You are on page 1of 19

LJUDSKA PRAVA

PRVA GRUPA PITANJA 1. Pojam i priroda ljudskih prava

Ljudska prava su samo ona subjektivna prava koja se ne duguju državi i njenoj volji, već ih ljudsko biće ima s a m i m t i m š t o j e l j u d s k o b i ć e , odnosno stiče ih samim rođenjem a ne voljom i milošću d r ž a v e . T o s u elementarni politički i socijalno-ekonomski zahtevi građana u odnosu na državnu vlast i društvo u celini, čijeostvarivanje je preduslov za biološku, političku i kulturnu egzistenciju pojedinca, odnosno život u uslovimadostojnim čoveka i njegovog dostojanstva.Ljudska prava, odnosno vrednosti koje su u njima sadržane, imaju izuzetno važnu socijalno-političku funkciju uo d r e đ i v a n j u l e g i t i m i t e t a d r ž a v n e v l a s t i , j e r s a m o o n a v l a s t k o j a p o š t u j e l j u d s k a p r a v a j e l e g i t i m n a i m o ž e normalno funkcionisati. Osnovne karakteristike ljudskih prava su: univerzalnost; njihova esencijalno politička priroda; kao i njihov imunitet od državne vlasti. - Univerzalnost znači da ona podjednako pripadaju svim ljudskim bićima bez razlike. - Esencijalno politička priroda znači da se ona ostvaruju ili krše u državno-pravnom poretku i usmerena su na državnu vlast. Primena ili kršenje ljudskih prava je suštinski element procesa vršenja suverene vlasti svake države. - Imuniteti od državne vlasti (civilne slobode) predstavljaju pravnu obavezu državne vlasti da se ne meša i ne ometa građane u vršenju ovih prava ( npr. slobode kretanja, slobode izražavanja, mirnog okupljanja...). Ti imuniteti štite građane od zloupotreba državne vlasti.
2. Istorijski razvoj (od ideje ljudskih prava do me_unarodnih ljudskih prava)

Najmlađa generacija nastala je uviđanjem ljudskog bića da će prava prve i druge generacije postati besmislena ako se ne zaštiti čovjekova okolina ili nastane opšta glad ili svjetski rat, pa se u nekim instrumentima garantuju prava, kao što su pravo na mir ili pravo na razvoj. Bez obzira na ovakvu klasifikaciju smatra se da sva ljudska prava predstavljaju jednu cjelinu. Opasno je tvrditi da su neka važnija i preča od drugih.

3. Klasifikacija osnovnih ljudskih prava

Ljudska prava i slobode mogu se klasifikovati na osnovu različitih kriterijuma. Ako ih klasifikujemo na osnovu mogućnosti da se neka prava mogu ostvariti putem tužbe, možemo ih podijeliti na: - utuživa (justicable), i - neutuživa (non-justicable). Mnoga prava ekonomske prirode, kao npr. pravo na rad, nemoguće je ostvariti u sudskom postupku protiv države. Država, naime, ima obevezu da stvara ekonomski ambijent kako bi se to pravo ostvarilo a ako ne uspije vlada ili država može ekonomski propasti, ali pojedinac neće ostvariti to pravo. Prema kriteriju koji se odnosi na ostvarivanje ciljeva ili prava u društvu, tada ih

Od značajnijih međunarodnih ugovora. Mnoge države nisu prihvatile takve instrumente. zabranu ropstva i zabranu rasne diskriminacije.Hijerarhija izvora prava je prema pravnoj snazi određen skup općih i onih pojedinačnih pravnih akatakoji sadrže pravne norme.dijelimo na: građanska. i jednostrani akti država. socijalna i kulturna prava. Ženevske konvencije o zaštiti žrtava rata. U sferi ljudskih prava to se odnosi na zabranu mučenja (torture). 4. Opšta pravna nacela . opšta pravna načela priznata od prosvećenih naroda. sudske presude. neophodno je spomenuti: Paktove o pravima čoveka. 5. oni predstavljaju najpreciznije i najsigurnije izvore. pa ih na obaveznost primorava samo vladajuća svijest največeg broja zemalja. Pravna snaga pravnog akta jeste njegovo dejstvo na ostale pravne akte i na faktička ljudska ponašanja 6. Pravna obaveznost me_unarodnih ugovora 8. 9. Konvenciju o rasnoj diskriminaciji. Konvenciju o sprečavanju i kažnjavanju zločina geocida. Međunarodni ugovori o ljudskim pravima razlikuju se od ostalih međunarodnih ugovora po tome što oni sadrže pravne obaveze između država ali u korist pojedinaca koji se nalaze pod njihovom jurisdikcijom. Evropsku konvenciju o ljudskim pravima. 7. Pojam i vrste izvora me_unarodnog prava ljudskih prava Kao međunarodni izvori prava o ljudskim pravima pojavljuju se: međunarodno običajno pravo. Konvenciju o pravima deteta. politička. Konvenciju protiv mučenja i drugih nečovečnih postupaka. Da bi proizvodio pravno dejstvo. S obzirom da se radi o pisanim aktima. da je ponašanje suprotno ovim zabranama – nedozvoljeno u međunarodnom pravu ljudskih prava. Konvenciju o sprečavanju diskriminacije u odnosu na žene. odluke međunarodnih organizacija. na zabranu genocida. Obicajna pravna pravila Međunarodno običajno pravo je nepisani izvor prava. ekonomska. Me_unarodni ugovori – pojam i vrste Međunarodni ugovori predstavljaju najvažnije izvore međunarodnog prava o ljudskim pravima. međunarodni ugovori. Hijerarhijski odnos izvora me_unarodnog prava ljudskih prava Hijerarhija uopće označava formalno uređen odnos nadređenosti i podređenosti dijelova jednog sistema. međunarodni ugovor mora biti potpisan od strane ovlašćenog lica i volja mora biti slobodno izražena.

Pomocni izvori me_unarodnog prava Sudske presude predstavljaju bitan pomoćni izvor pravila međunarodnog prava o ljudskim pravima. Presude međunarodnih sudova značajno doprinose kristalizaciji. Međunarodni sistem kontrole i implementacije ljudskih prava – organi UN i postupci Pod sistemom međunarodne implementacije podrazumevamo organizovanu kontrolu i nadzor organa međunarodne zajednice nad izvršenjem pravnih obaveza država u pogledu poštovanja ljudskih prava i sloboda garantovanih i priznatih međunarodnopravnim .Opšta pravna načela priznata od prosvećenih naroda su načela koja predstavljaju tekovinu pravne civilizacije. svi u okviru OUN. 12. koji potiču iz nekog drugog izvora međunarodnog prava 11. ali i dopuni postojećeg prava. Jednostrani akti država Jednostrani akti država mogu takođe biti izvor međunarodnopravnih obaveza o ljudskih pravima. 13. korisnici. dok sa druge strane mogu biti pravno obavezujuće. a koriste se kao rukovodni principi u postupku tumčenja i primene konkretnih normi u konkretnim slučajevima. Većina ovih načela formulisana je još u Rimskom pravu. sa jedne strane donete u vidu preporuke. Komitet protiv mučenja i drugih nečovečnih i ponižavajućih postupaka. Jednostranom izjavom volje država može prihvatiti određene obaveze u odnosu na svoje građane. Organi međunarodnih organizacija koji su do sada donosili značajne odluke vezane za ljudska prava su: Komitet za ljudska prava. «Meko pravo 14. Odluke me_unarodnih organizacija Odluke međunarodnih organizacija. Komitet za ukidanje rasne diskriminacije . u zavisnosti od nadležnosti samih organizacija i nadležnosti njihovih organa. a kasnije je dodatno dopunjivana. usvojena u formi svečane preporuke-rezolucije od strane Generalne Skupštine OUN. Implementacija ljudskih prava – pojam. Tako je od izuzetnog značaja delatnost Međunarodnog suda za ljudska prava iz Strazbura. Najznačajnija odluka međunarodnih organizacija jeste Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima. Ovaj sud predstavlja najefikasniji sistem međunarodnopravne zaštite ljudskih prava u okviru država članica Saveta Evrope. 10. Ova načela se koriste u slučajevima postojanja pravnih praznina ili kada neka pitanja nisu precizno regulisana u ostalim izvorima. unošenje me_unarodnih obaveza u unutrašnje pravo 1. Komisija UN za ljudska prava. mogu biti.

Prva se odnosi na tzv. i procedura za razmatranje teških i sistematskih kršenja ljudskih prava na osnovu Rezolucija 1503. diskriminacija je sinonim za pravno nedozvoljeno razlikovanje i odvajanje ljudi u pogledu uživanja ljudskih i ostalih prava i sloboda. Pod diskriminacijom se podrazumeva svako razlikovanje. Efektivna pravna sredstva za ostvarenje ljudskih prava. Nacelo posebne zaštite ugroženih kategorija ljudi u me_unarodnom pravu – opšte 21. zasnovani na Povelji UN su: Komisija UN za ljudska prava. Druga se odnosi na opšta ograničenja većine ljudskih prava u . obustave njihovu primenu). zasnovano na nekom od nedozvoljenih razloga kao što su boja kože. poreklo. Komisija zapoložaj žena. jezik. Konvencija UNESKO protiv diskriminacije u oblasti obrazovanja 19. odnosno diskriminatorskom primenom prava. Zabranu specifičnih vidova diskriminacije predviđaju mnogi međunarodni ugovori: Konvencija o rasnoj diskriminaciji. efektivna pravna sredstva za ostvarenje ljudskih prava. vanrednim okolnostima (derogacije). Kultura zaštite ljudskih prava 17.dokumentima. Nacelo o ogranicenjima ljudskih prava – opšte Međunarodni instrumenti o ljudskim pravima ovlašćuju države ugovornice da u određenim situacijama i pod precizno utvrđenim uslovima. veroispovest. Vreme potrebno za implementaciju me_unarodnih obaveza. Nacelo zabrane zloupotrebe ljudskih prava 20. pojedincima se u velikoj meri osporava svojstvo subjekta prava. Nejednakom. 15. političko uverenje. isključivanje. kancelarija Visokog komesara UN za ljudska prava. i omalovažava i degradira se čovek kao ljudsko biće. Konvencija o suzbijanju i kažnjavanju zločina aparthejda. ograničavanje ili davanje prvenstva. Ovo predstavlja najvažniji. radi se o dve vrste ovakvih ograničenja. Suštinski. Konvencija MOR o diskriminaciji u pogledu zapošljavanja i zanimanja. Konvencija o diskriminaciji žena. socijalni status itd. ali istovremeno i najneefikasniji deo sistema međunarodnopravne zaštite ljudskih prava. kultura zaštite ljudskih prava 16. U principu. uživanje pojedinih ili većine ljudskih prava podvrgnu određenim ograničenjima (suspenduju. Nacela pod kojima se uživaju ljudska prava – opšte 18. pol. privremenu obustavu ili suspenziju određenih ali ne svih ljudskih prava u tzv. Nacelo jednakosti i zabrane diskriminacije Zabrana diskriminacije predstavlja izuzetno važno ljudsko pravo i opšti uslov uživanja ljudskih i svih ostalih prava i sloboda. Najvažniji organi i procedure za kontrolu i nadzor . Podkomisija zasprečavanje diskriminacije i zaštitu manjina.

zabrana izricanja smrtne kazne i sl. Doktrina „polja slobodne procene“ 26. 23. kao što su rat. Normiranje se može porediti sa zakonodavnom djelatnošću i predstavlja učešče međunarodne organizacije u stvaranju međunarodnih pravila i standarda. Fakultativna ogranicenja ljudskih prava 25. unaprijeđivanjem i zaštitom ljudskih prava . u skladu sa međunarodnim standardima tako da ne ostavljaju ni minimum mogućnosti za zloupotrebe. koja su fakultativnog karaktera i države ih mogu ali ne moraju primeniti. Korištenje ovog prava se takođe može izuzeti u određenim situacijama (na osnovu odluke suda. Stavljanje van snage pojedinih prava i sloboda u vanrednim okolnostima – pojam. po prirodi svoje sadržine. restriktrivnim klauzulama. elementarne nepogode i prirodne katastrofe. Organi međunarodne organizacije to najčešće čine tako što donose odluke i preporuke (deklaracije) u kojima se definišu ljudska prava i što pripremaju i usvajaju nacrte ugovora o ljudskim pravima. 24. Suštinski. zabrana mučenja i sličnih postupaka. države moraju biti u stanju izvanredne javne opasnosti koja ugožava opstanak države . zakonite policijske akcije uz apsolutno neophodnu upotrebu sile ). pravo na život kao najvažnije ljudsko pravo je ograničeno u precizno nabrojenim slučajevima (smrtna kazna. unutrašnji neredi i sukobi većih razmera. Neophodno je napomenuti da ni u vanrednim okolnostima nije dozvoljena suspenzija najvažnijih ljudskih prava kao što su: pravo na život. Ugra_ena (inherentna) ogranicenja ljudskih prava Pojedina ljudska prava su stalno ograničena. narkomanije i sl. 22. radi se o precizno utvrđenim i nabrojanim izuzecima u kojima se neko pravo ili sloboda ne mogu koristiti. radi sprečavanja zaraznih bolesti.nacije. Sličan je slučaj i sa pravom na slobodu i ličnu bezbednost.). koji se podnose članicama organizacije i drugim državama na ratifikaciju i pristupanje. nužna odbrana.skladu sa tzv. zabrana retroaktivne primene krivičnog zakona. i takva ograničenja se nazivaju ugrađenim. Tako na primer. odnosno inherentnim ograničenjima. uslovi Što se tiče suspenzije pojedinih prava i sloboda u vanrednim okolnostima. stanje neposredne ratne opasnosti. zabrana ropstva ili ropskog položaja. taksativno nabrojeni. niti se na njih neko može pozivati. Tako je Generalna skupština UN-a prvo izglasala Univerzalnu deklaraciju o ljudskim pravima . Propisani izuzeci moraju biti jasni i precizni. Uloga me_unarodnih organizacija u unapre_enju i zaštiti ljudskih prava Međunarodne organizacije se bave normiranjem . alkoholizma. zbog duševnih bolesti.

27. Ovaj organ je političko tijelo. obrazovanju kadrova. Mnoge od njih kršile su ljudska prava svojih građana. On priprema Međunarodne ugovore. Tu spadaju i svi oblici međunarodne saradnje radi pružanja odgovarajuće pomoći za razvoj bilo da su ekonomske prirode ili izdavanja publikacija. tj. ECOSOC Staranje o ljudskim pravima je jedan od osnovnih zadataka najvažnije Univerzalne međunarodne organizacijen . daje odgovarajuće preporuke. pa prema tome i sredstvima namijenjenim za funkcije u oblasti ljudskih prava. UN su morale da stvaraju nove pomoćne organe. U Generalnu skupštinu ulaze predstavnici svih država članica UN-a . Može da stvara pomoćne organe i konačno odlučuje o budžetu organizacije.Ujedinjenih nacija. saziva međunarodne konferencije. Tokom postojanja UN-a. ovakva nastojanja imala su svoje uspone u padove.socijalni savjet (EKO-SOK) prema Povelji UN-a ima najšira ovlaštenja u oblasti ljudskih prava. MOR.godine i koji su stupili na snagu 1976. Generalna skupština. UNESKO). Unapređenje ljudskih prava je djelatnost međunarodnih organizacija usmjerene na širenje ideje o ljudskim pravima. prihvatanje obaveza država da štite i poštuju ljudska prava i stvaranje preduslova za uživanje ljudskih prava. . usklađuje rad specijalizovanih ustanova (npr. Ove funkcije UN su prije svega u rukama dva glavna organa UN-a – Generalne skupštine i Ekonomskog i socijalnog savjeta (EKO-SOK). Ugovorna tijela dužna su da podnose izvještaje ovom organu. kako bi mogle obavljati svoje funkcije iz oblasti ljudskih prava. kada ih je ratifikovalo ili im pristupilo dovoljan broj država.godine a na osnovu nje u organima UN sačinjeni su nacrti paktova o ljudskim pravima koje je Generalna skupština usvojila 1966. Kada su njihovi organi bili pasivni i paralizovani. širenje svijesti i znanja o ljudskim pravima. Zaštiti ljudskih prava međunarodne organizacije doprinose u prvom redu tako što njihovi organi ili organi stvoreni pod njihovim okriljem – nadziru poštovanje međunarodnih obaveza država da štite i poštuju ljudska prava.godine.1948.Ekonomsko. Generalna skupština konačno odlučuje o nacrtima međunarodnih ugovora o ljudskim pravima. prati sva pitanja iz ove oblasti. sastavljeno od 54 države članice UN-a koje bira Generalna skupština. Ujedinjene nacije i ljudska prava – opšte.

Svi oni su organizovani od predstavnika vlada država članica. Zasnovan je na međunarodnom višestranom ugovoru ali je istovremeno i profesionalna organizacija u kojoj predstavnici vlada. Osnovan je na prijedlog posebne komisije mirovne konferencije u Parizu 1919. O preduzimanju ovakvih mjera.67 Povelje UN-a u Londonu 1945.rada. nauku i kulturu UNESKO je stvoren na osnovu čl. konferencije. 2.konferen. Tu su uključena 2 organa: 1.a. Versajskog ugovora o miru. za osnovni cilj ima očuvanje mira. postoje i administrativni savjet i međunarodni biro rada. kako bi se taj instrument transformirao u zakon ili neki drugi propis. Me_unarodna organizacija rada MOR ima specifičnu i dugu istoriju vezanu za položaj radnika. Takođe su dužne da podnose redovne 4-ero godišnje ili 2 godišnje izvještaje o sprovođenju u život ratifikovanih i usvojenih konvencija. Poslije usvajanja pojedinog instrumenta od strane međunar. Organizacija UN za prosvetu. godine. predstavnika radničkih i poslodavačkih organizacija. godine Djelovanje UNESKA.28. Savet za ljudska prava 29. države su prihvatile veliki broj konvencija (preko 160) i preporuka (preko 170). Komitet za sindikalne slobode. poslodavaca i radnika punopravno učestvuju u donošenju odluka. Ugovorna tela Ujedinjenih nacija 30. Komitet za ljudska prava 31. svaka ga članica mora podnijeti u roku od godinu dana (izuzetno 18 mjeseci) svom nadležnom organu na usvajanje. ljudskih prava i . kao ustanove univerzalnog značaja. posjeduje KONFERENCIJU koja je predstavnički plenarni organ koja donosi nacrte međunarodnih konvencija i preporuke po pitanjima koja nisu zrela za ugovorno regulisanje. bezbjednosti u svijetu i unaprijeđenja tih vrijednosti kroz obrazovanje. Pored glavnog organa MOR. koje se odnose na prava iz radnih odnosa. MOR štiti sindikalna prava i slobode. Komisija za istragu 32. naučnu i kulturnu saradnju među narodima u duhu općeg poštovanja pravde zakona. izdvojen je i postao je USTAV ove nove organizacije koja je stupila u život kao nezavisno tijelo sa svojim članstvom i aparatom. MOR kao pravna ličnost. države moraju obavijestiti direktora međunarodnog biroa rada. Dio 13. Zahvaljujući postojanju ove specijalizirane ustanove.

Do danas. UNESKO ostvaruje kroz organizovanu pomoć zemljama na suzbijanju nepismenosti. razmjeni naučnih i kulturnih vrijednosti. unapredi saradnja i očuva zajedničko nasleđe. dva potpredsednika i predsednici odeljenja na period od tri godine. Odgovarajuće regionalne organizacije su pokrenule mehanizme zaštite na osnovu posebnih ugovora usvojenih za zadovoljenje regionalnih potreba. Ciljeve. Statut Saveta Evrope usvojen je 5.11. međutim obim priznatih prava bio je ograničen.. Ovaj proces naročito je uznapredovao u Evropi.organizacijama. 33. U trenutku osnivanja. ostvari veće jedinstvo među članicama. Sudije moraju biti priznati pravni stručnjaci nesumnjivog moralnog ugleda. bira opšta sednica Suda. Sekretar pomaže Sudu u svim poslovima i . Svaka država članica predlaže tri kandidata.  Izvršni odbor – sastavljen od 45 članova kojeg bira Generalna konferencija. Ustava) u kojoj su zastupljene sve države članice. Službeni jezici Suda su engleski i francuski. Regionalne organizacije i ljudska prava – opšte Pored umnožavanja nadležnosti u oblasti ljudskih prava u univerzalnim međun. godine. Sud donosi odluke većinom glasova prisutnih sudija. godine. kada organizaciju napuštaju SAD i Ujedinjeno Kraljevstvo. koja je stupila na snagu u septembru 1953. Već godinu dana kasnije. razvija se regionalni sistem zaštite ljudskih prava i to posebno na evropskom. bez obzira u pogledu rase. Pod njegovim okriljem zaključene su mnoge konvencije: Glavni organi UNESKA. američkom i afričkom kontinentu. a posebno prava na obrazovanje. su:  Generalna konferencija (član 4. Razvoj ove organizacije pratile su i krize koje su vrhunac dostigle 1982/83. Na opštoj sednici Suda biraju se predsednik. godinu. Sud ima i sekretarijat koji vodi administrativne poslove.osnovnih sloboda u odnosu na sve. Savet Evrope i Evropski sud za ljudska prava Savet Evrope je organizacija čija je svrha da se bliže povežu evropske zemlje. usvojeno je 12 protokola uz Konvenciju kojima se predviđaju nova prava. 34. unaprijeđenju naučno-istraživačkog rada i sl. pola. a konačnog sudiju bira Parlamentarna skupština Saveta Evrope većinom glasova. UNESKO je imao 20 članova a u proteklom periodu njegov broj se povečao na 161 člana. Konvencija je sadržavala prava i slobode koje se garantuju. Mandat sudija Evropskog suda traje šest godina. a sekretara. pa se u narednim decenijama proširivao. Sudije rade u Sudu u ličnom svojstvu i ne zastupaju zemlju koja ih je kandidovala. ova organizacija je spremila tekst Konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda . kome mandat traje pet godina. Sud se sastoji od onolikog broja sudija koliko je ugovornica Konvencije ( trenutno 41). jezika i religije. Sedište suda nalazi se u sedištu Saveta Evrope u Strazburu u Francuskoj. Evropski sud za ljudska prava i postupak po kome on radi uređeni su tekstom Konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda u koji je uključen protokol br.maja 1949.  Sekretarijat UNESKA.

36.01. 35 zemalja istočne i zapadne Evrope. Do 01. Slijedili su sastanci o ljudskoj dimenziji KEBS u Parizu 1989. da se ljudska prava nalaze u strogo unutrašnjoj nadležnosti države. potpisale su završni akt .odgovoran je za organizaciju i rad Sekretarijata. Tada je ovaj proces i zvanično pretvoren u međunarodnu organizaciju koja se naziva Organizacija za evropsku bezbjed-nost i suradnju OEBS. kasnije (OEBS) započet je usvajanjem završnog akta Helsinške konferencije 1.godine. avgusta 1975. Pariskom poveljom proces KEBS je sasvim institucionalizovan. Formiran je Komitet starijih službenika sastavljen od eksperata i ima zadatak da priprema sastanke savjeta i ovlašten je da razmatra tekuća pitanja i donosi adekvatne odluke.1995.g.godine. Sačinjava je 25 zemalja. Pošto EU nije potpisnica Evropske konvencije o . Konferencija u Beču. Tim dokumentom su se sve države učenice obavezale da njihova zakonodavstva u oblasti ljudskih prava usklade sa međunarodnim pravom i obavezama koje proističu iz dokumenata KEBS. 35.KEBS. formiranjem posebnih organa. na kome je usvojena Povelja za novu Evropu1990. Ovaj dokument bio je osnova za usvajanje niza dokumenata iz oblasti ljudskih prava. Prvo je formiran Savjet KEBS koji se sastoji od ministara inostranih poslova zemelja članica i koji je odlučujuči organ prilikom donošenja odluka relevantnih za ciljeve postavljene pred proces KEBS. Evropski sud za ljudska prava je nadležan da odlučuje o svim pitanjima koja se tiču primene i tumačenja Konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.godine. kao i Kancelarija za slobodne izbore u Varšavi. Organizacija za bezbednost i saradnju u Evropi Rad na zaštiti ljudskih prava u okviru Konferencije. Tada je usvojen zaključni dokument u kome zapaženo mjesto zauzima odjeljak pod nazivom ljudska dimenzija KEBS. zajedno sa SAD i Kanadom.To je prije svega ekonomska unija.godine. on vodi arhivu Suda i preko njega se obavlja komunikacija sa Sudom.godine a završila se tek 1989. ovo se moglo nazvati procesom KEBS. do tada Evropska zajednica). Evropska unija EVROPSKA UNIJA (od ugovora u Mastrihtu 1992. koja je počela 1986.godine i u Kopenhagenu 1990. Uslijedio je sastanak na vrhu šefova država i vlada u Parizu. Ustanovljeni su i Centar za prevenciju konflikta u Beču. predstavlja evropsku međunarodnu organizaciju sa elementima naddržavnosti. predstavljala je prekretnicu u pogledu odustajanja od doktrine socijalističkih zemalja.

godine i Međuamerička komisija za ljudska prava. organi EU-e a posebno Evropski sud pravde čije je sjedište u Luksemburgu. Americki sistem zaštite ljudskih prava Američki sistem za zaštitu ljudskih prava se oslanja na dva kolosijeka. 37. i do 1995. slobode izražavanja.godine. Evropski parlament usvojio je 1989. Član 3.godine u Nici. Do sada je izgrađena i praksa ovog suda u pogledu prava svojine. zabrane diskriminacije.g. Konačno. Jedan nas upučuje na Povelju organizacije američkih država (OAD). formirana je 1959. Pošto Američka konvencija sadrži samo jedan član o ekonomskim. građanskih. nacionalnosti. slobode kretanja. . «Protokolom iz San Salvadora» koji je usvojen 1988. ali bez preciznijeg definisanja. pola. Ova Povelja je za sada neobavezujući pravni instrument a u budućnosti će biti dio Ustava EU. Međutim samo nekoliko dana kasnije usvojena je Američka deklaracija o čovjekovim pravima i dužnostima.godine. Povelja OAD je usvojena 1948. Evropski sud pravde se na različite načine bavi pitanjima zaštite ljudskih prava. dok sistem uspostavljen Američkom konvencijom za ljudska prava – obavezuje samo ugovorne strane. Međuamerička komisija je postala formalni organ OAD zadužen za unapređenje ljudskih prava. Protokolom uz Povelju OAD. itd. I pored toga.godine ratifikovalo je 25 država. socijalnih i kulturnih prava. religije. Američka konvencija o ljudskim pravima je stupila na snagu 1978. se staraju da se poštuju ljudska prava i osnovne slobode. svečano proglasila tekst Povelje o osnovnim pravima u Evropskoj uniji. usvojenim u Buenos Airesu 1965.godine Deklaraciju o osnovnim pravima i slobodama. SAD nisu nikada potpisale ovu konvenciju. Povelje garantuje osnovna prava pojedinaca bez razlike u pogledu rase. svaki građanim EU ima pravo da uputi pismenu predstavku Evropskom parlamentu zbog kršenja nekog od ljudskih prava. Međutim.ljudskim pravima. ova dva kolosijeka zaštite ljudskih prava se u mnogome preklapaju i često funkcionišu kao jedan.12. ali Evropski sud nije obavezan da je primjenjuje.2000. EU-a je 7. ekonomskih. socijalnim i kulturnim pravima. U okviru OAD.godine garantuju se još neka prava. koja nabraja najveći dio političkih. Sistem zasnovan na Povelji OAD se primjenjuje na sve države članice OAD. tzv. a drugi na Američku konvenciju za ljudska prava.

predstavljali su pri tome ozbiljnu smetnju. diktatorski režimi u CAR ili Ugandi. Međuamerički sud za ljudska prava ima 7 članova. Afričkom poveljom uspostavljena je i Afrička komisija za ljudska prava koja je uspostavljena 1987. siromaštvo stanovnika Afrike. pa su se stanovnici Afrike radije obračali efikasnijim međunarodnim tijelima kakav je upravo Komitet za ljudska prava. obavezne za stranke i ne mogu se osporavati. Povelja je stupila na snagu 1986. Nevladine organizacije za zaštitu ljudskih prava takođe su tesno sarađivale potkomisijom za sprečavanje diskriminacije i zaštitu manjina.godine.g. Politika aparthejda u Južnoj Africi. Afrička povelja je imala svoje mane. Africki sistem zaštite ljudskih prava Naročitu pažnju i noseću ulogu o zaštiti ljudskih prava u Africi je preuzela Organizacija afričkog jedinstva (OAJ).godine. usvojena je Afrička povelja o pravima čovjeka i naroda. napravile su najznačajniji napredak u unapređenju prava čoveka. te je postao neka vrsta čuvara i glavnog predstavnika međunarodnog humanitarnog prava. koja je nastala 1963.godine. . MKCK je učestvovao u svakom značajnijem novom dostignuću humanitarnog prava. koji će kada počne sa radom moći da izdaje naređenja radi otklanjanja povreda. 39. na zasjedanju OAJ-a u Adis Abebi. Zato je uz Afričku povelju usvojen i Protokol koji ustanovljava Afrički sud za ljudska prava. na 18. Ove organizacije imaju sve značajniju savetodavnu ulogu u brojnim aktivnostima Ujedinjenih nacija. Jedna od nevladinih organizacija koja je imala najviše uticaja u oblasti zaštite ljudskih prava je Međunarodni komitet crvenog krsta (MKCK). redovnoj Skupštini šefova država i vlada OAJ. Presude Međuameričkog suda su konačne. Neke od najvećih multinacionalnih nevladinih organizacija su Amnesty Internacional i Human Rights Watch. 38. međutim do danas nije pokazala velike rezultate.godine. Ipak 1981. Protokol je usvojen 9. Nevladine organizacije i ljudska prava Brojne nevladine organizacije širom sveta. osnovao Žan-Anri Dinan. jer je usvojena u glavnom gradu Gambije. Ovu organizaciju je 1863. Moralo se poći originalnim putem da bi problemi sa kojima se suočavala Afrika dobili pravi odgovor. pravične naknade i obeštečenja. Ovaj dokumenat je poznat kao Bandžulska povelja.Ovim Protokolom predviđena je procedura podnošenja pojedinačnih predstavki u pogledu sindikalnih prava i prava na obrazovanje. juna 1998.

Postupak koji pokrecu države 43. Pravo na život – opšti pojam U zaštita integriteta ličnosti – prvo mjesto zauzima pravo na život.40. gotovo u svim dijelovima svijeta izraženo je oduzimanje života u situacijama oružanih konflikata gdje su civili najveće žrtve. u praksi. Zato je smrtnu kaznu moguće izreći samo za najteža krivična djela. autanazija 3. niti ima jedinstvenog stava o njenoj opravdanosti. Međutim. 2. Opšta kontrola ispunjavanja obaveza iz me_unarodnih ugovora II DRUGA GRUPA PITANJA 1. Pravo na život je neotuđivo ljudsko pravo i obaveza za sve da ga poštuju. regionalni instrumenti. osnovna karakteristika međunarodnih odredbi koje se odnose na smrtnu kaznu jeste veoma strog i ograničen režim primjene i izvršenja. Postupci me_unarodnog nadzora – opšte 41. Postojanje smrtne kazne nije jedinstveno riješeno u svim pravnim sistemima članica UNa. Zabrana smrtne kazne predviđena je Evropskom konvencijom o zaštiti prava čovjeka. Reagovanje me_unarodnih organizacija na sistematsko i masovno kršenje ljudskih prava 44. razlikovanje mucenja od ostalih oblika zlostavljanja 5. Zabrana mucenja i necovecnih ili ponižavajucih postupaka i kazni – univerzalni instrumenti. a Američka konvencija o pravima čovjeka sadrži zabranu njenog ponovnog uvođenja u zemljema koje su ukinule smrtnu kaznu. Posebna pitanja u vezi sa pravom na život – abortus. Iako pravo na život treba da ima visoki stepen zakonske zaštite. Smrtna kazna 4. Postupak koji pokrecu žrtve kršenja ljudskih prava 42. Zabrana ropstva .

stan ili prepisku. Zabrana retroaktivnog krivicnog zakonodavstva 14. Sloboda i bezbednost licnosti – sloboda i bezbednost. Na taj način se sprječava neopravdano lišavanje slobode građana. Osnovni smisao prava na slobodu i ličnu sigurnost usmjeren je prema državnim organima i od njih zahtijeva da se ograničenje ili uskračivanje slobode – temelji na zakonu. jer postoji kontrola od strane nezavisnog i nepristrasnog sudstva koje odlučuje o opravdanosti lišavanja slobode. te napad na njegov ugled i čast. Sloboda kretanja 9. da ima pravo da organizuje svoj život i poslove bez . zakonitost lišenja slobode. prava lica lišenih slobode Država u okviru svog pravnog sistema garantira i štiti slobodu i sigurnost svojih građana. da u svojoj intimi ne bude uznemiravan od drugih jednako kao ni od vlasti. hapšenje i pritvor. 8. tj. Pravo na pravicno su_enje 12. Prava privatnosti Od svih ljudskih prava . Svaki čovjek ima pravo na poštovanje imuniteta.6. Prinudni rad 7.pravo na privatnost je najteže definisati. ali jedina ima mogućnost da djelovanjem svojih organa organiči ili uskrati tu slobodu građanima. povećava odgovornost državnih organa prilikom ograničavanja slobode. privatnog i porodičnog života. smanjuju mogućnosti policijske zloupotrebe. Ostala prava odbrane 13. Ekstradicija 10. odnosno zabranjeno je proizvoljno miješanje u privatni i porodični život. Jedan od oblika slobode pojedinca je pravo na intimu. Pravo na azil 11. Obaveza naknade štete.

ima slobodu volje da sam utvrđuje svoje moralne stavove. ogranicenja. Ova sloboda je ljudska sloboda i proizilazi iz ličnog uvjerenja. te izgradnju i održavanje prostora za takve namjene.Privatnost komunikacije – odnosi se na zaštitu pisma. Samo država. Pravo na sklapanje braka i zasnivanje porodice 16. može ograničiti ispoljavanje uvjerenja. elektronske pošte i ostalih oblika komunikacije. dužnosti i odgovornosti lica koja stvaraju i prenose informacije Sloboda izražavanja i informisanja Sloboda izražavanja i informisanja je uvjet svim ostalim slobodama. u određenim slučajevima. Ovo se pravo najčešće krši u oblasti komunikacija. Sloboda misli.pojedinac. primjećeno je da se pravo na privatnost ugrožava u svim dijelovima svijeta i u svim političkim sistemima. . grupa ili država. . Pravo na slobodu izražavanja – pojam. savjesti. traženje i primanje dobrovoljnih novčanih i drugih priloga od pojedinaca i ustanova.Privatnost prostora – podrazumijeva zaštitu doma i okoline kao što je zaštita na radnom mjestu ili javnom prostoru. u skladu sa zakonom. telefonskih razgovora. Niko . 17.).ičijeg miješanja. slavljenje vjerskih praznika. bez obzira na granice – pismeno ili usmeno. Privatnost obuhvata slijedeće oblasti: . sloboda štampe. testovi na drogu i sl. dobiva i širi obavještenja i misli svake vrste. odgovoran je pred sobom i vlastitom savjesti.Zaštita podataka – odnosi se na zaštitu informacija koje se odnose na kredite. . osnivanje odgovarajuće humanitarne ustanove. «govor mržnje». genetski testovi. Svako ima pravo na slobodu izražavanja. Pošto je slobodan da bira svoje uvjerenje. poštivanje propisanih dana odmora. 15. osposobljavanje. ili bilo kojim sredstvom po vlastitom izboru.podrazumijeva zaštitu tjelesnog integriteta (npr. To pravo obuhvata slobodu da traži. priznata je kao apsolutno pravo koje ne može ničim biti ograničeno. Na osnovu istraživanja. da lični podaci i informacije budu zaštićeni. savesti i veroispovesti Sloboda misli.Tjelesna privatnost . Čovjek kao razumno biće. zdravlje. religije ili uvjerenja. Pod religijskim slobodama podrazumijevamo: sudjelovanje u obredima vjere ili okupljanja. . i one kojima raspolaže vlada. biranje odgovarajućih vođa u skladu sa potrebama vjere. imenovanje. nema pravo nametanja religije ili drugog vjerovanja.

socijalna i kulturna prava čine: pravo na rad. zdravlja i morala. pravo na socijalnu sigurnost. To podrazumijeva moralnu obavezu istraživanja činjenica bez predrasuda i širenje informacija bez malicioznih namjera 18. b) za zaštitu državne sigurnosti ili javnog poretka. . Pravo na slobodu mirnog okupljanja i udruživanja Sloboda udruživanja i okupljanja Pravo na slobodno udruživanje. Ekonomska. pravo na pravične i povoljne uslove rada. da bira i bude biran. pravo na odmor. kulturnih.Pravo izražavanja donosi sa sobom posebne dužnosti i odgovornosti. kao i razna udruženja i asocijacije koje imaju uticaj na vlast. prenošenja i objavljivanja vijesti uvijek i svuda. socijalnih. pravo na učestovanje u kulturnom životu. obavezuju se da zabrane i ukinu rasnu diskriminaciju u svim njezinim oblicima i da jamče svakome pravo na jednakost pred zakonom bez razlike na rasu. Države ugovornice ove konvencije. i da ima pristup javnim službama svoje zemlje uz opće uvjete jednakosti. 19. uključujući i prava sindikalnog udruživanja. Pravo na upravljanje društvenom zajednicom (politicka prva) Svako ima pravo sudjelovati u upravljanju javnih poslovima svoje zemlje. ekonomskih. socijalna i kulturna prava – opšte Ekonomska. je pravo koje pripada političkim pravima. Pravo na poštovanje imovine 21. Pravo na slobodno udruživanje i okupljanje otvara mogućnosti građanima na udruživanje u cilju zadovoljavanja svojih političkih. Ova sloboda zahtijeva. Sloboda informisanja podrazumijeva nesputano pravo prikupljanja.političkog udruživanja nastaju političke stranke koje se bore za vlast. Volja naroda je osnova svake vlasti. pravo na obrazovanje. sportskih i svih drugih interesa u državi. Posebnu ulogu imaju nevladine organizacije u oblasti ljudskih prava. nacionalno porijeklo naročito u pogledu ovog prava učešća u vlasti 20. kao nužan element – pažnju i sposobnost korištenja slobode bez zloupotrebe. neposredno ili preko slobodno izabranih predstavnika. boju. koja se izražava na povremenim i slobodnim izborima na kojima se osigurava sloboda glasanja. pravo na pravičnu zaradu i jednaku nagradu za rad iste vrijednosti. Na osnovu ovog prava . Zato se ono može podvrgnuti nekim ograničenjima koja moraju biti utvrđena zakonom i potrebna: a) za poštovanje prava i potreba drugih.

Međunarodni pakt o ekonomskim. pravo na štrajk. Sindikati imaju pravo na slobodno obavljanje djelatnosti. Pravo na rad podrazumijeva bez prisile . 22. Ekonomska.) Pravo na rad je pravo koje pripada svakom licu kao mogućnost zarađivanja kroz slobodno izabran ili prihvaćen rad. socijalna i kulturna prava – pojedinacna prava (pravo na rad i dr. bolesti. posebno u slučajevima nezaposlenosti. itd. socijalnim i kulturnim pravima. Sindikalna prava podrazumijevaju pravo svake osobe da sa drugima osniva sindikat. Kulturna prava Kulturna prava podrazumijevaju stvaranje atmosfere u kojoj se čuvaju. socijalnim i kulturnim pravima. Konvencija o uklanjanju svih oblika rasne diskriminacije. . Međunarodna konvencija o ukidanju svih oblika rasne diskriminacije. 24. Sindikati imaju pravo da stvaraju udruženja i nacionalne saveze. starosti ili drugog nedostatka sredstava za život. u kojoj se poštuje istraživačka i stvaralačka sloboda i djelatnost. 23. te druge konvencije i preporuke donešene u okviru MOR i UNESCO-a. uz uslov da su pravila sindikata unaprijed utvrđena.godine. kao i učestvovanje samih građana u kulurnom životu. U prošlosti se ovo pravo podrazumijevalo kao zahtjev da politička vlast bude ustanovljena na volji građana. Ovo pravo sadrže slijedeći međunarodni instrumenti: Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima. međunarodne sindikalne organizacije i pravo da se učlane u njih. Pravo na socijalnu sigurnost ima za cilj da obezbijedi socijalnu sigurnost svakoj osobi. nesposobnosti. književnosti i umjetnosti.pravo na odgovarajući životni standard. i u kojoj su zaštičeni moralni i materijalni interesi autora u oblasti nauka. Najznačajniji dokumenti usvojeni u UN koji se odnose na ljudska prava II generacije su Univerzalna deklaracija. razvijaju i štite naučna i kulturna dostignuća. Međunarodni pakt o ekonomskim. Pravo naroda na samoopredeljenje Pravo na samoopredjeljenje je ustanovljeno Atlantskom poveljom 1941. i da se učlani u sindikat po svom izboru.slobodu izbora zaposlenja.. Međunarodna konvencija o zaštiti prava svih radnika. Generalna skupština UN-a je prva priznala da je ovo pravo preduvjet uživanja svih ..

Pojedina prava solidarnosti 27. Vanjski znači pravo naroda se se slobodno. socijalni i kulturni razvoj. vjerskoj. i da u skladu s njim slobodno odrede svoj politički status. može ali i ne mora oduzeti državljanstvo. Deca 30. Žene . 25. izbjeglice gube tradicionalnu vezu sa svojom državom te je u nekim slučajevima njihov položaj teži nego licima bez državljanstva (apatridima). mogu mnogo lakše da je izgube i sa međunarodnim poretkom. otkazali državljanstvo jedne države a nisu ga dobili od druge. a unutrašnje pravo na samoopredjeljenje ima status klasičnog ljudskog prava i znači da svaki građanin ima pravo i mogućnost uticaja na vršenje javnih poslova. Ovo pravo posjeduje dva aspekta: vanjski i unutrašnji. Bez obzira na tu pravnu činjenicu. Njima država iz koje su izbjegli. opredijeli na određeni politički status. izbeglice i interno raseljena lica Znači. kao i ekonomski.drugih ljudskih prava i pozvala sve države da ga u skladu sa Poveljom UN-a poštuju. (bilo da su rođeni od roditelja bez državljanstva. bit će im ugroženo pravo na slobodu kretanja-jer neće imati pasoš. Međunarodna zajednica je usvojila posebne konvencije o umanjenju i uklanjanju apatridije. 29. usljed sukoba zakona ili problemima vezanih za sukcesiju države). bez stranih uticaja. ili pravo na upravljanje društvenom zajednicom – jer će izgubiti pravo glasa vezano u većini zemalja za njene državljane. u kojima se problemi donekle rješavaju. Npr. Ovo pravo podrazumijeva da svi narodi imaju pravo na samoopredjeljenje. rasnoj ili političkoj osnovi ili jednostavno zbog straha za život usljed oružanih sukoba u svojoj zemlji. Apatridi. te će njihova ljudska prava biti dodatno ugrožena. Afirmativna akcija 28. -Izbjeglice Izbjeglice su lica koja prebjegnu na teritorijalnu stranu države usljed straha od proganjanja na nacionalnoj. Prava solidarnosti – opšti pojam 26.

Manjinska prava – opšti pojam.31. Radnici migranti 33. Ogranicenja prava manjina – dužnosti manjina 42. Pojam manjina – naziv i definisanje 34. opšta i posebna prava. Savet Evrope i zaštita manjina 38. Versajski sistem zaštite manjina 36. Ujedinjene nacije i zaštita manjina 37. Civilno stanovništvo u ratu . Žrtve rata 46. individualna ili kolektivna 41. Savremeni oblici me_unarodne zaštite domorodackih naroda 44. Lica sa invaliditetom 32. Pojam domorodackih naroda i potreba njihove zaštite 43. Zaštita manjina do Prvog svetskog rata 35. Prava domorodackih naroda 45. Organizacija za bezbednost i saradnju u Evropi i zaštita manjina 39. Ostali regionalni instrumenti i bilateralni sporazumi i zaštita manjina 40.

Me_unarodni tribunal za Ruandu 59. Humanitarna intervencija . Nirnberški i Tokijski process 57. Stalni me_unarodni krivicni sud – sastav Suda. Genocid 53. bolesnici i brodolomnici i ratni zarobljenici 48. Kažnjavanje za kršenje ljudskih prava pred me_unarodnim sudovima do II svetskog rata 56. Kažnjavanje na me_unarodnom planu za kršenje ljudskih prava 50. Najteža me_unarodna krivicna dela – opšti pojam i zlocini protiv mira 52.47. postupak i kazne. Vrste me_unarodnih krivicnih dela 51. Haški tribunal 58. Ratni zlocini 55. dosadašnji rad i Perspective 62. Mešoviti sudovi 60. osnovne karakteristike i nadležnost Suda 61. Kažnjavanje na unutrašnjem planu za kršenje ljudskih prava 49. Stalni me_unarodni krivicni sud – osnivanje. Zlocini protiv covecnosti 54. Ranjenici.