You are on page 1of 4

Određivanje rastvorljivosti čvrste supstance na zadanim temperaturama i

izračunavanje entalpije rastvaranja

Student: Huso Jašarević


Uvod

Predmet interesovanja u slijedećem tekstu biće heterogena ravnoteža čvrste i tečne faze u
dvokomponentnim sistemima, koje karakteriše pojava eutektike. U ovakvim sistemima, pod
odgovarajućim uslovima temperature i pritiska, komponente se ne miješaju neograničeno,
nego se jedna od njih izdvaja iz sistema u obliku čvrste faze.
Na slici 11. prikazan je dijagram stanja pomenutih sistema pri konstantnom pritisku, za
sisteme koji se idealno ponašaju. Tačke na linijama ab i bc odražavaju stanja ravnoteže čvrste
faze čiste komponente A odnosno B i odgovarajućih zasićenih rastvora, u zavisnosti od
temperature. Komponenta koja pri posmatranim uslovima u zasićenom rastvoru obrazuje
čvrstu fazu, naziva se rastvorenom (otopljenom) supstancom, dok se komponenta u kojoj se
vrši rastvaranje (otapanje) naziva rastvarač(otapalo). Sistemi duž linija ab i bc su
monovarijantni, te se na određenoj temperaturi pri datom pritisku, uspostavlja ravnoteža
čvrste faze rastvorene supstance, i tečne faze – njenog zasićenog rastvora, koji ima tačno
određen sastav.
Linije ab i bc su krive topivosti i često se grafički prikazuju u obliku funkcija sastava
rastvorene supstance u zasićenom rastvoru, od temperature. Ovakav sastav, izražen
kvantitativno nekim od konvencijom prihvaćenih načina, naziva se rastvorljivost (topivost).
Van ′t Hoffova zavisnost molaliteta rastvorene (otopljene) supstance u zasićenom rastvoru od
njegove temperature za realne sisteme glasi :

d ln(m z / m 0 ) ∆ H
= − sol 2
dT RT
(27)

Ova jednačina grafički je prikazana na pogodan način na sl.11. Iz koeficijenta pravca date
funkcije pri željenoj vrijednosti temperature, lako se može izračunati standardna promjena
molarne entalpije topljenja (rasvaranja ), ∆solH .
Kod mnogih rastvora neelektrolita, ∆solH se ne mijenja mnogo u uskom intervalu temperature
(funkcija na slici je praktično pravolinijska ), te se jednačina (27) može integrirati na slijedeći
način:

m z / m 0 (T2 ) ∆sol H (T2 − T1 )


ln =
m z / m 0 (T1 ) RT1T2

Srednja vrijednost standardne promjene entalpije rastvaranja (otapanja), ∆solH, za interval


temperatura T1 do T2 prema ovom izrazu se može izračunati, ako se znaju molaliteti zasićenih
rastvora (otopina) na temperaturama T1 i T2 .

mz , mol kg-1 – molalitet otopljene supstance u zasićenoj otopini


m0 , mol kg-1 – standardan vrijdnost molaliteta , koja je po dogovoru 1 mol kg-1
∆solH – standardna promjena molarne entalpije otapanja

ZADATAK VJEŽBE

Odrediti rastvorljivost čvrste supstance na zadanim temperaturama i izračunati entalpiju


rastvaranja.
METODA RADA

Potrebno je odrediti molalitet zasićenih otopina na dvije temperature. Aparatura za izvođenje


eksperimenta shematski je prikazana na sl.12.
Oko 100 cm3 destilovane vode odmjeri se u erlenmajericu koja se stavlja u staklenu čašu sa
vodom i zagrijava uz kontinuirano mješanje do zadate temperature, (za oko 5oC više od
gornje granice zadane temperature) i zasiti se supstancom kojoj određujemo rastvorljivost.
Miješanje rastvora ubrzava uspostavljanje ravnoteže. Temperatura rastvora kontroliše se
termometrom T, sa podjelom od 0.1 oC .

Slika 12. Aparatura za određivanje rastvorljivosti

Kad je rastvaranje prestalo i u sistemu se zadržao višak nerastvorenih kristala, rastvor se na


ovoj temperaturi drži još oko 5 minuta, radi sigurnosti da je ravnoteža uspostavljena.
Erlenmajerica sa zasićenim rastvorom se hladi do pet minuta. Kad se rastvor ohladi, iz njega
se uzimaju uzorci zasićenog rastvora. Pipeta se unosi u zasićeni rastvor i iz sredine rastvora
otpipetirati 10 cm3 uzorka zasićenog rastvora u odmjernu tikvicu od 100 cm3 i razblaži
destilovanom vodom do markice. Na opisani način se vade uzorci na svim zadanim
temperaturama.
Molalitet zasićenog rastvora za svaku od zadanih temperatura, određuje se tehnikom
volumetrijske titracije. Iz mjernog suda zapremine Vo, u kome je razblaženi uzorak zasićenog
rastvora, otpipetira se v cm3 za titrisanje standardnim rastvorom. Zapremina v i izbor
standardnog rastvora zavise od sistema koji se ispituje. Pri određivanju rastvorljivosti oksalne
kiseline u vodi, zapremine od v = 25 cm3 , titrišu se otopinom NaOH molariteta CM = 1.0
mol dm-3 , u prisustvu fenol ftaleina kao indikatora. Za manje rastvorljive supstance u vodi
(benzoeva kiselina, ćilibarna kiselina) zapremine od v = 40 cm3, titrišu se rastvorom NaOH
molariteta 2⋅10-2moldm-3.

IZRAČUNAVANJE I PRIKAZ REZULTATA

Na osnovu utrošene količine titracionog sredstva i stehiometrijskog odnosa u reakciji titracije,


određuje se količina rastvorene supstance S u gr/dm3, u titrisanim rasvorima zapremine v, i
toplota rastvaranja Q (J/mol) po jednačini:

2,303 ⋅1,99 ⋅ T1 ⋅ T2 ⋅ (log S 2 − log S1 )


T2 − T1
Q=
Proračun

V NaOH
Temp. (°K) (cm3) C kis. (M) S kis. (gr/l) log S
292,15 16
292,15 14,3
297,15 18,1
297,15 16,4