BOLESTI MIŠIĆNO-KOŠTANOG SISTEMA I VEZIVNOG TKIVA

• • • • Reumatoidni artritis Osteoporoza Bol u donjem dijelu leđa Cervikalni sindrom

Bolesti mišićno-koštanog sistema i vezivnog tkiva CERVIKALNI SINDROM .

.

................................................................................................................... Faktori rizika.................................................................................................................. Pretrage............................................................................................................................................................................................................................................................................ Indikacije za upućivanje specijalisti ..................................................................................................................................................................................................................Sadržaj Etiologija i epidemiologija.................................................................................... Klinička slika................................................................................................................................................................................ Liječenje........... Preporuke za pacijente........................................................... 15 15 15 18 19 16 Literatura......................................................................................................................................... Plan tretmana.................................................................................. Diferencijalna dijagnoza.................................................... Klasifikacija preporuka............................................................................... CERVIKALNI SINDROM 3 ............................................. 11 14 14 10 9 9 7 7 6 Prevencija................................................................................... Dijagnoza..................................................................................................... Klasifikacija................................................................................................................................ Definicija......... ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... Prilozi............................................... Dobro je znati..................................................... ........................................................ 6 6 5 Fizikalni pregled..............................................................................

dg Sumnja na ozbiljno oboljenje SPECIJALISTA CERVIKALNI SINDROM AKUTNA FAZA SUBAKUTNA FAZA HRONIČNA FAZA MEDIKAMENTNA Th.što kraće spužvasti okovratnik . mirovanje .CERVIKALNI SINDROM SIMPTOMI I ZNACI POVREDA ORTOPED CERVIKALNI SINDROM CERVIKOBRAHIJALNI SINDROM CERVIKOCEFALNI SINDROM VERTEBROBAZILARNI SINDROM FIZIKALNI PREGLED inspekcija palpacija pokretljivost vratne kičme neurološki pregled nalaz poz nalaz poz SPECIJALISTA LAB RTG vratne kičme NIJE OBAVEZNO dif.do 4 dana FIZIKALNA Th.obnova fizikalnog tretmana 1-2 puta godišnje . analgetici po potrebi FIZIKALNA Th.što prije kućni program terapijskih vježbi 4 KLINIČKI VODIČ po potrebi . NSAIL 2-3 sedmice MEDIKAMENTNA Th. kineziterapija statičke vežbe površinska toplota i/ili hladnoća manuelna masaža elektroterapija sonoterapija radna terapija vraćanje aktivnostima dnevnog života . paracetamol.

Definicija Cervikalni sindrom obuhvata smetnje kojima su uzrok promjene vratnog dijela kičmenog stuba. Obilje mogućih simptoma predstavlja veliki diferencijalno-dijagnostički problem za porodičnog ljekara. CILJ ovog vodiča je da se naprave jedinstvene smjernice za postavljanje dijagnoze. Najčešće predstavlja klinički sindrom degenerativnih promjena koje se manifestuju bolom. S obzirom da je najčešći uzrok cervikalnog sindroma degenerativni reumatizam. S obzirom da uzroci cervikalnog sindroma mogu varirati od sasvim benignih pa do ozbiljnih problema koji zahtijevaju dodatne konsultacije. dijagnostičke i terapijske procedure. Tegobe na koje se pacijenti najčešće žale su: bol u vratu.Cervikalni sindrom M 47 Spondylosis Spondiloza M 50 Morbi discorum intervertebralium alii Bolesti diskusa vrata M 53 Syndroma cervicobrachiale Cervikobrahijalni sindrom Pacijenti sa simptomima cervikalnog sindroma su česti u ambulantama porodične medicine. bolovi u ramenima i gornjim ekstremitetima. zamagljen vid i dr. nesvjestice. glavobolje. Namijenjen je ljekarima u primarnoj zdravstvenoj zaštiti. vertiginozne smetnje. ukazala se potreba za izradom jedinstvenog vodiča koji bi pomogao porodičnim ljekarima da fokusirano upućuju pacijente na pretrage i konsultacije i racionalno koriste raspoloživa sredstva. upućivanje na dalje pretrage i tretman pacijenata sa cervikalnim sindromom. ovaj vodič je najvećim dijelom usmjeren na ove probleme. CERVIKALNI SINDROM 5 . hipertonusom mišića vrata i ramenog pojasa. zujanje u ušima. diferencijalne dijagnoze koja je veoma obimna. ograničenim pokretima i vegetativnim smetnjama u području glave i gornjih ekstremiteta.

• CERVIKOCEFALNI SINDROM Najčešće nastaje kao posljedica iritacije ili kompresije nervnih korjenova C1-C3. • Neadekvatna ishrana. • Rad za kompjuterom. • CERVIKOBRAHIJALNI SINDROM Posljedica je iritacije ili kompresije nervnih korjenova C4-C8. • Izloženost stresu (vibracioni stres. • Dugotrajno sjedenje. Prevalenca je najveća u srednjem životnom dobu. • Fizička neaktivnost. najčešće zbog prolapsa i. oko dvije trećine svih osoba tokom života ima bol u vratnoj kičmi. Faktori rizika • Loše držanje tijela. poslije zauzimanja nepovoljnog položaja. Ateroskleroza može pogoršati simptome.v. teških degenerativnih promjena ili povreda. • Povrede. ponavljajući stresovi). naglog ili nekontrolisanog pokreta vrata ili rashlađenja. kostovertebralnim zglobovima. 6 KLINIČKI VODIČ . Klasifikacija • CERVIKALNI SINDROM Pacijenti se žale na bolove u vratu i ramenima koji nastaju postepeno ili naglo. • Pušenje. • Povrede. unkartroza. orbitalnoj ili aurikularnoj regiji. Iritaciju najčešće izazivaju degenerativne promjene na vratnoj kičmi: spondiloza (osteofiti). unkovertebralnim zglobovima i intervertebralnim diskusima. Glavobolja je lokalizovana u potiljku sa tendencijom širenja prema ramenima. dizanje tereta. spondilartroza. diskusa.Etiologija i epidemiologija U opštoj populaciji. Najčešći uzrok bola u vratnom dijelu kičme su degenerativne promjene na intervertebralnim zglobovima. Osnovni simptom je glavobolja različitog karaktera i intenziteta. • VERTEBROBAZILARNI SINDROM Nastaje kao posljedica iritacije zadnjeg cervikalnog simpatikusa čija vlakna mrežasto omotavaju vertebralne arterije. izazivajući refleksne vaskularne poremećaje u vertebrobazilarnom slivu. čeonoj.

• Reumatoidni artritis. • Mb. Diferencijalna dijagnoza Većina ljudi tokom života ima bol u vratnoj kičmi. degenerativne promjene intervertebralnih diskusa). Bol može biti akutan i trajati od nekoliko sati do nekoliko sedmica. • Psorijatični artritis. posebno ako duže traje. nepravilan položaj tijela. • Osteoporoza. Porodični ljekar u svojoj praksi ima zadatak da diferencira pacijente sa bolom u vratnoj kičmi koji može da ima benigan ili ozbiljan uzrok. Klinička slika Tipična klinička slika pacijenta sa cervikalnim sindromom karakteriše se prisustvom bolova i osjetljivosti u mišićima zadnje strane vrata sa širenjem bola u zatiljak. • Izloženost stresu. ramena ili paraskapularnu regiju. Osjetljivost mišića može se javiti pri izvođenju jednog ili više pokreta. • Brahijalni neuritis.• Profesionalna izloženost. bol u vratnoj kičmi nema ozbiljan uzrok. može imati ozbiljan uzrok. Bol u vratu koji traje nekoliko sedmica ili duže smatra se hroničnim. • Ankilozirajući artritis. • Koštane metastaze. bol u vratu. • Povrede vratne kičme. unkartroza. CERVIKALNI SINDROM 7 . U većini slučajeva. • Napetost u vratu. • Fibromijalgija. • Genetska predispozicija. ili može biti hroničan. Međutim. a glavobolja je uobičajen simptom. Paget. • Dugotrajno sjedenje. Uzroci bola u vratnoj kičmi • Degenerativne promjene (spondiloza. Simptomi i znaci • Bol u vratu koji može biti oštar ili tup.

8 KLINIČKI VODIČ . • Tegobe su jače tokom noći. • Bol u području lica (n. • Nemogućnost obavljanja dnevnih obaveza zbog ukočenosti u vratu. oculomotorius). • Nesvjestica. stražnjem dijelu vrata. • Diplopija. • Hipoestezije u dermatomima C4-C8. lopaticama i prednjem dijelu grudnog koša. • Bol u ramenima i rukama udružena sa bolom u vratu. • Pseudoanginozni bolovi i druge vegetativne smetnje. • Slabost. • Oslabljena koncentracija i memorija. statoacusticus). • Vrtoglavica. • Vrtoglavica. • Zujanje u ušima. • Smetnje gutanja. • Glavobolja.• Bolna i ograničena pokretljivost. trigeminus). • Šum u ušima ili smetnje ravnoteže (n. Klinička slika vertebrobazilarne insuficijencije • Glavobolje. • Smetnje sa sluhom i vidom. dvoslike (n. • Bol može biti izolovan ili se javljaju parestezije u rukama. remete san. Klinička slika cervikobrahijalnog sindroma • Bol koji se širi u ramena i ruke. osjećaj težine. najjače u prstima šaka. praćene mučninom i povraćanjem. • Zamagljen vid. Klinička slika cervikocefalnog sindroma • Bol u gornjem. osjetljivost i parestezije u gornjim ekstremitetima. Klinička slika cervikalnog sindroma • Bol u srednjem dijelu vratne kičme koji se širi prema ramenima. • Simptomi lokalnog cervikalnog i/ili cervikobrahijalnog sindroma. • Bol se širi u sljepoočnice i prema čelu. • Zamagljen vid.

Normalan raspon lateralne fleksije je 0-45 stepeni. radiološku obradu i ostale dopunske dijagnostičke preglede prema potrebi (CT.tražiti od pacijenta da dodirne glavom jedno. hipotrofija tenara i hipotenara. EMNG. a ukoliko ne može potrebno je izmjeriti postojeću distancu brada-grudni koš.pacijent normalno može dodirnuti bradom grudni koš. Ankilozirajući spondilitis. Kontraktura m. reumatoidni artritis. pa drugo rame. Erozije na lateralnom dijelu atlasa kod reumatoidnog artritisa. Normalan raspon rotacije je 0-80 stepeni.tražiti od pacijenta da zabaci glavu unazad. NMR. TCCD.tražiti od pacijenta da rotira glavu od jednog ka drugom ramenu. Normalan raspon fleksije je 0-80 stepeni. uočiti eventualne abnormalnosti i deformitete.Dijagnoza Dijagnostički proces uključuje preciznu anamnezu. npr. Normalan raspon ekstenzije je 0-50 stepeni. • Cervikobrahijalni sindrom: oslabljena gruba mišićna snaga ruku. CERVIKALNI SINDROM Palpacija • Cervikalni i cervikocefalni sindrom: povišen tonus i bolnost paravertebralnih mišića i spinoznih nastavaka. fizikalni pregled. otoneurološka obrada) Fizikalni pregled Uzroci patološkog izgleda vratne kičme IZGLED: Smanjena lordoza ili položaj u fleksiji Povećana lordoza Tortikolis Lateralna fleksija Inspekcija • Posmatrati držanje glave i vrata.sternokleidomasteideusa. Ispitivanje pokretljivosti vratne kičme • Fleksija . 9 . • Ekstenzija . tortikolis. što je više moguće. smanjenu ili izravnatu fiziološku lordozu UZROK: Akutne lezije. • Lijeva i desna lateralna fleksija . • Rotacija . EEG.

Pretrage Pretrage u domenu porodičnog ljekara: Laboratorijske analize: • Laboratorijske analize nisu neohodne za postavljanje dijagnoze. naročito ako se sumnja da je uzrok cervikalnog bola degenerativni reumatizam. poremećaj osjeta na vibraciju i u nogama odgovor plantarne ekstenzije. • Laboratorijski nalazi mogu biti korisni ako postoji diferencijalnodijagnostički sumnja na upalni reumatizam. • Slabost u rukama i atrofija sa segmentalnim gubitkom refleksa nalazi se kod kompresije nervnih korjenova na izlazištu. povišen tonus. RTG vratne kičme u dva pravca RTG snimak nije obavezno uraditi kod svih pacijenata sa bolom u vratu. često se širi u palac. deltoideusa i m. kliničkog pregleda i odgovora na terapiju. • Ako anamnestički podaci ukazuju na moguću radikulopatiju. • Ispupčena skapula može ukazati na radikulopatiju C6-C7. slabost i sniženje refleksa u odgovarajućoj miotomskoj distribuciji. Simptomi najčešćih radikulopatija na vratnoj kičmi NIVO C5-C6 SIMPTOMI Bol u trapezijusu i vršku ramena. C6-C7 Kod sumnje na radikulopatiju pacijenta treba uputiti specijalisti koji postavlja indikacije za dodatne dijagnostičke procedure. s parestezijama i senzornim oštećenjima u istim arealima. slabost i sniženi refleksi u odgovarajućoj miotomskoj distribuciji. treba pažljivo ispitati postoje li znaci atrofije m. triceps brachialisa.Neurološki pregled • Kod sumnje na cervikalnu radikulopatiju neophodno je učiniti neurološki pregled. sa iradijacijom u srednji prst. supraspinatusa. m. dok pritisak na kičmenu moždinu uzrokuje hiperrefleksiju. 10 Stepen dokaza Ia KLINIČKI VODIČ . m. Ljekar postavlja indikaciju za RTG snimanje na osnovu anamneze. Bol u ramenu i aksili. infraspinatusa. • Radikulopatija je najčešća na nivoima C5-C6 i C6-C7.

predstavlja ”zlatni standard” za rješavanje kompleksnih slučajeva.korisna dijagnostička metoda za procjenu promjena na kostima. • Upotreba kortikosteroida (povećan rizik infekcija i osteoporoze). Indikacije za upućivanje na RTG vratne kičme • Anamnestički podatak o prethodnoj traumi. postojanja degenerativnih promjena (spondiloza. • Loš odgovor na konzervativnu terapiju. ali ne daje dovoljno podataka o promjenama na intervertebralnim diskusima. • Pacijenti koji su uključeni u sudske parnice. • Transkranijalni dopler krvnih sudova glave i vrata (TCCD) – dijagnostička metoda za procjenu postojanja i određivanje stepena vertebrobazilarne insuficijencije. • CT-mijelografija . • Neuromotorni deficit (da se isključi spondilolisteza ili tumori). • Odmor.indikovana je kod pacijenata sa suspektnom cervikalnom radikulopatijom. osteoporoze ili traume). artritis). • Temperatura (potencijalno znak osteomijelitisa ili epiduralnog abscesa). • Otklanjanje drugih simptoma. osteofita i artroze zglobova. CERVIKALNI SINDROM 11 . • Anamneza postojeće maligne bolesti (da se isključe metastaze).Pretrage u domenu specijaliste: • Nuklearna magnetna rezonanca (NMR) . omogućava diferenciranje koštanih izraštaja od hernijacije diskusa. • Elektromioneurografija (EMNG) . • Zloupotreba supstanci ili alkohola (postoji povećan rizik od osteomijelitisa.korisna u postavljanju dijagnoze hernije intervertebralnog diskusa. Tretman bez medikamenata • Masaža toplo/hladno. • Sprečavanje invalidnosti. • Neobjašnjiv gubitak na težini (da se isključi malignitet). • Održavanje pokretljivosti. Liječenje Cilj liječenja • Otklanjanje bola. • Kompjuterizovana tomografija (CT) . • Poboljšanje kvaliteta života.

Ovi lijekovi su najefikasniji u prva četiri dana terapije. • Transkutana električna stimulacija (TENS). zatim na drugu stranu i zadržati 30 sekundi). a umjerenoj efikasnosti u otklanjanju hroničnog bola. mišićnim relaksantima i pomoć kod problema sa spavanjem su nosioci farmakološkog tretmana kod pacijenata sa cervikalnim sindromom. Postoje jaki dokazi o efikasnosti nesteroidnih anti-inflamatornih lijekova u tretmanu akutnog bola. Ia Stepen dokaza Ia Ia Medikamentni tretman1 Rani i adekvatan tretman analgeticima. • Hirurški tretman. • Trakcija (proširenje intervertebralnog prostora). Preporučuje se primjena paracetamola u dozi 2-4 g/dan kao terapije prve linije. • Akupunktura. antiinflamatornim lijekovima. Može se razmatrati kratkotrajna primjena mišićnih relaksanasa (benzodijazepini). Prva linija farmakološkog tretmana uključuje paracetamol i nesteroidne anti-inflamatorne lijekove. Fizikalni tretman i tretman koji uključuje program vježbanja kod pacijenata efikasnije smanjuje bol u poređenju sa pacijentima kod kojeg je primijenjen pasivni tretman. Nije dokazano poboljšanje simptoma kod pacijenata koji su tretirani manipulacijom i mobilizacijom u odnosu na pacijente bez tretmana.• Vježbe laganog istezanja (lagano istezati vrat na jednu. A A A Nivo preporuke A 1 Fabrički nazivi lijekova navedeni su u “Registru lijekova Republike Srpske sa osnovama farmakoterapije“ 12 KLINIČKI VODIČ . Tretman akupunkturom nije preporučen za terapiju bola u vratnoj kičmi bez obzira na uzrok. • Kratkotrajna imobilizacija. • Vježbe za vrat po preporuci fizijatra.

nimesulid: 2 x 100 mg/dan per os. max. Preporučuje se krakotrajna primjena – do 4 dana. piroksikam: 2 x 20 mg/dan per os.2 inhibitori (celekoksib. Adjuvantna terapija antidepresivima i antikonvulzantima može se razmatrati kod pacijenata sa hroničnim neuropatskim bolom. Kratkotrajna primjena opioida korisna je za otklanjanje akutnog bolnog sindroma. ako ostali lijekovi nisu efektivni u otklanjanju bola.5 mg/dan per os. Doza: 3-4 x 500 mg . Doza: 2-3 x 50 mg per os. 2-4 g/dan. Tramadol. meloksikam: 2 x 7. tenoksikam: 2 x 20 mg/dan per os. max. Visoka cijena ograničava njihovu širu primjenu. Efikasni za otklanjanje bola kod akutnog bolnog sindroma. A A A Najčešće korišćeni lijekovi za liječenje cervikalnog sindroma Analgetici Nesteroidni antireumatici paracetamol – lijek prvog izbora za smanjenje bola. 400 mg/dan. ali povećavaju rizik od srčanog i moždanog udara. ketoprofen: 100-200 mg/dan u 2-3 pojedinačne doze. max. diazepam. diklofenak: 2-3 x 50 mg/dan per os. 300 mg/dan. Epiduralna aplikacija kortikosteroida se preporučuje samo kod pacijenata sa radikulopatijom (u domenu specijaliste neurohirurga). ili kod pacijenata sa pridruženom depresijom. Smanjuju rizik od gastrointestinalnog krvarenja. Specifični COX . rektalno: 1-2 x 50 mg/ dan. rofekoksib) ne preporučuju se za rutinsku upotrebu.1 g.Opioidi se mogu razmatrati. Blagi opijati Miorelaksanti CERVIKALNI SINDROM 13 . ibuprofen: 2-3 x 400-600 mg/dan. bromazepam.

ako diferencijalno-dijagnostički postoji sumnja na postojanje upalnog reumatizma.uvijek ako se pri fizikalnom pregledu nađu neurološki ispadi. • Statičke vježbe za jačanje paravertebralne muskulature i mišića gornjih ekstremiteta. Akutna faza • Medikamentna terapija: • Paracetamol.kada postoje indikacije za provodjenje fizikalnog tretmana. interferentne struje. • Obnova fizikalnog tretmana 1-2 puta godišnje.u slučajevima kada se razmatra hirurško liječenje pacijenta. • Primjena blage površinske toplote i/ili hladnoće. jer mogu dovesti do egzacerbacije radikularnog bola. • Ortoped . 14 KLINIČKI VODIČ . Indikacije za upućivanje specijalisti • Fizijatar . • Elektroterapija: dijadinamske. • Neurolog .kod sumnje na malignitet ili infekciju. • Reumatolog . • Preporuke za kućni program vježbanja. • Radna terapija i ergonomska savjetovanja. • Neurohirurg . NSAIL u periodu od 2-3 sedmice • Fizikalna terapija: • Mirovanje i relaksacija vratne kičme što kraći period. • Spužvasti okovratnik se preporučuje samo kratko vrijeme (ne duže od četiri dana). galvanske. • Fizikalna terapija: • Kineziterapija: vježbe istezanja koje poboljšavaju elastičnost. • Ne preporučuju se procedure sa dubinskim toplotnim djelovanjem. • Manuelna masaža. • Podržati pacijente da se što prije vrate aktivnostima dnevnog života.Plan tretmana Zavisi od kliničke slike i faze bolesti Subakutna i hronična faza • Medikamentna terapija: • Analgetici prema potrebi. skidati ga postepeno kako ne bi došlo do smanjenja snage mišića vrata. • Sonoterapija.

• Radite vježbe za jačanje muskulature grudnog koša. da smanjite naprezanje vratne muskulature. • Napravite češće pauzu ukoliko vozite na dužim relacijama ili satima radite za kompjuterom. • Držite glavu lagano zabačenu unazad. Preporučuje se korištenje stolica sa naslonjačima za ruke. • U okviru sekundarne prevencije ohrabriti pacijente u provođenju kućnog programa terapijskih vježbi. Postavite ramena prema dole i pomjerate glavu na svaku stranu da bi tako istezali vratnu muskulaturu. Ova pozicija je napor za vrat. • Pravilna ishrana. • Izbjegavajte spavanje na stomaku. Izbjegavajte stezanje zuba. Istežite mišiće prednje strane grudnog koša i i ojačajte mišiće prednje i zadnje strane ramena. Dobro je znati • Neophodno je pacijentima ukazati na značaj redovnog uzimanja farmakološke terapije. Male promjene u uobičajenim dnevnim aktivnostima mogu biti korisne da se izbjegne ili ublaži bol i/ili napetost u vratnom dijelu kičme. • Istežite se što češće ukoliko radite za stolom. uzrok je loše držanje tijela. CERVIKALNI SINDROM 15 . • Kod propisivanja NSAIL treba upoznati pacijente da postoji opasnost od gastrointestinalnih krvarenja.Prevencija • Edukacija o održavanju i postizanju pravilne posture. koji čine dobar oslonac za vrat. • Regularna fizička aktivnost. Podižite i spuštajte ramena. • Izaberite jastuk koji podržava prirodnu zakrivljenost vrata. održavanje normalne tjelesne mase. dugotrajnu fleksiju vrata. iznad kičme. • Izbjegavajte držanje telefona između uha i ramena kada razgovarate. stolicu i kompjuter tako da monitor bude u visini očiju. • Koljena bi trebala biti lagano iznad nivoa kukova. • Izbjegavati vibracione stresove kod vožnje. Preporuke za pacijente Kod većine pacijenata sa bolom u vratu. a zatim se relaksirajte. • Podesite svoj sto. kao i nefarmakološkog tretmana (kućni program vježbanja). Istežite ramena i lopatice zajedno.

Ako su se bolovi pojavili iznenada. Da li ste imali neku povredu vrata? DA Pređite na pitanje 4 2. ali i znak povrede vratne kičme URGENTNO Neophodan je hitan ljekarski pregled. Imate li bol. Možete koristiti paracetamol ili ibuprofen za smanjenje bolova. Ako je ljekar postavio dijagnozu mišićnog spazma koristite lijekove za smanjenje bolova kao što su paracetamol ili ubuprofen. Ljekarski . ukočenost ili trnjenje u vašim ramenima. Imate li pulzirajući bol ili osjetljivost u ramenima i rukama Ovo može biti posljedica HERNIJE CERVIKALNOG DISKUSA.Prilozi Preporuke za pacijente sa bolom u vratu SIMPTOMI DIJAGNOZA TRETMAN 1. ili teških infekcija mozga HITNO Neophodan je ljekarski pregled odmah 5. obavezan je ljekarski pregled. rukama ili nogama? DA Ovo može biti mišićni spazam. ali simptomi mogu poticati i od MIŠIĆNOG SPAZMA. i aplicirati toplotu na bolna mjesta. posjetite doktora odmah NE 16 prilikom KLINIČKI VODIČ pokretanja glave? 6. NE *4. povraćanje ili laganu povredu oka NE DA Ovi simptomi mogu poticati od obične virusne infekcije ili MENINGITISA. aplicirajte toplotu na bolna mjesta. ukočen vrat. primjenjujte toplotu na bolna mjesta ako Vam je to preporučio ljekar. i aplicirajte toplotu na bolna mjesta. ali uzrok može biti REUMATOIDNI Koristite anti-inflamatorne lijekove. Da li se bol pojavio polako. nekoliko sati nakon povrede? DA MIŠIĆNI BOL I SPAZAM se uobičajeno razvijaju od nekoliko minuta do nekoliko sati nakon povrede Koristite anti-inflamatorne lijekove. kao šo su ibuprofen ili apirin za smanjenje bolova. Imate li temperaturu. Ukoliko se simptomi pogoršavaju ili traju nekoliko dana bez poboljšanja. Imate li ukočen vrat ili bolove Ovi bolovi vjerovatno potiču od MIŠIĆNOG SPAZMA. kao što su ibuprofen ili aspirin. Potreban je ljekarski pregled. NE 3.

ali uzrok može biti REUMATOIDNI ARTRITIS ili FIBROMIJALGIJA. aplicirajte toplotu na bolna mjesta. posjetite doktora odmah NE 6. CERVIKALNI SINDROM 17 . aplicirati toplotu na bolna mjesta. Ukoliko smatrate da je Vaš problem ozbiljan. Ljekarski pregled je potreban ako se simptomi ne smanjuju ili dolazi do pogoršanja NE 7.mogu poticati i od MIŠIĆNOG SPAZMA. Koristite anti-inflamatorne lijekove. Imate li ukočen vrat ili bolove prilikom pokretanja glave? DA Ovi bolovi vjerovatno potiču od MIŠIĆNOG SPAZMA. ako imate bol i /ili ukočenost vrata. Ljekarski pregled je potreban ako se simptomi ne smanjuju ili dolazi do pogoršanja Za sve dodatne informacije obratite se svom ljekaru. kukova ili drugih zglobova svaki dan? NE DA Vaše bol je najvjerovatnije posljedica degenerativnih promjenana vratnoj kičmi i/ili drugim zglobovima Koristite anti-inflamatorne lijekove npr. koljena. ibuprofen ili aspirin. Ako ste ranije imali povredu vratne kičme. Ako su se bolovi pojavili iznenada. kao što su ibuprofen ili aspirin. šaka. zakažite pregled što prije.

IV: Studije slučaja (“case-series”) i loše dizajnirane opservacione studije. V: Ekspertska mišljenja. Zahtijeva dobro dizajniranu. IIIb: Dobro dizajnirana “case control” studija. IIa: Sistematski pregledi kohortnih studija. B C IIa. sistematski pregledi randomiziranih studija. Nivo preporuka: Nivo preporuke A Na osnovu stepena dokaza Ia i Ib Obrazloženje: Zahtijeva bar jednu randomiziranu kontrolisanu studiju kao dio literature koja obrađuje određeno područje. Ib: Randomizirane kontrolisane studije (najmanje jedna). IIIa: Sistematski pregledi “case control” studija. “correlation” studija. Stepen dokaza i nivo preporuke dati u kliničkim vodičima zasnivaju se na sljedećim kriterijumima: Stepen dokaza: Ia: Meta-analize. IIb: Dobro dizajnirana kohortna studija i lošije dizajnirana randomizirana studija. ne nužno i randomiziranu studiju iz određenog područja. Preporuka uprkos nedostatku direktno primjenljivih kliničkih studija dobrog kvaliteta. IIb i III IV i V 18 KLINIČKI VODIČ .Klasifikacija preporuka Pri pretrazi literature korištene su elektronske baze podataka i štampani materijali relevantni za specifičnu oblast kojom se vodič bavi.

Casas N. A critical analysis of randomized clinical trials on neck pain and treatment efficacy. compared to naproxen in patients with arthritis. Naudin R. Macleod’s Clinical Examination. 1996. 165(1-2)-51. Dallas: Word Publishing. A Binder. 14. McCormack BM. The Merck Manual of diagnosis and therapy. Technology appraisal guidance no. Curtis SP. and neurodiagnostics. Burr AM. 11th edition. 17:S13-22. 2005. Kvien TK. An update. 7. Fiona Nicol. 11:1534-50. American Academy of Family Physicians. Osnovi fizikalne medicine i rehabilitacije. Graham Douglas. Lon­ don: National Institute for Clinical Excellence. 26:196-205. 27. A Binder. J Am Board Fam Pract 2004. Guslandi M. et al. 2000 16. A multinational randomized. 17. et al. Gross AR. Spine 2001. Weinstein PR:Cervical spondylosis. 8. Cannon CP. 9. Stead H. Family Health & Medical Guide. Correa P. et al. A systematic review of the literature. 23(24):266-73. prvo hrvatsko izdanje. Lee KW. 2003 CERVIKALNI SINDROM 19 . Colin Robertson. Lancet November 18. BMC Fam Pract 2002. 12. 2001:14. 368:1771-81. meloxicam and etodolac for osteo­ arthritis and rheumatoid arthritis. Beers. 3. Neck pain. 4. A review of the literature. Zhao WW. clinical trial of etoricoxib in the treatment of rheumatoid arthritis. 10. McCarthy T. Oberg BE. Robert Berkow. 2005:111-16. 1996. et al. Celecoxib versus diclofenac in long-term management of rheumatoid arthritis: randomised double-blind comparison. Banjaluka. 6. Am J Gastroenterol 2001. Hurwiz EL. controlled. 21:1746-59. Jandrić S. 15. Lancet 1999. 3:10. Reduced incidence of gastroduodenal ulcers with celecoxib. 2. celecoxib. “Grafomark“. Skargren EI. Cardiovascular outcomes with etoricoxib and diclofenac in patients with osteoarthritis and rheumatoid arthritis in the Multinational Etoricoxib and Diclofenac Arthritis Long-term (MEDAL) programme: a randomised comparison. Manipulation and mobilization of the cervical spine. 2006. Kjellman GV. Guidance on the use of cyclooxygenase (Cox) II selective inhibitors. Collantes E. Split. phisical examination. Accessed October 3. Mark H. rofecoxib. Gasner D.8:232-34. Clin Evid 2002. et al. WestJ Med 1996 Jul-Aug. Neck pain. 96:1019-27. Clin Evid Concise 2004. Spine. Hubbard RC. 354:2106-11. Emery P. Dvorak J: Epidemiology. 5. Spine 1998 Dec 15. Scand J Rehabil Med 1999.31:139-52. A critical appraisal of review articles on the effectivness of conservative treatment for neck pain. Goldstein JL. Hoving JL. Zeidler H. Adams AH. 11. et al. 13.Literatura 1. Aker PD. Verburg KM. Melian A. National Institute for Clinical Excellence. a novel cyclooxygenase-2 inhibitor.

et al. Registar lijekova Republike Srpske sa osnovama farmakoterapije. 20 KLINIČKI VODIČ . 38:143-7. Antiinflammatory and upper gastrointestinal effects of celecoxib in rheumatoid arthritis: a randomized controlled trial. Agencija za lijekove Republike Srpske. Cervical spondylotic myopathy: a common cause of spinal cord dysfunction in older patients.62:1064-70. Graham DY. Zoung WF. Lipsky PE. Kivitz AJ. 21. JAMA 1999.282:1921-8.81:1701-17. White AR. Phys Ther 2001. 20. 22. Stoisavljević-Šatara S.18. Ernst E. Weaver AL. A systematic review of randomized controlled trials of acupuncture for neck pain. Philadelphia panel evidence. 19. Rheumatology 1999. Simon LS. Am Fam Physician 2000. Banja Luka 2008. Hubbard RC. Based clinical practice guidelines os selected rehabilitation interventions for neck pain. urednik.

Koordinator radne grupe: dr Đina Martinović. specijalista porodične medicine. dr Svjetlana Stoisavljević-Šatara. toksikologiju i kliničku farmakologiju Medicinskog fakulteta u Banjaluci. specijalista kliničke farmakologije. šef Katedre za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju Medicinskog fakulteta u Banjaluci. mr sc. Beograd. Bonex inženjering. Dom zdravlja u Banjaluci. u okviru Projekta jačanja zdravstvenog sektora (HSEP) – projektni zadatak “Revizija i unapređenje kliničkih vodiča za primarnu zdravstvenu zaštitu”. Klinički vodič pripremila je konsultantska kuća “Bonex inženjering” d. Ažuriranje kliničkih vodiča vrši se svake tri godine saglasno najnovijim saznanjima medicine zasnovane na dokazima. 2 CERVIKALNI SINDROM 21 . specijalista opšte i porodične medicine. šef Katedre za farmakologiju. mr sc. Katedra za porodičnu medicinu Medicinskog fakulteta u Banjaluci. Dom zdravlja u Banjaluci.Klinički vodiči za primarnu zdravstvenu zaštitu Klinički vodiči namijenjeni su prvenstveno specijalistima porodične medicine. Verica Petrović. Zavod za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju “Dr M. dr Slavica Jandrić.o.o. prof. Na nivou primarne zdravstvene zaštite. finansira­ nog iz kredita Svjetske banke2. Kosana Stanetić. nadležno za ovu aktivnost je Udruženje ljekara porodične medicine Republike Srpske. med. prim. 3 Članovi radne grupe izabrani su saglasno kriterijumima definisanim u “Smjernicama za razvoj i reviziju kliničkih vodiča” i ne postoji sukob interesa. Mišljenja i interesi organizacije koja je finansirala razvoj i reviziju kliničkih vodiča nisu imali uticaja na konačne preporuke. prim. Beograd. specijalista fizikalne medicine i rehabilitacije -reumatolog. Zotović“. 4 Imena autora su navedena po abecednom redu. ali i svim ljekarima-praktičarima u primarnoj zdravstvenoj zaštiti. prema metodologiji opisanoj u “Smjernicama za razvoj i reviziju kliničkih vodiča”. Na izradi vodiča radila je radna grupa3 u sastavu4: prof. med. Katedra za porodičnu medicinu Medicinskog fakulteta u Banja­ luci.

Štampanje ovog vodiča podržao je razvojni projekat “Dijabetes mellitus u Republici Srpskoj” .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful