwu, jest obywatelem Stanów Zjednoczonych i tego stanu, w którym zamieszkuje. aden stan nie mo e wydawać ani stosować ustaw, które by ograniczały prawa i wolności obywateli Stanów Zjednoczonych. Nie mo e te aden stan pozbawić kogoś ycia, wolności lub mienia bez prawidłowego wymiaru sprawiedliwości ani odmówić komukolwiek na swoim obszarze równej ochrony prawa. §2. Liczba mandatów do Izby Reprezentantów zostaje rozdzielona między poszczególne stany odpowiednio do liczby mieszkańców, przy uwzględnieniu wszystkich mieszkańców stanu, z wyjątkiem nieopodatkowanych Indian. Jednak zmniejszeniu ulega podstawa ustalenia reprezentacji tych stanów, w których przy wyborze elektorów dla wyboru prezydenta lub wiceprezydenta albo przy wyborach reprezentantów do Kongresu albo stanowych urzędników władzy wykonawczej lub sądowniczej, albo członków ciała ustawodawczego jakakolwiek część męskiej ludności stanu, pomimo ukończenia dwudziestu jeden lat i posiadania obywatelstwa Stanów Zjednoczonych, pozbawiona jest praw wyborczych albo w jakiejkolwiek mierze ograniczona w tych prawach z innych względów, ni udział w buncie lub popełnienie innego przestępstwa; zmniejszenie reprezentacji następuje w takim stosunku, w jakim liczba upośledzonych obywateli płci męskiej pozostaje do ogólnej liczby męskich obywateli tego stanu, mających ukończone dwadzieścia jeden lat. §3. Nie mo e zostać senatorem ani reprezentantem w Kongresie albo elektorem prezydenta i wiceprezydenta, ani te sprawować w słu bie Stanów Zjednoczonych lub poszczególnego stanu jakiegokolwiek urzędu cywilnego lub wojskowego, kto poprzednio jako członek Kongresu lub funkcjonariusz Stanów Zjednoczonych albo któregokolwiek stanu zło ył przysięgę na konstytucję Stanów Zjednoczonych, a następnie wziął udział w powstaniu lub buncie przeciwko niej albo udzielał jej wrogom pomocy lub poparcia. Jednak niezdolność ta mo e być zniesiona przez Kongres większością dwu trzecich głosów. §4. Nie będzie poddawana w wątpliwość wa ność zadłu enia Stanów Zjednoczonych, powstałego zgodnie z prawem, nie wyłączając długów zaciągniętych dla opłacenia uposa eń i nagród za zasługi przy tłumieniu powstania i buntu. Natomiast Stany Zjednoczone ani aden ze stanów nie mo e przejąć ani spłacać jakiegokolwiek długu lub zobowiązania, zaciągniętego dla poparcia powstania lub buntu przeciwko Stanom Zjednoczonym, ani te jakiegokolwiek roszczenia z tytułu utraty lub oswobodzenia niewolnika, a wszelkie tego rodzaju długi, zobowiązania i roszczenia uznaje się za sprzeczne z prawem i niewa ne. §5. Kongres ma prawo zabezpieczyć wykonanie przepisów niniejszego artykułu przez odpowiednie ustawodawstwo.Poprawka XV - z 1870 roku §1. Stany Zjednoczone ani jakikolwiek Stan nie mo e pozbawić ani ograniczać praw wyborczych obywateli Stanów Zjednoczonych ze względu na rasę, kolor skóry albo uprzedni stan niewoli.§2. Kongres ma prawo zabezpieczyć wykonanie niniejszego artykułu przez odpowiednie ustawodawstwo.Poprawka XVI - z 1913 roku Kongres ma prawo nakładać i ściągać podatki od wszelkiego rodzaju dochodów i nie musi przy tym uwzględniać ani proporcjonalnego rozdziału między poszczególne stany, ani te jakichkolwiek szacunków lub spisów ludności.Poprawka XVII - z 1913 roku Senat Stanów Zjednoczonych składa się z senatorów, wybieranych po dwu przez ludność ka dego stanu na sześć lat. Ka demu senatorowi przysługuje jeden głos. W ka dym stanie wyborcy muszą odpowiadać warunkom, jakie są przewidziane dla tej izby ciała ustawodawczego, która ma najliczniejszy skład. W razie opró nienia mandatów do Senatu z jakiegoś stanu władza wykonawcza tego stanu powinna dla ich obsadzenia zarządzić wybory. Dopuszcza się, aby w ka dym stanie ciało ustawodawcze upowa niło władzę wykonawczą do przejściowego wyznaczenia przedstawicieli na okres, dopóki o obsadzeniu mandatów nie zdecyduje lud w wyborach określonych przez ciało ustawodawcze. Niniejszej poprawki nie nale y rozumieć w taki sposób, aby mogła mieć zastosowanie do wyboru lub kadencji senatora, który został wybrany, zanim poprawka ta weszła w ycie jako część składowa konstytucji.Poprawka XVIII - z 1919 roku §1. Niniejszym zabrania się, poczynając od roku po przyjęciu niniejszego artykułu, wytwarzania, sprzeda y i przewozu przeznaczonych do spo ycia napojów wyskokowych, jak równie ich importu i

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

eksportu ze Stanów Zjednoczonych oraz jakiegokolwiek obszaru podległego ich zwierzchnictwu. §2. Kongres i poszczególne stany są w równej mierze uprawnione do zapewnienia przez odpowiednie ustawodawstwo wykonania niniejszego artykułu. §3. Artykuł ten nie wejdzie w ycie, je eli w ciągu siedmiu lat od przedstawienia go przez Kongres stanom nie zostanie zgodnie z przepisami konstytucji ratyfikowany przez ciała ustawodawcze poszczególnych stanów jako poprawka do konstytucji.Poprawka XIX - z 1920 roku §1. Stany Zjednoczone ani jakikolwiek Stan nie mo e pozbawić ani ograniczyć praw wyborczych obywateli Stanów Zjednoczonych ze względu na płeć. Poprawka XX - z 1933 roku§1. Kadencja prezydenta i wiceprezydenta upływa w południe dnia 20 stycznia, a kadencja senatorów i członków Izby Reprezentantów w południe 3 stycznia tego roku, w którym kadencja upłynęłaby, gdyby niniejszy artykuł nie został przyjęty; w powy szych terminach rozpoczyna się następna kadencja. §2. Kongres zbiera się co najmniej raz do roku, a pierwsze posiedzenie rozpoczyna się w południe dnia 3 stycznia, chyba e ustawa określi inny dzień. §3. Je eliby w czasie, wyznaczonym jako początek kadencji prezydenta, prezydent-elekt ju nie ył, wówczas prezydentem zostałby wiceprezydent-elekt. Je eliby prezydent nie został wybrany przed terminem wyznaczonym jako początek jego kadencji albo je eliby prezydentelekt nie odpowiadał wymogom przepisanym dla prezydenta, wówczas obowiązki jego przejmuje wiceprezydent-elekt do czasu ustalenia prezydenta, odpowiadającego tym wymogom. Kongres mo e w drodze ustawy określić, kto i w jakim trybie obrany przejmuje obowiązki prezydenta, w razie gdy ani prezydent-elekt, ani wiceprezydent-elekt nie odpowiada przepisanym wymogom. Osoba ta pełni wówczas obowiązki, dopóki nie zostanie ustalony prezydent lub wiceprezydent, odpowiadający przepisanym wymogom. §4. Kongres mo e w drodze ustawy określić zasady postępowania w wypadkach, gdy prawo wyboru prezydenta przechodzi na Izbę Reprezentantów, a jedna z osób, spośród których ma się dokonać wyboru, zmarła, oraz gdy prawo wyboru wiceprezydenta przechodzi na Senat, a jedna z osób, spośród których ma się dokonać wyboru, zmarła. §5. Paragrafy 1 i 2 wchodzą w ycie dnia 15 października następującego po ratyfikacji niniejszego artykułu. §6. Niniejszy artykuł nie wejdzie w ycie, je eli w ciągu siedmiu lat od przedstawienia go stanom nie zostanie ratyfikowany jako poprawka do konstytucji przez ciała ustawodawcze trzech czwartych ogółu stanów.Poprawka XXI - z 1933 roku§1. Niniejszym uchyla się artykuł będący osiemnastą poprawką do konstytucji Stanów Zjednoczonych. §2. Przewóz lub wwóz do poszczególnych stanów, terytoriów lub posiadłości Stanów Zjednoczonych napojów wyskokowych w celu ich dalszej dostawy lub spo ycia na miejscu jest zabroniony, je eli sprzeciwia się miejscowemu ustawodawstwu. §3. Artykuł ten nie wejdzie w ycie, je eli w ciągu siedmiu lat od przedstawienia go stanom przez Kongres nie zostanie zgodnie z przepisami konstytucji ratyfikowany przez konwencje poszczególnych stanów jako poprawka do konstytucji.Poprawka XXII - z 1951 roku §1. Nikt nie mo e być wybrany na urząd prezydenta więcej ni dwa razy, a kto sprawował urząd prezydenta albo pełnił jego funkcję w czasie kadencji innej osoby przez ponad dwa lata nie mo e być wybrany na urząd prezydenta więcej ni raz. Niniejszy artykuł nie ma jednak zastosowania do osoby pełniącej urząd prezydenta w czasie zaproponowania tego artykułu przez Kongres ani te nie stoi na przeszkodzie, aby osoba sprawująca urząd prezydenta lub pełniąca jego funkcję w okresie ratyfikowania niniejszego artykułu sprawowała urząd prezydenta lub pełniła jego funkcje a do upływu kadencji. §2. Artykuł ten nie wejdzie w ycie, je eli w ciągu siedmiu lat od przedstawienia go stanom przez Kongres nie zostanie zgodnie z przepisami konstytucji ratyfikowany przez ciała ustawodawcze trzech czwartych ogółu stanów jako poprawka do konstytucji. Poprawka XXIII z 1961 roku§1. Okręg, będący siedzibą naczelnych władz Stanów Zjednoczonych, wyznacza w trybie określonym przez Kongres elektorów prezydenta i wiceprezydenta w liczbie odpowiadającej liczbie senatorów i członków Izby Reprezentantów, do której okręg byłby uprawniony, gdyby był stanem; nie mo e to być jednak liczba większa od przypadającej stanowi o najmniejszej liczbie mieszkańców. Elektorzy ci uzupełniają elektorów wyznaczonych przez stany; przy wyborze prezydenta i wiceprezydenta działają tak, jakby zostali wyznaczeni

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

przez stan, a zbierając się w okręgu wykonują te obowiązki, które zostały określone przez dwunasty artykuł poprawek.§2. Kongres uprawniony jest zapewnić przez odpowiednie ustawodawstwo wykonanie niniejszego artykułu.Poprawka XXIV - z 1964 roku§1. Stany Zjednoczone ani poszczególny stan nie mogą ze względu na niezapłacenie podatku wyborczego lub innego pozbawiać lub ograniczać praw wyborczych obywateli Stanów Zjednoczonych przy prawyborach lub innych formach wyboru prezydenta lub wiceprezydenta, przy wyborze elektorów prezydenta lub wiceprezydenta albo przy wyborze senatorów lub reprezentantów do Kongresu. §2. Kongres uprawniony jest zapewnić przez odpowiednie ustawodawstwo wykonanie niniejszego artykułu.Poprawka XXV - z 1967 roku §1. W razie usunięcia prezydenta z urzędu albo jego śmierci lub ustąpienia prezydentem zostaje wiceprezydent. §2. Ilekroć urząd wiceprezydenta pozostaje nie obsadzony, prezydent mianuje wiceprezydenta, który obejmuje stanowisko po uchwale zatwierdzającej, podjętej większością głosów obu izb Kongresu. §3. Ilekroć prezydent zło y prezydentowi ad interim Senatu i przewodniczącemu Izby Reprezentantów pisemne oświadczenie, e nie mo e sprawować władzy i zadań swojego urzędu, władzę tę i zadania sprawować będzie wiceprezydent jako pełniący obowiązki prezydenta, dopóki prezydent nie zło y powy szym adresatom pisemnego oświadczenia, e przeszkoda ustała. §4. Ilekroć prezydent i większość kierowników resortów lub innego ciała określonego przez Kongres w drodze ustawy zło y prezydentowi ad interim Senatu i przewodniczącemu Izby Reprezentantów pisemne oświadczenie, e prezydent nie mo e sprawować władzy i zadań swojego urzędu, wiceprezydent niezwłocznie przejmuje władzę i zadania tego urzędu jako pełniący obowiązki prezydenta. Je eli następnie prezydent zło y prezydentowi ad interim Senatu i przewodniczącemu Izby Reprezentantów pisemne oświadczenie, e jego niemo ność ju nie zachodzi, wówczas przejmuje znów władzę i zadania swojego urzędu, chyba e wiceprezydent i większość kierowników resortów lub innego ciała, określonego przez Kongres w drodze ustawy, zło y do dni czterech prezydentowi ad interim Senatu i przewodniczącemu Izby Reprezentantów swoje pisemne oświadczenia, e prezydent nie mo e sprawować władzy i zadań swojego urzędu. W takim wypadku rozstrzyga Kongres; je eli nie jest to okres sesji, zbiera się w tym celu w ciągu czterdziestu ośmiu godzin. Je eli Kongres w ciągu dwudziestu jeden dni od otrzymania powy szego pisemnego oświadczenia, a gdy nie jest to okres sesji w ciągu dwudziestu jeden dni od zebrania się, stwierdzi uchwałą podjętą większością dwu trzecich głosów ka dej izby, e prezydent nie mo e sprawować władzy i zadań swojego urzędu, wówczas wiceprezydent będzie je sprawował nadal; w przeciwnym razie prezydent znowu przejmuje władzę i zadania swojego urzędu.Poprawka XXVI - z 1971 roku §1. Stany Zjednoczone ani jakikolwiek Stan nie mogą ze względu na wiek pozbawić lub ograniczyć praw wyborczych obywateli Stanów Zjednoczonych, którzy ukończyli osiemnaście lub więcej lat.Poprawka XXVII - uchwalona przez Kongres 25 sierpnia 1789, ratyfikowana 7 maja 1992 po 203 latach adna ustawa zmieniająca wynagrodzenie senatorów i reprezentantów nie mo e wejść w ycie przed wyłonieniem Izby Reprezentantów w nowej kadencji.Twórcom konstytucji udało się rozdzielić i zrównowa yć poszczególne elementy struktury władzy państwowej, aby zapewnić realizację rządów większości, zachowanie praw mniejszości. Ogólność postanowień konstytucji spowodowała, e konstytucja będąc przedmiotem ciągłej reinterpretacji, przede wszystkim w zakresie relacji władzy ustawodawczej i wykonawczej oraz uprawnień stanów, mo e sprostać wymogom nowoczesnej państwowości. aden z organów państwowych nie posiada wyłącznego prawa interpretacji konstytucji.II. Władza wykonawczaCentralną postacią w systemie politycznym jest prezydent, który łączy funkcje głowy państwa i szefa rządu. Jego uprawnienia są bardzo szerokie. Jest on organem władzy wykonawczej, szefem rządu, szefem partii, stoi na czele administracji federalnej. Jest naczelnym dowódcą amerykańskich sił zbrojnych i posiada prawo u ycia ich jak chce w czasie pokoju czy wojny - ma prawo tak e dowolnego u ycia broni jądrowej czy innej broni niekonwencjonalnej, ale o wprowadzenie stanu wojny i zakończenie jej musi prosić Kongres. Jest głównym koordynatorem polityki zagranicznej. Dysponuje te prawem łaski.Prezydent stoi na czele aparatu państwowego. Ma prawo za zgodą Senatu powoływać i odwoływać członków gabinetu (sekretarzy stanu), mianować urzędników ró nych szczebli, powołuje równie najwy szych funkcjonariuszy

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

federalnych, szefów CIA i FBI, sędziów Sądu Najwy szego oraz innych wy szych urzędników. Prezydent mianuje te przedstawicieli USA poza granicami kraju. Prezydent kieruje pod adresem Kongresu orędzia, w których zazwyczaj sugeruje podjęcie określonych decyzji ustawodawczych. Zawiera za radą i zgodą Senatu traktaty lub bez zgody Senatu umowy międzynarodowe, zatwierdza zarządzenia i uchwały wymagające zgodnego stanowiska obu izb parlamentu. Prezydent mo e w drodze weta zawiesić przedstawiony przez Kongres projekt ustawy, którego nie akceptuje.Prezydent dysponuje prawem weta:regularnym - u ywa go je eli nie zgadza się na podpisanie regulacji ustawy;kieszonkowym - w sytuacji je eli projekt ustawy trafia do podpisu w ciągu ostatnich 10 dni sesji Kongresu niezajęcie przez prezydenta stanowiska nie pozwala na wejście w ycie ustawy,Dodatkowo prezydent dysponuje wetem nieformalnym, które polega na tzw. ,,zamro eniu'' kredytów na realizację nie aprobowanej przez niego ustawy bądź nie wydaniu aktu prawnego koniecznego do wykonania takiej ustawy.Weto prezydenckie (regularne) mo e być jednak odrzucone, gdy projekt ponownie zostanie przyjęty większością 2/3 głosów w Izbie Reprezentantów i w Senacie.Prezydent nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed Kongresem. Działa samodzielnie i na własną odpowiedzialność. Mo e być jednak postawiony w stan oskar enia i usunięty ze stanowiska, je eli w drodze procedury impeachmentu zostanie uznany winnym zdrady, korupcji lub innego cię kiego przestępstwa. Procedura impeachmentu polega na tym, e Kongres staje się ciałem osądzającym Prezydenta. Ma on prawo pozbawić władzy Prezydenta przed upływem jego kadencji. eby orzec o winie Prezydenta potrzeba 2/3 głosów członków Kongresu. Oskar enie przeciw prezydentowi formuje Izba Reprezentantów, a prezydenta sądzi Senat pod przewodnictwem Sądu Najwy szego. Orzeczenie następuje w wyniku głosowania obecnych na posiedzeniu senatorów, a orzeczenie skazujące mo e być jedynie wydane poprzez uzyskanie 2/3 głosów. Wyrok mo e zarządzić usunięcie z pełnionej funkcji i utratę zdolności do pełnienia jakiejkolwiek funkcji państwowej, jednak rzadko takie rozwiązanie jest stosowane. Konstytucja USA przewiduje tak e stanowisko wiceprezydenta. Praktycznie sprawuje on funkcje reprezentacyjne. Zakres kompetencji wiceprezydenta wyznaczony przez konstytucję jest, bowiem niewielki i sprowadza się do pełnienia funkcji przewodniczącego Senatu, pełnienia obowiązków prezydenta, gdy ten nie jest zdolny do ich wykonywania oraz - w wypadku opró nienia się urzędu prezydenta (śmierć, ustąpienie lub usunięcie przez Kongres) objęcie go i sprawowanie do końca kadencji. Wiceprezydent jest często naturalnym kandydatem partii na stanowisko prezydenta.W razie opró nienia stanowiska wiceprezydenta w czasie trwania kadencji, prezydent musi je obsadzić. Nominację tę zatwierdza Kongres.Wiceprezydenci, którzy objeli prezydenturę w wyniku sukcesji:John Tyler w 1841 r. po śmierci Williama Harrisona; Millard Fillmore w 1850 r. po śmierci Taylora;Andrew Johnson w 1865 r. po zabójstwie Lincolna;Chester Arthur w 1881 r. po zabójstwie Garfielda;Theodore Roosevelt w 1901 r. po zabójstwie McKinleya;Calvin Coolidge w 1923 r. po śmierci Hardinga;Harry Truman w 1945 r. po śmierci Franklina Delano Roosevelta;Lyndon Johnson w 1963 r. po zabójstwie Kennedy'ego;Gerald Ford w 1974 r. po ustąpieniu Nixona.Wiceprezydenci, którzy pełnili obowiązki prezydenta w wyniku zastosowania 25 poprawki do konstytucji: George H. W. Bush senior (13 lipca 1985 r. w zastępstwie operowanego Ronalda Reagana);Richard Cheney (29 czerwca 2002 r. w zastępstwie poddanego zabiegowi medycznemu George W. Busha). Wiceprezydenci, którzy w czasie pełnienia urzędu, zostali wybrani na prezydenta:John Adams w 1796;Thomas Jefferson w 1800;Martin Van Buren w 1836;George H. W. Bush w 1988.Kadencja prezydencka trwa 4 lata. Zgodnie z XXII poprawką do konstytucji (z 1951 r.) ta sama osoba mo e sprawować urząd prezydenta tylko przez dwie kadencje. Poprawka ta stanowi równie , e w przypadku objęcia urzędu w czasie trwania kadencji i sprawowania go przez ponad dwa lata mo na być wybranym na stanowisko prezydenta tylko jeden raz. Kandydat na ten urząd musi mieć obywatelstwo amerykańskie, ukończone 35 lat, mieszkać na terytorium USA nie mniej ni 14 lat. Nie mo e być obywatelem naturalizowanym i posiadać pełnię praw publicznych. Zgłoszeń kandydatów mogą dokonywać grupy wyborców, partie polityczne i sami kandydaci. Wybory są pośrednie: wyborcy głosują na elektorów (5380 osób), a ci na kandydatów na prezydenta. Wiceprezydent wybierany jest równocześnie z prezydentem. Prezydencka kampania wyborcza składa się z trzech etapów:1) nominacja kandydatów przez

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

partie;Nominacja odbywa się na podstawie przeprowadzonych prawyborów w poszczególnych stanach, które na podstawie sonda y opinii publicznej oceniają szanse prezydenckie kandydatów. Następnie ostateczna decyzja zostaje podjęta podczas konwencji krajowej partii. Podczas krajowych konwencji partyjnych wybrany kandydat na prezydenta ma prawo dobrania sobie kandydatów na wiceprezydentów. Przyjmowany jest te wówczas prezydencki program wyborczy.2) wybory powszechne; W wyborach tych nie wybiera się bezpośrednio prezydenta, tylko elektorów. Oznacza to, e kandydat danej partii, który uzyskał w danym stanie większość, otrzymuje wszystkie mandaty elektorskie.3) wybór prezydenta przez kolegium elektorów;Po obliczeniu wyników głosowania powszechnego (w listopadzie) następuje głosowanie na prezydenta kolegium elektorskiego (w grudniu).Ogólnikowość postanowień Konstytucji pozwala w praktyce prezydentom na ich dowolne interpretowanie powodując stały wzrost kompetencji prezydenta. W rozwoju pozycji prezydenta wyró nia się trzy etapy:1) etap uprawnień konstytucyjnych - prezydenci nie wykraczali poza uprawnienia konstytucyjne, obejmuje on prezydentury z XIX wieku;2) etap ,,sługi narodu'' - prezydent powinien czynić wszystko, czego domaga się od niego naród, a jedynie ograniczać go mogą postanowienia konstytucyjne. Etap obejmuje praktycznie cały XX wiek;3) etap ,,koncepcja prerogatyw'' - prezydent w sytuacji niezadowalającego działania Kongresu mo e działać samodzielnie przy akceptacji społecznej. Etap obejmuje koniec XX i XXI wieku. Prezydenci USA po II wojnie światowej: (D) - Demokraci, (R) - Republikanie 1. Harry S. Truman (D), kwiecień 1945-1953 2. Dwight D. Eisenhower (R), 1953-1961 3. John F. Kennedy (D), 1961-1963 4. Lyndon B. Johnson (D), listopad 1963-1969 5. Richard M. Nixon (R), 1969 - sierpień 1974 6. Gerald F. Ford (R), sierpień 1974-1977 7. James E. Carter (D), 1977-1981 8. Ronald Reagan (R), 1981-1989 9. George Bush (R), 1989-1993 10. Bill Clinton (D), 1993-2001 11. George W. Busch (R) od stycznia 2001 III. Władza UstawodawczaWładzę ustawodawczą sprawuje 2-izbowy Kongres: Izba Reprezentantów i Senat. Obie izby ró nią się zasadniczo. Ka da z nich ma własny regulamin, odrębne konwenanse konstytucyjne, ró ny okres kadencji, częściowo odrębne uprawnienia konstytucyjne oraz ró ny elektorat. Pomimo tego, e są odrębnymi instytucjami są ściśle od siebie współzale ne. Czynne prawo wyborcze do Kongresu mają obywatele amerykańscy, którzy ukończyli 18 rok ycia.Senat - wy sza izba parlamentu, składa się ze 100 reprezentantów (po 2 z ka dego stanu). Senatorzy wybierani są na 6 lat, a co 2 lata odnawiana jest 1/3 ich składu. Bierne prawo wyborcze przysługuje osobie, która ukończyła 30 lat, jest, co najmniej 9 lat obywatelem USA i zamieszkuje w dniu wyborów w tym stanie, w którym jest wybierana. Senatorowie wyspecjalizowani są w generalnych zagadnieniach, czyli zajmują się: ratyfikacją zawartych przez prezydenta umów międzynarodowych, zatwierdzaniem wyznaczonych przez prezydenta wy szych urzędników państwowych, sędziów Sądu Najwy szego, ambasadorów i członków rządu, orzekają o zasadności impeachmentu, wybierają wiceprezydenta, gdy kandydaci nie zdobyli większości głosów elektorskich. Senatowi przewodniczy wiceprezydent, a w przypadku jego nieobecności prezydent pro tempore (senator partii większości o najdłu szym sta u parlamentarnym) lub senator, który cieszy się największym autorytetem wśród senatorów. Izba Reprezentantów - izba ni sza parlamentu, składa się z 435 członków. Wybory do Izby Reprezentantów odbywają się co 2 lata i dokonywane są w okręgach wyborczych, na które podzielony jest dany stan. Bierne prawo wyborcze przysługuje osobom, które ukończyły 25 lat, są obywatelami amerykańskimi, co najmniej 7 lat oraz zamieszkują w stanie, z którego kandydują. Członkowie Izby wyspecjalizowani są w wąskich zagadnieniach. Izba zbiera się przewa nie 2 razy w roku na posiedzeniach plenarnych. Przewodniczącym Izby jest Speaker, który jest wybierany przez partię posiadającą większość w Izbie. Speaker jest drugą po

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

wiceprezydencie osobą, która przejmuje obowiązki prezydenta. Speaker podejmuje decyzje w sprawach porządku obrad, przekazuje projekty ustaw właściwym komisjom, powołuje członków specjalnych, wspólnych i uzgadniających komisji. Wa nymi cechami speakera jest jego presti , umiejętność perswazji, doświadczenie legislacyjne i poparcie własnej partii. Cechy te znacząco wpływają na sprawne funkcjonowanie IzbyKongres USA tworzy prawo, ma prawo przesłuchiwać członków rządu, uchwala bud et, decyduje o wojnie i pokoju, mo e wprowadzać poprawki do konstytucji. Wydaje się, e dziś w rywalizacji Kongres-prezydent ten drugi wygrywa. Kongres obraduje na sesjach, a jego najwa niejszymi funkcjami są legislacja i kontrola.Kongres ma mniejsze uprawnienia ni prezydent jednak posiada jedno bardzo wa ne uprawnienie, którego prezydent nie posiada - chodzi tu o mo liwość składania projekt&;oacute;w ustaw (inicjatywa ustawodawcza). Dlatego prezydenckie projekty ustaw składane są przez członków Kongresu nale ących do partii prezydenta. Poza tym kongres posiada wiele funkcji kontrolnych, które umo liwiają sprawdzanie działalności aparatu administracyjnego (ale nie bezpośrednio prezydenta) i zapobieganie np. korupcji. Kongres ma prawo do uchwalenia bądź odrzucenia ustawy bud etowej, a tak e do zmiany niektórych jej elementów. Jedynie Kongres mo e zmieniać wysokość podatków. Bardzo wa nym jakby przywilejem Kongresu jest mo liwość udzielenia kredytu państwowego na działalność rządu, dlatego jeśli rząd nie ma większości w Kongresie musi wchodzić w ustępstwa z drugą partią. Kongres ma prawo za ądać od sekretarzy federalnych przedstawienia zasad działania i kierunku ich polityki. Najwa niejszą funkcją kontrolną Kongresu jest jednak tzw. ,,impeachment'', czyli mo liwość postawienia w stan oskar enia członków administracji federalnej, w tym tak e i Prezydenta (przebieg całego procesu oskar ania i procesu opisałem przy odpowiedzialności konstytucyjnej prezydenta).Najwa niejsze miejsce wśród organów Kongresu zajmują komisje parlamentarne zwane ,,małymi legislaturami''. Występują komisje stałe, specjalne, wspólne i uzgadniające. W Izbie Reprezentantów istnieje 21 komisji, a w Senacie 16. Komisje stałe - odzwierciedlają istniejący układ partyjny danej kadencji Kongresu. Dzięki temu partia większościowa bezproblemowo mo e przeforsować projekty legislacyjne. Komisje stałe podzielone są według tematyki działalności np. Komisja spraw zagranicznych, Kmisja ds. rolnictwa, Komisja ds. oświaty itd.Komisje specjalne - powoływane są ad hoc do zbadania określonej sprawy. Skład komisji jest określany przez przewodniczących Senatu i Izby Reprezentantów. Komisje wspólne - tworzone są tzw. joint committees reprezentantów obu izb Kongresu w celu wspólnego rozpatrzenia rezolucji.Komisje uzgadniające - wyznaczane dla odprowadzenia do jednolitego tekstu ustawy przegłosowanej pierwotnie w ró nej wersji w izbach.IV. System partyjnySystem partyjny w USA wykształcił się historycznie. Na scenie politycznej rywalizują Partia Republikańska i Partia Demokratyczna. Są one wewnętrznie zró nicowane (w ka dej z nich istnieją frakcje, które mają odmienne poglądy i mogłyby stanowić materiał na odrębne partie polityczne w rozumieniu europejskim). Wiodące partie amerykańskie stanowią zawsze koalicję ró nych grup interesów. Dwupartyjny system spowodował, e partie unikają zajmowania wyraźnie ideologicznych stanowisk, starają się być na wskroś pragmatyczne oraz elastyczne. Amerykański system wyborczy opiera się na jednomandatowych okręgach wyborczych, w których do zwycięstwa wystarczy zwykła większość głosów, w okręgach jednomandatowych liczą się tylko kandydaci popierani przez silne partie polityczne, w wyborach prezydenckich mo e zwycię yć tylko kandydat posiadający zaplecze w postaci du ej i silnej machiny partyjnej. Partia Republikańska i Partia Demokratyczna są partiami typu wyborczego, które określa się mianem partii usługowych lub maszyn wyborczych. Ich struktury organizacyjne partii nie są określane przez regulaminy czy statuty partii, lecz przez ustawodawstwo stanowe. Najwy szym szczeblem struktury organizacyjnej jest komitet krajowy. Wybierany jest on przez konwencję krajową i składa się z przedstawicieli wysuwanych przez delegacje partyjne stanów. Komitet krajowy ogranicza się w swoich działaniach do przygotowania następnej konwencji partii i następnej kampanii prezydenckiej. Komitet krajowy gromadzi fundusze i zbiera informacje dotyczące przyszłych kampanii wyborczych. Na czele komitetu krajowego

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

stoi przewodniczący, którego w partii rządzącej mianuje prezydent, a w partii opozycyjnej kandydat na prezydenta. Musza oni zostać zatwierdzeni przez komitet krajowy.Przewodniczący pełni tylko funkcje organizacyjne, a faktycznym przywódcą partii jest prezydent lub kandydat na prezydenta. Najwy szą instancją partyjną jest konwencja krajowa zwoływana, co cztery lata w roku wyborów prezydenckich. Konwencja jest elementem zarówno systemu partyjnego, jak i wyborczego. Dla partii du e znaczenie ma równie organizacja stanowa. Na szczeblu stanowym funkcjonuje centralny komitet stanowy, wybierany, co dwa lata przez konwencję stanową lub w prawyborach. Jego zadania podobne są do zadań komitetu krajowego z tym, e ograniczają się one do wyborów stanowych i do prowadzenia prawyborów prezydenckich, je eli są w danym stanie organizowane. Co dwa lata partie organizują konwencje stanowe, co związane jest z faktem, e co dwa lata wybiera część władz federalnych oraz władze stanowe. Podstawę struktury organizacyjnej partii stanowią komitety miast i hrabstw. Na tym szczeblu rozpoczyna się walka o stanowiska publiczne. Na czele komitetów stoją ich przewodniczący. W partiach występują równie organizacje okręgowe i obwodowe. Cała struktura organizacyjna partii współdziała przede wszystkim przy wyborach prezydenckich. Po ich zakończeniu ka de ogniwo czy szczebel uprawia własną, autonomiczą politykę.W partiach amerykańskich nie występuje pojęcia członkostwa. Za członków partii uwa a się tych, którzy głosują na wszystkich kandydatów wysuwanych przez dana partię. Partia organizuje wyborców i zdobywa głosy wyborcze, jest nastawiona na zdobywanie poparcia wyborczego a nie masowego członkostwa. Podstawowym celem partii amerykańskich jest wygranie wyborów tak na szczeblu federalnym, stanowym, jak i lokalnym. Główne partie amerykańskie jako partie wyborcze nie formułują ogólnopartyjnych programów określających ich działalność ani nie odwołują się do zało eń ideologicznych. Program partii jest właściwie platformą wyborczą, przyjmowaną, co cztery lata na konwencjach krajowych partii. Programy są bardzo pragmatyczne i stanowią zespół zaleceń lub propozycji mających na celu rozstrzygnięcie konkretnych problemów społecznych. Zró nicowanie programowe obu partii było niewielkie. Od połowy lat sześćdziesiątych mamy jednak do czynienia z pewną ideologizacją partii i kształtowaniem się dwóch bloków, liberalnego z Partią Demokratyczną i konserwatywnego z Partią Republikańską Zało enia programowe:Partia Demokratyczna (symbolem jest osioł): - opowiada się za uczestnictwem państwa w gospodarce i utrzymaniem niektórych programów polityki społecznej, - postuluje ograniczenie kompleksu wojskowo-przemysłowego, - zmniejszenie nierówności społecznych - gwarancję pracy, - podniesienie minimum zarobków, - zwiększenie funduszy na oświatę. Partia Republikańska (symbolem jest słoń): - program konserwatywny i neoliberalny - postuluje rezygnację z funkcji ekonomicznych i socjalnych państwa - propaguje powrót do tradycji, wartości religijnych, kultu przedsiębiorczości i pracy, wiary w posłannictwo Ameryki na świecie, redukcję aparatu państwowego - zmniejszenie podatkówPartie trzecie lub określane mianem mniejszościowych odgrywają rolę marginalną. Rola ich polega na zwracaniu uwagi na kwestie ignorowane przez wiodące partie, czyli demokratów i republikanów. Partie te znajdują się w centrum uwagi w momencie podjęcia zainteresowania się wa nym tematem stanowiącym ich program mniejszościowy, a marginalizowany wcześniej przez du e partie, co de facto umo liwia im udział w podziale wybieralnych urzędów na szczeblu lokalno-stanowym. Wpływy partii mniejszościowych są niewielkie, posiadają równie małą liczbę członków, poniewa w głównej mierze są to partie ideologiczne. Do najbardziej znanych partii mniejszościowych zaliczyć mo na: Socjalistyczną Partię Pracy, Partię Libertariańską, Partię Socjaldemokratów USA, Komunistyczną Partię Stanów Zjednoczonych, Amerykańską Partię Niezale ną, Amerykańską Partię nazistowską i

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56

psz.pl - Portal Spraw Zagranicznych

Partię Postępową. V. System federalnyUSA są państwem federacyjnym składającym się z 50 stanów i Dystryktu Kolumbii (okręg stołeczny). Władza federalna dysponuje uprawnieniami, które są wyraźnie przyznane przez konstytucję oraz tymi, które są konieczne do realizacji uprawnień delegowanych.Stany mają zagwarantowany ustawowo i konstytucyjnie równy status. aden nie dysponuje specjalnymi uprawnieniami, ani przywilejami. Władze federalne mają obowiązek respektować terytorialną integralność stanów, chronić ka dy z nich przed inwazją i wewnętrznymi zamieszkami, zagwarantować im republikańską formę rządów i równą reprezentację w Senacie.Stanowy aparat państwowy ma całkowitą autonomię. Stany mają własne konstytucje. Władzę wykonawczą sprawuje wybierany (na okres 2-4 lat) gubernator. Organy ustawodawcze są we wszystkich stanach 2-izbowe (poza Nebraską). Obie izby wybierane są w głosowaniu powszechnym - ni szej na 2 lata, wy szej na 4. Podstawową jednostką regionalną jest hrabstwo, w którym wa ną rolę odgrywa szeryf, wybierany na 2-4 lata w wyborach powszechnych. Jest on naczelnikiem policji.VI. Władza sądowniczaNajwy szym organem sprawującym pieczę nad organizacją sadownictwa jest federalny Sąd Najwy szy powołany na mocy Konstytucji, sądy ni szej instancji zostały powołane przez Kongres. Jurysdykcję sądów federalnych określa konstytucja i ustawodawstwo, a podlegają jej wszystkie sprawy wynikające z konstytucji, ustaw federalnych, traktatów, sporów między stanami i mieszkańcami oraz spory pomiędzy stanem a obywatelem. Sąd Najwy szy, który jest najwa niejszym sądem w systemie sądownictwa działa jako organ polityczny dokonujący wykładni konstytucji i ustaw. Jego przewodniczący i członkowie powoływani są przez prezydenta i za radą i zgodą Senatu. Sąd Najwy szy stoi na stra y konstytucyjności działań władzy wykonawczej i ustawodawczej bądź w zgodności ustaw z konstytucją, dokonuje wykładni konstytucji. Jest ostatnią instancją apelacyjną.Sędziowie są niezawiśli i powoływani do pełnienia funkcji do ywotnio. Istnieje jednak mo liwość usunięcia sędziów, ale w drodze impeachmentu. Kongres posiada prawo tworzenia sądów, określania ich właściwości i organizacji, wynagrodzenia sędziów. Bardzo istotnym prawem, które posiada Kongres w stosunku do sądów jest mo liwość zmiany konstytucji, a przez to obalenie dotychczasowego orzecznictwa.Sądy pełnią funkcję kreacyjną, interpretacyjną i ustawodawczą.System sądów federalnych jest trójstopniowy:Sądy dystryktowe (rozstrzygają spory cywilne i karne przy udziale sędziego zawodowego i ławy przysięgłych jako sądy pierwszej instancji);Sądy apelacyjne (działają jako sądy odwoławcze od wyroku sądów dystryktowych);Sąd Najwy szy (stanowi ostateczną instancję odwoławczą, posiada wobec niektórych spraw uprawnienia pierwszej instancji i feruje w tych kwestiach ostateczny wyrok).Źródła:A. Antoszewski, R. Herbut (red.), Encyklopedia Politologii Tom 3 - Partie i systemy partyjne, Zakamycze 1999.E. Gdulewicz, W. Kręcisz, W. Ormowski, W. Skrzydło, W. Zakrzewski, Ustroje państw współczesnych, Lublin 1999.K. Nowak, System partyjny w Stanach Zjednoczonych, Toruń 1979.

http://www.psz.pl/content/view/5936/

Utworzono 4 October, 2008, 10:56