ΠΑΛΙ ΚΟΥΡΝΙΑΧΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Για μια ακόμη φορά η εκπαίδευση στο πολιτικό προσκήνιο. Αυτή τη φορά η
αφορμή ήταν η πρόταση της ΟΛΜΕ για απεργία των καθηγητών και η κυβερνητική
απόφαση για επιστράτευση. Μια επιστράτευση που ερχόταν να απαντήσει σε μια μη
απεργία. Όχι μόνο δεν υπήρχε απεργία αλλά ούτε καν απόφαση για απεργία δεν είχε
ληφθεί. Γιατί τάχα; Απλούστατα οι πολιτικοί εκπρόσωποι του κεφαλαίου, εγχώριου
και διεθνούς, θέλησαν να στείλουν στην κοινωνία το μήνυμα πως αυτοί είναι
αποφασισμένοι να επιβάλλουν τα συμφέροντά τους με κάθε τρόπο και με κάθε μέσο.
Με κάθε θυσία. Ουσιαστικά αποδέχτηκαν πως βρισκόμαστε σε πόλεμο και πως αυτοί
είναι οι δυνατοί και θα επιβάλλουν τη θέλησή τους. με κάθε μέσο και πάλι.
Στον πόλεμο αυτό ο καθένας χρησιμοποιεί ότι όπλα διαθέτει. Η κυβέρνηση και το
σύστημα εξουσίας χρησιμοποιεί από τη μια τον αυταρχισμό και τις κρατικές δομές και
από την άλλη προσπαθεί να προσεταιριστεί όσο το δυνατό μεγαλύτερες μερίδες του
πληθυσμού με τη χρήση της προπαγάνδας και των απολύτων ελεγχόμενων ΜΜΕ.
Στην προσπάθειά της αυτή τα κυρίαρχα στοιχεία είναι ο αποπροσανατολισμός, το
ψέμα, η απόκρυψη των πραγματικών προθέσεών της, η συκοφαντία και προβολή
του επιχειρήματος πως δρα για το κοινό συμφέρον. Πετά δηλαδή την μπάλα εκτός
γηπέδου σηκώνοντας σύννεφα σκόνης ταυτόχρονα.
Ας προσπαθήσουμε επομένως να ξαναφέρουμε τη μπάλα στο γήπεδο και ας δούμε
μέσα από τον κουρνιαχτό όλο το γήπεδο. Ας δούμε τα δεδομένα λοιπόν που
αφορούν το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και τους εκπαιδευτικούς. Κι ας
αρχίσουμε από το βασικό. Τις δαπάνες. Στο διάγραμμα που ακολουθεί βλέπουμε τις
δημόσιες δαπάνες για την παιδεία σαν ποσοστό του ΑΕΠ στις χώρες μέλη της ΕΕ.
Διάγραμμα 1

http://crell.jrc.ec.europa.eu/download/Investment_in_EducationCOFOG_Pubsy.pdf

1

Τα δεδομένα του διαγράμματος μας αποκαλύπτουν πως η Ελλάδα συναγωνίζεται
μόνο τη Ρουμανία στο ποιός θα είναι τελευταίος στις δημόσιες δαπάνες στην παιδεία
μεταξύ των χωρών μελών της ΕΕ. Αν μάλιστα συμπεριλάβουμε στις χώρες που
εξετάζουμε και την Ισλανδία, την Ελβετία, τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Ιαπωνία και την
Τουρκία θα διαπιστώσουμε πως η Ελλάδα ξεπερνά μόνο την Τουρκία σε δημόσιες
δαπάνες για την παιδεία όπως μας φανερώνει το επόμενο διάγραμμα.
Διάγραμμα 2

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php?title=File:Public_expenditure_on_education,_2009_%
281%29_%28%25_of_GDP%29.png&filetimestamp=20121001110035

Η πραγματικότητα αυτή της χαμηλής χρηματοδότησης της δημόσιας εκπαίδευσης
στην Ελλάδα είναι φαινόμενο διαχρονικό. Στο διάγραμμα 3 βλέπουμε το μέσο όρο
των δημόσιων δαπανών για την εκπαίδευση στην Ελλάδα και την ΕΕ για την χρονική
περίοδο 1995-2008. Οι δημόσιες δαπάνες για την παιδεία στην Ελλάδα βρίσκονται
στο μισό περίπου των αντίστοιχου μέσου όρου της ΕΕ.
Διάγραμμα 3

http://www.google.gr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=8&ved=0CIABEBYwBw&url=http%3A%2F%2Fwww.bankofgreece.gr%
2FBoGDocuments%2F135_Maniatis.ppt&ei=0FoxUI3LMsOo4gTzwIHIBg&usg=AFQjCNECNwOYQU4PAn2inqQTYNwN8JyVGQ&cad=rja

2

Στο διάγραμμα βλέπουμε την ποσοστιαία κατανομή των δημοσίων δαπανών ανά
βαθμίδα εκπαίδευσης στις χώρες μέλη της ΕΕ.
Διάγραμμα 4

http://crell.jrc.ec.europa.eu/download/Investment_in_EducationCOFOG_Pubsy.pdf

Μια και το μεγαλύτερο ποσοστό των δημοσίων δαπανών για την παιδεία
απορροφάται από τους μισθούς των εκπαιδευτικών ας δούμε τώρα τους μισθούς
αυτούς. Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε τις τάσεις του ελάχιστου ετήσιου μεικτού
βασικού σύμφωνα με το νόμο μισθού σε ΜΑΔ (Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης σε
τιμές 2000) για δασκάλους στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και για
το χρονικό διάστημα 2000 – 2009

3

Διάγραμμα 5

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf

Στο διάγραμμα βλέπουμε πως οι πραγματικοί μισθοί των εκπαιδευτικών στην
Ελλάδα μειώθηκαν κατά το παραπάνω χρονικό διάστημα από το 110 στο 60. Μια
μείωση της τάξης του 50% περίπου. Η μεγαλύτερη μείωση μεταξύ όλων των χωρών
που παρουσιάζονται στο διάγραμμα. Στις περισσότερες χώρες οι μισθοί των
4

εκπαιδευτικών εκφραζόμενοι σε ΜΑΔ αυξήθηκαν ή παρέμειναν σταθεροί. Στο
διάγραμμα που ακολουθεί βλέπουμε τις ελάχιστες και μέγιστες ετήσιες ακαθάριστες
αποδοχές των εκπαιδευτικών στις χώρες μέλη της ΕΕ και η μέσες πραγματικές
ετήσιες ακαθάριστες απολαβές ΜΑΔ (2011/12)

Διάγραμμα 6

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/facts_and_figures/salaries.pdf
Στον πίνακα που ακολουθεί βλέπουμε τις ελάχιστες και μέγιστες αποδοχές των
δάσκαλων και των καθηγητών στις χώρες της ΕΕ σε ευρώ όπως δίνονται από την
commission.

5

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

6

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/facts_and_figures/salaries.pdf
Από τα δεδομένα του διαγράμματος 6 και του πίνακα 1 διαπιστώνουμε πως οι
μισθοί των καθηγητών στην Ελλάδα είναι μικρότεροι κατά πολύ σε σχέση με όλες τις
αναπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες και μεγαλύτερες μόνο από των πρώην
σοσιαλιστικών χωρών.
Αυτά είναι εκείνα τα οποία προσφέρει η ελληνική πολιτεία στη δημόσια εκπαίδευση.
Δηλαδή ελάχιστα. Τα λιγότερα μεταξύ των αναπτυγμένων χωρών. Ας δούμε τώρα και
τι απαιτεί. Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε το Απαιτούμενο επίπεδο σπουδών την
και ελάχιστη διάρκεια αρχικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών για τους εκπαιδευτικούς
από την προσχολική έως και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (στοιχεία 2010/11).

7

Διάγραμμα 7

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf

8

Στην Ελλάδα και για τις δύο πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης οι εκπαιδευτικοί
έχουν υποχρεωτικά σπουδές τετραετούς διάρκειας. Αυτό είναι και το πλέον
συνηθισμένο στις χώρες μέλη της ΕΕ. Υπάρχουν κάποιες χώρες, όπως το Βέλγιο ή η
Πολωνία, οι οποίες απαιτούν σπουδές τριετούς διάρκειας και άλλες, όπως η Γαλλία ή
η Ιταλία, που έχουν ως προαπαιτούμενο και την ύπαρξη μεταπτυχιακού. Τα
καθήκοντα των καθηγητών, πέρα από το διδακτικό έργο, διαφέρουν από χώρα σε
χώρα. αυτά γενικά, σύμφωνα με τον πίνακα που ακολουθεί είναι η εποπτεία μετά το
διδακτικό ωράριο, η αναπλήρωση απόντων συναδέλφων και οι υποστηρικτικές
υπηρεσίες. Ο επόμενος πίνακας μας δείχνει ποιες από τις παραπάνω υποχρεώσεις
έχουν οι εκπαιδευτικοί στις διάφορες χώρες της ΕΕ
ΠΙΝΑΚΑΣ 2

http://eacea.ec.europa.eu/education/Eurydice/documents/thematic_reports/094EN.pdf
Ο πίνακας μας δείχνει πως οι εκπαιδευτικοί στην Ελλάδα έχουν και τις τρείς
παραπάνω υποχρεώσεις κάτι που συμβαίνει μόνο σε τέσσερεις ακόμη χώρες ενώ
στις περισσότερες ή δεν έχουν κάποια από τις παραπάνω υποχρεώσεις ή έχουν
κάποιες από αυτές. Ο ανώτερος αριθμός των μαθητών ανά τμήμα στις χώρες μέλη
της ΕΕ κυμαίνεται από 19 ως 30. Στην Ελλάδα ο ανώτερος αριθμός μαθητών, όπως
αυτό προβλέπεται από τη νομοθεσία, ανέρχεται που είναι και το ανώτατο όριο στην
ΕΕ. Στο επόμενο διάγραμμα και τον πίνακα βλέπουμε τα όρια μέσα στα οποία
πρέπει να βρίσκεται ο αριθμός των μαθητών ανά τμήμα στις διάφορες χώρες.

9

Όρια μεγέθους της τάξης στην πρωτοβάθμια και γενική (κατώτερη και ανώτερη)
δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Διάγραμμα 8

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf

Βεβαίως η παραπάνω πρόβλεψη για λειτουργία τμημάτων των 30 μαθητών δεν
μπορεί να τηρηθεί πάντα για λόγους αντικειμενικούς. Οι λόγοι αυτοί συνδέονται
πρωτίστως με το γεωγραφικό κατακερματισμό της χώρας και τα πολλά μικρά νησιά.
10

Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε τον αριθμό των μαθητών ανά τάξη σε διάφορες
χώρες.
Διάγραμμα 9

http://2.bp.blogspot.com/-fKag1zsmmFA/TmhpGfmaPZI/AAAAAAAAADE/l2BFF4kPiY8/s1600/Bandeau904x81.png

Τα παραπάνω επηρεάζουν
και την αναλογία μαθητών/δασκάλων κάτι που
επισημαίνεται και σε σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ (διάγραμμα και πίνακας 10)
Διάγραμμα 10
Αναλογία μαθητή / δασκάλου στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση 2000-2006-2009

11

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf

Ας περάσουμε τώρα να δούμε, στο επόμενο διάγραμμα, το χρόνο εργασίας των
εκπαιδευτικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (δεύτερη και τρίτη στήλη).

12

Διάγραμμα 11
Εβδομαδιαίος όγκος εργασίας των εκπαιδευτικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση
2010/11

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf

13

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf

Ο μέσος όρος εργασίας, διδακτικής αλλά και εξωδιδακτικής, των καθηγητών στην
Ελλάδα είναι λίγο πάνω από το μέσο όρο των χωρών μελών της ΕΕ. Στο επόμενο
διάγραμμα βλέπουμε την κατάταξη μιας σειράς χωρών της ΕΕ σε σχέση με τις
ημέρες εργασίας το χρόνο (οριζόντιος άξονας) σε συνδυασμό με τις ημερήσιες
αποδοχές.

14

Διάγραμμα 12

http://ronanlyons.files.wordpress.com/2009/04/eurozone-teachers-days-worked-2.png
Το διάγραμμα 10 μας αποκαλύπτει πως οι καθηγητές στην Ελλάδα εργάζονται τις
περισσότερες ημέρες το χρόνο, μετά τους Γερμανούς, όντας ταυτόχρονα και οι πλέον
κακοπληρωμένοι με τις διαφορές στις αποδοχές να είναι τεράστιες. Ο χρόνος
εργασίας συνολικά σε ετήσια βάση στο σχολείο είναι 1.170 ώρες για το Γυμνάσιο και
το Λύκειο στην Ελλάδα, όταν ο μέσος όρος για την Ε.Ε./19 είναι 1.133 και 1.108,
αντίστοιχα. Ο μέσος όρος των καθαρών εργάσιμων εβδομάδων για τους
εκπαιδευτικούς κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους στην ΕΕ των 27 είναι 38,6
εβδομάδες ενώ στην Ελλάδα οι εργάσιμες εβδομάδες για τους εκπαιδευτικούς είναι
39.
Παρά όμως τα προβλήματα της εξαιρετικά χαμηλής χρηματοδότησης των
δημόσιων σχολείων και τον υποβαθμισμένο ρόλο των καθηγητών το ποσοστό των
Ελλήνων που είναι απόφοιτοι δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι από τα υψηλότερα
στην ΕΕ (διάγραμμα 11). Το ποσοστό αυτό στην Ελλάδα ανέρχεται στο 83,4% του
συνολικού πληθυσμού, το 2010, ενώ ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι 79%. Η αναφορά
μου στον υποβαθμισμένο ρόλο του καθηγητή στην Ελλάδα δε συνδέεται φυσικά μόνο
με τις αποδοχές του. υπάρχει ένα, εντέχνως καλλιεργούμενο, κλίμα απαξίωσης του
ρόλου του εκπαιδευτικού και αυτό είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την απαξίωση της
ίδιας της εκπαίδευσης και της παιδείας από το κοινωνικό και πολιτικό μας σύστημα.

15

Διάγραμμα 11
Ποσοστό του πληθυσμού στην ομάδα ηλικιών 20-24 ετών που έχει ολοκληρώσει
τουλάχιστον την δευτεροβάθμια εκπαίδευση 2010

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf
Τα παραπάνω οφείλονται στις μεγάλες θυσίες των ελληνικών οικογενειών για
σπουδάσουν τα παιδιά τους. Τα ποσά που δεν δίνει το κράτος για την εκπαίδευση
φεύγουν τελικά από το οικογενειακό εισόδημα και ιδιαίτερα από αυτό των πιο
φτωχών οικογενειών. Στο επόμενο διάγραμμα βλέπουμε την ιδιωτική συμμετοχή στις
δαπάνες για την εκπαίδευση όπου η Ελλάδα έχει τον πρώτο ρόλο.
Διάγραμμα 12

http://www.education.ie/admin/servlet/blobservlet/des_educ_trends_chapter02.htm

16

Η σύνδεση της απαξίωσης του ρόλου του δάσκαλου και του καθηγητή από το
κοινωνικό και πολιτικό σύστημα με την απαξίωση της ίδιας της εκπαίδευσης και της
παιδείας μπορεί να γίνει άμεσα κατανοητή αν συνδέσουμε την μόνιμη και στοχευμένη
προσπάθεια του πολιτικού συστήματος και των ΜΜΕ να μας πείσουν πως η Ελλάδα
έχει πολλούς επιστήμονες με τα δεδομένα των δύο επόμενων διαγραμμάτων.
Διάγραμμα 13
Ποσοστό των μαθητών από την προσχολική μέχρι και την τριτοβάθμια εκπαίδευση
στο σύνολο του πληθυσμού, το 2000 και το 2009

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf
Διάγραμμα 14

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134en.pdf

17

Τα δεδομένα των διαγραμμάτων αποκαλύπτουν πως η Ελλάδα δεν έχει πολλούς
επιστήμονες. Κάθε άλλο. Γιατί τότε οι εκπρόσωποι του πολιτικού συστήματος
ισχυρίζονται κάτι τέτοιο; Απλούστατα γιατί ο νέος ρόλος για τον οποίον
προετοιμάζουν τους εργαζόμενους είναι αυτός του βοηθού και υπηρέτη στον
παγκόσμιο καπιταλιστικό καταμερισμό της εργασίας. Σε αυτό το σχεδιασμό δεν
χρειάζονται ούτε επιστήμονες ούτε ανθρώπους με παιδεία. Χρειάζονται απλά
ανθρώπους με κάποια κατάρτιση. Σε αυτό ακριβώς στοχεύουν και όλες οι
μεταρρυθμίσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα από το1990 και μετά. Σε αυτό ακριβώς
είναι ενταγμένοι και οι σχεδιασμοί που υλοποιούνται με τα νέα μέτρα. Αυτό
προσπαθεί να κρύψει ο κουρνιαχτός που σηκώνουν. Ας τον κάνουμε να κατακαθίσει
.

Σχετικά άρθρα:
1. ΕΠΙΣΤΗΜΗ; ΠΟΙΟΣ ΤΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ;
http://eparistera.blogspot.gr/2010/10/blog-post_21.html
2. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ ΠΟΥ ΤΟΣΟ ΜΙΣΟΥΝ.
http://eparistera.blogspot.gr/2011/02/blog-post.html

18