Meru

-Arun Kumar Upadhyay,
B-9, CB-9, Cantonment Road, Cuttack-753001
(M) 09437034172, arunupadhyay30@yahoo.in
There are many meanings of Meru-In cosmic creation, it was link among diverse
objects or rotation axis of galaxy. In solar system also, it is polar axis of earth orbit.
Rotation axis of earth itself is Meru extending 100 times size of earth-limit of its
gravitational pull. There are 10 basic Meru references on earth-2 poles as Sumeru
and Kumeru, 4 merus each in 4 sheets of world map in north and south
hemispheres-each from a pole to equator covering zone of 90 0 longitude. There are
secondary references for maps which are also Meru. Meru is a name of town and
building design. 12 unit pole used to measure latitude and time is also Meru, śanku,
nara or linga. Vertebral column of men and animals joins all parts of body-so it is
meru-daṇḍa. Meru (Mir) is head or number 1and others chiefs are Amir.
Combination of all creation stages is 3 dimensional Meru or Śrī-yantra. All are
described below.
(1) Hiraṇyagarbha Meru-This has been called Ulba (umbilical cord) of universe in
purāṇas. Atharva veda has called it skambha or foundation of universe
(sarvādhāra). As first born, it is Jyeṣṭha-Brahma.
िहिरण्यगर्भर ः समवर्तर ताग्रे भूतस्य जातः पतितरेक आसीत्। स दाधार पतृथिथिवर्ीमुत द्यां कस्मै देवर्ाय हििवर्षा िवर्धेम॥
यं क्रन्दसी अवर्तश्चस्कभाने िभयसाने रोदसी अह्वयेथिाम्। यस्यासौ पतन्थिा रजसो िवर्मानः कस्मै देवर्ाय हििवर्षा िवर्धेम॥३॥
यस्य द्यौरुर्वर्ी पतृथिथिवर्ी च महिी यस्याद उर्वर्र ऽन्तिरक्षम्। यस्यासौ सूरो िवर्ततो मिहित्वर्ा कस्मै देवर्ाय हििवर्षा िवर्धेम॥
यस्य िवर्श्वर्े िहिमवर्न्तो मिहित्वर्ा समुद्रे यस्य रसािमदाहिु ः। इमाश्च प्रदिदशो यस्य बाहिू कस्मै देवर्ाय हििवर्षा िवर्धेम॥
(ऋक् १०/१२१/१,४-६, अथिवर्र ४/२/३-५, ७)
सवर्ारधार सूक, ज्येष्ठब्रह्म सूक (अथिवर्र १०/७-८)
कूमर पतुराण (१/४)-एक काल समुत्पतन्नं जल बुददु वर्च्च तत्। िवर्शेषेभ्योऽण्डमभवर्त् बृथहित् तददु केशयम्॥३६॥
तिन्स्मन् कायर स्य करणं संिसिद्धिः पतरमेिष्ठनः। प्रदाकृथतेऽण्डे िवर्वर्ृथत्तः स क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंिज्ञतः॥३७॥
स वर्ै शरीरी प्रदथिमः स वर्ै पतुरुर्ष उर्च्यते। आिदकत्तार स भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्तर त॥३८॥
यमाहिु ः पतुरुर्षं हिंसं प्रदधानात् पतरतः िन्स्थितम्। िहिरण्यगर्भर किपतलं छन्दोमूितर सनातनम्॥३९॥
मेरुर्रुर्ल्बमभूत् तस्य जरायुश्चािपत पतवर्र ताः। गर्भोदकं समुद्राश्च तस्यास पतरमात्मनः॥४०॥
ब्रह्माण्ड पतुराण (१/१/३) आिदकत्तार स भूतानां ब्रह्माग्रे समवर्ित्तरनाम्॥२५॥
िहिरण्यगर्भर ः सोऽण्डेऽिन्स्मन्प्रदादभ
ु र ूतश्चतुमर ुखः। सगर्े च प्रदितसगर्े च क्षेत्रज्ञो ब्रह्म संिमतः॥२६॥
करणैः सहि पतृथच्छन्ते प्रदत्याहिारैस्त्यजिन्न्त च। भजन्ते च पतुनदेहिांस्ते समाहिार सिन्न्धसु॥२७॥
िहिरण्मयस्तु यो मेरुर्स्तस्योद्धितुरमरहिात्मनः। गर्तोदकं सम्बुदास्तु हिरेयश्ु चािपत पतञ्चताः॥२८॥
यिन्स्मन्नण्ड इमे लोकाः सप्त वर्ै सम्प्रदितिष्ठताः। पतृथिथिवर्ी सप्तिभद्वीपतः समुद्रैः सहि सप्तिभः॥२९॥
It has 3 levels(a) Svayambhū maṇḍala-This is visible universe as collection of 10 11 galaxies
created from abstract uniform source. Here, the mutual attraction among galaxies
and receiving light of each other is Meru or ulba
(b) Kūrma meru-This is creative field, called garbha in which our galaxy has been
created. Its size is measured in Śakvarī chhanda (14x4 = 56 letters), i.e. 10 53 times

earth size. Now, it is seen as neutrino corona of our galaxy which is about 10 times
bigger than the galaxy.
शङु भवर्त्यह्नो धृथत्यै यद्वा अधृथतँ शङुना तद्दाधार। (ताण्ड्य महिाब्राह्मण ११/१०/११)
तद् (शङु साम) उर् सीदन्तीयिमत्याहिु ः॥१२॥
सप्तपतदा वर्ै तेषां (छन्दसां) पतराध्यार शक्वर्री। (शतपतथि ब्राह्मण ३/९/२/१७)
यिदमाँल्लोकान् प्रदजापतितः सृथष्ट्वेदं सवर्र मशक्नोद्यिददं िकञ्च तच्छक्वर्योऽभवर्ंस्तच्छक्वर्रीणां शक्वर्रीत्वर्म्॥ (ऐतरेय ब्राह्मण ५/७)
स यत् कूमो नाम। एतद्वै रूपतं कृथत्वर्ा प्रदजापतत्ःः प्रदजा असृथजत यदसृथजताकरोत्तद्यदकरोत्तस्मात् कूमर ः कश्यपतो वर्ै
कूमर स्तस्मादाहिु ः सवर्ारः प्रदजाः काश्यप्य इित। (शतपतथि ब्राह्मण ७/५/१/५)
मानेन तस्य कूमर स्य कथियािम प्रदयत्नतः।
शङोः शतसहिस्रािण योजनािन वर्पतुः िन्स्थितम्॥ (नरपतित जयचयार, स्वर्रोदय, कूमर चक्र)
Here, size of Kūrma is 105 x 1013 = 1018 yojanas. Starting from earth, solar earth and
galaxy are 107 times bigger. 1000 part of earth diameter is yojana. Thus, galaxy =
1000 x 107 x 107 = 1017 yojanas. Kūrma of 1018 yojana size is thus 10 times bigger
than that.
(c) Parameṣṭhī Meru-This is rotation axis of galaxy. Distance between galactic poles
is about 1,00,000 light years, called 1 lakh yojanas. This has been called Krandasī in
vedic verses above. Solar system is Rodasī. Maharloka is 30000 yojanas from its
center and has 1000 suns in the sphere of diameter of spiral arm (1400 light years)
around our sun. These suns are called 1000 heads of Śeṣa, Ananta or Samkarṣaṇa.
On one of these, earth is like a small particle.
भागर्वर्त पतुराण (५/२५)- अस्य मूलदेशे ित्रंशद् योजन सहिस्रान्तर आस्ते या वर्ै कला भगर्वर्तस्तामसी समाख्यातानन्त इित
सात्वर्तीया द्रषृथ दृश्ययोः सङषर णमहििमत्यिभमान लक्षणं यं सङषर णिमत्याचक्ष्यते॥१॥ यस्येदं िक्षितमण्डलं भगर्वर्तोऽनन्तमूतेः
सहिस्रिशरस एकिन्स्मन्नेवर् शीषारिण िध्रियमाणं िसद्धिाथिर इवर् लक्ष्यते॥२॥
Size of galaxy is stated in many ways-(1) It is measured in Jagatī chhanda of 48
letters, but letters in each chhanda can be 2 more or less. For 49 Marut zones, size
of galaxy is 49 units called ahargaṇa. 3 zones are within earth, outer zones are
successively double. So it is 2 46 times earth size, more accurately 46.3 ahargaṇas.
(2) Its circumference is 1.87 x 10 17 Bha-yojanas, in Sūrya-siddhānta (12/90) where
Bha-yojana = 27 x Bhū-yojana. Bhū-yojana of Sūrya-siddhānta is 1600 parts of earth
diameter. Thus, Bha-yojana is about 216 kms. Here, diameter comes to 125,000
light years. (3) Circumference is half of 10 17 (parārdha yojana) in Kaṭhopaniṣad
(1/3/1). Here diameter comes to 97,000 light years. (4) 10 14 times earth size in
Viṣṇu purāṇa (2/7/3-4).
कठोपतिनषद् (१/३/१)-ऋतं िपतबन्तौ सुकृथतस्य लोके गर्ुहिां प्रदिवर्षौ पतरमे पतराधे।
छायातपतौ ब्रह्मिवर्दो वर्दिन्न्त, पतञ्चाग्नयो ये च ित्रणािचकेताः॥
सूयर िसद्धिान्त (१२)-ख-व्योम-खत्रय-ख-सागर्र-षट्क-नागर्-व्योमा-ष-शून्य-यम-रूपत-नगर्ा-ष-चन्द्राः।
ब्रह्माण्ड संपतट
ु पतिरभ्रमणं समन्तादभ्यन्तरा िदनकरस्य करप्रदसाराः॥९०॥
(िवर्ष्णु पतुराण, २/७)-रिवर्चन्द्रमसोयारवर्न्मयूखैरवर्भास्यते। स समुद्र सिरच्छै ला पतृथिथिवर्ी तावर्ती स्मृथता ।३।
यावर्त्प्रदमाणा पतृथिथिवर्ी िवर्स्तार पतिरमण्डलात् । नभस्तावर्त्प्रदमाणं वर्ै व्यास मण्डलतो िद्वज ।४।
= (3) The zone lighted by sun and moon is Pŗthivī (earth) and in all the earthsocean, rivers and mountains are stated as on planet earth.

(a) Planet earth-It is lighted by sun and moon both and it has all-ocean, rivers and
mountains.
(b) Maitreya-maņḍala-It is the zone exclusively lighted by sun. Zones formed by
planetary orbits are described as continents and oceans of same name as on earth.
(c) Galaxy-This is the last limit up to which sun can be seen as a point- Definition of
Brahmāņḍa in Sūrya-siddhānta (12/90). In this earth also, central rotating disc is
called a river-Ākāśa-gangā.
(4) Whatever is the size of earth by diameter and circumference, the same is
diameter and circumference of its sky, starting from earth-Stated by Maitreya to
Parāśara, addressed as Dvija (Brāhmaņa).
(a) Planet earth-Its measure should start from human size, which is implied but not
stated. Earth is limit (Koţi) of world for man and its size is 107 times, so Koţi = 107 .
For earth also, its Koţi of world is solar system which is its sky and is 107 times
bigger.
(b) For Maitreya-maņɖala, its sky or Koţi is galaxy and is 107 times bigger.
(c) For the largest earth galaxy, its sky is universe. This is infinite, but is taken in
same ratio of Koţi = 107 .
Thus, the 5 levels of Viśva starting with man are successively 107 times bigger. 107
= 224 and 24 is number of letters in Gāyatrī chhanda, so it is said that is measure of
all the Lokas.
x 107 = 224
x 107 = 224
x 107 = 224
x 107 = 224
Man
Earth
Solar system
Galaxy
Universe
इयमेवर् (पतृथिथिवर्ी) गर्ायत्री-जैिमनीय उर्पतिनषद् ब्राह्मण (१/५५/३), शतपतथि ब्राह्मण (१/४/१/३४), ताण्ड्य महिाब्राह्मण
(७/३/११) गर्ायत्र्या वर्ै देवर्ान् इमान् लोकान् व्याप्नुवर्न् ताण्ड्य महिा ब्राह्मण (१६/१४/१)
Mahar loka is measured in Triṣṭup chhanda (11x4 letters), more accurately 43
ahargaṇas for 43 letters in Māheśvara-sūtra or number of triangles in Śrī-yantra.
महिद्वा अन्तिरक्षम्। (ऐतरेय ब्राह्मण ५/१८-१९) अन्तिरक्ष लोको महिः। (शतपतथि ब्राह्मण १२/३/४/७)
अन्तिरक्ष एवर् महिः। (गर्ोपतथि ब्राह्मण उर्त्तर ५/१५) ित्रषु बेवर् महिः। ((गर्ोपतथि ब्राह्मण पतूवर्र ५/१५)
एतद्वै बृथहितः स्वर्मायतनं यिन्त्त्रषु पत्। (ताण्ड्य महिाब्राह्मण ४/४/१०) अन्तिरक्षमु वर्ै ित्रषु पत्। (शतपतथि ब्राह्मण १/८/२/१२)
अन्तिरक्षे िवर्ष्णुव्यर क्रँस्त त्रैषुबेन छन्दसा। (शतपतथि ब्राह्मण १/९३/१०) त्रैषुबो िहि वर्ायुः। (शतपतथि ब्राह्मण ८/७/३/१२)
चतुश्चत्वर्ािरंशदक्षरा वर्ै ित्रषु पत्। (शतपतथि ब्राह्मण ८/५/१/११)
Maharloka is intermediate between 2 spheres of solar system and galaxy-so it is
antarikṣa. It is in spiral arm of galaxy where its spread matter is moving, so it is
vāyu (air).
िवर्ष्णोः क्रमोऽिस सपतत्नहिा गर्ायत्रं छन्द आ रोहि पतृथिथिवर्ीमनु िवर् क्रमस्य
िवर्ष्णोः क्रमोऽस्यिभमाितहिा त्रैषुभं छन्द आ रोहिान्तिरक्षमनु िवर् क्रमस्य
िवर्ष्णोः क्रमोऽस्यरातीयतो हिन्ता जागर्त छन्द आ रोहि िदवर्मनु िवर् क्रमस्य
िवर्ष्णोः क्रमोऽिस शत्रूयतो हिन्ता ऽऽनुषुभं छन्द आ रोहि िदशोऽनु िवर् क्रमस्य॥ (वर्ाजसनेयी संिहिता १२/५)
Gāyatrī (24 letters) is measure of earth (224 times size of man, solar earth is 2 24
times earth planet). Next antarikṣa loka is Mahar measured by Triṣṭup (44 letters).
Next loka is galaxy measured by Jagatī (measure of jagat) called Parama-pada of
Viṣṇu where sun is just visible as a point (Sūrya-siddhānta,12/82, 90)
आक्रन्ददिग्न स्तनयिन्नवर् द्यौः क्षामा रेिरहिद्वीरुर्धः समञ्जन्।

सद्यो जज्ञान् िवर् िहििमद्धिो अख्यदा रोदसी भानुना भात्यन्तः॥ (वर्ाजसनेयी संिहिता १२/६)
Zone lighted by Sun is Rodasī, its holder or source is Krandasī.
(2) Merus of solar system-These are of 2 types(a) Nāka svarga or Meru-This is axis of rotation of solar system itself. Seen from
earth, earth axis rotates around it in a circle of 24 0 in a period of 26000 years. The
star group looks like a reptile called Śiśumāra, Thus, Nāka-meru is centre of
Śiśumāra-chakra described in Viṣṇu purāṇa, chapters (2/8-9). Its size is 100,000
yojana (yojana for solar system is diameter of sun). This has also been described by
Al-Biruni in his India and by Madhusudan Ojha in Brahma-siddhānta etc. Sphere of
this radius is called Maitreya-maṇḍala within which the bodies will move in
gravitation of sun.
तम् (त्रयिस्त्रिंशं स्तोमं) उर् नाक इत्याहिु नर िहि प्रदजापतितः कस्मै च नाकम् । (ताण्ड्य महिाब्राह्मण १०/१/१८)
िवर्श्वर्ा रूपतािण प्रदित मुञ्चते किवर्ः ग्रासावर्ीद् भद्रं िद्वपतदे चतुष्पतदे। िवर् नाकमख्यत् सिवर्ता वर्रेण्योऽनु प्रदयाणमुषसो िवर् राजित॥
(वर्ाजसनेयी संिहिता १२/३) स्वर्गर्ो वर्ै लोको नाकः (शतपतथि ब्राह्मण ६/३/३/१४, ६/७/२/४)
नागर्वर्ीथ्युत्तरं यच्च सप्तिषर भ्यश्च दिक्षणम्। उर्त्तरः सिवर्तुः पतन्थिा देवर्यानश्च स स्मृथतः। (िवर्ष्णु पतुराण २/८/९०)
ऊर्ध्वर्ोत्तरमृथिषभ्यस्तु ध्रिुवर्ो यत्र व्यवर्िन्स्थितः। एतिद्वष्णुपतदं िदव्यं तृथतीयं व्योिन्म्न भासुरम्॥९८॥
तारामयं भगर्वर्तः िशशुमाराकृथित प्रदभोः। िदिवर् रूपतं हिरेयरत्तु तस्य पतुच्छे िन्स्थितो ध्रिुवर्ः॥(२/९/१)
सैष भ्रमन् भ्रामयित चन्द्रािदत्यािदकान् ग्रहिान्। भ्रमन्तमनु तं यािन्न्त नक्षत्रािण च चक्रवर्त्॥२॥
सूयारचन्द्रमसौ तारा नक्षत्रािण ग्रहिैः सहि।वर्ातानीकमयैबरन्हिैध्रिुरवर्े बद्धिािन तािन वर्ै॥३॥
िशशुमाराकृथित प्रदोकं यद्रूपतं ज्योितषां िदिवर्। नारायणोऽयनं धाम्नां तस्याधारः स्वर्यं हृदिद॥४॥
उर्त्तानपतादपतुत्रस्तु तमाराध्य जगर्त्पतितम्। स तारा िशशुमारस्य ध्रिुवर्ः पतुच्छे व्यवर्िन्स्थितः॥५॥
आधारः िशशुमारस्य सवर्ारध्यक्षो जनादर नः। ध्रिुवर्स्य िशशुमारस्तु ध्रिुवर्े भानुव्यर वर्िन्स्थितः॥६।
Vāyu purāṇa (6/11) tells that Varāha holding the earth on its tooth is 100 yojana
high and 10 yojana wide. Thus earth is somewhere between 100-110 yojana from
sun. In terms of sun diameter, it is 108-109 units, thus sun diameter is yojana here.
Obviously, even the tooth of this Varāha is much bigger than earth whose size in
this yojana is 1/108 only. This is called Bhū-varāha which is zone whose material
condensed into earth planet.
वर्ायु पतुराण, अध्याय ६-आपतो ह्यग्ने समभवर्न्नषेग्नौ पतृथिथिवर्ीतले। सान्तरालैक लीनेऽिन्स्मन्नषे स्थिावर्रजङ्गमे॥१॥
एकाणर वर्े तदा तिन्स्मन्न प्रदाज्ञायत िकंचन॥२॥ ब्रह्मा नारायणाख्यः स सुष्वर्ापत सिलले तदा॥३॥
आपतो नारा वर्ै तनवर् इत्यपतां नाम शुश्रुम। अप्सु शेते च यत्तस्मात्तेन नारायणः स्मृथतः॥५॥
तुल्यं युगर्सहिस्रस्य नैशं कालमुपतास्य सः। शवर्र यरन्ते प्रदकुरुर्ते ब्रह्मत्वर्ं सगर्र कारणात्॥६॥
जलक्रीडासु रुर्िचरं वर्ाराहिं रूपतमस्मरत्। अधृथष्यं सवर्र भूतानां वर्ाङ्मयं धमर संिज्ञतम्॥१०॥
दश-योजन िवर्स्तीणर शतयोजनमुिन्च्छरतम्। नीलेमेघ प्रदतीकाशं मेघस्तिनत िनःस्वर्नम्॥११॥
रसातल तले मग्नां रसातल तले गर्ताम्। प्रदभुलोक िहिताथिारय दंषरयाऽभ्युज्जहिार गर्ाम्॥२४॥
(b) Earth axis-Astronomy texts call north pole as Sumeru and south pole as Kumeru.
But height of this Meru is stated as 100,000 yojanas out of which only 1000 yojana
part is within earth because earth size is 1000 yojana only. Basically, this is meant
to be rotation axis of earth. Its length is 100,000 yojanas (1 yojana = 1000 part of
equatorial diameter = 12800 kms approx. here). The disc shaped zone around

earth in plane of ecliptic is called Jambū-dvīpa of 50, 000 yojana radius in
Bhāgavata purāṇa, skandha 5, Viṣṇu purāṇa 2/7-8 etc. That is exclusive
gravitational zone of earth in which a body will revolve round earth. Moon is at
about 61r distance, r = radius of earth.
This is description of Jaina text Lokaprakāśa (18/15-16). Purāṇas give same measure
of Meru, but tell that 16000 yojana part is within earth. Geo-synchronous orbit has
diameter of this size which has been called earth here.
Axis of solar system and galaxy (Parameṣṭhī maṇḍala) have been called Lingas in
space in Śiva-purāṇa.
िशवर् पतुराण, िवर्द्येश्वर्र संिहिता, अध्याय ५-िनष्कलस्तम्भरूपतेण स्वर्रूपतं समदशर यत्॥२८॥
अध्याय ७-महिानलस्तम्भिवर्भीषणाकृथितबर भूवर् तन्मध्यतले स िनष्कलः॥१२॥
अतीिन्न्द्रयिमदं स्तम्भमिग्नरूपतं िकमुिन्त्थितम्। अस्योध्वर्र मिपत चाधश्च आवर्योलर क्ष्यमेवर् िहि॥१४॥
आवर्योिमर श्रयोस्तत्र कायर मेकं न सम्भवर्ेत्। इत्युक्त्वर्ा सूकरतनुिवर्र ष्णुस्तस्यािदमीियवर्ान्॥१६॥
तथिा ब्रह्माहिं सतनुस्तदन्तं वर्ीिक्षतुं ययौ। िभत्त्वर्ा पतातालिनलयं गर्त्वर्ा दरू तरं हििरः॥१७॥
अध्याय ११-मण्डलं चतुरस्रं वर्ा ित्रकोणमथिवर्ा तथिा। खट्वाङ्गवर्न् मध्य सूक्ष्मं िलङ्गपतीठं महिाफलम्॥६॥
प्रदथिमं मृथिन्च्छलािदभ्यो िलङ्गं लोहिािदिभः कृथतम्। येन िलङ्गं तेन पतीठं स्थिावर्रे िहि िवर्िशष्यते॥७॥
िलङ्गं पतीठं चरेत्वर्ेकं िलङ्गं बाणकृथतं िवर्ना। िलङ्गप्रदमाणं कतॄरणां द्वादशाङ्गुलमुत्तमम्॥८॥
Kutub-minar is model of Sumeru of earth in space. At Delhi, its semi-vertical angle is
equal to difference between true and mean latitude there. Earth was taken as
perfect sphere from Mahābhārata till 1850 AD. Difference between true and mean
latitude is due to its spheroidal shape which was nor perceived or measured. In 456
BC, at start of Śrī-Harṣa śaka (Al-Biruni, Abul Fazal), it was place of northern most
position of moon on earth surface (inclination of earth’s axis 23.9 0 + inclination of
moon’s orbit with ecliptic 5.020)-Refer my commentary on Siddhānta-Darpaṇa,
chapter 16. So, ‘Chandra’ has been written on iron pillar there. A pillar of 12 units
(called Śiva-linga of 12 angula in Śiva purāṇa) was used to measure time and
latitude of a place.
(3) Merus on earth surface-(a) Polar Merus-These are reference points for survey
and mapping of earth. Mapping of earth surface of north (and south) hemisphere
was in 4 sheets of 900 longitude width. It was centered round north pole called Meru
or Sumeru. Bhārata-varṣa (India) has been called one of the 4 petals of that lotus
(earth surface) as it roughly extends 45 0 west and 450 east of Ujjain. Thus, Meru has
4 faces and its linga (symbol) has square base-called Svayambhū linga as in Kābā of
Arab at west end of Bhārata. Pyramids were constructed 45 0 and 1800 west of Ujjain
in Ezypt and at Mexico (called Siddhapura in Sūrya siddhānta)-Vālmīki Rāmāyaṇa,
Kiṣkindhā kāṇḍa (40/54, 64).
South pole was called Kumeru (opposite to Sumeru in north). Āryabhaṭa (Kali 360
= 2742 BC) has stated that north pole is in water and south pole on land mass.
South pole is joint of 2 land masses-called Yama-dvīpa. Yama is lord of south and
Yama also means twin or double. Till 1985, it was not confirmed whether south pole
is in water channel between 2 land masses or on land itself. Only by echo-sounding,
in 1985, it was known that it is actually on land. Land nearest to it is New Zealand
which has again 2 islands. So, it was called Yama-koṭi-Dvīpa (at end of Yama dvīpa).
Actually, Yama star (southern Crux) has same southern latitude as this island. Its
south western tip has been called Yama-koṭi-pattana (port of Yama-koṭi)-stated to
be 900 east of Ujjain in Sūrya-siddhānta etc. There should be a pyramid at this point

also-probably it is submerged in ocean now. Each zone from north pole to equator
of 900 longitude width is a shercal triangle, but it is projected as a rectangle on
plane paper. Due to this plane projection, scale of polar region becomes infinity.
This is not a problem for north pole which is in water. But map of south pole region
becomes of infinite size, so it was called Ananta (infinity).
Largest land mass is Jambu-dvipa (Asia + Europe). Center of mountain ranges is
called Prāṇ-Meru (Eastern Meru) or Pamir. Human Brahmā was here at Puṣkara (120
west of Ujjain and 350 north where maximum day length is of 16 hours). This is now
called Bukhārā on north of ancient Persia, now in Uzbekistan. 4 highways went in 4
directions, so Brahmā was called 4 faced. Till today convention of script by him
continues- north east part writes from up to down, south west to left and south east
(India) to right side. North west part uses Sāṇkhya script of 52 letters-see my article
‘Vedic origin and classification of scripts’ on www.scribd.com/Arunupadhyay.
Opposite to that is Puṣkara-dvīpa (south America) having Apara-Meru (western
Meru) at Peru from where 4 highways emanated in 4 directions from Cuzco as in
Prāṅ-meru.
In between is central Meru at equator in Kenya (mount Kilimanjaro). Earth's
Diameter at the Equator: 7,926.28 miles (12,756.1 km)
Earth's Diameter at the Poles: 7,899.80 miles (12,713.5 km)
िवर्ष्णु पतुराण (२/२)भद्राश्वर्ं पतूवर्रतो मेरोः केतुमालं च पतिन्श्चमे। वर्षे द्वे तु मुिनश्रेष्ठ तयोमर ध्यिमलावर्ृथतः।२४।
भारताः केतुमालाश्च भद्राश्वर्ाः कुरवर्स्तथिा। पतत्रािण लोकपतद्मस्य मयारदाशैलबाह्यतः।४०।
मत्स्य पतुराण ११३-चातुवर्रण्यर स्तु सौवर्णो मेरुर्श्चोल्बमयः स्मृथतः।१२।
नाभीबन्धनसम्भूतो ब्रह्मणोऽव्यकजन्मनः।पतूवर्रतः श्वर्ेतवर्णर स्तु ब्राह्मण्यं तस्य तेन वर्ै।१४।
पतीतश्च दिक्षणेनासौ तेन वर्ैश्यत्वर्िमष्यते।भृथिङ्गपतत्रिनभश्चैवर् पतिन्श्चमेन समिन्न्वर्तः।
पताश्वर्र मुत्तरतस्तस्य रकवर्णर स्वर्भावर्तः। तेनास्य क्षत्रभावर्ः स्यािदित वर्णारः प्रदकीितर ताः।१६।
मध्ये िन्त्वर्लावर्ृथतं नाम महिामेरोः समन्ततः।१९।
मध्ये तस्य महिामेरुर्िवर्र धूम इवर् पतावर्कः। वर्ेद्यथिर दिक्षणं मेरोरुर्त्तराधर तथिोत्तरम्।२०।
ब्रह्माण्ड पतुराण (१/२/१५)-चतुवर्रणरश्च सौवर्णो मेरुर्श्चारुर्तमः स्मृथतः। द्वाित्रंशच्च सहिस्रािण िवर्स्तीणर ः स च मूद्धिरिन॥१६॥
नािभबन्धन सम्भूतो ब्रह्मणोऽव्यकजन्मनः। पतूवर्रतः श्वर्ेत वर्णर श्च ब्राह्मणस्तस्य तेन तत्॥१८॥
पताश्वर्र मुत्तरतस्तस्य रकवर्णर ः स्वर्भावर्तः। तेनास्य क्षत्रभावर्स्तु मेरोनारनाथिर कारणात्॥१९॥
पतीतश्च दिक्षणेनासौ तेन वर्ैश्यत्वर्िमष्यते। भृथङ्गपतत्रिनभश्चािपत पतिन्श्चमेन समािचतः॥२०॥
तेनास्य शूद्रभावर्ः स्यािदितवर्णारः प्रदकीित्तरताः। वर्ृथत्तः स्वर्भावर्तः प्रदोको वर्णर तः पतिरमाणतः॥२१॥
भागर्वर्त

पतुराण

(५/२४/७)-

उर्पतवर्िणर तं

भूमेयरथिासंिनवर्ेशावर्स्थिानमवर्नेरत्यधस्तात्

सप्त

भूिवर्वर्रा

एकैकशो

योजनायुतान्तरेणायामं िवर्स्तारेणोपतक्लृथप्ता अतलं िवर्तलं सुतलं तलातलं महिातलं रसातलं पतातालिमित॥७॥
Maps of these places were in different colours as indicated in Viṣṇu purāṇa (2/5/1722). This still continues as 4-colour theorem-all divisions of any map can be shown
in 4 colours. This theorem has not been proved in modern topology (generalized
geometry) so far. Important places of each have also been given like Prahlāda ruled
Talātala, Bali went to Sutala, Maya in Atala etc.
Texts of astronomy have given cardinal points on earth separated from Lankā or
Ujjain at intervals of 900 each. Yama-koṭi-pattana is 900 east (Yama Dvīpa =

Antarctica, Yama is lord of south, yama = 2, Yama-koṭi dvīpa is nearest twin island
Newzealand, its south western tip is 90 0 east), Romaka-pattana is 900 west (Konacry
= Koṇārka or some place west of Rabat = place of sun)-both are ports (pattana).
1800 east (or west) is Siddhapura where Brahmā had constructed a dvāra to mark
the end of east direction (Rāmāyaṇa, Kiṣkindhā kāṇḍa 40/54, 64)-that is place of
greatest Pyramid in Mexico. This was not a pattana or a coastal town.
उर्ज्जियनी लङायाः सिन्निहिता योत्तरेण समसूत्रे।
तन्मध्याह्नो युगर्पतत् िवर्षमो िदवर्सो िवर्षुवर्तोऽन्यः। (वर्राहििमिहिर, पतञ्चिसद्धिािन्न्तका, १३/१७)
मेरुर्योजनमात्रः प्रदभाकरो िहिमवर्ता पतिरिक्षप्तः। नन्दनवर्नस्य मध्ये रत्नमयः सवर्र तो वर्ृथत्तः॥११॥
स्वर्मेरुर् स्थिलमध्ये नरको बडवर्ामुखं च जलमध्ये। अमरमरा मन्यन्ते पतरस्पतरमधः िन्स्थितान् िनयतान् ॥१२॥
उर्दयो यो लङाया सोऽस्तमयः सिवर्तुरवर्
े िसद्धिपतुर।े मध्याह्नो यवर्कोट्यां रोमकिवर्षयेऽधर रात्रं स्यात् ॥१३॥
स्थिलजलमध्य लङा भूकक्षाया भवर्ेच्चतुभारगर्े। उर्ज्जियनी लङायाः तच्चतुरश
ं े समोत्तरतः॥१४॥
(आयर भटीय ४/११-१४)
भूवर्ृथत्तपतादे पतूवर्रस्यां यमकोटीित िवर्श्रुता। भद्राश्वर्वर्षे नगर्री स्वर्णर प्रदाकारतोरणा॥३८॥
याम्यायां भारते वर्षे लङा तद्वन् महिापतुरी। पतिन्श्चमे केतुमालाख्ये रोमकाख्या प्रदकीितर ता॥३९॥
उर्दक् िसद्धिपतुरी नाम कुरुर्वर्षे प्रदकीितर ता (४०) भूवर्ृथत्तपतादिवर्वर्रास्ताश्चान्योन्यं प्रदितिष्ठता (४१)
तासामुपतिरगर्ो याित िवर्षुवर्स्थिो िदवर्ाकरः। न तासु िवर्षुवर्च्छाया नाक्षस्योन्नितिरष्यते ॥४२॥
मेरोरुर्भयतो मध्ये ध्रिुवर्तारे नभः िन्स्थिते। िनरक्षदेशसंस्थिानामुभये िक्षितजािश्रये॥४३।
अतो नाक्षोच्छरयस्तासु ध्रिुवर्योः िक्षितजस्थियोः। नितलर म्बकांशास्तु मेरावर्क्शांशकास्तथिा॥४४॥
मॆषादौ देवर्भागर्स्थिे देवर्ानां याित दशर नम्। असुराणां तुलादौ तु सूयरस्तद्भागर्सञ्चरः॥४५॥
(सूयर िसद्धिान्त १२/३८-४५)
यल्लङोज्जियनीपतुरोपतिर कुरुर्क्षेत्रािददेशान् स्पतृथशत्। सूत्रं मेरुर्गर्तं सा मध्यरेखा भुवर्ः॥
िनरक्षदेशात् िक्षितषोडशांशे भवर्ेदवर्न्ती गर्िणतेन यस्मात् (िसद्धिान्त िशरोमिण, गर्ोलाध्याय, मध्यगर्ित वर्ासना, २४ ) वर्ाल्मीिक
रामायण िकिन्ष्कन्धा काण्ड, अध्याय ४०यत्नवर्न्तो यवर्द्वीपतं सप्तराज्योपतशोिभतम्। सुवर्णर रूप्यकद्वीपतं सुवर्णारकरमिन्ण्डतम्॥३०।
ततः समुद्रद्वीपतांश्च सुभीमान् द्रषु महिर थि।।३६॥
स्वर्ाददू स्योत्तरे तीरे योजनािन त्रयोदश। जातरूपतिशलो नाम सुमहिान् कनकप्रदभः॥५०॥
ित्रिशराः काञ्चनः केतुमालस्तस्य महिात्मनः॥५३॥पतूवर्रस्यां िदिश िनमारणं कृथतं तत् ित्रदशेश्वर्रैः॥५४॥
पतूवर्रमेतत् कृथतं द्वारं पतृथिथिव्या भुवर्नस्य च। सूयरस्योदयनं चैवर् पतूवर्ार ह्येषा िदगर्ुच्यते ॥६४॥
This also refers to Golden Sumeru of Java (Yava) dvīpa built by Indra. Tip of Mount
sumeru of Java is at 8°6′28.8″S 112°55′12.0″E
Purāṇas give 4 cardinal towns of Indra-Vasvaukasārā, Soma-Vibhāvarī (900 east),
Varuṇa-Sukhā (1800 east), and Yama-Sanyamanī (900 west) separated by 900
longitude. These could be at junction of Talas or could be earlier division at time of
Svāyambhuva Manu.
कूमर पतुराण (१/४३)-जम्बूद्वीपतः समस्तानां द्वीपतानां मध्यतः शुभः। तस्य मध्ये महिामेरुर्िवर्र श्रुतः कनकप्रदभः॥६॥
चतुरशीित साहिस्रो योजनैस्तस्य चोच्छरयः। प्रदिवर्षः षोडषाधस्ताद् द्वाित्रंशन्मूिन्ध्नर िवर्स्तृथतः॥७॥

मूले षोडषसाहिस्रो िवर्स्तारस्तस्य सवर्र तः। भूपतद्मस्यास्य शैलोऽसौ किणर कात्वर्ेन संिन्स्थितः॥८॥
िहिमवर्ान्

हिेमकूटश्च

िनषधाश्चास्य

दिक्षणे।

नीलः

श्वर्ेतश्च

शृङ्गी

उर्त्तरे

वर्षर पतवर्र ताः॥९॥

अिग्न पतुराण, अध्याय १०७-इलावर्ृथते मेरुर्मध्यं रम्ये नीलाचलािश्रतम्॥६॥
भद्राश्वर्ाय च भद्राश्वर्ं केतुमालाय पतिन्श्चमम्॥७॥ मेरोः िप्रदयव्रतः पतुत्रानिभिषच्य ययौ वर्नम्। (८)
नाधमं मध्यमं तुल्या िहिमदेशात्त नािभतः॥१२॥ ऋषभो मेरुर्देव्यां च ऋषभात् भरतोऽभवर्त्। (१३)
अिग्न पतुराण, अध्याय १०८-जम्बूद्वीपतो द्वीपतमध्ये तन्मध्ये मेरुर्रुर्िन्च्छरतः। चतुरशीितसाहिस्रो भूियष्ठः षोडशािद्रराट् ॥३॥
द्वाित्रंशन् मूिन्ध्नर िवर्स्तारात् षोडशाधः सहिस्रवर्ान्। भूयस्तस्यास्य शैलोऽसौ किणर काकार संिन्स्थितः॥४॥
िहिमवर्ान् हिेमकूटश्च िनषधश्चास्य दिक्षणे। नीलः श्वर्ेतश्च शृङ्गी च उर्त्तरे वर्षर पतवर्र ताः॥५॥
भारतं प्रदथिमं वर्षर ततः िकंपतुरुर्षं स्मृथतम्। हििरवर्षर तथिैवर्ानयन् मेरोदर िक्षणतो िद्वज॥७॥
रम्यकं चोत्तरे वर्षर तथिैवर्ान्यिद्धिरण्मयम्। उर्त्तराः कुरवर्श्चैवर् यथिा वर्ै भारतं तथिा॥८॥
पतूवर्ेण मन्दरो नाम दिक्षणे गर्न्धमादनः। िवर्पतुलः पतिन्श्चमे पताश्वर्े सुपताश्वर्र श्चोत्तरे स्मृथतः॥११॥
कदम्बस्तेषु जम्बूश्च िपतप्पतलो वर्ट एवर् च॥१२॥
एकादशशतायामाः पतादपताः िगर्िरकेतवर्ः। जम्बूद्वीपतेित संज्ञास्यात् फलं जम्ब्वर्ा गर्जोपतमम्॥१३॥
जम्बूनदी रसेनास्यािन्स्त्वर्दं जाम्बूनदं पतरम्। भद्राश्वर्ः पतूवर्रतो मेरोः केतुमालस्तु पतिन्श्चमे॥१४।
तयोमर ध्यगर्तो मेरुर्ः किणर काकार संिन्स्थितः। भारताः केतुमालाश्च भद्राश्वर्ाः कुरवर्स्तथिा॥२२॥
पतत्रािण लोकपतद्मस्य मयारदा शैलबाह्यतः॥
िवर्ष्णु पतुराण (२/८)-मानसोत्तरशैलस्य पतूवर्रतो वर्ासवर्ी पतुरी।
दिक्षणे तु यमस्यान्या प्रदतीच्यां वर्ारुर्णस्य च। उर्त्तरेण च सोमस्य तासां नामािन मे शृणु॥८॥
वर्स्वर्ौकसारा शक्रस्य याम्या संयमनी तथिा। पतुरी सुखा जलेशस्य सोमस्य च िवर्भावर्री।९।
शक्रादीनां पतुरे ितष्ठन् स्पतृथशत्येष पतुरत्रयम्। िवर्कोणौ द्वौ िवर्कोणस्थिस्त्रिीन् कोणान्द्वे पतुरे तथिा।॥१६॥
उर्िदतो वर्द्धिरमानािभरामध्याह्नात्तपतन् रिवर्ः। ततः पतरं ह्रसन्तीिभगर्ोिभरस्तं िनयच्छित॥१७॥
एवर्ं पतुष्करमध्येन यदा याित िदवर्ाकरः। ित्रंशद् भागर्ं तु मेिदन्याः तदा मौहिू ितर की गर्ितः।२६॥
सूयो द्वादशिभः शैघ्रयान्मुहिूतैदरिक्षणायने। त्रयोदशाद्धिरमृथक्षाणामह्ना तु चरित िद्वज।
मुहिूतैस्तावर्दृक्षािण नकमषादशैश्चरन्॥३४॥
मत्स्य पतुराण अध्याय १२४-मेरोः प्रदाच्यां िदशायां तु मानसोत्तरमूधरिन॥२०॥
वर्स्वर्ौकसारा माहिेन्द्री पतुण्या हिेमपतिरष्कृथता। दिक्षणेन पतुनमेरोमारनसस्य तु पतृथष्ठतः॥२१॥
वर्ैवर्स्वर्तो िनवर्सित यमः संयमने पतुर।े प्रदतीच्यां तु पतुनमेरोमारनसस्य तु मूधरिन॥२२॥
सुखा नाम पतुरी रम्या वर्रुर्णस्यािपत धीमतः। िदश्युत्तरस्यां मेरोस्तु मानसस्यैवर् मूधरिन॥२३॥
तुल्या महिेन्द्रपतुयारिपत सोमस्यािपत िवर्भावर्री।
वर्ैवर्स्वर्ते संयमने उर्द्यन् सूयरः प्रददृश्यते। सुखायामधर रात्रस्तु िवर्भावर्यारस्तमेित च॥२८॥
वर्ैवर्स्वर्ते संयमने मध्याह्ने तु रिवर्यर दा। सुखायामश्च वर्ारुर्ण्यामुित्तष्ठन् स तु दृश्यते॥२९॥
िवर्भावर्यारमधर रात्रं माहिेन्द्रयामस्तमेवर् च। सुखायामथि वर्ारुर्ण्यां मध्याह्ने तु रिवर्यर दा॥३०॥
िवर्भावर्यार सोमपतुयारमुित्तष्ठित िवर्भावर्सुः। महिेन्द्रस्यामरावर्त्यामुद्गर्च्छित िदवर्ाकरः॥३१॥

सुखायामथि वर्ारुर्ण्यां मध्याह्ने तु रिवर्यर दा। स शीघ्रमेवर् पतयेित भानुरालातचक्रवर्त्॥३२॥
(b) Secondary Merus-The above description tells that there should be 2 polar merus
and 4+4 merus in north and south hemispheres. But natural mountains will not be
exactly separated by 900 longitude. Thus, there is a meru peak in Himalaya close to
meridian passing through Ujjain.
लङातः खरनगर्रं िसतोरुर्गर्ेहिं पताणाटो िमिसतपतुरी तथिा तपतणी।
उर्त्तुङ्गिन्स्सतवर्रनामधेयशैलो लक्ष्मीवर्त्पतुरमिपत वर्ात्स्यगर्ुल्मसंज्ञम्॥१॥
िवर्ख्याता वर्ननगर्री तथिा ह्यवर्न्ती स्थिानेशो मुिदतजनस्तथिा च मेरुर्ः।
अध्वर्ाख्यः करणिवर्िधस्तु मधमानानेतेषु प्रदितवर्सतां न िवर्द्यते सः॥२॥ (भास्कर-२, महिाभास्करीय २/१-२)
लङाकुमारी तु ततस्तु काञ्ची मानातमश्वर्ेतपतुरी त्वर्थिोदक्।
श्वर्ेतोऽचलोऽस्मादिपत वर्ात्स्यगर्ुल्मं पतूः स्यादवर्न्ती त्वर्नु गर्गर्र राटम्॥१॥
आश्रमपतत्तनमालवर्नगर्रे पतट्टशिशवर्मेवर् रोिहितकम्।
स्थिाण्वर्ीश्वर्रस्तु िहिमवर्ान् मेरुर्लेखाध्वर्कमर नास्त्येषाम्॥२॥ (वर्टेश्वर्र, वर्टेश्वर्र िसद्धिान्त १/८/१-२)
Jaina Harivamśa purāṇa specifically indicates separate Merus for each continentजैन हििरवर्ंश पतुराण (पतञ्चम सगर्र )-पतूवर्ारपतरौ महिामेरोद्वौ मेरू भवर्तोऽस्य च। इष्वर्ाकारौ िवर्भकारौ पतवर्र तौ दिक्षणोत्तरौ॥४९४॥
अशीितश्च सहिस्रािण चत्वर्ािर च समुच्छरयः। चतुणारमिपत मेरूणां पतरयोद्वीपतयोभर वर्ेत्॥५१३॥ (धातकी खण्ड, पतुष्कर द्वीपत)
पतुष्किरण्यः िशलाकूट प्रदासादाश्चैत्य चूिलकाः। समानाः पतञ्चमेरूपतां व्यासादवर्गर्ाहिनोच्छरयैः॥५३०॥
तत्त्वर्ाथिर वर्ृथित्त, तृथतीय अध्याय-तन्मध्ये मेरुर्नािभवर्ृथरत्तो योजनशतसहिस्रिवर्ष्कम्भो जम्बूद्वीपतः॥९॥
Even local map references of each major country have been called Meru1. Meru, Tanzania, a village in northern Tanzania (Arumeru District). It is inhabited
by the Meru people of Tanzania, known as the "Wameru" in Bantu. Mount Meru is a
volcano near Arusha in northern Tanzania 3°14′ S, 36°45′ E
2. Nearby Mount Kilimanjaro at 3°4′33″S, 37°21′12″E is in Kenya. Mount Kenya is at
0°9′00″S 37°18′00″E with nearby Meru Town at 0°03′N 37°39′E. There are Meru
central and north districts, Maara district. Its people are called Ameru, their
language is Kimiiru. The forest region is Meru National Park.
3. Meru, Hazaribagh, a small town in Jharkhand, India, 24°1′46″ N, 85°27′26″ E. This
is almost at old Karka rekhā and about 100 east of Ujjain, thus a local reference.
4. Meru, Malaysia, a town in Klang, located in Selangor, 3 08’ N, 101027’ E
5. Meru, Western Australia, a locality near Geraldton, 28°48′11″S 114°41′10″E
6. Méru, a commune of the Oise département in France 49 0 14’N, 20 8’ E- about
73045’ west of Ujjain or 12 time zone west. Place of Time zones are places of Śiva
called Mahākāla at Ujjain at central longitude. Similarly, town near Greenwich
longitude here is called Lourdes (Rudreśa) at 43 06’ N and 003’ E.
7. Meru Peak, a mountain in the Indian Himalayas 30°52′5″N, 79°1′56″E
8. Phra Sumeru Temple, Bangkok, Thailand, 13°45'N 100°35'E
9. Sumeru mountain, Java, 806’S, 120035’E
10. Mount Sumeru of China at 36°01′N 106°15′E is of red sandstone like colours of
Meru in purāṇs. It is full of minerals -Coal reserves of 930 million tons, Copper pyrite
8.93 million tons, phosphate 139,000 tons, gypsum 30 million tons, Quartz sand 16
million tons, Lime stone 130 million tons, Glauber salt 200 million tons, Dolomite 59
million tons, Gold ore 10 million tons. Large rock figures called Grottoes are located
in nearby Guyuan, located in the Ningxia Hui Autonomous Region.

11. Amaru Meru, Peru, 16 12' 51.62"S, 69 30' 21.28W. The Amaru Muru is the
strangest ancient structure in the world. It is hidden in the rugged Hayu Marca
mountain terrain of Peru some 35 kilometres from Puno near the Titicaca lake. It
was only recently discovered in 1996 although of course, it was already known
among the Native Indians of the region. They call it the "Gate of the Gods" or “Gate
to Heaven”. Meru and Mu are Cosmic Masters who are to the Andes of South
America as Shiva and Parvati are to the Himalayas. Carved from the rock, it
resembles a huge facade - some 7 metres high and some 7 metres wide - with a
strange rock formation above it.
12. Meru Creek Fizi, 179054’ E, 16033’S
(c) Instrument-It is called Śaṅku of 12 unit length in Sūrya-siddhānta etc. This has
been called Linga of 12 angulas in Śiva purāṇa, Vidyeśvara samhitā (11/8) quoted
earlier. Smallest shadow is at noon time and locus of shadow end around that time
is in shape of a ‘Kutup’ called kuppi (funnel, thistle-kip) in Hindi. So, the muhūrtta at
noon time is called Kutupa-muhūrtta. By bisecting the shadow line equi-spaced from
noon, say at 11 and 13 hrs-we get north–south direction. This is explained as
traversing in books of astronomical survey for M.Tech (civil). The bisection is by
common part of two circles in shape of a ’Mīna’ (fish), so the pillar is called KutupMīna or Kutub-minar. Magnetic compass does almost same work, so it is called
Kutub-numa. In that also, needle floating on mercury is called ‘Mīna’. Local
references of latitude also have been given name of fish like Rohataka (almost at
longitude of Ujjain) and Hilsa near Patna (100 east of Ujjain).
(d) Building type-Buildings have been classified into 5 types as per shape-Vairāja,
Puṣpaka, Kailāsa, Mālaka, Triviṣṭap. Their shapes are Chaturasra (square),
chaturāyata (rectangle), vṛtta (circle), vṛttāyata (elliptical), aṣṭāa (8 sides). Each of
5 types is divided into 9 sub-types as per land, roof, cells (aṇḍaka). Vairāja types
are-Meru, mandara, vimāna, bhadraka, sarvatobhadra, ruchaka, nandana,
nandivardhana, śrīvatsa. Puṣpaka types are-valabhī, gṛharāja, śālāgṛha, mandira,
vimāna, brahmamandira, bhavana, uttambha, śivikāveṣma. Kailāsa varieties are
valaya, dundibhi, padma, mahāpadma, bhadraka, sarvatobhadra, ruchaka,
nandana, guvākṣa or guvāvṛtta. Mālava types are-gaja, vṛṣabha, hamsa, garuḍa,
simha, bhūmukha, bhūvara, śrījaya, pṛthivīdhara. Triviṣṭap varieties are-vajra,
chakra, muṣṭika or vabhru, svastika, khaḍga, gadā, śrīvṛkṣa, vijaya. Details are in
books of architecture like Samarāngaṇa-sūtradhāra of king Bhoja. Meru roof is like
Meru of purāṇas-a rectangular pyramid. At many places in Vālmīki Rāmāyaṇa, Meru
has been called a building.
श्रीमद्वाल्मीिकयरामायणे– िकिन्ष्कन्धाकाण्ड- सगर्र ः३३िवर्ंध्य मेरुर् िगर्िर प्रदख्यैः प्रदासादैः नैक भूिमिभः । ददशर िगर्िर नद्यः च िवर्मलाः तत्र राघवर्ः ॥४-३३-८॥
श्रीमद्वाल्मीिकयरामायणे सुन्दरकाण्डे नवर्मः सगर्र ः ॥५-९॥
मेरुर् मन्दर संकाशैरुर्िल्लखिद्भिरवर्ाम्बरम् । कूटागर्ारैः शुभाकारैः सवर्र तः समलङृथतम् ॥५-९-१४॥
अयोध्याकाण्डे ित्रसप्तिततमः सगर्र ःतं िहि िनत्यं महिाराजो बलवर्न्तं महिाबलः । उर्पतािश्रतोऽभूद ् धमारत्मा मेरुर्मेरुर् वर्नं यथिा ॥२-७३-१५॥
(e) Towns-From usage in Veda and purāṇas, there are many types of towns. All
towns need drainage of water whose scheme classifies the types.
1. Uru- is earliest type built by Viṣṇu, later on followed by Varuṇa. These town
names are found only in south India having older traditions of Svāyambhuva ManuBengaluru, Mangaluru (Karnataka), Nellur, Elluru (Andhra pradesha). Oldest town of

Iraq (region of Varuṇa) was also called Ur. This could be short form of Urvī (spherical
earth). This type will have surface like sphere, with central region uppermost and
outer circles at successively lower levels.
उर्रुर्ं िहि राजा वर्रुर्ण श्चकार (ऋगर्् वर्ेद १/२४/८) शं नो िवर्ष्णुरुर्रुर्क्रमः (ऋगर्् वर्ेद १/९०/१)
2. Pura was built by Indra. He also destroyed Puras of asuras, so he was called
Purandara. This was rectangular matrix, with drainage from one side to another.
This is more useful for plane lands near rivers. Peking of China is perfect example of
a Pura.
3. Meru-Here the slope will be from central top to outside in flat rectangular
pyramid. These towns have been called Meru-Ajayameru (Ajmer), Jaisalmer. Sumeru
of China and Thailand are like that.
4. Vajra-Harivamśa purāṇa has called a city as Vajra-nagar on coast of west Asia.
This is now called Basra port of Iraq. This is on both sides of a river with drainage
into the river. On both sides there will be a triangle with side near river as lowest
point and vertex at highest point. Triangles on both sides join to form a rectangle
with river as its diagonal. This is called Diamond shape in playing cards. As diamond
is the hardest, it was called Vajra. Carbon molecule is hardest as it has shape of
triangular pyramid, called Trikakud (three edged) parvata in Atharva veda (4/9/10)that is best kajjala (molecular carbon). Budapest in Hungary is a similar town with
Buda and Pest parts on both sides of Danube river.
(4) Models-(a) Meru daṇḍa-Vertebral column of human or animals is central part of
body linking all parts (ulba), so it is called Meru-daṇḍa.
(b) Meru of rosary (beads for japa) is the central point where counting of 108 or 54
is complete.
(c) Meru design combining all faces modeling creation of world is called solid Meru
or Śrī-yantra. Its 9 circles and 3 bases are described by a popular verseिवर्न्द ु ित्रकोण वर्सुकोण दशार युग्म मन्वर्स्र नागर्दल संयत
ु षोडशारम्।
वर्ृथत्तत्रयं च धरणी सदनत्रयं च, श्रीचक्रमेतदिु दतं पतरदेवर्तायाः॥
(d) Top place-As number one in hierarchy, Mir is head of a state, specially in Ilāvṛttavarṣa (central Asia) where Meru is described in Purāṇas. Mir also means number 1
or first. Other chiefs are Amir (apara Meru or Mir)-this means a rich person also.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful