ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Α ΄ ΛΥ Κ Ε Ι ΟΥ 2 0 1 2 - 2 0 1 3 

Το αρχαίο ελληνικό θέατρο αναπτύχτηκε στα
τέλη της αρχαϊκής εποχής κυρίως στην
Αθήνα. Έχει τις ρίζες του στις λατρευτικές
γιορτές του θεού ∆ιονύσου. Το θέατρο από
τότε έως σήµερα είναι σε σηµαντική θέση
στη ζωή µας, αφού προσφέρει στον άνθρωπο
διασκέδαση και γνώση. 

Το θέατρο δηµιουργήθηκε για πρώτη φορά
στην Αρχαία Αθήνα ως µια εξέλιξη του
διθυράµβου. Οι πρώτες µορφές του θεάτρου
σε όλη τη διάρκεια της Ελληνικής
Αρχαιότητας ήταν: η τραγωδία, η κωµωδία
και το σατυρικό δράµα. Στο αρχαίο ελληνικό
θέατρο πρωταγωνιστούσαν µονάχα άντρες
και ακόµη σε γυναικείους ρόλους ντύνονταν
οι ίδιοι γυναίκες.

Ο χώρος των παραστάσεων ήταν το θέατρο, ένας
κυκλικός χώρος που περιλάμβανε: 

Το θέατρο, που ονομαζόταν κοίλον, όπου κάθονταν οι
θεατές ημικυκλικά. Τα καθίσματα (εδώλια ) των
θεατών που ήταν κτισμένα αμφιθεατρικά, διέκοπταν
κλίμακες (βαθμίδες) από τις οποίες οι θεατές
ανέβαιναν σε υψηλότερες θέσεις . Δύο μεγάλοι
διάδρομοι (διαζώματα) χώριζαν το κοίλον σε τρεις
ζώνες. Τα σφηνοειδή τμήματα των εδωλίων, ανάμεσα
στις κλίμακες ονομάζονται κερκίδες. 

Το θέατρο στην αρχαία Ελλάδα δεν υπήρξε ποτέ ένα απλό
ψυχαγωγικό δρώμενο, ή μάλλον ήταν ψυχαγωγικό στην κυριολεκτική
έννοια του όρου. Διαμόρφωνε συνειδήσεις και την ίδια στιγμή
διαμορφωνόταν από τη συλλογική συνείδηση. Συνδυάζοντας
τη θρησκεία, την κοινωνική και πολιτική κριτική με την εκπαίδευση,
έγινε κόμβος, ένα σημαντικό σταυροδρόμι για τις συνιστώσες που
παράγουν συνήθως πολιτισμική δράση. Από αυτή την άποψη
θεωρούμενο ενσωμάτωσε τους κανόνες της πόλης και την ίδια στιγμή
έγινε ένα μεγάλο λαϊκό δικαστήριο για την κρίση της κοινωνικής της
διαχείρισης.

Έπρεπε όλοι να βλέπουν θέατρο: άντρες, γυναίκες και παιδιά. Γιατί
το θεωρούσαν όχι µόνο ευχαρίστηση και ψυχαγωγία αλλά ένα από
τα καλύτερα µέσα διαπαιδαγώγησης, ένα αληθινό σχολείο.
Από το θέατρο, µάθαιναν τη ζωή, τα πάθη και τα συναισθήµατα
που θα βίωναν στη ζωή τους. Οι θεατές αισθάνονταν συµπάθεια ή
ανησυχία για την τύχη των ηρώων. Ο ποιητής έδινε τέτοια τροπή
στην εξέλιξη του µύθου, ώστε ο ήρωας έπεφτε µε αξιοπρέπεια και
υπέκυπτε στους νόµους της ηθικής τάξης. Έτσι η ψυχή του θεατή που
άρχιζε να συγκλονίζεται από τον έλεο και τον φόβο, εξαγνιζόταν από
τα παθήµατα, ενώ µε τη δοκιµασία που είχε περάσει,
ανακουφιζόταν.
Τέλος, πηγαίνοντας να δει θέατρο, ο αρχαίος θεατής πίστευε πως
θα απαλλασσόταν από το ψυχικό βάρος που κουβαλούσε και ότι θα
ελευθερώνονταν από τα αρνητικά συναισθήµατα που βίωνε, µε
αποτέλεσµα να αποκτά ψυχική ευεξία και ηθική ισορροπία.

Ο Αριστοφάνης (450 - 380 π.Χ.) ήταν ο εκπρόσωπος της αττικής κωμωδίας.
Με τον Αριστοφάνη η πολιτική κωμωδία γνωρίζει τη μεγαλύτερη λάμψη και
δύναμη. Το οξύ πνεύμα του και οι κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις της εποχής
του δίνουν στην αττική κωμωδία μορφή και περιεχόμενο ανεπανάληπτο,
κάνοντάς την θεατρική έκφραση αναμφισβήτητη.

Από τις 60 περίπου κωμωδίες του σώζονται οι 11: "Νεφέλες",
"Όρνιθες", "Ειρήνη", "Λυσιστράτη", "Αχαρνής", "Ιππής",
"Βάτραχοι", "Σφήκες", "Εκκλησιάζουσες", "Θεσμοφοριάζουσες",
"Πλούτος". 

Ο Αισχύλος (525 - 456 π.Χ.) πολέμησε για την πατρίδα
του στο Μαραθώνα και στη Σαλαμίνα. Διαπνέεται από
τη βαθιά θρησκευτικότητα της γενιάς του.
Γεννήθηκε στην Ελευσίνα και πέθανε στη Γέλα της
Σικελίας. Ήταν ο πρώτος μεγάλος δημιουργόςαναμορφωτής της τραγωδίας. Από το πλούσιο
συγγραφικά του έργο (τραγωδίες και σατυρικά
δράματα) σώζονται μόνο 7 έργα.

Ο Ευριπίδης (485 - 407 π.Χ.) ήταν ο κυρίως ποιητής και
στοχαστής. Χωρίς καμιά σχέση με την πολιτική ζωή ζει μόνο για
την τέχνη του και παρουσιάζει στη σκηνή τους πνευματικούς
αγώνες της εποχής των σοφιστών. Προβάλλει με ενθουσιασμό τα
προβλήματα της εποχής του, στα οποία κεντρικό ρόλο έχει ο
άνθρωπος. Τα θέματά του έχουν ανάγκη από χαρακτήρες
σύγχρονους σε αντίθεση με τις ηρωικές μορφές του Αισχύλου ή
τις ιδανικές μορφές του Σοφοκλή.

Η γλώσσα του είναι απλούστερη και κατανοητή σε όλους.
Χαρακτηριστικό των έργων του είναι η συχνή εμφάνιση του
"από μηχανής θεού" που δίνει τη λύση στη δύσκολη στιγμή
της δράσης του έργου. Από τα 78 έργα του σώθηκαν 19
τραγωδίες:
"Άλκηστις",
"Ανδροµάχη",
"Εκάβη",
"Ιππόλυτος",
"Ηρακλείδες", "Ικέτιδες", "Ηρακλής", "Ίων", "Τρωάδες",
"Ιφιγένεια εν Ταύροις", "Ελένη", "Φοίνισσες", "Ηλέκτρα",
"Ορέστης", "Ιφιγένεια εν Αυλίδι", "Βάκχες", "Μήδεια",
"Κύκλωψ", "Ρήσος".

Ο Σοφοκλής (496 π.Χ.- 406 π.Χ.) ήταν Έλληνας τραγικός ποιητής
της κλασικής εποχής. Αυτός, ο Αισχύλος και ο Ευριπίδης είναι οι τρεις
τραγικοί ποιητές των οποίων έχουν σωθεί ολοκληρωμένα έργα. Υιός του
Σοφίλλου, γεννήθηκε στον αττικό δήμο του Κολωνού στα 496 π.Χ. .Είχε
διδαχθεί τόσο καλά μουσική, ώστε τα χορικά των τραγωδών του τα
συνέθετε ο ίδιος. Την τραγωδία τη διδάχθηκε από τον Αισχύλο. Ο
Σοφοκλής ενδιαφέρθηκε για τα πολιτικά πράγματα και τιμήθηκε από τους
Αθηναίους, και μάλιστα, ύστερα από την παρουσίαση της «Αντιγόνης»,
τον εξέλεξαν στρατηγό στον κατά των Σαμίων πόλεμο (441 – 439).

Ο Σοφοκλής έλαβε μέρος στην πολιτική ζωή και έφτασε στα ανώτατα
αξιώματα της πόλης. Εκφράζει τις πιο φιλελεύθερες θρησκευτικές
αντιλήψεις του Περικλή.

Έγραψε 120 θεατρικά έργα από τα οποία σώζονται 7 τραγωδίες. Ο
Σοφοκλής εισήγαγε τον τρίτο υποκριτή και έτσι η τραγωδία απέκτησε
μεγαλύτερη πλοκή και ενδιαφέρον ως θεατρικό θέαμα.

Κατά τον γραμματικό Αριστοφάνη τον Βυζάντιο, ο Σοφοκλής έγραψε
123 δράματα, ακόμα δε και ελεγείες και παιάνες. Και στους
δραματικούς αγώνες κέρδισε περισσότερες νίκες και από τον Αισχύλο
και από τον Ευριπίδη. Σώθηκαν μονάχα επτά τραγωδίες του.

ΙΔΕΕΣ:
Πηγή των δραματικών έργων του Σοφόκλη είναι οι
αρχαίοι μύθοι τους οποίους προσαρμόζει κατά τρόπο
ώστε οι ήρωες του να παρουσιάζονται εξανθρωπισμένοι.
Η επίδραση που άσκησε ο Σοφοκλής στο θέατρο είναι
μεγάλη και οι καινοτομίες του αρκετές. Δίδαξε πρώτος
τρεις τραγωδίες με διαφορετική υπόθεση, περιόρισε τα
χορικά , αύξησε τον αριθμό των μελών του χώρου από 12
σε 15 και έδωσε μεγαλύτερη έκταση στο διάλογο.

Απομακρύνθηκε από το αυστηρό ύφος του Αισχύλου
και υιοθέτησε το γενικότερο πνεύμα που προσέλαβε η
τέχνη στην εποχή του Περικλή, ένα πνεύμα ,δηλαδή,
που εκφράζει τους προβληματισμούς της εποχής αυτής
και βρίσκεται πιο κοντά στα ανθρώπινα μέτρα. Δεν ήταν
άλλωστε δυνατό να μείνει ανεπηρέαστος από τις ιδέες
των σοφιστών που από τα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ.
άρχισαν να κυριαρχούν στην αθηναϊκή κοινωνία και να
επηρεάζουν τη διανοητική ζωή της πόλης. Με αυτά τα
δεδομένα μπορούν να κατανοηθούν καλύτερα οι λόγοι
για τους οποίους ο Σοφοκλής στα δράματα του δίνει
πρωτεύοντα ρολό στον άνθρωπο, ενώ οι θεοί περνούν
σε δεύτερη θέση.

Βεβαίως οι θεοί κυριαρχούν ακόμη στο θέατρο, αλλά ο
άνθρωπος δεν είναι άβουλο ον που εξαρτάται από τις
διαθέσεις τους. Απελευθερώνεται, συνειδητοποιεί την ύπαρξη
του και αγωνίζεται προκειμένου να κατακτήσει με την
εσωτερική του δύναμη ακόμη μεγαλύτερα πεδία ελευθερίας
και ανεξαρτησίας. Παρά ταύτα, ο Σοφοκλής ήταν βαθιά
θρησκευόμενος και πίστευε στην ευεργετική ενεργεία του
θείου. Όλα αυτά τον οδήγησαν σε ένα νέο τρόπο πλοκής του
μύθου, διαφορετικό από εκείνον που χρησιμοποιούν οι άλλοι
τραγικοί. Σύμφωνα με τον

τρόπο αυτό, η μια πράξη

διαδέχεται την άλλη αποτελώντας ένα οργανικό σύνολο.

Αλλά και στην ηθοποιία η διαφορά του είναι εμφανής, γιατί
παρουσιάζει τα πρόσωπα όπως πρέπει να είναι και όχι όπως είναι,
ακλουθώντας το μέτρο, σε αντίθεση με τους υπερφυσικούς ήρωες
του Αισχύλου και τους καθημερινούς του Ευριπίδη. Παρουσιάζει,
επίσης, τους ήρωες με όλες τις αντιθέσεις τους και σε αυτό
συμβάλλει η βαθιά γνώση που έχει για την ανθρώπινη ψυχολογία.
Οι τραγωδίες του Σοφοκλή έχουν χαρακτήρα ανθρωποκεντρικό. Η
εμμονή να εξαντλήσει το ενδιαφέρον του στον άνθρωπο συνέβαλε
από τη μια στο να ενσαρκωθεί στην προσωπικότητα του Σοφοκλή
το πρότυπο «του καλού και αγαθού» και από την άλλη
προωθηθεί περισσότερο η ανθρωπιστική ιδέα.

να

Η χρονολογία συγγραφής του έργου θεωρείται άγνωστη. Εικάζεται
ότι παρουσιάστηκε τελικά για πρώτη φορά το 428 π.Χ.. Κεντρική ιδέα
είναι η θέση πως ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να ξεφύγει από το
πεπρωμένο του.

Σκιαγράφηση Οιδίποδα: αγαπητός βασιλιάς με αυτοπεποίθηση,
κύρος, αποδοχή από το κοινό (ό,τι λέει είναι νόμος), ευαίσθητος,
προνοητικός, θεοσεβής, φιλαλήθης, αλληλέγγυος . Θα ακολουθήσει
η πορεία του Οιδίποδα από την πλήρη άγνοια στην αλήθεια η οποία
οδηγεί στην πτώση και στην αυτοτιμωρία. Ο Οιδίποδας είναι
τραγικός ήρωας.

Ο Λάιος, βασιλιάς της Θήβας, είχε πάρει χρησμό πως το παιδί που θα
γεννούσε με την Ιοκάστη, θα σκότωνε τον πατέρα του και θα παντρευόταν
τη μητέρα του. Έτσι, όταν ο γιος τους γεννήθηκε, τρύπησαν τα πόδια του
και τον άφησαν έκθετο στον Κιθαιρώνα. Κάποιος βοσκός βρήκε το βρέφος,
το έσωσε και το έδωσε σε άλλο βοσκό, που το παρέδωσε στον αφέντη του,
τον βασιλιά της Κορίνθου. Αυτός το μεγάλωσε σαν παιδί του. Όταν ο
Οιδίπους μεγάλωσε, αμφιβάλλοντας για την καταγωγή του, πήγε στο
μαντείο των Δελφών, όπου πληροφορήθηκε πως υπήρχε χρησμός,
σύμφωνα με τον οποίο έμελλε να σκοτώσει τον πατέρα του και να
παντρευτεί την μητέρα του. Θέλοντας ν' αποφύγει την πραγματοποίηση του
φοβερού αυτού χρησμού, δεν επιστρέφει στην Κόρινθο και σ' εκείνους που
θεωρούσε γονείς του. Στον δρόμο του όμως συνάντησε και αμυνόμενος
σκότωσε τον Λάιο, αγνοώντας πως είναι πατέρας του.

Όταν έφτασε στη Θήβα, έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας και κέρδισε την
βασιλεία της πόλης, παίρνοντας την Ιοκάστη γυναίκα του και
αποκτώντας μαζί της τέσσερα παιδιά. Τη Θήβα έπληξε όμως φοβερός
λοιμός, υπεύθυνος για τον οποίο είναι ο δολοφόνος του Λαΐου. Ο
Οιδίπους αναλαμβάνει να τον βρει και να σώσει την πόλη. Στην
πορεία αναζήτησης του δολοφόνου, ο ήρωας ανακαλύπτει ποιος είναι
πραγματικά ο ίδιος. Όχι μόνο είναι ο φονιάς του προηγούμενου
βασιλιά της Θήβας αλλά και δολοφόνος του πατέρα του και σύζυγος
της μητέρας του. Ύστερα από την αποκάλυψη της τραγικής αλήθειας
η

Ιοκάστη

απαγχονίζεται

και

ο

Οιδίπους

αυτοτυφλώνεται,

εκλιπαρώντας για εξορία και ανησυχώντας για την τύχη των παιδιών
του.

•ΤΙΠΟΤΕ ΠΙΟ ΚΑΚΟ ΑΠΟ ΤΟ ΧΡΗΜΑ ∆ΕΝ ΕΧΕΙ ΦΑΝΕΙ
ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ
•ΟΛΑ ΤΑ ΜΑΡΑΙΝΕΙ Ο ΠΑΝΤΟ∆ΥΝΑΜΟΣ ΧΡΟΝΟΣ
•ΤΑ ΓΗΡΑΤΕΙΑ ΕΙΝΑΙ Ο∆ΥΝΗΡΑ, ΟΧΙ ΓΙΑΤΙ ΠΑΥΟΥΝ ΟΙ
ΤΕΡΨΕΙΣ, ΑΛΛΑ ΓΙΑΤΙ ΠΑΥΟΥΜΕ ΝΑ ΕΛΠΙΖΟΥΜΕ
•ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΣΟΦΟΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ, ΚΑΘΟΛΟΥ
∆ΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ
ΝΑ ΜΗΝ ΠΑΡΑΤΕΝΤΩΝΕΙ ΤΟ ΤΟΞΟ
•Ο ΕΡΩΤΑΣ ∆Ε ΝΙΚΙΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΑΧΗ

ΤΙΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΦΟΡΕΣ, ΜΙΑ ∆ΕΥΤΕΡΗ Ι∆ΕΑ
ΒΓΑΖΕΙ ΕΣΦΑΛΜΕΝΗ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΜΑΣ ΣΚΕΨΗ
∆ΕΝ ΓΕΝΝΗΘΗΚΑ ΓΙΑ ΝΑ ΜΙΣΩ ΑΛΛΑ ΓΙΑ ΝΑ
ΑΓΑΠΩ
Ο ΟΡΚΟΣ ΠΟΥ ∆ΙΝΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ∆ΕΝ
ΣΗΚΩΝΕΙ ΤΙΜΩΡΙΑ
ΚΑΝΕΝΑ ΨΕΜΑ ∆ΕΝ ΑΝΤΕΧΕΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ
‘’Έρως ανίκατε µάχαν, Έρως, ός εν κτήµασι πίπτεις,
ός εν µαλακαίς παρειαίς νεάνιδος εννυχεύεις.’’
ΤΙ ΠΙΟ ΩΡΑΙΟ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΝΑ ΧΑΜΟΓΕΛΑΣ
ΣΤΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ ΣΟΥ 

Ο θεατής του επικού θεάτρου λέει: ∆εν το 'χα ποτέ
σκεφτεί αυτό... Αυτός δεν είναι ο τρόπος... Αυτά είναι
ασυνήθιστα πράγµατα, σχεδόν απίστευτα.... Πρέπει να
σταµατήσουν.... Οι κακουχίες αυτού του ανθρώπου µε
συγκλονίζουν, διότι δεν είναι αναγκαίες... Αυτή είναι
τέχνη, τίποτα φανερό σ' αυτήν.... Γελάω όταν κλαίνε,
κλαίω όταν γελάνε...

Το επικό θέατρο έπρεπε να αντιµετωπίσει
το θεατή διαφορετικά, να τον διδάξει
µέσα από την µαθητεία των ίδιων των
συντελεστών της παράστασης, γι' αυτό
και ονοµάστηκε και "∆ιδακτικό θέατρο",
για το οποίο ο Μπρεχτ έγραψε:

«Τα πετρέλαια, ο πληθωρισμός, οι κοινωνικοί αγώνες, ο πόλεμος, η
οικογένεια, η θρησκεία, το σιτάρι, η αγορά του κρέατος όλα έγιναν
αντικείμενα θεατρικής απεικόνισης. Χορωδίες διαφώτισαν το θεατή
για γεγονότα άγνωστα σε αυτόν. Η ταινίες έδειξαν το μοντάζ των
γεγονότων από όλο τον κόσμο. Προβολές προσέθεσαν στατιστικά
στοιχεία. Το πλαίσιο, το φόντο ήρθε στο προσκήνιο, έτσι οι
δραστηριότητες των ανθρώπων έγιναν αντικείμενο κριτικής. Σωστή
και

λαθεμένη

πορεία

δράσης

παρουσιάστηκαν.

Άνθρωποι

εμφανίστηκαν που ήξεραν τι έκαναν, και άλλοι που δεν γνώριζαν. Το
θέατρο έγινε υπόθεση των φιλοσόφων, αλλά μόνο γι' αυτούς τους
φιλόσοφους που δεν επιθυμούσαν απλώς να εξηγήσουν τον κόσμο,
αλλά να τον αλλάξουν. Έτσι είχαμε φιλοσοφία και διδασκαλία...»

Ο σημερινός κόσμος μπορεί να περιγραφεί στους σημερινούς ανθρώπους
μόνον σαν κόσμος που μπορεί να μεταβληθεί. Ο Μπρεχτ ανήκε στη γενιά
που έπρεπε να κάνει αυτή τη νέα αρχή. Η λύση του είναι μια από τις
πολλές που προτάθηκαν από τους σύγχρονούς του: Μαγιακόφσκι, "θέατρο
του Μέγιερχολντ" και του Ταϊρόβ, Πισκάτορ κ.ά. Ήταν πεισμένος ότι το
θέατρο πρέπει να γίνει ένα εργαστήρι κοινωνικής αλλαγής. Το "Επικό"
θέατρο είναι αυστηρά ιστορικό. Θυμίζει επίμονα στους θεατές πως δεν
κάνουν τίποτα άλλο παρά να λαβαίνουν αναφορά περασμένων γεγονότων.
Με την "αποστασιοποίηση" το επικό θέατρο του Μπρεχτ, και με τα μέσα
που έχει στη διάθεσή του (εφέ), προσπαθεί να αποτρέψει τους θεατές να
ταυτιστούν με τα πρόσωπα του έργου.

Ο Μπρεχτ έγραψε πολλά κείµενα γύρω από τις
µεθόδους του ανεβάσµατος ενός έργου και της
τεχνικής του ηθοποιού, που ήταν απαραίτητα
για να µεταµορφώσει αυτές τις θεωρίες σε
πραχτική, όπως το Μικρό όργανο για το θέατρο
κ.λπ. Πέτυχε επίσης να δηµιουργήσει στην
ποίησή του και στα θεατρικά του έργα µια
εντελώς δική του γλώσσα.

Το επικό θέατρο με πολύ εύστοχη δραματικότητα
εξήγησε την αλλοτρίωση και την καταπίεση, την
αδικία και την εκμετάλλευση, την απάτη και την
τυραννία, τους συμβιβασμούς και τις προδοσίες,
όλην αυτή τη μέγγενη, όπου συνθλίβεται κι αιμορροεί
το γένος των ανθρώπων.

Ο Μ. Μπρεχτ είπε:
«Πιστεύω στον Άνθρωπο, δηλαδή πιστεύω στο Λογικό
του Ανθρώπου... Πιστεύω στην πειστική δύναµη της
Λογικής

πάνω

στους

Ανθρώπους...

Η

γοητεία

που

αναδίνει η απόδειξη είναι πάρα πολύ µεγάλη. Οι
περισσότεροι άνθρωποι της παραδίνονται αµέσως

µε

τον καιρό, της παραδίνονται όλοι. Η Σκέψη είναι µια απ'
τις µεγαλύτερες ηδονές του ανθρώπινου γένους». 

Η αφετηρία και η βάση του θεάτρου, όπως και κάθε μορφής
τέχνη, είναι η ποίηση και η μαγεία. Αν λείψουν αυτά, δεν υπάρχει
θέατρο. 

Δεν κάνουμε θέατρο για το θέατρο. Δεν κάνουμε θέατρο απλώς
για να ζήσουμε. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους
εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί κι όλοι μαζί να
βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, ψυχικά πλούσιος και
ακέραιος πολιτισμός στον τόπο μας.

Η Τέχνη είναι µεγάλη. Θα την πλησιάσουµε µε
ευλάβεια και σεβασµό. ∆εν έχουµε το δικαίωµα
να την κατεβάζουµε στο ανάστηµά µας.

Κάρολος Κουν (1908-1987
Ο Ιδρυτής του Θεάτρου Τέχνης)

Η ζωή είναι ένα θέατρο και πρέπει να
συµµετέχεις στο θίασο. Να µην είσαι θεατής.
Γιατί ο θεατής πληρώνει, ενώ αυτός που
συµµετέχει στο θέατρο αµείβεται.
Αισχύλος

Το αρχαίο ελληνικό θέατρο, θεσμός της αρχαιοελληνικής πόλης κράτους
αναπτύχθηκε στα τέλη της αρχαϊκής περιόδου (Αρχαϊκή περίοδος: 750π. Χ480 π.Χ) και διαμορφώθηκε πλήρως κατά την κλασική περίοδο ( 480π.Χ-323
π.Χ) κυρίως στην Αθήνα. Έχει τις ρίζες του στις λατρευτικές γιορτές του
Διονύσου. Προτού αναφερθούμε συγκεκριμένα στις γιορτές του
Διονύσου, αξίζει να σημειωθεί ότι πολύ πριν από αυτές εντοπίζουμε
παρόμοιες τελετές μαγικού λατρευτικού χαρακτήρα.
Ο πρωτόγονος άνθρωπος προκειμένου να ερμηνεύσει διάφορα φυσικά
φαινόμενα που δεν μπορούσε να εξηγήσει, προσέφυγε στη μυθοπλασία.
Έτσι, μέσα από ποικίλα δρώμενα (μιμητικές ομαδικές κινήσεις – εκκλήσεις
προς τις θεοποιημένες φυσικές δυνάμεις) προσπαθούσε να επηρεάσει τη
ροή αυτών των φαινομένων (π.χ. να φέρει τη βροχή κ.λπ.). Σε αυτά τα
δρώμενα διακρίνουμε μία πρώιμη καλλιτεχνική έκθεση χωρίς να έχει ακόμα
οργανωμένο λόγο. Σ΄ αυτόν τον πρωτογενή λοιπόν αυτοσχεδιασμό, στην
πρώτη μορφή αναπαράστασης (ενός πόθου , ενός φόβου, μιας
προκατάληψης), βρίσκουμε τις ρίζες του θεάτρου.

ΟΙ ΕΟΡΤΕΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ
Ο Διόνυσος , ως θεός της γονιμότητας και της βλάστησης, συνδέεται με
πάθος με την έκσταση των συμμετεχόντων του, οι οποίοι πολλές φορές
επιδίδονταν σε όργια. Οι γιορτές του από μία εποχή και ύστερα είχαν
προσλάβει εξαιρετική λαμπρότητα. Υποδιαιρούνταν σε τρεις μικρότερες
εορτές:
•Τα μεγάλα ή εν άστει Διονύσια τελούνταν στην αρχή της άνοιξης
(Μάρτιος-Απρίλιος). Ήταν η λαμπρότερη εορτή του Διονύσου και
διαρκούσε έξι μήνες . Σε ανάμνηση της άφιξης του Διονύσου από τις
Ελευθερές στην Αθήνα γίνονταν συμβολική αναπαράσταση του ταξιδιού
του. Το λατρευτικό άγαλμα του θεού, την παραμονή και μετά τη δύση
του ήλιου κατέληγε στη μόνιμη θέση του στο ιερό, κοντά στο θέατρο.
Όταν έφτανε η είδηση της παρουσίας του θεού στην πόλη ξεκινούσε μία
σειρά εκδηλώσεων, εορταστικού και θεατρικού χαρακτήρα.

Πριν τις παραστάσεις τελούνταν διάφορες θυσίες.
•Τα μικρά ή κατ’ αγρούς Διονύσια εορτάζονταν το μήνα του Ποσειδώνα
(μέσα Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου).Σ αυτά παρουσιάζονταν επαναλήψεις
των επιτυχημένων δραμάτων. Ονομαστά ήταν τα κατ’ αγρούς Διονύσια
που εορτάζονταν στο περίφημο Διονυσιακό θέατρο του Πειραιά.
•Τα Λήναια που είχαν πανελλήνιο χαρακτήρα, εορτάζονταν το μήνα
Γαμηλίωνα (μέσα Ιανουαρίου- Φεβρουαρίου). Στη διάρκεια εορτής
παριστάνονταν νέες τραγωδίες και κωμωδίες.
•Τα Ανθεστήρια , που εορτάζονται το μήνα Ανθεστηριώνα (μέσα
Φεβρουαρίου- Μαρτίου), ήταν η εορτή της ανθοφορίας στην αρχή της
άνοιξης. Παλαιότερα, δε γίνονταν δραματικοί αγώνες. Πολύ αργότερα
προστέθηκαν και αυτοί ως μέρος της εορτής.
Απ’ όλες τις εορτές του Διονύσου η πιο επίσημη ήταν τα μεγάλα
Διονύσια των οποίων την εποπτεία είχε ο Επώνυμος Άρχοντας.

Το αρχαίο ελληνικό θέατρο κατείχε από νωρίς σημαντική θέση στην
κοινωνική ζωή. Παρόλο που διαμορφώνεται στην εποχή των Τυράννων
έχει τις ρίζες του στην πολιτεία και τους δημοκρατικούς θεσμούς της με
αποκορύφωμα στα χρόνια της ακμής της Αθηναϊκής Δημοκρατίας που
έφτασε στα υψηλότερα επίπεδα καλλιτεχνικής έκφρασης και λαϊκής
αποδοχής. Ο λαϊκός χαρακτήρας του καθόρισε όλες τις παραμέτρους
δημιουργίας του.
Από τη θεματογραφία των έργων και την κατασκευή των θεάτρων, μέχρι
την οργάνωση των παραστάσεων, οι παραστάσεις διοργανώνονταν από
το κράτος με δαπάνες ευπόρων πολιτών (χορηγών). Το θέατρο ήταν
δωρεάν για όλους τους πολίτες , γεγονός το οποίο μαρτυρά τη σημασία
του.

Ο χαρακτήρας των θεατρικών παραστάσεων είναι διαγωνιστικός. Οι
ρόλοι δίνονται αυστηρά μόνο σε άντρες οι οποίοι φορούσαν μάσκες. Τις
μάσκες αυτές ορισμένες φορές τις άλλαζαν ακόμη και για τον ίδιο ρόλο
ανάλογα με τις ανάγκες της παράστασης. Προκειμένου, να φαίνονται πιο
επιβλητικοί, φορούσαν ειδικά παπούτσια με ψηλά χοντρά πέλματα( τους
κοθόρνους).
Επιδράσεις στο παγκόσμιο θέατρο: Το αρχαίο ελληνικό θέατρο άσκησε
τεράστια επίδραση στην ανάπτυξη του θεάτρου, με επιδράσεις στο
ρωμαϊκό θέατρο και αργότερα στην αναγέννηση και στην εποχή του
διαφωτισμού. Οι δημοκρατικές παραδόσεις του αρχαίου ελληνικού
θεάτρου αλλά και η θεματολογία του με τις πανανθρώπινες αλήθειες
που αγγίζουν θεατές με διαφορετική κουλτούρα και σε διαφορετικές
εποχές, έχουν κάνει το αρχαίο ελληνικό θέατρο να είναι όπως ακριβώς
και η αρχαία ελληνική φιλοσοφία.

Η Ιλιάδα είναι ένα από τα ομηρικά έπη και σώζεται ολόκληρη στις μέρες μας.
Η σύνθεσή της, που κατά την παράδοση έγινε από τον Όμηρο, τοποθετείται
στον 8ο αιώνα π.Χ. και βασίζεται στην παράδοση προφορικής σύνθεσης και
απαγγελίας ηρωικών ποιημάτων που είχε αναπτυχθεί τους προηγούμενους
αιώνες. Το ποίημα, που περιγράφει κάποια γεγονότα του δέκατου και
τελευταίου χρόνου της πολιορκίας της Τροίας (Ιλίου) από τους Έλληνες
(Αχαιοί ή Αργείοι ή Δαναοί στο έπος), είναι γραμμένο σε δακτυλικό (ή ηρωικό)
εξάμετρο σε μια έντεχνη ποιητική γλώσσα και έχει 15.692 στίχους.

Τα γεγονότα του τρωικού πολέμου, που αφηγείται η Ιλιάδα,
διαδραματίζονται στον δέκατο χρόνο του πολέμου και εκτυλίσσονται σε
περίπου 52 ημέρες. Η όλη υπόθεση (οργή του Αχιλλέα) εξελίσσεται σε 52
ημέρες και τρεις νύχτες. Δεν ονομάζεται Αχιλληίς αλλά Ιλιάς, από την πόλη
Ίλιον (Τροία), γύρω από την οποία εξελίσσεται. Αρχή του ποιήματος είναι η
μῆνις, η οργή του Αχιλλέα, μετά από διαφωνία με τον Αγαμέμνονα για τη
διανομή των λαφύρων από τις μάχες, που οδηγεί στην αποχώρηση του
Αχιλλέα από τις πολεμικές επιχειρήσεις.
Στην Ιλιάδα περιλαμβάνονται τα γεγονότα που ακολουθούν την αποχώρηση
του Αχιλλέα και οι επιτυχίες των Τρώων, η είσοδος του Πάτροκλου στον
πόλεμο με τον οπλισμό του Αχιλλέα, ο θάνατος του Πάτροκλου, η
επιστροφή του Αχιλλέα στη μάχη για εκδίκηση, ο θάνατος του Έκτορα και η
βεβήλωσή του από τον Αχιλλέα. Τέλος, η παράδοση του νεκρού Έκτορα
στους Τρώες για την ταφή του. Τα επεισόδια που έχουν προηγηθεί στα δέκα
χρόνια του πολέμου, καθώς και η προϊστορία του πολέμου,
περιλαμβάνονται στα Κύπρια έπη, ενώ τα γεγονότα μετά την ταφή του
Έκτορα μέχρι και την άλωση της Τροίας περιέχονται στα επόμενα έργα του
τρωικού κύκλου, Αιθιοπίς, Μικρά Ιλιάς, Ιλίου πέρσις.

Από τα κύρια χαρακτηριστικά της Ιλιάδας πρέπει ν΄αναφερθεί η μεγάλη
συμμετοχή των θεών στα δρώμενα, με αποτέλεσμα το έπος να αποπνέει
μεγάλη θρησκευτικότητα, αφού οι θεοί παρεμβαίνουν στις διαφωνίες των
ισχυρών προσώπων. Ο Απόλλωνας, υπακούοντας στον αδικημένο Χρύση,
και ο Δίας στον Αχιλλέα στέλλουν λοιμό στους Αχαιούς. Πρέπει και οι δυο
να ικανοποιηθούν.
Οι ήρωες του έπους είναι αληθινοί άνθρωποι, αγαπούν την πατρίδα τους,
είναι γενναίοι, έχουν υψηλό φρόνημα, είναι ευσεβείς, πολλές φορές είναι
ορμητικοί και κάποτε ιδιοτελείς και στο έπακρο ατομικιστές. Αγαπούν τους
οικείους τους, αγαπούν επίσης τις τιμές και τον πλούτο και δεν αρνούνται
τις τέρψεις και τις απολαύσεις της ζωής. Καθένας απ΄ αυτούς έχει τη δική
του προσωπικότητα και κάποιοι ιδιαίτερο γνώρισμα, όπως συμβαίνει με
τον Αχιλλέα, τον Οδυσσέα, τον Αγαμέμνονα ή Νέστορα. Σαφώς επίσης
διαγράφονται από τον ποιητή και οι γυναικείες όπως η Ελένη, η Εκάβη, η
Ανδρομάχη κλπ.

Τα ομηρικά έπη είναι τα παλαιότερα διασωθέντα κείμενα της αρχαίας
ελληνικής γραμματείας και στην αρχαία Ελλάδα θεωρούνταν τα
σημαντικότερα έργα της και χρησιμοποιούνταν στην εκπαίδευση. Ως
κύριο θέμα των ραψωδών, η απαγγελία τους ήταν βασικό μέρος των
Ελληνικών θρησκευτικών γιορτών.
Μαζί με την Οδύσσεια, η Ιλιάδα είναι ένα από τα παλαιότερα έργα της
δυτικής λογοτεχνίας σε γραπτή μορφή. Ανεξάρτητα από τις διάφορες
παραμέτρους τα ομηρικά έπη αποτελούν έργα μεγάλης λογοτεχνικής
δύναμης, αισθητικής ωριμότητας και ουμανιστικής έκφρασης, στοιχεία
που άσκησαν τεράστια και διαχρονική επιρροή τόσο στον πνευματικό
κόσμο όσο και στους απλούς ανθρώπους. Αποτέλεσαν το πολιτιστικό και
εκπαιδευτικό θεμέλιο όλη την περίοδο της κλασικής αρχαιότητας και
συνέχισαν να επιδρούν στη διαμόρφωση της λογοτεχνικής και της
φιλοσοφικής σκέψης καθ΄όλη τη διάρκεια της ιστορίας του Δυτικού
πολιτισμού, κυρίως όμως την περίοδο της Αναγέννησης.
Από τους Γραμματικούς της Αλεξάνδρειας, η Ιλιάς διαιρέθηκε σε 24
ραψωδίες σύμφωνα με το ελληνικό αλφάβητο (Α-Ω), ενώ οι ραψωδίες
της Οδύσσειας με μικρά γράμματα.

Η πρώτη ραψωδία χρησιμεύει ως εισαγωγή σε ολόκληρο το έπος, το οποίο
αποτελείται από τρία μέρη. Το πρώτο μέρος αρχίζει από τη Β και φτάνει
μέχρι τη Ι ραψωδία. Σε αυτό το τμήμα, στο οποίο έχουμε την αποχή του
Αχιλλέα, οι Αχαιοί δίνουν μάχες με τους Τρώες, στις οποίες άλλοτε νικούν
και άλλοτε νικιούνται, και στο τέλος κινδυνεύουν να καταστραφούν, γιατί
οι Τρώες μπήκαν μέσα στο στρατόπεδο των Αχαιών.
Με τη ραψωδία Ι έχουμε διακοπή της μάχης και παρακολουθούμε τους
ρητορικούς λόγους της πρεσβείας, η οποία ικετεύει τον Αχιλλέα να μπει στη
μάχη. Η ραψωδία Ι βρίσκεται μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου μέρους
και αποτελεί δείγμα της τέχνης του Ομήρου, ο οποίος την παρενέβαλε σαν
γέφυρα για το δεύτερο μέρος, το οποίο αρχίζει από τη ραψωδία Κ και
τελειώνει στην Τ. Σ΄ αυτό το μέρος περιγράφονται οι μάχες που δίνουν οι
Αχαιοί με τους Τρώες, και συνήθως νικιούνται, μέχρις ότου ο Έκτορας αφού
σκοτώσει τον Πάτροκλο, θα απειλήσει το στρατόπεδο των Ελλήνων. Ο
θάνατος όμως του Πατρόκλου γίνεται η αιτία να ξαναγυρίσει ο Αχιλλέας
στη μάχη. Στο τρίτο και τελευταίο μέρος της Ιλιάδας, το οποίο εξελίσσεται
από τη ραψωδία Υ μέχρι του τέλος που τελειώνει με την ταφή (καύση) του
Έκτορα.

H Οδύσσεια είναι το δεύτερο μεγάλο έπος της αρχαίας ελληνικής
γραμματείας μετά την Ιλιάδα. Αν και τα δύο έπη αποδίδονται από την
παράδοση στον Όμηρο, η φιλολογία αναγνωρίζει σημαντικές
διαφορές ανάμεσά τους και η επικρατέστερη άποψη είναι ότι η
Οδύσσεια συντέθηκε από διαφορετικό ποιητή, με κάποια χρονική
απόσταση από την Ιλιάδα.

Η Οδύσσεια πραγµατεύεται τον περιπετειώδη νόστο (επαναπατρισµό)
του ήρωα του Τρωικού Πολέµου και βασιλιά της Ιθάκης Οδυσσέα, καθώς
και το φόνο των µνηστήρων, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί στο παλάτι του
και διεκδικούσαν τη γυναίκα του Πηνελόπη.

Η Οδύσσεια χωρίστηκε από τους Αλεξανδρινούς Γραµµατικούς σε 24
ραψωδίες, που αριθµήθηκαν µε τα µικρά γράµµατα του ελληνικού
αλφαβήτου. Κατά οµάδες οι ραψωδίες συναπαρτίζουν την Τηλεµάχεια (αδ), όπου βλέπουµε το γιο του Οδυσσέα Τηλέµαχο να αναζητά τον πατέρα
του, τη Φαιακίδα (ε-ν), όπου ακούµε τον ίδιο τον ήρωα να αφηγείται
στους Φαίακες τις προηγούµενες περιπέτειές του και να φτάνει στην
Ιθάκη, και τη Μνηστηροφονία (ξ-ω), την ιστορία της τιµωρίας των
µνηστήρων.

Σαν οδύσσεια χαρακτηρίζεται µεταφορικά κάθε περιπλάνηση,
ταλαιπωρία, περιπέτεια.         

Διαλογικά - Επικά (διάλογος - αφήγηση)
Πρόλογος: πρόκειται για τον πρώτο λόγο του υποκριτή, που προηγείται της
εισόδου του Χορού. Μπορεί να είναι μονόλογος, μια διαλογική σκηνή ή και τα
δύο.
Επεισόδια ή σκηνές: αναφέρονται στην δράση των ηρώων και διακόπτονται
από τα στάσιμα που ο αριθμός τους ποικίλλει από 2 έως 5.
Έξοδος: επισφραγίζει την λήξη της τραγωδίας, αρχίζει μετά το τελευταίο
στάσιμο και ακολουθείται από το εξόδιο άσμα του Χορού.
Λυρικά-Χορικά (με συνοδεία μουσικής και χορού)
Πάροδος: είναι το άσμα που έψαλλε ο Χορός στην πρώτη του είσοδο, καθώς
έμπαινε στην ορχήστρα με ρυθμικό βηματισμό.
Στάσιμα: άσματα που έψαλλε ο Χορός όταν πια είχε λάβει την θέση του και
ήταν εμπνευσμένα από το επεισόδιο που προηγήθηκε, χωρίς να προωθούν την
εξωτερική δράση.
Μονωδίες-Διωδίες: άσματα που έψαλλαν ένας ή δύο υποκριτές
Κομμοί: θρηνητικά άσματα που έψαλλαν ο Χορός και ένας ή δύο υποκριτές
εναλλάξ.

Ο Όμηρος φέρεται ως ο συγγραφέας των ποιητικών κειμένων της
Ιλιάδας και της Οδύσσειας, από τα πρώτα κείμενα της Ιστορικής περιόδου
της αρχαίας Ελλάδας, γνωστά ως «Ομηρικά Έπη». Για τη ζωή του υπάρχουν
ελάχιστες πληροφορίες και αυτές αντιφατικές, ενώ η φιλολογική επιστήμη
των δύο τελευταίων αιώνων αμφισβήτησε ακόμη και την ύπαρξή του. Με
κριτήρια τα χαρακτηριστικά των έργων, είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι
η Ιλιάδα και η Οδύσσεια γράφτηκαν τον 8ο αι. π.Χ., με την Ιλιάδα να είναι
προγενέστερη, ενδεχομένως και κατά μερικές δεκαετίες.
Στον Όμηρο κατά καιρούς αποδόθηκαν και άλλα έργα, τα οποία σήμερα
είναι δεκτό ότι δεν είναι δικά του, αλλά ακόμη είναι αμφισβητήσιμο το αν
τα δύο μεγάλα έπη είναι έργα του ίδιου ποιητή. Η Ιλιάς αποτελείται από
15.693 στίχους και αναφέρεται στις τελευταίες πενήντα μία,
αποφασιστικής σημασίας ημέρες του πολέμου της Τροίας, ο οποίος
συνολικά διήρκεσε, σύμφωνα με το μύθο, 10 χρόνια. Η Οδύσσεια
αποτελείται από περίπου 12.000 στίχους και περιγράφει τον δεκαετή
αγώνα του Οδυσσέα για τον νόστο.

Ο Όμηρος φέρεται ως ο συγγραφέας των ποιητικών κειμένων της Ιλιάδας
και της Οδύσσειας, από τα πρώτα κείμενα της Ιστορικής περιόδου της
αρχαίας Ελλάδας, γνωστά ως «Ομηρικά Έπη». Για τη ζωή του υπάρχουν
ελάχιστες πληροφορίες και αυτές αντιφατικές, ενώ η φιλολογική επιστήμη
των δύο τελευταίων αιώνων αμφισβήτησε ακόμη και την ύπαρξή του. Με
κριτήρια τα χαρακτηριστικά των έργων, είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι
η Ιλιάδα και η Οδύσσεια γράφτηκαν τον 8ο αι. π.Χ., με την Ιλιάδα να είναι
προγενέστερη, ενδεχομένως και κατά μερικές δεκαετίες.
Στον Όμηρο κατά καιρούς αποδόθηκαν και άλλα έργα, τα οποία σήμερα
είναι δεκτό ότι δεν είναι δικά του, αλλά ακόμη είναι αμφισβητήσιμο το αν
τα δύο μεγάλα έπη είναι έργα του ίδιου ποιητή. Η Ιλιάς αποτελείται από
15.693 στίχους και αναφέρεται στις τελευταίες πενήντα μία,
αποφασιστικής σημασίας ημέρες του πολέμου της Τροίας, ο οποίος
συνολικά διήρκεσε, σύμφωνα με το μύθο, 10 χρόνια. Η Οδύσσεια
αποτελείται από περίπου 12.000 στίχους και περιγράφει τον δεκαετή
αγώνα του Οδυσσέα για τον νόστο.

Διαθέτουμε επτά βίους του Ομήρου που προέρχονται από την αρχαιότητα.
Η καταγωγή του φαίνεται πως ήταν από την Ιωνία και θρυλείται ότι επτά
πόλεις ερίζουν για την καταγωγή του, με επικρατέστερες τη Σμύρνη και τη
Χίο. Ως γονείς του αναφέρονται ο Μαίων και η Κριθηίδα και λέγεται ότι το
πραγματικό του όνομα ήταν Μελησιγένης, επειδή γεννήθηκε κοντά στον
ποταμό Μέλητα της Σμύρνης και ότι πήρε αργότερα το όνομα «Όμηρος»,
είτε επειδή ήταν τυφλός, είτε επειδή ήταν όμηρος των Κολοφωνίων στον
πόλεμο με τη Σμύρνη. Σύμφωνα με τους βίους του, περιόδευσε
απαγγέλλοντας τα έργα του στις ελληνικές πόλεις, απέκτησε μεγάλη φήμη,
αλλά σε ένα διαγωνισμό με τον Ησίοδο στη Χαλκίδα δεν πήρε βραβείο,
επειδή προτιμήθηκε ο Ησίοδος ως ποιητής που εξυμνούσε την ειρήνη. Ως
τόπος θανάτου του παραδίδεται η Ίος.
Εκτός από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, στην αρχαιότητα αποδόθηκαν στον
Όμηρο και άλλα έπη του τρωικού κύκλου, αρκετοί θρησκευτικοί ύμνοι, η
επική παρωδία Βατραχομυομαχία και μια κωμική διήγηση για έναν χαζό
ήρωα, τον Μαργίτη. Στον Όμηρο αποδίδονται και δύο προφανώς
ψευδεπίγραφα επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας.

Γεννήθηκε το 1898 στο Άουγκσμπουργκ της Βαυαρίας και πέθανε το 1956 στο
Ανατολικό Βερολίνο. Η μητέρα του ήταν Προτεστάντισα και ο πατέρας του
Καθολικός διευθυντής εταιρίας χάρτου. Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο
του Μονάχου (1917 - 1921), επιστρατεύεται ως νοσοκόμος και υπηρετεί στον Α'
Παγκόσμιο Πόλεμο. Αρχίζει να γράφει ποιήματα και θεατρικά. Η πρώτη συλλογή
ποιημάτων του ήταν το "Εγκόλπιο ευσέβειας" (Hauspostille).
Κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, συνάντησε και δούλεψε με το
συνθέτηΧανς Έισλερ και ανέπτυξαν φιλία ζωής. Γνώρισε και την Χέλενε Βάιγγελ,
τη δεύτερη γυναίκα του που τον συνόδεψε αργότερα στην εξορία μέχρι το τέλος
της ζωής του.
Το 1922 παντρεύτηκε την τραγουδίστρια της όπερας Μαριάν Ζόφ. Η κόρη
τους Ανν Χιόμπ γεννήθηκε ένα χρόνο μετά. Το 1923 προσλήφθηκε βοηθός
σκηνοθέτη στο Γερμανικό Θέατρο του Βερολίνου υπό τη διεύθυνση του Μαξ
Ράινχαρτ. Άρχισε να φοιτά στη Μαρξιστική Εργατική Σχολή και
μελέτησε διαλεκτικό υλισμό. Το 1930 παντρεύτηκε την Χέλενε Βάιγγελ που του
είχε χαρίσει ήδη ένα γιο. Στη συνέχεια απέκτησαν και μια κόρη.

Η προσαρμογή της Όπερας των ζητιάνων του Τζον Γκέι με το όνομα Η
Όπερα της Πεντάρας (Die Dreigroschenoper, 1928) σε στίχους
του Μπέρτολτ Μπρεχτ και μουσικήΚουρτ Βάιλ προκάλεσε αίσθηση
στο Βερολίνο και ο αντίκτυπος του επηρέασε την παγκόσμια
σκηνή Μιούζικαλ. Στην όπερα αυτή, ο Μπρεχτ στηλίτευε την καθώς
πρέπειβερολινέζικη αστική τάξη που πρόσαπτε στο προλεταριάτο
έλλειψη ηθικής.
Το 1933, με την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία, ο Μπρεχτ
αυτοεξορίστηκε μέχρι το έτος 1948. Έζησε πρώτα στη Δανία και
τη Φινλανδία και μετά στις ΗΠΑ καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου.
Στη Μόσχα εξέδωσε σε συνεργασία με άλλους Γερμανούς συγγραφείς το
περιοδικό «Η Λέξη» (Das Wort). Στην Αμερική, όπου έζησε το κύριο
μέρος της ζωής του, δέχθηκε έντονες διώξεις από το Μακαρθικό
καθεστώς.
Μετά το τέλος του πολέμου εγκαταστάθηκε στη Λαϊκή Δημοκρατία της
Γερμανίας και μαζί με την Χέλενε Βάιγκελ (Ηelene Weigel) ίδρυσαν
(1949) το Μπερλίνερ Ανσάμπλ (Berliner Ensemble). Το 1950 εκλέχτηκε
μέλος της Ακαδημίας Τεχνών. Τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο της ΛΓΔ το
1951 και με το Βραβείο Λένιν για την Ειρήνη το 1954.

ΓΝΩΜΙΚΑ ΤΟΥ ΜΠΡΕΧΤ
• Αυτοί που είναι εναντίον της πολιτικής είναι υπέρ της πολιτικής που τους επιβάλλεται.
• Αυτός που αγωνίζεται μπορεί να χάσει, όμως αυτός που δεν αγωνίζεται ήδη έχει χάσει.
• Οι ήττες και οι νίκες των ανθρώπων στην κορυφή δεν είναι πάντα ήττες και τις νίκες για
τους ανθρώπους στον πάτο.
• Χόρτασε πρώτα, μετά ηθικοί κανόνες.
• Μη φοβάστε τόσο πολύ το θάνατο, όσο μια ανεπαρκή ζωή.
• Ο πόλεμος είναι όπως η αγάπη: πάντα βρίσκει έναν τρόπο.
• Α, τι ωφελεί χωμένος μέχρι το λαιμό στη λάσπη, να κρατάς τα νύχια των χεριών σου
καθαρά;
• Αλίμονο στη χώρα που έχει ανάγκη από ήρωες.
• Κανείς δεν μπορεί να είναι καλός για πολύ, αν δεν υπάρχει ζήτηση για καλοσύνη.

• Γιατί να είσαι άνθρωπος όταν μπορείς να είσαι πετυχημένος;
• Αυτούς στο σκοτάδι δεν τους βλέπει κανείς.
• Είναι ευκολότερο να ληστέψεις ιδρύοντας μια τράπεζα παρά απειλώντας έναν
ταμία.
• Δεν πειράζει να διστάζεις, αν μετά προχωράς μπροστά.
• Οι άνθρωποι παραείναι ανθεκτικοί, αυτό είναι το πρόβλημα. Είναι σε θέση να
κάνουν υπερβολικά πολλά σε βάρος του εαυτού τους. Αντέχουν υπερβολικά πολύ.
• Σε κάθε ιδέα, πρέπει να ψάξει κανείς από πού έρχεται και πού πάει. Μόνο έτσι
μπορούμε να καταλάβουμε αν είναι καλή ή όχι.
• Γιατί να λέμε βίαια τα νερά ενός ποταμού και όχι τις όχθες που τα περιορίζουν;
• Μερικές φορές είναι πιο σημαντικό να είσαι άνθρωπος από το να έχεις καλό
γούστο.
• Το να ανακατεύει κανείς κρασιά μπορεί να είναι λάθος, αλλά η παλιά και η νέα
σοφία ανακατεύονται θαυμάσια.

ΕΡΓΑ













Baal (Βάαλ, 1918)
Trommeln in der Nacht (Τύμπανα τη νύχτα, 1918)
Im Dickicht der Städte (Ση ζούγκλα των πόλεων, 1921)
Leben Eduards des Zweiten von England
Mann ist Mann (Ο άντρας είναι άντρας, 1924)
Die Dreigroschenoper (Η όπερα της πεντάρας, 1928)
Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny (Opernlibretto) (Η ακμή και
πτώση της πόλης Μαχαγκόνι, 1927)
Der Ozeanflug, ή Der Lindberghflug, ή Der Flug der Lindberghs
Das Badener Lehrstück vom Einverständnis, ή Lehrstück
Der Jasager. Der Neinsager (Opernlibretti/Lehrstücke [Schuloper])
Die Maßnahme (Lehrstück)
Die heilige Johanna der Schlachthöfe (Η αγία Ιωάννα των σφαγείων,
1929)
Die Ausnahme und die Regel (Lehrstück)
Die Mutter

• Der gute Mensch von Sezuan (Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν,
1939) ― ελλην. μετάφρ. Μάριος Πλωρίτης, "ΙΘΑΚΗ"
• Herr Puntila und sein Knecht Matti (Ο κύριος Πούντιλα κι ο δούλος
του ο Μάττι, 1940)
• Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui (Η άνοδος του Αρθούρου
Ουί, 1941)
• Die Gesichte der Simone Machard, ή Die Stimmen (Τα οράματα της
Σιμόν Μασάρ ή Οι φωνές, 1941)
• Schweyk im Zweiten Weltkrieg (Ο Σβέικ στον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο,
1943)
• Der kaukasische Kreidekreis (Ο καυκασιανός κύκλος με την κιμωλία,
1944) ― ελλην. μετάφρ. Οδυσσέας Ελύτης, "ΣΧΟΛΗ ΜΩΡΑΪΤΗ"
• Die Tage der Commune (Η μέρα της Κομμούνας, 1949)
• Turandot oder Der Kongreß der Weißwäscher
• Επεξεργασία της Αντιγόνης
• Επεξεργασία του Κοριολάνου του Ουίλιαμ Σαίξπηρ

Υπόθεση: Το έργο επικεντρώνεται σε ιστορίες της αστικής τάξης. Στο
βικτωριανό Λονδίνο, πρωταγωνιστής είναι ο περιβόητος Μακίθ (Μάκι Μέσερ ή
Μακ ο Μαχαιροβγάλτης), που παντρεύεται την Πόλι Πίτσαμ.
Στην Πρώτη Πράξη, ο Μπρεχτ παρουσιάζει το μαγαζί του Τζόναθαν Πίτσαμ, του
αφεντικού των ζητιάνων του Λονδίνου, στους οποίους πουλάει προστασία,
τους εκμεταλλεύεται και διεκδικεί μερίδιο από τα καθημερινά "κέρδη" τους,
ασκώντας κριτική στο καπιταλιστικό σύστημα, προβάλλοντας την εικόνα ότι τα
πάντα μπορούν να γίνουν "εμπόριο", ακόμα και η ελεημοσύνη. Ο Πίτσαμ
ανακαλύπτει ότι η κόρη του, η Πόλι, που τη θεωρεί ιδιοκτησία του, έχει
μπλέξει με τον περιβόητο κακοποιό Μακίθ. Η ίδια η Πόλι εκείνο το βράδυ
παντρεύεται το Μακίθ σε ένα σταύλο και διασκεδάζει μαζί με τη συμμορία
του, παριστάνοντας την "Τζένη των Πειρατών". Γυρίζοντας σπίτι, ανακοινώνει
στους γονείς της το γάμο της, αλλά και το ότι ο αρχηγός της αστυνομίας
Τάιγκερ Μπράουν διασκέδασε μαζί τους, καθώς αυτός και ο Μακίθ είναι
στενοί φίλοι από το στρατό. Ο γάμος αυτός εξοργίζει τον πατέρα της, ο οποίος
πασχίζει να στείλει τον Μακίθ στην κρεμάλα.

Η Πόλι αναφέρει στο Μακίθ τις προσπάθειες του πατέρα της κι αυτός
αποφασίζει να φύγει από το Λονδίνο, αφήνοντας διάφορες "δουλειές"
στην Πόλι. Πριν φύγει, επισκέπτεται την Τζένι, πρώην αγαπημένη του,
χωρίς να ξέρει ότι έχει δεχτεί λεφτά από την κυρία Πίτσαμ για να τον
καταδώσει. Παρά τη φιλία του με τον αρχηγό της αστυνομίας Μπράουν,
συλλαμβάνεται και οδηγείται στη φυλακή. Εκεί εμφανίζονται η Πόλι μαζί
με τη Λούσι, την κόρη του Μπράουν, όπου μεσολαβεί μια σκηνή ζήλιας και
τσακωμού. Η Λούσι μηχανορραφεί για την απόδραση του Μακίθ, ενώ ο
Πίτσαμ απειλεί τον αστυνόμο Μπράουν ότι θα εξαπολύσει όλους τους
ζητιάνους του κατά την τελετή στέψης της βασίλισσας, κάτι που θα
στοίχιζε τη θέση του.
Η Τζένι απαιτεί τα χρήματά της από την κυρία Πίτσαμ, η οποία αρνείται. Ο
Μπράουν μαθαίνει ότι οι ζητιάνοι έχουν ήδη λάβει θέσεις και ο μόνος
τρόπος να σώσει τον ίδιο και τη θέση του στην αστυνομία είναι να
συλλάβει και να εκτελέσει το Μακίθ. Ο Μακίθ οδηγείται και πάλι στη
φυλακή, αλλά αυτή τη φορά κανείς δεν μπορεί να μαζέψει τόσα χρήματα
για να εξαγοράσει τους φύλακες. Λίγο πριν την εκτέλεση, γίνεται η μεγάλη
ανατροπή. Καταφτάνει απεσταλμένος της βασίλισσας, η οποία δίνει χάρη
στο Μακίθ και του χορηγεί αποζημίωση και ένα κάστρο με τίτλο.
Σύσσωμος ο θίασος στο φινάλε τραγουδάει μια παράκληση να μην
τιμωρούνται τόσο αυστηρά τα αδικήματα.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Όσα και αν γράψει κανείς για τον Μπρεχτ είναι λίγα μπρος στο τεράστιο
έργο του. Στις δεκατρείς χιλιάδες σελίδες - και πάνω - στις οποίες
περιλαμβάνονται θεατρικά έργα, ποιήματα, πεζά, θεωρητικά κείμενα για
το θέατρο, τον κινηματογράφο, την τέχνη, τη λογοτεχνία, μελέτες, σχόλια,
σημειώσεις, ημερολόγια, ο μεγάλος Γερμανός επαναστάτης διανοητής
έδωσε έναν ασυμβίβαστο αγώνα για να ερμηνεύσει τον κόσμο που έζησε
κάτω από τη σκοπιά της πάλης των τάξεων. Με τη διαρκή κριτική ματιά
του, τη σεμνή αγωνιστική και μάχιμη αντίληψή του, «στρατευμένος» στο
μαρξισμό και το σοσιαλισμό, έφερε την πολιτιστική «επανάσταση» στη
Δυτική Ευρώπη του 20ού αιώνα. 

Το θέατρο αν και έχει υποστεί
πολλές αλλαγές κατά καιρούς
παραµένει ένα µέσο ψυχαγωγίας
και διαπαιδαγώγησης. Έχουν
προστεθεί, βέβαια και αλλά είδη
θεάτρου βασισµένα στο αρχαίο
ελληνικό. Μερικά παραδείγµατα
αυτών των θεάτρων είναι: το
µιούζικαλ, η όπερα, η παντοµίµα,
το µπαλέτο, επιθεώρηση…                 

ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ
ΓΕΩΡΓΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ
ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΕΝΙΑ
ΖΙΩΒΑ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ
ΖΟΥΓΑΝΕΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ
ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΝΑ
ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ
ΚΑΡΥΔΗ ΣΟΦΙΑ
ΚΗΠΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ
ΜΑΝΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΦΙΑ
ΜΑΥΡΙΔΗ ΜΑΡΙΑ
ΠΕΤΡΑΤΟΥ ΙΩΑΝΝΑ
ΣΑΝΤΟΡΙΝΑΙΟΥ ΜΑΡΙΑ
ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ
ΦΛΩΡΟΥ ΕΡΙΕΤΤΑ
ΦΡΑΓΚΙΟΥΔΑΚΗ ΜΑΡΙΑ
ΧΑΤΖΗΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΨΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ
Κλασσική φιλόλογος – Διεθνολόγος

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times

Cancel anytime.