You are on page 1of 7

Određivanje kapaciteta kalorimetra i toplote

rastvaranja čvrste supstance

Student ; Huso Jašarević


Uvod

Određivanje energetskih promjena u fizikalno-hemijskim procesima bazira se na prvom


zakonu termodinamike.
On se za bilo koji proces, odnosno za prevođenje određenog sistema iz početnog (1) u
konačno stanje (2) može napisati u obliku:

U 2 −U 1 =∆U =Q +W

gdje su: U1 i U2 – odgovarajući iznosi unutrašnje energije sistema


q – izmjenjena toplina
w – izvršen rad u toku odvijanja procesa

Ako se u toku procesa vrši samo volumni rad (kompresija ili ekspanzija) tada se prvi zakon
može napisati u obliku:

v2

∆U = Q − ∫ pdV
v1

Ako se fizikalno-hemijski proces odvija pri konstantnom volumenu, (V = const.), tada je:

∆U = Qv

tj. količina toplote unesena u sistem pri konstantnom volumenu jednaka je prirastu njegove
unutrašnje energije.

Ako se fizikalno-hemijski proces odvija pri konstantnom pritisku, (p = const.), tada je:

U 2 −U 1 =Q p −p (V2 −V1 )

Q p =(U 2 +pV 2 ) −(U 1 +pV1 )

U + pV
kao suma svojstava sistema neovisnih o putu izvođenja procesa predstavlja funkciju
stanja sistema. Ovaj izraz predstavlja entalpiju i obilježava se slovom H.

H = U + pV

Unesena kojičina topline u izobarnom procesu jednaka je prirastu entalpije sistema.

Q p =H 2 −H 1 =∆U

Količina topline bilo kojeg fizikalno-hemijskog procesa određuje se na osnovu promjene


temperature (ΔT) koja prati taj proces:

Q =C ⋅∆T

gdje je C – efektivni toplinski kapacitet kalorimetra

Kapacitet kalorimetra definiše se kao količina toplote koju je potrebno dovesti da se


kalorimetar zagrije za 1ºK.
Q
C=
∆T

Q – promjena energije (topline) fizikalno-hemijskog procesa koji se izvodi.

Zadatak vježbe

Odrediti kapacitet kalorimetra i toplotu rastvaranja čvrste supstance.

Metoda rada

Određivanje temperaturne razlike najtačnije se vrši grafičkom metodom. ΔT predstavlja


razliku između temperature rastvora T2 nakon rastvaranja određene količine čvrste supstance i
temperature rastvora T1 prije rastvaranja. Rezultati mjerenja prikazuju se grafički tako da se
na apscisu nanosi vrijeme, a na ordinatu temperatura.

- Određivanje kapaciteta kalorimetra -

U kalorimetar (termos boca) stavimo 550 ml destilovane vode. Na termometru koji je uronjen
u tekućinu očitava se temperatura svake minute u trajanju od 5 minuta, uz kontinuirano
miješanje tekućine. U petom minutu u kalorimetar se doda tačno određeni volumen npr. (1,5
ml konc. sumporne kiseline) i opet uz kontinuirano miješanje prati povećanje temperature u
trajanju od 5 minuta. Na osnovu podataka konstruiše se dijagram T = f(τ) i odredi ΔT.

Određivanje molariteta kiseline u kalorimetru –

Molaritet kiseline u kalorimetru određujemo tako što u 3 erlenmajerice otpipetiramo po 10 ml


rastvora (kiselina + voda), dodamo 3-4 kapi indikatora (fenolftaleina) i vršimo titraciju sa
0,1M NaOH. U završnoj tački reakcije, bezbojan rastvor postaje ružičase boje.
Na osnovu tabelarnih podataka konstruišemo dijagram ΔH = f(c). Za određeni molaritet
kiseline u kalorimetru interpolacijom se odredi odgovarajuća količina toplote i prerčuna na
količinu vode koju smo imali u kalorimetru.

c[mol/L] ΔH [KJ/100ml rastvora]


0,108 0,799
0,138 1,013
0,276 1,979
0,421 3,005
0,459 3,281
0,500 3,959

- Određivanje toplote rastvaranja čvrste supstance –

U kalorimetar stavimo 550 ml destilovane vode. Očitavati temperaturu svake minute u


trajanju od pet minuta, uz kontinuirano miješanje. U petom minutu u kalorimetar se doda 5,5g
soli i uz kontinuirano miješanje prati povećanje temperature u trajanju od 5 minuta. Na
osnovu dobivenih podataka konstruiše se dijagram T = f (t) i odrediti ΔT.
Određivanje kapaciteta Određivanje toplote rastvaranja

t (min) T H2 0 t (min) T H20+H2SO4 t (min) T H2 0 t (min) T H2O + sol


1 294,65 6 295,15 1 294,65 6 294,75
2 294,65 7 295,15 2 294,65 7 294,75
3 294,65 8 295,25 3 294,65 8 294,95
4 294,65 9 295,65 4 294,65 9 295,15
5 294,75 10 295,65 5 294,65 10 295,15
Tabela sa mjerenjima

Δ T pri otapanju sulfatne kis.

295,8
295,6
295,4
295,2
T (°K)

295
Razlika T pri otapanju
294,8 sulfatne kis.
294,6
294,4
294,2
294
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
t (min)

1. Dijagram promjene temperature pri otapanju sulfatne kiseline

Δ T pri otapanju čvrste supstance

295,2
295,1
295
294,9
Razlika T pri otapanju cvrste
294,8
supstance
294,7
294,6
294,5
294,4
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

2. Dijagram promjene temperature pri otapanju čvrste supstance


c (mol/l) ΔH/100ml
(KJ)
0,108 0,799
0,138 1,013
0,276 1,979
0,421 3,005
0,459 3,281
0,5 3,959

c = 0,3415 mol/l
ΔH/100ml = 2,5267 KJ

dH = f (c)

4,5
4
3,5
dH/100 ml (KJ)

3
2,5
dH = f (c)
2
1,5
1
0,5
0
0,108 0,138 0,276 0,3415 0,421 0,459 0,5
c (mol/l)

Dijagram prikaz oslobađanja topline prilikom razređivanja sulfatne kiseline


(uvrštena je i vrijednost naše koncentracije kiseline i toplina za tu koncentraciju)

Proračun
Iz tabela 1 i 2
Δ T1 = 295,65 °K – 294,75 °K = 0,9 °K
Δ T2 = 295,15 °K – 294,65 °K = 0,5 °K

Masa čvrste supstance;


m = 5,5 gr

Volumeni utrošenog NaOH (0,1 mol/l)

V1 = 7,1 cm3
V2 = 6,8 cm3
V3 = 6,6 cm3
Vsr = 6,83 cm3
Koncentracija sulfatne kiseline, Vsulf. = 2 cm3

C1 V1 = C2 V2
C2 = C1 V 1
V2
C2 = 0,1 mol/l * 6,83 cm3
2 cm3
C2 = 0,3145 mol/l

ΔH/100 ml za 0,3145 mol¸/l

0,108 M ~ 0,799 KJ
0,3145 M ~ X

X = 0,3145 M * 0,799 KJ
0,108 M

X = 2,5267 KJ

ΔH za 550 ml

2,5267 KJ ~ 100 ml
X ~ 550 ml

X = 550 ml * 2,5267 KJ
100 ml

X = 13,89 KJ = Qp

ΔH = Qp

Kapacitet kalorimetra
Ckal. = Qp
Δ T1
ΔH = Qp
Ckal. = 13,89 KJ
0,9 °K

Ckal. = 15,4409 KJ/°K

Toplota rastvaranja čvrste supstance

Qsup. = Ckal. * Δ T2

Qsup. = 15,4409 KJ/°K *0,5 °K

Qsup. = 7,7205 KJ