You are on page 1of 40

Raporty

Raporty Raporty

C Z YCIA POLAKO W MIESZKAJA JAKOS CYCH W IRLANDII

ksza skale zacza sie dopiero w poowie lat 90. Proces emigracji z Polski do Irlandii na wie ciem sie tam gwatownego wzrostu gospodarczego. Nie XX w. zatem wraz z rozpocze Wyspe nie przybywali wczes oznacza to wcale, z e Polacy na Zielona niej 1, jednak kszy wzrost zainteresowania Irlandia nasta pi po wejs zdecydowanie najwie ciu Polski do Unii podejmowac Europejskiej w maju 2004 r., bowiem od tego momentu Polacy moga tam prace na takich samych warunkach jak Irlandczycy bez specjalnych pozwolen . Irlandia otworzya tych czonko swo j rynek pracy dla nowo przyje w Unii bez z adnych ograniczen . , z Szacuje sie e obecnie przebywa w Irlandii od 100 do 250 tys. Polako w 2, jednak faktyczna liczba jest trudna do oszacowania. Irlandzki Department of Social and Family Affairs podaje, z e ponad 55% PPSN 3 wydanych po rozszerzeniu Unii Europejskiej przypado obywatelom Polskim 4, a ich liczba wzrosa od 3800 wydanych w 2003 r. do 65 000 wydanych w 2005 r. 5 zatem jest to wzrost o niemalz e 2000%. Najbardziej obrazowym przykadem masowos ci emigracji Polako w do Irlandii jest poddublin ska dzielnica Newbrid z 30 000 ge, gdzie w 2000 r. mieszkao 10 Polako w, zas w 2005 r. stanowili oni juz poowe mieszkan co w 6. Wzrost liczby wydawanych PPSN jest stay i dynamiczny, odzwierciedla w Irlandii. Dodatkowym czynnikiem jednoczes nie z ywioowos c zainteresowania praca
1 , z Szacuje sie e po II wojnie s wiatowej okoo 1000 Polako w zostao zaproszonych do Irlandii na dowe (dokadna liczba przybyych nie jest znana). Pocza tek lat 80. XX w. zaowocowa tzw. stypendia rza solidarnos , a po 1985 r. miaa miejsce kolejna fala emigracji (kto migracja ciowa rej liczebnos c ro wniez serc byy to wyjazdy Polek, kto nie jest znana) nazywana czasem migracja re zamierzay zdobyc z a sie irlandzkie obywatelstwo poprzez wyjs cie za ma za Irlandczyka. W drugiej poowie lat 90. rozpocze go duz a fala migracji, kto rej motywy maja wnie ekonomiczny charakter. 2 D. Pszczo kowska, Fala emigracji z Polski do Irlandii wcale nie maleje, Gazeta Wyborcza 4 I 2007. 3 dny do podje cia legalnej Personal Public Service Number jest to numer identyfikacyjny niezbe pracy w Irlandii. 4 tac pnego oszacowaNalez y pamie , z e liczba wydanych PPSN moz e byc jedynie z ro dem do wste cych w Irlandii, poniewaz z sie w urze dzie, nia liczby Polako w mieszkaja wcia nie wszyscy rejestruja s natomiast cze c posiadaczy PPSN przebywaa w Irlandii jedynie sezonowo. 5 za: N. Doyle, G. Hughes, E. Wandensjo, Freedom of Movement for Workers from Podaje Central and Eastern Europe. Experiences in Ireland and Sweden, Swedish Institute for European Policy Studies 2006, s. 61. 6 I. Michalewicz, Inaczej niz w raju, Newsweek nr 39, 2005.

286

Raporty

cym Polako kszaja ca sie skaniaja w do wyjazdu was nie do Irlandii jest szybko powie cych tam rodako coraz liczniejszej Polonii Irlandia staje spoecznos c mieszkaja w. Za sprawa krajem oswojonym, sta d tez zane z wyjazdem moga byc sie obawy zwia skutecznie redukowane. spodziewac cych do Irlandii zacznie stopniowo Nalez y sie , z e liczba Polako w emigruja gna c cej pan dzie malec , by w kon cu osia stay poziom (tym bardziej z e coraz wie stw UE be c dyskusja dotycza ca emigracji Polako otwierac swoje rynki pracy). Byc moz e wie w do cych potencjalnych motywo Irlandii z temato w dotycza w i skutko w masowos ci tej fali na kwestie zwia zane ze sposobem oraz warunkami z emigracji powinna przenies c sie ycia polskich emigranto w, a takz e ich zadowoleniem z z ycia na obczyz nie 7. dzi badawczych, przy pomocy kto Narze rych moz na zobrazowac zadowolenie z pocych w Irlandii, dostarcza metodologia wykorzysszczego lnych sfer z ycia Polako w mieszkaja cie jakos tywana w badaniach jakos ci z ycia. Samo poje c z ycia zakada, iz istota ludzka jest ze swej natury wielowymiarowa, a zatem jej poziom zadowolenia z z ycia warunkowany jest ce sie do wielu jego sfer, nie tylko do sfery ekonomicznej: wysokos przez czynniki odnosza ci kszos dochodu czy tez posiadanych zasobo w materialnych. Wie c wykorzystywanych definicji szes cych wpyw na jej poziom; jakos ci z ycia bierze pod uwage c go wnych czynniko w maja to: relacje z rodzina i przyjacio sa mi, samopoczucie emocjonalne, zdrowie, praca, poczucie a takz przynalez nos ci do spoecznos ci lokalnej przez jednostke e jej poczucie bezpieczen st zaro wa 8. Do oceny tych czynniko w wykorzystuje sie wno wskaz niki subiektywne (odczucia jednostki), jak i obiektywne (dane statystyczne). w przypadku badan cych Polako Pytanie, kto re nasuwa sie emigruja w dotyczy tego, czy i wobec koniecznos cia niekto faktycznie po wyjez dzie za granice ci rozpocze rych etapo w polepszy. Intuicja podpowiada, z z ycia od nowa jego jakos c faktycznie sie e poprawa sytuacji c materialnej powinna wpyna pozytywnie na stopien zadowolenia z z ycia, z drugiej strony ki z najbliz istnieje zagroz enie, z e koniecznos c roza szymi i zmiana otoczenia wpynie nan negatywnie. Celem przeprowadzonych przeze mnie badan jakos ci z ycia Polako w mieszcych w Irlandii 9 byo uzyskanie ogo kaja lnej oceny zadowolenia z z ycia oraz poszczego lnych jego sfer. ocene zadowolenia z z oceny naste puja cych komponento Na ogo lna ycia zoz yy sie w: zdrowia i opieki zdrowotnej, bezpieczen stwa materialnego, relacji interpersonalnych, satysfakcji z moz liwos ci rozwoju, samorealizacji i pracy oraz ocena zadowolenia z otoczenia,

cych w Irlandii Polako k Sformuowanie na obczyz nie dla wielu mieszkaja w ma wydz wie sie go go wnie geograficzny Polacy obracaja wnie w swoim s rodowisku. 8 J. Alber, T. Fahey, Perceptions of living conditions in enlarged Europe, Luksemburg 2004, s. 10. 9 du na brak danych opisuja cych Badania przeprowadzono w lipcu i sierpniu 2006 r. Ze wzgle cych obecnie w Irlandii (liczbe , strukture spoeczno-demograficzna ), zdecydowaam Polako w mieszkaja na dobo cej na zbieraniu informacji przez sie r pro by oparty na metodzie kuli s niez nej, polegaja docieranie do respondento w za pos rednictwem znajomych lub tez przypadkowo spotkanych w Irlandii zebrac Polako w. W ten sposo b udao mi sie 69 kwestionariuszy, pozostae 33 kwestionariusze zebraam c z portali skupiaja cych Polako cych w Irlandii oraz za pos rednictwem Internetu, korzystaja w mieszkaja y 102 osoby 58 me z komunikatora Gadu-Gadu. Badania obje czyzn (56,9%) i 44 kobiety (43,1%) ce w Irlandii. Byli to ludzie modzi 70,0% stanowiy osoby, kto zamieszkuja re nie przekroczyy 30 roku z ycia. Tylko 4 osoby miay powyz ej 41 lat, a najstarszy uczestnik badania mia 50 lat. Ponad poowa dz dz badanych (55,9%) miaa wyksztacenie wyz sze (ba magisterskie, ba licencjackie).

Raporty

287

czasu wolnego i rozrywki. Kaz dy komponent na podstawie odpowiedzi badanych udzielo od 1 zdecydowanie niezadowolony do nych na pytania ankietowe mo g uzyskac ocene 5 zdecydowanie zadowolony.

OCENA ZDROWIA I OPIEKI ZDROWOTNEJ

W celu okres lenia oceny zdrowia oraz zadowolenia badanych z opieki zdrowotnej indeksem zoz puja cych komponento posuz yam sie onym z naste w: zadowolenia ze stanu wasnego zdrowia, moz liwos ci leczenia oraz zadowolenia z opieki zdrowotnej blisko miejsca zamieszkania. rednia ocena tej cze s S ci ogo lnego indeksu zadowolenia z z ycia wyniosa 3,4184 czyli poniz ej stwierdzenia raczej zadowolony. Badani najniz ej ocenili stopien zadowolenia z opieki zdrowotnej w miejscu zamieszkania s rednia wyniosa 2,95 10. Na drugim miejscu zadowolenie z moz znalazo sie liwos ci leczenia (3,08). Oceny tych dwo ch komponento w zdecydowanie zaniz yy wartos c ogo lnego indeksu jakos ci z ycia, poniewaz byy to sfery, z kto rych badani byli w ogo le najmniej zadowoleni. Respondenci natomiast dobrze ocenili swo j stan zdrowia (4,22). Niska ocena suz by zdrowia znajduje potwierdzenie takz e w odpowiedziach na pytanie ksze minusy mieszkania w Irlandii 10,0% badanych jako najwie kszy mankament o najwie s wskazao was nie poziom suz by zdrowia (bya to czwarta najcze ciej wymieniana odpowiedz ). Podobnie w odpowiedziach na pytanie o to, jakiego rodzaju polskie instytucje i organizacje powinny powstac w Irlandii 10,0% badanych wskazywao na potrzebe cych sie pomoca medyczna . powstania organizacji zajmuja Pomimo niezadowolenia z opieki zdrowotnej respondenci dobrze oceniali stan swojego cych badanie nie czu sie zdrowia. Zaledwie co trzeci badany w okresie 30 dni poprzedzaja s wyczerpani i bez cakowicie zdrowy. Nieco cze ciej (38,0% wskazan ) badani czuli sie wyczerpania jest wymagaja ca sporo wysiku zaro energii. Byc moz e przyczyna wno zany z funkcjonowaniem w obcym fizycznego, jak i psychicznego praca, a takz e stres zwia z wcia jeszcze s rodowisku. sie byc zane Gorsze samopoczucie oraz odczuwany smutek badanych wydaja zwia z odczuwaniem dyskomfortu z pobytu poza krajem. Jednak trudno jest jednoznacznie zalez . stwierdzic , kto ra ze zmiennych jest tu zmienna na nie wpyna na obniz samopoczucia Zatem w badanej grupie pobyt za granica enie sie , z w nowym psychicznego, chociaz moz na by spodziewac sie e koniecznos c odnalezienia sie dzie miaa negatywne konsekwencje. s rodowisku be c wartos cego zdrowia i opieki Poro wnuja ci zmiennych skadowych indeksu dotycza ce sie do stanu zadowolenia w Polsce (sprzed wyjazdu), a obecnego jego zdrowotnej odnosza , z stanu w Irlandii okazuje sie e zaro wno stopien zadowolenia z wasnego zdrowia, moz liwos ci leczenia oraz opieki zdrowotnej w miejscu zamieszkania by wyz szy w czasie mieszkania w Polsce niz w Irlandii.
10 Byc moz e niezadowolenie z publicznej suz by zdrowia wynika z oczekiwan wobec suz by na publiczny zdrowia przywiezionych z Polski. Irlandzki system opieki zdrowotnej wyraz nie dzieli sie o dosyc niskim standardzie usug oraz prywatny, w kto rym obsuga jest na znacznie wyz szym poziomie.

288

Raporty
TABELA 1

Zmiana oceny zadowolenia z poszczego lnych komponento w indeksu zdrowia i opieki zdrowotnej Komponenty indeksu zdrowie i opieka zdrowotna Stopien zadowolenia z stanu wasnego zdrowia Stopien zadowolenia z moz liwos ci leczenia Stopien zadowolenia z opieki zdrowotnej blisko miejsca zamieszkania Obecna ocena w Irlandii 4,222 3,082 2,949 Ocena sprzed wyjazdu do Irlandii 4,247 3,727 3,792

Ro z nica * 90,013 90,632 90,947

* Wartos c zmiany oceny zadowolenia z poszczego lnych komponento w jakos ci z ycia nie jest mie dzy s z ro puja cymi pomie dzy ro z nica rednimi wartos ciami wskaz niko w, lecz jest s rednia z nic wyste z sytuacji, gdy respondent nie odpowiedzia na poszczego lnymi obserwacjami. Rozbiez nos ci wynikaja cae pytanie. Wartos c dodatnia zmiany s wiadczy o lepszej ocenie danego aspektu w Irlandii niz w Polsce.

Warto jednak zauwaz yc , z e w przypadku dwu ostatnich zmiennych (stopien zadowolenia z moz liwos ci leczenia oraz opieki zdrowotnej w miejscu zamieszkania) wartos c ro z nicy jest ksza. Paradoksalnie okazuje sie wie c, z sto znacznie wie e opieka zdrowotna w Polsce (cze przeciez krytykowana) w ocenie respondento w jest znacznie lepsza niz w Irlandii.

STWA MATERIALNEGO POZIOM ZADOWOLENIA Z BEZPIECZEN


cym sie na poziom jakos Drugim komponentem skadaja ci z ycia by poziom zadowolenia zadowolenia z posiadaz bezpieczen stwa materialnego. Do tej sfery zaliczono m. in. ocene swoich moz nych do br materialnych, ocene liwos ci finansowych, a takz e szans na otrzymanie pomocy zaro wno ze strony rodziny czy znajomych, jak i odpowiednich instytucji. Indeks oceny tej sfery z ycia by najbardziej rozbudowanym spos ro d indekso w (skadao na niego 13 zmiennych), przede wszystkim ze wzgle du na zarobkowy charakter emigracji sie do Irlandii (75,0% badanych jako powo d wyjazdu z Polski wskazao czynniki ekonomiczne). Nie bez znaczenia jest takz e fakt, z e stopien zadowolenia z obecnego z ycia w badanej grupie zany z ocena sfery bezpieczen jest w istotny sposo b zwia stwa materialnego 11. Ogo lna ocena indeksu bezpieczen stwa materialnego jest raczej dobra i wynosi 3,99. uzyskania pomocy w sytuacji kryzysowej ze strony Zdecydowanie najgorzej oceniano szanse organizacji spoecznych s rednia ocena wyniosa 2,98. Najlepiej zas w tej sferze z ycia ce poziomu materialnego z oceniane byy aspekty dotycza ycia najwyz ej oceniony zosta pnie stopien stopien zadowolenia z moz liwos ci zaspokojenia potrzeb z ywnos ciowych, naste zadowolenia z wasnej sytuacji materialnej.

11

Wspo czynnik R Pearsona wynosi 0,437, przy poziomie istotnos ci :0,01.

Raporty
TABELA 2

289

Bezpieczen stwo materialne Komponenty Stopien zadowolenia z moz liwos ci zaspokojenia potrzeb z ywnos ciowych Stopien zadowolenia z wasnej sytuacji materialnej Stopien zadowolenia z wasnych warunko w mieszkaniowych zanych Ocena moz liwos ci regularnego wnoszenia staych opat zwia z mieszkaniem cych koszto Ocena moz liwos ci pokrywania innych biez a w bez koniecznos ci ograniczania wydatko w Stopien zadowolenia z wyposaz enia domu i posiadanych do br materialnych Stopien zadowolenia ze swoich dochodo w Ocena szans otrzymania pomocy ze strony rodziny kszych zakupo Ocena moz liwos ci dokonania wie w na uz ytek gospodarstwa domowego Ocena sytuacji materialnej Stopien zadowolenia ze s wiadczen socjalnych dzania Ocena moz liwos ci oszcze Ocena szans otrzymania pomocy od przyjacio znajomych Ocena szans otrzymania pomocy ze strony odpowiednich instytucji Ocena szans otrzymania pomocy ze strony organizacji spoecznych Wartos c indeksu bezpieczen stwo materialne Wartos c 4,535 4,354 4,323 4,303 4,290 4,263 4,255 4,020 3,940 3,909 3,839 3,710 3,644 3,118 2,980 3,9902

Bardzo niska ocena szans otrzymania pomocy ze strony organizacji spoecznych oraz odpowiednich instytucji wynika byc moz e z faktu, z e badani niekoniecznie posiadali wiedze oczekiwac moz o tym, jakiej moga pomocy i ze strony jakich organizacji. Przyczyna e byc takz e odczuwany przez badanych brak takich organizacji. Spos ro d oso b, kto re deklaroway istnienia organizacji skupiaja cych osoby polskiego pochodzenia 36,5% respondenpotrzebe istnienia miejsca, gdzie moz to w uzasadnio koniecznos cia na by uzyskac porady i pomoc. Pomoc taka, wedug badanych, powinna dotyczyc : problemo w prawnych (29,1%) jest to s najcze ciej wymieniany charakter organizacji, pracy (11,4%) oraz pomocy socjalnej (7,6%). Go wnym z ro dem utrzymania badanych bya praca zarobkowa w jednym miejscu (77,5%). Zaledwie 11,8% pracowao w kilku miejscach. Ws ro d respondento w znalazo sie pracy. Byy one utrzymywane przez jedynie 8 oso b, kto re deklaroway, z e nie posiadaja ba dz z adna rodzine tez partnera. Warto takz e zauwaz yc , z e w badanej grupie nie znalaza sie s osoba, kto rej z ro dem utrzymania byyby s wiadczenia socjalne. Jest to o tyle istotne, z e cze c zalewu imigranto pan stw Unii Europejskiej obawiaa sie w z nowych pan stw czonkowskich, na kto rzy chcieliby korzystac z tego rodzaju s wiadczen 12. Na przykadzie badanej grupy moz swojego potwierdzenia w rzeczywistos powiedziec , z e obawy takie nie znajduja ci. Jak sie pracowac wydaje Polacy znacznie bardziej wola niz pobierac zasiki 13.
jednak spodziewac pnos Nalez y sie , z e wraz ze wzrostem wiedzy na temat doste ci s wiadczen c wzros nie takz e che do korzystania z usug opieki spoecznej. 13 korzystac one jednak jedynym Nie oznacza to, z e nie chca np. z dodatko w na dzieci. Nie sa z ro dem utrzymania.
12

290

Raporty

w kolejnos (zaraz po zadowoleniu Zadowolenie z sytuacji materialnej byo druga ci sfera kszym stopniu ro od oceny tej sfery ze swoich dochodo w), kto rej ocena w najwie z nia sie sprzed przyjazdu do Irlandii. Wzrost stopnia zadowolenia z wasnej sytuacji materialnej znajduje uzasadnienie w poro wnaniu poziomu materialnego sprzed wyjazdu z obecnym , a az poziomem materialnym. Jedynie dla os miu oso b (7,9%) poziom ten nie polepszy sie dla 92,2% uleg poprawie, przy czym zdaniem 60,8% poprawa ta bya znaczna. sytuacje materialna wysoko, 65% przebySpos ro d respondento w, kto rzy oceniali swoja , gdy zwro na osoby, wao w Irlandii ponad rok. Odwrotna sytuacja pojawia sie cimy uwage sytuacje materialna jako s . Niemal 69,0% z nich przebywao kto re oceniay swoja rednia w Irlandii kro cej niz 1 rok, zas niecae 32,0% powyz ej roku. Oznacza to, z e poziom wraz z dugos pobytu 14. Byc moz e wynika to z faktu otrzymania materialny poprawia sie cia dz cych na ocene poziomu lepszej pracy, ba tez stopniowego gromadzenia do br wpywaja materialnego. Zebrane dane wykazay takz e, z e poprawa poziomu materialnego sprzed wyjazdu zanych z przyjazdem do Irlandii. Osoby, kto warunkuje spenienie oczekiwan zwia re odczuy poprawe swojej sytuacji materialnej cze s wyraz na ciej deklaroway, z e oczekiwania, kto re zay z przyjazdem do Irlandii zostay spenione. Zalez dzy tymi zmiennymi ma wia nos c mie dos c wyraz ny charakter 15. cego bezpieczen W skad indeksu dotycza stwa materialnego wchodzia takz e ocena kszos zadowolenia z miejsca zamieszkania. Badani w wie ci przypadko w deklarowali, z e ze znajomymi (59,6% wskazan mieszkaja ), zas 13,1% stwierdzio, z e mieszka z obcymi wiadczy to o tym, z e niemal 34 badanych Polako w mieszka z osobami ludz mi. S liczbe badanych mieszkaja cych ze znajomymi tumaczy pewna niespokrewnionymi. Duz a specyfika z ycia emigranto w, dla kto rych wynajmowanie mieszkan wspo lnie ze znajomymi s jest znacznie bardziej ekonomiczne, tym bardziej z e jednym z najcze ciej wymienianych wysokie koszty z s minuso w z ycia w Irlandii sa ycia (trzecia najcze ciej wskazywana odpowiedz ). c ocene niekto cych sie do bezpieczen Poro wnuja rych aspekto w sfery z ycia odnosza stwa , z ocena kaz materialnego okazuje sie e po przyjez dzie do Irlandii poprawia sie dego z poro wnywanych aspekto w.
TABELA 3

Zmiana oceny zadowolenia z poszczego lnych komponento w indeksu bezpieczen stwo materialne Komponenty indeksu bezpieczen stwo materialne Stopien zadowolenia z wasnych warunko w mieszkaniowych Stopien zadowolenia z moz liwos ci zaspokojenia potrzeb z ywnos ciowych Stopien zadowolenia z wasnej sytuacji materialnej Stopien zadowolenia ze s wiadczen socjalnych Obecna ocena w Irlandii Ocena sprzed wyjazdu do Irlandii 3,636 3,987 2,740 2,721

Ro z nica

4,323 4,535 4,354 3,839

0,714 0,545 1,636 1,075

14 15

Wspo czynnik R Pearsona wynosi 0,337 przy poziomie istotnos ci statystycznej :0,05. Wspo czynnik R Pearsona wynosi 0,295 przy poziomie istotnos ci statystycznej :0,01.

Raporty

291

tpienia najbardziej poprawi sie stopien Bez wa zadowolenia z wasnej sytuacji material sytuacje materialna nisko (byli raczej nej. Przed wyjazdem badani emigranci oceniali swoja z niej w wie kszos niezadowoleni). Po przyjez dzie do Irlandii sa ci zdecydowanie zadowoleni. zmiane moz Nieco mniejsza na zaobserwowac w przypadku zadowolenia ze s wiadczen socjalnych (choc ten aspekt nie jest w ogo le oceniany zbyt wysoko). Lepsza ocena warunko w mieszkaniowych oraz zadowolenia z moz liwos ci zaspokojenia potrzeb z ywnos ciowych gane zarobki sa w Irlandii nawet relatywnie wyz spowodowana jest zapewne tym, z e osia sze zku z czym pozwalaja lepiej zaspokajac niz w Polsce, w zwia tego rodzaju potrzeby.

OCENA ZADOWOLENIA Z RELACJI INTERPERSONALNYCH

sfera wchodza ca w skad ogo Kolejna lnej oceny jakos ci z ycia byo zadowolenie z relacji tpliwie satysfakcjonuja ce kontakty z innymi ludz ogromny interpersonalnych. Niewa mi maja tac wia z wpyw na jakos c z ycia, pamie jednoczes nie nalez y, z e wyjazd za granice e sie s takz najcze ciej ze znacznymi zmianami w relacjach ze znajomymi, zmienia sie e otoczenie sie nowe kontakty z ludz cymi do innej kultury. Relacje z rodzina oraz pojawiaja mi nalez a zmianie kontakty oraz znajomymi pozostaymi w Polsce z racji odlegos ci takz e ulegaja sie znacznie rzadsze. W zwia zku z takimi zmianami istnieje zagroz bezpos rednie staja enie, z e ca relacji interpersonalnych be dzie stosunkowo niska i rzutowac ocena jakos ci z ycia dotycza c jednak na wartos moz e negatywnie na caos c odczuwanego dobrostanu. Patrza c indeksu zadowoleni z tej zadowolenia z relacji interpersonalnych moz na powiedziec , z e badani sa sfery z ycia (wartos c indeksu relacje interpersonalne wynosi bowiem az 4,0917). Okazao sie kszy wpyw na ogo takz e, z e sfera relacji interpersonalnych miaa u badanych najwie lna wartos c indeksu zadowolenia z z ycia 16. pozycja indeksu dotycza cego relacji interpersonalnych jest poczucie Najgorzej oceniana bycia samotnym z powodu mieszkania w Irlandii (3,446), najlepiej zas badani oceniali zadowolenie z maz en stwa.
TABELA 4

Relacje interpersonalne Komponenty Stopien zadowolenia z maz en stwa Stopien zadowolenia ze stosunko w z najbliz szymi w rodzinie Postrzeganie stosunku Irlandczyko w wobec siebie Stopien zadowolenia ze stosunko w ze znajomymi Stopien zadowolenia z dzieci cymi w Irlandii Ocena kontakto w z rodakami mieszkaja siado Stopien zadowolenia z sa w Poczucie bycia samotnym z powodu mieszkania w Irlandii Wartos c indeksu relacje interpersonalne
16

Wartos c 4,536 4,368 4,324 4,265 4,250 4,059 3,727 3,446 4,0917

R Pearsona wynosi az 0,9 przy poziomie istotnos ci statystycznej :0,05.

19*

292

Raporty

samotnych z powodu mieszkania Badania wykazay, z e az 24,5% badanych czuje sie sto (20,6%) lub bardzo cze sto (3,9%). Respondenci (12,8%) wskazywali, z w Irlandii cze e sknota za rodzina czy tez kszym minusem z te bliskimi jest dla nich najwie ycia w Irlandii. powro Ponadto spos ro d tych, kto rzy zamierzaja cic do Polski 35,0% deklaruje, z e najwaz niejsknota za znajomymi i rodzina . Poczucie bycia szym powodem powrotu jest was nie te byc zane z czasem mieszkania w Irlandii. Korelacja ta ma samotnym okazuje sie zwia puja cy charakter: im duz naste szy czas pobytu w Irlandii, tym badani rzadziej czuli sie samotni 17. z takz Poczucie bycia samotnym z powodu mieszkania w Irlandii wia e sie e ze stopniem zek ten ma charakter dodatni, zatem im wyz 18. Zwia szy stopien identyfikacji z Polska , tym cze stsze poczucie bycia samotnym z powodu mieszkania identyfikacji z Polska w Irlandii. relacji interpersonalnych, z kto najbardziej zadowoleni jest Sfera rej badani respondenci sa maz en stwo. Oczywis cie dotyczy to jedynie respondento w, kto rzy deklarowali, z e z yja zku maz z w zwia en skim swo j stan cywilny jako z onatyzame na okres lao 37,2% badanych. kszos Nalez y tu zauwaz yc , z e wie c respondento w mieszka ze swoimi wspo maz onkami. z z z lub Jedynie 4 osoby mimo bycia zame nymiz onatymi przyznay, z e nie mieszkaja ona wiadczy to o tym, z z s cych w maz me em. S e znaczna cze c spos ro d oso b z yja en stwie c sie na emigracje do Irlandii wyjez decyduja dz a z wspo maz onkiem, zatem najprawdopodobniej emigracja jest planowana na duz szy okres. Inny aspekt zadowolenia z z ycia rodzinnego zadowolenie z dzieci uzyska nieco , choc , ocene . Dobra ocena tego komponentu jakos niz sza ro wniez wysoka ci z ycia ma cych dzieci jedynie poowa miejsce, mimo z e spos ro d prawie 20,0% badanych posiadaja w kolejnos mieszka z nimi (przy czym nie jest to uzasadnione wiekiem dzieci). Druga ci sfera relacji interpersonalnych sa stosunki z najbliz najlepiej oceniana szymi w rodzinie. , z ste kontakty z rodzina w Polsce moga agodzic zany Wydaje sie e cze dyskomfort zwia ka , bowiem badani pytani o cze stotliwos cymi c kontakto w z osobami mieszkaja z roza kszos to przynajmniej raz w Polsce w zdecydowanej wie ci 79,4% zdeklarowali, z e robia w tygodniu. Tylko jedna osoba zadeklarowaa, z e nie utrzymuje kontakto w z osobami cymi w Polsce. mieszkaja Trzecim w kolejnos ci najlepiej ocenianym aspektem relacji interpersonalnych jest postrzegany stosunek Irlandczyko w do respondento w. Tylko jedna osoba ocenia jako raczej negatywny, nikt zas nie wskaza odpowiedzi zdecydowanie negatywny. Na postrzeganie stosunku Irlandczyko w do badanych mogyby miec wpyw dos wiadczenie przejawo w dyskryminacji, jednak ws ro d badanej grupy 34 oso b, a zatem znaczna kszos zz forma dyskryminacji. Fakt, z s wie c , deklarowaa, z e nie spotkaa sie adna e z jaka jej spotkaa sie 14 badanych (najcze s postacia ciej wymieniane miejsca to: praca oraz miejsca d czy tez publiczne, takie jak sklep, urza pub) nie znalaz jednak odzwierciedlenia w pytaniu c powiedziec cym stosunku Irlandczyko w wobec badanych. Moz na wie , z e badane dotycza Irlandczyko osoby nawet jes li byy ofiarami dyskryminacji ogo lnie oceniaja w jako przyjaz nie nastawionych.

17 18

R Pearsona wynosi 0,246 przy poziomie istotnos ci statystycznej :0,05. R Pearsona wynosi 0,250 przy poziomie istotnos ci statystycznej :0,05.

Raporty

293

Wysoka ocena relacji z Irlandczykami niekoniecznie wynika z racjonalnych przesanek, dzy Polakami a Irlandczykami nie sa intensywne. Wie kszos poniewaz kontakty mie c dza czas w towarzystwie Irlandczyko badanych spe w bardzo rzadko lub rzadko (w sumie sto. 58,8% badanych). Jedynie 14 robi to cze W skad indeksu zadowolenia z relacji interpersonalnych wchodzia takz e ocena cymi w Irlandii. Grono znajomych badanych respondento kontakto w z rodakami mieszkaja w cej jest ws obejmuje zaro wno Irlandczyko w, jak i Polako w, przy czym wie ro d nich Polako w takiej odpowiedzi udzielio 51,0% badanych. Kontakty tylko z Polakami ma 14,7% z liczba oso cych porozumiewanie sie badanych (liczba ta niemal pokrywa sie b deklaruja zyku polskim). Zatem moz tylko w je na powiedziec , z e w wielu przypadkach bariera zykowa uniemoz je liwia urozmaicenie grona znajomych. cej Irlandczyko Wie w niz Polako w zna zaledwie 6,9% badanych. Jedynie 3,0% responcymi w Irlandii. Prawie co czwarty dento w deklarowao brak kontakto w z Polakami mieszkaja badany ma w swoim gronie znajomych takz e innych narodowos ci go wnie Hiszpano w, takz Angliko w, Wocho w, Sowako w i Czecho w, chociaz pojawili sie e: Wenezuelczycy, Japon czycy czy tez Peruwian czycy, co moz e z jednej strony s wiadczyc o kosmopolitycznos ci zywaniu kontakto otoczenia, z drugiej zas byc moz e o atwym nawia w z innymi emigrantami cymi sie w podobnej sytuacji. znajduja daja c sie ocenie kontakto cymi w Irlandii (s Przygla w z rodakami mieszkaja rednia 4,059) one nieco gorzej oceniane niz moz na zauwaz yc , z e sa stosunek Irlandczyko w do badanych. cze stsze, a po drugie, Byc moz e wynika to z tego, z e kontakty z Polakami po pierwsze sa tak przelotnego charakteru jak te z Irlandczykami. Kontakty z rodakami zapewne nie maja cymi w Irlandii wypada jednak uznac dz mieszkaja za dobre (przyjazne ba bardzo przyjazne). Nalez y jednak nadmienic , z e ocena kontakto w z rodakami jest odwrotnie pobytu w Irlandii 19. Oznacza to, z skorelowana z dugos cia e wraz ze wzrostem dugos ci . Byc pobytu pobytu ocena kontakto w z Polakami pogarsza sie moz e wraz z wyduz aniem sie do kontakto w Irlandii badani coraz krytyczniej podchodza w z rodakami, poniewaz sami staja coraz bardziej samodzielni w poruszaniu sie w irlandzkiej rzeczywistos sie ci i nie potrzebuja juz pomocy ze strony Polako w. c jakie zmiany zaszy w ocenie czterech pozycji indeksu zadowolenia z relacji Obserwuja interpersonalnych stopnia zadowolenia z dzieci, maz en stwa, stosunko w ze znajomymi oraz , z tkiem zadowolenia ze najbliz szymi w rodzinie okazuje sie e kaz da z tych sfer (z wyja stosunko w ze znajomymi) bya nieco wyz ej oceniana w Irlandii, niz w Polsce. Mimo siado nienajlepszej oceny zadowolenia z sa w i tak jest ona lepsza niz bya w Polsce.
TABELA 5

Zmiana oceny zadowolenia z poszczego lnych komponento w indeksu relacje interpersonalne Komponenty indeksu relacje interpersonalne Stopien zadowolenia Stopien zadowolenia Stopien zadowolenia w rodzinie Stopien zadowolenia Stopien zadowolenia
19

Obecna ocena w Irlandii 4,250 4,536 4,368 4,265 3,727

Ocena sprzed wyjazdu do Irlandii 4,214 3,950 4,147 4,792 3,636

Ro z nica 0,036 0,586 0,240 90,494 0,104

z dzieci z maz en stwa ze stosunko w z najbliz szymi ze stosunko w ze znajomymi siado z sa w

R Pearsona wynosi 0,209 przy poziomie istotnos ci :0,05.

294

Raporty

zatem, z Zebrane dane wskazuja e w przypadku badanych oso b wyjazd do Irlandii nie za sie z pogorszeniem relacji interpersonalnych wre cz przeciwnie. Szczego wia lnie waz ne byc wydaje sie polepszenie oceny zadowolenia z maz en stwa oraz dzieci. Oznaczac to moz e, sytuacji materialnej czes z e wraz z poprawa c potencjalnych po l konflikto w z maz onkiem zostaa zniwelowana.

J SAMOREALIZACJA PRACA ROZWO


Kolejny oceniany aspekt z ycia w Irlandii dotyczy pracy, a takz e samorealizacji. Skadao na niego 14 komponento cych tych sfer z s sie w dotycza ycia. Wartos c tej cze ci ogo lnego uznac tna . Najlepiej oceniane indeksu jakos ci z ycia wynosi 3,68, a zatem moz na ja za przecie przez badanych byo zadowolenie z relacji z kolegami z pracy oraz z bezpieczen stwa zatrudnienia. Najgorzej oceniane byy zgodnos c pracy z poziomem wyksztacenia oraz posiadanie szans na awans.
TABELA 6

Rozwo j, samorealizacja, praca Komponenty Zadowolenie z relacji z kolegami z pracy Stopien zadowolenia z bezpieczen stwa zatrudnienia Stopien zadowolenia z pracy Zadowolenie z relacji z pracodawca Stopien zadowolenia z perspektyw na przyszos c gnie c Stopien zadowolenia z wasnych osia z yciowych Lubienie swojej pracy Poczucie bycia godziwie wynagradzanym Odczuwanie satysfakcji z wykonywanej pracy Stopien zadowolenia z moz liwos ci ksztacenia ca i wymagaja ca Praca jest stresuja Pro by zmiany pracy Posiadanie sporych szans na awans Praca odpowiada poziomowi wyksztacenia Wartos c indeksu rozwo j, samorealizacja, praca Wartos c 4,358 4,216 4,177 4,168 4,141 3,959 3,854 3,802 3,677 3,402 3,396 3,261 3,240 2,968 3,6824

, z kszos (92,2%), Okazao sie e zdecydowana wie c badanych respondento w posiada prace cych niemal taka sama liczba oso bez pracy byo jedynie 8 oso b. Pos ro d pracuja b wykonywaa zgodna ze swoimi kwalifikacjami, jak i niezgodna z nimi. prace bie badanej grupy nie moz Zatem w obre na powiedziec , z e znajduje potwierdzenie zac z koniecznos podje cia potoczne przekonanie o tym, iz wyjazd z Polski musi wia sie cia pracy niezgodnej z kwalifikacjami. Byc moz e wynika to z tego, z e pos ro d respondento w cej oso najwie b przed przyjazdem byo pracownikami fizyczno-umysowymi (np. barman, kosmetyczka, handlowiec, pracownik biurowy), a Irlandia posiada zapotrzebowanie na tego rodzaju pracowniko w.

Raporty
TABELA 7

295

Zawody wykonywane przez respondento w przed przyjazdem do Irlandii Zawody wykonywane w Polsce Pracownicy fizyczno-umysowi Studentuczen Zawody two rcze i specjalis ci z wyz szym wyksztaceniem Robotnik wykwalifikowany cy wasna dziaalnos Prowadza c dzaja ca Kadra zarza Robotnicy niewykwalifikowani Bezrobotni Inni Brak danych Ogo em stos Cze c 30 18 15 12 5 5 3 3 1 10 102 Procent 29,4 17,6 14,7 11,8 4,9 4,9 2,9 2,9 1,0 9,8 100,0

tylko 3 osoby, kto Nalez y zauwaz yc , z e ws ro d badanych znalazy sie re nie posiaday pracy przed wyjazdem. Oznaczac to moz e, z e wyjazd do Irlandii nie jest sposobem na znalezienie pracy w ogo le, ale na znalezienie pracy podobnej do wykonywanej w Polsce, lecz do Irlandii wybieraja lepiej opacanej. Moz na zaryzykowac takz e twierdzenie, z e emigracje moz osoby, kto re w aktywny sposo b poszukuja liwos ci poprawy swojej sytuacji. s ca zgodnos Cze c indeksu dotycza ci pracy z poziomem wyksztacenia zostaa oceniona przez badanych najniz ej (2,968). Wynika to byc moz e z odczuwania przez badanych deprecjacji ich poziomu wyksztacenia po przyjez dzie do Irlandii, co powoduje u badanych s zarobko dyskomfort oraz zaniz enie satysfakcji z pracy tylko cze ciowo agodzone poprawa w. s Podobnie nisko oceniana perspektywa awansu (bya to druga najgorzej oceniana cze c tego satysfakcje . indeksu) rzutuje negatywnie na odczuwana zane ze Poczucie zadowolenia z wykonywanej pracy przez badanych jest takz e zwia zanych z przyjazdem do Irlandii 20. Moz spenieniem oczekiwan zwia na zatem przypuszczac , z e satysfakcja z pracy silnie determinuje poczucie spenienia oczekiwan , szczego lnie w przypadku wyjazdo w, kto rych celem jest poprawienie wasnej sytuacji materialnej, tak jak kszos to miao miejsce w wie ci badanych przypadko w. zyka 21. Byc Na ogo lny stopien zadowolenia z tej sfery z ycia ma takz e wpyw znajomos c je tej zalez zek: dobra znajomos moz e przyczyna nos ci jest w pewnym sensie oczywisty zwia c zyka pomaga w znalezieniu lepszej pracy. Nie zauwaz dzy je ono jednak zalez nos ci mie zadowoleniem z opisywanej sfery z ycia a wiekiem respondenta oraz staz em mieszkania w Irlandii. c ze soba oceny niekto cego zadowolenia Poro wnuja rych skadniko w indeksu dotycza , z ksza z pracy i samorealizacji przed przyjazdem do Irlandii i po nim okazuje sie e najwie ro z nica w ocenie dotyczy stopnia zadowolenia ze swoich dochodo w. Jest to jednoczes nie ksza ro najwie z nica pos ro d wszystkich skadniko w ogo lnego indeksu jakos ci z ycia i wynosi niemalz e dwa punkty.
20 21

R Pearsona wynosi 0,454 przy poziomie istotnos ci :0,01. R Pearsona wynosi 0,500 przy poziomie istotnos ci :0,01.

296

Raporty
TABELA 8

Zmiana oceny zadowolenia z poszczego lnych komponento w indeksu rozwo j, samorealizacja, praca Komponenty indeksu rozwo j, samorealizacja, praca Stopien zadowolenia ze swoich dochodo w Stopien zadowolenia z bezpieczen stwa zatrudnienia Stopien zadowolenia z pracy gnie c Stopien zadowolenia z wasnych osia z yciowych Stopien zadowolenia z moz liwos ci ksztacenia Obecna ocena w Irlandii 4,255 4,216 4,177 3,959 3,402 Ocena sprzed wyjazdu do Irlandii 2,584 2,760 2,933 3,513 3,907 Ro z nica 1,684 1,608 1,306 0,434 90,500

dzy stopniem zadowolenia z bezpieczen Ro z nica mie stwa zatrudnienia w Polsce oraz w Irlandii jest ro wniez wysoka. Badani respondenci oceniali je znacznie wyz ej w Irlandii niz w Polsce. Jedynym aspektem, kto ry oceniany by lepiej w Polsce niz w Irlandii jest zadowolenie jest utrudniony ze wzgle du na bariere z moz liwos ci ksztacenia. Byc moz e przyczyna zykowa , jak i finansowa , doste p do ro je z nego rodzaju kurso w czy tez uczelni. tpliwie jednak dla badanych respondento z zaro Niewa w przyjazd do Irlandii wia e sie wno zarobko c dziwnego, z z poprawa w, jak i warunko w pracy. Nic wie e 39,5% badanych jako ksze plusy mieszkania w Irlandii wskazao zarobki oraz sytuacje materialna . Nalez najwie y tac ocene tej cze s jednak pamie , z e mimo poprawy zarobko w ogo lna ci indeksu jakos ci z ycia zanych z moz rozwoju i wyksztaceniem, kto zaniz yy oceny spraw zwia liwos cia re nie zawsze na rodzaj wykonywanej pracy. przekaday sie
ZADOWOLENIE Z OTOCZENIA

tym komponentem skadaja cym sie na ocene jakos Pia ci z ycia byo zadowolenie z otoczetpliwie maja ce wpyw na poczucie komfortu i zadowolenia z z nia niewa ycia. Chodzi tu pnych o zadowolenie z miejscowos ci zamieszkania, a takz e zadowolenie z poziomu doste s do br i usug. Ta cze c ogo lnego aspektu zadowolenia z z ycia i oceny jego jakos ci bya oceniana przez badanych najwyz ej ze wszystkich (4,219) wszystkie aspekty zostay ocenione powyz ej stwierdzenia raczej zadowolony. Najwyz ej oceniany by stopien zadowolenia z bezpieczen stwa w miejscu zamieszkania, najgorzej zas (chociaz ro z nica pnych do wynosi zaledwie 0,252) stopien zadowolenia z poziomu doste br i usug.
TABELA 9

Wartos ci komponento w indeksu otoczenie Otoczenie Stopien zadowolenia z stanu bezpieczen stwa w miejscu zamieszkania Stopien zadowolenia z miejscowos ci zamieszkania pnych do Stopien zadowolenia z poziomu doste br i usug Wartos c indeksu otoczenie 4,323 4,263 4,071 4,219

Raporty

297

, z Okazuje sie e ws ro d badanej grupy stopien zadowolenia z miejscowos ci zamieszkania zany ze stopniem zadowolenia z sa siado jest zwia w 22. Zatem moz na zaoz yc , z e dobre siadami przekadaja sie na zadowolenie z miejscowos stosunki z sa ci zamieszkania. , z Waz ne wydaje sie e ws ro d badanej grupy zadowolenie z miejscowos ci zamieszkania jest odwrotnie skorelowane z odczuwaniem dyskomfortu z pobytu poza krajem 23. Byc moz e guje poczucie dyskomfortu. oznacza to, z e niezadowolenie z miejscowos ci zamieszkania pote da takz pnych do zane Podobnie wygla e zadowolenie z doste br i usug ro wniez zwia ksze z poczuciem dyskomfortu z pobytu poza krajem. Zno w moz na zaoz yc , z e im wie pu do do ksze poczucie dyskomfortu. Nalez niezadowolenie z doste br i usug, tym wie y jednak tac pamie , z e moz liwa jest takz e odwrotna zalez nos c dyskomfort z powodu pobytu poza ocene otoczenia. Stopien krajem powodowac moz e bardzo krytyczna zadowolenia z miejszany z poczuciem bycia cze s spoecznos cowos ci zamieszkania jest takz e zwia cia ci lokalnej 24. zalez . Poro c Trudno tutaj jednak wskazac , kto ra ze zmiennych jest tu zmienna na wnuja , z poszczego lne skadniki ogo lnego zadowolenia z otoczenia, okazuje sie e kaz dy ze ksza skadniko w zosta oceniony nieco lepiej w Irlandii, niz w Polsce, przy czym najwie zmiana dotyczy zadowolenia ze stanu bezpieczen stwa zamieszkania.
TABELA 10

Zmiana oceny zadowolenia z poszczego lnych komponento w indeksu otoczenie Komponenty indeksu otoczenie Stopien zadowolenia z stanu bezpieczen stwa w miejscu zamieszkania pnych Stopien zadowolenia z poziomu doste do br i usug Stopien zadowolenia z miejscowos ci zamieszkania Obecna ocena w Irlandii Ocena sprzed wyjazdu do Irlandii 3,597 3,636 4,013

Ro z nica

4,323 4,071 4,263

0,766 0,455 0,247

badanym miejscem bardziej bezpiecznym niz ksze Irlandia zatem wydaje sie Polska. Wie z kraju, gdzie zadowolenie z otoczenia moz e wynikac z faktu, z e badani przeprowadzili sie z mieszkania w blokach o cze sto mao komfortowych warunkach. wcia standardem sa s Przyjazd do Irlandii to najcze ciej przeprowadzka do okolicy domko w jednorodzinnych i wynajmowanie tam domu z ogro dkiem standardu, na kto ry przypuszczalnie niewielu respondento w mogoby sobie pozwolic w Polsce.
DZANIA CZASU WOLNEGO ZADOWOLENIE Z FORM SPE

Ostatni element indeksu jakos ci z ycia dotyczy czasu wolnego oraz rozrywki. Chodzi tu dzania oraz zaro wno o zadowolenie z ilos ci wolnego czasu, jak i sposobo w jego spe zanych z kultura . Wartos zaspokojenia potrzeb zwia c ogo lnego indeksu czas wolny
22 23 24

R Pearsona wynosi 0,276 przy poziomie istotnos ci :0,01. R Pearsona wynosi 0,254 przy poziomie istotnos ci :0,05. R Pearsona wynosi 0,285 przy poziomie istotnos ci :0,01.

298

Raporty

i rozrywka wynosi 3,8754, a zatem nieco poniz ej stwierdzenia raczej zadowolony. dzania wolnego czasu (4,010), Najwyz ej oceniany by stopien zadowolenia ze sposobo w spe najgorzej zas stopien zadowolenia z ilos ci wolnego czasu (3,747). dysponuja badani moz Niska ocena zadowolenia z ilos ci czasu wolnego, jaka e wynikac sto takz z tego, z e duz o czasu pochania praca, cze e po godzinach. , kto Sfera rej s rednia ocena bya takz e poniz ej stwierdzenia raczej zadowolony bya zanych z kultura (3,869). Sta d tez moz liwos c zaspokajania potrzeb zwia byc moz e bierze sie deklarowana przez badanych potrzeba powstania polskich organizacji, kto re miayby was sfera 22,8% badanych, deklaruja cych potrzebe istnienia polskich zajmowac sie nie ta ce sie kultura (zaro organizacji w ogo le, wskazao, z e powinny byc to organizacje zajmuja wno ce tradycje, jak i organizuja ce ro podtrzymuja z ne spotkania, czy tez wydawnictwa). dzania wolnego czasu. Zadowolenie to Najlepiej oceniany przez badanych by sposo b spe gane zarobki nie ograniczaja doste pu do wielu atrakcji moz e wynikac z faktu, z e osia i rozrywek, jak byc moz e miao to miejsce w Polsce. zwia zane ze Zadowolenie z czasu wolnego i rozrywki ws ro d badanych okazao sie je zyka 25. Brak bariery je zykowej, podobnie jak zarobki, zapewne uatwia doste p znajomos cia do rozrywek, a takz e poszerza ich wachlarz. c ze soba ocene stopnia zadowolenia z moz Poro wnuja liwos ci zaspokojenia potrzeb zanych z kultura oraz ze sposobo dzania wolnego czasu w Polsce i Irlandii, okazuje zwia w spe , z te dwie sfery ocenili je lepiej w Polsce niz sie e badani, kto rzy poro wnywali ze soba w Irlandii.
TABELA 11

Zmiana oceny zadowolenia z poszczego lnych komponento w indeksu czas wolny i rozrywka Komponenty indeksu czas wolny i rozrywka Stopien zadowolenia z ilos ci wolnego czasu dzania wolnego Stopien zadowolenia z sposobo w spe czasu Stopien zadowolenia z moz liwos ci zaspokojenia zanych z kultura potrzeb zwia Obecna ocena w Irlandii 3,747 4,010 3,869 Ocena sprzed wyjazdu do Irlandii 3,325 4,091 4,091

Ro z nica 0,416 90,078 90,104

takich odpowiedzi jest zapewne niewystarczaja cy stopien zyka Przyczyna znajomos ci je c go wystarczaja co dobrze. trudno jest bowiem uczestniczyc wz yciu kulturalnym, nie znaja Lepiej niz w Polsce oceniony zosta stopien zadowolenia z ilos ci wolnego czasu byc cenia sie pracy w wie kszym stopniu, niz moz e wynika to z koniecznos ci pos wie w Polsce, by ce s tac mo c zdobyc wystarczaja rodki na utrzymanie caej rodziny. Pamie jednak nalez y, z e ocena zadowolenia z czasu wolnego w obu przypadkach bya poniz ej stwierdzenia raczej zadowolony. *
25

R Pearsona wynosi 0,309 przy poziomie istotnos ci statystycznej :0,01.

Raporty

299

c ocene jakos przez biora cych udzia w badaniu Polako Podsumowuja ci z ycia dokonana w cych w Irlandii okazuje sie , z mieszkaja e s rednia ocena wynosi 3,37, zatem jest ona nieco na ro poniz ej stwierdzenia raczej zadowolony. Nalez y jednak zwro cic uwage z nice w ocenach poszczego lnych sfer z ycia. Najgorzej ocenione zostao zadowolenie z opieki zdrowotnej blisko miejsca zamiesz tak niskiej oceny jest to, z sto nie wiedza kania. Prawdopodobnie przyczyna e Polacy cze pnych moz o doste liwos ciach leczenia. Waz ne jest takz e przyzwyczajenie badanych do cej bezpatnych publicznego systemu opieki zdrowotnej w Polsce, kto ry gwarantuje wie usug, niz jego irlandzki odpowiednik. Warto wspomniec , z e w przeprowadzonych przeze , z mnie rozmowach na temat opieki zdrowotnej parokrotnie okazywao sie e osoby korzysce z niepublicznej opieki zdrowotnej byy z niej zadowolone jednak nalez taja y ro wniez tac ce na korzystanie z jej usug jest dosyc pamie , z e ubezpieczenie pozwalaja drogie, zatem pne dla kaz nie jest doste dego. Nieznacznie lepiej zosta oceniony stopien zadowolenia z moz liwos ci leczenia. Przy sie z przyczynami niskiej oceny zadowolenia czyny takiej oceny za pewne pokrywaja z pobliskiej opieki zdrowotnej. Ro wniez poniz ej oceny raczej zadowolony zostay ocenione szanse na uzyskanie tak niskiej oceny jest pomocy ze strony organizacji spoecznych. Byc moz e przyczyna niedostateczna znajomos c moz liwos ci i sposobo w uzyskiwania pomocy z tego was nie z ro da, tym bardziej z e osoby, kto re wskazyway na koniecznos c istnienia organizacji cych osoby polskiego pochodzenia najcze s skupiaja ciej zaznaczay, z e powinny to byc oraz takie, kto organizacje, w kto rych moz na uzyskac pomoc prawna re udzielayby pomocy socjalnej. Analiza zebranych danych wykazaa takz e, z e respondenci odczuwali dyskomfort s (cze ciowo byc moz e agodzony dobrymi zarobkami) z powodu nieodpowiadania wykonywanej przez nich pracy poziomowi wyksztacenia oraz nikych, ich zdaniem, szans na awans. da cej Problemy tego typu moz na uznac za typowe dla masowej emigracji zarobkowej, be cej na zapotrzebowanie udziaem go wnie oso b z wyksztaceniem wyz szym, a odpowiadaja irlandzkiego rynku pracy go wnie na pracowniko w fizyczno-umysowych. Byc moz e zgodna dos wiadczenie zdobywane na irlandzkim rynku pracy pomoz e zdobyc prace z posiadanym wyksztaceniem i wtedy wzros nie satysfakcja z wykonywanej pracy, a wraz ogo z nia lne zadowolenie z z ycia. Badani najbardziej zadowoleni byli z moz liwos ci zaspokajania potrzeb z ywnos ciowych, wasnej sytuacji materialnej oraz warunko w mieszkaniowych. Warto zauwaz yc , z e ocena z kolei (po zadowoleniu ze swoich dochodo zadowolenia z sytuacji materialnej bya druga w), ksza zamiana w poro w Polsce. Wszystkie co do kto rej zasza najwie wnaniu z jej ocena poro wnywane komponenty materialnej sfery z ycia (stopien zadowolenia z wasnych warunko w mieszkaniowych, potrzeb z ywnos ciowych, wasnej sytuacji materialnej oraz stopien zadowolenia ze s wiadczen socjalnych) zostay ocenione lepiej w Irlandii niz w Polsce. ca zagroz W przeprowadzonych badaniach nie znalaza potwierdzenia teza dotycza enia zadowolenia z relacji interpersonalnych. Wydawac mogo, z pogorszeniem sie by sie e zmiana obniz otoczenia oraz pozostawienie znajomych w Polsce spowoduja enie oceny tej sfery z ycia na jego jakos , z raczej zadowoleni i negatywnie wpyna c . Jednak okazuje sie e badani sa ste kontakty moga skutecznie agodzic z relacji interpersonalnych oznaczac to moz e, z e cze sknote za bliskimi. Respondenci najwyz te ej ocenili zadowolenie z maz en stwa i warto nadmienic , z e ocena ta bya nieco wyz sza, niz przed przyjazdem do Irlandii. Byc moz e

300

Raporty

poprawa sytuacji materialnej pozwala na bardziej beztroskie, a przez to mniej konfliktowe, kwestia jest takz z z ycie. Waz na e to, z e tylko dla 4 oso b (spos ro d 25 ) pobyt w Irlandii wia e sie z bie badanej grupy mamy raczej z pozostawieniem swojej z onyme a w Polsce, czyli w obre caych rodzin. Dobra ocena relacji interpersonalnych nie oznacza, do czynienia z emigracja samotni z powodu mieszkania w Irlandii (cze sto lub bardzo cze sto z e badani nie czuli sie tak co czwarty badany). Poczucie samotnos jednak rzadziej w miare czuje sie ci pojawia sie wzrostu dugos ci pobytu. , z Wydaje sie e dobra ocena zadowolenia zaro wno z otoczenia, jak i relacji interpersonalnych wynika w znacznym stopniu z mechanizmo w tej fali emigracji, opartych w duz ej mierze na istnieniu sieci spoecznych Polako w, kto rzy wyjechali do Irlandii juz wczes niej nowo przybyym w aklimatyzacji. i pomagaja c natomiast na komponenty jakos Patrza ci z ycia, kto re zostay najniz ej ocenione przez one przystosowania do formalnych struktur nowego s badanych widac , z e dotycza rodowiska sie do rynku pracy, systemu opieki zdrowotnej oraz pomocy spoecznej, a nie odnosza zanych ze sfera materialna czy tez problemo w zwia przystosowaniem do nowego s rodowiska kulturowego. Moz na zatem przypuszczac , z e z czasem zadowolenie z z ycia na emigracji zku z nabywaniem coraz wie kszych kompetencji w Irlandii powinno wzrastac w zwia zykowych niezbe dnych do pynnego poruszania sie w irlandzkich realiach. szczego lnie je
AGNIESZKA NOLKA Poznan

CI WS RO D STUDENTO W OBCOKRAJOWCO W POCZUCIE OBCOS ZE WSCHODU NA PODSTAWIE BADANIA PRZEPROWADZONEGO W POZNANIU


Przedmiotem tego artykuu jest problem poczucia obcos ci ws ro d cudzoziemco w studiuja raczej materiaem wste pnym do bardziej cych w Polsce. Uzyskane przez nas wyniki sa bionego studium. Nie moga byc ce temat, lecz raczej jako poge traktowane jako wyczerpuja ce uwage na pewne poziomy postrzeganych przez cudzoziemco zwracaja w ro z nic spoeczbionych nych i kulturowych w poro wnaniu z wasnym krajem. W celu uzyskania poge c jednak z konfrontacji opinii uczestniko wypowiedzi na ten temat, nie rezygnuja w, przeprowadzic zdecydowalis my sie grupowy wywiad zogniskowany. W badaniu uczestcy z Rosji, Biaorusi, Litwy, niczyli studenci i studentki ostatnich lat studio w pochodza na studentach z krajo Bugarii i Kirgistanu 1. Skupilis my sie w dawnego bloku wschodniego, , iz to osoby postrzegane jako obcy bliscy, mao widoczni, czasem gdyz wydaje nam sie sa cz prawie swoi, niekiedy posiadaja cy polskie pochodzenie (jedna z Litwinek okres wre lia rodzine jako tacy w sumie Polacy mieszkaja cy na Litwie, Bugar by zas swoja jedyna

1 mniejszos Studentka z Kirgistanu bya przedstawicielka ci rosyjskiej, na potrzeby badania bardziej okres cej w Kirgistanie, szczego adekwatne wydao nam sie lenie jej jako Rosjanki zamieszkuja lnie, iz jej d sprawia, z akcent i wygla e bya w Polsce postrzegana jako Rosjanka.

Raporty

301

nie posiadaja ca korzeni polskich). Dlatego warto byoby zbadac osoba , jak dla nich sytuacja wasnej obcos przedstawia sie ci. O ro z norodnos ci w grupie decydowa fakt, iz co bliskich (Litwinka pochodza ca z polskiej rodziny znajdoway sie w niej osoby od znacza cej Wilno), az zamieszkuja po dos c dalekie w ramach wyro z nionej kategorii przybyszo w z krajo w wschodnich (Rosjanka z Kirgistanu). koncepcja , kto posuz c Pierwsza ra ylis my sie w celu sprecyzowania poje bya koncepcja obcos ci Floriana Znanieckiego wyoz ona w Studiach nad antagonizmem do obcych. d, iz mamy do czynienia w przypadku braku F. Znaniecki odrzuca w niej pogla z obcos cia dz przynalez nos ci grupowej jednostek (obcy to wtedy nieczonkowie), ba tez znacznych dzy reprezentantami grup z cych obok siebie (obcy to wtedy nieznani, ro z nic mie yja jedynie opisu (i to takz z kto rymi brak stycznos ci) 2. Kryteria te dostarczaja e uproszczonego) c zas spoeczen stw o prostej strukturze, nie przystaja do spoeczen stw wspo czesnych, z ich cymi sie na ro c tez cymi sie przypokrzyz uja z nych poziomach interakcjami, a wie krzyz uja dkowaniami do swoich oraz obcych 3. Jako metode badania obcos rza ci proponuje wspo F. Znaniecki posugiwanie sie czynnikiem humanistycznym, kiedy to obcym jest ten, uwaz ca sie za swoich 4. Poprzez zakto jest dos wiadczany jako taki przez grupe aja przez dos stosowanie wspo czynnika humanistycznego granice obcos ci wyznaczane sa wiad one w ich czenia i dziaania konkretnych podmioto w, opisujemy je tak, jak istnieja s wiadomos ci. Jest to kluczowe dla naszego badania, w kto rym s wiadomos c wasnej innos ci znajduje swe odbicie w wypowiedziach studento w zagranicznych. koncepcja , kto obcokrajowca studiuja ceKolejna ra pozwolia nam sprecyzowac sytuacje go w Polsce jest koncepcja obcego Georga Simmla. Koncepcja ta przedstawiona jest s cze ciowo w kro tkim studium Obcy, a takz e rozproszona w ro z nych innych pracach G. Simmla. Kres li on obraz obcego znanego, z kto rym kontakt jest stay i o kto rym wie sie stosunkowo wiele 5. Moz na uznac , iz student cudzoziemiec jest podtypem tego obcego nazywanym przez G. Simmla rzybyszem, kto ry pozostaje w kontakcie duz szy, ale zku z penieniem roli spoeczno-zawodowej 6. Simmlowokres lony czas, na przykad w zwia ca do spoecznos ca ski obcy to jednostka nieprzynalez a ci, w kto rej zamieszkuje, ale wnosza do niej nowe jakos ci (w terminologii F. Znanieckiego rozdzielne ukady wartos ci). Oznacza to, z e kluczowe dla Simmlowskiej koncepcji obcego jest istnienie stycznos ci uznac spoecznej. Bez owej stycznos ci swoi nie tylko nie moga jednostek czy caych takz zbiorowos ci za obce, nie poddaja e refleksji wasnej swojskos ci, gdyz swojskos c jest zapewne odczuwana, ale bynajmniej nie nazwana, zanim nie zostanie dostrzez ony obcy 7. G. Simmel pisze, iz obcos c jest stosunkiem na wskros pozytywnym, szczego lna wzajemnego oddziaywania 8, a takz forma e, iz obcy jest nam bliski o tyle, o ile odczuwamy wspo lne nam i jemu podobien stwo cech narodowych, spoecznych, zawodowych czy tez
2 F. Znaniecki, Studia nad antagonizmem do obcych, w: F. Znaniecki (red.), Wspo czesne narody, PWN, Warszawa 1990, s. 277. 3 Tamz e, s. 279. 4 Tamz e, s. 292. 5 E. Nowicka, Swojskos c i obcos c jako kategorie socjologicznej analizy, w: E. Nowicka (red.), Swoi i obcy, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 1990, s. 30. 6 Tamz e, s. 31. 7 Tamz e, s. 17. 8 G. Simm el, Obcy, w: G. Simmel (red.), Socjologia, PWN, Warszawa, 2005, s. 300.

302

Raporty

c opro dzygrupowego (ba dz ogo lnoludzkich 9. Tak wie cz kontaktu mie miedzy grupami a jednostkami) konieczna jest pewna paszczyzna poro wnan , pewne podobien stwo do bliskos strzegane przez swoich w obcym. Dla G. Simmla obcos c jest synteza ci i oddalenia. daleko przestrzennie, Oznacza to, iz w przypadku obcos ci to, co powinno znajdowac sie blisko, pozostaja c jednak dalekim spoecznie i kulturowo, i z znajduje sie e sytuacja ta posiada znamiona pewnej trwaos ci. c uzyskany materia empiryczny Przed przeprowadzeniem badania, jak i analizuja wyro z nilis my trzy zagadnienia: dos wiadczenie szoku kulturowego, charakterystyka infradzy Polakami i obcokrajowcami. Wszystkie struktury pobytu oraz stosunku spoecznego mie bezpos zane z dos da scharakteryzowane kolejno one sa rednio powia wiadczeniem obcos ci i be odpowiadaja cego im materiau uzyskanego w badaniu. Poszczego tki wraz z analiza lne wa z logiki narzuconej przez sam przebieg badania i nie wyszczego lnionych zagadnien wynikaja lis zawsze byy przez nas przeczuwane, rzadko tylko zasugerowane. Wywiad rozpocze my , oczekuja c, iz pytaniem o pierwsze dos wiadczenia w kontakcie z Polska uzyskamy na temat przebiegu szoku kulturowego. Zjawisko to odnosi sie do poczucia informacje kultura . Jest to zmieszania, niepokoju i dezorientacji, dos wiadczanego przy spotkaniu z obca znajomych symboli i znako przeszkode spowodowane utrata w, i stanowi zasadnicza dzykulturowych. Jak pisze Kalervo Oberg w pocza tkowym etapie w udanych interakcjach mie kszos c odmiennej niz wie c jednostek dos wiadczaja wasna kultury reaguje entuzjazmem puje cze sto okres frustracji, depresji i zakopotania. Jes i optymizmem. Po z niej jednak naste li zyk i zasady funkcjonowania swojego nowego otoczenia, na tym etapie jednostka opanuje je moz pojawia sie liwos c uznania obcego kraju za inny niz wasny i akceptacja tej innos ci 10. kultura zwaszcza wtedy, gdy Szoku kulturowego dos wiadcza jednostka w kontakcie z obca jej wspo c gdy jest to fizycznie nie towarzysza uczestnicy jej wasnej kultury 11, a wie cej sie na studia indywidualny kontakt kulturowy, jak w przypadku jednostki wybieraja sie zagraniczne. Do doznania szoku kulturowego przez studento w cudzoziemco w odnosza Adrian Furnham i Stephem Bochner 12. Wedug nich intensywnos c tego szoku, wyznaczana dzy krajem obcym i ojczystym, jest przez zmienne takie jak dystans kulturowy mie indywidualne predyspozycje jednostki oraz konkretne dos wiadczenia jednostki zalez ne od (wiedzy i oczekiwan zyka) i aktywnos stopnia przygotowania sie , znajomos ci je ci w nowym zania bliskich kraju. Jak pisze Janusz Mucha wielu badaczy podkres la takz e znaczenie nawia tubylcza 13. Istotne sa tez kontakto w z ludnos cia pomoc i wsparcie oferowane w pierwszych dniach pobytu. byc Dos wiadczenia naszych respondento w wydaway sie zgodne z powyz szymi teoriami, kszym szokiem by przyjazd do Polski dla rosyjskiej obywatelki Kirgistanu. bowiem najwie Jak sama stwierdzia w Azji mamy wszystko inaczej. Dziwne dla niej byy zachowania ludzi, dziwna przestrzen miejska (w Azji nie funkcjonuje komunikacja miejska). Dodatkowo cznie na sobie z bardzo saba znajomos w pierwszych dniach pobytu musiaa polegac wya cia zyka. W skrajnie innej sytuacji bya Litwinka pochodza ca z polskiej rodziny zamieszje
Tamz e, s. 301. d Polonijny z. 1, J. Mucha, Studenci zagraniczni a sytuacja konfliktu kulturowego, Przegla 2000, s. 19. 11 Tamz e, s. 18. 12 Tamz e, s. 20. 13 Tamz e, s. 20.
10 9

Raporty

303

cej na Litwie, kto tkowo zdana na siebie, znalaza sie jednak kuja ra mimo iz takz e pocza w kulturze dla siebie bardzo bliskiej i dobrze znanej z domu, w kto rym dorastaa. kkie Biaorusinka i Rosjanka okres liy swo j przyjazd do Polski jako przejs cie agodne, mie dowanie, gdyz cie studio je zyka polskiego w placo la rozpocze w poprzedziy nauka wce dla ce funkcjonowania w polskim cudzoziemco w, gdzie uzyskay praktyczne informacje dotycza spoeczen stwie. Cudzoziemcy, kto rzy brali udzia w badaniu zazwyczaj posiadali wiedze kszos ca, o Polsce przed przyjazdem. W przypadku wie ci uczestniko w bya to wiedza znacza dz gdyz posiadali oni polskie korzenie, skon czyli polski fakultet w szkole, ba tez odwiedzili przed rozpocze ciem studio Polske w. Bugar mia nike wiadomos ci o Polsce, Rosjanka , dopo z Kirgistanu nie wiedziaa na temat Polski nic, nie bya nawet zainteresowana Polska ki a sie uczyc przez przypadek nie wybraa studio w filologicznych w Rosji, gdzie zacze takz e to z odkryciem korzeni polskich. Biaorusin by jedyna osoba , kto o Polsce. Zbiego sie ra zachowywac uprzedzano, z e Polakom zdarza sie wrogo wobec oso b ze wschodu. zyka w momencie przyjazdu, to zno Jes li chodzi o poziom znajomos ci je w zmienna ta zbiega sie z poziomem odczuwanego szoku kulturowego. Bardzo wysoki poziom znajomos ci polskiego prezentowaa jedna z Litwinek, zas bliski zeru Rosjanka z Kirgistanu, kto ra tez zyka. Bugar takz zyk przyznaa sie do olbrzymich trudnos ci z opanowaniem je e zna je podczas wywiadu wynikao, iz sabo, ale z jego wypowiedzi i sposobu zachowania sie jego y na niski poziom odczuwania szoku kulturowego. Jak indywidualne predyspozycje wpyne (...), ogla daem jak szalony zabytki w Warszawie. sam stwierdzi nie przejmowaem sie c na kaz kszym szokiem dla Rosjanki Tak wie dym poziomie przyjazd do Polski by najwie z Kirgistanu. Jej intensywne odczuwanie szoku kulturowego oraz poczucie bycia obca z przytoczonymi wyz cymi, iz : zgadzaoby sie ej teoriami wskazuja zjawiska te warunkuja , dystans kulturowy, nieposiadanie przez kraj dugiej tradycji kontakto w wzajemnych z Polska zyka i brak wsparcia na pocza tku pobytu. nieznajomos c je cie infrastruktury pobytu w obcym kraju zapoz Poje yczylis my od E. Nowickiej wiata w Polsce, na c badania nad studentami z Trzeciego S i S. odzin skiego. Prowadza podstawie zgromadzonego materiau empirycznego doszli oni do wniosku, z e po pierwszym okresie pobytu w obcym kraju (zazwyczaj jest to rok), kiedy to centralnym problemem jest do z dziaanie szoku kulturowego oraz elementarne przystosowanie sie ycia w obcym puje okres pro spoeczen stwie, naste by normalnego w nim funkcjonowania. W okresie tym sie kluczowe dla studento zmieniaja w obcokrajowco w problemy. Juz nie jest to bariera zykowa czy zdziwienie odmiennos z je cia ycia w Polsce, lecz trudnos ci ze stworzeniem sobie cych materialnych warunko bardziej satysfakcjonuja w z ycia 14. Na tym etapie pierwszo byc planowym problemem przestaja kontakty z Polakami, co oznacza wyksztacenie sobie dnych wzoro dza cych tymi kontaktami. E. Nowicka pewnych niezbe w interakcji rza w tym okresie juz i S. odzin ski stwierdzili, iz przyjezdni studenci sa umiejscowieni swo c te spoecznie, w pewnym stopniu akceptuja j status obcego w Polsce. Uznaja dkowania wypowiedzi respondento spostrzez enia za cenne dla uporza w, nieznacznie przefor infrastruktury pobytu uznaja c ja nie tylko za z muowalis my kategorie ro do trudnos ci, kto re z nalez y przezwycie yc , ale takz e przedmiot dos wiadczania przez obcokrajowco w polskiej rzeczywistos ci, wyraz sposobu postrzegania konkretnych elemento w codziennos ci polskiego

14

E. Nowicka, S. odzin ski, Polacy w cudzych oczach, Kultura i Spoeczen stwo nr 2, 1992,

s. 114.

304

Raporty

na to takz spoeczen stwa. Wpyna e fakt, iz badania wspomnianych autoro w byy prowadzone tuz po transformacji ustrojowej w Polsce na studentach charakteryzowanych jako skrajni od tej, z jaka obcy przez co skala ich problemo w materialnych znacznie ro z nia sie li sie studenci badani przez nas. zetkne Wraz z przeniesieniem dyskusji na poziom infrastruktury pobytu w badaniu pojawiy bardziej szczego ce czasem bardzo wa skich wycinko sie owe wypowiedzi, dotycza w polskiej c przed problemem ich uporza dkowania postanowilis dnic rzeczywistos ci. Staja my uwzgle to, ce sie sami badani. Pierwszym poziomem jakie tematy uznali za najbardziej narzucaja cych w Polsce inne funkcjonowanie postrzegania ro z nic byo dla obcokrajowco w studiuja biurokracja , choc ce instytucji. Najbardziej znamienny by dla nich kontakt z polska zaskakuja byo wskazanie modeli wobec niej alternatywnych, znanych badanym z ich wasnych krajo w. cy by nie sam przerost biurokracji, ale fakt, iz Dla Rosjanki z Kirgistanu zadziwiaja nie moz na przys pieszyc jej dziaan przez apo wki i znajomos ci, co uwaz aa za powszechne rosyjska jako bardziej ucia z niz , tak w jej kraju. Rosjanin postrzega biurokracje liwa polska c funkcjonuja cy w Polsce system postrzega jako przejrzystszy. Moz wie na powiedziec , iz bardziej obca odmienne normy funkcjonowania instytucji w Polsce uczyniy biurokracje cego Rosje , dla kto dla Rosjanki z Kirgistanu, niz dla jej rodaka zamieszkuja rego waz niejsza z zywania zupenie innych norm. Interesuja ce bya ro z nica stopnia ucia liwos ci, niz obowia w tym konteks cie okazao sie postrzeganie funkcjonowania polskiego uniwersytetu, okres lone przez prawie wszystkich uczestniko w badania jako liberalnego, w stosunku do sytuacji cej w ich kraju pochodzenia. Badani wskazywali na maa liczbe zaje c panuja , Litwinka zas usunie cia ze studio dodaa, iz trudno jej sobie wyobrazic , co mogoby byc przyczyna w, skoro atwos brak jest restrykcji, kto re uwaz aa za oczywiste w swoim kraju. Podana przez nia c w usprawiedliwianiu nieobecnos ci w formie zwykego nie mogam, na Litwie jest nie do bezpatne pomys lenia. Wedug niej w Polsce wszystko jest dla studento w, gdyz studia sa i moz liwe jest studiowanie kilku kierunko w jednoczes nie. Przeciwne do reszty badanych tku bya zdziwiona, z odczucia miaa Rosjanka z Kirgistanu, kto ra od pocza e tu wszyscy i sie ucza . Charakteryzuja c sytuacje w swoim kraju stwierdzia, iz siedza u nas to posiedzisz c z wieczorem przed egzaminem, idziesz, pie dostaniesz, albo pienia ki dajesz, jakies apo wki c obcos na potrzeby uczelni i dostajesz zaliczenie. Tak wie ci wzorco w zachowan na tylko mie dzy soba przeciwstawnymi uniwersytecie dos wiadczyli wszyscy badani, ro z nili sie punktami odniesienia we wasnych krajach. cych udzia w badaniu istotna ro by niski poziom przeste pczos Dla oso b biora z nica ci w Polsce i jej niewidocznos c w codziennym z yciu. Tylko studentki z Litwy nie dos wiadczyy z adnych ro z nic w tej kwestii. Bugar zauwaz y, iz w poro wnaniu z wasnym na ulicy, Rosjanka przyznaa, z krajem trudno w Polsce trafic na strzelanine e wobec wysokiej pczos (tak jak reszcie Rosjan i Biaorusinom) polskie przeste ci w jej kraju, podoba jej sie bezpieczen stwo. Zauwaz alne tez jest przestrzeganie prawa, co w ich krajach (znowu tkiem Litwy) nie jest takie oczywiste. Jednakz z wyja e przestrzeganie prawa, opro cz zalet miec z okazao sie tez drobne ucia liwos ci, takie jak koniecznos c pacenia mandato w c przy tym wa tku ciekawa refleksja uczestw przypadkach zamania przepiso w. Pozostaja niko w badania byo postrzeganie Polski jako demokratycznego pan stwa prawa. Biaorusini cej, podkres lali, iz prawo w Polsce broni jednostki i brak jest otwartego jego amania, co wie przed pan jednostka moz e bronic sie stwem, podczas gdy u nich brak tro jpodziau wadzy. ki temu czuje sie bezpieczna w Polsce. W Kirgistanie Rosjanka z Kirgistanu przyznaa, z e dzie dz bowiem wszystko jest pynne, zamiast demokracji jest jakas odmiana rez imu, ba brak

Raporty

305

rzetelnos jakiegokolwiek ustroju. Podoba jej sie c informacji w mediach, z e dziennikarze dzie i taka porza dna informacje daja , zas wya cznie gosem wsze w jej kraju media mo wia moz c wadzy. Rosjanie zauwaz yli, z e Polacy maja liwos c walki o swoje prawa podaja stych strajko przykad cze w: kto ma powo d, walczy. W Rosji wiadomo, z e jak ktos dzie wie cej niz cych, tych ostatnich zas zienie czy zastrajkuje to policji be strajkuja czeka wie z pynne, jak chociaz by pobicie. Takz e Bugar stwierdzi, z e zasady w jego pan stwie wcia sa zywanie innych zasad dla obcokrajowco chociaz by nieformalne obowia w i Bugaro w, szczego lnie jes li chodzi o ceny (od jedzenia po nocleg). Przyznaje, z e jes li chodzi o obrone problemo zac praw jednostki w jego kraju, istnieje pare w, kto re nalez aoby rozwia . Litwinki dzy Polska , a wasnym krajem w tych byy jedynymi osobami, kto re nie zauwaz yy ro z nic mie kwestiach. Prawdopodobnie waz nym czynnikiem bya tu przynalez nos c do Unii Europejskiej cy wpyw wymaganych przez nia standardo ca bya i unifikuja w prawnych. Interesuja wie kszy porza dek i przeobserwacja Biaorusina, z e osobom ze wschodu podoba sie cymi tu osobami z Europy strzeganie prawa w Polsce, podczas gdy w rozmowach ze studiuja cos Zachodniej zauwaz y, iz oni dostrzegaja dokadnie odwrotnego, z e wszystko nie jest tak dkowane (co jest dla nich atrakcyjne wedug Biaorusina), z uporza e pewne standardy nie sa jeszcze speniane. c o polskiej kuchni cudzoziemcy wypowiadali sie dos Mo wia c pozytywnie, jednakz e mieli pewne zastrzez enia do smaku polskiego chleba (dlaczego ktos nie wykradnie czy nie wykupi tej recepty i nie zrobi normalnego ciemnego chleba?) oraz monotonii polskiego obiadu (schabowy, buraczki, ziemniaczki) wobec ro z norodnos ci kuchni w ich kraju. Mogo to zania do wasnej kuchni narodowej i jednowymiarowego pojednak wynikac z przywia cych w kuchni obcej. Ponadto Bugar zauwaz strzegania obyczajo w panuja y w Polsce brak codziennos zwyczaju jadania w mies cie, podczas gdy w jego kraju wizyty w restauracji sa cia zas tne okazje. Co ciekawe, niezalez nie od zamoz nos ci, w Polsce zarezerwowane sa na ods wie takie potrawy jak chodnik litewski, pierogi ruskie czy tez barszcz ukrain ski byy dla nich wskazywaa ich zdziwieniem i okazay sie raczej polskim wyobraz eniem o kuchni, na kto ra kszos nazwa. Byo to nieoczekiwanym odnalezieniem obcos ci w tym, co wedug wie ci wydac Polako w powinno sie cudzoziemcom swojskie, Polacy zas na gruncie kulinarnym , jak kaz okazali sie da spoecznos c , skonni do ujmowania tego, co obce w swojskie kategorie. dla cudzoziemco zao sie Polskie poczucie humoru okazao sie w dos c specyficzne i wia z uczuciami takimi jak niezrozumiaos c i zaskoczenie. Jako przykady wymienili oni polskie cym skrajnie trudny dla obcokrajowca humor Rejsem, komedie, na czele z posiadaja c z kto rego nie byli w stanie zrozumiec , przyznaja e prawdopodobnie jest to kwestia duz szego pobytu w Polsce. Biaorusinka powiedziaa wprost, ze nie rozumie polskiego poczucia humoru, wskazaa, iz jest on niewybredny, nie ma intelektualnego charakteru, jest dos c bardziej wyrafinowany i subtelny. Takz prosty. Biaoruski humor wyda jej sie e Litwinka , z sie cze sto w niezrozumiaych dla niej momentach, okres zgodzia sie e Polacy s mieja lonych jako gupie, wywouja c jej zaz przez nia enowanie, z e to takie pytkie. Poro wnaa poczucie humoru we wasnym kraju i w Polsce na podstawie kabareto w, kto re na Litwie na intelektualnym dowcipie pano oparte sa w w garniturach, a w Polsce oparte na robieniu gupich min. Uczucie zaz enowania polskim humorem przypomniao uczestnikom badania o osobliwej obserwacji, kto rej przedmiot zosta przez nas okres lony jako ro z nica w kwalifikacji zachowan jako prywatnych i publicznych. Dotyczyo to czynnos ci intymnych takich jak wydmuchiwanie nosa czy wyjs cie do toalety podczas przebywania z innymi ludz mi. Biaorusinka zauwaz ya, ze w Polsce panuje zwyczaj informowania oso b, w kto rych
d Zachodni 2008, nr 2 20 Przegla

306

Raporty

przebywa, o potrzebie wyjs towarzystwie sie cia do toalety albo formuowania twierdzen typu spociem, co dla niej byo niedopuszczalne, gdyz ale sie to, co osobiste, pozostaje z nia Litwinka, kto tku skadaa te zwyczaje na karb osobiste. Zgodzia sie ra na pocza dz zaz yos ci oso b ws ro d kto rych przebywaa, ba tez specyfiki zachowania jej polskich , z c zaro znajomych, by przekonac sie e jest to powszechne. Tak wie wno polskie poczucie cie granicy zachowan nie upublicznia wywoay humoru, jak i przesunie , kto rych sie w obcokrajowcach uczucia niezrozumiaos ci i zdziwienia, kto re na poziomie psychologicz wskaz nym sa nikiem dos wiadczanej obcos ci 15. cych w badaniu jest z Odmienne wedug oso b uczestnicza ycie nocne w Polsce. Wedug ono dos wszystkich kon czy sie c wczes nie i nie jest zbyt spektakularne. Rosjanka stwierdzia, tak pusto, z z e w Polsce jest na ulicach noca e az strach is c , mimo s wiadomos ci sie bezpieczen stwa. W jej kraju, byc moz e z racji braku nocnych autobuso w, wszyscy bawia w mies cie do rana. Jej obserwacja dotyczya takz e wyraz nego wyro z nienia przez Rosjan sie noca , rozmawiaja w autobusach, z ycia nocnego z codziennos ci: ludzie zmieniaja dowcipy, przytulaja sie , w dzien opowiadaja wszystko wraca do normy, tak jakby byli inni Rosjanie w dzien , inni w nocy. Nie dostrzega tego w Polsce. Takz e Rosjanka z Kirgistanu nowe z c na mys stwierdzia, z e po po nocy zaczyna sie ycie, maja li z ycie nocne. Bugar na ro w wymiarze czasowym, maja c na mys zwro ci uwage z nice li fakt, iz o godzinie, o kto rej w Bugarii, polskie sie kon nocne z ycie zaczyna sie czy. To samo potwierdzia Litwinka: o komo impreza. Tak wie c obcy okaza po nocy wszyscy dopiero zamykaja rki i zaczyna sie nie sam sposo sie b i forma wieczornych spotkan Polako w, ale ich ograniczenie w czasie ce badanym przez nas obcokrajowcom uczucia zdziwienia i niedosytu. pozostawiaja Bycie studentem w Polsce umoz liwia obcokrajowcom wchodzenie w rozliczne stosunki cia pewnych spoeczne z Polakami. Z jednej strony bowiem rola ta wymaga od nich przyje wspo norm i wzorco w zachowan na paszczyz nie z ycia uczelnianego, kto re sa lne ze cymi Polakami, z drugiej zas studiuja strony umoz liwia uczestnictwo w z yciu studenckim, ki kto obserwowac ce mie dzy Polakami dzie remu obcokrajowcy moga stosunki panuja cych we wasnym kraju. Przy definicji stosunku spoecznego i poro wnywac je do funkcjonuja koncepcja F. Znanieckiego, dla kto posuz ylis my sie rego stosunek spoeczny jest kombina dwu serii dynamicznych czyno cja w spoecznych dwu jednostek lub grup, albo grupy i jednostki, jako czono w stosunku 16. Jak zauwaz a J. Mucha, w innym miejscu F. Znaniecki takz pisze, iz opro cz wymienionych dwo ch czono w stosunek spoeczny skada sie e zko cznika jakim jest kontakt spoeczny oparty na z obowia w i powinnos ci partnero w oraz a koniecznie miec pewnych wspo lnych wartos ciach 17. Stosunki spoeczne nie musza formy opierac na trwaej spoecznej a cznos dzy rzeczywistych oddziaywan , moga sie ci mie partnerami stosunku. Przy badaniu stosunku spoecznego wyro z nilis my poziomy, kto re najbardziej zwro ciy uczestniko c elementy ro uwage w badania, zawieraja z ne od tych, do kto rych przywykli. Byy skie oraz stosunki jakie panuja w rodzinie, to stosunki towarzyskie, stosunki damsko-me s kto rych obserwacja rzadziej bya umoz liwiana przez fakt penienia roli studenta, cze ciej zas przez posiadanie polskiej rodziny. Ro z nice jakie zaobserwowali obcokrajowcy wynikay
15 16 17

E. Nowi cka, Swojskos c i obcos c ..., s. 24. F. Znaniecki, Wste p do socjologii, PWN, Warszawa 1988, s. 280-281. J. Mucha, Stosunki spoeczne we wspo czesnej mys li socjologicznej, PWN, Warszawa 2006,

s. 55.

Raporty

307

tnos z niemoz nos ci zrozumienia czy tez nieumieje ci zastosowania skadniko w kultury spoeczen stwa, do kto rego przybyli, takich jak konwencjonalne zachowania oraz uznawane da ce cze s wiedzy kulturowej Polako za oczywiste, nie wyraz ane wprost przekonania be cia w. Zaskoczeniem dla cudzoziemco w byo polskie rozliczanie sie co do grosza ws ro d znajomych. Podany tu zosta przykad dzielenia rachunku w pubie czy restauracji, kiedy to , kto co zamo Polacy skrupulatnie wyliczaja wi i ile powinien zapacic . Na Biaorusi oraz przez liczbe oso Litwie wedug badanych rachunek dzieli sie b, niezalez nie od zoz onego zuje tez , to ta druga osoba zamo wienia. Obowia zasada, z e jes li jedna osoba zapaci za druga by sie odwdzie czyc pnym razem i nie jest konieczne podkres poczuwa sie naste lanie tego wprost. Rosjanka z Kirgistanu stwierdzia zas , iz w jej kraju przewaz a regua kto zaprasza, ce jak ja nazwali sami badani interesownos ten stawia. Podobne obserwacje dotycza ci z Polako w dotyczyy obserwacji stosunko w w rodzinie. Rosjanka, kto ra miaa polskiego me a, dzy w rodzinie, oddawanie sobie nawzajem nawet zauwaz ya dokadne wyliczanie pienie interesownos z nia Biaorusin, ale doda, iz bardzo maych kwot, ogo lna c relacji. Zgodzi sie tek jest to indywidualne dos wiadczenie i kaz dy moz e interpretowac to inaczej. Co ciekawe wa juz interesownos ci pojawia sie we wczes niejszych badaniach przeprowadzonych przez Paula de Carvalho, gdzie 16% studento w ze Wschodu wskazywao na interesownos c Polako w 18. Natomiast Litwinka odwrotnie do poprzednich opinii stwierdzia, z e ludzie w Polsce bezinteresownie nawet obcym, tak jakby byli rodzina , z pomagaja e w polskich domach czuje jak czonek rodziny. Na Litwie powszechne jest pomaganie czonkom rodziny, ale sie to na taka skale jak w Polsce. Dla Litwinki w stosunku do oso b spoza niej, nie odbywa sie ce byo takz zadziwiaja e to, z e modzi Polacy podczas spotkan towarzyskich rozmawiaja sie na wspo , co ws o po js ciu do kos cioa, umawiaja lne po js cie na msze ro d modych cych i regularnie ucze szczaja cych na msze , jest nie do Litwino w, nawet tych wierza pomys lenia. skie zaskakuja ca dla Polaka moz Jes li chodzi o relacje damsko-me e byc opinia na go temat stosunku do zdrady. Na temat ten wypowiaday sie wnie kobiety. Biaorusinka z stwierdzia, iz w jej kraju powszechne jest przekonanie, z e me czyzna zdradza z li zgodnie pozostali uczestnicy), i z natury (na co przytakne e mimo s wiadomos ci nabytej na podstawie wasnych obserwacji, iz w Polsce jest inaczej, czasem nie moz e uwierzyc , iz w szczere intencje swego polskiego partnera. Litwinki twierdza u nich zdrada funkcjonuje zkach podobnie. Rosjanka z Kirgistanu przedstawia nawet bardziej liberalna w zwia stwierdzaja c, iz z wersje zaro wno me czyzna, jak i kobieta moz e zdradzac i nie jest tnowane. Z ta ro , z z to specjalnie pie z nica e me czyzna dowodzi w ten sposo b swej skos reputacje . Dla Biaorusinki oczywiste byo, z me ci, a kobieta zdobywa marna e z , gdy wychodza razem, w Polsce zas me czyzna paci za kobiete ro z nie z tym bywa i zalez nie od sytuacji (co dla Biaorusinki jest niezbyt czytelne) kobieta musi sie liczyc z tym, z e pokryje swo j rachunek sama. Biaorusinka odniosa tez wraz enie, cej par, zwia zki sa trwalsze i maja duz iz w Polsce jest wie szy staz . Rosjanka z Kirgistanu cych we wasnym kraju przedstawia zas dos c nieoczekiwany obraz obyczajo w panuja c, iz skich wszystko jest bardziej tak prosto, z zauwaz aja w sprawach damsko-me e jakis tam chopak jedzie na samochodzie, krzyczy do dziewczyny: fajna laska, idziemy razem, a w Polsce to jest wedug niej duz szy i bardziej skomplikowany proces.
P. de Carvalho, Studenci obcokrajowcy w Polsce, Uniwersytet Warszawski, Instytut Socjologii, Warszawa 1990, s. 115.
20*
18

308

Raporty

Pozostali uczestnicy zareagowali na to stwierdzenie z dos c duz ym zdziwieniem i roz im obce. bawieniem, co oznaczac mogo, z e takie zachowania sa dzy obcokrajowcami i przedstawicielami spoeczen Stosunek spoeczny mie stwa kraju cego jest szczego bowiem wchodzic przyjmuja lnym typem stosunku. Jego uczestnicy moga w specyficzne role obcych i swoich, a takz e cechuje ich s wiadomos c faktu, iz partner obowia zywac stosunku pochodzi ze spoeczen stwa, w kto rym moga odmienne wartos ci c materia uzyskany z wywiadu zastanawialis czy obcokrajowcy i normy. Analizuja my sie stosunki z Polakami przez pryzmat pewnego charakteru narodowego Polako postrzegaja w. sto, z dzie sa ro Jednakz e podkres lali oni cze e wsze z ni ludzie i z e to jest bardzo indywidualc c c ne, sam cos dos wiadczysz i zapytasz dziesie oso b i pie ma tak, a pie inaczej, to wtedy cej jakis moz na mniej wie obraz wyrysowac . Przy innej jednak okazji te same osoby, kto re broniy powyz szych stwierdzen mo wiy cos odwrotnego, jak Biaorusinka, kto ra przyznaa, sie za najlepszych, maja sie za centrum s zarozumiali w odz e Polacy maja wiata, sa sie na tym polu wcia z niesieniu do swojej historii i czuja niedoceniani. Powstaway tez opinie interesowni, z czym sprzeczne, gdyz Rosjanka i Biaorusinka uwaz ay, z e Polacy sa Litwinka, a podczas gdy dla Rosjanki z Kirgistanu ludzie sa zdecydowanie nie zgadzaa sie gos tu zimni, nie sa cinni, otwarci na siebie, dla Litwinki polska z yczliwos c i gos cinnos c jest cz przysowiowa. Postrzeganie charakteru Polako c nie od funkcjonowawre w zalez ao wie nia ustalonego stereotypu, lecz od postrzeganych ro z nic w stosunku do wasnego kraju. religijnos Wbrew uwaz anej za charakterystyczna ci Polako w, uczestnicy badania nie pocili jej wiele uwagi. Przyznac s wie jednak trzeba, z e we wczes niejszych badaniach dotycza cych stereotypu Polaka w grupie studento w okres lanych jako Europejczycy ze wschodu, byc odgrywa fakt, iz okaza sie dos c sabo wyksztacony 19. Byc moz e role studenci sa cych Polako tez specyficznym typem obcych oceniaja w i obcuja go wnie ze studentami, za jedna z bardziej otwartych na cudzoziemco kto rych uwaz a sie w kategorii spoecznych, d tez sta ten raczej pozytywny i pozbawiony jednowymiarowos ci obraz. Z drugiej strony F. Znaniecki podkres la fakt, iz antagonizm indywidualny (gdy stosunki spoeczne zachodza dzy obcymi jednostkami a jednostkami swoimi ba dz swoich), jest bardziej mie grupa s refleksyjny i mniej spontaniczny niz antagonizm grupowy. To takz e cze ciowo tumaczy fakt podkres lania przez studento w obcokrajowco w ro z nic indywidualnych ws ro d Polako w oraz brak stereotypowego ich postrzegania. cych w badaniu okaza sie byc Obraz Polski w oczach oso b uczestnicza bardzo dotyczyc z pozytywny, a ich poczucie obcos ci wydawao sie raczej niewielkich ucia liwos ci cych normalne funki nieporozumien w z yciu codziennym, niz trudnos ci uniemoz liwiaja do panuja cych w niej regu. Studenci ze Wschodu cjonowanie w polskiej kulturze i adaptacje czuc s wydawali sie w Polsce cze ciej swoi niz obcy, byli tez rzadko dos wiadczani jako obcy. Byc moz e taki obraz by wynikiem formy przeprowadzonego badania (przez c wasne podobien studento w ze studentami), przez co uczestnicy postrzegaja stwo do nie krytykowac moderatoro w badania starali sie otwarcie naszego kraju i przemilczeli krajem coraz bardziej otwartym negatywne dos wiadczenia. Byc moz e jednak Polska staje sie d cze sto nazywanych pejoratywnie na obcych przybyszo w, takz e tych ze wschodu, dota c im satysfakcjonuja ce funkcjonowanie w polskim spoeczen ruskimi, umoz liwiaja stwie. Byc moz e Polakom ostatecznie atwiej zaakceptowac obcych bliskich, niz badanych przez i S. odzin z E. Nowicka skiego obcych skrajnych, kto rych widok wcia nie jest polska
19

Tamz e, s. 171.

Raporty

309

. I wreszcie byc c sie coraz cze s codziennos cia moz e stykaja ciej z Europejczykami z Zachodu dostrzegac Polacy zaczynaja podobien stwo wasnej kultury do kultur innych narodo w poge bionego studium. sowian skich. Jest to jednak wiele zagadnien , kto re wymagaja
MAGORZATA STACH PAWE KWIATKOWSKI Poznan

KOZIEGOWY ATRAKCYJNE MIEJSCE MIGRACJI


CIU SOCJOLOGICZNYM MIASTO W UJE

kszych polskich miast, dokonuja ca sie w druEkspansja spoeczno-urbanistyczna najwie giej poowie XX wieku, zwaszcza w jego ostatnich dwo ch dekadach, a takz e proces puja cej dyferencjacji spoecznej, stanowia niezwykle transformacji systemowej oraz poste cy obszar badan piy interesuja z zakresu socjologii miasta. Istotne zmiany w tym czasie nasta ro wniez na wsi polskiej, zaro wno w wyniku specyficznej polityki wobec wsi, prowadzonej wadze , jak i w naste pstwie przebudowy systemu politycznego oraz przez komunistyczna tku istnienia duz spoeczno-gospodarczego. Od pocza ych skupisk ludnos ci, rozwo j miast wydaje sposo prowadzi w naturalny jak sie b, do przestrzennego wchaniania przylegych pnie do asymilacji ludnos cej ten teren. don tereno w, a naste ci zamieszkuja dne wydaje sie wyjas Dla potrzeb niniejszego artykuu niezbe nienie tego, co rozumiemy cie miasta oraz tego, co wedug nas lez przez poje y w obszarze zainteresowan socjologii cie to, zwaszcza dla przedstawicieli innych dyscyplin naukowych, wydac miasta. Uje sie moz e specyficzne i mao precyzyjne. Jednakz e, z socjologicznego punktu widzenia, takie pewnych proceso traktowanie socjologii miasta, usystematyzowuje charakterystyke w zacych w mies chodza cie, ale i poza nim. cych na uwage wyjas W literaturze przedmiotu znalez c moz na wiele zasuguja nien , czym jego elementy skadowe. I tak napotkac jest miasto, jakie sa moz na okres lenia bardzo ogo lnie ce poje cie miasta i te nieco bardziej precyzyjne, odnosza ce sie do jego terytorialnych, traktuja architektonicznych i urbanistycznych aspekto w oraz te, w kto rych na pierwszy plan wysuwa zbiorowos sie c jego mieszkan co w. Dla socjologii to was nie sposoby przyswajania przestrzeni miasta oraz zbiory postaw, stylo w z ycia, obiektywnych i was ciwych dla danego cych do uksztatowania sie toz miasta wartos ci, korzeni kulturowych prowadza samos ci miasta tym, co w tej subdyscyplinie jest najbardziej interesuja ce. sa miasta najogo specyficzne skupienie duz Przez definicje lniej rozumie sie ej liczby ciu miasto jest ludnos ci na okres lonej przestrzeni geograficznej 1. W wallisowskim uje zanych, wspo cych na zasadzie systemem zoz onym z dwo ch organicznie powia dziaaja z sprze en zwrotnych, lecz autonomicznych podsystemo w urbanistycznego i spoecznego. Przez podsystem urbanistyczny rozumiemy caoksztat materialnych elemento w miasta sie na jego stworzonych przez czowieka, jak i elemento w naturalnych, kto re skadaja
I. Machaj, Zielona Go ra. Socjologiczne studium miasta i jego mieszkan co w, Oficyna Wydawnicza Impuls, Krako w 2001, s. 12.
1

310

Raporty

przestrzenna 2. Jednakz strukture e waz niejszy dla socjologo w jest podsystem spoeczny, przez kto ry jak wyjas nia dalej A. Wallis rozumiemy zbiorowos c uz ytkowniko w miasta, kto rych strukture tworza jego mieszkan podstawowa cy. Kaz dy z podsystemo w posiada skom budowe i strukture , co prowadzi do znacznej zoz plikowana onos ci ich wzajemnych relacji 3. Ro z ne definicje, czym jest miasto w badaniach spoecznych byy juz znane socjologom na tku XX w. Florian Znaniecki, jeden z prekursoro pocza w polskiej socjologii miasta, w bada Poznania zdefiniowa miasto jako caos , humanisniach nad spoecznos cia c nieprzestrzenna , realizuja ca sie w dos nie tylko ciaami, tyczna wiadczeniu i dziaaniu ludzkim. Mieszkan cy sa cymi i czynnymi podmiotami i w tym charakterze nie oni sa w mies lecz dos wiadczaja cie, lecz tak wyrazic jes li sie moz na miasto jest w sferze ich wspo lnego dos wiadczenia i dziaania, jako nader skomplikowana strukture spoeczna 4. Sposo b ujmowania miasta oni je tworza spoeczna i zachodza ce w niej stosunki przez F. Znanieckiego przede wszystkim jako sfere ce i przydatne spoeczne na poziomie jednostki i grupy uznac moz na za szczego lnie interesuja dla socjologa. W toku konceptualizacji zagadnien poruszonych w trakcie prac empirycznych, i strukturalnie zoz zbiorowos ca uznalis my miasto za specyficzna ona c jednostek stanowia komplementarnych komponento synteze w, takich jak zbiory stylo w z ycia, sposobo w gospodarowania czasem wolnym oraz zamieszkiwanej przestrzeni, a takz e zbioru postaw, cych wspo dlan dos c wyraz tworza lna sfere wiadczen . Miasto jest wie ane nie przez obszar ca to miasto. o okres lonym statucie prawno-ustrojowym, lecz przez zbiorowos c tworza Elementem, kto ry sprawia, z e zbiorowos c mieszkan co w traktowac moz emy w kategorii podmiotowej, a nie przedmiotowej, jest ich wspo lna toz samos c , stosunek mieszkan co w do miasta jako caos ci.

SAMOS C MIASTA TOZ


cie toz Poje samos ci zbiorowej jest niezwykle zoz one i wieloaspektowe, zaro wno na cia, jak i empirycznego jego wyjas paszczyz nie teoretycznego definiowania poje niania. wie c warunkiem umoz cym komus Okres lenie toz samos ci staje sie liwiaja konkretnemu cie was zaje ciwej w jego przekonaniu postawy danego przedmiotu czy podmiotu 5. Istote c naste puja ca teze . Ludzie problemu toz samos ci przedstawi Stanisaw Ossowski, formuuja sie wie c ze swoja miejscowos dzie ki dos identyfikuja cia wiadczeniom i przez yciom, jakie zku z urodzeniem sie i przebywaniem w okresie dziecin zgromadzili w zwia stwa w swoim bardziej lub mniej silne poczucie zwia zku ze swoja miejscowos s rodowisku lokalnym, maja -

A. Wallis, Miasto i przestrzen , PWN, Warszawa 1977, s. 79. Tamz e, s. 79. 4 F. Znaniecki, Miasto w s wiadomos ci jego obywateli: z badan Polskiego Instytutu Socjologicznego nad miastem Poznaniem, Wydaw. Polskiego Instytutu Socjologicznego, Poznan 1931, s. 34-35. 5 W. Piotrowski, Toz samos c miasta, (na przykadzie odzi), w: I. Machaj, J. Styk (red.), Stare i nowe struktury spoeczne w Polsce, t. I, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skodowskiej, Lublin 1994, s. 171.
3

Raporty

311

dzie ki stosunkom pokrewien siedztwa czy znajomos czyy ich lub nadal cia stwa, sa ci, jakie a cza z osobami i rodzinami zamieszkaymi w tej samej miejscowos a ci 6. c ro Zbigniew Bokszan ski, rozpatruja z ne punkty widzenia i definiowania toz samos ci ce sie osie, zarysowuja ce cztery go kolektywnej, wyro z nia dwie krzyz uja wne pola teoretycznego, a takz e metodologicznego egzemplifikowania toz samos ci podmiotu zbiorowego. cych zbiorowos Moz na mo wic o toz samos ci realnie istnieja ci, postrzeganych w sposo b pny takz cych sie ro wyraz ny, doste e potocznemu dos wiadczeniu, daja wniez niekiedy wybnic odre w przestrzeni geograficznej, takich jak narody czy grupy etniczne. Moz na takz e poszukiwac cech toz samos ci jednostek obejmowanych ramami pewnych typo w spoe refleksji naukowej, takich jak np. toz czen stw, utworzonych droga samos c ponowoczesna dzy czy toz samos c epoki globalizacji. Pierwsza os podziau przebiega zatem pomie cym zbiorowos toz samos ciami zbiorowymi was ciwymi realnie istnieja ciom a toz samos ciami zbiorowymi was ciwymi typom idealnych spoeczen stw. Druga z kolei os podziau wedug Z. Bokszan skiego ro z nicuje toz samos ci zbiorowe, pojmowane jako ro z norodne przejawy s wiadomos ci siebie, podmiotu zbiorowego oraz toz samos ci zbiorowe, pojmowane jako ce ja od obcych. Zaznaczyc konstytutywne wartos ci kulturowe grupy, odro z niaja w tym korzystac miejscu nalez y, iz powyz sze modele toz samos ci pozwalaja z badan i materiao w dnione natomiast zostay inne liczne podejs empirycznych. Nieuwzgle cia. Konkretne podejs cie badawcze, stosowane w badaniu okres lonej zbiorowos ci moz e na wiele sposobo w przecinac ten schemat i zapoz yczac inspiracje teoretyczne i metodologiczne ro wnoczes nie z ro z nych jego po l 7.

METODA FILMU W BADANIACH SOCJOLOGICZNYCH

w styczniu 2007 r., kiedy Pomys zbadania spoecznos ci lokalnej Koziego w zrodzi sie zaobserwowalis my, z e gmina Czerwonak, a w szczego lnos ci jedna z jej miejscowos ci Koziegowy stanowi bardzo atrakcyjny kierunek migracji zaro wno z samego miasta s Poznania, jak i pozostaej cze ci kraju. Chcielis my znalez c odpowiedz na pytanie, co czyni te , z miejscowos c tak atrakcyjna e wygrywa w konkurencji z innymi miejscowos ciami powiatu poznan skiego. Badania terenowe miay miejsce w drugiej poowie stycznia 2007 r. W pierbionych, rejestrowanych za pomoca kamery wotnej formie miay postac wywiado w poge cej dyscyplin naukowych czerpie korzys VHS. Coraz wie ci z nowych moz liwos ci, kto re niesie analiza ikonograficzna, w tym takz ze soba e coraz bardziej popularna analiza filmu. puje ta metoda zapisu rzeczywistos Ro z norodnos c gatunko w, w jakich wyste ci, pozwala wartos humanistom spojrzec w nowy sposo b na ten nurt badan . Naukowa c filmu docenili tkowo historycy, kto c z dorobku innych dyscyplin naukowych potrafili pocza rzy korzystaja cej, niz wyselekcjonowac z filmu cos wie tylko z ro do informacji. Film stanowi dla nich tradycyjnych metod. To takz przede wszystkim z ro do historyczne, badane za pomoca e fakt kulturowy, fakt spoeczny, komunikat w rozumieniu komunikacji spoecznej oraz informacje

6 S. Ossowski, Analiza socjologiczna ojczyzny, Warszawa 1966, za: J. Turowski, Socjologia wsi i rolnictwa, TN KUL, Lublin 1992, s. 195. 7 Z. Bokszan ski, Toz samos ci zbiorowe, PWN, Warszawa 2007, s. 72.

312

Raporty

wyraz one w postaci komunikatu i utrwalone w postaci dokumentu 8. Zastosowanie filmu w praktyce badan spoecznych znalazo poparcie ws ro d socjologo w. Jest to dopiero tkowy etap, wia z cy sie z niedoborem literatury metodologicznej, dlatego wedug pocza a gle metod Jerzego Kaczmarka: socjologia wizualna jako nowa subdyscyplina, poszukuje cia dkowe konstatacje socjologo analizy obrazu, kto re by wychodziy poza zdroworozsa w cych sie na bagaz ce opieraja u wiedzy z dziedziny nauk spoecznych i pozwoliy na interesuja i poznawczo wartos ciowe interpretacje wizualnych aspekto w rzeczywistos ci spoecznej 9. Metoda wizualna zastosowana w opisywanym poniz ej badaniu socjologicznym ma wiele wspo lnego z gatunkiem filmu dokumentalnego. Film dokumentalny to film fakto w (factual ciach i relacjach film), kto rego forma wypowiedzi winna byc oparta na autentycznych zdje z opisywanych zdarzen 10. Tak tez jest w wypadku filmu opisywanego w niniejszym artykule, kto ry porusza typowo socjologiczne zagadnienie toz samos ci zbiorowej. Na podstawie wczes niej zgromadzonych definicji, z zakresu socjologii miasta oraz toz samos ci, stworzone zostay szczego owe problemy badawcze, na bazie kto rych powsta scenariusz dokumentu ze szkicem wywiado w bionych. Tematyka badan zuje do problemo poge nawia w ksztatowania toz samos ci miasta, na przykadzie podpoznan skich Koziego w. Przykadem obszaru badawczego, w kto rym moga szczego cechy dokumentu stac sie lnie uz yteczne, jest socjologia miasta. Daje ona moz bowiem jedyna liwos c przedstawienia adu przestrzennego obszaru, na kto rym prowatpliwos dzone byy badania. Nie ma przeciez wa ci, z e w prezentacji wyniko w badan z zakresu wartos . Moz socjologii miasta sama wizualizacja przestrzeni jest nieoceniona cia liwe jest cych punkto przykadowo ukazanie cech charakterystycznych miejskiego centrum znacza w wraz z rzeczywistymi proporcjami owego adu przestrzennego. Wspomniec ro wniez nalez y, ruch wizualny z dz kiem, co jest was tylko iz film pozwala zintegrowac ze soba wie ciwos cia cznie filmu. Dokument filmowy pozwala takz i wya e co jest jego istotnym atutem na dz cymi temu zaprezentowanie wypowiedzi, zachowan , ba dziaan ludzkich wraz z towarzysza kowienie tych emocji daje szanse stworzenia peniejszego emocjami. Wizualizacja i udz wie obrazu natury ludzkiej. Jednakz e na potrzeby niniejszego artykuu materia empiryczny zosta przez nas specjalnie w tym celu przetworzony. coraz bardziej powszechnym Metoda wizualna w badaniach socjologicznych staje sie sposobem pozyskiwania danych, kto re po z niej nalez y poddac analizie. Socjologia wizualna ro cy wkad w jej rozwo rozwija sie wniez ws rodowisku polskich socjologo w, a znacza j ma Pracownia Socjologii Wizualnej, kto ra dziaa od kilku juz lat przy Instytucie Socjologii UAM w Poznaniu. W zarejestrowanej przez obiektyw kamery rzeczywistos ci spoecznej bardzo wypowiedzi, opinie aktoro c waz ne sa w tego przedstawienia. Nie moz na jednak pomina zachowan pozawerbalnych, kto re trudno wychwycic podczas tradycyjnych badan socjologi one niezbe dnym dodatkiem w analizie zebranego materiau 11. cznych, a sa
z Por. W. Chora yczewski, Filmoznawstwo historyczne, w: M. Szczurowski, (red.), Dokument filmowy i telewizyjny, Wyd. Adam Marszaek, Torun 2004, s. 175. 9 J. Kaczmarek, Analiza ikonograficzno-ikonologiczna w socjologii wizualnej, w: J. Kaczmarek (red.), Kadrowanie rzeczywistos ci: szkice z socjologii wizualnej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznan 2004, s. 21. 10 M. Bogacki, Film dokumentalny jako paradokument, w: M. Szczurowski (red.), op. cit., s. 75. 11 J. Kaczmarek, Film socjologiczny, w: M. Jazdon (red.), Polskie kino niezalez ne, Wojewo dzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, Poznan 2005, s. 122-124.
8

Raporty

313

do powstania filmu i artykuu bya praca Floriana Znanieckiego, wybitnego Inspiracja poznan skiego socjologa, zaoz yciela pierwszego Instytutu Socjologii w Polsce, kto ry w 1931 r. opublikowa badania spoecznos ci poznan skiej zatytuowane: Miasto w s wiadomos ci jego obywateli. Podobnie jak to uczynili Florian Znaniecki czy Janusz Zio kowski , humanistyczna , realizuja ca sie w dozdefiniowalis my miasto jako caos c nieprzestrzenna naszej analizy posuz s wiadczeniu i dziaaniu ludzkim 12. Za podstawe yy wypowiedzi zane jest z Koziegowami, ba dz mieszkan co w, kto rych cae z ycie zwia tez oso b mieszcych tam od niedawna. Poznanie opinii oso kaja b o ro z nych wskaz nikach demograficznych i o ro z nym staz u zamieszkania w badanej przez nas miejscowos ci daje moz liwos c bardziej wya cznie na wypowiedziach mieszkan wnikliwej oceny zastanej sytuacji. Badania oparte sa cego urza d wo co w, jak i wypowiedziach przedstawiciela wadzy lokalnej, sprawuja jta gminy kszos Czerwonak. Wie c z zebranych w materiale badawczym wypowiedzi ma postac fakto w one bowiem obserwacji, lecz aktywne, normatywne, regulatywne spoecznych. Nie wyraz aja z cego: da z lub rozwojowe da enia wypowiadaja nos c do wykonywania pewnego czynu, zku, che c powania innym ludziom, poczucie pewnego obowia narzucenia pewnej normy poste jednak i takie, kto pragnienie realizacji pewnego ideau grupowego. Ws ro d wypowiedzi sa re obserwacje i uogo nie wyraz aja lnienia spoeczne podmiotu. Wypowiedzi takie same przez sie materiau naukowego, jednak materia stanowia fakty, kto stanowia re czowiek ten opisuje 13.

OKRES ZAMIESZKANIA W KOZIEGOWACH

tem wyz Punktem wyjs cia do analizy badanej spoecznos ci pod ka ej przedstawionych podejs c teoretycznych uczynic nalez y czynnik, kto ry jest kluczem do zrozumienia proceso w cych w tej miejscowos c jest to fakt, iz zachodza ci. Najogo lniej mo wia gwatowny rozwo j sie relatywnie Koziego w, a tym samym niezwykle dynamiczny przyrost ludnos ci, rozpocza cego rozwoju miejscowos niedawno. Impulsem do tak znacza ci byo powstanie w latach tych osiedla Karolin, kto osiemdziesia re w go wnej mierze zasiedlane byo przez pracowcy popyt na mieszkania rozpocze to niko w elektrociepowni Karolin. Z uwagi na stale rosna sa siedniego osiedla Les budowe nego, kto re nadal jest intensywnie rozbudowywane. Poa charakterystyczna wstanie owych osiedli spowodowao, z e z krajobrazu Koziego w znikne piona budynkami typowymi dla architektury miejskiej. zabudowa wiejska, kto ra zostaa zasta cy wpyw mia miec tych, Decyduja projekt Wojewo dzkiej Rady Narodowej z lat osiemdziesia cy odmienny plan zabudowy dla omawianego przez nas terenu. Wydarzenia przewiduja da ce pocza tkiem samorza du gminnego relacjonuje wo z tamtych lat, be jt gminy Czerwonak Mariusz Poznan ski: c tym roku przyszedem, to zastaem dwie rzeczy w swoim Kiedy w dziewie dziesia biurku po byym naczelniku. (...) Po pierwsze: tabletki Alcaprim (...). I po drugie: projekt czeniu gminy Czerwonak w granice Miasta Poznania. Wojewo dzkiej Rady Narodowej o wa gmina Miasta Poznania. Miao tu mieszkac cy ludzi. Czerwonak mia byc kolejna 150 tysie cia Puszczy Zielonki tak na wprost. Zabudowy wielkimi blokowiskami, Byy plany pocie
12 F. Znaniecki, J. Zio kowski, Czym jest dla ciebie miasto Poznan ?, PWN, Warszawa Poznan 1984, s. 34. 13 Tamz e, s. 50.

314

Raporty

ro tkowa czy Rataj. A tu jest zupenie inny charakter niczym nie miaa sie z nic od tereno w Pia tego terenu. Obecny ksztat Koziego w jest w duz ym stopniu wynikiem transformacji ustrojowej, a co du gminnego oraz pierwszych demokratyczza tym idzie przeksztacen na poziomie samorza nych wyboro w lokalnych z 1990 r. Wo jt gminy Czerwonak Mariusz Poznan ski (peni te nieprzerwanie juz ta kadencje ) zapytany o przyczyny sukcesu Koziego funkcje pia w mo wi: ksza wies Koziegowy to przede wszystkim najwie w Polsce, kto ra w tej chwili liczy juz ponad 11 tys. ludzi. Co spowodowao, z e ludzie mimo z e istnieje centralna oczyszczalnia kiepskie zapachy stamta d sie wydobywaja ce (jeszcze do 2008 r.), staje s cieko w, mimo z e sa atrakcyjna miejscowos z wielu powodo dzy innymi bliskos sie cia w. Mie c miasta Poznania, czyli praktycznie to gmina Czerwonak wycina takim klinem miasto Poznan , a praktycznie tkowa czy z Rataj, a wie c bardzo dobre z Koziego w jest bliz ej do Starego Rynku niz z Pia a to Spo pooz enie. Jest realizowana zabudowa wysoka, bo zacze dzielnia Mieszkaniowa im. 23 Lutego w Koziegowach, kto ra budowaa najpierw osiedle Karolin. byc Wszyscy respondenci okazali sie mieszkan cami Koziego w. Co ciekawe ws ro d oso b, wzia c kto re zdecydoway sie udzia w badaniach nie byo ani jednej, kto ra mieszkaaby w tej miejscowos ci od urodzenia. Przyczyn tego zjawiska moz e byc kilka. Jednym z nich jest fakt, pi stosunkowo niedawno, co wia z z e prawdziwy napyw ludnos ci na te tereny nasta e sie z kro tkim staz em zamieszkania w Koziegowach. Drugim powodem jest specyfika badan skupiono na osobach penoletnich, czyli powyz i zastosowany dobo r pro by. Uwage ej mieszkaja ca od osiemnastego roku z ycia. Ws ro d tak dobranej grupy spotkano osobe tku lat osiemdziesia tych. Jedna momentu powstania pierwszego z osiedli, czyli od pocza do Koziego z oso b przeprowadzia sie w cakiem niedawno, mieszka tu zaledwie trzy ce. Pozostali respondenci wskazywali najcze s tych i dziemiesia ciej przeom lat osiemdziesia c tych jako okres przeprowadzki i zamieszkania w tejz wie dziesia e miejscowos ci. Moz na przy bnic ksze okresy migracji mieszkan tym wyodre dwa najwie co w. Pierwszy okres to lata te, charakteryzuja ce sie najwie kszym napywem ludnos osiemdziesia ci. Drugi okres to lata c te, az dziewie dziesia do teraz, gdzie stopien przyrostu ludnos ci nieco wyhamowa w stosunku na staym, dosyc do pierwszego okresu, jednak utrzymuje sie wysokim poziomie. Dynamika migracji ludnos ci na te tereny, nie tylko z samego Poznania, ale takz e z odlegych miejscowos ci dowodzi jej atrakcyjnos ci. zamieszkac Co zatem sprawia, z e co roku kilkaset oso b decyduje sie na stae w Koziegowach?

PRZYCZYNY PRZEPROWADZKI

cy udzia w badaniu stanowili grupe mieszkan Respondenci biora co w o duz szym lub kro tszym staz u zamieszkiwania w Koziegowach. Jednak wszyscy stanowili ludnos c na. Aby ustalic na atrakcyjnos pywowa , jakie czynniki wpywaja c tej miejscowos ci, jako , zapytano mieszkan staego miejsca do osiedlania sie co w o przyczyny przeprowadzki do Pani do Koziego Koziego w. Pytanie Dlaczego przeprowadzia sie w? miao na celu Koziegowy na tle innych podpoznan ustalenie cech charakterystycznych, kto re wyro z niaja s o jej przewadze w procesie podejmowania decyzji o miejscu kich miejscowos ci i stanowia cym stopniu zamieszkania. Przedstawione przez respondento w argumenty, kto re w decyduja

Raporty

315

y na ich decyzje o przeprowadzce do Koziego wpyne w, pogrupowane zostay w trzy go wne ce sie do waloro zbiory, to jest: argumenty rynkowo-cenowe, argumenty odwouja w geografice aspekto czno-przyrodniczych tego terenu oraz argumenty dotycza w architektoniczno-urbanistycznych. W pierwszej grupie motywacji nazwanej umownie zbiorem argumento w rynko odpowiedzi respondento gne y niz wo-cenowych znalazy sie w, kto rych przycia sze niz s czya z Poznaniem silna zalez w Poznaniu ceny mieszkan . Najcze ciej osoby te a nos c zawodowa, dlatego tez szukay one najpierw miejsca zamieszkania w samym Poznaniu. ksza doste pnos Niz sza cena mieszkan i ich wie c , a takz e bezpos rednia przylegos c do z wzgle dnie atwy dojazd do miejsca pracy, bya czynnikiem Poznania, z czym wia e sie cym przy wyborze tej miejscowos s cych decyduja ci. Ws ro d cze ci respondento w, udzielaja zauwaz tnos takich was nie odpowiedzi, wyraz nie daa sie yc oboje c wobec miejscowos ci dowych. Nie kryli oni, z cznie niz i dziaalnos ci wadz samorza e tylko i wya sze koszty gne y ich do tej miejscowos mieszkan przycia ci, a proces aklimatyzacji do nowego miejsca zauwaz zi zamieszkania trwa bardzo dugo. W takich przypadkach daje sie yc brak wie , niekto cz che c emocjonalnych z miejscowos cia re osoby z tej grupy wyraz ay wre wy z Koziego kszos prowadzenia sie w. Wie c odpowiedzi tej grupy oso b byo podobnych, zku z tym wystarczy przytoczyc w zwia tylko kilka najbardziej charakterystycznych, cych logike motywacji tej grupy: kupiem mieszkanie, bo byo tanie, w Poznaniu za ukazuja dze mogem kupic tu nie te pienia wtedy 50 metro w, a tu kupiem 70, inaczej bym sie przeprowadzi, ja bym bya zdecydowana opus cic to miejsce, gdyby rzeczywis cie mi sie du na powietrze, bo nie jest tam trafio cos lepszego, to oczywis cie z e tak, choc by ze wzgle c dzisiejsza wichure , ja trafiam tu, bo zdrowe. A poza tym wieje tu strasznie, juz pomijaja s w grupie akurat bya oferta mieszkania. Tego typu odpowiedzi najcze ciej pojawiay sie cych w Koziegowach, kto respondento w najduz ej mieszkaja rzy zamieszkali tam w latach tych lub na samym pocza tku lat dziewie c tych. Mieszkan osiemdziesia dziesia cy nowszego do Koziego osiedla Osiedla Les nego, kto rzy wprowadzili sie w nieco po z niej, czyli c tych, wymieniali raczej inne walory miejscowos w drugiej poowie lat dziewie dziesia ci, jako najwaz niejszy powo d ich przeprowadzki. Drugi zbio r motywacji zawiera aspekty architektoniczno-urbanistyczne jako atrakcje dKoziego w. Jednak nalez y w tym miejscu zaznaczyc , z e pozytywne opinie przyporza tylko Osiedla Les kowane do tej grupy respondento w, dotycza nego. Chodzi w go wnej mierze o walory architektoniczne budynko w, estetyczne zagospodarowanie paso w zieleni, dogodne je za usytuowanie pawilono w handlowych i usugowych. Innymi sowy mieszkan cy uwaz aja sie do osiedla Karolin, kto dobrze zorganizowane i zadbane. Tego typu opinie nie odnosza re byc zdaje sie przeciwien stwem tego opisu. Nalez y jednak zaznaczyc , z e ten typ argumentacji cym sie w wypowiedziach respondento by najrzadziej pojawiaja w spos ro d tych trzech go wnych zbioro w. s o przeprowadzeniu sie do Koziego Najcze ciej decyzje w uzasadniali respondenci walorami przyrodniczymi tego terenu oraz samym pooz eniem miejscowos ci. I tak oto, na przycia gne o do Koziego puja ce odpowiedzi: pytanie Co PanaPania w? paday m.in. naste lasy, jeziora (...) duz tu sa o tereno w, gdzie moz na na rowerze pojez dzic , ja na przykad to , Przede wszystkim spoko robie j! Otoczenie i spoko j przede wszystkim, bo miasto Poznan z jest tak zatoczone, z e juz tam cie ko z yc powoli. Moz na zatem zaryzykowac stwierdzenie, starania wadz gminy, kto na celu podkres z e efekty przynosza re maja lanie pooz enia Koziego w bezpos rednio przy Puszczy Zielonce. To zdaniem wo jta gminy Czerwonak ma

316

Raporty

gna c jednoczes przycia zwolenniko w zieleni, kto rzy nie chca nie rezygnowac z z ycia zawodowego, prowadzonego w Poznaniu. cych atuto W trakcie analizowania odpowiedzi uzyskanych od respondento w, dotycza w zku mie dzy odpowiedziami mieszkaniowych Koziego w, nie znaleziono z adnego zwia lub tez badanych a ich wiekiem, pcia wyksztaceniem. Z praktyki badan socjologicznych wiadomo, z e respondent pytany o motywacje nim ce przy podejmowaniu rozmaitych decyzji, wskazuje tylko te, kto w sposo kieruja re sa b c to zamazac subiektywny wyselekcjonowane. Moz e wie rzeczywisty charakter danego zjawiska. By zmniejszyc nieco takie ryzyko zadano dodatkowe pytanie Co PanaPani ga ludzi do osiedlania sie w Koziegowach?. Rzeczywis zdaniem, przycia cie na to pytanie tniej udzielali odpowiedzi, niz respondenci che na pytanie o ich indywidualne motywacje do tej przeprowadzki. Jednakz e nie moz na mo wic o radykalnych ro z nicach w uzyskanych kszy wachlarz odpowiedzi. odpowiedziach na oba pytania. Moz na jedynie zauwaz yc wie wyro Spos ro d wszystkich argumento w da sie z nic dwie go wne kategorie, kto re jednak nie w sobie wszystkich odpowiedzi. Ze wzgle do zawieraja w funkcjonalnych nie tworzono kszej liczby kategorii, albowiem sa to odpowiedzi pojedyncze, kto wie re jednak warto czyy najcze s przytoczyc . Trzy kategorie, kto re a ciej udzielane odpowiedzi to: aspekty c, doste pnos rynkowo-cenowe, czyli ogo lnie rzecz ujmuja c mieszkan oraz ich cena, a takz e c pooz aspekty geograficzno-przyrodnicze, a wie enie obok Poznania, ale ro wniez bliskos c Puszczy Zielonki, bliskos c jezior itp. Trzecia i zarazem najwaz niejsza kategoria odpowiedzi, jednym sowem-kluczem: spoko charakteryzuje sie j. Jako spoko j respondenci rozumieli mniejsze zatoczenie ulic, chodniko w, punkto w handlowych i usugowych itd. Jak atwo skonstruowane analogicznie do kategorii odpowiedzi zauwaz yc dwie pierwsze kategorie sa pani do Koziego na pytanie Dlaczego przeprowadzia sie w?. do Jes li chodzi o uzasadnienie przeprowadzek ludzi do Koziego w ze wzgle w rynko zauwaz wo-cenowych, wyraz nie da sie yc , z e odpowiedz w przypadku tego pytania padaa s zdecydowanie cze ciej niz eli w pytaniu o indywidualne motywacje respondento w. Od zbyt rozbudowane i ograniczaja sie najcze s powiedzi z tej kategorii nie sa ciej do so w: tan sze zku z czym, warto przytoczyc nieco bardziej rozwinie ta wypomieszkania, w zwia jedna rodowisko nie jest zbyt czyste, bo mamy i elektrowiedz : Przede wszystkim mieszkania! S s c przede wszystkim mieszkania. Ludzie ciepownie i mamy oczyszczalnie cieko w (...), wie mieszkan za tym. po prostu nie maja i ida cy atut Koziego Ten znacza w w postaci stosunkowo duz ej podaz y mieszkan by wypracowany przez lata i w chwili obecnej moz na stwierdzic , z e daje oczekiwane rezultaty w postaci dynamicznego rozwoju miejscowos ci. Jak mo wi wo jt gminy: Gmina Czerwonak jako jedna z najmniejszych gmin w Polsce utworzya wasne Towarzystwo Budownictwa Spoecznego i wybudowalis my juz w tej chwili 230 mieszkan . Jest to spo ka jednoosobowa gminy, 100% kapitau ma gmina w tej spo ce. Budujemy dalsze 190, czyli kolejne bloki z cegy o bardzo adnym standardzie; to klasyczna budowa w tej chwili. usytuowanie miejscowos W odpowiedziach zaliczonych do drugiej grupy podkres la sie ci. w swych wypowiedziach na dwa aspekty lokalizacji KoziegRespondenci zwracali uwage o w. Po pierwsze bliskos c Puszczy Zielonki i jezior, punkty krajobrazowe, tereny, gdzie moz na pojez dzic na rowerze, is c na spacer itd. Oto przykady odpowiedzi: moz e dlatego, z e lasy, Puszcza Zielonka, u nas sport bardzo sie rozwija w ostatnich latach, na pewno to, tu sa lasy, blisko do jezior, Puszcza Zielonka niedaleko, lasy z e jest z dala od Poznania. Tu sa to przede wszystkim!

Raporty

317

i najwaz jest kategoria odpowiedzi, w kto Ostatnia niejsza rych to na pierwszym planie sie spoko ze soba s pojawiaja j i cisza. W gruncie rzeczy ta i poprzednia kategoria sa cis le zane, jednakz powia e w celu precyzyjniejszego okres lenia motywacji do osiadania w Koziegowach, wprowadzone zostao takie was nie rozro z nienie. W celu egzemplifikacji ogo lnej z odpowiedzi na to pytanie: opinii zaliczonej do tej kategorii przytoczyc nalez y jedna Spokojna okolica przede wszystkim, no nie ma takiego ruchu jak w mies cie, czy na uboczu. gdziekolwiek, a tu jednak spokojnie, dwie ulice takie go wne, a to tu tak troche Podobnie jak w pytaniu poprzednim nie moz na, w s wietle uzyskanego materiau czyc kto empirycznego, a ze soba rychkolwiek wypowiedzi ze zmiennymi typu: wiek, pec , zania czas zamieszkiwania w Koziegowach, ani z adnymi innymi. Wszelkie tego typu powia nadinterpretacja . byyby nieuzasadniona do miejscowos Poszukiwanie ciszy i spokoju, a co za tym idzie, przeprowadzanie sie ci pooz onych pod Poznaniem, jest zjawiskiem masowym. Jak wynika z opracowania Grzegorza tkowskiego w publikacji Metropolia i jej region w gospodarce Gorzelaka i Macieja Sme dos informacyjnej, Poznan charakteryzuje sie c wysokim wskaz nikiem odpywu ludnos ci, przy jednoczesnym wysokim wskaz niku przyrostu liczby mieszkan co w w gminach tworza cych tzw. piers cien metropolitalny i obszar metropolitalny. W latach 1988-2002 z Poznania o okoo 1,5% mieszkan odpyne co w, w gminach bezpos rednio przylegych do Poznania w tym samym okresie przyrost liczby ludnos ci wynio s ok. 25%, na terenach obszaru metropolitalnego zas przyrost ten wynio s 12% 14. Analiza odpowiedzi na dwa dotychczas pro dotarcia do przyczyn takiego stanu rzeczy. omo wione pytania moz e stanowic skromna be

YCIA W KOZIEGOWACH POZYTYWNE I NEGATYWNE ASPEKTY Z


do Koziego W celu skonfrontowania czynniko w, kto re spowodoway przeprowadzke w zanych z zamieszkiwaniem w tejz na tle dos wiadczen zwia e miejscowos ci, respondentom zadano pytanie o pozytywne i negatywne aspekty z ycia w tej miejscowos ci, a takz e, czy z swoja przyszos z nich wyprowadzic wia a c z Koziegowami, czy tez chcieliby sie ? kszos zywao do tych samych kwestii, choc Wie c badanych nawia odmiennie postrzegac, s nych. Dwie kluczowe w tym konteks cie sprawy to najogo lniej rzecz ujmuja rodowisko os oraz dojazd do Poznania. Haso s rodowisko, kto re stanowi wyraz na rozbiez nos ci czy w sobie wszelkie wypowiedzi dotycza ce czystos opinii mieszkan co w, a ci s rodowiska, s ilos s wiez ego lub nies wiez ego powietrza itp. Cze c respondento w kada nacisk na duz a c im moz tereno w zielonych, jezior, czyli wszystkich tych miejsc, kto re daja liwos c relaksu. Ta zaleta mieszkania w Koziegowach jest czyste powietrze, spoko grupa uwaz aa, z e duz a j s i cisza. Takich odpowiedzi udzielay najcze ciej osoby, kto re we wczes niejszych pytaniach o wasne motywacje przeprowadzki do tej miejscowos ci oraz przyczyny, dla kto rych inni sie , kady ro . Ta grupa tu przeprowadzaja wniez nacisk na walory przyrodnicze, spoko j i cisze przyszos z tu ani jedna oso b, swoja c zdecydowanie wia e z Koziegowami, nie pojawia sie moz wypowiedz , z kto rej wynikaoby, z e respondent bierze pod uwage liwos c opuszczenia obecnie zamieszkiwanej miejscowos ci.
tkowski, Metropolia i jej region w gospodarce informacyjnej, WydawG. Gorzelak, M. Sme nictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005, s. 61.
14

318

Raporty

zuja ca do kwestii s Jednak druga, choc mniejsza grupa respondento w, nawia rodowisko o czystos wych, zdecydowanie negatywnie wypowiadaa sie ci tego s rodowiska. Chodzio tu siedztwo elektrociepowni, kto przede wszystkim o bezpos rednie sa ra w opinii badanych zanieczyszcza powietrze. Kolejnym minusem, kto ry dla wielu mieszkan co w jest bardzo z ucia liwy w codziennym funkcjonowaniu, jest usytuowana przy wjez dzie do Koziego w go wna dla Poznania oczyszczalnia s cieko w, kto ra z osmosocjologicznego punktu widzenia identyfikacji tej miejscowos mogaby stanowic podstawe ci. mieszkan zywali do kwestii s Kategorie co w, kto rzy nawia rodowiskowych w negatywnym konteks cie, moz na podzielic na dwie mniejsze. Pierwsza z podkategorii, to osoby, kto re uwage na silne niedogodnos ce z bliskos jakkolwiek zwracaja ci wynikaja ci elektrociepowni sobie opuszczenia Koziego oraz oczyszczalni s cieko w, to jednak nie wyobraz aja w. Druga dzy innymi ze wzgle du na sa siedztwo elektrociepowni z podkategorii to osoby, kto re mie du na kilka innych czynniko pod uwage lub sa i oczyszczalni s cieko w oraz ze wzgle w, biora miejscowos zdecydowane opus cic te c , w dogodnych dlan okolicznos ciach. osia wyraz Druga nych ro z nic opinii o pozytywnych i negatywnych stronach mieszkania w Koziegowach, jest dojazd do Poznania. Jest to kwestia o tyle waz na, z e dojazd do Poznania dz kszos (do pracy ba do szko ), to istotny punkt codziennos ci wie ci mieszkan co w. Ta cza cej Koziegowy migracja wahadowa jest znacznie utrudniona przez brak drogi a przepustowos zan z Poznaniem, kto ra zapewniaaby odpowiednia c lub tez innych rozwia cych pynnos . Owa pynnos dzy duz zapewniaja c komunikacyjna c komunikacyjna mie ym wydaje fundamentalos rodkiem miejskim a miejscowos ciami don przylegymi ma jak sie ne znaczenie dla rozwoju tychz e miejscowos ci. W tym konteks cie respondento w podzielic moz na na dwie kategorie. W pierwszej z nich dz kszego problemu, ba dz dominoway opinie, z e dojazd do Poznania, ba nie sprawia wie do tego przyzwyczaic moz na sie . Jednakz e druga kategoria respondento w bya znacznie w kierunku Poznania. Wedug tejz mniej wyrozumiaa na utrudnienia w przemieszczaniu sie e grupy, trudny dojazd do Poznania jest jes li nie najistotniejszym, to na pewno jednym z z najbardziej ucia liwych minuso w codziennego funkcjonowania mieszkan co w Koziego w. Nalez y jednak podkres lic , iz na pytanie o plusy i minusy mieszkania w Koziegowach, kszos respondenci w wie ci mo wili o pozytywach. Do tych pozytywnych aspekto w opisywanych juz powyz ej, dodac nalez y jeszcze takie cechy jak: cisza, spoko j, bliskos c miasta sto wymieniany przez badanych, co Poznania itp. Zwaszcza ten ostatni aspekt by cze zaniu spoecznos s wiadczyc moz e o silnym przywia ci lokalnej do regionalnego centrum. w go W opinii wo jta gminy, na dobre warunki z ycia w Koziegowach skada sie wnej mierze: zapewnienie dzieciom i modziez y dobrych warunko w edukacyjnych, zaro wno na etapie przedszkolnym, jak i kolejnych etapach rozwoju dobrej infrastruktury handlodzania wolnego czasu, tj. basen, boiska, hale wo-usugowej; wielu alternatyw czynnego spe organizowane imprezy gminne. To najwaz sportowe. Jest tez duz o tereno w zielonych, sa niej, z tu sze atuty miejscowos ci, kto re zdaniem wo jta sprawiaja e mieszkan com dobrze sie mieszka. kszy problem podobnie zreszta jak cze s Za najwie c mieszkan co w wo jt uznaje trudny puja co: jedynym mankamentem jaki jest, dojazd do Poznania. Problem ten opisuje naste silnie zauwaz z kto rym rzeczywis cie sobie nie moz emy poradzic i on daje sie yc , to jest dojazd do Poznania, dlatego, z e to jest jedna ulica, droga 196, ulica Gdyn ska z torami kolejowymi Batycka , wjazd w Chemiczna i to jest taka nasza troche pie ta achillesowa przecina ulice rozwijamy w aglomeracje i sa s zania Dopo ki Poznan nie zrozumie, z e my sie cise powia

Raporty

319

dzy ludz przemieszczaja i za praca i za towarami mie dzy miastem mie mi, kto rzy sie a gminami os ciennymi. Bo przeciez z instytucji kulturalnych nie tylko mieszkan cy Poznania , ro korzystaja wniez my do kin jez dzimy, to jest prawie 240 tys. ludzi. I dopo ki Poznan nie czenia i nie potraktujemy zrozumie, z e musi wspo pracowac , musi tworzyc dobre poa metropolie miasta Poznania, dopo dzie ten hamulec rozwojowy dla wszyscy jako wielka ty be czony, zaro dzie sie sabo rozwijac kaz dego wa wno miasto Poznan be , jak i gminy os cienne ro wniez . mie dzy Poznaniem i gminami os wydaje Wspo prace ciennymi zacies ni jak sie powstanie Aglomeracji Poznan skiej, kto ra moz e stanowic silny impuls rozwojowy tego obszaru.
PRACA I CZAS WOLNY

cych warunko Wiele ciekawych informacji dotycza w z ycia w badanej miejscowos ci po przeanalizowaniu stylu z nasuwa sie ycia jej mieszkan co w. Zdobyte informacje ogranicza sie do deklaracji respondento odpowiedziec ce ja w, kto rzy zgodzili sie na pytania dotycza dzania przez nich wolnego czasu, miejsca wykonywania pracy oraz miejsca dokonywania spe kszos c odpowiedzi respondento wie ci zakupo w. Analizuja w zaobserwowac moz na intece z punktu widzenia socjologii zjawiska, mianowicie poczucie wie zi mieszkan resuja co w . Koziegowy na pierwszy rzut oka to typowa sypialnia Poznania. Trudno z ich miejscowos cia ce je od poznan znalez c elementy odro z niaja skich blokowisk, kto re charakteryzuje wysoki zi sa siedzkich. Jest to stopien anonimowos ci mieszkan co w, a co za tym idzie brak wie naturalny proces obecny od zawsze w wielkomiejskich osiedlach. Przeanalizowanie stylu dem spe dzania wolnego czasu, robienia zakupo z ycia mieszkan co w Koziego w pod wzgle w oraz miejsca wykonywanej pracy pozwala wnioskowac o stosunku mieszkan co w do cej miejscowos ci oraz wykorzystania przez nich jej infrastruktury technicznej, czynia i niezalez od pobliskiego Poznania. Omawiaz Koziego w miejscowos c samowystarczalna na na trzy cze s ne zagadnienie dzieli sie ci. dzania wolnego czasu. Odpowiedzi na to pytanie Pierwszym elementem jest sposo b spe moz tendencje daja liwos c poznania nie tylko zainteresowan respondento w, ale takz e obrazuja mieszkan co w Koziego w w obszarze korzystania z miejscowych atrakcji. Oto niekto re dzaja wolny czas? Jest blisko z odpowiedzi na pytanie: gdzie mieszkan cy Koziego w spe c moz miasta, wie na pojechac do miasta, a jes li chodzi o same Koziegowy, to oczywis cie jest basen i jest to chyba go wna atrakcja tego miejsca; Zrobili chopakom i dziewczynom skate nasza gmina i wies , a tak poza tym to niestety do park. Zaczyna sie rozwijac . Mamy pywalnie adnej imprezy nie ma. Tego brakuje; W Czerwonaku mamy hale Poznania trzeba jez dzic . Z bardzo duz , tam tez c sportowa a jest dos c duz o zaje , dzisiaj jest was nie otwarcie skate parku, dze , z jest tez otwarcie drugiego basenu. Ma tu byc duz e centrum kulturalne; Sa e raczej cej rozrywki jest dla modziez w Poznaniu, bo tam wie y: kina, teatry i te ro z ne rzeczy; Trudno powiedziec . Niedaleko jest Tuczno jezioro. Przede wszystkim tu jest pywalnia tu dziaki przede wszystkim, sa tutaj zaraz za tymi blokami, tam kryta; Mieszkan cy maja s dza czas na dziakach, a cze s cze c ludzi spe c ma tez i poza miastem dziaki, w weekendy zas wyjez dz aja gdzies do miasta [Poznania]. uwage zasuguje ostatnia wypowiedz Na szczego lna starszej kobiety, kto ra uwidacznia c brak poczucia przynalez nos ci do gminy, w kto rej lez y miejscowos c . Kobieta opowiadaja

320

Raporty

dzania wolnego czasu mo s Poznania. o sposobach spe wi o Koziegowach jakby byy cze cia Oto pozostae wypowiedzi: okolice przede wszystkim, blisko Puszczy Zielonki; Tak c tu nic takiego chyba nie ma, tylko pywalnia, a poza tym to nic szczerze mo wia takiego tutaj nie ma. s Nie sposo b nie zauwaz yc niemalz e schematycznych odpowiedzi. Najcze ciej respondenci dzic wskazywali pywalnie, jako miejsce gdzie moz na spe wolny czas, chociaz sami bywaja dem liczby wskazan tam rzadko lub wcale. Kolejnym pod wzgle jest pobliz e Poznania c czne miasto. Sporadyczi moz liwos c korzystania z rozrywek jakie oferuje ponad pie settysie walory przyrodnicze miejscowos gy rozwo nie wymienia sie ci. Cia j Koziego w, inwesce do rekreacji powoduje, iz towanie w sport i obiekty suz a mieszkan cy korzystaja ciotysie czz oferowanych im atrakcji na miejscu. Jednak z uwagi na charakter ponad dziesie nej miejscowos ci nie zaspokaja ona wszystkich potrzeb mieszkan co w. Oto co na temat Koziego w jako sypialni Poznania uwaz a sam wo jt gminy. Na pytanie, czy Koziegowy to sypialnia Poznania?, odpowiada: w Poznaniu, nie ma co ukrywac W pewnym sensie tak. Mieszkan cy go wnie pracuja . Ale s cze ciowo takz e u nas. Z drugiej strony to mieszkan cy Koziego w coraz bardziej zaczynaja tku to bya typowa sypialnia, ale w tej chwili korzystac , i to mnie cieszy, bo z pocza coraz bardziej korzystac mieszkan cy Koziego w zaczynaja z atrakcji na miejscu, czyli z pywalni, z tego cos my im zaoferowali, ale takz e i z uroko w naszej gminy. Czyli do w zasadzie albo popracowac c tutaj, Poznania jedzie sie albo kulturalnie wypocza i wraca sie zakupy, ma sie wypoczynek, moz ale to na miejscu robi sie na czynnie wypoczywac , czy na tez pywalni, czy turystycznie w lasach itd. Sa ogro dki dziakowe, takz e mieszkan cy niedaleko domu, to tez sie tam Koziego w maja podtrzymuje cae ich z ycie rodzinne. Moga jak sie zmienia zainteresowazaangaz owac . To jest taki pewny element wypoczynku i widze . Kiedys c nie mieszkan co w Koziego w gmina jeszcze moz e z pie lat temu gdyby zapytac zastanawia przez moment. Nie mieszkan ca Koziego w, w jakiej gminie mieszka, to by sie wiedziaby prawdopodobnie, w jakiej gminie mieszka. Dzisiaj z tym juz nie ma z adnego problemu. cym sie na styl z zakupy. Ta codzienna koniecznos Drugim elementem skadaja ycia sa c uwidacznia stopien komercjalizacji przestrzeni miejskiej oraz zapewnienia mieszkan com pu do wszelkich potrzebnych artykuo doste w. Mieszkan com zadano pytanie o to, gdzie robia zakupy? Oto niekto re z odpowiedzi: s tutaj na biez co, a w Poznaniu takie wie ksze. Moz du, Cze ciej robie a e z tego wzgle z me z wie ksza ilos z e jade em samochodem to moge c towaru kupic i to jakos przewiez c . ce to wiadomo, z , z tutaj, a po Ale takie biez a e tutaj, Ocenie e 60% zakupo w robie cze s pozostaa c jednak trzeba jechac , Tutaj w Koziegowach. Te dojazdy do marketo w troche ucia z sa liwe. Tu jest cae zaopatrzenie, takz e nie ma takiej potrzeby wypuszczania w dalsza droge . sie zadowoleni z infraPomimo braku na terenie Koziego w supermarketo w, mieszkan cy sa kszos struktury handlowej jaka jest do dyspozycji na co dzien . Wie c respondento w nie widzi na zakupy do Poznania. Do dyspozycji mieszkan liczne sklepy potrzeby wybierania sie co w sa ce szeroki asortyment. Oddane do uz ro z nych branz oferuja ytku targowisko pozwala na zakup sto bezpos towaro w cze rednio od producenta. Dobrze zorganizowana baza zaopatrzeniowa miejscowos , w ten sposo czyni Koziegowy samowystarczalna cia b wzrasta tez komfort poznan mieszkan co w, podobny do komfortu jaki zapewniaja skie osiedla.

Raporty

321

c miejsce jej Trzecim elementem skadowym stylu z ycia jest praca, a s cis lej rzecz ujmuja dzy innymi studenci, kto wykonywania. Ws ro d respondento w byli mie rzy codziennie do Poznania, emeryci i osoby niepracuja ce. Zdecydowana wie kszos dojez dz aja c stanowiy ce w Poznaniu i dojez ce tam regularnie. Obecnos osoby pracuja dz aja c metropolii, charakcej sie niskim stopniem bezrobocia, sprzyja codziennej migracji zarobkowej do teryzuja Poznania. Jest to widoczne szczego lnie w godzinach wczesno-rannych, kiedy trasa Koziece do centrum miasta. gowy Poznan jest zakorkowana przez samochody zmierzaja tnastej, kiedy zaczyna sie powro Analogiczna sytuacja ma miejsce po godzinie pie t ze kszos ciu tysie cy mieszkan szko i zakado w pracy. Wie c z dziesie co w pracuje w Poznaniu. Dostrzega to takz e wo jt. Ma jednak pewne spostrzez enia na ten temat i sugeruje w jaki sposo b zahamowac ten proces: i handel, ale w oparciu o mae firmy My chcemy bardziej rozwijac usugi, turystyke nie tylko z naszej gminy miaa takz e szanse rodzinne. Chodzi mi o to, z eby modziez pracowac w supermarketach, czy w tego typu firmach, ale z eby moga tworzyc wasne firmy, z nieduz e, mae, pre ne, was nie w zakresie usug, hotelarstwa, turystyki, sportu, rekreacji, takim przykadem najwie kszej wsi w Polsce, ale wypoczynku, nawet handlu. Koziegowy sa trznym, tak bym to okres d byc o dobrze zorganizowanym z yciu wewne li i sta moz e jest to , z pywalnie , wszystkie zainteresowanie mieszkan co w, kto rzy widza e jes li w pobliz u maja jez usugi na miejscu, nie musza dzic do Poznania.

CI MIEJSCA CHARAKTERYSTYCZNE MIEJSCOWOS


role w procesie ksztatowania toz bnos Znaczna samos ci miasta odgrywa odre c architekdz toniczna. Kaz de miasto synie z jakiejs budowli, zabytko w, ba waloro w przyrodniczych, da cych atrakcja turystyczna , a juz be na pewno miejscem znanym przez wszystkich da ce cze sto miejscem spotkan mieszkan co w danej miejscowos ci, be . Jes li chodzi o przestrzen w klasycznym rozumieniu, za punkt charakterystyczny be da cy przewaz wielkomiejska nie agore i jego najbliz ce go jego centrum przyjmuje sie sze otoczenie, penia wnie funkcje inaczej jest w wypadku maych miejscowos ci, nieposiarekreacyjno turystyczne 15. Troche cych typowego centrum, formowanego na przestrzeni wieko miejsdaja w. Koziegowy sa charakterystyczna takz du na zagospodarowanie przestrzenne tereno cowos cia e ze wzgle w. c zabudowe mieszkalna moz Obserwuja na zauwaz yc chaos. Usytuowanie osiedla Les nego i Karolin sprawia wraz enie przypadkowos ci juz na etapie planowania i projektowania. ksze i bardziej nowoczesne, cay czas znajduje sie Osiedle Les ne jest zdecydowanie wie napyw nowej w rozbudowie. Powstawanie nowych inwestycji budowlanych niesie ze soba miejscowos do ludnos ci, kto ra wybiera te c go wnie ze wzgle w ekonomicznych. Brak typowego dla polskich miast centrum wcale nie oznacza, z e w danej miejscowos ci puje. Ro ono nie wyste z nie moz na je jednak umiejscawiac . Jez eli chodzi o rozwo j infrastruktury tej handlowej, mys my wybudowali takz e swojego czasu w takim eksperymencie may pawilon handlowy, wybudowaa gmina przy wspo udzia com. Dzisiaj to jest adny pawilon le mieszkan co w, potem sprzedalis my to mieszkan o sie rozwijac handlowy. Zacze w woko tego mae centrum, powstaa Chata Polska, powsta laski tak o ksztatowaniu sie centrum w Koziegowach wypowiedzia sie wo jt Bank S zdecydowanie wie kszy ruch pieszy gminy. W miejscu, o kto rym mo wi wo jt obserwuje sie i samochodowy, niz na sennych osiedlowych uliczkach.
15

A. Wallis, op. cit., s. 210-211.

d Zachodni 2008, nr 2 21 Przegla

322

Raporty

Mieszkan com zadano pytanie o miejsca charakterystyczne dla ich miejscowos ci. Pytanie jest zarazem proste i konkretne, jednak przysporzyo respondentom kopoto w. Niezalez nie od czasu na staz u zamieszkiwania w Koziegowach, kaz dy z respondento w potrzebowa troche ca jest odpowiedz z zany jest zastanowienie. Zaskakuja jednego z me czyzn, kto ry zwia od wielu lat, gdyz z miejscowos cia mieszka tam od 1982 r. Po chwili namysu na zadane odpowiedz pytanie odpowiedzia: Bo ja wiem? Nie wiem!. Podobna uzyskano od modego z cego w Koziegowach zaledwie od trzech miesie cy: Nie zauwaz me czyzny mieszkaja yem, z eby byy tu jakies miejsca charakterystyczne, kto re odro z niayby Koziegowy od innych miejscowos ci w tym kraju. da cym symbolem W opinii mieszkan co w miejscem charakterystycznym, a zarazem be miejscowos ci jest zdecydowanie pywalnia, kto ra jak powiedzia jeden z respondento w jest da cy z czyzna ten ma duz o racji, poniewaz be charakterystyczna chyba dla caego regionu. Me kszy Poznan d tez nieporo wnanie wie nie dysponuje takim obiektem rekreacyjnym, sta kszos klienci z Poznania oraz okolic. Jednakz wie c kliento w pywalni stanowia e Koziegowy to nie tylko basen. W tej niewielkiej miejscowos ci znajduje sie centralna oczyszczalnia kszych w Polsce, z kto s cieko w dla miasta Poznania jedna z najwie rej wydobywa sie na ten powszechny dla nieprzyjemny zapach. Kilkoro respondento w zwro cio uwage miejscowos ci problem. Koziegowy to takz e elektrociepownia z 210 metrowym kominem, cym najwyz budowle poznan sobie doskostanowia sza skiego krajobrazu. Mieszkan cy zdaja , z czym wia z mieszkanie w pobliz nale sprawe e sie u takich obiekto w. Oczyszczalnia sie mieszkan s cieko w, jak i elektrociepownia kojarza com zdecydowanie negatywnie, wytumaczenie dla niz stanowia szych cen mieszkan . w nie poda tych obiekto w za miejsca charakterystyczne Oczywis cie nikt z respondento z ich miejscowos . miejscowos ci, za miejsca, kto re mogyby i powinny kojarzyc sie cia pochwalic Wymieniono natomiast miejsca, kto rymi moz na sie . Kryta pywalnia i Puszcza go mieszkan Zielonka stanowia wne walory tej miejscowos ci, kto rych pozazdros cic moga cy Poznania.

C WADZ GMINY W OPINII MIESZKAN CO W DZIAALNOS


zi ze spoecznos Elementem, kto ry w pewnym stopniu s wiadczyc moz e o poczuciu wie cia wie ksze lub mniejsze kompetencje potrzebne do s danej miejscowos ci, sa wiadomego jednostki uczestnictwa w tej zbiorowos ci. Trudno bowiem mo wic o utoz samianiu sie miejscowos oraz spoecznos ja zamieszkuja ca , w momencie gdy jednostka z okres lona cia cia tnos nie posiada elementarnej wiedzy i umieje ci potrzebnych do uczestnictwa w sieci spoeczno-instytucjonalnej. Celem zbadania poziomu zainteresowania sprawami lokalnymi, czyli teoretycznie ce tych spraw. Z uwagi najbliz szymi dla jednostki, badanym zadane zostay pytania dotycza bionych, nie byo s na fakt, z e cae badania oparte byy na wywiadach poge cis le okres lonej d forma konkretnego pytania wynikaa bezpos formuy pytania, sta rednio z ogo lnego kontekstu danego wywiadu. Respondentom zostay zadane trzy pytania, kto re miay pomo c wyraz c kompetencji do uczestnictwa w lokalnej w ustaleniu niezbyt precyzyjnie sie aja w aktywnos ci w tej sferze. W pierwsieci spoeczno-instytucjonalnej oraz pewnych przejawo dziaalnos wadz samorza dowych, szej kolejnos ci zapytano, czy badany interesuje sie cia pnie a jes li tak, to jaka tematyka jest w obszarze jego szczego lnych zainteresowan ? Naste dziaalnos zapytano o ocene ci tych wadz. Mieszkan co w pytano takz e, czy ich zdaniem rozwijaja , a jes Koziegowy sie li tak, to czy w dobrym kierunku?

Raporty

323

kszos wadz samorza dowych. Wie c badanych przejawiaa zainteresowanie dziaalnos cia zaa sie ze staz Zauwaz alna bya tu pewna prawidowos c , kto ra wia em zamieszkania ksze zainteresowanie tymi sprawami przejawiay osoby w Koziegowach. Zdecydowanie wie ce w tej miejscowos mieszkaja ci od duz szego czasu. Warto przytoczyc tu w szczego lnos ci moz interesuje , bo jestem ciekawa jak to sie dwie odpowiedzi: W miare liwos ci na pewno sie dziemy mieli, jakie sa zamierzenia? na pewno sie interesuje z gazetki, czy rozwija, co tutaj be chodzi, jak spo z telewizji nawet; Tak, na zebrania sie dzielnia mieszkaniowa robi zebrania chodzi. Zwaszcza ostatnia z przytoczonych wypowiedzi jest ciekawa w s to sie wietle tego, w sprawy miejscowos co o angaz owaniu sie ci mo wi wo jt gminy. Jego zdaniem mieszkan cy tnie angaz sie w sprawy lokalne. Przyczyne takiego stanu rzeczy, Koziego w niezbyt che uja w przekonaniu wo jta, upatrywac nalez y w stylu zabudowy. Chodzi go wnie o to, z e zbytnio rozwinie tego poczucia wasnos mieszkan cy bloko w nie maja ci, a ich aktywnos c jest czynsze. widoczna jedynie na zebraniach spo dzielni mieszkaniowej, na kto rej ustalane sa Znacznie mniejsze zainteresowanie sprawami gminy zauwaz alne byo ws ro d oso b cych w Koziegowach. Mo sto, z stosunkowo niedugo mieszkaja wiy cze e jedynie z gazetki sie sporadycznie o jakichs wzie ciach. dowiaduja gminnych wydarzeniach lub przedsie Badane osoby miay tez za zadanie ocenic rozwo j gminy, prowadzone inwestycje itd. kszos na Wie c to oceny pozytywne dziaan wadz lokalnych. Kaz da z oso b zwracaa uwage cy ja obszar. Przykadowo me z cy, z interesuja czyzna deklaruja e w wolnym czasie lubi jez dzic cej s na rowerze stwierdzi, z e powinno powstac wie ciez ek rowerowych. Niekto re kobiety na kopoty ze znalezieniem przedszkola. Starsza kobieta chwalia wadze za zwracay uwage utworzenie domu seniora. Zatem komentarze na ten temat byy bardzo zro z nicowane. Nalez y podkres lic , z e z aden z mieszkan co w nie skrytykowa w sposo b bezpos redni dziaan wadz ce potrzeby. gminy, nawet wtedy, gdy zauwaz a nadal istnieja d uzupeniaja ce ocene dziaalnos Pytanie ponieka ci wadz gminy dotyczyo zmian cych w miejscowos ce zachodza ci. Badani odpowiadali na pytanie, czy zauwaz yli zachodza w tej miejscowos zmiany w Koziegowach od momentu, kiedy osiedlili sie ci. Najciekawsze wypowiedzi tych oso w tej miejscowos oczywis cie sa b, kto re zamieszkuja ci relatywnie dugo. ro dzy ich miejscowos Moz na powiedziec , z e osoby te zauwaz yy zasadnicza z nice mie cia z przed dwudziestu, trzydziestu lat, a obecnym jej obrazem. Dla przykadu jedna z oso b, cych Koziegowy od lat osiemdziesia tych mo zmienio, bardzo zamieszkuja wia: duz o sie o. W ogo tku jak tutaj z przeprowadzili, to byy tylko dwa bloki, rozwine le na pocza es my sie dzie byy tylko pustki. Rozwo powa bardzo szybko. Byc wsze j naste moz e obserwowanie w miejscowos owego rozwoju miejscowos ci, sprawia, z e osoby, kto re osiedliy sie ci tych), bardziej interesuja sie dziaalnos stosunkowo dawno (np. w latach osiemdziesia cia wadz gminy. c nalez dowych spotyka sie z ogo Reasumuja y podkres lic , z e dziaalnos c wadz samorza lna mieszkan oni, z aprobata co w Koziego w. Uwaz aja e gmina nieustannie i intensywnie sie nowe inwestycje. Oczywis rozwija, choc z drugiej strony nadal potrzebne sa cie kaz da z badanych oso b za istotne podaje przede wszystkim te problemy, kto re w znacznym stopniu uatwiyby jej codzienne funkcjonowanie.
PODSUMOWANIE

interesuja cym przykadem dos Koziegowy sa c powszechnego zjawiska dynamicznego w najbliz siedztwie duz wzrostu liczby mieszkan co w gmin, kto re usytuowane sa szym sa ych miast. Jednakz e rozwo j ten nie jest ro wnomierny. Powstaje zatem pytanie, co sprawia, z e miejscowos da ce zdecydowanie atrakcyjniejszym kierunkiem migracji, podczas istnieja ci be gdy w miejscowos ci pooz onej nieopodal, rozwo j ten jest duz o sabszy?
21*

324

Raporty

Przykad Koziego w pokazuje, z e przyczyny rozwoju miejscowos ci przylegych me byc tropoliom, moga zro z nicowane. Jednym z takich powodo w moz e byc znaczna ro z nica tez przyczyne , kto moz w cenie nieruchomos ci. Daje sie zauwaz yc inna ra na niezbyt wyraz c okres przed wielkomiejskim gwarem. Pojawia precyzyjnie sie aja lic jako ucieczke wie c potrzeba poszukiwania spokojnego, cichego miejsca. Dochodzi do tego ro c sie wniez che to najcze s zamieszkania blisko zieleni, laso w, parko w krajobrazowych. Sa ciej wymieniane przyczyny. pewne konsekwencje, gdyz Bardzo szybki rozwo j takich miejscowos ci niesie ze soba sto moz e ulec cakowitej zmianie ich dotychczasowy charakter. Spowodowane jest to cze stylu zabudowy oraz ogo zmiana lnym rozwojem urbanizacyjnym. W Koziegowach widac s Osiedle Les ne uwaz ane jest za centrum. Was nie w nowej wyraz nie, z e to nowa cze c s jedno z najcze s cze ci znajduje sie ciej wymienianych miejsc charakterystycznych dla tej miejscowos ci. Wedug wszystkich mieszkan co w miejscem tym bezspornie jest pywalnia. Pywalnia w Koziegowach jest obiektem wielofunkcyjnym, kto re wyro z nia, zdaniem mieszkan co w, miejscowos c . Widac wyraz nie, z e stanowi dla wielu mieszkan co w powo d do dumy. Ciekawe jest, z e miejsce uznane za centrum miejscowos ci, bezpos rednio przylega do gu pywalni. Warto jeszcze dodac , z e obiekt ten powsta zaledwie kilka lat temu, zatem w cia najwaz stosunkowo kro tkiego czasu, sta sie niejszym miejscem dla lokalnej zbiorowos ci. Jak mieszkan twierdza cy to jedyne miejsce, kto re wyro z nia Koziegowy na tle innych miejscowo cze sto kos s ci. Jest to ciekawe o tyle, z e w maych miejscowos ciach takie funkcje penia cioy, rynki, targowiska. W Koziegowach natomiast nikt nie wspomnia o kos ciele. Jedynym jednomys w tej kwestii. miejscem jest pywalnia i mieszkan cy sa lnos cia Ciekawe jest ro wniez to, z e stare osiedle jest praktycznie peryferiami dzisiejszych wyraz Koziego w. Oba osiedla sa nie oddzielone. Obecne centrum, co waz ne, usytuowane jest s w przeciwlegej cze ci miejscowos ci do starego osiedla. Osiedle Karolin jest nieco c juz dzy oboma osiedlami na paszczyz zaniedbane, pomijaja istnienie dystansu mie nie estetycznej. Moz na w duz ym uproszczeniu powiedziec , z e mamy do czynienia z pewnego tej cze s dowych rodzaju marginalizacja ci miejscowos ci. W dziaalnos ci wadz samorza c dostrzegalna jest che uczynienia z Koziego w samowystarczalnej miejscowos ci. Takiej, w stanie zaspokoic w kto rej mieszkan cy sa swoje potrzeby, takiej, w kto rej jak mo wi wo jt po mieszka. Miejscowos bowiem dwa kierunki prostu dobrze sie ci takie jak Koziegowy maja wtopic w pejzaz , a tym samym rozwoju. Z jednej strony moga sie miasta, z kto rym granicza w praktyce jedna z jego dzielnic . Z drugiej strony moga (tak jak to jest widoczne sie stac z miejscowos . w przypadku Koziego w) da yc do bycia samowystarczalna cia kszych problemo Jednym z najwie w Koziego w to brak toz samos ci. Poprzez tworzenie z centrum miejscowos ci, organizowanie imprez lokalnych i da enie do samodzielnos ci wadze sie budowac zi. Jednak, czy w miejscowos staraja poczucie wie ci, w kto rej mamy do czynienia , przyjmuja ca rozmaite postaci migracja , moz zi? Co ma z tak duz a na zbudowac poczucie wie w ogo byc punktem odniesienia ewentualnej identyfikacji, jakie wartos ci, skoro nie istnieja le cza cym mieszkan wspo lne dla wszystkich mieszkan co w korzenie. Jedynym ogniwem a co w to zamieszkiwana miejscowos c oraz traktowanie pywalni jako miejsce charakterystyczne. c pod c toz Najogo lniej mo wia samos c miasta w przypadku Koziego w nie istnieje. Biora dynamike przyrostu ludnos dzie dugi. uwage ci, moz na powiedziec , z e proces jej ksztatowania be

SKI PIOTR POKRYWCZYN SKI KAMIL SKROBAN Poznan