You are on page 1of 4

Hoorcollege 8 Verdelingsvrije methoden Gemiddelden vergelijken tot nu toe: 1 groep 2 groepen >2 groepen Ongepaard z-/t- toets 2 onafhankelijke 1-weg ANOVA

steekproeven ttoets gepaard Gepaarde t-toets Deze toetsen zijn alleen toepasbaar als voldaan is aan een aantal aannames. Aannames T-toets en ANOVA: • Aannames bij t-toets voor gepaarde data: o De verschillen zijn normaal verdeeld (kan worden gezien met Box- of QQ-plot) o De waarnemingen zijn onafhankelijk • Aanames bij t-toets voor 2 onafhankelijke steekproeven en 1-weg ANOVA: o De waarnemingen zijn normaal verdeeld o De varianties zijn homogeen (boxplot of Levene toets) o De effecten zijn additief o De waarnemingen zijn onafhankelijk Een deel van deze aannames kunnen we checken. Samenhang tot nu toe: • Correlatie analyse o Is er in de populatie een lineaire samenhang tussen twee kwantitatieve variabelen. • Regressie analyse o Is er in de populatie een lineaire samenhang tussen twee kwantitatieve variabelen en hoe ziet die samenhang eruit. o Regressie model: Y = α + βX + ε met ε ~ N (0,σ2) Aannames Correlatie en Regressie analyse: • Correlatie analyse o Er is een lineaire samenhang (scatterplot) o De waarnemingen zijn onafhankelijk o De waarnemingen zijn bivariaat normaal verdeeld (bolhoed) • Regressie analyse: o Er is een lineaire samenhang (scatterplot) o De waarnemingen zijn onafhankelijk o De residuen (ε) zijn normaal verdeeld (boxplot of QQ-plot) o De residuen (ε) hebben bij iedere waarde voor X dezelfde variantie (error-plot) o De X variabele is een instelvariabele en heeft dus geen meetfout

v.Controleren van Aannames: • Niet alle aannames kunnen worden gecontroleerd: o Onafhankelijkheid o Additiviteit o Lineaire samenhang • De belanrijkste aannames echter wel: o Gelijkheid van varianties o Normaliteit • Als niet aan de aannames wordt voldaan: o Data transformaties o Verdelingsvrije toetsen De meeste toetsen zijn robuust tegen “kleine” schendingen van de aannames. T-) (kleinste waarde is toetsingsgrootheid) met de tabelwaarde voor n = n’ (tabel staat n.= som v. Rangorde maken: De absolute verschillen van laag naar hoog (knopen) 2. Verdelingsvrije Toetsen: • Gebaseerd op rangnummers • Minder strenge aannames over de onderliggende kansverdeling • Maar: toch nog aannames! Deze worden ook wel non-parametrische toetsten genoemd.Kruskal-Wallis test toets gepaard Wilcoxon rangtekentoets En voor de samenhang: Spearman rangcorrelatie Wilcoxon: (Tabel 6) Aanname: de uitkomstvariabele is niet normaal verdeeld. Reken het gemiddelde van het rangnummer uit (alle rangnummers bij elkaar optellen en delen door het aantal rangnummers) Dit is het rangnummer dat alle data in de knoop aangewezen krijgt. rangnummers – T+ • Vergelijk min(T+ .g. tekens weer toekennen 3. I. worden ook wel knopen (E: Tie) genoemd. een knoop. dus n’ ≤ n • de som van alle rangnummers 1 t/m n’ is n’(n’+1)/2 • T. som van de positieve rangnummers bepalen: T+ waarden die meerdere keren voorkomen. wordt de rang zo bepaald: neem de rangnummers die je de data eigenlijk zo toewijzen als ze geen knoop waren. maar gebruik n’) Normale benadering: . Gepaard  werkt met verschillen Uitvoering: 1. 1 groep 2 groepen >2 groepen Ongepaard Tekentoets Mann-Whitney U. • n’ is het aantal verschillen ongelijk aan 0.

1. s.d. Ongepaard meer dan 2 groepen.v. tabel 1.m. Aanvullende Mann-Whitney toetsen: Bonferroni correctie: p waarden x aantal toetsen. Normale benadering: W kan benaderd worden. Als er knopen (ties) zijn is H aan de lage kant! Exact: alleen als k = 3 en ni < 5 Als H > waarde uit tabel  H0 verwerpen Normale benadering: H heeft de chi-kwadraat verdeling met (k-1) vrijheidsgraden. N. U’) (kleinste waarde is toetsingsgrootheid) met de tabelwaarde voor m = n1 en n = n2. Verwachte waarde s. N (0.B.T+ kan benaderd worden. Mann-Whitney: (Tabel 7) Aanname: de uitkomstvariabele is niet normaal verdeeld. Rangorde maken: Rangschik alle waarden van laag naar hoog Als H0 waar is (geen verschil). dan is Ri over alle groepen ongeveer gelijk. = Normale benadering: Kruskal-Wallis: (Tabel 9) Aanname: de uitkomstvariabele is niet normaal verdeeld.d. De verwachte waarde voor T+ is is normaal verdeeld. Ongepaard 1.1) Vervolgens wordt Z opgezocht d. = Normale benadering: Z is standaard normaal verdeeld. . Rangorde maken: Rangschik alle waarden van laag naar hoog W is de som van de rangnummers in de kleinste groep met n1 < n2 • T+ Vergelijk min(U .

• Er zijn echter nog wel een paar aannames voor de Mann-Whitney Utoets en de Kruskal-Wallis toets: o de steekproeven zijn random getrokken uit de populatie o de meetschaal is tenminste ordinaal o de verdelingen van de populaties zijn identiek op de ligging na (dit is een nogal strenge voorwaarde!) • Wilcoxon rangtekentoets aanname: symmetrische verdeling van verschillen (is bijna zo streng als normaliteit) Spearman’s rangcorrelatie: • De Spearman’s rangcorrelatie is de non-parametrische versie van de Pearson’s correlatie. • • Aannames verdelingsvrije methoden: Een verdelingsvrije toets is een statistische toets waarbij geen veronderstelling wordt gemaakt over een onderliggende normale verdeling. Kruskal-Wallis toets: • Als er knopen (ties) zijn dan is de toetsingsgrootheid H te laag en wordt de toetsingsgrootheid gecorrigeerd met g is het aantal knopen (ties).Opmerkingen t. maar worden niet gegeven in SPSS.a. • Spearman’s rangcorrelatie coëfficiënt (rs): maat voor monotoon stijgend of dalend verband: • Variabelen hoeven niet normaal verdeeld te zijn. ti is de grootte van de knoop. maar wel tenminste ordinaal. SPSS corrigeert voor knopen: geeft de Hc als toetsingsgrootheid Er bestaan post-hoc toetsen voor een Kruskal-Wallis toets.v. • Spearman’s rangcorrelatie kan worden berekend door: o een Pearson correlatie van de rangnummers o Formule op blz 176 van het boek .