Περιοδική ἔκδοση ἱστορικῆς-ἀρχαιολογικῆς καί λαογραφικῆς ἐνημέρωσης καί καταγραφῆς

ΕΤΟΣ ΚΣΤ΄, Τεῦχος 98, Ἰανουάριος-Μάρτιος 2013

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Περιοδική ἔκδοση ἱστορικῆςἀρχαιολογικῆς καί λαογραφικῆς
ἐνημέρωσης καί καταγραφῆς
630 74 ΑΡΝΑΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
ΚΩΔΙΚΟΣ 3677

Ἰδιοκτήτης
Ἐκδότης–Διευθυντής–Συντάκτης
Ὑπεύθυνος–Ἐπιμελητής Ὕλης:
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Θ. ΚΥΡΟΥ
Φιλόλογος-Θεολόγος
Τηλέφωνο 23720 22127 ΑΡΝΑΙΑ
Κινητό τηλέφωνο: 6943 441419
ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ
Συνδρομές προαιρετικές

Ἐπιστολές-Ἐπιταγές-Ἐμβάσματα:
Δημ. Θ. Κύρου, 630 74 ΑΡΝΑΙΑ
Ἀριθμός Λογαριασμοῦ:
Ε.Τ.Ε. 326/747879-84

ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ «ΜΕΛΙΣΣΑ»
ΑΣΠΡΟΒΑΛΤΑ. ΤΗΛ. 23970 23313

Ἡ φ ω τογρ α φί α τ οῦ ἐξ ω φ ύλλου:
Ἡ σφραγίδα το ῦ Γυμναστ ικοῦ
Σ υ λλ ό γ ο υ Ἀ ρ ν α ί α ς « Ο Α Π Ο Λ ΛΩΝ» τοῦ 1918.
2

Πρός τούς Ἀρναιῶτες:
α΄) Τούς ἔχοντες καί κατέχοντες καί
β΄) Τούς φίλους τῆς Ἱστορίας καί τῆς Λαογραφίας τῆς Ἀρναίας

Στό τεῦχος ἀριθμ. 92/Ἰούλ.-Σεπτ. 2011, σελ. 22, σέ Σημείωμά μας
μέ τίτλο «Σημαντική ἀνακοίνωση γιά τήν ἐπιβίωση καί τήν ὁμαλή
κυκλοφορία τοῦ περιοδικοῦ “ΑΡΝΑΙΑº, γράψαμε, ὅτι λόγῳ τῆς
κατάργησης τῆς εὐεργετικῆς ταχυδρομικῆς ἀτέλειας (δηλ. τῆς
καταβολῆς μειωμένων τελῶν) στά κυκλοφοροῦντα μέσω τοῦ
Ταχυδρομείου ἔντυπα (ἐφημερίδες καί περιοδικά), τό περιοδικό μας
κινδυνεύει (ὅπως καί τά ὑπόλοιπα ἔντυπα) ἤ νά διακόψει τήν ἔκδοσή
του ἤ νά μειώσει τούς ἀποδέκτες του καί τό βάρος του, ἄν δέν
βοηθηθεῖ οἰκονομικά ἀπό τούς ἀποδέκτες του, ἔστω καί μέ 5 εὐρώ
τόν χρόνο, καί καταλήγαμε: «Ἄν θέλετε νά συνεχισθεῖ ἡ ἔκδοση τοῦ
περιοδικοῦ μας ἐνισχύστε το οἰκονομικά καί γιά τήν ἐκτύπωσή του
καί γιά τήν ἀποστολή του σέ σᾶς».
Ἐπειδή λόγω τῆς ἀδιαφορίας καί τῆς ἀμέλειας ἤ καί τῆς
τσιγκουνιᾶς τῆς συντριπτικῆς πλειοψηφίας ἤ τῆς οἰκονομικῆς
ἀδυναμίας τῶν ὑπολοίπων ἀποδεκτῶν ἡ ἔκδοση τοῦ περιοδικοῦ
ἀντιμετώπιζε ἐκτυπωτικά καί ταχυδρομικά προβλήματα
ἀναγκασθήκαμε νά μειώσουμε κατά 500 ἀπό 1.500 ἄτομα τόν ἀριθμό
τῶν ἀποδεκτῶν διαγράφοντας ἐκείνους πού ποτέ δέν ἔδωσαν μία
δραχμή ἤ ἕνα εὐρώ, ἐδῶ καί 25 χρόνια, ἐκμεταλλευόμενοι τή γραπτή
Σημείωσή μας στή 2η σελίδα, ὅτι τό περιοδικό «Διανέμεται δωρεάν.
Συνδρομές προαιρετικές», ἤ δέν αἰσθάνθηκαν τήν ἀνάγκη νά μᾶς ἐνημερώσουν, ὅτι –ἐνδεχομένως– δέν ἐπιθυμοῦν τήν ἀποστολή τοῦ περιοδικοῦ, προτιμώντας τήν ἀπόρριψή τους στούς κάδους τῶν ἀπορριμάτων ἤ ὅτι λόγῳ «κρίσης» ἀδυνατοῦν νά συνδράμουν τό περιοδικό. (Γιά τή δεύτερη κατηγορία ἀποδεκτῶν δέν τίθεται θέμα διαγραφῆς τους, ἀρκεῖ νά τό γνωρίζουμε).
Τά ἴδια σχεδόν γράψαμε καί στό τεῦχος 94/Ἰαν.-Μάρτ. 2012, σελ.
23, σέ Σημείωμά μας μέ τίτλο: «Ἐνδιαφέρουσα ἀνακοίνωση» καί καταλήγαμε: «Ἄν θέλετε νά παίρνετε καί νά διαβάζετε τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» συνδράμετέ το μέ 5 εὐρώ τουλάχιστο τόν χρόνο (δηλ. 42,6 λεπτά τόν μῆνα ἤ 1,3 λεπτά τή μέρα!).
Μετά ἀπό τή δημοσίευση τῶν παραπάνω Σημειωμάτων ἡ ἀδιαφορία,
ἡ ἀμέλεια καί ἡ τσιγκουνιά μειώθηκαν ἐλαφρά καί περιμένουμε νά μειωθοῦν αἰσθητά, γιά νά μπορέσουμε νά συνεχίσουμε τήν ἐκδοτική προσπάθειά μας προβάλλοντας τήν Ἱστορία, τήν Ἀρχαιολογία καί τή Λαογραφία τῆς Ἀρναίας, πλουτίζοντας ἐνδεχομένως τό περιεχόμενό
του (μέ περισσότερες παλιές φωτογραφίες) καί αὐξάνοντας τίς σελίδες του.
Τά παραπάνω γραφόμενα εἶναι λόγια σκληρά ἀλλά ἀληθινά καί γράφηκαν μέ πολλή ἀγάπη γιά τήν Ἀρναία, τήν ὁποία τά τελευταῖα χρόνια μέ τόν ἐπάρατο «ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ» ἀρχικά καί μέ τή συμπαράσταση τοῦ τρισκατάρατου «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗ» τελικά σκοτεινές δυνάμεις
βάλθηκαν νά τήν καταστρέψουν πνευματικά καί οἰκονομικά [κατάργηση ἕδρας Δήμου, ὑποβάθμιση ἤ κατάργηση ὑπηρεσιῶν (ΟΤΕ,
ΔΕΗ, ΔΟΥ, ΙΚΑ κ.ἄ.)].
Ἐμεῖς ὡς περιοδικό ζητοῦμε τή συνδρομή σας, γιά νά συνεχίσουμε
«νά χτυποῦμε τή λύρα, χωρίς νά μᾶς θαμπώνει πάθος κανένα» (Ἀνδρ.
Κάλβος).
Ἐσεῖς οἱ ἀποδέκτες-ἀναγνῶστες τί θά κάνετε;

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΩΝ

Τοῦ Δημ. Θ. Κύρου
Θεολόγου-Φιλολόγου

Στήν Ἀρναία ὑπάρχουν ἀρκετά ἀρχεῖα παλιῶν ἑλληνικῶν Ἐγγράφων (στήν πλειοψηφία
τους οἰκογενειακά). Ἡ στήλη αὐτή καταγράφει-καταλογογραφεῖ κατά χρονολογική σειρά
ὅσα ἀπʼ αὐτά ἔχουν ἐντοπισθεῖ καί ἐνδιαφέρουν.
ΚΣΤ΄ (5). ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΑΡΧΕΙΟΥ
ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΔΗΜΟΣΘ. ΔΙΑΜΑΝΤΟΥΔΗ

55. Χρεωστικό, Λιαρίγκοβη, 21 Αὐγούστου 1909, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 202Χ251.
Ὁ Θεοχάρης Χρ. Διαμαντούδης δηλώνει, ὅτι, ἀντί νά δώσει τό χρεωστούμενο ποσό τῶν 50 ὀθωμανικῶν
λιρῶν σύμφωνα μέ τό Ἔγγραφο, πού ἔχει στά χέρια του, στόν Νικόλαο Ματσίγκο324, ἔδωσε σʼ αὐτόν νά
πωλήσει λευκό κουκούλι γιά λογαριασμό του (τοῦ Θ.Χ.Δ.) μέ δική του ἐπιβάρυνση γιά τά ἔξοδα μεταφορᾶς,
μεσητείας κ.λπ. καί τό κέρδος ἤ ἡ ζημία, πού θά προκύψει, θά προστίθεται ἤ θά ἀφαιρεῖται ἀπό τό παραπάνω Ἔγγραφο.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφουν ὁ Νικόλαος Ἰ. Ματσίγκος καί οἱ μάρτυρες καί γιατροί Κωνστ. Παπαγγέλου325
καί Γ. Κ. Κοτσάνης 326 καί χαρτοσημαίνεται μέ δύο ὀθωμανικά χαρτόσημα 2 παράδων. Τό χαρτί εἶναι κατριγιέ).
56. Βαπτιστήριον, Λιαρίγκοβη, 31 Δεκεμβρίου 1910, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 212Χ255.
Ὁ Ἱερέας Μανασσῆς (παπα-Μανασσῆς), ἐφημέριος τῆς ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Στεφάνου δηλώνει, ὅτι στίς
22 Δεκεμβρίου τοῦ 1910 βάπτισε τό τέκνο τοῦ Γεωργίου Χρήστου Κουρή327 καί τῆς Αἰκατερίνης Ἰωάννου
Καραστέριου328 μέ ἀνάδοχο τόν Χρῆστο Θεοχάρη329, ὁ ὁποῖος ἔδωσε τό ὄνομα Ἰωάννης.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφεται ἀπό τόν παπα-Μανασσῆ καί σφραγίζεται μέ τή σφραγίδα τῆς Ἐπισκοπῆς Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους. Στό φ. 1β ἀναγράφεται μέ μολύβι ἡ παρακάτω γενεαλογική ἐνθύμηση: «Χροῖστος
Ἐγεν. 30 Μαΐου 1910330, Δημοσθένης331 19 Ἰουνίου 1924, Σουλτάνα332, Ἱωάννης333 27 Φεβρουαρίου 1927».
57. Διανεμητήριο περιουσίας, Λιαρίγκοβη, 10 Ἀπριλίου 1912, φφ. 2, 210Χ260.
Οἱ γιοί τοῦ Χρίστου Διαμαντούδη, Θεοχάρης, Γεώργιος καί Δημήτριος334 «τῇ συγκαταβάσει καί ἐντολῇ
τοῦ πατρός των Χρίστου καί οἰκείᾳ βουλῇ καί προαιρέσει αὐτῶν ἀπεφάσισαν ... ὅπως διανέμωσιν τήν ἀποκτηθεῖσαν περιουσίαν κινητήν τε καί ἀκίνητον ἔχουσαν αὐτήν ὑπό τήν κατοχήν των καί ἐξουσίαν των» καί
ἀποτελούμενη ἀπό: α΄) ἕνα μαγαζί στήν τοποθεσία «πγιάβιτσα»335 μέ τά πράγματα πού ὑπάρχουν μέσα (ἐπιπλα, σκεύη καί ἀποικιακά εἴδη), β΄) τά πράγματα τοῦ μαγαζιοῦ, πού βρίσκεται κάτω ἀπό τήν κατοικήσιμη οἰκία
(δηλ. παπούτσια, ραπτομηχανή, ἐργαλεῖα, μερικά πετσιά336 καί μόστρα337», γ΄) τά μελίσσια, πού βρίσκονται
σέ διάφορα μέρη338, καί δ΄) δύο μουλάρια.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφεται ἀπό τούς συμβαλλόμενους (γιούς καί πατέρα), τούς ἀζάδες Ἀλέξ. Δήμου339,
Ἰ. Εὐθ. Τσαπραζλή340 καί Κ. Καραλόλου341, τούς μάρτυρες Ἰ. Γ. Γεράκη(;)342 καί Κ. Δ. Μήτσιου343 καί τόν Μοχτάρη Κ. Δ. Μαχαιρᾶ344, ὁ ὁποῖος τό σφραγίζει μέ τή μοχταρική σφραγίδα. Τό χαρτί εἶναι κατριγιέ).
58. Ἀπόδειξις ἐπιχορηγήσεως, Λιαρίγκοβη 15 Αὐγούστου 1912, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 128Χ120.
Ὁ Γεώργιος Χρ. Κουρής πλήρωσε 9,20 γρόσια «διʼ ἐπιχορήγησιν ἐπισκόπου τοῦ 1912»345.
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο μέ ὀρθογραφικό λάθος, στή λέξη «ἐπιχορηγήσεως», πού γράφεται «ἐπιχωρηγήσεως» καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Τό ὑπογράφει «ὁ λαβών νικόλαος νάκου346». Πάνω
ἀπό τή φράση «Ἀπόδειξις ἐπιχωρηγήσεως» σημειώνεται τό λογότυπο τῆς Ἐπισκοπῆς, τό ὁποῖο ἀναγράφεται
λαθεμένα, ὅσον ἀφορᾶ στή λέξη Ἱερισσοῦ, πού ἀναγράφεται Ἰερεσσοῦ).
59. Διπλότυπον εἰσπράξεως, Λιαρίγκοβη, 19 Ὀκτωβρίου 1913, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 137Χ237.
Ὁ Γεώργιος Κουρής πλήρωσε γιά ὁδικό φόρο 3,85 δραχμές.
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Προέρχεται ἀπό τό Ταμεῖο Χαλκιδικῆς τοῦ Δήμου Πολυγύρου τῆς Ἐπαρχίας Χαλκιδικῆς, χρήσεως 1913 μέ ἀριθμό 766. Ὑπογράφεται ἀπό
τόν Εἰδικό Γραμματέα τοῦ Ταμείου Γ. Φραντσῆ347 καί σφραγίζεται μέ τό μισό τμῆμα τῆς ὑπηρεσιακῆς σφραγίδας348).
60. Δωρεά αἰτία θανάτου, Λιαρίγκοβη, 24 Μαΐου 1915, φφ. 2 (φ. 2β΄ κενό), 207Χ323.
Ὁ Χρίστος Θεοχάρη Διαμαντούδης δωρίζει στά παιδιά του Θεοχάρη, Γεώργιο, Δημήτριο349, Φωτεινή350
καί Ἀπόστολο351 καί στά ἐγγόνια του Χρίστο352, Ἰωάννη353 καί Ἀλκιβιάδη354 τοῦ Γεωργίου καί Χρῖστο355 τοῦ
Θεοχάρη «μίαν οἰκίαν κειμένην ἐντός τῆς κωμοπόλεως Λιαριγκόβης» καί διάφορα ἀγροκτήματα στίς το3

ποθεσίες «Παπάδικα356, «Καλάδενδρα357, «Κορυτσά»358, «Ξηρόλακους»359», Πανοκλησιά»360, «Καμπανούδια»361,
«Ἀγᾶ πηγάδι»362, «Κούμα Καστανιά»363 καί «Ἀγκορνιτσά»364 τῆς περιφερείας Λιαριγκόβης».
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφουν ὁ δωρητής καί οἱ μάρτυρες Κων/νος Κοκαλιάρης365 καί Μαυρουδής Κυράτσος366
καί «ὁ Συμβολαιογραφῶν Εἰρηνοδίκης Ἄρνης» Ἀ. Μιχαλόπουλος367, ἔχει ἀριθμό 173 καί χαρτοσημαίνεται
στό πάνω δεξιά περιθώριο τοῦ φ. 1α΄ μέ δύο χαρτόσημα τῶν 50 λεπτῶν τῆς Ἑλληνικῆς Διοικήσεως καί μέ
ἕνα «δικαστικόν ἔνσημον» τῶν 25 λεπτῶν. Εἶναι γραμμένο σέ κόλλα ἀναφορᾶς).
61. Πιστοποιητικόν, Πισιώνα368, 18 ; 1916, φφ. 2 (φφ. 1β΄ -2β΄ κενά), 198Χ245.
Ὁ Παναγιώτης Πιτιλάκας (;)369 ἀπό τήν Πισιώνα πούλησε στόν Λιαριγκοβινό Γεώργιο Διαμαντούδη370 ἡμίονο (μουλάρι) χρώματος «γκιόσα» καί μεσαίου ἀναστήματος γιά 700 δραχμές.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφεται ἀπό τόν πωλητή, τόν ἀντιπρόσωπο (Ἀλέξαν)δρο; Γιαννακόπουλο371 καί τούς
μάρτυρες «Νεστορ Ταταρ»372 καί «Αναστας καραγιος»373, χαρτοσημαίνεται μέ ἕνα χαρτόσημο τῶν 2 δραχμῶν
τῆς Ἑλληνικῆς Διοικήσεως καί ἕνα «δικαστικόν ἔνσημον» τῶν 25 λεπτῶν καί σφραγίζεται μέ μιά ὑπηρεσιακή
σφραγίδα374. Τό χαρτί εἶναι κατριγιέ).
62. Ἔλεγχος (Ἀστικῆς Σχολῆς), Λιαρίγκοβη, 27 Μαρτίου 1917, φ. 1 (φ 1 β΄ κενό), 204Χ327.
Ἀφορᾶ στήν πρόοδο καί στή διαγωγή τοῦ Χρίστου Γ. Διαμαντούδη, «μαθητοῦ τῆς Α΄ τάξεως τοῦ Σχολείου κατά τό Β΄ τρίμηνον τοῦ σχολ. ἔτους 1916-1917», μέ γενικό βαθμό προόδου 4,50 καλῶς (μέ ἄριστα
τό 6), διαγωγή «ἀρίστη» καί 18 ἀπουσίες.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφουν ὁ Διευθυντής τοῦ Σχολείου Π. Βαφείδης375 καί ὁ «διδ(άσκαλος) τῆς τάξεως»
Δ. Ν. Παπαλεωνίδας376 καί σφραγίζεται μέ τή σφραγίδα τοῦ Σχολείου377. Εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Τυπώθηκε στό «Τυπογραφεῖον Νέα Ἀλήθεια»378 καί διατέθηκε στό Σχολεῖο ἀπό τό
«Βιβλιοπωλεῖον καί Χαρτοπωλεῖον Μ. Τριανταφύλλου καί Σ(υντροφί)ας»379. Περιβάλλεται ἀπό ὡραιότατο
πλαίσιο μέ ἀνθέμια).
63. Ἐνδεικτικόν (Δημ. Σχολείου), Λιαρίγκοβη, 30 Μαΐου 1917, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 207Χ318.
«Ὁ μαθητής Χρίστος Γ. Διαμαντούδης ἐκ Λιαριγκόβης ἐτῶν 7 πατρός μελισσοκόμου διακούσας τά μαθήματα τῆς Α΄ τάξεως τοῦ σχολείου τούτου καί ἐν τέλει τοῦ σχολικοῦ ἔτους 1916-1917 ἐξετασθείς εἰς αὐτά
ἐκρίθη ἄξιος προαγωγῆς διά τοῦ βαθμοῦ (4,4) Καλῶς» (μέ ἄριστα τό 6), ἡ δέ διαγωγή του ὑπῆρξε «κοσμιωτάτη».
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφει ὁ Διευθυντής Π. Βαφείδης, ὁ ὁποῖος τό σφραγίζει μέ τή σφραγίδα τοῦ Σχολείου
καί τό ἐνσημαίνει μέ ἕνα «Ἔνσημον Ἐνδεικτικῶν» (Νόμος Γύλη) τῶν 50 λεπτῶν, τό ὁποῖο σφραγίζεται μέ
τή σφραγίδα τοῦ Σχολείου. Εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Ἐκτυπώθηκε καί διατέθηκε στό Σχολεῖο ἀπό τά «Καταστήματα Μ. Τριανταφύλλου Κ(ΑΙ) Σ(ΥΝΤΡΟΦΙ)ΑΣ (ΟΔΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ)»
«κατά τήν ὑπʼ ἀριθ. 8363 καί ἡμερομην. 2 Μαΐου 1911 Ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας». Περιβάλλεται
ἀπό ὡραιότατο πλαίσιο μέ μαιάνδρους καί ἄλλα σχέδια. Τό πάνω μέρος τοῦ πλαισίου διακόπτεται ἀπό τό
ἐθνόσημο μέσα σέ κύκλο διαμέτρου 4,6 ἑκ. Πάνω ἀπό τό λογότυπο τοῦ Σχολείου, στό κενό, ἀριστερά καί
δεξιά τοῦ ἐνσήμου ἀναγράφονται τά ἑξῆς χειρόγραφα Σημειώματα: (δεξιά) «Ἐνεγράφη ὡς μαθητής τοῦ
δημοτ. σχολ. ἀρρ. Λιαριγκόβ.380 ὑπ. ἀρ. 32. Ἐν Λιαριγκόβῃ τῇ 16ῃ Αὐγ. 1917. Ὁ Διευθ. Ν. Βαφείδης (ὑπογραφή)» καί (ἀριστερά) «Ἀριθ. Μαθ. 200, Ἐλέγ. 206, Πιστ. 131»].
64. Ἔλεγχος Δημ. Σχολείου, Λιαρίγκοβη, 23 Δεκεμβρίου 1918, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 205Χ324.
Ἀφορᾶ στήν πρόοδο, τή διαγωγή καί τή φοίτηση τοῦ Χρήστου Γ. Διαμαντούδη «μαθητοῦ τῆς Γης τάξεως ἐν τῇ α΄ τριμηνίᾳ» μέ γενικό βαθμό προόδου 3,8, διαγωγή «κοσμιωτάτη» καί 90 ἀπουσίες.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφει ὁ Διευθυντής τοῦ Σχολείου Π. Βαφείδης καί τό σφραγίζει μέ τή σφραγίδα τοῦ
Σχολειου. Εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Ἐκδόθηκε «τύποις Μ. Τριανταφύλλου
καί Σίας». (Περιβάλλεται ἀπό πλαίσιο μέ διάφορα γεωμετρικά σχήματα. Τό πάνω μέρος τοῦ πλαισίου διακόπτεται ἀπό τό ἐθνόσημο διαστάσεων 2,3Χ2,8. Στή στήλη «Παρατηρήσεις» ἀναγράφεται χειρόγραφα τό
ἑξῆς Σημείωμα: «αἱ πολυάριθμοι ἀπουσίαι εἶναι αἱ ὁποῖαι σᾶς κάμνουν νά πίπτῃ ὁ βαθμός σας ἐνῷ εἶσθε καλός· φρόντησον λοιπόν τώρα νά ἔρχεσαι τακτικά εἰς τό σχολεῖον νά μή λείπῃς πολύ διά νά κατορθώσῃς
νά προαχθῇς».
65. Αἴτησις, Λιαρίγκοβη, 29 Σεπτεμβρίου 1921, φ. 1 (φ. 1 β κενό), 210Χ190.
Κοινότητες τῆς Χαλκιδικῆς381 ζητοῦν ἀπό τόν Πρόεδρο τῆς Ἐθνοσυνέλευσης382 νά ἐπεκταθεῖ ἡ δημόσια
ἁμαξιτή ὁδός Ρεσιτνικίων-Λιαρίγκοβας-Ἰσβόρου-Ἱερισσοῦ γιά τήν ἀποκατάσταση τῆς συγκοινωνίας τῶν χωριῶν μέ τή Θεσσαλονίκη.
(Τό κείμενο τοῦ Ἐγγράφου εἶναι προχειρογραμμένο, ἀτελες καί ἀνυπόγραφο. Τό πρωτότυπο καί ὁλοκληρωμένο στάλθηκε στήν Ἀθήνα τηλεγραφικά. Βλ. τό ἑπόμενο Ἔγγραφο).
66. Ἀπόδειξις τηλεγραφήματος, Λιαρίγκοβη, 22 Ὀκτωβρίου 1921, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 104Χ80.
Ἀναφέρεται στήν ἀποστολή ἁπλοῦ τηλεγραφήματος 39 λέξεων383 πρός τόν Πρόεδρο τῆς Ἐθνοσυνέλευσης
4

στήν Ἀθήνα ἀπό τόν Πρόεδρο τῆς Λιαρίγκοβης384 μέ τήν καταβολή τελῶν 19, 50 δραχμῶν.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφεται ἀπό τόν εἰσπράξαντα τό τέλος μέ μή ἀναγνώσιμη ὑπογραφή καί ἔχει ἀριθμό 157).
67. Ἀπόδειξις τηλεγραφήματος, Λιαρίγκοβα, 30 Δεκεμβρίου 1922, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 105Χ94.
Ἀναφέρεται στήν ἀποστολή ἁπλοῦ τηλεγραφήματος μέ 14 λέξεις385, «εἰς Πολυχνιτον386» μέ τήν καταβολή
τελῶν 8 δραχμῶν.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφεται ἀπό τόν εἰσπράκτορα μέ μή ἀναγνώσιμη ὑπογραφή καί σημαίνεται μέ τό ταχυδρομικό σήμαντρο387. Εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Ἔχει ἀριθμό 77).
68. Διανεμητήριον, Λιαρίγκοβη, 3 Μαΐου 1925, φφ. 2 (φ. 2β΄ κενά), 205Χ315.
Οἱ γιοί τοῦ Χρίστου Διαμαντούδη, Θεοχάρης, Ἀπόστολος, Γεώργιος καί Δημήτριος, ἔχοντας στή Λιαρίγκοβη
μιά οἰκία διώροφη, πού τήν κατασκεύασαν μέ ἔξοδά τους καί τήν ὑποθήκευσε κατά τό 1902 ὁ Θεοχάρης
μέ τήν προτροπή τῶν ἀδερφῶν του στόν Νικόλαο Ματσίγκο «ἀντί κεφαλαίου δανείου» 108 ὀθωμανικῶν
λιρῶν, «ἅτινας ἐδανείσθη ὁ Θεοχάρης πρός κοινήν χρῆσιν μετά τῶν ἀδελφῶν», καί κατά τό 1910 στόν ἐμπορομεσίτη Εὐθύμιο Σιῶσιο388 λόγω χρέους «διά δικαστικῆς ἀποφάσεως ... ἀλληλεγγύων ὄντων ὅλων τῶν
ἀδελφῶν» 200 ὀθωμανικῶν λιρῶν ἤ 25.000 γροσίων, «καί τῶν ὁποίων χρεῶν εἶνε ἀκατάβλητοι οἱ τόκοι αὐτῶν
μέχρι σήμερον», «συσκεφθέντες καί ὁμονοήσαντες» ἀποφάσισαν οἱ ἀδελφοί Ἀπόστολος καί Δημήτριος νά
ἀπἐχουν ἀπό τήν κυριότητα καί τήν κατοχή της δίνοντάς την στούς ἀδελφούς τους Θεοχάρη καί Γεώργιο,
γιά νά τή μοιράσουν ἐξίσου μεταξύ τους «ἐπί τῷ λόγῳ καί σκοπῷ νά ἀναλάβωσιν αὐτοί οἱ δύο καί πληρώσωσιν εἰς τούς δανειστάς των».
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφουν οἱ συμβαλλόμενοι ἀδελφοί Διαμαντούδη καί οἱ μάρτυρες Πέτρος Κιόχος389
καί Θεοχάρης Μπομπότης390 καί εἶναι γραμμένο σέ κόλλα ἀναφορᾶς).
69. Πρόσκλησις, Λιαρίγκοβη, 1 Αὐγούστου 1925, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 113Χ170.
Ὁ Πρόεδρος τῆς ἀδελφότητας τῶν μελισσοτρόφων Λιαριγκόβης Γεώργιος Μπῆρος391 προσκαλεῖ «τόν
Κον Πρόεδρον σχολικῆς ἐπιτροπῆς τῶν Δημοτικῶν»392 μέ τό προσωπικό της νά παραστεῖ στήν ἀρχιερατική Λειτουργία393, πού θά τελεσθεῖ στόν Ἱ. Ναό τοῦ Ἁγίου Στεφάνου «ἐπί τῇ Ἐπετείῳ τῆς ἱδρύσεώς της»394,
ἐνημερώνοντάς τον, ὅτι «ἡ δεξίωσις γεννήσεται ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Κου Ἀγγέλου Πάχτα»395.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφεται ἀπό τόν προσκαλοῦντα καί σφραγίζεται μέ τή σφραγίδα τῆς Ἀδελφότητας396).
70. Ταχυδρομική Ἀπόδειξη, Λιαρίγκοβη, 5 Ἰουλίου 1926, φ. 1, 91Χ69.
Ἀναφέρεται στήν ἀποστολή συστημένης ἐπιστολῆς «διά Θεσ/νίκην»397 μέ τήν καταβολή τελῶν 3,70 δραχμῶν.
(Τό Ἔγγραφο σημαίνεται μέ τό ταχυδρομικό σήμαντρο398. Εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα).
71. Διπλότυπος Ἀπόδειξις πληρωμῆς Ἐκπαιδευτικῶν Τελῶν ἐγγραφῆς, Λιαρίγκοβη, 20 Δεκεμβρίου 1926, φ.
1 (φ. 1β΄ κενό), 118Χ123.
Ὁ Διαμαντούδης Ἀλκιβιάδης τοῦ Γεωργίου, μαθητής τῆς Β΄ τάξεως τοῦ Ἡμιγυμνασίου Λιαριγκόβης, «κατέβαλε τέλος ἐγγραφῆς»: α΄) γιά τό β΄ ἑξάμηνο 50 δραχμές καί β΄) γιά ἐκπρόθεσμη ἐγγραφή 15,55 δραχμές, συνολικά 65,55 δραχμές, γιά τό σχολ. ἔτος 1926-1927.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφεται ἀπό τόν Διευθυντή τοῦ Σχολείου μέ μή ἀναγνώσιμη ὑπογραφή399 καί σφραγίζεται μέ τό μισό τμῆμα τῆς σχολικῆς σφραγίδας400. Ἔχει ἀριθμό 14. Εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται
χειρόγραφα).
72. Τηλεγράφημα, Ἀθήνα 28 Ἰουνίου 1927, φφ. 2 (φφ. 1β΄ καί 2β΄ κενά), 244Χ166.
Ὁ Ἀγαμέμνων Κοτρόζος401 ἀγγέλει στόν Μητροπολίτη Σωκράτη, μέ παραλήπτη τόν Κωνσταντῖνο Μήτσιου,
ὅτι μετά τή χθεσινή του ἐπιστολή, πού ἐνημέρωνε γιά τή χορήγηση ἀπό τήν Κυβέρνηση 75.000 δραχμῶν
καί ἄλλων 100.000 δραχμῶν ἀργότερα «πρός ἀποπεράτωσιν οἰκήματος σχολείου»402, «ἐδημοσιεύθη εἰς Ἐφημερίδα Κυβερνήσεως διάταγμα ἀναγνωρίζον ὁριστικῶς ὡς ἐκτελεστέαν εἰκοστήν ἐθνικήν ὁδόν Θεσσαλονίκης
εἰς Δάφνην403 μέσω Βασιλικῶν-Γαλατίστης-Πολυγύρου-Λιαριγκόβης-Ἰσβόρου-Ἱερισσοῦ»404, ἡ ὁποία θά ἱκανοποιήσει «δικαίους πόθους λαοῦ Χαλκιδικῆς».
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Ἔχει ἀριθμούς ἀποστολῆς καί ἀφίξεως 5041 καί 209 ἀντίστοιχα, 64 λέξεις καί ὥρα ἀποστολῆς 21.50΄).
Σημειώσεις:

324. Γεννήθηκε τό 1869 καί ἦταν γιός τοῦ Ἰωάννη καί
ἀδελφός τοῦ Γεωργίου (γένν. 1864) καί τοῦ Γρηγορίου
(γένν. 1872). (Βλ. «Μητρῷον τῶν ἀρρένων ...»). Δέν
ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
325. Γεννήθηκε τό 1868 καί ἦταν ἴσως γιός τοῦ ἱερέα

Ἀγγέλου Παπαδήμου. (Βλ. «Μητρῷον τῶν ἀρρένων ...»).
Τόν Μάϊο τοῦ 1898 βρισκόταν στήν Ἱ. Μονή Ἰβήρων τοῦ
Ἁγίου Ὄρους, ἀπό ὅπου ἔστειλε πρός τήν Ἱ. Μονή Παντοκράτορος ἐπιστολή ἰατρικοῦ περιεχομένου. [Βλέπε
ἀνέκδοτο Ἀρχείου Ἐγγράφων Ἱ. Μ. Παντοκράτορος, Φά5

κελλος Διάφορα ἀρ. 3 (1894-1909)]. Ἀναφορά σʼ αὐτόν
κάνει ὁ Μᾶνος (Μανασσῆς) Γ. Μανασσῆς, Χρονικό Κατοχῆς Ἀρναίας 1991-1944 καί στοιχεῖα ἀπό τή ζωή της,
Ἀθήνα 2000 καί 2002, σ. 110, στό κεφάλαιο: Ἰατροί.
326. Ἦταν γιός τοῦ Κωνσταντίνου, πού ἀναφέρεται
στά Ἔγγραφα ἀρ. 19, 26 καί 35 τοῦ παρουσιαζόμενου
Ἀρχείου Διαμαντούδη, καί χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός
Ἐπίτροπος τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγίου Στεφάνου τό ἔτος 1901/1902.
(Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, 1. Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι ..., ὅ.π.,
σ. 18, καί 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός τοῦ Ἁγίου
Στεφάνου Ἀρναίας, Ἀρναία 2003, σ. 54). Δέν ἀναφέρεται ἀπό τόν Μ. Μανασσῆ, ὅ.π.
327. Γεννήθηκε τό 1878 καί ἦταν γιός τοῦ Χρήστου
Διαμαντούδη (ἤ Κουρῆ) καί ἀδελφός τῶν Θεοχάρη
(γένν. 1889), Δημητρίου (γένν. 1886) καί Ἀποστόλου
(γένν. 1879). (Βλ. «Μητρῷον τῶν ἀρρένων ...»). Ἦταν
μελισσοτρόφος στό ἐπάγγελμα. [Βλ. Μάνου (Μανασσῆ)
Γ. Μανασσῆ, ὅ.π., σ. 63].
328. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτήν καί τόν
πατέρα της, πού πιθανόν νά εἶναι ὁ κτηνοτρόφος
Ἰωάνν. Καραστέργιου, πού ἀναφέρεται στό Ἔγγραφο
ἀρ. 47 τοῦ Ἀρχείου Διαμαντούδη.
329. Πρόκειται γιά τόν παπποῦ τοῦ βαφτιζόμενου
Ἰωάννη, γιά τόν ὁποῖο (Ἰωάννη) βλέπε καί στό «Μητρῷον
τῶν Ἀρρένων ...». Ὁ πατέρας τοῦ παπποῦ Χρήστου, ὁ
Θεοχάρης, ὑποθέτουμε, ὅτι εἶναι ὁ δημογέροντας Θεοχάρης, πού ἀναφέρεται στά Ἔγγραφα μέ ἀρ. 1, 2, 3 καί
6 τοῦ Ἀρχείου Διαμαντούδη. Ὁ Χρῆστος Θεοχάρη ἀναφέρεται καί στό Ἔγγραφο ἀρ. 52 τοῦ Ἀρχείου Διαμαντούδη.
330. Ἦταν γιός τοῦ Ἀποστόλου. (Βλ. καί «Μητρῷον
τῶν Ἀρρένων ...» καί Σημ. ἀρ. 351).
331. Βλέπε καί Σημ. ἀρ. 330. Εἶναι ὁ πατέρας τοῦ Γιώργου Διαμαντούδη, κατόχου τοῦ παρουσιαζόμενου
Ἀρχείου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐγγονός τοῦ Γεωργίου τῆς Σημ.
ἀρ. 327.
332. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτήν. Στήν
ἐνθύμηση δέν ἀναγράφεται ἡ ἡμερομηνοχρονολογία
γέννησής της.
333. Βλέπε καί Σημ. ἀρ. 330. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
334. Βλέπε καί Σημ. ἀρ. 330. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
335. Ἡ Πιάβιτσα ἦταν χωριό πού ἀναπτύχθηκε ΒΑ τοῦ
χωριοῦ Νεοχώρι κατά τούς 15ο-17ο αἰῶνες. Περισσότερα βλέπε: Κωνσταντίνου Θ. Χιούτη, Ἡ Πιάβιτσα τῶν
Σιδηροκαυσίων καί τό ἐξωκκλήσι τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, Θεσσαλονίκη 2012, σσ. 125.
336. Πετσιά ἦταν τά ἐπεξεργασμένα δέρματα ζώων.
337. Μόστρα ἦταν ἴσως διάφορα δείγματα ἐμπορευμάτων.
338. Τά μέρη αὐτά κυρίως ἦσαν τό Ἅγιον Ὄρος, ἡ
Θάσος, ἡ Κασσάνδρα, ὁ Πολύγυρος, ἡ Σιθωνία, ὁ
Ὄλυμπος καί ἡ Πεδιάδα Βαρδαρίου. (Βλ. Γερασίμου
Σμυρνάκη, Τό Ἅγιον Ὄρος, Ἀθήνα 1903, σ. 499, καί Δημ.
Θ. Κύρου, Ἡ μελισσοκομία στήν οἰκονομία καί στόν καθημερινό βίο τῆς Ἀρναίας σέ παλαιότερες ἐποχές, Πρακτικά ΣΤ΄ Τριημέρου Ἐργασίας τοῦ Π.Τ.Ι. - Ε.Τ.Β.Α, Νικήτη 12-15.9.1996, Ἀθήνα 2000, σσ. 374 καί 377).
6

339. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
340. Πρόκειται γιά τόν ἀναφερόμενο στή Σημ. ἀρ. 314
Ἰωάννη Εὐθυμίου, πού χρημάτισε μουχτάρης τό 1898
καί Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος κατά τό ἔτος 1916/1917
καί ἦταν ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Ἐπιτροπῆς ἀνεγέρσεως
τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Ἀναργύρων στίς 19 Ἰουνίου τοῦ 1919 πρός
τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ καἰ Ἁγίου Ὄρους Σωκράτη στόν
Ἴσβορο (Στρατονίκη), ὅπου βρισκόταν χολωμένος γιά
τήν ἀπόφαση τῶν κατοίκων νά κτίσουν τόν Ναό τῶν Ἁγ.
Ἀναργύρων ἐκεῖ ὅπου κτίσθηκε, γιά νά τοῦ ἐπιδώσει ῎Εγγραφό της, μέ τό ὁποῖο τόν παρακαλοῦσε νά ἔλθει στή
Λιαρίγκοβη νά θεμελιώσει τόν Ναό, καί γιά νά τοῦ ἐκθέσει ὅτι δέν πρέπει τά πράγματα νά ἐξωθηθοῦν περισσότερο, ἀλλά νά ριχθεῖ λήθη στό παρελθόν καί νά ἐπέλθει ἡ ὁμόνοια. [Βλ. Δημ. Κύρου, 1. Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι ..., ὅ.π., σ. 18, 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός
..., ὅ.π. σ. 55, καί 3. Ἡ Ἱστορία τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τῶν Ἁγίων
Ἀναργύρων Ἀρναίας ἀπό τήν ἵδρυσή του (1919) ὥς τήν
ἀνακήρυξή του σέ ἐνοριακό Ναό (1982), στόν συλλογικό
Τόμο «Ἱερός Ναός Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀρναίας», σσ. 3738 καί 60 (Σημ. 29)]. Χρημάτισε Κοινοτικός Σύμβουλος
κατά τά ἔτη 1925-1928. (Βλ. Βιβλίον Πρακτικῶν 19211926, Βιβλίον Ἀποφάσεων 1921-1927, Βιβλίον Πρακτικῶν 1927-1929 καί Βιβλίον Ἀποφάσεων 1928 τῆς Κοινότητας Λιαριγκόβης). Εἶναι γιός τοῦ Εὐθυμίου Νικολάου (Τσαπραζλῆ) καί πατέρας τοῦ Εὐθυμίου Ἰω. Τσαπρασλῆ, πού χρημάτισε Κοινοτάρχης Ἀρναίας τό 19401945. (Βλ. Βιβλίον Πρακτικῶν 1940-1945 καί Βιβλίον
Ἀποφάσεων 1940-1945 τῆς Διοικούσης Ἐπιτροπῆς
Ἀρναίας).
341. Ὁ Κ(ωνσταντῖνος) Καραλιόλιος γεννήθηκε τό
±1845 καί ἦταν γιός τοῦ Γεωργίου, πατέρας τοῦ Δημητρίου (γένν. 1873) καί παππούς τῶν Κωνσταντίνου
(γένν. 1901), Θεοχάρη (γένν. 1904), Γεωργίου (γένν.
1912) καί Ἀγησιλάου (γένν. 1923). (Βλ. «Μητρῷον τῶν
Ἀρρένων ...»). Χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος
κατά τά ἔτη 1900/1901, 1902/1903 καί 1909/1910. (Βλ.
Δημ. Κύρου, 1. Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι ..., ὅ.π., σ. 18,
καί 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός ..., ὅ.π. σ. 54).
342. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
343. Χρημάτισε μουχτάρης τό 1901 καί συμμετεῖχε
στόν Μακεδονικό Ἀγῶνα (1904-1908) ὡς ἄοπλος Μακεδονομάχος. [Βλ. Δημ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων.
Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Σουλτάνας ΣαμαρᾶΓκοντελίτσα, ΑΡΝΑΙΑ, σσ. 2005)3, καί Καταγραφή
Ἀρχείων. ΚΕ΄(2). Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Ἰω.
Ἀστ. Μπιλούκα, ὅ.π. Τό 1912 (Κυριακή 11 Νοεμβρίου) λίγες μέρες μετά τήν Ἀπελευθέρωση πάντρεψε στή
Λιαρίγκοβη τόν γιό του (Γεώργιο) μέ τή θυγατέρα τοῦ
Βασιλείου (Βασιλάκου) Σαραφιανοῦ (Κλεονίκη). Στόν
γάμο προσκλήθηκαν καί οἱ Ἀξιωματικοί τοῦ Τάγματος
τῶν Κρητῶν Ἰω. Ἀλεξάκης καί Δημ. Βιδάκης, τό ὁποῖο
ἀπελευθέρωσε ἐπίσημα τήν Ἀρναία καί τή Β. Χαλκιδική. [Βλ. Ἀντιστρατήγου Ἰ. Σ. Ἀλεξάκη, Πολεμικαί Ἀναμνήσεις. Οἱ Ἑλληνικοί Ἀπελευθερωτικοί Πόλεμοι 19121913 καί τό 1ον Ἀνεξάρτητον Τάγμα Κρητῶν (Τάγμα Κολοκοτρώνη), Μέρος Α΄, (Τόμος 1ος), Ἀθῆναι 1967, σ. 559.
Πρβλ. Δημ. Θ. Κύρου, Ἡ Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας
καί τῆς Βόρειας Χαλκιδικῆς ἀπό τόν τουρκικό ζυγό

(1912) καί οἱ πρῶτες ἡμέρες ἐλεύθερης ζωῆς, Ἀρναία
2007, σ. 27]. Τό 1919 ὁ γιός του Δημήτριος, ἐλπίζοντας
στή θεραπεία τῆς ἀσθένειας, πού εἶχε, ἀπό τούς Ἁγίους
Ἀναργύρους, ἀνέλαβε τήν πρωτοβουλία τῆς ἀνέγερσης
τοῦ Ἱ. Ναοῦ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἀνέγερσης τοῦ Ναοῦ ἦταν ὁ Κ. Δ. Μήτσιου, ὁ
ὁποῖος ἐναντιώθηκε στόν ἐπίσκοπο Σωκράτη (βλ. Σημ.
340) σχηματίζοντας ρεῦμα βενιζελικῶν ἐναντίον του, ἄν
καί βενιζελικοῦ. Τό 1931 ἦταν Πρόεδρος τῆς Διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἴδιου Ναοῦ. [Βλ. Δημ. Κύρου, 1.
Ἡ Ἱστορία τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ ..., ὅ.π., σσ. 33, 36-38, 40, 41,
42, 43, 44, 48, 49-50, 59-61 καί 65, 2. Τά «Χρονικά Ναοῦ
Ἁγίου Στεφάνου Λιαριγκόβης (Ἀρναίας) τοῦ Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου (19111944), ΑΡΝΑΙΑ, 78 (2008) 7, 8, 18 καί 19, καί 79 (2008)
3, καί 3. Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί
Ἀρδαμερίου Σωκράτης Σταυρίδης (1866-1944), Ἀρναία
2011, σσ. 67, 68, 71, 99 καί 100. Χρημάτισε Κοινοτικός
Σύμβουλος Λιαριγκόβης κατά τά ἔτη 1923-1998. (Βλ.
σχετική παραπομπή στή Σημ. 340).
344. Ὁ Κ(ωνσταντῖνος) Δ(ημητρίου Μαχαιρᾶς χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος τό ἔτος 1911/1912
(βλ. Δημ. Κύρου, Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι ..., ὅ.π., σ.
18, καί Ὁ Ἱερός Ναός Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, ὅ.π.,
σ. 55) καί μουχτάρης τό 1912. Τήν ἡμέρα τῆς βίαιης ἀπομάκρυνσης τῶν Τούρκων ἀπό τή Λιαρίγκοβη (15 Ὀκτωβρίου 1912), ἐπειδή στό πανδοχεῖο τοῦ Ἀλεξάνδρου στό
χοροστάσι , ὅπου εἶχαν ταμπουρωθεῖ οἱ Τοῦρκοι, γινόταν ἑλληνική ἐπίθεση ἀπό τούς ἀντάρτες-Προσκόπους, γιά λόγους ἀσφαλείας τῶν μαθητῶν τοῦ Σχολείου, πού ἦταν ἀπέναντι, ζήτησε ἀπό τή δασκάλα Ἑλένη
νά τά ἀφήσει νά πᾶν στά σπίτια τους, σύμφωνα μέ τήν
ἀφήγηση τοῦ τότε μαθητῆ Νικ. Ρουκᾶ. (Βλ Δημ. Κύρου,
1. Στίς 2 Νοεμβρίου 1912, Ἡ Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας, ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΖΩΗ 245 (1986) 36, 2. Ἡ Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας, ΑΡΝΑΙΑ 13 (1991), σ. 6, καί 3. Ἡ
Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας ..., ὅ.π., σσ. 13-15). Ἦταν
μαχαιροποιός στό ἐπάγγελμα. Κατασκεύαζε «παντός
εἴδους μαχαίρια χρησιμοποιώντας κέρατα ζώων γιά χειρολαβές». (Βλ. Μάνου (Μανασσῆ) Γ. Μανασσῆ, ὅ.π., σ.
70).
345. Στά χρόνια τῆς τουρκοκρατίας οἱ Κοινότητες τῶν
ὑποδούλων πλήρωναν ἕνα χρηματικό ποσό (ἐπιχορήγηση) γιά τά λειτουργικα ἔξοδα τῆς ἐπισκοπῆς καί τή
συντήρηση τῶν ἐπισκόπων. Δέν γνωρίζουμε γιατί καί
ἀπό πότε ὑφίστατο αὐτή ἡ ἀτομική ἐπιχορήγηση.
346. Ἴσως νά ἦταν γιός τοῦ Νάκου Νάκου καί ἀδελφός τοῦ Ἀλεξάνδρου (γένν. 1869). Χρημάτισε νεωκόρος
τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Στεφάνου κατά τά ἔτη 1889-1924 καί Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Ἀναργύρων κατά τό
ἔτος 1931 (δέν ἔχουμε πληροφορίες γιά ἄλλα ἔτη). [Βλ.
Δημ. Κύρου, 1. Νεωκόροι τοῦ Ἐνοριακοῦ καί Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας (18835.9.2005). (Μιά πρώτη καταγραφή καί ἔκτακτη δημοσίευση), ΑΡΝΑΙΑ τχ. 67-68 (2005) 24, 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός ..., ὅ.π., σ. 52, καί 3, Ἡ Ἱστορία τοῦ Ἱεροῦ
Ναοῦ ..., ὅ.π., σσ. 50 καί 65. Εἶναι γνωστός στή Βιβλιογραφία ἐπίσης καί ἀπό τήν πασίγνωστη καί πολυδημοσιευμένη σέ ἔντυπα τῆς Ἀρναίας φωτογραφία τῶν 6

ἱερέων τῆς Λιαρίγκοβης τῶν ἀρχῶν τοῦ 20οῦ αἰώνα, μέ
τούς ὁποίους φωτογραφίζεται. Βλ. φωτ., ὅπου εἰκονίζεται προτελευταῖος ἀπό ἀριστερά].

347. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
348. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή καί ἔχει διαστάσεις
5, 4 ἑκ. Κυκλικά ἀναγράφεται δύο φορές (στό ὑπάρχον
τμῆμα) ἡ χρονολογία 1913 καί στό κέντρο ἀναγράφεται ἡ λέξη ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ καί ἔχει τήν παράσταση τοῦ
ἐθνοσήμου (στό ὑπάρχον τμῆμα).
349. Γεννήθηκε τό 1886. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...»). Στά ὑπάρχοντα Ἔγγραφα καί στό «Μητρῷον
τῶν Ἀρρένων ...» ἐμφανίζεται ἄτεκνος. (Βλ. καί Σημ. ἀρ.
327).
350. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτήν.
351. Γεννήθηκε τό 1879. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...» καί Σημ. ἀρ. 327). Εἶχε 3 παιδιά, τόν Χρῆστο
(γένν. 1910), τόν Γεώργιο (γένν. 1914) καί τόν Νικόλαο
(γένν. 1920).
352. Γεννήθηκε τό 1908 ἤ τό 1911. (Βλ. «Μητρῷον τῶν
Ἀρρένων ...», ὅπου ἀρχικά ἦταν καταχωρημένος στούς
γεννηθέντες τό 1908 καί στή συνέχεια μεταφέρθηκε τό
1911). Γιʼ αὐτόν βλέπε καί στά Ἔγγραφα ἀρ. 62-64.
353. Γεννήθηκε τό 1910. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...», ὅπου ὑπάρχουν καταχωρημένοι καί ἄλλοι δύο
Ἰωάννηδες τοῦ Γεωργίου γεννηθέντες τό 1920 καί τό
1927. Ἴσως ὁ κάτοχος τοῦ παρουσιαζόμενου Ἀρχείου
λύσει τήν ἀπορία μας).
354. Γεννήθηκε τό 1912. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...»). Τό 1974 στίς δημοτικές ἐκλογές ἦταν ὑποψήφιος Δήμαρχος τοῦ Δήμου Ἀρναίας, στόν συνδυασμό τοῦ ὁποίου προσχώρησε καί εἰσχώρησε καί ὁ γράφων, ὁ ὁποῖος ἔλαβε 40 ψήφους καί πολλά .... «ἀλοίμονο»! καί δέν ἐκλέχθηκε Δημοτικός Σύμβουλος, οὔτε
καί ὁ συνδυασμός Διαμαντούδη πρώτευσε. «Ἀνθʼ ἡμῶν
... ὁ Γουλιμῆς»!
355. Γεννήθηκε τό 1912. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...»). Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
356. Βρίσκεται 2 χλμ. δυτικά τῆς Ἀρναίας καί εἶχε 25
στρέμματα χωράφια, 68,2 στρέμματα ἀμπέλια, 3,3
στρέμματα τσαΐρια καί 6,1 στρέμματα μπαξέδες. (Βλ. Δημητρίου Γρ. Παπαγιάννη, Λαογραφικά Ἀρναίας. Τοπωνύμια Ἀρναίας. Φυτωνύμια, Ὑδρωνύμια-Ναωνύμια, χ.τ.
καί χ., σ. 10, καί Νίκου Ἐμμ. Παπαοικονόμου, Τό Ὀθωμανικό κτηματολόγιο τῆς Λιαρίγκοβης τό 1873, ΑΡΝΑΙΑ
95 (2012) 11).
357. Δέν γνωρίζουμε ποῦ βρίσκεται ἡ τοποθεσία αὐτή.
7

358. Πιθανόν νά πρόκειται γιά τήν τοποθεσία «Κιρτσάς» ἤ «Κυρουσάδικα», πού ἀπέχει 8 χλμ. Δ. τῆς Ἀρναίας καί ἔχει 56,1 στρέμματα χωράφια. (Βλ. Δημητρίου Γρ.
Παπαγιάννη, ὅ.π., σ. 7, καί Νικ. Ἐμμ. Παπαοικονόμου,
ὅ.π.).
359. Βρίσκεται 4 χλμ. ἀνατολικά τῆς Ἀρναίας. (Βλ.
Δημ. Γρ. Παπαγιάννη, ὅ.π., σ. 14).
360. Δηλ. πάνω ἐκκλησία ἤ Παλιοκκλησιά, δηλ. παλιά
ἐκκλησία. Πιθανόν νά ἀναφέρεται στό ἐξωκκλήσι τοῦ
Ἁγίου Χριστοφόρου (2 χλμ. Δ. τῆς Ἀρναίας). Στήν τοποθεσία αὐτή ὑπῆρχαν 34 στρέμματα χωράφια, 58
στρέμματα ἀμπέλια καί 26,2 στρέμματα μπαχτσέδες.
(Βλ. Νικ. Ἐμμ. Παπαοικονόμου, ὅ.π.).
361. Δέν γνωρίζουμε ποῦ βρίσκεται ἡ τοποθεσία αὐτή.
362. Ἴσως νά ἐννοεῖται ἡ τοποθεσία «Μέγα πηγάδι»,
πού βρίσκεται 3 χλμ. ἀνατολικά τῆς Ἀρναίας. (Βλ.
Δημ. Γρ. Παπαγιάννη, ὅ.π., σ. 16).
363. Δέν γνωρίζουμε ποῦ βρίσκεται ἡ τοποθεσία αὐτή.
364. Δέν γνωρίζουμε ποῦ βρίσκεται ἡ τοποθεσία αὐτή.
365. Ἦταν γιός τοῦ Βασιλείου. Ὑπογράφει σέ Ἀναφορά τῆς Κοινότητας Λιαριγκόβης τοῦ 1902 μαζί μέ
ἄλλους 194 κατοίκους, πού ψήφισαν γιά τήν ἀνάδειξη
Ἐφόρων καί Ἐπιτρόπων. (Βλ. Κωνσταντίνου Χιούτη, Περί
τῶν παλαιῶν οἰκογενειῶν τῆς Ἀρναίας. Μιά κοινοτική
Ἀναφορά τοῦ 1902, ΑΡΝΑΙΑ (2004) 18.
366. Γεννήθηκε τό 1878 καί ἦταν γιός τοῦ Γεωργίου.
(Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...»). Χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Στεφάνου τό 1926.
(Βλ. Δημ. Κύρου, Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι ..., ὅ.π., σ.
19, καί Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός ..., ὅ.π., σ. 56).
367. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν. Τό
ἐπώνυμό του μᾶς παραπέμπει στήν Πελοπόννητο ὡς
πρός τήν καταγωγή του.
368. Ἡ Πισιώνα στά βυζαντινά χρόνια ἦταν χωριό, «τό
χωρίον τοῦ Πινασῶνος» (μετόχι τῆς Ἱ. Μ. Μ. Λαύρας),
τό ὁποῖο πρίν ἀπό τήν ἐπανάσταση τοῦ 1821 ἑνώθηκε
ὡς συνοικισμός μέ τό ὄνομα Πισώνα μέ τό χωριό Βασιλικά. Στήν ἀπογραφή τοῦ 1920 καί 1928 εἶχε 41 καί 15
κατοίκους ἀντίστοιχα. Σήμερα Β.Δ. τῶν Βασιλικῶν
ὑπάρχει τό τοπωνύμιο «Πισιώνας». (Βλ. Ἀχιλλ. Βαμβακούδη, Βασιλικά, Ἱστορία-Λαογραφία, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΗΣ
ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ 21-22 (1972) 12, 13, 16, 18, 33, 34).
369. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
370. Δέν γνωρίζουμε ποιός ἀπό τούς τρεῖς Γεωργίους εἶναι ὁ ἀναφερόμενος ἐδῶ.
371. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
372-373. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτούς.
Τά ὀνοματεπώνυμά τους προδίδουν πιθανόν ὀρθοδόξους χριστιανούς βουλγαρικῆς καταγωγῆς.
374. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή διαμέτρου 4,2 ἑκ.
μέ μή ἀναγνώσιμο λογότυπο κυκλικά καί ἴσως ἐθνόσημο
στό κέντρο.
375. Ὁ Πέτρος Βαφείδης δίδαξε στήν Ἀστική Σχολή
Λιαριγκόβης ὡς Διευθυντής κατά τά σχολ. ἔτη 19141916 καί 1920-1921. [Βλ. Ἠλέκτρας Παπαθανασίου,
Ἀρναία ἡ παλιά Λιαρίγκοβα. Ὄψεις ἀπʼ τή σχολική της
ἐκπαίδευση καί τήν κοινωνία της στό τέλος τοῦ 19ου
καί τίς ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰῶνα, Θεσσαλονίκη 1999, σ. 94
καί 137, ὅπου ἀναγράφεται ὡς Κ. Βαφείδης, καί Δημ. Θ.
8

Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων. ΚΑ΄ (4). Κατάλογος
Ἐγγράφων Ἀρχείου Λυσιμάχου Γρ. Σαραφιανοῦ, 42
(1999), 3, 4, 5, 6 καί 7, καί 47 (2000) 3 καί 5)].
376. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή διαμέτρου 3,5 ἑκ.
Κυκλικά ἀναγράφει τό λογότυπο: «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ
ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗΣ» καί στό κέντρο ἔχει τήν παράσταση τοῦ
Ἀριστοτέλη καθισμένου καί σκεπτομένου. Ἡ σφραγίδα
κυκλοφοροῦσε στά Σχολεῖα τῆς Λιαρίγκοβης (ἈστικόΓυμνασιακό-Νηπιαγωγεῖο καί Παρθεναγωγεῖο) ἀπό τό
1890 μέχρι τουλάχιστον τό 1918. [Περισσότερα γιά τή
σφραγίδα βλέπε: Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων.
ΣΤ΄ (4). Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Σοφίας Ἀποστολούδα. Παρουσίαση Ἐγγράφων, ΑΡΝΑΙΑ 6 (1990) 3,
Ἀστ. Καραστέργιου, Ἐπιστολή, ΑΡΝΑΙΑ 7 (1990) 10-11,
Γερακίνας Ν. Μυλωνᾶ, Ἐπιστολή, ΑΡΝΑΙΑ 9 (1990) 12,
καί Ἠλέκτρας Παπαθανασίου, ὅ.π., σ. 79, ὅπου ἀναγράφεται, ὅτι ἡ σφραγίδα ἦταν σέ χρήση κατά τά ἔτη
1885-1912).
377. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
378. Προφανῶς πρόκειται γιά τό Τυπογραφεῖο τῆς
ἐθνικῆς καθημερινῆς ἐφημερίδας τῆς Θεσσαλονίκης
«ΝΕΑ ΑΛΗΘΕΙΑ», πού ἱδρύθηκε τό 1909 ἀπό τόν Ἰω. Κούσκουρα. (Βλ. ἐνδεικτικά Γιώργου Ἀναστασιάδη, Ὁ Τύπος τῆς Θεσσαλονίκης, στόν 20ό αἰώνα, Θεσσαλονίκη
2000, σσ. 22 καί 41).
379. Ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ καταστήματος Μ(ιχαήλ) Τριανταφύλλου καταγόταν ἀπό τή Λόκοβη (σημ. Ταξιάρχης)
Χαλκιδικῆς καί ἦταν δάσκαλος ἀπό τό 1904 ἕως τό 1910.
Κατά τά ἔτη 1906-1910 ὑπηρέτησε ὡς δάσκαλος στό Παλαιοχώρι καί στή Λιαρίγκοβη. Συγκαταλέγεται στούς
ἔνοπλους Μακεδονομάχους ὡς πράκτορας. Τό 1910 παραιτήθηκε ἀπό δάσκαλος καί ἄνοιξε στήν ὁδό Βενιζέλου στή Θεσσαλονίκη μικρό βιβλιοπωλεῖο-χαρτοπωλεῖο
καί τυπογραφεῖο, τό ὀποῖο ἐξελίχθηκε στόν γνωστό
ἐκδοτικό οἶκο στήν πλατεῖα Ἀριστοτέλους, ὅπου ἀργότερα μεταφέρθηκε καί λειτουργοῦσε μέχρι πρόσφατα).
Βλ. Ἰ. Βασδραβέλλη, Ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1854 εἰς τήν
Χαλκιδικήν Χερσόνησον, ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ 5 (1963) 114-115,
Ἐρ. Ζέλλιου-Μαστοροκώστα, Ἀγωνιστές τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγῶνα ἀπό τόν Ταξιάρχη (Λόκοβη) Χαλκιδικῆς,
ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ 24(1984) 253-255, καί Δημ. Κύρου, Ὁ Μακεδονικός Ἀγώνας καί ἡ Χαλκιδική, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΗΣ
ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ 48-49 (2003) 288-289].
380. Ἀπό τό 1915 μέχρι τό 1930 ἡ Λιαρίγκοβη-Ἀρναία
εἶχε δύο Δημοτικά Σχολεῖα. Ἕνα ἀρρένων καί ἕνα θηλέων. (Βλ. Ἠλέκτρας Παπαθανασίου, ὅ.π., σ. 137).
381. Πρόκειται γιά τήν Γ΄ Ἐθνοσυνέλευση τῆς Β΄ περιόδου, ἡ ὁποία συνῆλθε τό 1920 μετά τήν κατάσταση
πού διαμορφώθηκε ἀπό τήν ἐπάνοδο τοῦ βασιλιᾶ Κωνσταντίνου. Δέν ἔγιναν ἐκλογές γιά Ἐθνοσυνέλευση,
ἀλλά ἡ ἴδια ἡ Βουλή ἀναγορεύθηκε σέ Ἐθνοσυνέλευση, μέ σκοπό νά καταργήσει τό Σύνταγμα τοῦ 1911 καί
νά ψηφίσει νέο, πρᾶγμα πού δέν ἔγινε, διότι διαλύθηκε ἀπό τό ἐπαναστατικό κίνημα τοῦ 1922. (Βλ. «Ἐγκυκλοπαίδεια «ΥΔΡΙΑ», τ. 22, σ. 219). Πρόεδρος τῆς
Ἐθνοσυνέλευσης ἦταν ὁ Κωνσταντῖνος Ἀργάσαρης
Λομβάρδος. (Τήν πληροφορία πήραμε τηλεφωνικά ἀπό
τήν Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς καί εὐχαριστοῦμε).
382. Προφανῶς πρόκειται γιά τίς Κοινότητες Ρεσιτ-

νικίων (σημ. Ἁγ. Προδρόμου), Λιαρίγκοβης (σημ. Ἀρναίας), Παλαιοχωρίου, Νοβοσέλου (σημ. Νεοχωρίου), Μαχαλᾶ (σημ. Σταγείρων), Ἰσβόρου (σημ. Στρατονίκης),
Στρατωνίου καί Ἱερισσοῦ. Δέν γνωρίζουμε, γιατί τό
Ἔγγραφο αὐτό βρισκόταν στό Ἀρχεῖο Διαμαντούδη. Ἡ
αἴτηση τῶν κατοίκων ὑλοποιήθηκε ... τό 1934. (Βλ.
Ἔγγραφο ἀρ. 72 καί Σημ. ἀρ. 404).
383. Δέν γνωρίζουμε τό περιεχόμενο τοῦ Τηλεγραφήματος καί γιατί βρισκόταν στό Ἀρχεῖο Διαμαντούδη.
384. Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Λιαριγκόβης ἀπό τίς
10-2-1921 μέχρι τίς 4-12-1922 ἦταν ὁ Γεώργιος Κυρούδης. (Βλ. Βιβλίον Πρακτικῶν 1921-1926 καί Βιβλίον Ἀποφάσεων 1921-1927 τῆς Κοινότητος Λιαριγκόβης).
385. Δέν γνωρίζουμε τό περιεχόμενο καί τόν ἀποστολέα τοῦ Τηλεγραφήματος. Ὑποθέτουμε ὅτι στάλθηκε ἀπό κάποιον Διαμαντούδη γιά ὑπόθεσή του, πού
ἀφοροῦσε καί κάποιον ἀπό τό χωριό Πολιχνίτος (ἴσως
κάποια συναλλαγή).
386. Ὁ Πολιχνίτος εἶναι κωμόπολη τῆς Λέσβου.
387. Τό σήμαντρο εἶναι στρογγυλό μέ διάμετρο 2,8
ἑκ. μέ τό λογότυπο «ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΑ» κυκλικά καί τήν ἡμερομηνία «30 ΔΕΚ. 22» στό κέντρο.
388. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
389. Γεννήθηκε τό 1865 καί ἦταν γιός τοῦ Ἀποστόλου. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...»). Ἦταν κτίστης-τεχνίτης καί ἦρθε ἀπό τήν πατρίδα του τήν Πυρσόγιαννη Ἰωαννίνων στή Λιαρίγκοβη, ὅπου ἐργάσθηκε
καί νυμφεύθηκε. Χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος
τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Στεφάνου (1912-1914) καί μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἀνεγέρσεως τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Ἀναργύρων (1912). (Βλ.
Δημ. Κύρου, 1. Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι ..., ὅ.π., 18, 2.
Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός ..., ὅ..π., σ. 55, 3. Ἡ Ἱστορία τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ ..., ὅ.π., σσ. 33, 36, 38, 43 καί 63 (Σημ.
ἀρ. 52), καί 4. Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ ..., ὅ.π., σσ. 68
καί 101 (Σημ. ἀρ. 101, ὅπου γράφονται περισσότερα γιʼ
αὐτόν καί ὑπάρχει σχεδόν πλήρης Βιβλιογραφία).
390. Γεννήθηκε τό 1874 καί ἦταν γιός τοῦ Γεωργίου.
(Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων....»). Ὑπογράφει σέ ἀναφορά τῆς Κοινότητας Λιαριγκόβης τοῦ 1902 μαζί μέ
ἄλλους 194 κατοίκους, πού ψήφισαν γιά τήν ἀνάδειξη
Ἐφόρων καί Ἐπιτρόπων. (Βλ. Κωνσταντίνου Χιούτη,
ὅ.π.).
391. Γεννήθηκε τό 1884 καί ἦταν γιός τοῦ Δημητρίου (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων....»), (πού ἦταν ἄοπλος
Μακεδονομάχος), πατέρας τοῦ Δημητρίου (1923) καί
ἀδελφός τοῦ Ἀστερίου (πού ὑπηρέτησε στό Σῶμα τῶν
Προσκόπων τό 1912 μέ ἀρχηγό τόν Ἀθ. Μινόπουλο γιά
τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Χαλκιδικῆς ἀπό τούς Τούρκους).
392. Δέν γνωρίζουε ποιός ἦταν Πρόεδρος τῆς σχολικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Δημοτικῶν Σχολείων Λιαριγκόβης.
393. Λειτουργός θά ἦταν ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ
καί Ἁγίου Ὄρους Σωκράτης (1911-1944).
394. Ἡ ἀδελφότητα μελισσοτρόφων Λιαριγκόβης
ἱδρύθηκε μᾶλλον τό 1906, ὅπως φαίνεται ἀπό τή σφραγίδα τοῦ Ἐγγράφου. (Βλ. Σημ. ἀρ. 293). Τό Σωματεῖο ἀπό
τό 1930 λειτουργεῖ μέ τήν ὀνομασία Μελισσοκομικός Συνεταιρισμός Ἀρναίας καί ἔχει ὡς προστάτη του τόν Πρωτομάρτυρα Ἅγιο Στέφανο, πού τόν γιορτάζει μέ Ἀρτοκλασία καί δεξίωση στίς 2 Αὐγούστου, ἡμέρα μνήμης τῆς

ἀνακομιδῆς τῶν λειψάνων του, γιʼ αὐτό καί λέγεται, ὅτι
τή μέρα αὐτή γιορτάζει ὁ Ἅγιος Στέφανος «ὁ μελισσάς».
395. Γεννήθηκε τό 1896 καί ἦταν γιός τοῦ Ἰωάννη.
(Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων....»). Δέν ἔχουμε ἄλλες
πληροφορίες γιʼ αὐτόν.
396. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή διαμέτρου 3,7 ἑκ.
Κυκλικά ἀναγράφεται τό λογότυπο «Η ΕΝ ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗ
ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ Η ΜΕΛΙΣΣΑ» καί στό κέντρο ἔχει τήν παράσταση μέλισσας. [Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή
Ἀρχείων. ΚΕ΄(3). Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Ἰωάννου Ἀστ. Μπιλούκα, ΑΡΝΑΙΑ 79 (2008) 19-20, καί ἐμπροσθόφυλλο (ἐξωτερικά) τοῦ ἴδιου τεύχους].
397. Δέν γνωρίζουμε τόν ἀποστολέα καί τόν παραλήπτη τῆς ἐπιστολῆς.
398. Τό σήμαντρο εἶναι στρογγυλό διαμέτρου 2,8 ἑκ.
μέ τό λογότυπο «ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΑ» κυκλικά καί τήν ἡμερομηνία «5 ΙΟΥΛ. 26 » στό κέντρο.
399. Ἡ ὑπογραφή εἶναι μή ἀναγνώσιμη, ἀλλά γνωρίζουμε, ὅτι Διευθυντής τοῦ Σχολείου ἀπό τό 1926 ἕως
τό 1932 ἦταν ὁ Ἀναστάσιος Κουτσῆς. (Βλ. Ἠλέκτρας Παπαθανασίου, ὅ.π., σσ. 139 καί 140).
400. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή μέ διάμετρο 4, 2
ἑκ. Τό τμῆμα τοῦ λογοτύπου γράφει: «ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗΣ».
401. Ἦταν γιός τοῦ γιατροῦ Κωνσταντίνου Κοτρόζου,
πού καταγόταν ἀπό τό Αὐλωνάρι Εὐβοίας καί στά χρόνια τῆς τουρκοκρατίας κατοικοῦσε στή Λιαρίγκοβη καί
ὑπηρέτησε στόν Ἴσβορο (Στρατονίκη) ὡς γιατρός τῶν
Μεταλλείων ἀσχολούμενος καί μέ τήν πολιτική. Γεννήθηκε στήν Λιαρίγκοβη πρίν ἀπό τήν Ἀπελευθέρωση
τοῦ 1912 ἀπό τούς Τούρκους. Ἐργάσθηκε ὡς Τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Γιά ἀρκετά
χρόνια πολιτεύθηκε μέ τό κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τοῦ
Ἐλ. Βενιζέλου καί ἦταν ὑποψήφιος Γερουσιαστής τό
1935 (βλ. ἐνδεικτικά: Β.Α., Καί ἄλλος πολιτευτής Χαλκιδικῆς. Ὁ ἐκ Κύμης κ. Κοτρόζος, Ἐφημ. «ΦΩΝΗ ΤΗΣ
ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ», φ. Β΄ 24 (78), 4-11-1934, σ. 2) καί ὑποστηριζόταν ἀπό τήν ἐφημερίδα «ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ» τοῦ Ἀθ.
Καραγκάνη.
402. Προφανῶς ἀναφέρεται στήν ἀνέγερση τοῦ Διδακτηρίου τοῦ 1930, τό ὁποῖο ἄρχισε νά ἀνεγείρεται ἀπό
τό 1926. [Τά σχετικά Ἔγγραφα βρέθηκαν στή χωματερή τῆς Ἀρναίας (στόν Χολομῶντα) καί θά δημοσιευθοῦν
προσεχῶς].
403. Ἡ Δάφνη εἶναι λιμενίσκος τοῦ Ἁγίου Ὄρους,
ἐπήνειο τῶν Καρυῶν, οἱ ὁποῖες εἶναι ἡ ἕδρα τῆς μοναστικῆς καί πολιτικῆς Διοίκησης. Τό Ἅγιον Ὄρος δέν
συνδεόταν οὔτε συνδέεται ὁδικῶς μέ τά ὄμορα χωριά
τῆς Χαλκιδικῆς. Εἶναι «ἀπορίας ἄξιον», πῶς ἡ ἐθνική
ὁδός θά ἔφθανε μέχρι τή Δάφνη τοῦ Ἁγίου Ὄρους!
404. Ἡ ἐθνική ὁδός Θεσσαλονίκης-Πολυγύρου ἀποπερατώθηκε στά τέλη τοῦ 1934 καί τότε «ἐγένετο ἡ διάνοιξις τῆς ὁδοῦ Πολυγύρου-Ἀρναίας-ΣτρατονίκηςἹερισσοῦ καί γίνεται ἡ σκυρόστρωσις τῶν ἐπικινδύνων
σημείων ταύτης ἀπό τόν Προφήτην Ἠλίαν Ταξιάρχου μέχρι Ἱερισσοῦ». (Βλ. Σύνταξης, Τό δρᾶμα τῆς συγκοινωνίας, ἐφημ. «ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ», φ. Β΄ 29(83),
9-12-1934, σ. 1).
9

ΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1932 ΣΤΗ Β. ΧΑΛΚΙ∆ΙΚΗ
(3η συνέχεια)

Ἐφημερίδα «ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ» (Ἀθηνῶν):
Τρίτη 27/9
Τρομακρικαί σεισμικαί δονήσεις εἰς τήν Χαλκιδικήν
ἔρριψαν 3.000 σπίτια. Ὑπάρχουν 120 νεκροί καί
πάμπολλοι τραυματίαι. Ὁ κ. Γονατάς ἐπί τόπου.

Τρομακτικοί σεισμοί συγκλονίζουν τήν Χαλκιδικήν.
Ὁ ἀριθμός τῶν νεκρῶν ὑπερβαίνει τούς 120. Πάμπολλοι τραυματίαι. Ἡ φοβερά καταστροφή ἄνευ προηγουμένου εἰς τήν Ἑλλάδα. Κατέρρευσαν 3.000 σπίτια. Ἀποστέλλονται ἐνισχύσεις καί χειρουργεῖα. Ἐπί
τόπου ὁ Γεν. Διοικητής Μακεδονίας.
(Μέσα στό κείμενο ἀναφέρεται: «Εἰς Ἀρναίαν 250
οἰκίαι κατέστησαν ἀκατοίκητοι, αἱ ὑπόλοιποι ἐβλάβησαν ὀλιγώτερον, τραυματίαι 2 ἐλαφρῶς»).
Πέμπτη 29/9

Συγκλονίζεται ὁλόκληρος ἡ Χαλκιδική. Αἱ καταστροφαί ἄνευ προηγουμένου.
Παρασκευή 30/9

Ἡ γῆ σείεται εἰς ὅλην σχεδόν τήν Μακεδονίαν. Ἡ
Χαλκιδική συγκλονίζεται ἀπό συνεχεῖς σεισμικές δονήσεις. Οἱ κάτοικοι ἐν ἀπογνώσει διανυκτερεύουν εἰς
τό ὕπαιθρον. Ἡμέρα ἀγωνίας καί νύκτες φρίκης εἰς
τήν σεισμόπληκτον περιοχήν.
Σάββατο 1/10

Συνεχίζονται ἐλαφρότεραι αἱ δονήσεις. Συγκινητικαί
ἐκδηλώσεις ἀπό ὅλον τόν κόσμον ὑπέρ τῶν θυμάτων.
Ὁ ἀλτρουισμός τῶν Ἄγγλων ναυτῶν.
Αἱ δονήσεις συνεκλόνισαν καί ὁλόκληρον τήν χερσόνησον τοῦ Ἄθω. Μεγάλαι ζημίαι εἰς τάς Μονάς.
Δευτέρα 3/10

Ἀραιοῦνται βαθμηδόν αἱ δονήσεις. Τό ἔργον στεγάσεως καί τροφοδοσίας. Ἔκκλησις τῆς Ἐπιτροπῆς
τῶν Ἐράνων. Συλλυπητήρια ἀπʼ ὅλον τόν κόσμον.
(Στό κείμενο ἀναφέρεται, ὅτι «ὁ Ἐρυθρός Σταυρός ἀποστέλλει καί δεύτερον νοσοκομεῖον 25 κλινῶν
μεθʼ ἅπαντος τοῦ προσωπικοῦ καί ὑλικοῦ, ὅπως
ἐγκατασταθῇ καί λειτουργήσῃ ἐν Ἀρναίᾳ»).
Τρίτη 4/10

Ἔπαυσαν αἱ δονήσεις εἰς Χαλκιδικήν. Οἱ ἔρανοι ὑπέρ
τῶν σεισμοπαθῶν».
(Μέσα στό κείμενο ἀναφέρονται καί οἱ ζημίες τῶν
Μονῶν τοῦ Ἁγ. Ὄρους).
Τετάρτη 5/10

Αἱ δονήσεις ἐσταμάτησαν καί ἐντείνεται ἡ περίθαλψις.
10

Γράφει ὁ Δημ. Θ. Κύρου

(Δημοσιεύονται τρεῖς φωτογραφίες, ἀπʼ τίς ὁποῖες
ἡ μία ἔχει τήν ἑξῆς λεζάντα: «Τήν ἰδίαν ἡμέραν οἱ δύο
διασωθέντες ἱερεῖς τῆς Ἱερισσοῦ ἐκάλεσαν τόν
λαόν εἰς τό ὕπαιθρον ἀναπέμψαντες δεήσεις πρός
τόν Θεόν πρός κατάπαυσιν τῆς θεομηνίας»).
Ἤνοιξεν χθές. Μία ἔκθεσις χειροτεχνημάτων τῆς σεισμοπλήκτου περιοχῆς. Ὡραῖαι δημιουργίαι λαϊκῆς Τέχνης. Διά τούς φιλανθρώπους»
(Τό κείμενο ἀναφέρεται μέ πολύ ἐπαινετικά λόγια
στά ὑφαντά καί τή ζωή τῆς Ἀρναίας).
Δευτέρα 10/10
Πέντε νέαι δονήσεις εἰς Χαλκιδικήν.

Τετάρτη 12/10
Συνεχίζονται αἱ δονήσεις εἰς τήν Χαλκιδικήν.

Παρασκευή 21/10
Ραγδαῖαι βροχαί εἰς τήν Χαλκιδικήν. Ἐμποδίζεται
τό ἔργον τῆς περίθαλψης.
Ἐφημερίδα «ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΝΕΑ» (Θεσσαλονίκης):
Σάββατο 1/10

Αἱ σεισμικαί δονήσεις εἰς τήν Ἀρναίαν δέν ἔχουν πλέον μεγάλην ἔντασιν. Ἡ κατάστασις τῶν σεισμοπλήκτων κατοίκων. Ἀνάγκη ἀποστολῆς σκηνῶν.

Εἰς τήν περιοχήν Ἱερισσοῦ συνεχίζονται ἰσχυραί σεισμικαί δονήσεις. Ἡ κατάστασις τῶν κατοίκων οἰκτρά.
Ὁ ἀγγλικός στόλος ἀποπλέει αὔριον. Ὑπάρχει κίνδυνος ἐπιδημικῶν νόσων.

Δευτέρα 3/10
Κατηρτίσθη ἡ μεγάλη Ἐπιτροπή Ἐράνων. Τά ὑλικά
πρός στέγασιν σεισμοπαθῶν. Παθολ. Νοσοκομεῖον
εἰς Παλαιοχώρι.
Εἰς τάς Ἀθήνας ἤρχισεν ἀπό χθές ἡ συλλογή εἰδῶν
ἱματισμοῦ ὑπέρ τῶν σεισμοπλήκτων.
Σέ ἄλλο σημεῖο, λίγο πιό κάτω δημοσιεύται τό παρακάτω σημαντικό κείμενο - ἀνακοίνωση:
«Τό συνταράξαν πᾶσαν Ἑλληνικήν ψυχήν».
Οἱ σεισμοί τῆς Χαλκιδικῆς
Ἀπό τῆς Παρασκευῆς 7 Ὀκτωβρίου εἰς τό θέατρον
Λευκοῦ Πύργου «Οἱ σεισμοί τῆς Χαλκιδικῆς» κινηματογραφημένοι ἐπί τόπου ἀπό τήν κινηματογραφικήν ἑταιρείαν τῆς Ἑλλάδος Ντάγκ Φίλμ Γαζιάδη ἡ
καταστροφή τῶν χωρίων Ἀρναίας, Στρατωνίου,
Στρατονίκης, Ἱερισσοῦ κ.λπ.

Πέμπτη 6/10
Τά ἱδρυθέντα κέντρα ἐφοδιασμοῦ πρός στέγασιν σεισμοπαθῶν χωρικῶν. Ἡ διαχείρησις καί παραλαβή

εἰσφορῶν. (σ.σ. Τά κέντρα ἱδρύθηκαν στήν Ἱερισσό,
στό Στρατώνι, στήν Ἀρναία καί στόν Λαγκαδᾶ).

Σάββατο 8/10
Τήν νύκτα ἔγιναν τρεῖς σεισμικαί δονήσεις.
Ἡ κρατική μέριμνα ὑπέρ τῶν σεισμοπλήκτων. Ἀποστολή ξυλείας πρός στέγασιν τῶν παθόντων.

Κυριακή 9/10
Συνεχίζονται αἱ σεισμικαί δονήσεις ἐλαφρᾶς ἐντάσεως.
Τό φαρμακευτικόν σῶμα τῆς Θεσσαλονίκης ὑπέρ τῶν
σεισμοπαθῶν τῆς Χαλκιδικῆς.

Τετάρτη 12/10
Ἡ μέριμνα τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης διά τήν περίθαλψιν κατοίκων Χαλκιδικῆς.
(σ.σ. Ὑπάρχει ἀνταπόκριση ἀπό τήν Ἀρναία μέ ὐπογραφή Κ.Κ.Κ.).
Πέμπτη 13/10
Συνεχίζονται αἱ σεισμικαί δονήσεις.

Δευτέρα 17/10
Ἐνῶ ἡ γῆ σείεται... Δίκαια παράπονα τῶν σεισμοπλήκτων καί ἄδικος κατανομή εὐθυνῶν. Ὁ Ἐρυθρός
Σταυρός πρῶτος εἰς ἐργασίας.

Κυριακή 23/10
Στήν κατεστραμμένη Χαλκιδική. Ὕστερα ἀπό τούς
σεισμούς οἱ βροντές, ἀστραπές καί βροχές. Μία φοβερή νύχτα γιά τούς σεισμοπαθεῖς. Νέες τραγωδίες
καί σπαραγμοί. Κίνδυνος στά ἑτοιμόρροπα, ἀλλά καί
πλευριτώματος. Ὕπνος ὑπό βροχήν. Ἐμπρός κρημνός καί πίσω ρέμμα. Τό Δημοτικό Νοσοκομεῖο
στήν Ἀρναία.
(σσ. Ὑπάρχει φωτογραφία ἀπό τά ἐγκαίνια τοῦ Παραρτήματος μέ τή λεζάντα: «Τά ἐγκαίνια Παραρτήματος τοῦ Δημοτικοῦ Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης
εἰς Ἀρναίαν. Διακρίνονται ὁ Βουλευτής Χαλκιδικῆς
κ. Βασιλικός καί τό ἀνώτατον προσωπικόν τοῦ Νοσοκομείου». Στή φωτογραφία διακρίνεται καί ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ καί Ἁγ. Ὄρους Σωκράτης
Σταυρίδης. Ἐπίσης πιό κάτω ὑπάρχει δεύτερη φωτογραφία μέ τή λεζάντα: «Μία ἄρρωστη γριά ἀπό τήν
Ἀρναία ὁδηγεῖται στό Νοσοκομεῖο τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης.

Δευτέρα 24/10
Στήν κατεστραμμένη Χαλκιδικήν. Ἡ ὑγειονομική κατάστασις τῶν σεισμοπλήκτων Χαλκιδικῆς ... Εὐτυχῶς
δέν ἔχομεν ἐπιδημίας.
(σσ. Ὑπάρχει φωτογραφία ἀπʼ τό Νοσοκομεῖο μέ
τή λεζάντα «Ἐγχείρισις εἰς τό ὕπαιθρον»).
Δέν κινδυνεύει νά καταποντισθῇ ἡ Χαλκιδική.
Τετάρτη 2/11
Ἰσχυρός σεισμός εἰς Χαλκιδικήν. Αἱ δονήσεις συνεχίζονται ὅλην τήν νύκτα. Οἱ κάτοικοι τῆς Ὀλυμπιάδος πανικόβλητοι.

Ἐφημερίδα «ΑΛΛΑΓΗ» (τῶν Ἀθηνῶν):

Τετάρτη 28/9
Τρομακτικοί σεισμοί μετέβαλον χθές εἰς ἐρείπια τά
χωριά τῆς Χαλκιδικῆς καί ἔθαψαν ὑπʼ αὐτά πολλούς
ἐκ τῶν κατοίκων αὐτῶν. Οἱ νεκροί μέχρι τῆς στιγμῆς
ὑπερβαίνουν τούς 120, οἱ δέ τραυματίαι εἶναι πάμπολλοι. Τά χωριά Στρατονίκη, Ἱερισσός καί Κάτω Παναγία κατεστράφησαν τελείως. Σκηναί πρωτοφανοῦς
ἀλλοφροσύνης καί ἀπογνώσεως. Εἷς τῶν κατοίκων
παρεφρόνησε ἐκ τοῦ τρόμου.
Κατεστράφησαν καί τά κτίρια τῶν μοναστηριῶν
τοῦ Ἁγ. Ὄρους.
Τεραστία ἔκτασις τῶν καταστροφῶν εἰς Χαλκιδικήν. Ὁ ἀριθμός τῶν θυμάτων αὐξάνει. Ὁλόκληρα χωριά μετεβλήθησαν ἐκ τοῦ σεισμοῦ εἰς σωρόν ἐρειπίων.
Τά λαμβανόμενα πρῶτα μέτρα διά τήν περίθαλψιν
τῶν σεισμοπαθῶν. Φῆμαι περί καταποντισμοῦ μιᾶς
ὁλοκλήρου νησίδος. Νεώτεραι λεπτομέρειαι περί τῶν
καταστροφῶν.

Πέμπτη 29/9
Οἱ κάτοικοι τῆς ἐρημωθείσης Χαλκιδικῆς θρηνοῦν
500 θύματα. Ἀποδίδουν τήν καταστροφήν εἰς τήν βεβήλωσιν τοῦ Ἁγίου Ὄρους ὑπό τῆς κ. Διπλαράκου.
2854 οἰκίαι κατέρρευσαν, 150 ἄνθρωποι ἐφονεύθησαν καί 359 ἐτραυματίσθησαν.
Εἰς τόν τόπον τῆς καταστροφῆς ἔφθασαν αἱ
πρῶται βοήθειαι διά τά θύματα.
Ὁ ἀγγλικός στόλος τῆς Μεσογείου διετάχθη νά
πλεύση εἰς βοήθειαν τῶν σεισμοπαθῶν. Ἡ ἀγγλική
μοίρα μέ ἰατρούς καί φάρμακα ἀνεχώρησε διʼ Ἱερισσόν. Ἡ πείνα μαστίζει τούς δυστυχεῖς σεισμοπλήκτους τῶν χωρίων τῆς Χαλκιδικῆς. Αἱ σεισμικαί δονήσεις ἐξακολουθοῦν.
Νέαι ἰσχυρόταται σεισμικαί δονήσεις ἐσημειώθησαν εἰς τήν Χαλκιδικήν. Ηὐρύνθη τό ἀναφανέν ρήγμα τῆς γῆς.

Παρασκευή 30/9
Εἰς τά ἐρειπωθέντα χωρία τῆς Χαλκιδικῆς μαζί μέ τά
θύματα τῆς καταστροφῆς, πτώματα παραμορφωμένα ἐξάγονται ἀκόμη ἀπό τά ἐρείπια ὑπό τούς γόους
τῶν ἐπιζησάντων. Οἱ σεισμόπληκτοι πεινοῦν καί μαστίζονται ἀπό διαφόρους ἀσθενείας. Ἡ βοήθεια
τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου.
(Μέσα στό κείμενο μέ ὑπότιτλο «Ἀρναία-Παλαιοχώρι» γράφει: «Νά περιγράψῃ κανείς τό δρᾶμα εἰς
ἕκαστον χωρίον; Ματαία προσφορά ἀφορμή γιά
θλίψη στό ἀναγνωστικό κοινό. Εἶδα σήμερα ἀρκετά
ἀπό τά καταστραφέντα χωρία. Μεταξύ τῶν ἄλλων καί
τήν Ἀρναίαν. Ἕνα θέαμα φρικτό. Ἔπιασε καί πυρκαϊά
ίι ἀποτελείωσε τό δρᾶμα. Μέχρι τῆς στιγμῆς ἐγνώσθησαν τά ἑξῆς τρία ὀνόματα βαρέως τραυματισμένων: Α. Ξιούφης, Μαρία Καπνιάρη καί Χ. Ρέμπε11

λος. Τό ἔργον τῆς ἀνασύρσεως νεκρῶν καί τραυματιῶν συνεχίζεται. Ἐδῶ τό τηλεγραφεῖον ἔχει
ἐγκατασταθεῖ ἐπάνω εἰς ἕνα στύλον. Ἐπʼ αὐτοῦ ἔχει
τοποθετηθεῖ ἕνα τηλεφωνικόν μηχάνημα καί εἰς τήν
βάσιν του ἐπί σωροῦ λίθων εἶναι ἐγκατεστημένος ὁ
τηλεγραφητής Α. Χαρόπουλος, ὁ ὁποῖος καί δέν παύει
νά ἀπευθύνῃ διαρκεῖς ἐκκλήσεις πρός τάς ἀρχάς
ὅπως παράσχουν βοήθειαν εἰς τούς ἀτυχεῖς κατοίκους».

Συνεχίζονται οἱ καταστρεπτικοί σεισμοί εἰς Χαλκιδικήν. Ὁ χθεσινός ἰσχυρότατος σεισμός κατέστρεψεν ὁλοσχερῶς τό χωρίον Ἀρναία. Ὁ ἀριθμός
τῶν θυμάτων αὐξάνει συνεχῶς καί νέα πτώματα ἀνασύρονται ἀπό τά ἐρείπια.
[Στό κείμενο μέ ὑπότιτλο «Κατεστράφη ἡ Ἀρναία»
γράφει: «Θεσσαλονίκη 29 Σεπτέμβριος (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας: Νεώτερον). Ταύτην τήν στιγμήν πληροφοροῦμαι ὅτι ἡ Ἀρναία κατεστράφη τελείως κατά
τόν πρωϊνόν (χθεσινόν ) σεισμόν. Ἀναχωρήσω διά τόπον νέας καταστροφῆς». Ὑπάρχει ἐπίσης φωτογραφία μέ τή λεζάντα: «Εἰς τά ἐρείπια τῆς Ἀρναίας»].
Νέαι καταστροφαί ἐκ τῶν σεισμῶν εἰς τήν Χαλκιδικῆν ἐκ τῶν σχηματισθεισῶν ρωγμῶν τῆς γῆς.
Ἀνεπήδησε θερμόν ὕδωρ.

Κυριακή 2/10
Τό ἀφαντάστου τραγικότητος δρᾶμα τῆς Χαλκιδικῆς. Συνεχίζονται αἱ δονήσεις συμπληροῦσαι τό
ἔργον τῆς καταστροφης. Οἱ σεισμόπληκτοι ἐν ἀγανακτήσει ζητοῦν νά ληφθοῦν μέτρα πρός στέγασίν
των. Ὁ ἀγγλικός στόλος ἀποπλέει πιθανῶς σήμερον
ἐκ τοῦ λιμένος τῆς Ἱερισσοῦ.
Νέα ἰσχυροτάτη σεισμική δόνησις συνεκλόνισε τήν
Χαλκιδκήν.
Ἐξήχθη ζῶν ἀπό τά ἐρείπια ἕξ ἡμέρας μετά τήν καταστροφήν.
Οἱ σεισμόπληκτοι παραμένουν εἰς τό ὕπαιθρον.

Δευτέρα 3/10
Ὁ χθεσινός ἔρανος ὑπέρ τῶν σεισμοπαθῶν. Ἱκανοποιητική ἡ ἀπόδοσίς του.
Ἐξακολουθοῦν οἱ σεισμοί εἰς τήν Χαλκιδικήν. Μόλις ἀπό χθές ἤρχισεν ἡ συστηματική περίθαλψις τῶν
κατοίκων τῶν σεισμοπλήκτων χωρίων. Ὁ ἀγγλικός
στόλος ἀπέπλευσεν χθές τήν ἑσπέραν ἐξ Ἱερισσοῦ.

Τετάρτη 5/10
Μέσα ἀπό τά ἐρείπια. Ἡ φρικιαστική τραγωδία τῶν
σεισμοπλήκτων Χαλκιδικῆς. Ἀπάνθρωπα χτυπήματα
τῆς μοίρας. Πῶς ἀφηγεῖται τόν σεισμόν ἕνας ἁγιορείτης. Ὁ Γιαννάκης καί ἡ σκοτωμένη ἀρραβωνιαστικιά. Μιά μάννα πού χάνει τέσσερα παιδιά. Συνταρακτικά ἐπεισόδια.
Συνεχίζονται αἱ σεισμικαί δονήσεις εἰς τά χωρία
τῆς Χαλκιδικῆς. Οἱ ἔρανοι εἰς τόν Πειραιᾶ ὑπέρ τῶν
σεισμοπλήκτων.

Δευτέρα 10/10
Εἰς τά ἐρείπια τῆς Χαλκιδικῆς περιφέρονται κακοποιοί. Αἱ λεπτομέρειαι τοῦ φόνου τοῦ ἀτυχοῦς
στρατιώτου Γαλανοπούλου.
Ἐπανελήφθησαν αἱ σεισμικαί δονήσεις ἐν Μακεδονίᾳ.
[Στό κείμενο γράφει: «Θεσσαλονίκη 9 (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας).
Χθές τήν νύκτα εἰς τήν πόλιν μας καί τήν Ἀρναίαν ἐσημειώθησαν πολλαί σεισμικαί δονήσεις μικρᾶς
ἐντάσεως καί διαρκείας»].
Τρίτη 11/10
Νέαι καταστροφαί εἰς τήν Χαλκιδικήν.
Ἐπανελήφθησαν αἱ δονήσεις ἐν Θεσσαλονίκῃ.
Πέμπτη 13/10
Νέαι ἰσχυραί δονήσεις εἰς τήν Χαλκιδικήν

Παρασκευή 14/10
Συνεχίζονται αἱ σεισμικαί δονήσεις εἰς τήν Χαλκιδικήν.

ΟΙ ΣΥΝ∆ΡΟΜΗΤΕΣ ΜΑΣ

Γιά τή συνέχιση τῆς ἔκδοσης τοῦ περιοδικοῦ μας βοήθησαν οἰκονομικά καί εὐχαριστοῦμε οἱ:

• Μπάτσιος Ἀστ. (Θεσ/νίκη)
• Κοτσάνη-Γαλῆ Μ. (Θεσ/νίκη)
• Αὐγερινός Θεόδ. (Θεσ/νίκη)
• Ἀνώνυμος
• Ἀγάθη Κίτσου (Θεσ/νίκη)
• Κάργα-Καρμίρη Χρυσῆ (Δρυμαία)
• Παναγιώτου-Παπάζογλου Κων/νιά
(Θεσ/νίκη)
• Κοτσάνης Τ. Ἰω. (Θεσ/νίκη)
12

100 €(34.074 δρχ. )
50 €(17.037 » )
30 €(10.222 » )
30 €(10.222 » )
30 €(10.222 » )
20 € ( 6.815 » )
20 € ( 6.815 » )
20 € ( 6.815 » )

• Νώλτσης Δ. Γεώργ. (Κατερίνη)
• Διαμαντούδη Δέσπ. (Ἀρναία)
• Βενετόπουλος Κλεάνθ. (Θεσ/νίκη)
• Λ. Μ. (Θεσ/νίκη)
• Ξύστρος Θεόδ. (Θεσ/νίκη)
• Ξύστρος Δημ. (Θεσ/νίκη
• Τσιαμούρης Θεοφ. (Ἀρναία)
• Σιώπης Γρηγ. (Ἀρναία)
• Ζωγράφος Ἰω. Νικ. (Ἀρναία)

20 €
20 €
15 €
10 €
10 €
10 €
10 €
10 €
10 €

( 6.815
( 6.815
( 5.111
( 3.407
( 3.407
( 3.407
( 3.407
( 3.407
( 3.407

»
»
»
»
»
»
»
»
»

)
)
)
)
)
)
)
)
)

῾ Η ᾽ Αλληλογραφία

µας

∆ Ι Α Λ Ο Γ Ο Σ Μ Ε Τ Ο Υ Σ Α Ν Α Γ Ν Ω Σ Τ Ε Σ Μ Α Σ ΚΑ Ι Τ Ο Π Ε Ρ Ι Ο ∆ Ι Κ Ο Μ Α Σ
ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ-ΕΓΓΡΑΦΑ

• Ἀπό τόν κ. Νικ. Πινακίδη πήραμε (Ἀρναία 15 -11-2012) τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ Δημήτριε,
Στό τεῦχος 93 τοῦ περιοδικοῦ «Ἀρναία» κάνεις «μιά ἀπαισιόδοξη πρόβλεψη» γιά τό μέλλον τῆς Ἀρναίας, ὅταν
τά πάντα θά ἔχουν πιά κατακλειστεῖ ἀπό μουσουλμάνους1. Λές, δηλαδή, ὅτι ὁ –μελλοντικός– δήμαρχός της, Χουσεΐν Χακίμ, ἐπέτρεψε ... μεγαλόψυχα στή θλιβερή μειοψηφία τῶν ὀρθοδόξων Χριστιανῶν νά γιορτάσει τά Χριστούγεννα.
Διαφωνῶ κάθετα. Βρίσκω τήν πρόβλεψή σου πολύ αἰσιόδοξη, ἀφοῦ τοποθετεῖς τήν πραγματοποίησή της τό
2040. Τώρα πού οἱ ἀρνησιπάτριδες ἤ μισέλληνες –μέ τό καλλιτεχνικό ψευδώνυμο «διεθνιστές», – περνώντας
μέσα ἀπό χίλιες μύριες κερκόπορτες, ἀνεμίζουν τίς ἡμισέληνές τους ἐντός τῶν τειχῶν, τά πράγματα θά κυλήσουν πολύ πιό γρήγορα.
Ὅσο γιά τόν Χουσεΐν Χακίμ, αὐτός ἔκανε (ὅπως θά γράψει ἠ «Ἀρναία») καί ἄλλα πολλά –καί ἀπίστευτα– ΥΠΕΡ
τῶν Όρθοδόξων Χριστιανῶν:
1) Στά αὐθαίρετα περιουσιακά στοιχεῖα τῆς ὀρθόδοξης Χριστιανικῆς μειονότητας καθώρισε πρόστιμο μειωμένο
κατά 80% σέ σχέση μέ τά μουσουλμανικά αὐθαίρετα. Ἔτσι, ἐνῶ ὁ μουσουλμάνος πλήρωνε 100% τοῦ προστίμου, ὁ χριστιανός ὀρθόδοξος πλήρωνε μόνο 20%.
2) Ἐνῶ ἀπαγόρευσε «διά ροπάλου», ἡ διδασκαλία τῆς μουσουλμανικῆς θρησκείας στό μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν νά ἔχει ὁμολογιακό (κατηχητικό, προσηλυτικό) χαρακτήρα, ταυτόχρονα ἐπέτρεψε τή λειτουργία στήν
περιοχή ὀρθοδόξων χριστιανικῶν «ἱεροδιδασκαλείων».
3) Κατάργησε τό ἰσλαμικό οἰκογενειακό δίκαιο, γιά νά ἰσχύει στήν περιοχή ἀντʼ αὐτοῦ τό ἑλληνικό ἀστικό δίκαιο, καί
4) Ἐπέτρεψε τή χρηματοδότηση τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν ἀπό τήν Ἑλληνική π. Ἀγροτική Τράπεζα, γιά νά
ἐξαγοράζουν γῆ τῶν μουσουλμάνων, μέ ἀποτέλεσμα νά τούς διώχνουν ἀπό τήν περιοχή.
Μετά ἀπʼ ὅλα αὐτά, ἦταν πολύ φυσικό ὁ Χουσεΐν Χακίμ νά κατηγορηθεῖ ἀπό τούς δικούς του «ἐπί ἐθνικῇ μειοδοσίᾳ» καί «ἐσχάτῃ προδοσίᾳ». Καταδικάστηκε σέ θάνατο διʼ ἀπαγχονισμοῦ «δημοσίᾳ δαπάνῃ». Τό μόνο πού
ἐπικαλέστηκε στήν ἀπολογία του ἦταν ὅτι τά ἴδια ΑΚΡΙΒΩΣ (ἀλλά ἀντίστροφα) εὐνοϊκά μέτρα2 «οἰκοδόμησης
ἐμπιστοσύνης» καί «καλῆς γειτονίας», εἶχαν θεσμοθετήσει καί κάποιοι Ἕλληνες ὑπουργοί (γραικύλοι3) ΥΠΕΡ
τῶν μουσουλμάνων (Τούρκων κατά τόν Ἐρντογάν) τῆς Δυτικῆς Θράκης, ἤδη πρίν ἀπό 28 χρόνια (2012), χωρίς
κἄν νά περάσουν ἀπό δίκη. Ἄφεριμ ...!4
«Ἀλλά τί λέγω; Θρήνησε,/ θρήνησε τήν πατρίδα νεκράν, ὅπου σκυλεύουν/ ἀλλοφρονοῦντα τέκνα της, / ὦ Ἀνδρέα
Κάλβε!» (Κ. Καρυωτάκης).
Lacrimae rerum5!
Νικ. Κοσ. Πινακίδης
Δασολόγος-Πτ. Θεολογίας Msc-Συνωμοσιολόγος- Ἀρναία
Σημειώσεις:
1. Καί εἶναι τοὐλάχιστον παράδοξο τό ἑξῆς γεγονός: Ἐνῶ ὁ ναζισμός ἔπνεε τά λοίσθια καί κάποιοι παρατρεχάμενοι τοῦ Χίτλερ φλυαροῦσαν περί ἀναβίωσής του, ὁ ἴδιος εἶπε: «Ὁ ἐθνικοσιαλισμός πέθανε ὁριστικά. Ἴσως
μετά ἀπό 50 χρόνια ... κάποια θρησκεία ... ». (Ἀπό τό βιβλίο: «Τό τέλος», μιᾶς ἀπό τίς ἰδιαίτερες γραμματεῖς του).
2. Βλ. Κωνσταντίνου Χολέβα, Ἡ ἀγωνία τῶν Μητροπολιτῶν τῆς Θράκης «Παρακαταθήκη», τ. 83/2012, σσ. 10
-11.
3. γραικύλος=Ἕλληνας ἀνάξιος τοῦ ὀνόματος.
13

4. ἄφεριμ = (εἰρωνικά) μπράβο <τουρκ. aferim.
5. Lacrimae rerum (λατ.) Δάκρυα γιά τά πράγματα (Βιργίλιος-Αἰνειάδα, Ι,462), ἤ: Τά δάκρυα τῶν πραγμάτων (Στό
ὁμότιτλο ποίημα τοῦ Λάμπρου Πορφύρα).

Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ Νικόλαε, εἶσαι ἄριστος σχολιαστής καί ἀναλυτής τῶν σχολίων μας. Συγχαίρομεν!
• Ὁ γνωστός Ἁγιορείτης καί λόγιος μοναχός καί ἐκδότης τοῦ ἁγιορειτικοῦ περιοδικοῦ «ΠΡΩΤΑΤΟΝ» π. Μωϋσῆς
μᾶς ἔστειλε (Ἅγιον Ὄρος 25/10) τήν παρακάτω ἐπιστολή γραμμένη σέ ἐπιστολική κάρτα μέ τήν εἰκόνα τοῦ Ἁγίου Δημητρίου (Ἱ. Μονῆς Βατοπαιδίου τοῦ 14ου αἰ.):
Ἀγαπητέ κύριε Δημήτριε Κύρου, χαίρετε πάντοτε ἐν Κυρίῳ Ἰησοῦ!
Ἔλαβα τήν ἐπιστολή καί τό ἄρθρο σας κι εὐχαριστῶ. Ἔτη πολλά κι εὐλογημένα γιά τά ὀνομαστήριά σας. Ὁ
Θεός νʼ ἀναπαύσει τόν μακαριστό μητροπολίτη σας καί νά εὐλογεῖ τόν νεοεκλεγέντα. Καλό χειμώνα. Ἔλαβα καί
τό νέο τεῦχος τῆς ἀγαπητῆς «Ἀρναίας». Ὁ Κύριος νά σᾶς ἐνισχύει πάντοτε στή ζωή καί τό ὡραῖο ἔργο σας.
Μετά τιμῆς καί εὐχῶν ἐλάχιστος μοναχός Μωυσῆς Ἁγιορείτης

Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε θερμά, σεβαστέ π. Μωϋσῆ, γιά τίς μέ πολλούς ἀποδέκτες εὐχές σας. Ἡ Κυρία
Θεοτόκος νά σᾶς ἔχει καλά γιά τή συνέχιση τοῦ πολυσχιδοῦς πνευματικοῦ ἔργου σας (συγγραφή, κήρυγμα
κ.ἄ.) «πρός δόξαν Θεοῦ» καί ὠφέλεια τῶν πολυαρίθμων ἀναγνωστῶν καί ἀκροατῶν σας.
• Ἀπό τόν κ. Ἀθανάσιο Καραθανάση, καθηγητή τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,
ἐρευνητῆ τῆς Ἱστορίας καί συγγραφέα πήραμε (Θεσσαλονίκη) τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ Δημήτριε,
Σοῦ γράφω αὐτές τίς γραμμές, γιά νά σʼ εὐχαριστήσω θερμῶς, ὁποῦ μοῦ ἔστειλες τό νέο τεῦχος τῆς «Ἀρναίας» σου. Γνωρίζεις ὅτι ἀπό ἐτῶν τό διαβάζω ζηλοτύπως καί τό κοινοποιῶ καί σέ συμπατριῶτες σου, οὐ μήν ἀλλά
καἰ σέ φίλους Χαλκιδικιῶτες. Ὄντως πολύτιμο καί ὁμολογουμένως ὀρυχεῖο πληροφοριῶν γιά τήν Ἱστορία τῆς
Ἀρναίας, τῆς ὁποίας ἔχεις ἀναδειχθεῖ ὁ σοφός μελετητής της. Ἀντιλαμβάνομαι ὅτι γράφεις καθημερινά κατά
τό nulla dies sine linea ...
Σοῦ εὔχομαι κάθε καλό γιά τό νέον ἔτος, καλά Χριστούγεννα καί ὁ Κύριος μεθʼ ὑμῶν.
Ἀθαν. Καραθανάσης

Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ Ἀθανάσιε, σʼ εὐχαριστοῦμε, διότι ἐμεῖς γιατί μᾶς διαβάζεις (καί ὄχι μόνον!), γιά τά
καλά σου λόγια (λό-γι-α) καί γιά τίς εὐχές σου, γιά τίς ὁποῖες ἀντευχόμαστε. Ἔρρωσο!!
• Ἡ Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης μέ «Ἀπόδειξη Δωρεᾶς Βιβλίων» μᾶς εὐχαριστεῖ (Θεσσαλονίκη 2411-2011) γιά τή δωρεά τοῦ βιβλίου γιά τόν Μητροπολίτη Σωκράτη.
• Ἡ Κυπριακή Βιβλιοθήκη, μᾶς ευχαριστεῖ (Λευκωσία, 29-12-2011) γιά τή δωρεά διαφόρων 5 βιβλίων μας («Ἡ
Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας ...«, «Ὁ ἀρχαιολογικός χῶρος τοῦ ὑψώματος “Προφ. Ἠλίας” ... » κ.ἄ.) καί 4 Ἀνατύπων μας («Ἐκδηλώσεις πού ἀναβιώνουν καί παραμένουν στήν Ἀρναία», «Λυσίμαχος Γρ. Σαραφιανός» κ.ἄ.), πού
τά καταγράφει σέ «Τμηματικό Δελτίο Παραλαβῆς».
• Ἡ Γεννάδειος Βιβλιοθήκη μᾶς εὐχαριστεῖ (Ἀθήνα, 13-11-2011, 9/3, 13/3, 31/5, 4/9 καί 28-11-2012) γιά τήν ἀποστολή τῶν τευχῶν 92-96 τοῦ περιοδικοῦ, τῶν βιβλίων γιά τόν Μητροπολίτη Σωκράτη, τόν Ἀρχαιολογικό χῶρο
«Πρ. Ἠλίας» κ.ἄ. καί τῶν Ἀνατύπων γιά τά πατριδωνυμικά τῆς Χαλκιδικῆς, τόν Λυσ. Γ. Σαραφιανό κ.ἄ., συνολικά 10.
• Ἡ Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρῶν μᾶς εὐχαριστεῖ (Σέρρες, 27-5-2012/17.4) γιά τήν ἀποστολή τοῦ βιβλίου γιά τόν Μητροπολίτη Σωκράτη.
• Ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μᾶς εὐχαριστεῖ (Θεσσαλονίκη, 6-6-2012) γιά τήν ἀποστολή τοῦ βιβλίου γιά τόν Μητροπολίτη Σωκράτη.
• Ἡ Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μᾶς εὐχαριστεῖ (Θεσσαλονίκη, 7-6-2012) γιά τήν ἀποστολή τοῦ βιβλίου γιά τόν Μητροπολίτη Σωκράτη.
• Ἡ Βιβλιοθήκη τοῦ Τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας καί Πολιτισμοῦ Πανευξεινίων Χωρῶν τοῦ Δημοκριτείου
Πανεπιστημίου Θράκης μᾶς εὐχαριστεῖ (Κομοτηνή, 4-9-2012) γιά τήν ἀποστολή τοῦ τχ. 95 τοῦ περιοδικοῦ.
• Τό Λαογραφικό Ἱστορικό Μουσεῖο Λάρισας μᾶς εὐχαριστεῖ (Λάρισα, 18-6-2012 καί 22-8-2012) γιά τήν ἀποστολή τῶν τευχῶν 94 καί 95 τοῦ περιοδικοῦ.
• Ἀπό τόν θεολόγο κ. Ἀθανάσιο Οἰκονόμου (Πετροκερασιώτη, ἀλλά κάτοικο Βόλου) πήραμε (Βόλος 6/12) τήν
παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ Δημήτρη,
Πῆρα χθές τήν «ΑΡΝΑΙΑ» σου, ἀλλά ἐγώ ἀσυνεπής πάντα δέν σοῦ ʼστειλα τόν «ΟΜΒΡΙΑΝΙΟ». Δέν ξέρω βέβαια, ἄν ἀξίζει τόν κόπο, γιατί εἶναι πρόχειρος καί ἀπροσδιόριστος χρονικά στήν ἔκδοσή του! Πάντως θά εἶναι
14

εὐπρόσδεκτο ὀ,τιδήποτε γραπτό σου, ἄν θελήσεις νά ἐνταχθεῖ στίς σελίδες του, θά εἶναι τιμή μου!
Σοῦ εὔχομαι ἐκ βάθους καρδιᾶς «Καλά Χριστούγεννα» καί «καλή χρονιά»!

Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ συνάδελφε, γνωρίζουμε ὄτι διαβάζεις τήν «ΑΡΝΑΙΑ». Κι ἐμεῖς διάβουμε τόν «ΟΜΒΡΙΑΝΙΟ», ἀλλά εἶναι ... σπάνιος ἐκδοτικά, καί εὐχαριστοῦμε γιά τήν διάθεση σελίδων γιά γραπτά μας. Περιμένουμε τόν ἑπόμενο «ΟΜΒΡΙΑΝΟ»!
• Ἀπό τόν κ. Ἀστέριο Μπάτσιο, πρ. Δήμαρχο Ζερβοχωρίων πήραμε (Παλαιόχωρα, 5/1) τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ κ. Κύρου,
Χρόνια παρακολουθῶ τό σημαντικό ἔργο πού ἐπιτελεῖτε ἀκούραστα καί ἀσταμάτητα. Στίς πυκνογραμμένες
σελίδες τοῦ περιοδικοῦ σας κάθε φίλος τῆς παράδοσης, τῆς λαογραφίας τῆς Ἀρναίας καί τῆς Χαλκιδικῆς ταξιδεύει νοερά στά κρυφά σοκάκια τῆς Ἱστορίας. Κάθε νέα ἔκδοση τοῦ περιοδικοῦ καί μιά εὐχάριστη ἔκπληξη.
Συγχαρητήρια γιά τήν κοπιαστική καί ἀξιέπαινη προσπάθειά σας. Συνεχίστε τήν καταγραφή, τή διάσωση καί
προβολή τῶν ἱστορικῶν στοιχείων τῆς περιοχῆς μας. Χρόνια πολλά-Καλή χρονιά.
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε θερμά, ἀγαπητέ κ. Μπάτσιο, γιά τά καλά σου λόγια καί γιά τή γενναία συνδρομή σου στήν ἔκδοση τοῦ περιοδικοῦ. Ἡ συνέχιση τοῦ ἔργου μας θά ὑπάρξει ἄν ἔχουμε ὑγεία (σωματική καί
νοητική) καί οἰκονομική ἐνίσχυση ἀπό τούς ἀποδέκτες τοῦ περιοδικοῦ.
• Ὁ Θάσιος (ἀλλά κάτοικος Ἀττικῆς) κ. Γιάννης Σπυρόπουλος μᾶς ἔστειλε (Καλλιθέα Ἀττικῆς Φεβρουάριος
2013) τήν παρακάτω ὀλιγόλεξη ἐπιστολή ἀλλά μέ ἀγωνία γιά τά τεκταινόμενα στήν πατρίδα μας:
Ἀγαπητέ μου κ. Κύρου,
Σοῦ ἐσωκλείω τήν φτωχή μου συνδρομή τῶν 10 εὐρώ γιά τό 2013, εὐχόμενος ὅπως ὀ Κύριος «κολοβώσει»
τίς ἡμέρες τῆς δοκιμασίας μας σʼ αὐτό τό ἀσφυκτικό τοῦνελ, πού διερχόμαστε, πρίν ... τά τινάξουμε!
Μέ ἐξαιρετική τιμή
Γιάννης Σπυρόπουλος, ὁ Θάσιος
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε πολύ, ἀγαπητέ κ. Σπυρόπουλε, γιά τή συνδρομή σας καί γιά τή γενική εὐχή γιά
τόν περιορισμό τοῦ χρόνου τῆς οἰκονομικῆς δοκιμασίας μας, πρίν ἔρθει τό τέλος μας. Εἴθε!
ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΙΣ-ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ (2012)

Πήραμε τίς παρακάτω Προσκλήσεις γιά διάφορες ἐκδηλώσεις καί εὐχαριστοῦμε ἀπό:
–Τήν Πολιτιστική καί Ἐπιμορφωτική Ἑταιρεία Ἀρναίας
(Ἀρναία).
–Τόν Παγχαλκιδικό Σύλλογο Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» (Θεσσαλονίκη).
–Τήν Ἱ. Μ. Ἱερισσοῦ, Ἁγ. Ὄρους καί Ἀρδαμερίου-Πρωτοβουλία Γονέων (Ἀρναία).
–Τόν Πολιτιστικό Σύλλογο Ἔξω Ποτάμων Λασιθίου καί
τῶν συγγενῶν τοῦ Στρατηγοῦ Ἰωάννη Σωτ. Ἀλεξάκη (18851980) (Ἡράκλειο Κρήτης).
–Τήν (Δημοτική) Κοινότητα Ἀρναίας τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη (Ἀρναία).
–Τόν Δῆμο Ἀριστοτέλη, τήν Εὔξεινη Πόλη, τό Ἀριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Ἐργαστήριο Μετάδοσης Θερμότητας καί περιβαλλοντικῆς Μηχανικῆς) καί τήν
Οἰκολογική Ἑταιρεία Ἀνακύκλωσης (Ἀρναία-Θεσσαλονίκη).
–Τήν Ἑταιρεία Μακεδονικῶν Σπουδῶν (Θεσσαλονίκη).
–Τήν Ἕνωση Λογοτεχνῶν Βορείου Ἑλλάδος (Θεσσαλονίκη).
–Τόν Δῆμο Ἀριστοτέλη (Ἀρναία).
–Τόν Δῆμο Ἀριστοτέλη (Ἀριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο-Ὠδεῖο-Θερινή Ἀκαδημία) (Ἀρναία).

–Τόν Δῆμο Ἀριστοτέλη (Ἀριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο) (Ἀρναία).
–Τόν Δῆμο Ἀριστοτέλη (Ἀριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο (Στρατονίκη).
–Τήν Ἐνορία Νεοχωρίου, τόν Σύλλογο Γυναικῶν Νεοχωρίου, τόν Μορφωτικό καί Ἀθλητικό Ὅμιλο «Μ. Ἀλέξανδρος» Νεοχωρίου καί τόν Σύλλογο Γονέων καί Κηδεμόνων
Δημ. Σχολείου Νεοχωρίου (Νεοχώρι Χαλκιδικῆς).
–Τήν Ἱ. Μ. Ἱερισσοῦ, Ἁγ. Ὄρους καί Ἀρδαμερίου-Ἱ. Μονή
Ἁγ. Κοσμᾶ Αἰτωλοῦ Ἀρναίας (Ἀρναία).
–Τήν Ἱ. Μ. Ἱερισσοῦ, Ἁγ. Ὄρους καί Ἀρδαμερίου-Ἱ. Μητροπολιτικό Ναό Ἁγ. Στεφάνου Ἀρναίας (Ἀρναία).
–Τήν Ἱ. Μ. Ἱερισσοῦ, Ἁγ. Ὄρους καί Ἀρδαμερίου-Κατηχητικά Σχολεῖα Ἱ. Ναοῦ Ἁγ. Στεφάνου καί Ἁγ. Ἀναργύρων
Ἀρναίας.
–Τόν Σύλλογο Γαλατισταίων Θεσσαλονίκης (Γαλάτιστα).
–Τόν Δῆμο Πολυγύρου (Πολύγυρος).
–Τήν Πολιτιστική Ἑταιρεία Πανελλήνων ΜΑΚΕΔΝΟΣ
1992-2012 (Θεσ/νίκη).
–Τόν Παγχαλκιδικό Σύλλογο Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» καί τόν Δῆμο Ἀριστοτέλη (Θεσσαλονίκη).

ΕΥΧΕΣ

Πήραμε τίς παρακάτω Εὐχές γιά τά Χριστούγεννα και τό
Νέο Ἔτος καί εὐχαριστοῦμε ἀπό:
–Τήν Ἱ. Μονή Παντοκράτορος (Ἅγ. Ὄρος).
–Τήν κ. Μαριάνθη Παλάζη, καθηγήτρια (Νέοι Ἐπιβάτες).

–Τόν Καταστηματάρχη κ. Ἀναστ. Καστρέτσιο (Πολύγυρος).
–Τόν Σύλλογο τῶν Ἁπανταχοῦ Ἀποικιανῶν τῆς νήσου
Ἄνδρου (Ἀθήνα).
15

Τ Ο Γ ΕΝΕΑΛΟΓΙΚΟ ∆ ΕΝ∆ΡΟ
Τοῦ κ. Δημητρίου Ἰω. Ρήγα

Ὕστερα ἀπό ἀρκετές προσπάθειες συντάχθηκε τό γενεαλογικό δἐνδρο τοῦ γένους Ρήγα, τοῦ
ὁποίου οἱ ρίζες, ἀπό τίς μέχρι τώρα πληροφορίες μας, ἐμφανίσθηκαν κατά τά μέσα τοῦ 18ου αἰ. στή
Λιαρίγκοβη μέ θεωρούμενο γενάρχη τόν Δημήτριο, πού γεννήθηκε γύρω στά 1780, καί δημοσιεύεται στή συνέχεια στό τεῦχος αὐτό τοῦ περιοδικοῦ.
Γιά τήν ἐτυμολογία τοῦ ἐπωνύμου Ρήγας ὑπάρχουν δύο ἐκδοχές: Ἡ μία ὑποστηρίζει ὅτι προέρχεται ἀπό τήν ἑλληνική λέξη ρίγα, πού σημαίνει κανόνας, χάρακας καί ἡ ἄλλη ὅτι προέρχεται ἀπό τή
λατινική λέξη rex-regis, πού σημαίνει βασιλιάς, ἡ ὁποία στά βυζαντινά χρόνια ἐξελληνίσθηκε καί
ἔγινε (ὁ) ρήξ (τοῦ ρηγός), ἀπό τήν αἰτιατική τοῦ ὁποίου (τόν ρήγα) προῆλθε ἡ ὀνομαστική ὁ ρήγας
στή νεοελληνική μορφή της. Ἴσως ἡ δεύτερη ἐκδοχή νά εἶναι ἡ πιθανότερη.
Στήν παρουσίαση τοῦ γενεαλογικοῦ δένδρου τοῦ γένους Ρήγα (τοῦ Ρηγολογίου, ὅπως εὐφυῶς
ΣΕΛΙΔΑ 1η

16

ΣΕΛΙΔΑ 2η

ΤΟΥ

Γ ΕΝΟΥΣ Ρ ΗΓΑ

ὀνομάσθηκε ἀπό τόν Ἐκδότη-Διευθυντή τοῦ περιοδικοῦ κ. Δημ. Κύρου) προηγεῖται τό σχεδιάγραμμα
τῶν κλώνων του καί ἀκολουθοῦν Σημειώσεις καί Παραπομπές. Στό σχεδιάγραμμα καταγράφονται
74 πρόσωπα ἐνταγμένα σέ 6 γενεές μέσα σέ χρονικό διάστημα 200 περίπου ἐτῶν. Σημειώσεις καί
παραπομπές γράφηκαν γιά 41 πρόσωπα, πού ἦσαν παλαιότερα χρονολογικά καί εἶχαν νά παρουσιάσουν κάποιο σημαντικό γεγονός τῆς ζωῆς του (ὅπως ἡ συμμετοχή τους στά ἐκκλησιαστικά καί κοινοτικά δρώμενα τῆς Λιαρίγκοβης-Ἀρναίας, συμμετοχή σέ πολέμους καί ἄλλα). Πολλές ἀπό τίς
Σημειώσεις-Παραπομπές αὐτές ἐμπλουτίσθηκαν ἀπό τόν κ. Δ. Κύρου μέ πληροφορίες, οἱ ὁποῖες
ἀντλήθηκαν ἀπό πηγές καί βοηθήματα (Μητρῶο Ἀρρένων Λιαρίγκοβης-Ἀρναίας, Ἔγγραφα, Κώδικες, βιβλία, περιοδικά καί ἐφημερίδες), πού ἐρεύνησε. Μέ τόν ἐμπλουτισμό αὐτόν τό γενεαλογικό
δέντρο ἔγινε πιό σαφές στόν ἀναγνώστη. Γιʼ αὐτό εὐχαριστῶ τόν κ. Κύρου.

ΣΕΛΙΔΑ 3η

ΣΕΛΙΔΑ 4η

Σημειώσεις:

1. Θεωρεῖται ὁ γενάρχης τοῦ γένους Ρήγα. Πιθανόν νά γεννήθηκε γύρω στά 1780.
2. Χρημάτισε ἐπίτροπος τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Στεφάνου τό 1841 καί
τό 1847 (βλ. Δημ. Κύρου, Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι τοῦ Ἐνοριακοῦ καί Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας
(1835–1947), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 77/2007, σ. 17) καί ὡς ἐπίτροπος καί
γέροντας ὑπογράφει σέ πωλητήρια Ἔγγραφα τῶν ἐτῶν
αὐτῶν. (Βλ. Δημ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων. ΚΕ΄. Κατάλογος
Ἐγγράφων Ἀρχείου Ἰωάννου Μπιλούκα, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 72/2006,
σ. 6). Τό 1854 καί τό 1855 ὑπογράφει ὡς γέροντας καί μάρτυρας σέ δικαιοπρακτικά Ἔγγραφα οἰκογενειακοῦ Ἀρχείου.
(Βλ. Δημ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων. ΚΣΤ΄(3). Κατάλογος
Ἐγγράφων Ἀρχείου Γεωργίου Διαμαντούδη, ΑΡΝΑΙΑ, τχ.
96/2012, σσ. 3 καί 4). Τό 1859 ὑπογράφει ὡς δημογέροντας σέ
17

χρεωστική ὁμολογία. (Βλ. Δημ. Κύρου, Καταγραφή
Ἀρχείων. Τό Ἀρχείο Ἐγγράφων τοῦ Μητροπολιτικοῦ
Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 54/2002, σσ. 5-6 ). Τό 1865 ὑπογράφει ὡς
μάρτυρας σέ υποσχετικό καί συμβιβαστικό Ἔγγραφο.
[Βλ. Δημ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων. ΚΑ΄. Κατάλογος
Ἐγγράφων Ἀρχείου Λυσίμαχου Σαραφιανοῦ, Η ΑΡΝΑΙΑ
ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 38/1998, σ. 3)].
3. Πιθανόν νά γεννήθηκε γύρω στό 1810–1815. Χρημάτισε γιά πολλά χρόνια μουχτάρης (κοινοτάρχης). Στό
ἐπάγγελμα ἦταν βαφέας. Εἶχε μεγάλη περιουσία, πού τόν
ἐπέτρεπε νά συμπεριφέρεται γενναιόδωρα στούς κατοίκους. Νυμφεύθηκε δύο φορές. Δέν γνωρίζουμε τά ὀνόματα τῶν συζύγων του, μέ τίς ὁποῖες ἀπέκτησε ἀπό δύο
παιδιά. Ἀναφέρεται σέ πέντε Ἔγγραφα τοῦ 1877, τοῦ
1882 καί τοῦ 1884 τοῦ ἀνέκδοτου οἰκογενειακοῦ Ἀρχείου
Δημ. Ἰω. Ρήγα. Τό 1889 ὑπογράφει ὡς πωλητής λιβαδιοῦ
στόν Γεώργιο Κυριάκου στήν τοποθεσία Μαγκάνια . (Βλ.
Δημ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων. ΙΔ΄. Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Γεωργίου Γεωργιάδη, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 23/1994, σ. 3, καί 33/1996, σ. 3 (Ἐγγρ. ἀρ.
2)].
4α΄. Νυμφεύθηκε τήν Ἀναστασία. Τό ὄνομά του ἀναφέρεται σέ Ἔγγραφο (Ὁμόλογο) τοῦ 1877 τοῦ Ἀρχείου
Δημ. Ἰω. Ρήγα. Στό ἐπάγγελμα ἦταν βαφέας.
4β΄. Πανδρεύθηκε τόν Ἰωάννη Θεοχάρη. (Βλ. Χαραλάμπου Κ. Παπαστάθη, Κοριτσιάτικο. Θεσμός τοῦ ἐθιμικοῦ
δικαίου στήν Θάσο, ΘΑΣΙΑΚΑ 10/1996-1997, σ. 535).
5. Γεννήθηκε γύρω στά 1832 – 1835. Νυμφεύθηκε τήν
Δέσποινα Κυράτσου. Στό ἐπάγγελμα ἦταν βαφέας. Σέ
Ἔγγραφο τοῦ 1895 οἰκογενειακοῦ Ἀρχείου ἀναγράφεται
σέ Κατάλογο ὀνομάτων κατοίκων τῆς Λιαρίγκοβης, οἱ
ὁποῖοι ἔτρεφαν οἰκόσιτο γουρούνι. (Βλ. Δημ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχείων ΚΣΤ΄(4). Κατάλογος Ἐγγράφων
Ἀρχείου Γεωργίου Διαμαντούδη, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 97/2012, σ.
5). Ἀναφέρεται σέ δύο Ἔγγραφα τοῦ 1884 τοῦ Ἀρχείου
Δημ. Ἰω. Ρήγα. Στό βιβλίο συνδρομητῶν τοῦ Κωδωνοστασίου τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Στεφάνου ἀναγράφεται ὡς συνδρομητής μέ 22 γρόσια.
6. Γεννήθηκε τό 1853. (Τό 1914 ἦταν 61 ἐτῶν. Βλ. Ἀθανασίου Κων. Γραμμένου, Οἱ πρῶτοι ἐκλογικοί κατάλογοι
τῆς Ἀρναίας, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 82/2009, σ. 15, καί Ἀνάτυπο, σ.
13). Πολύ νέος ἔφυγε πρός τήν Καστοριά σέ ἀναζήτηση
ἐργασίας. Ἡ ἐντιμότητά του στό ξενοδοχεῖο πού ἐργαζόταν καί ἡ ὅλη δραστηριότητά του προκάλεσαν τή ζηλοφθονία πολλῶν. Κάποιος τόν εἰδοποίησε, ὅτι ἔπρεπε νά
φύγει, γιατί κινδύνευε καί ἡ ζωή του ἀκόμη ἀπό τούς
Τούρκους, καί τοῦ ἔδωσε ἕνα συστατικό γράμμα γιά κάποιον ἔμπορο στή Θεσσαλονίκη. Στήν νέα του θέση ἀπέκτησε τήν ἐμπιστοσύνη τοῦ ἐργοδότη καί τῆς οἰκογένειάς του. Οἱ οἰκονομίες του τόν ἐπέτρεψαν νά
ἐπιστρέψει στήν Ἀρναία, ὅπου συνεργάσθηκε μέ τόν
ἀδελφό του Δημήτριο στό ὑποδηματοποιεῖο. Λόγω προστριβῶν χώρισαν τίς ἐργασίες ἀκολουθώντας ὁ καθένας
τόν δρόμο του. Χρημάτησε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος
κατά τά ἔτη 1903/1904 καί 1916/1917. ( Βλ. Δημ. Κύρου,
Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι …, ὅ.π., σ. 18). Στίς 29-5-1904
ὑπογράφει σέ Ἔγγραφο οἰκογενειακοῦ ἀρχείου ὡς ἔφορος τῆς Ἑλληνικῆς Σχολῆς Λιαριγκόβης. (Βλ. Καταγραφή
Ἀρχείων. Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Γεωργίου Δια18

μαντούδη, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 97/2012.
7. Νυμφεύθηκε τήν Δέσποινα – Δέσπω (ἀγνώστου ἐπωνύμου). Ἀναφέρεται σέ τρία Ἔγγραφα τοῦ 1884 καί τοῦ
1920 τοῦ Ἀρχείου Δημ. Ἰω. Ρήγα. Πέθανε τό 1929.
8. Μετανάστευσε γιά ἀρκετά χρόνια στήν Ἀμερική.
Ἐπανερχόμενος πῆρε τά δικαιώματά του ἀπό τήν πατρική
περιουσία καί ξανά μετανάστευσε, ἴσως πάλι στήν Ἀμερική. Ἐπέστρεψε στά χρόνια τῆς κατοχῆς (1942–1943)
στήν Ἀρναία, ὅπου καί ἀπεβίωσε. Ἀναφέρεται σέ
Ἔγγραφο τοῦ 1884 τοῦ Ἀρχείου Δημ. Ἰω. Ρήγα.
9. Ἀναφέρεται σέ Ἔγγραφο (Ὁμόλογο) τοῦ 1877 τοῦ
Ἀρχείου Δημ. Ἰω. Ρήγα.
10. Ἀναφέρεται σέ Ἔγγραφο (Ὁμόλογο) τοῦ 1877 τοῦ
Ἀρχείου Δημ. Ἰω. Ρήγα.
11. Ἀναφέρεται σέ Ἔγγραφο (Ὁμόλογο) τοῦ 1877 τοῦ
Ἀρχείου Δημ. Ἰω. Ρήγα.
12. Ἀναφέρεται σέ δύο Ἔγγραφα (Ὁμόλογα) τοῦ
Ἀρχείου Δημ. Ἰω. Ρήγα τοῦ 1877. Ὁ σύζυγός της ὀνομαζόταν Γεώργιος καί ἀναφέρεται σέ ἕνα ἀπό τά προηγούμενα Ἔγγραφα.
13. Γεννήθηκε τό 1881. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
τῆς Κοινότητος Ἀρναίας τοῦ Νομοῦ Χαλκιδικῆς καταρτισθέν ἐν ἔτει 1925»). Νυμφεύθηκε τήν Εὐαγγελία Τρικκαλιώτη.
14. Γεννήθηκε τό 1873. (Τό 1914 ἦταν 41 ἐτῶν. Βλ. Ἀθανασίου Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 14, καί Ἀνάτυπο, σ. 13).
15. Γεννήθηκε τό 1890. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων…»). Τό 1941 ἦταν ἐπιστάτης τοῦ δρόμου Ἀρναίας –
Στανοῦ. Νυμφεύθηκε τή Μαρία Ρέμπελου, μέ τήν ὁποία
ἀπέκτησε ἀρκετά παιδιά, ἀπό τά ὁποῖα ἐπέζησαν μόνο δύο,
ἀπό τά ὁποῖα τό πρῶτο ἔζησε λίγα χρόνια (βλ. πιό κάτω) καί
τό δεύτερο ἔζησε κανονικά (βλ. πιό κάτω).
16. Γεννήθηκε τό 1875. (Τό 1914 ἦταν 39 ἐτῶν. Βλ.
Ἀθαν. Κων. Γραμμένου, ὅ.π.). Νυμφεύθηκε τή Σουλτάνα
Ρουκᾶ. Χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος τοῦ Ἱ. Ν.
Ἁγ. Στεφάνου στά χρόνια 1912–1914. (Βλ. Δημ. Κύρου,
Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι …, ὅ.π., σ. 18).
17. Πανδρεύθηκε τόν Δημ. Κοτσάνη καί ἀπέκτησε τρία
παιδιά (Νικόλαο, Γεώργιο, Μαργαρίτα). Ὅταν γέννησε
τόν Νικόλαο (1899) γεννήθηκε καί ὁ ἀδελφός της Ἰωάννης
καί θήλαζε συγχρόνως τόν γιό της καί τόν ἀδελφό της!
Ἀναφέρεται σέ δύο Ἔγγραφα τοῦ 1920 τοῦ Ἀρχείου Δημ.
Ἰω. Ρήγα.
18. Γεννήθηκε τό 1884. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων…»). Νυμφεύθηκε τήν Αἰκατερίνη Κεχαγιᾶ. Ἦταν ὑποδηματοποιός καί ὡς πρωτότοκος εἶχε τή διαχείριση τοῦ
ἐργαστηρίου ὑποδημάτων μέ τούς ἐργαζόμενους σʼ αὐτό
ὑπαλλήλους. [Βλ. Μάνου (Μανασσῆ) Γ. Μανασσῆ, Χρονικό
κατοχῆς Ἀρναίας 1941–1944 καί στοιχεῖα ἀπό τήν ζωή
της, Ἀθήνα 2000 καί 2002, σ. 61]. Τό 1920 ἀναφέρεται ὡς
μέλος τοῦ Συλλόγου Ἐμπορευομένων Λιαρίγκοβης. (Βλ.
ἀνέκδοτο Ἔγγραφο τοῦ Ἱστορικοῦ Ἀρχείου Μακεδονίας).
Τό 1923/1924 χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος. (Βλ.
Δημ. Κύρου, Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι …, ὅ.π., σ. 19). Τό
1937/1938 καταγράφεται σέ ἀνέκδοτο Ἔγγραφο ὡς
εἰσφέρων στόν Ἱ. Ναό Ἁγ. Στεφάνου. Ἀναφέρεται σέ δύο
Ἔγγραφα τοῦ 1920 τοῦ Ἀρχείου Δημ. Ἰω. Ρήγα.
19. Γεννήθηκε τό 1898. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Τόν θήλαζε ἡ ἀδελφή του Ἀναστασία. (Βλ. Σημ. 17).
Νυμφεύθηκε τό 1924 τήν Μαρία Τζιμώκα. Ἦταν βασικά

ὑποδηματοποιός. [Ὁ Μάνος (Μανασσής) Γ. Μανασσής,
ὅ.π., σ. 62, τόν ἀναφέρει ὡς ὑποδηματεργάτη (τσιράκι –
κάλφα) ]. Ἐργάσθηκε ὡς ἐπιστάτης στά ὀχυρωματικά
ἔργα τῆς Γραμμῆς Μεταξᾶ μέ διευθυντή τόν Ἀρναιώτη
Ταγματάρχη Μηχανικοῦ Χριστόδουλο Γερογιάννη. Συνέδραμε στή χάραξη τοῦ δρόμου Θεσσαλονίκης – Ν. Μουδανιῶν. Πῆρε μέρος στή Μικρασιατική Ἐκστρατεία καί
μετά τήν καταστροφή συνελήφθη αἰχμάλωτος καί παρέμεινε στή Μικρά Ἀσία μέχρι τό 1924. Ἀναφέρεται σέ
Ἔγγραφα τοῦ 1920 τοῦ Ἀρχείου Δημ Ἰω. Ρήγα. Πέθανε
τό Ἰούνιο τοῦ 1953.
20. Γεννήθηκε τό 1890. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Νεαρός συμμετεῖχε στίς δραστηριότητες τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγώνα (1904 – 1908). Συμμετεῖχε στόν Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914–1918) στήν περιοχή τοῦ Σκρᾶ. Νυμφεύθηκε τήν Ὄλγα Κουρούπα. Ἦταν παντοπώλης στό
ἐπάγγελμα. (Βλ. Μανασσῆ (Μάνου) Γ. Μανασσῆ, ὅ.π., σ.
66). Ἀναφέρεται σέ δύο Ἔγγραφα τοῦ 1920 τοῦ Ἀρχείου
Δημ. Ἰω. Ρήγα. Χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος
τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Στεφάνου τό 1926. (Βλ. Δημ. Κύρου, Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι …, ὅ.π., σ.19). Τό 1937/1938 καταγράφεται σέ ἀνέκδοτο Ἔγγραφο ὡς εἰσφέρων στόν Ἱ. Ν.
Ἁγ. Στεφάνου.
21. Παντρεύθηκε τόν Χριστόδουλο Τσακνάκη καί ἀπέκτησε τρία παιδιά (Χαϊδευτό, Γεώργιο, Βασίλειο). Ἀναφέρεται σέ δύο Ἔγγραφα τοῦ 1920 τοῦ Ἀρχείου Δημ. Ἰω.
Ρήγα.
22. Γεννήθηκε τό 1894. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Νυμφεύθηκε τή Μαρία – Μαριγώ (ἀγνώστου ἐπωνύμου). Γεννήθηκε τό 1894. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Στίς 11-1-1924 ὑπογράφει ὡς μάρτυρας σέ Ἔγγραφο
οἰκογενειακοῦ ἀρχείου. (Βλ. Δημ. Κύρου, Καταγραφή
Ἀρχείων. ΙΖ΄ (3), Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Ἀστερίου
Ἰωάννου Κοσμαρᾶ, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 29/1995, σ. 4, (Ἔγγρ. ἀρ.
31). Στίς 8-9-1929 ὑπογράφει σέ ἀνέκδοτο Ἔγγραφο (Ἀπόδειξη πληρωμῆς) οἰκογενειακοῦ Ἀρχείου (πού βρέθηκε
στή χωματερή!) 240 δραχμῶν γιά 4 ἡμερομίσθια γιά ἄσπρισμα τοῦ Σχολείου.
23. Νυμφεύθηκε τόν μετέπειτα ἱερέα Κωνσταντῖνο
Κάργα.
24. Γεννήθηκε τό 1922. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων…»). Μετοίκισε στήν Καλαμαριά Θεσσαλονίκης, ὅπου
νυμφεύθηκε τήν Μαριάνθη Τσαμπαρλή.
25. Γεννήθηκε τό 1925. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Νυμφεύθηκε τήν Ἑλένη Βογιατζή. Ἦταν ἰδιοκτήτης
τοῦ ἐξοχικοῦ κέντρου “ΡΕΜΒΗ” γιά πολλά χρόνια.
26. Σκοτώθηκε στή Μ. Ἀσία στίς 14-10-1923. [Βλ. Δημ.
Γ. Κύρου (ἐπιμέλεια – παρουσίαση Δημ. Θ. Κύρου). Κατάλογος ἐμφαίνων τά ὀνόματα ἀποθανόντων, φονευθέντων καί ἐξαφανισθέντων στρατιωτῶν τῆς κωμοπόλεως
Λιαριγκόβης, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 31/1996, σ. 8]. Τό ὄνομά του
ἀναγράφεται ἐπίσης α΄) στήν ἐπιγραφή, πού βρίσκεται
στό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς (ἐσωτερικά, πάνω
ἀπό τήν κύρια εἴσοδο), καί β΄) στό Ἡρῶο Ἀρναίας στόν
αὔλειο χῶρο τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου.
27. Γεννήθηκε τό 1906. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Μετοίκησε στή Μαυροθάλασσα Σερρῶν, ὅπου νυμφεύθηκε τήν Πηνελόπη (ἀγνώστου ἐπωνύμου).
28. Γεννήθηκε τό 1912. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»).

29. Οἱ γονεῖς της τήν ἔταξαν στήν Ἁγία Ἄννα (στή
θαυματουργή εἰκόνα τῆς φερώνυμης Σκήτης τοῦ Ἁγίου
Ὄρους), γιά νά ζήσει, ἐπειδή τά προηγούμενα παιδιά τους
πέθαιναν.
30. Γεννήθηκε τό 1927 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…») καί πέθανε τό 1935.
31. Γεννήθηκε τό 1895. Παντρεύθηκε τόν Α. Βογιατζή.
Πέθανε τό 1977. (Βλ. Κοινωνικά, Ἐφημ. «ΑΝΤΙΛΛΑΛΟΙ
ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ», φ. 14/Δεκ. 1977, σ. 2)
32. Γεννήθηκε τό 1913. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Νυμφεύθηκε τήν Πηνελόπη. Ἦταν ὑποδηματοποιός.
[Βλ. Μάνου (Μανασσῆ) Γ. Μανασσῆ, ὅ.π., σ. 61].
33. Γεννήθηκε τό 1906. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Νυμφεύθηκε τήν Ἀναστασία (ἀγνώστου ἐπωνύμου).
Ἦταν ὑποδηματοποιός. [Βλ. Μάνου (Μανασσή) Γ. Μανασσῆ, ὅ.π., σ. 61]. Εἶχε τό παρατσούκλι «τό σύστημα»,
γιατί σέ πολιτικοκοινωνικές συζητήσεις ἔλεγε συχνά, ὅτι
«φταίει τό σύστημα».
34. Γεννήθηκε τό 1911. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Ἦταν ὑποδηματοποιός. [βλ. Μάνου (Μανασσῆ) Γ.
Μανασσῆ, ὅ.π., σ. 61]. Πέθανε τό 1954 στόν Ὄλυμπο.
35. Γεννήθηκε τό 1904. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Νυμφεύθηκε τήν Μηλιά Σαπουνά. Ἦταν ὑποδηματοποιός [βλ. Μάνου (Μανασσῆ) Γ. Μανασσῆ, ὅ.π., σ. 61]. Τό
1937/1938 καταγράφεται σέ ἀνέκδοτο Ἔγγραφο ὡς
εἰσφέρων στόν Ἱ. Ναό Ἁγ. Στεφάνου.
36. Γεννήθηκε τό 1913 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…») καί νυμφεύθηκε τό 1945 τή Σουλτάνα Στεφ. Κύρου.
Ἦταν ὑποδηματοποιός. Φοίτησε στό Ἠμιγυμνάσιο
Ἀρναίας. Πολέμησε ὡς στρατιώτης τό 1940-1941 στόν
ἑλληνοϊταλικό πόλεμο στήν Ἀλβανία. [Βλ. Δημ. Θ. Κύρου,
Ἡ συμμετοχή τῆς Ἀρναίας στόν ἑλληνοϊταλικό πόλεμο
τοῦ 1940 – 1941. (Ὀνόματα καί ἀφηγήσεις συμμετεχόντων
Ἀρναιωτῶν. Μιά πρώτη καταγραφή), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 65/2004,
σ. 6, ἀρ. 64). Ἦταν ὑποδηματοποιός (συνεχίζοντας τό
ἐπάγγελμα τοῦ πατέρα του). [Βλ. Μάνου (Μανασσῆ) Γ.
Μανασσῆ, ὅ.π., σ. 61].
37. Γεννήθηκε τόν Δεκέμβριο τοῦ 1935. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων …»). Ἐργάσθηκε ὡς ἰδιωτικός ὑπάλληλος. Νυμφεύθηκε τήν Μαρία Μιχαλάκου.
38. Γεννήθηκε τό 1929 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων…») καί πέθανε τό 1930 ἀπό ὀστρακιά.
39. Γεννήθηκε τό 1931. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Φοίτησε στό Δημοτικό καί στό Γυμνάσιο Ἀρναίας καί
σπούδασε στή Θεολογική καί στή Φιλοσοφική Σχολή τοῦ
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ὑπηρέτησε ὡς θεολόγος
σέ σχολεῖα τῆς Ἑλλάδας καί τῆς Γερμανίας καί ὡς ἱεροκήρυκας στήν Ἑλλάδα καί στή Γερμανία. Νυμφεύθηκε
τήν Γερμανίδα Οὔρσουλα Μπαμπιλόν. Εἶναι ὁ συντάκτης
τοῦ γενεαλογικοῦ δέντρου τοῦ γένους Ρήγα.
40. Φοίτησε στό Ἠμιγυμνάσιο Ἀρναίας καί στή συνέχεια στό Γ΄ Γυμνάσιο Θηλέων Θεσσαλονίκης μέ τήν οἰκονομική κυρίως στήριξη τοῦ Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ
Σωκράτη. Παντρεύθηκε τόν Ἀριστοτέλη Μισόπουλο ἀπό
τήν Προύσσα, μέ τόν ὁποῖο ἀπέκτησαν δύο παιδιά.
41. Γεννήθηκε τό 1924. (Βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
…»). Φοίτησε στό Ἠμιγυμνάσιο Ἀρναίας καί σταδιοδρόμησε ὡς αὐτοκινητιστής. Νυμφεύθηκε τήν Αἰκατερίνη
Τσιρώνη.
19

Ε Λ Ε Υ Θ Ε Ρ Ι Ο Σ Ι Ω Α Ν Ν ΟΥ

ΕΝΑΣ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΣ ΗΡΩΑΣ ΤΟΥ 1821
ΑΠΟ ΤΗ ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗ
Νίκος Ἐμμ. Παπαοικονόμου

ἐπανάσταση τῆς Χαλκιδικῆς τό 1821 ἄφησε πίσω της ἐρείπια καί καταστροφή. Τά χωριά κάηκαν, ψυχές καί περιουσίες χάθηκαν. Ὡστόσο κάποιοι Χαλκιδικιῶτες, Μαντεμοχωρίτες, Χασικοχωρίτες καί Κασσανδρινοί κατάφεραν νά σωθοῦν καί νά δημιουργήσουν ξανά τή ζωή τους στούς
τόπους, ὅπου εἶχαν βρεῖ καταφύγιο, ἀρχικά στίς Σποράδες καί ἀργότερα, γύρω στό 1830, στήν
Ἀταλάντη τῆς Φθιώτιδας. Μεταξύ αὐτῶν ἦταν καί πολλοί ἀγωνιστές, οἱ ὁποῖοι μετά τήν καταστροφή τῆς Κασσάνδρας, τόν Νοέμβριο τοῦ 1821, συνέχισαν τόν ἀγώνα στή νότια Ἑλλάδα. Σέ παλαιότερο ἄρθρο καταγράψαμε τούς ἀγωνιστές τοῦ 1821 ἀπό τή Λιαρίγκοβη, ἀνάμεσά τους
ξεχωρίζει καί ὁ Ἐλευθέριος Ἰωάννου1.
Δυστυχῶς δέν σώζονται στοιχεῖα γιά τή δράση του κατά τήν πρώτη φάση τοῦ ἀγῶνα στή Χαλκιδική, ὡστόσο ἡ στρατιωτική του καριέρα μετά τήν ἀπελευθέρωση τῆς Ἑλλάδας, προϋποθέτει
ἀξιόλογη συμμετοχή του στήν ἐπανάσταση. Ὁ Ἐλευθέριος Ἰωάννου γεννήθηκε στή Λιαρίγκοβη
γύρω στό 1798. Κατά πᾶσα πιθανότητα πῆρε μέρος στήν ἐπανάσταση τῶν Μαντεμοχωρίων καί παρέμεινε στή Χαλκιδική ἕως τήν πτώση τῆς Κασσάνδρας. Κατόπιν κατέφυγε στή Σκόπελο καί ἀκολούθησε τά Μακεδονικά στρατεύματα ὑπό τόν Καρατάσο σέ διάφορες περιοχές τῆς
ἐπαναστατημένης Ἑλλάδας. Οὐσιαστικά οἱ πληροφορίες γιά τό πρόσωπό του ξεκινοῦν ἀπό τό 1828
καί μετά.
Μέ τήν ἔλευση τοῦ Καποδίστρια καί τή δημιουργία τοῦ πρώτου τακτικοῦ στρατοῦ, οἱ Μακεδόνες παλαιοί ἀγωνιστές, πού ἦταν διασκορπισμένοι στά νησιά τῶν Σποράδων, κλήθηκαν νά συμμετάσχουν στή διοργάνωση τοῦ νέου στρατεύματος. Ἔτσι ἀπό τόν Μάιο τοῦ 1828 ἄρχισαν νά
κατεβαίνουν, ἀπό τή Σκιάθο καί τή Σκόπελο κυρίως, πρός τά Μέγαρα, ὅπου ἦταν τό κεντρικό στρατόπεδο. Ἀνάλογα μέ τήν προϋπηρεσία καί τήν προσφορά του στόν ἀγώνα, ὁ κάθε ὑποψήφιος γιά
τόν τακτικό στρατό λάμβανε καί ἀντίστοιχο βαθμό, στρατιώτης ἤ ἀξιωματικός. Ὁ Ἐλευθέριος
Ἰωάννου κατατάχτηκε στό νεοσύστατο στράτευμα ἀρχικά μέ τόν βαθμό τοῦ εἰκοσιπένταρχου. Στίς
11 Ὀκτωβρίου τοῦ 1828 προβιβάστηκε σέ πεντηκόνταρχο καί τοποθετήθηκε στήν 8η ἑκατονταρχία, τῆς 7ης χιλιαρχίας, μέ χιλίαρχο τόν Ἀναστάσιο Καρατάσο καί ἑκατόνταρχο τόν παλιό Λειβαδιώτη ὁπλαρχηγό Ἀγγελή Στέριου. Λίγους μῆνες ἀργότερα τό 1829 μέ τήν ἀνασύσταση πού ἐπῆλθε
στό στράτευμα ἡ 8η ἑκατονταρχία μετονομάστηκε σέ 3η χωρίς νά συμβοῦν οὐσιαστικές ἀλλαγές
στούς βαθμούς καί στά πρόσωπα πού τήν ἀπάρτιζαν. Σέ ἕναν στρατιωτικό κατάλογο, πού περιέχει
τά ὀνόματα τῶν ἀξιωματικῶν καί τῶν στρατιωτῶν τῆς 3ης ἐκατονταρχίας, ἀναφέρεται πώς ὁ Ἐλευθέριος Ἰωάννου ἔχει σκούρα μαλλιά καί ξανθό μουστάκι, ἐνῶ τό ἀνάστημά του εἶναι «ἱκανόν»2.
Οἱ ζυμώσεις καί οἱ μεταβολές στόν νεοσύστατο στρατό συνεχίστηκαν ἀπό τόν Καποδίστρια καί
τό 1829 μέ τήν κατάργηση τοῦ θεσμοῦ τῶν χιλιαρχιῶν καί τήν ἀντικατάστασή τους ἀπό τά λεγόμενα «ἐλαφρά τάγματα». Ἔτσι στά τέλη τοῦ 1829 δημιουργήθηκαν 20 νέα τάγματα. Ἡ νέα αὐτή
μορφή τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ εἶχε χαρακτῆρα τοπικιστικό, οἱ στρατιῶτες, δηλαδή, πού ἀπάρτιζαν
τά συγκεκριμένα στρατιωτικά σώματα, συνήθως κατάγονταν ἀπό συγκεκριμένα διαμερίσματα τοῦ
ἑλληνικοῦ χώρου, Ἤπειρος, Πελοπόννησος, Στερεά κ.τ.λ. Οἱ περισσότεροι Μακεδόνες συγκεντρώθηκαν στό 14ο καί ἡ πλειοψηφία τῶν Χαλκιδικιωτῶν στό 16ο τάγμα, μέ ταγματάρχη τόν Γοματιανό παλαιό ἀγωνιστή Ἀποστολάρα Βασιλείου. Ὁ Ἐλευθέριος Ἰωάννου τοποθετήθηκε μέ τόν
βαθμό τοῦ ὑπολοχαγοῦ στόν 2ο λόχο τοῦ 16ου τάγματος3. Στή θέση αὐτή ὑπηρέτησε ἕως τήν διάλυση τῶν ταγμάτων τό 1833. Τόν Μάρτιο τοῦ 1832, ἔπειτα ἀπό πρόταση τοῦ Ἀποστολάρα, τιμήθηκε μέ στρατιωτικό δίπλωμα ὑποταγματάρχη. Στό μεταξύ ἐγκατέλειψε τίς Σποράδες καί
20

ἐγκαταστάθηκε μόνιμα στή Νέα Πέλλα Φθιώτιδας.
Τό 1836, μέ τή δημιουργία τοῦ νέου σώματος τῆς Ἐθνοφυλακῆς, ὁ Ἰωάννου ἐντάσσεται ὡς λοχαγός στόν 4ο λόχο τοῦ 3ου τάγματος Ὁροφυλακῆς, ὅπως μετονομάστηκε ἀργότερα ἡ Ἐθνοφυλακή. Σέ ὅλη τή διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας του στό σῶμα Ὁροφυλακῆς Φθιώτιδας, ἀπό τό 1836 ἕως
καί τό 1841, ἔδειξε ἰδιαίτερο ζῆλο καί ἀφοσίωση στό καθῆκον του, λαμβάνοντας μέρος κυρίως σέ
ἐπιχειρήσεις ἐκκαθάρισης τῆς Στερεᾶς ἀπό τούς ληστές, πού μάστιζαν ἐκείνη τήν ἐποχή τήν ὕπαιθρο. Γιά τήν προσφορά του στόν ἀγώνα τιμήθηκε τό 1836 μέ ἀριστεῖο4, ἀλλά καί ἀργότερα κατά
τή διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας του στήν Ὁροφυλακή δέχτηκε τά εὔσημα ἀπό τήν Ἑλληνική Πολιτεία
γιά τή συμβολή του στήν πάταξη τῆς ληστείας. Σύμφωνα μέ δύο φύλλα τῆς Ἐφημερίδας τῆς Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) ὁ Ἰωάννου τιμήθηκε δύο φορές. Στό ΦΕΚ ἀριθμ. 20 τῆς 30/5/1837 ἀναφέρεται:
«Ἐπηνέθησαν τά ἀκόλουθα σώματα τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ὡς διαπρέψαντα κατά καιρόν εἰς τάς
τελευταίας ἀνωμαλίας κατά τήν Ἀκαρνανίαν καί Αἰτωλίαν καί ἐναντίον τῶν ληστρικῶν συμμοριῶν
... Ἐπηνέθησαν πρός τούτοις οἱ ἀκόλουθοι ἀξιωματικοί …Ἐλευθέριος Ἰωάννου εἰς τό πρώην ὑπό
τόν συνταγματάρχην Γρίβαν σῶμα …». Ἐπίσης στό ΦΕΚ ἀριθμ. 4 τῆς 27/2/1839 ἀναφέρονται μεταξύ ἄλλων τά ἑξῆς: «Ἐπηνέθησαν διά τήν ἔνδοξόν των διαγωγήν εἰς τήν κατά τήν 15η Μαρτίου
1838 εἰς τάς θέσεις Ἀρκουδοπούρνι καί Δρίστελλα συμβάσαν συμπλοκήν μέ ληστάς ἀπό τό 3ο ἐλαφρόν τάγμα τῆς ὁροφυλακῆς ... οἱ λοχαγοί Νικόλαος Μερενδίτης καί Ἐλευθέριος Ἰωάννου …».
Τόν Μάιο τοῦ 1838 ὁ Ἐλευθέριος νυμφεύθηκε τήν Αἰκατερίνη Χατζηευθυμίου, ἡ ὁποία εἶχε
γεννηθεῖ τό 1811. Δέν ἀποκλείεται νά ἦταν κόρη τοῦ ἄλλου Λιαριγκοβινοῦ ἀγωνιστῆ τοῦ 1821,
Κωνσταντίνου Χατζηευθυμίου.
Τελευταία ἀναφορά στίς πηγές γιά τόν Λιαριγκοβινό ἀγωνιστή ἐντοπίζουμε στό ΦΕΚ μέ ἀριθμ.
35 τῆς 16/12/1848. Σύμφωνα μέ διάταγμα τοῦ Ὄθωνα περί Ἀπονομῆς Παρασήμων, ἀναφέρεται:
«Ὄθων ἐλέω Θεοῦ Βασιλεύς τῆς Ἑλλάδος. Εὐδοκοῦμεν νʼ ἀπονείμομεν χάριν τῆς πίστεως ἥν
ἔδειξαν πρός τόν Ὑψηλόν Ἡμῶν Θρόνον καί τῆς ἀφοσιώσεως πρός τά καθεστῶτα συντελέσαντας
εἰς τήν ἀποκατάστασιν τῆς κοινῆς ἡσυχίας καί τάξεως τόν χρυσοῦν σταυρόν τῶν Ἱπποτῶν τοῦ
Ἡμετέρου τάγματος τοῦ Σωτῆρος εἰς τούς μέχρι τοῦδε ἱππότας τοῦ Ἀργυροῦ Σταυροῦ τοῦ αὐτοῦ
τάγματος…. Ἐλευθέριον Ἰωάννου λοχαγόν 1. κλάσεως τοῦ 3. ἐλαφροῦ τάγματος τῆς Ὁροφυλακῆς».
Δυστυχῶς δέν σώζονται ἄλλα στοιχεῖα γιά τή ζωή τοῦ ἀξιόλογου αὐτοῦ Χαλκιδικιώτη ἀγωνιστῆ. Ἀγνοοῦμε τόν τόπο καί τόν χρόνο τοῦ θανάτου του καί ἄλλες λεπτομέρειες γιά τόν βίο του.
Ὡστόσο ἀπό τήν στρατιωτική του καριέρα κατανοοῦμε πώς πρόκειται γιά ἕναν ἀπό τούς πολλούς
ἄγνωστους ἕως σήμερα καί ξεχασμένους ἀγωνιστές τοῦ 1821, πού περιμένει καί αὐτός πότε ἐπιτέλους ἐμεῖς οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες θά ἀναγνωρίσουμε καί θά τιμήσουμε ἐπάξια τούς προγόνους
μας!
1. Ν. Παπαοικονόμου, «Ἡ συμμετοχή τῶν Λιαριγκοβινῶν στήν ἐπανάσταση τοῦ 1821 καί στή συγκρότηση τοῦ πρώτου τακτικοῦ στρατοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους», περ. «ΑΡΝΑΙΑ»,τεῦχ. 87/Ἀπρ.-Ἰούν. 2010,
σ. 27, Ν. Παπαοικονόμου, «Οἱ Χαλκιδικιῶτες ἀγωνιστές τοῦ 1821 στόν στρατό τοῦ Καποδίστρια», περ.
«Πολύγυρος», τεῦχ. 55/Ἰαν.-Φεβρ.
2010, σ. 8.
2. Γ.Α.Κ., Καποδιστριακό Ἀρχεῖο,
Γενικό Φροντιστήριο, φ. 21, ἔγγρ.
575, φ. 50, ἔγγρ. 203.
3. Γ.Α.Κ., Καποδιστριακό Ἀρχεῖο,
Γραμματεία τῶν Στρατιωτικῶν, φ.
54, φ. 66, φ. 83, φ. 129, φ. 156, ἔγγρ.
46.
4. Γ.Α.Κ., Ὀθωμανικό Ἀρχεῖο,
Ἀρχεῖο Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν,
φ. 420, ἔγγραφο 80.
21

᾽∂νδιαφέρουσες ∂ἰδήσεις
(Ὅσες ἀναφέρονται στήν Ἱστορία καί στή Λαογραφία τῆς Ἀρναίας)

◆ ΑΝΑΒΙΩΣΑΝ ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ

Τήν 1η Ἰανουαρίου τά μικρά παιδιά τῆς Ἀρναίας ἔψαλαν τά «κάλαντα» τῆς Πρωτοχρονιᾶς στούς κατοίκους παίρνοντας ὡς φιλοδώρημα χρήματα καί «σούρβα» (ξηρούς καρπούς, φροῦτα καί καραμέλες).

◆ ΠΑΡΑΧΩΡΗΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΤΟ «ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΙΑΤΡΟΥ»

Σέ ἐφαρμογή τοῦ Νόμου 4049/2012 παραχωρήθηκε κατά κυριότητα χωρίς ἀντάλλαγμα στόν Δῆμο Ἀριστοτέλη
τό ἀκίνητο τοῦ Ἀρχοντικοῦ Ἰατροῦ (Γιατράδικο), ὅπου στεγάζεται τό Ἱστορικό καί Λαογραφικό Μουσεῖο Ἀρναίας, ἰδιοκτησίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ὀργανισμοῦ Τουρισμοῦ καί ἐκτάσεως 335 τ.μ. Σύμφωνα μέ δηλώσεις τοῦ Δημάρχου κ. Χρ. Πάχτα μέ τήν παραχώρηση αὐτή, πού εἶναι μιά θετική ἐξέλιξη, ἀνοίγονται νέες προοπτικές γιά
τήν ἀξιοποίηση τοῦ κτιρίου, τό ὀποῖο θά ἀξιοποιηθεῖ μέ τόν καλύτερο τρόπο, ὥστε νά προσδώσουν σημαντικό ὄφελος στόν τομέα τοῦ πολιτισμοῦ.

◆ Η ΑΡΝΑΙΑ ΣΕ ΕΚΠΟΜΠΗ ΤΗΣ Ν.Ε.Τ.

Στίς 10 Ἰανουαρίου (2.30 μ.μ.) στήν ἐκπομπή τῆς Ν.Ε.Τ. «ΜΕΝΟΥΜΕ ΕΛΛΑΔΑ» (πού ἐπιμελοῦνται ὀ Γιῶργος
Ἀμιρᾶς καί ἡ Ἑλένη Τσιτσιμπίκου) προβλήθηκε γιά 5 λεπτά τό Ἱστορικό καί Λαογραφικό Μουσεῖο τῆς Ἀρναίας (πού ἱδρύθηκε τό 1999). Προβλήθηκαν πλάνα ἀπό τό κτίριο πού τό στεγάζει (τό Ἀρχοντικό Ἰατροῦ-Γιατράδικο)
καί ἀπό τό ἐσωτερικό του μέ τά πολλά λαογραφικά του ἀντικείμενα, ἕνα ἀπό τά ὁποῖα εἶναι καί μιά παλιά πυροσβεστική ἀντλία, ἐνῶ γιά τό Μουσεῖο, τά ἀντικείμενά του, ἀλλά καί γιά τό τοπικό ποτό, τή Μουντοβίνα, μίλησε ἡ ξεναγός τοῦ Μουσείου κ. Κατερίνα Νίκου.

◆ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟ ΓΙΩΡΓΗ ΓΙΑΓΛΗ

Τήν Κυριακή 24 Φεβρουαρίου ὁ Σύλλογος Νιγριτινῶν Θεσσαλονίκης «Ο ΒΙΣΑΛΤΗΣ» πραγματοποίησε γιορταστικές ἐκδηλώσεις γιά
τά 100 χρόνια ἀπό τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Νιγρίτας ἀπό τόν τουρκικό ζυγό. Οἱ ἐκδηλώσεις ἄρχισαν μέ ἐκκλησιασμό τῶν μελῶν στόν
Ἱ. Ν. Τιμίου Προδρόμου τοῦ Παπαφείου Ὀρφανοτροφείου, πού ἔληξε μέ Δοξολογία στό τέλος τῆς Θ. Λειτουργίας, καί τελείωσαν στήν
αἴθουσα τοῦ Συλλόγου μέ ὀλιγόλεπτες ἐπετειακές ὁμιλίες ἀπό τόν
Γ. Γραμματέα τοῦ Συλλόγου κ. Σμυρλή καί ἀπό τόν Δημ. Κύρου, ὁ
ὁποῖος μιλώντας γιά 15 λεπτά ἀναφέρθηκε στόν Ἱερισσιώτη ὁπλαρχηγό Γιώργη Γιαγλῆ, ὅσον ἀφορᾶ στή δράση του κατά τή διάρκεια
τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγῶνα (1904-1908), πού ἔδρασε στή Χαλκιδική καί
στή Νιγρίτα σταλμένος τό 1906 ἀπό τήν Ἀθήνα μέ ἔνοπλο σῶμα, πού
συγκρότησαν οἱ ἐκεῖ διαμένοντες ᾽Αρναιῶτες Θεοχάρης καί Μαυρουδῆς Γερογιάννης ὡς ἱδρυτές τοῦ Κεντρικοῦ Μακεδονικοῦ
Συλλόγου μέ σκοπό τήν προσφορά βοήθειας στούς κατατρεγμένους,
ἀπό Τούρκους καί Βούλγαρους, Μακεδόνες, καί σέ ἕνα τραγούδι
σχετικό μέ τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Νιγρίτας ἀπό τόν Γιαγλῆ στίς 22
Ὀκτωβρίου τοῦ 1912.
Ὁ ὁμιλητής δώρισε στόν Σύλλογο τό βιβλίο του γιά τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας καί τῆς Β. Χαλκιδικῆς καί ὁ Σύλλογος τοῦ
δώρησε τό βιβλίο τοῦ Ἄγγελου Παπαμάλαμα γιά τό Δημοτικό Τραγούδι τῆς Νιγρίτας καί τῆς εὐρύτερης περιοχῆς τῆς Βισαλτίας.

◆ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ ΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ

Ἡ ἐφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» (Ἀθηνῶν) πρόσφατα (2012) ἐξέδωσε μέ φωτογραφική ἀναπαραγωγή τό βιβλίο τῶν
Μιχαήλ Σταματελάτου καί Φωτεινῆς Βάμβα-Σταματελάτου μέ τίτλο: «Γεωγραφικό Λεξικό τῆς Ἑλλάδας» (πού
πρωτοεκδόθηκε τό 2006) καί τό κυκλοφόρησε ὡς ἔνθετο. Στόν Α΄ τόμο (Α-Ι) καί στή σελίδα 100 καταγράφεται ἡ Ἀρναία μέ διάφορα στοιχεῖα, σημαντικότερα ἀπʼ τά ὁποῖα εἶναι οἱ ἀπογραφές τῶν ἐτῶν 1928, 1940, 1951,
1961, 1971, 1981 καί 1991, καί γίνεται ἀναφορά στήν ἐπαρχία Ἀρναίας. Δέν ὑπάρχει ἀναφορά στήν ἀρχαία πόλη
Ἆρναι ἤ Ἀρναί τῆς Χαλκιδικῆς.
22

◆ ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΕ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΕΝΑ ΚΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΣΗΜΑΝΣΗΣ

• Σχετικά μέ τήν τοποθέτηση ἀπό τόν Δῆμο ἀφισσῶν μέ
παλιές φωτογραφίες σέ ἀνακαινισμένα-ἀποκαταστημένα
κτήρια γιά τή δημιουργία περιπατητικῶν διαδρομῶν στήν
Ἀρναία σημειώνουμε συμπληρωματικά τά παρακάτω ἐνημερωτικά:
Ἔχουν δημιουργηθεῖ ἕξι διαδρομές μέσα στόν οἰκισμό
τῆς Ἀρναίας, στίς ὀποῖες ἔχουν ἐπισημανθεῖ, προσδιορίσθηκαν καί καταγράφηκαν 146 ἀξιόλογα ἀπό ἀρχιτεκτονικῆς καί ἱστορικῆς πλευρᾶς κτήρια, ἀπʼ τά ὁποῖα τά περισσότερα ἔχουν ἀναστηλωθεῖ καί ἀποκατασταθεῖ.
Στή συνέχεια τοποθετήθηκαν διπλά καί ἄθραυστα πλαστικά τζάμια μέ παλιές φωτογραφίες τυπωμένες σέ ἀδιάβροχο πλαστικό καμβά διαστάσεων 60Χ40 ἑκ. μέ ἀναγραφή τοῦ ἱστορικοῦ τοῦ κτηρίου καί μέ τήν ἀρχική χρονολογία κτίσεώς τους στά
ἑλληνικά καί στά ἑλληνικά.
Ἔτσι οἱ δρόμοι τῆς Ἀρναίας ἀπέκτησαν μουσειακό ἐνδιαφέρον
καί μιλοῦν γιά τήν ἱστορία τοῦ τόπου καί γιά ἄλλα ἐνδιαφέροντα θέματα (ὅπως φυσιογνωμίες, ἐνδυμασία, συνήθειας κ.ἄ.).
• Ἐπίσης, σχετικά μέ τήν τοποθέτηση ξύλινων πινακίδων σήμανσης, πού δείχνουν κατεύθυνση προορισμοῦ σημειώνουμε συμπληρωματικά τά παρακάτω:
Ἡ ξύλινη πινακίδα εἶναι σκαλισμενη στό χέρι καί στό πίσω μέρος της ὑπάρχει φωτογραφία διαστάσεων 10Χ25 ἑκ. τυπωμένη σέ
πλαστικό ἀδιάβροχο καμβά προστατευμένο μέ ἄθραυστο πλαστικό τζάμι.
Πρέπει νά σημειώσουμε, ὅτι ἡ Ἀρναία ἴσως ἔχει τήν πρωτιά πανελλήνια στήν κατασκευή τέτοιων ἔργων!

ΤΟ ΝΕΟ Δ.Σ. ΤΟΥ ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Τό νέο Διοικητικό Συμβούλιο τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ», πού προῆλθε
ἀπό τίς ἐκλογές, πού πραγματοποιήθηκαν στίς 20 Ἰανουαρίου 2013, γιά τή διετία 2012-2014, ἔχει τήν παρακάτω σύνθεση:
Πρόεδρος:
Μιχ. Καρτσιώτης (Πετροκέρασα)
Ἔφορος:
Ἀσημ. Γιαννακάρη (Πολύγυρος)
Ἀντιπρόεδρος:
Παν. Βερροιώτης (Πολύγυρος)
Ἔφορος:
Θεόδ. Τσαμούρης (Ἀρναία)
Γεν. Γραμματέας: Ἰωάν. Κοτσάνης (Ἀρναία)
Ἔφορος:
Ἀνδρ. Κωστόπουλος (Ἄθυτος)
Ταμίας:
Ἀβραάμ Παπαδόπουλος (Βράσταμα) ἈναπληΖαφ. Οἰκονόμου (Γαλάτιστα)
Εἰδ. Γραμματέας: Ἀστ. Λυριτζής (Ταξιάρχης)
ρωματικοί:
καί Ἰωάνν. Δ. Σαμαρᾶς (Ἀρναία)

◆ ΓΙΟΡΤΑΣΜΟΣ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ
Γιορτάσθηκε καί φέτος στήν Ἀρναία μέ διάφορες ἐκδηλώσεις ἡ ἐθνική Ἐπέτειος τῆς 25ης Μαρτίου τοῦ
1821. Σύμφωνα μέ τό Πρόγραμμα, πού τυπώθηκε ἀπό τήν (Δημοτική) Κοινότητα Ἀρναίας τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη,
πραγματοποιήθηκαν οἱ παρακάτω γιορταστικές ἐκδηλώσεις.
• Στίς 22 Μαρτίου: Γενικός Σημαιοστολισμός τῶν Δημόσιων, Δημοτικῶν καί Ἰδιωτικῶν Καταστημάτων, τῶν
Ν.Π.Δ.Δ., τῶν Τραπεζῶν καί τῶν οἰκιῶν μέχρι τό βράδυ τῆς 25ης Μαρτίου καί –Ὁμιλία ἀπό ἐκπαιδευτικούς
στούς μαθητές τῶν σχολείων καί καταθέσεις στεφάνων στό Ἡρῶο.
• Στίς 24 Μαρτίου: Φωταγώγηση ὅλων τῶν παραπάνω κτιρίων κατά τίς βραδυνές ὧρες στίς 24 καί 25 Μαρτίου.
• Στίς 25 Μαρτίου: - Ἐωθινό ἀπό τήν Φιλαρμονική τοῦ Δήμου καί Ἔπαρση Σημαίας στό Δημοτικό Καταστημα - Θριαμβευτικά θούρια καί ἐμβατήρια ἀπό τή Φιλαρμονική στούς κεντρικούς δρόμους τῆς κωμόποληςἘπίσημη Δοξολογία στόν Μητροπολιτικό Ναό τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καί ἐκφώνηση τοῦ πανηγυρικοῦ τῆς Ἡμέρας ἀπό τήν φιλόλογο καθηγήτρια τοῦ Γυμνασίου Ἀρναίας κ. Ἀκυλίνα Βουρνίτη, - Τρισάγιο, Προσευχή ἀπό
τή Φιλαρμονική, κατάθεση στεφάνων, σιγή ἑνός λεπτοῦ καί Ἐθνικός Ὕμνος στόν χῶρο τοῦ Ἡρώου, - Παρέλαση τῶν μαθητῶν ὅλων τῶν Σχολείων μπροστά στοὐς ἐπισήμους καί μέ τή συμμετοχή τοῦ λαοῦ καί -Ὑποστολή τῆς Σημαίας τό ἑσπέρας.
◆ ΤΟ ΝΕΟ Δ.Σ. ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑΡΝΑΙΑΣ
Στή Γενική Συνέλευση τῶν μελῶν τῆς Πολιτιστικῆς καί Ἐπιμορφωτικῆς Ἑταιρείας, πού πραγματοποιήθηκε στίς 10 Φεβρουαρίου ἐκλέχθηκε νέο Διοικητικό Συμβούλιο γιά τήν διετία 2013-2014, πού συγκροτήθηκε
23

σέ σῶμα ὡς ἑξῆς:
Πρόεδρος:
Ἀντιπρόεδρος:
Γεν. Γραμματέας:
Ταμίας:
Μέλη:

Στυλιανός Θεολ. Βαλιᾶνος (δικηγόρος)
Ἀστέριος Γ. Ρήγας (δημοτ. ὑπάλληλος)
Νεκταρία Πραβήτα (ἐλευθ. ἐπαγγελματίας)
Εὐαγγελία Κυρούδη (δημοτ. ὑπάλληλος)
Νικόλαος Ζυγούρης (ἐπαγγελματίας)
Θεοδόσιος Καραστέργιος (πολιτ. Μηχανικός)
Κυριακή Καραγιάννη (λογίστρια)

◆ ΕΚΟΙΜΗΘΗ Ο π. ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΖΗΣΟΠΟΥΛΟΣ
Στίς 29 Ἰανουαρίου ἐκοιμήθη «πλήρης ἡμερῶν» ὁ ἱδρυτής καί πνευματικός πατέρας τῆς Ἀδελφότητας «ΑΓΙΑ
ΛΥΔΙΑ Η ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΑ» (κοντά στήν Ἀσπροβάλτα Θεσσαλονίκης) Ἀρχιμανδρίτης Θεόφιλος Ζησόπουλος. Ἡ κηδεία του ἔγινε στόν Ἱ. Ναό Ἁγίας Λυδίας τῆς Ἀδελφότητας μέ τή συμμετοχή πολλῶν Μητροπολιτῶν, ἱερέων,
διακόνων, μοναχῶν καί μοναζουσῶν καί πλήθους λαοῦ, καί ἐτάφη κοντά στόν Ναό.
Τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ», τό ὁποῖο τυπώνεται στό Τυπογραφεῖο «ΜΕΛΙΣΣΑ», πού λειτουργεῖ στίς ἐγκαταστάσεις τῆς Ἀδελφότητας ἀπό τά μέλη της, εὔχεται ὁ Θεός νά ἀναπαύσει «ἐν χώρᾳ ζώντων καί ἐν σκηναῖς
Δικαίων» τήν ψυχή τοῦ σεβαστοῦ καί ἀγαπητοῦ πνευματικοῦ γέροντα Θεοφίλου καί νά βοηθήσει τήν Ἀδελφότητα, μέ τίς προσευχές τοῦ μακαριστοῦ γέροντά της, νά συνεχίσει τό ψυχοφελές ἔργο της.

◆ Ἀπό τίς 1 ἕως 8 Μαρτίου ὁ Ἐκδότης-Διευθυντής τοῦ περιοδικοῦ μας ἐπισκέφθηκε τήν Ἱ. Μονή Παντοκράτορος τοῦ Ἁγίου Ὄρους καί ἐρεύνησε τό παλιό Ἀρχεῖο τῆς Μονῆς γιά τή συγκέντρωση ἱστορικῶν πληροφοριῶν γιά τή Λιαρίγκοβη-Ἀρναία καί γιά τήν ἄλλη Χαλκιδική.
Ἡ ... συγκομιδή ἦταν ἱκανοποιητική καί κατά διαστήματα θά ἐντάσσεται σέ σχετικό ἄρθρο του. Ἐκφράζουμε
θερμότατες εὐχαριστίες στόν Ἡγούμενο Ἀρχιμ. Γαβριήλ καί τόν Ἀρχειοφύλακα Ἱερομόναχο Θεόφιλο γιά τήν
μεγάλη του ἐξυπηρέτηση.

ΕΙ∆ΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ

◆ Η «ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ» ΣΤΟΝ ΠΟΛΥΓΥΡΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ

Στίς 2 Φεβρουαρίου δόθηκε στό Δημοτικό Θέατρο τοῦ Πολυγύρου ἡ παράσταση «ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ-ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ» μέ πρωτοβουλία τῆς Περιφερειακῆς Ἑνότητας Χαλκιδικῆς, ἡ ὁποία
τήν ἐνέταξε στό πρόγραμμα τῶν ἐκδηλώσεων γιά τόν ἑορτασμό τῆς ἐπετείου τῶν 100 ἐτῶν ἀπό τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Χαλκιδικῆς ἀπό τόν τουρκικό ζυγό στό πλαίσιο τῶν ἐκδηλώσεων, πού διοργάνωσε ἡ Περιφέρεια Κεντρικῆς Μακεδονίας γιά τήν ἐπέτειο τῶν 100 ἐτῶν ἀπό τήν Ἀπελευθέρωση ὅλης τῆς Μακεδονίας. Τό κείμενο (σενάριο) καί ἡ σκηνοθεσία τοῦ ἔργου ἦταν τοῦ Μιλτιάδη Μαρέτα, ὁ ὁποῖος εἶναι ἠθοποιός
(μέλος τοῦ Σωματείου Ἑλλήνων Ἠθοποιῶν), Σκηνοθέτης (μέλος τῆς Ἑταιρείας Ἑλλήνων Σκηνοθετῶν), Ραψωδός, Σύμβουλος καί Ὀργανωτής Πολιτιστικῶν δραστηριοτήτων, συνεργαζόμενος μέ Δήμους, Σχολεῖα,
Πολιτιστικούς Φορεῖς καί Ὁμάδες ἀτόμων τῆς Χαλκιδικῆς σέ θέματα Θεάτρου, Τέχνης καί Πολιτισμοῦ, καί
κειμενογράφος (σεναριογράφος) γράφοντας καί παρουσιάζοντας Ραδιοφωνικές ἐκπομπές, Ραψωδίες, Θεατρικά ἔργα καί Δρώμενα.
Στήν παράσταση συμμετεῖχαν 9 ἠθοποιοί (ἕνας ἀπό τούς ὁποίους ἦταν ὁ Γιάννης Κουρούπας, γιός τοῦ
ἀειμνήστου Ἀρναιώτη καί κατοίκου Πολυγύρου Ἄγγελου Κουρούπα), μουσικοί, ἡ χορωδία «Θαμυριάδες»
(ἀποτελούμενη ἀπό 9 γυναῖκες) καί πολιτιστικοί Φορεῖς καί τούς φωτισμούς ἔκανε ὁ Γιῶργος Ταρκασάκης,

24

φωτιστής τοῦ Κρατικοῦ Θεάτρου
Βορείου Ἑλλάδος. Ἐπιστημονικός
Σύμβουλος τοῦ σεναρίου ὡς πρός
τά ἱστορικά στοιχεῖα ἦταν ὁ φιλόλογος καί ἐρευνητής τῆς Τοπικῆς
Ἱστορίας Δημ. Κύρου, πού εἶχε καί
τή φιλολογική ἐπιμέλειά του. Φορέας ὑλοποίησης τῆς παράστασης
ἦταν ἡ «ΕΝΕΠΕ ΜΟΥΣΑ».
Ἡ ὑπόθεση τοῦ ἔργου εἶνα ἡ
ἑξῆς μέ λίγα λόγια: Ὁ κυρ Δημήτρης μετά ἀπό «διακοπές στή νῆσο
Γυάρο» στά χρόνια τῆς Ἀπριλιατικῆς δικτατορίας (1967-1974) μέ
πειραγμένη καρδιά καί «κάργα ζάχαρο» περνᾶ ἀπό ἐξεταστική ἐπιτροπή, προκειμένου νά ἐπιλεγεῖ ὡς
δημοδιδάσκαλος, γιά νά πάει «εἰς
ὡραιωτάτην ἐπαρχίαν» καί νά διδάξει γιά τήν περίοδο τῆς Ἀπελευθέρωσης τοῦ 1912. Στήν ἐπιτροπή
τά κατάφερε, δηλ. ἐπιλέχθηκε ὡς
δάσκαλος καί στάλθηκε σέ κάποιο
μεγάλο χωριό τῆς Χαλκιδικῆς, γιά
νά διδάξει τήν Ἱστορία τῆς περιόδου
αὐτῆς, ὅπως τήν ἔμαθε διαβάζοντας
τά βιβλία τοῦ στρατηγοῦ Ἰωάννη
Ἀλεξάκη γιά τούς Βαλκανικούς πολέμους καί τή συμβολή τοῦ Α΄ Τάγματος τῶν Κρητῶν στήν Ἀπελευθέρωση τῆς Χαλκιδικῆς.
Μέ πληροφορίες γιά τήν παράσταση καί χαιρετισμούς τοῦ Περιφερειάρχη Κεντρικῆς Μακεδονίας κ. Ἀπόστ.
Τζιτζικώστα καί τοῦ Ἀντιπεριφερειάρχη Χαλκιδικῆς κ. Γιάννη Γιώργου κυκλοφόρησε καί διανεμηθηκε τρίπτυχο ἐνημερωτικό ἔντυπο. Οἱ χαιρετισμοί τοῦ Περιφερειάρχη καί τοῦ Ἀντιπεριφερειάρχη ἔχουν ὡς ἑξῆς:

Τήν παράσταση παρακολούθησαν ὁ Ἀντιπεριφερειάρχης Χαλκιδικῆς, ὀ ὁποῖος εὐκαιριακά ἔδωσε ἀναμνηστική-τιμητική πλακέτα στόν γιό τοῦ Μακεδονομάχου Ἰωάννη Παρλιάρη Χρῆστο ἀπό τόν Ταξιάρχη, ἐκπρόσωπο Φορέων καί πολύς κόσμος.
Στίς 23 Μαρτίου τό βράδυ ἡ ἴδια παράσταση, μέ περισσότερες ὅμως ἀναφορές στά ἱστορικά γεγονότα
τῆς Ἀρναίας, δόθηκε καί στό Πολιτιστικό Κέντρο τῆς Ἀρναίας μέ πρωτοβουλία τῆς Πολιτιστικῆς καί Ἐπι25

μορφωτικῆς Ἑταιρείας Ἀρναίας, μέ τή χορηγία τῆς Α.Ε. ΜΕΟ SEA HEALTH καί μέ εἴσοδο ἐλεύθερη.
Μέ πληροφορίες γιά τήν παράσταση καί χαιρετισμούς τοῦ Ἀντιπεριφερειάρχη Χαλκιδικῆς (ὅπως παραπάνω) καί τοῦ Προέδρου τῆς Πολιτιστικῆς καί Ἐπιμορφωτικῆς Ἑταιρείας Ἀρναίας κ. Στέλιου Θεολ. Βαλιάνου
κυκλοφόρησε καί διανεμήθηκε παρόμοιο μέ τό παραπάνω τρίπτυχο ἐνημερωτικό ἔντυπο.
Ὁ χαιρετισμός (πού κυκλοφόρησε καί σέ ἰδιαίτερο ἔντυπο μέ μορφή Πρόσκλησης ἀναρτήθηκε καί στό
Διαδίκτυο) τοῦ Προέδρου τῆς Π.Ε.Ε.Α. ἔχει ὡς ἑξῆς:

Τήν παράσταση παρακολούθησαν οἱ ἐφημέριοι τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγ. Στεφάνου π. Ἀθανάσιος
(ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Μητροπολίτη κ. Θεοκλήτου) καί π. Ἀντώνιος, ὀ Πρόεδρος τῆς (Δημοτικῆς) Κοινότητας Ἀρναίας κ. Ἀθαν. Τσάλας, ἡ Δημοτική Σύμβουλος καί Πρόεδρος τοῦ Ἀριστοτελείου Πνευματικοῦ Κέντρου του Δήμου , οἱ τ. Δήμαρχοι Ἀρναίας Ἀστ. Καραστέργιος, Γ. Κατσαμούρης καί Λάζ. Λαζάρου, ὁ Πρόεδρος τῶν Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν Χαλκιδικῆς καί τοῦ Συνδέσμου Ἱεροψαλτῶν τῆς Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ κ. Ἰω. Κέκερης, ἐκπρόσωποι ἄλλων Φορέων καί πολύς κόσμος.
Ἡ παράσταση ἦταν ἀφιερωμένη πρωτίστως στόν Κρῆτα Ἀντιστράτηγο Ἰωάννη Ἀλεξάκη, ὁ ὁποῖος τό 1912
ἦταν ἀνθυπολοχαγός καί ἐπικεφαλῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ (τμήματος τοῦ Τάγματος τῶν Κρητῶν), πού
ἔφερε ἐπίσημα τό «Ἑλληνικό» στήν Ἀρναία καί στή Β. Χαλκιδική στίς 2 Νοεμβρίου, καί τά ἱστορικά στοιχεῖα τῆς περιόδου τοῦ 1912 ἀντλήθηκαν γιά τήν παράσταση ἀπό τό βιβλίο του: «Πολεμικαί ἀναμνήσεις. Οἱ
Ἑλληνικοί Ἀπελευθερωτικοί Πόλεμοι 1912-1913 καί τό 1ο Ἀνεξάρτητο Τάγμα Κρητῶν (Τάγμα Κολοκοτρώνη),
Μέρος Α΄ (Τόμος 1ος), Ἀθῆναι 1967. Δευτερευόντως ἡ παράσταση ἦταν ἀφιερωμένη στό Διοικητή τοῦ Τάγματος Κρητῶν Γεωργ. Κολοκοτρώνη, πού ἔφερε τό «Ἑλληνικό» στόν Πολύγυρο ἐπίσης στίς 2 Νοεμβρίου.

◆ ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ 2013 ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΑΡΝΑΙΑΣ

Μιά πολύ σημαντική ἔκδοση πραγματοποίησε στό τέλος τοῦ 2012 τό Γυμνάσιο Ἀρναίας μέ τήν εὐκαιρία τῆς συμπλήρωσης 100 ἐτῶν ἀπό τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας καί τῆς Βόρειας Χαλκιδικῆς (1912-2012).
Πρόκειται γιά τό Ἡμερολόγιο τοῦ 2013 ἀφιερωμένο στό συγκλονιστικό ἐκεῖνο γεγονός τῆς ἀποτίναξης τοῦ
τουρκικοῦ ζυγοῦ ὕστερα ἀπό 482 χρόνια σκλαβιᾶς.
Ἡ ἔκδοση πραγματοποιήθηκε ἀπό τήν Γ΄ τάξη τοῦ Σχολείου μέ τήν ἐπιμέλεια καί τή φροντίδα τῆς φιλολόγου καθηγήτριας κ. Γεωργίας Σιδέρη καί εἶναι ἀσπρόμαυρη.
Τό ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ἔχει 15 φύλλα (μαζί μέ τό ἐξώφυλλο), γραμμένα ἀπό τή μιά ὄψη, διαστάσεων 30Χ42
ἑκ. Σέ κάθε φύλλο, ἀπό τά 13 πρῶτα, δημοσιεύεται μιά παράσταση-φωτογραφία. Συγκεκριμένα: Στό 1ο καί
στό 2ο φύλλο δημοσιεύεται ἡ φωτογραφία μέ τή λεζάντα: «Ὑποδοχή τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ» στό Καθολικό καί στή Φιάλη τῆς Μονῆς Βατοπαιδίου» καί μέ κείμενο γραμμένο ἀπό τόν Ι.Α.Π. (δηλ. τόν Ἰωακείμ Παπάγγελο) ἀναφερόμενο στούς εἰκονιζόμενους στή φωτογραφία. Στό 3ο φύλλο δημοσιεύεται ἡ Προκήρυξη τῆς Ἀπελευθέρωσης τῆς Χαλκιδικῆς μέ σχετικό κείμενο. Στό 4ο φύλλο δημοσιεύεται ἡ φωτογραφία τοῦ
Γεωργίου Κολοκοτρώνη, Διοικητῆ τοῦ Τάγματος τῶν Κρητῶν, μέ σχετικό κείμενο. Στό 5ο φύλλο δημοσιεύεται ἀπό τό βιβλίο τοῦ Δ. Κύρου γιά τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας καί τῆς Βόρειας Χαλκιδικῆς ὁ Χάρτης τῆς Χαλκιδικῆς μέ τή χειρόγραφη καταγραφή τῆς πορείας τοῦ Τάγματος ἀπό τή Θεσσαλονίκη πρός τό
Ἅγιον Ὄρος καί τόν Πολύγυρο καί τή σχετική λεζάντα. Δίπλα στόν χάρτη δημοσιεύονται φωτογραφίες τοῦ
Ἀνθυπολοχαγοῦ Ἰω. Αλεξάκη μέ τή σχετική λεζάντα καί τό βιογραφικό κείμενο γιʼ αὐτόν. Στό 6ο φύλλο δημοσιεύεται φωτογραφία μέ τό ἀντάρτικο σῶμα τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Ἀθαν. Μινοπούλου μέ τή σχετική λεζάν26

τα καί κείμενο μέ τήν πορεία τῶν Προσκόπων στή Χαλκιδική τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1912. Στό 7ο φύλλο δημοσιεύεται φωτογραφία μέ τόν Μακεδονομάχο ὁπλαρχηγό Γιώργη Γιαγλή καί μέ συναγωνιστές του μέ σχετική λεζάντα καί κείμενο γιά τή δράση του. Στό 8ο φύλλο δημοσιεύεται φωτογραφία μέ τούς ἐπίστρατους
τῆς Χαλκιδικῆς στίς Σέρρες τό 1915 μέ τή σχετική λεζάντα καί κείμενο μέ τά ὀνόματα τῶν εἰκονιζομένων.
Στό 9ο φύλλο δημοσιεύεται φωτογραφία τοῦ Σχολείου τῆς Λιαρίγκοβης (τοῦ 1871) καί τῶν μαθητῶν του
μέ τή λεζάντα: «Τό σχολεῖο τῆς Λιαρίγκοβης, ὄπου ἐγκαταστάθηκε ὁ Ἑλληνικός Σταθμός» καί μέ κείμενο
γιά τήν τελευταία μάχη μεταξύ Ἑλλήνων καί Τούρκων στό σπίτι τοῦ Ἀλεξάνδρου στό χοροστάσι στίς 15
Ὀκτωβρίου τοῦ 1912 [ὅπου καταγράφεται καί ἡ μαρτυρία τοῦ Νίκου Ρουκᾶ, ἡ ὁποία πρωτοδημοσιεύθηκε
ἀπό τόν Δ. Κύρου σέ ἄρθρο του γιά τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας (στό περιοδικό «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΖΩΗ»,
τχ. 24 (1986), σ. 36) καί στό βιβλίο του γιά τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας καί τῆς Β. Χαλκιδικῆς (2007)].
Στό 10ο φύλλο δημοσιεύεται φωτογραφία μέ τούς μαθητές καί τούς δασκάλους τῆς Ἀστικῆς Σχολῆς Λιαριγκόβης τοῦ σχολ. ἔτους 1913-1914 μπροστά στό Σχολεῖο, πού γιά τεχνικούς λόγους δέν ἀποτυπώθηκε
στή φωτογραφία, καί μέ κείμενο, ὅπου καταγράφονται τά ὀνόματα τῶν δασκάλων. Στό 11ο φύλλο δημοσιεύεται φωτογραφία, ὅπου εἰκονίζεται ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ καί Ἁγ. Ὄρους Σωκράτης μέ τούς μαθητές καί τούς δασκάλους τοῦ Ἡμιγυμνασίου Λιαριγκόβης (1927-1928) μέ τή σχετική λεζάντα καί κείμενο
μέ βιογραφικά τοῦ Μητροπολίτη καί τή δράση του (μέ ἀναφορά στήν ἐπανίδρυση τοῦ Φιλόμουσου Συλλόγου
«Ο ΑΠΟΛΛΩΝ» τό 1916 καί τήν ἵδρυση τῆς Ἕνωσης Ἑλληνίδων Λιαριγκόβης τό 1918. Στό 12ο φύλλο εἰκονίζονται 6 ἱερεῖς τῆς Λιαρίγκοβης μέ ἕναν ἐπίτροπο καί τόν νεωκόρο μέ τή σχετική λεζάντα καί κείμενο σχετικό μέ τήν ὑποδοχή τοῦ Ἑλλ. Στρατοῦ στήν Λιαρίγκοβη μέ τή συμμετοχή τῶν ἱερέων. Στό 13ο φύλλο δημοσιεύονται οἱ (ξεχωριστές) φωτογραφίες τῶν Μακεδονομάχων-Προσκόπων Γ. Γαλανόπουλου, Ἀθ. Μινόπουλου, Γιάννη Ράμναλη καί Ἀγ. Πιτούλα μέ τίς σχετικές λεζάντες καί μακροσκελές κείμενο μέ στιγμιότυπα ἀπό τήν οὐσιαστική καί τυπική ἀπελευθέρωση τῆς Λιαρίγκοβης καί τῆς ἄλλης Χαλκιδικῆς καί ἀναφορά
στό Μνημεῖο τῆς Ἀπελευθέρωσης στήν Ἀρναία. Τέλος, στό 14ο φύλλο α΄) καταγράφονται οἱ βιβλιογραφικές πηγές (7 στόν ἀριθμό), ἀνάμεσα στίς ὁποῖες εἶναι: Τά βιβλία τοῦ Δ. Κύρου γιά τήν Ἀπελευθέρωση τῆς
Ἀρναίας καί τῆς Βόρειας Χαλκιδικῆς καί γιά τόν Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ Σωκράτη, τό τχ. 17/1992 τοῦ περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ» καί τό φ. 73/1984 τῆς Ἐφημερίδας «ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ» καί β΄) ἐκφράζονται εὐχαριστίες σέ ὅσους βοήθησαν στήν ἔκδοση τοῦ Ἡμερολογίου (οἰκονομικά καί πνευματικά), ἀνάμεσα στούς
ὁποίους ἀναφέρονται καί ὁ Δ. Κύρου πρός τόν ὁποῖο στάλθηκε τό παρακάτω ἔγγραφο:
Αρναία, 20/12/2012
Αρ. Πρωτ. 440

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΠΕΡΙΦ.Δ/ΝΣΗ Π & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΣΗΣ Κ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΕΣΗΣ Ν. ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΝΑΙΑΣ

ΠΡΟΣ: κ. Δημήτριο Κύρου
ΑΡΝΑΙΑ

ΘΕΜΑ: «Ευχαριστήριο»
Αγαπητέ κ. Κύρου,
Δύο λόγια της καρδιάς για τις άγιες μέρες που πλησιάζουν.
Η βοήθειά σας υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου μας, τη δημιουργία του ιστορικού μας ημερολογίου.
Δίχως τη συμπαράστασή σας όλος ο κόπος, η προσπάθεια και ο αγώνας μας θα έπεφταν στο κενό.
Είμαστε ευγνώμονες που σταθήκατε στο πλάι μας.
Καλές γιορτές με υγεία και αγάπη

Τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» ἀπευθύνει τά θερμά του συγχαρητήρια στό Γυμνάσιο Ἀρναίας καί ἰδιαίτερα στούς μαθητές τῆς Γ΄ τάξης καί στήν φιλόλογο καθηγήτρια κ. Γεωργία Σιδέρη γιά τήν ἔκδοση
τοῦ Ἡμερολογίου 2013.
27

ΕΝΤΥΠΑ ΠΟΥ ΛΑΒΑΜΕ
• Μητροπολίτου Λαγκαδᾶ, Λητῆς καί
Ρεντίνης Ἰωάννου, Διακονῶντας τόν
λόγον, Λαγκαδάς-Θεσσαλονίκη 2011,
σσ. 320.
• – Τυπολογία καί προτυπώσεις τῶν Μυστηρίων τῆς Ἐκκλησίας στήν Παλαιά Διαθήκη. Σωτηριολογική προσέγγιση, Λαγκαδάς-Θεσσαλονίκη 2011,
σσ. 115.
(Τά παραπάνω δύο βιβλία –μαζί μέ τό
περιοδικό «ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ»
τῆς Μητροπόλεως Λαγκαδᾶ–
προσφέρθηκαν στόν Ἐκδότη-Διευθυντή τοῦ περιοδικοῦ μας ἀπό τόν
Μητροπολίτη κ. Ἰωάννη στίς 28-22012 κατά τήν ἐπίσκεψή του στό
χωριό Ὄσσα, ὅπου τοῦ πρόσφερε γιά
τή Βιβλιοθήκη τῆς Μητροπόλεως τό
περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» καί τό βιβλίο γιά
τόν Μητροπολίτη Σωκράτη).
• Ἀρχιμ. Δανιήλ Γ. Ἀεράκη, Χρυσοστομικό λεξικό, τόμ. Β΄, Ἀθήνα 2011,
σσ. 474.
• Γιάννη Π. Μαρίνου, Λαϊκά παραδο-

ΒΙΒΛΙΑ

σιακά ἐπαγγέλματα πού χάθηκαν καί
λαϊκοί παραδοσιακοί ἐπαγγελματίες
Ἱερισσιῶτες πού τά ἀσκούσανε,
Ἱερισσός 2012, σσ. 258, μέ τήν ἀφιέρωση: «Στόν ἀκούραστο ἐρευνητή
τῆς Ἱστορίας καί τοῦ Πολιτισμοῦ
φίλο καί συνάδελφο τοῦ ἀναλογίου
Δημήτριο Κύρου χαρίζω τό παρόν πόνημά μου μέ πολλή ἀγάπη καί ἐκτίμηση στό πρόσωπό του καί γιά τήν
προσωπική του παρουσία στήν παρουσίαση τοῦ παρόντος πονήματός
μου», γιά τήν ὁποία εὐχαριστοῦμε
θερμότατα. (Στίς σελίδες 78, 107
καί 153 ὑπάρχουν ἀναφορές στήν
Ἀρναία: Στήν πρώτη γίνεται λόγος γιά
τήν ὀνομασία μιᾶς ταβέρνας τῆς
Ἱερισσοῦ. Ἡ ταβέρνα ὀνομάσθηκε
«Ταβέρνα τά Ὄρνια» κατά μίμηση
τῆς ταβέρνας τοῦ Χρήστου Παπαγιάννη στήν Ἀρναία. Ἡ δεύτερη ἐπικεντρώνεται σέ μιά φωτογραφία,
ὅπου εἰκονίζονται Ἱερισσιῶτες ποζάροντας μέ φόντο τήν περίφραξη

τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Στεφάνου. Στήν τρίτη
σημειώνεται, ὅτι οἱ ψαράδες τῆς
Ἰερισσοῦ πουλοῦσαν τά ψάρια τους
μεταφέροντάς τα μέ ὑποζύγια στά
ὀρεινά χωριά τῆς Χαλκιδικῆς, ἀνάμεσα στά ὁποῖα ἦταν καί ἡ Ἀρναία.
• Ἱερομ. Λουκᾶ Γρηγοριάτου, Ἡ Ἅλωσις τῆς Πόλης: Ἀνάμνησις καί αὐτοκριτική, Ἅγιον Ὄρος 2012, σ. 38.
(Προσφορά τῆς Ἱ. Μ. Γρηγορίου κατά
τήν ἐκεῖ ἐπίσκεψή μας στίς 2-3-2012).
• Μοναχοῦ Μαξίμου Ἰβηρίτου (Νικολοπούλου), Ὁ πολύαθλος Μητροπολίτης Δράμας-Σμύρνης Χρυσόστομος, ἥρως καί μάρτυς, Ἅγιον Ὄρος
2010, σσ. 419.
• – ,Τά Ἁγιορειτικά Μνημεῖα τῆς Φύσεως, Ἅγιον Ὄρος 2011, σσ. 463.
(Τά δύο παραπάνω βιβλία μᾶς πρόσφερε ὁ συγγραφέας κατά τήν ἐπίσκεψή μας στήν Ἱ. Μ. Ἰβήρων ἀπό 1316/4/2012 μέ ἀφιέρωση).

• ΕΥΡΥΤΑΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ (Ἀθήνα)
• ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΕΘΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑ (Ἀθήνα)
• ΦΙΛΙΠΠΟΣ (Γιαννιτσά)
• ΡΩΜΝΙΟΣ (Θεσσαλονίκη)
• ΕΛΙΜΕΙΑΚΑ (Θεσσαλονίκη)
• ΒΟΑΝΕΡΓΕΣ (Ἅγιον Ὄρος)
• ΔΙΑΛΟΓΟΣ (Ἀθήνα)
• ΝΙΑΟΥΣΤΑ (Νάουσα)
• ΑΠΟΛΥΤΡΩΣΙΣ (Θεσσαλονίκη)
• ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΩΝ ΜΥΡΩΝ (Ἀθήνα)
• ΜΟΥΣΩΝ ΜΕΛΑΘΡΟΝ (Θεσσαλονίκη)
• ΚΥΤΤΑΡΟ ΙΕΡΙΣΣΟΥ (Ἱερισσός)
• ΑΠΟΠΛΟΥΣ (Σάμος)
• ΓΕΡΑΚΙΝΑ ΝΙΓΡΙΤΑΣ (Θεσσαλονίκη)
• ΤΟ ΣΚΑΜΝΙ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΚΟΣΜΑ (Ἀρναία)
• ΕΡΩ (Θεσσαλονίκη)
• ΡΕΒΕΝΙΚΙΑ (Μεγ. Παναγία)

• ΝΟΥΜΑΣ (Πύργος Ἠλείας)
• ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΒΑΒΔΟΥ (Θεσσαλονίκη)
• ΟΣΣΑ, ΧΘΕΣ-ΣΗΜΕΡΑ-ΑΥΡΙΟ (Θεσσαλονίκη)
• ΧΑΛΚΙΔΙΚΕΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΑ (Ν. Μουδανιά)

ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ-ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ-ΕΠΕΤΗΡΙΔΕΣ-ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ-ΨΗΦΙΑΚΟΙ ΔΙΣΚΟΙ (2012)

ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ

• ΠΑΡΙΑΝΑ (Ἀθήνα)
• ΤΕΧΝΟΓΡΑΦΗΜΑ (Θεσσαλονίκη)
• ΤΑ ΝΕΙΑΤΑ (Ἀθήνα)
• ΑΓΙΑ ΛΥΔΙΑ (Θεσσαλονίκη)
• ΣΤΗΝ ΕΡΜΙΟΝΗ ΑΛΛΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ (Ἑρμιόνη Ἀργολίδος)
• ΠΛΩΜΑΡΙΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ (Ἀθήνα)
• ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ (Ἀθήνα)
• ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ (Λαγκαδᾶς)
• ΠΟΛΥΓΥΡΟΣ (Πολύγυρος)
• ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ (Θεσσαλονίκη)
• ΑΡΧΕΙΟ ΕΥΡΥΤΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ
ΕΡΕΥΝΩΝ (Ἀθήνα)
• ΤΕΤΡΑΜΗΝΑ (Ἄμφισσα)
• ΠΡΩΤΑΤΟΝ (Ἅγιον Ὄρος)
• ΣΥΛΛΟΓΕΣ (Ἀθήνα)
• ΑΓΙΟΣ ΑΓΑΘΑΓΓΕΛΟΣ ΕΣΦΙΓΜΕΝΙΤΗΣ
(Ἅγιον Ὄρος)
• ΔΑΦΝΟΚΕΡΑΣΑ (Ἔδεσσα)
• ΤΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ (Ἀθήνα)
• Ο ΟΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ (Ἱ. Μ. ΓρηγορίουἍγιον Ὄρος)
• Τʼ ΑΝΑΒΛΕΜΑ (Ραφήνα)
• ΤΟ ΡΟΠΤΡΟ (Αὐλωνάρι Εὐβοίας)
• ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ (Θεσσαλονίκη)
• ΦΩΤΕΙΝΗ ΓΡΑΜΜΗ (Ἀθήνα)
• Η ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ (Κοζάνη)
• ΟΛΥΜΠΟΣ (Θεσσαλονίκη)
• ΟΙ ΑΓΙΑΝΑΣΤΑΣΙΤΕΣ (Θεσσαλονίκη)
28

ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ

• ΘΕΜΑ (Χαλκιδικῆς) (Νέα Μουδανιά)
• ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ (Ἀθήνα)
• ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ (Κασσάνδρεια)
• ΑΠΟΨΗ (Πέλλα)
• ΑΝΑΤΟΛΗ (Καλλιθέα Ἀττικῆς)
• ΖΑΤΟΥΝΑ-ΜΑΡΚΟΥ-ΒΛΟΓΚΟΣ (Ἀθήνα)
• ΑΝΔΡΙΑΚΗ (Ἀθήνα)
• ΤΑ ΑΗΔΟΝΙΑ (Παλαιόκαστρο Χαλκιδικῆς)
• ΟΜΒΡΙΑΝΟΣ (Θεσσαλονίκη)
• ΟΜΒΡΙΑΝΙΟΣ (Βόλος-Πετροκέρασα)
• ΠΑΛΑΙΟΧΩΡΙΝΑ ΝΕΑ (Παλαιοχώρι Χαλκιδικῆς)

ΕΠΕΤΗΡΙΔΕΣ

• ΑΡΧΕΙΟΝ ΕΥΒΟΪΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ (Ἀθήνα)
• ΔΥΤΙΚΟΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΝ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ
(Κοζάνη)

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ 2012

• Σύλλογος Ὀσσαίων «ΑΓΙΑ ΚΥΡΑΝΝΑ» (Τοίχου).
• Περιοδικό «ΑΓΙΑ ΛΥΔΙΑ» (Τσέπης,
σσ. 64).
• Ἱ. Μ. Ἐσφιγμένου Ἁγ. Ὄρους (Τσέπης, σσ. 56).
• Σύλλογος Ἐρασιτεχνῶν Ἁλιέων Γατζένας. Ὁ Τίμιος Σταυρός (Τοίχου).
• Ἀδελφότητα «Η ΟΣΙΑ ΞΕΝΗ» (Τσέπης, εἰκονογραφημένο, σσ. 16).
• Ἱ. Μονή Ἁγ. Κοσμᾶ Ἀρναίας (Τοίχου).
• Γυμνάσιο Ἀρναίας (Τοίχου). Βλέπε
«ΕΙΔΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ».

ΨΗΦΙΑΚΟΙ ΔΙΣΚΟΙ

• Δῆμος Κιμώλου 2011. Οἱ ρίζες τῶν
κοινῶν παραδοσιακῶν τραγουδιῶν
Κιμώλου-Σερίφου. Λαογραφική ἔρευνα: Θοδωρής Γ. Λιβάνιος.

Ο ΤΥΠΟΣ ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΡΝΑΙΑ»
• Τό περιοδικό «ΣΥΛΛΟΓΕΣ» (Ἀθήνα), τxχ. 325/Αὔγ. 2012, σ. 242 καί τχ. 327/Ὀκτ. 2012, σ. 1187,
γράφει:

• Ἡ ἐφημερίδα «ΖΑΤΟΥΝΑ-ΜΑΡΚΟΥ-ΒΛΟΓΚΟΣ»
(Ἀθήνα), φ. 270/Σεπτ.-Ὀκτ. 2012, σ. 4, γράφει:

Σημ. «ΑΡΝΑΙΑΣ». Τό κείμενο αὐτό ξαναδημοσιεύθηκε χωρίς τή φωτογραφία στό τχ. 329/Δεκ. 2012,
σ. 1456.

• Ἡ ἐφημερίδα «ΤΥΠΟΣ ΑΙΓΙΑΛΕΙΑΣ», φ. 139-2012, σ. 8, γράφει:

29

• Ἡ ἐφημερίδα «ΘΕΜΑ» (Χαλκιδικῆς), τχ. 112/6-9-2012, σ. 9, γράφει:

–Πρόταση τοῦ Δ. Κύρου γιά κοινό ἑορτασμό τῶν 100 ἐτῶν ἐλεύθερης Ἀρναίας καί τῶν 200
ἐτῶν ἀπό τήν ἵδρυση τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου. [ Ἀναδημοσιεύονται ἀπό τό τχ.
95/Ἀπρ.-Ἰούν. 2012, σσ. 22-23, τοῦ περιοδικοῦ μας οἱ ἐπιστολές, πού ἔστειλε ὁ Ἐκδότης-Διευθυντής του στήν Ἱ. Μητρόπολη Ἱερισσοῦ καί στή (Δημοτική) Κοινότητα Ἀρναίας γιά τόν ἑορτασμό τῶν 200 ἐτῶν ἀπο τήν ἵδρυση τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγ. Στεφάνου Ἀρναίας (1812) καί
γιά τόν ἑορτασμό τῶν 100 ἐτῶν ἀπό τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας (1912), μέ τό παρακάτω
εἰσαγωγικό Σημείωμα:

Τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» εὐχαριστεῖ θερμά τήν ἐφημερίδα «ΘΕΜΑ» γιά τήν προβολή τῆς πρότασής του].

• Τό περιοδικό «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΕΘΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑ» (Ἀθήνα), τχ. 1(86), Ἰαν.-Μάρτ. /Ἀπρ.-Ἰούν.
2012, σ. 63, γράφει:

• Τέλος, οἱ παρακάτω ἐφημερίδες καί τά περιοδικά,
πού ἀναφέρονται πιό κάτω, καταγράφουν τό περιοδικό
μας σέ Βιβλιογραφικές στῆλες τους:
• Ἐφημερίδες:
–«ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ» (Ἀθήνα): Φφ. 1935 καί 1950/
2012.
–«ΤΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ»(Ἀθήνα): Φ. 140/Ἰούλ.Σεπτ. 2012.
• Περιοδικά:
–« ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ»(Θεσσαλονίκη): Τχχ. 10-

30

13/2012.
–«ΜΟΥΣΩΝ ΜΕΛΑΘΡΟΝ» (Θεσσαλονίκη): Τχχ. 24/
2011, 27/2012.
–«ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΕΘΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑ» (Ἀθήνα): Τχχ. 86/
Ἰαν.-Μάρτ. 2012.
–«ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ» (Κοζάνη): Τχχ. 161-163/2012.
Σημ.: Ἀναφορά στό βιβλίο γιά τόν Μητροπολίτη Σωκράτη ἔγινε στό περιοδικό: «ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ»
(τχ. 12) καί στήν Ἐπετηρίδα «ΔΥΤΙΚΟΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΝ
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ» (τόμ. 8ος/2013, σ. 78).

ΜΙΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ Π.Ε.Ε. ΑΡΝΑΙΑΣ

Ἀγαπητοί συμπατριῶτες καί φίλοι τῆς Ἀρναίας.
Στό πλαίσιο τῆς ἐπικοινωνίας τοῦ Σωματείου μας μέ τούς ἁπανταχοῦ ἀπόδημους Ἀρναιῶτες
ἐκδίδονταν ἀπό τό 1975 ἀπό τήν Ἑταιρεία μας ἡ τριμηνιαία ἐφημερίδα πού φέρει τόν τίτλο «ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ», ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τό συνεκτικό δεσμό ὅλων τῶν συντοπιτῶν μας καί τό
μέσο ἐνημέρωσής τους γιά τά πολιτιστικά καί κοινωνικά δρώμενα τῆς Ἀρναίας. Ἡ ἐφημερίδα μας
τυπώνονταν μέχρι πρίν λίγο καιρό ἀνά τρίμηνο σέ 1.300 φύλλα καί ταξίδευε ταχυδρομικά ἀνά τήν
ὑφήλιο, ὅπου χτυπάει καρδιά Ἀρναιώτη. Ἡ οἰκονομική δυσπραγία καί ἡ ἀντιμετώπιση πού ἔτυχαν
τά ἔντυπα ἀπό τό κράτος ὅσον ἀφορᾶ τή φθηνή τους διανομή, συνέβαλαν νά σταματήσει προσωρινά
ἡ ἔκδοσή τους καί νά ἀντικατασταθεῖ μέ αὐτή τοῦ διαδικτύου σέ μορφή blog. Τό Μενού τῶν «ΑΝΤΙΛΑΛΩΝ» εἶναι χωρισμένο σέ ἀρκετές ἑνότητες, ὥστε νά μπορεῖ ὁ ἐπισκέπτης τῆς σελίδας μας
νά ἐνημερώνεται γιά τά νέα τῆς Ἀρναίας, ἀλλά καί νά παίρνει μία γεύση μέσω φωτογραφιῶν καί
βίντεο ἀπό τήν Ἱστορία τοῦ τόπου μας. Μέχρι στιγμῆς ἡ ἐπισκεψιμότητα, μέσα σέ μικρό χρονικό
διάστημα, εἶναι τεράστια, κάτι πού δείχνει ὅτι τό ἐγχείρημά μας ἔτυχε μεγάλης ἀποδοχῆς ἀπό τούς
ἁπανταχοῦ συμπατριῶτες μας, οἱ ὁποῖοι μέσα ἀπό τίς ἀπίστευτες δυνατότητες τοῦ διαδικτύου εἶναι
σέ ἀνοικτή γραμμή ἐπικοινωνίας μέ τόν τόπο πού τούς γέννησε, κάτι πού προφανῶς ὀφείλεται στήν
πρωτοβουλία τῆς Ἑταιρείας μας. Ἐπιπλέον δέ, πέρα ἀπό τούς Ἀρναιῶτες καί τήν καθημερινή ἀναφορά πού λαμβάνουν γιά τά τεκταινόμενα στήν πατρίδα τους, τό blog μας ἀποτελεῖ καί τόν καλύτερο δίαυλο διαφήμισης καί προβολῆς αὐτοῦ τοῦ εὐλογημένου καί ἱστορικοῦ τόπου, πού λέγεται Ἀρναία, ἐνῶ μέσω τῆς επαφῆς μας μέ ὅλα τά μέσα τῆς κοινωνικῆς δικτύωσης τό ὄνομα, ἡ
Ἱστορία ἀλλά καί τό παρόν τῆς Ἀρναίας ταξιδεύει καθημερινά σέ ὅλα τά μέρη τῆς Ἑλλάδας καί
τῆς Ὑφηλίου ὁλόκληρης.
Ἐλπίζουμε οἱ μελλοντικές συνθῆκες νά μᾶς ἐπιτρέψουν νά ἐπιστρέψουμε καί στήν ἔντυπη ἔκδοση τῶν «ΑΝΤΙΛΑΛΩΝ».
Παράλληλα δημιουργήθηκε, σάν συνδετικός κρίκος, ἡ σελίδα «Ἡ Ἀρναία τῶν ἀναμνήσεων»,
στήν ὁποία εἶναι ἀναρτημένες ἑκατοντάδες φωτογραφίες τῆς Ἀρναίας μας ἀπό τό 1880 ἕως τά
τέλη τοῦ 20οῦ αἰώνα, πού ἀποδίδουν μία πλήρη εἰκόνα τῆς νεότερης Ἱστορίας τοῦ τόπου μας.
Τά ling πού μπορεῖτε νά μᾶς ἐπισκεφτεῖτε εἶναι τά παρακάτω:
ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ: http://www.antilaloi-arnaias.blogspot.gr/
Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΩΝ ΑΝΑΜΝΗΣΕΩΝ: http://arnea-retro.blogspot.gr/
Τό Δ.Σ. τῆς Πολιτιστικῆς καί Ἐπιμορφωτικῆς Ἑταιρείας Ἀρναίας

(Σημείωση περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ»: α΄) Ἐπειδή πολλοί Ἀρναιῶτες καί ἄλλοι δέν ἔχουν γιά διάφορους
λόγους πρόσβαση στό Διαδίκτυο, τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» εὔχεται νά εἶναι σύντομη ἡ ἐπιστροφή στήν
ἔντυπη ἔκδοση τῆς ἐφημερίδας «ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ») καί β΄) Στήν ἰστοσελίδα τῶν «ΑΝΤΙΛΑΛΩΝ»
ἀναρτᾶται καί τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ»).

31