You are on page 1of 10

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13

ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΕΣ – ΦΥΛΛΑΔΙΑ
(367) Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, οι Όμηρος και Ησίοδος δημιούργησαν τη Θεογονία, έδωσαν
ονόματα στους θεούς, όρισαν τον τρόπο λατρείας, τις αρμοδιότητες και τα βασικά
γνωρίσματά τους.
Αναγνωρίζει τη συμβολή της ποίησης στη δημιουργία κοινών ελληνικών παραδόσεων
αμφισβητεί όμως την ιστορική τους αξία.
(368) Η ρήξη με το μύθο ήταν μακρόχρονη και επιλεκτική. Η επιθυμία για γνώση του
παρελθόντος οδήγησε γρήγορα στη συγκέντρωση τεκμηριωμένων πληροφοριών και
εμπειρικών δεδομένων.
Η χρήση της γραφής τον 6ο αι. δεν καταγράφει μόνο τα ποιητικά έργα αλλά και σημαντικά
γεγονότα.
Η θεογονία και η κοσμογονία έπαψαν να ενδιαφέρουν τους ιστορικούς. Η έμπνευση αρχίζει
και υποχωρεί απέναντι στην αντικειμενική πληροφόρηση.
Λογογράφοι : συγγραφείς που ασχολούνται με ιστορία, γεωγραφία, εθνογραφία και
μυθολογία.
Ο Ηρόδοτος είναι σταθμός στην Ιστοριογραφία. Στα μέσα του 5ου αι. αξιοποιεί μια
διαμορφωμένη γραμματειακή παράδοση και ενδιαφέρεται για γεωγραφία και εθνογραφία.
Επίσης προβληματίζεται για τον εντοπισμό της ιστορικής αιτιότητας.
Θουκυδίδης : Μεγαλύτερη αυστηρότητα και συνέπεια. Ο άνθρωπος είναι το κέντρο της
ιστορίας. Αξιοποιούνται οι τεχνικές της λογικής επιχειρηματολογίας και προσεγγίζεται η
ιστορική αλήθεια. Μπαίνουν τα θεμέλια της προσήλωσης στις πολιτικές και στρατιωτικές
εξελίξεις.
Ξενοφών : Ασχολήθηκε με φιλοσοφικά και πρακτικά θέματα.
(370) ΛΟΓΟΓΡΑΦΟΙ
Ηρόδοτος : Ορίζει την ελληνικότητα με βάση την κοινή λατρεία, τη γλώσσα και την κοινή
καταγωγή. Η κοινή καταγωγή χρειάζεται τεκμηρίωση και εκεί μπαίνει η ιστοριογραφία.
Η χρονογραφία, η γενεαλογία και οι κτίσεις πόλεων είναι τα πρώτα γραπτά ιστορικής
μνήμης σε τοπικό επίπεδο, με εμφανή τάση αυτονόμησης από το μύθο.
Η χρήση της γραφής ευνόησε την ανάπτυξη του έντεχνου πεζού λόγου (6ος αι.) οι πρώτοι
συγγραφείς εμφανίζονται στην Ιωνία και καταγράφουν τη μυθολογική και ιστορική
παράδοση, κάνοντας ταυτόχρονα γεωγραφικές και εθνικές έρευνες.
Εκαταίος ο Μιλήσιος : Γης περίοδος και Γενεαλογίες. Σώζονται μόνον αποσπάσματα με
κριτική διάθεση στις σύγχρονες δοξασίες (παρόμοια θέματα απασχόλησαν και άλλους, που

Το έργο του συνδέεται και με την ομηρική παράδοση. Ταξίδεψε στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Στο προοίμιο χαρακτηρίζει το περιεχόμενο «παρουσίαση έρευνας» και καλύπτει ευρύ φάσμα θεμάτων. μυθικές εκδοχές τις οποίες διαχωρίζει από τις έρευνές του. (374) Ιστορική αρχή της αντιπαράθεσης η κατάκτηση Ιωνικών πόλεων από τον Κροίσο. Το έργο του – οι περσικοί πόλεμοι σε εννέα βιβλία – είναι το αρχαιότερο σωζόμενο ιστορικό έργο. Κύρος. υπάρχει όμως κριτική διάθεση που προετοιμάζει το έδαφος για την αυτονόμηση της ιστορίας από το μύθο και την οριοθέτηση των μεθόδων. οικογένεια του Περικλή. στην ιωνική διάλεκτο). Οι λογογράφοι συγκέντρωσαν υλικό εμπειρικής έρευνας.έγραψαν όπως κι αυτός. Το ενδιαφέρον για τα επιτεύγματα των Ελλήνων και βαρβάρων. Καμβύσης. Σημαντικό μερίδιο στο έργο τους έχει η τοπική ιστορία με τη μορφή της χρονογραφίας και της εξιστόρησης ίδρυσης πόλεων (πρώτη απόπειρα ιστορικής θεμελίωσης της συλλογικής ταυτότητας). το μερίδιο ευθύνης των ανθρώπων και την αναγκαιότητα της ανθρώπινης μοίρας και της ιστορίας. τα κίνητρα. μαρτυρεί τη συνέπεια στην παράδοση των λογογράφων. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ – ΣΥΝΘΕΣΗ Αιτίες του πολέμου: Στα πέντε πρώτα κεφάλαια. Πήρε μέρος στην ίδρυση της αποικίας Θούριοι στη Σικελία. γραμμένο στην ιωνική. (372) ΗΡΟΔΟΤΟΣ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΟ Καταγόταν από την Αλικαρνασσό της Καρίας. Δηλώνει πως θα μιλήσει για εποχές με δυνατότητα γνώσης και μελέτης. αναφέρονται οι μάχες των . Δαρείος. δείχνει το έντονο ενδιαφέρον των Ελλήνων για το παρελθόν και τους γείτονές τους. Ξέρξης. Οι μύθοι συνυπάρχουν με την ιστορία. Το ύφος των περισσοτέρων είναι παρατακτικό και ανεπιτήδευτο. διαμορφώνοντας ισχυρή συγγραφική παράδοση. Στα τρία τελευταία βιβλία. (371) Η μεγάλη παραγωγή αυτών των έργων. Παρουσιάζεται η ιστορία του Λυδικού βασιλείου μέχρι την κατάλυσή του από τον πέρση Κύρο (παραθέτει και την ιστορία του Κύρου). (373) Με την ποίηση ο Ηρόδοτος εκφράζει τον προβληματισμό του για το νόημα των ανθρώπινων πράξεων. Η περσική ιστορία είναι ο άξονας συνέχειας του έργου. Ο Ξέρξης εκστρατεύει στην Ελλάδα. τις προθέσεις. Μάλλον έζησε αρκετά χρόνια στην Αθήνα και ήταν φίλος με τον Περικλή και το Σοφοκλή. Στο έργο του προβάλλει το ρόλο της Αθήνας στον Πελοποννησιακό πόλεμο και υπερασπίζεται τους Αλκμεωνίδες.

η επί τόπου συγκέντρωση στοιχείων από προφορικές μαρτυρίες και γραπτές πηγές. Οι πρώτες δεν είναι πάντα αξιόπιστες. Ο πλούτος είναι ανατολίτικη νοοτροπία ενώ οι Έλληνες προτιμούν την πενία που ευνοεί την πνευματική εγρήγορση. Δεν ωραιοποιεί τις εντάσεις και τις τριβές των Ελλήνων. Παραθέτει λόγια των πρωταγωνιστών. Αναφέρει τη χώρα των Λυδών. Καυτηριάζει το μηδισμό πόλεων και οικογενειών. του Αρτεμισίου. Οι απόψεις αυτές είναι η παράδοση της ελληνικής σκέψης που ανάγεται στον Όμηρο και την ιωνική φιλοσοφία. Τα πρότυπα του Ηρόδοτου ανάγονται στη λογοτεχνία. τους κατοίκους. τον πολιτισμό. περιορισμένες διηγήσεις γύρω από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων αλλά με ιδιωτικό χαρακτήρα και έντονη δραματικότητα. Με νουβέλα ξεκινά και λήγει άλλωστε όλο το έργο. Αυτό φαίνεται από τις νουβέλες. των Πλαταιών και της Μυκάλης. Υπογραμμίζεται η φιλοδοξία και η λανθασμένη εκτίμηση ενός χρησμού. Η θεία δικαιοσύνη αποκαθιστά την ισορροπία. Ο Ηρόδοτος καλύπτει με πληρότητα το θέμα του. Ανάλογα μιλάει για κάθε λαό που αναφέρει. (375) Οι παρεμβάσεις διακόπτουν τη ροή. Πηγές : η αυτοψία. Χαρακτηρίζεται από χαλαρότητα και διεξοδικότητα. αυτοτελείς. Το θεολογικό υπόβαθρο είναι το ενιαίο πλαίσιο της . Πηγάζει από το θεό που εγγυάται τη διατήρησή της. ενώ αποφεύγει όσο μπορεί τις αντιφάσεις ο ίδιος. της Σαλαμίνας. Ο Ηρόδοτος πολλές φορές καταθέτει αντιφατικές μαρτυρίες και εκφράζει δυσπιστία. Έννοια της τάξης : Βασική κοσμοθεωρία του Ηρόδοτου. (με τον ίδιο τρόπο περιγράφει την έχθρα Ελλήνων και βαρβάρων. Μια θεωρία υποστηρίζει πως παλαιότερα ασχολήθηκε με λογογραφικά θέματα και τα ενέταξε στο έργο των περσικών πολέμων. Η ανατροπή της μέσω της υπέρβασης του μέτρου τιμωρείται. (377) Θεϊκή βούληση : Εκδηλώνεται με σημάδια που οι άνθρωποι δε μπορούν πάντα να ερμηνεύσουν σωστά (Κροίσος – Κύρος. (376) Η ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΗΡΟΔΟΤΟΥ Το εγκληματικό παρελθόν της δυναστείας του Κροίσου και η ενοχή φέρονται ως αίτια της πτώσης του. Σχήμα παράλληλης αξιολόγησης. Συνδυάζει τη λογογραφική παράδοση με την παρουσίαση πρόσφατων πολιτικών και στρατιωτικών γεγονότων. Πιθανότερη εκδοχή : η σύνθεση αποτελεί ενιαίο σχέδιο με συνειρμική αλλά όχι αυθαίρετη λογική. Παρεμβάσεις : Με αυτές εκδηλώνει την τάση του για ανάλυση και πληρότητα. Έχει προηγηθεί η Ιωνική επανάσταση (βιβλίο 6ο). Η ανθρώπινη ιστορία κάνει κύκλους ακμής και παρακμής.Θερμοπυλών. Αρτάβανος – Ξέρξης). Προβάλλεται η συμβολή της Αθήνας στη νίκη της Σαλαμίνας.

Ο Ηρόδοτος ενδιαφέρεται για τους βαρβαρικούς πολιτισμούς και εξαίρει τα επιτεύγματά τους (Αίγυπτος). ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ -Προσήλωση στην πολιτική και στρατιωτική ιστορία -(381) Το έργο έχει ένα μόνο θέμα χωρίς παρεκκλίσεις -Αναζητά απαντήσεις χωρίς να το παίζει περιηγητής -Αυστηρή κριτική επεξεργασία και αξιολόγηση των γεγονότων -Έμμεση αξίωση υπεροχής του θέματος και του έργου του έναντι του Ηρόδοτου . το έργο του παρέμεινε ημιτελές. ούτε πως το έργο είναι αποτέλεσμα του εκδότη και όχι του ιστορικού. Βίος και γένεση του έργου του Γεννήθηκε περί το 460 στην Αθήνα. αλλά η εξέλιξη του έργου δεν τεκμηριώνεται. στάλθηκε στη Θράκη και άργησε να φτάσει στην Αμφίπολη. Ενοποιός παράγοντας η κοινή μοίρα. Δηλώνει πως άρχισε την καταγραφή από την αρχή του πολέμου.αφέλεια του αφηγηματικού ύφους . Πάντως. Το διάστημα αυτό έμενε στη Θράκη (380) αλλά ταξίδεψε πολύ στην Ελλάδα. Λόγω θανάτου του. αρχαϊκή κοσμοθεωρία. Δεν αποδεικνύεται πως αναθεώρησε κομμάτια ή ενέταξε σε αυτό παλαιότερα.προσήλωση σε παραδοσιακές αξίες. Δεν κατονομάζει τις πηγές του και παραθέτει τη δική του εκδοχή των γεγονότων. Κατά τον Πελ. Πόλεμο ήταν στρατηγός.θεματική ποικιλία Σύμφωνα όμως με νεότερα στοιχεία : -αρκετές ορθές πληροφορίες -το υλικό του αξιοποιείται από ανθρωπολόγους και εθνολόγους -επιβλητική η σύνθεση του έργου και με πνευματική ενότητα -ευαισθησία στις νέες εξελίξεις (υποστηρικτής του Αθηναϊκού δημοκρατικού πολιτεύματος) (379) ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ Η Εποχή του Έζησε και αποτύπωσε την κρίση του ελληνικού κόσμου και την παρακμή του δημοκρατικού πολιτεύματος. ιδέες. (378) Λόγοι αναξιοπιστίας του Ηρόδοτου : . διατηρώντας επαφή με Αθηναίους και Σπαρτιάτες. οι βάρβαροι σχηματοποιούνται και βαρύνονται από στερεότυπα. που κυριεύθηκε από το Βρασίδα. Γι’ αυτό εξορίστηκε και επέστρεψε στην Αθήνα μετά το τέλος του πολέμου.ιστορίας Ελλήνων – βαρβάρων. Οι μελετητές προσπάθησαν να διακρίνουν πρώιμα και όψιμα στάδια στη γραφή του. μεταφυσικές ερμηνείες γεγονότων . Η μητέρα του ανήκε στην οικογένεια του Κίμωνα και ο πατέρας του συγγένευε με τη βασιλική οικογένεια της Θράκης.

1– 5. αποσιωπώντας όμως το Μεγαρικό ψήφισμα των Αθηναίων. ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ Αφήγηση : -ανά θέρος και χειμώνα.24 : Αρχιδάμειος Πόλεμος. Ο Θουκυδίδης εκθειάζει τον πολιτικό. Ανατέλλει το άστρο του Αλκιβιάδη. (390) 6ο και 7ο Βιβλίο : Η Σικελική εκστρατεία που οδήγησε σε καταστροφή. Επιτάφιος λόγος του Περικλή. Σπαρτιατικές στη Βόρειο Ελλάδα. Αρχίζει από εκεί που τελειώνει ο Ηρόδοτος (θεωρεί τον εαυτό του συνεχιστή παρά τις διαφορές τους. Κέρκυρα) (384) Περιγράφει και αλλού τα δεινά του πολέμου (Μυκαλησσός) (385) Με την παρουσίαση του πολέμου διερευνώνται και οι αιτίες του.000 πολιτών κατόπιν. (382) Είναι γενικά δύσπιστος στις δεισιδαιμονίες. Ο Θουκυδίδης επιδοκιμάζει συγκρατημένα την αλλαγή αυτή. Ως άμεσες. Τον απασχολεί το φαινόμενο του πολέμου λόγω της δυστυχίας που προκαλεί αλλά και ως οριακή μορφή της ανθρώπινης συμπεριφοράς (π. Αρχή του 5ου Βιβλίου : Η μάχη της Αμφίπολης 5ο Βιβλίο : Ειρήνη του Νικία.χ. Υποταγή των Μηλίων και εξανδραποδισμός τους από τους Αθηναίους που διακηρύττουν το δίκαιο του ισχυρότερου (απηχούνται οι απόψεις των σοφιστών). Λάθος χειρισμοί των Αθηναίων που φτάνουν στην ήττα της ναυμαχίας στο Μεγάλο Λιμένα των Συρακουσών (αντιστοιχία με τη ναυμαχία της Σαλαμίνας. του Ηρόδοτου). {Τα παραπάνω τεκμηριώνονται με αναδρομή στην ελληνική ιστορία της Πεντηκονταετηρίδας. Ιθύνων νους ο Αλκιβιάδης που αποσκοπούσε σε ίδιο όφελος. (391) 8ο Βιβλίο : Πρώτα γεγονότα του Δεκελεικού πολέμου. Πόλεμος φαίνεται ως σημείο κορύφωσης της έως τότε ανθρώπινης ιστορίας. Οι Σπαρτιάτες εισβάλλουν στην Αττική. αναφέρεται η αύξηση της ισχύος της Αθήνας μετά τα περσικά και την ανησυχία της Σπάρτης για τη διατάραξη των δυνάμεων. Συνοπτική επισκόπηση της παλαιότερης ιστορίας. (387) Ο θάνατος του Περικλή αποτελεί χτύπημα για την Αθήνα. χωρίς όμως να τους δίνει θεϊκή ερμηνεία. επικαλείται ακόμα και τις φυσικές καταστροφές που συνέβησαν. Οχύρωση της Δεκέλειας από τον Αλκιβιάδη. Ορθολογιστής. Παρά την ιδεατή περιγραφή της Αθήνας.Βιβλίο 1ο : Εισαγωγικό. Μπορεί να τον διορθώνει αλλά χωρίς να τον κατονομάζει και είναι γνώστης του έργου του} 1ο Βιβλίο : διεργασίες σε Αθήνα και Σπάρτη που οδηγούν στον πόλεμο (διενέξεις σχετικά με την ηγεμονική τάση των Αθηναίων) 2. Συγκρίνει τον πελοπ. Ως έμμεση. Προσωρινή αντικατάσταση της δημοκρατίας από τους 400 αρχικά και 5. ακολουθεί ο λιμός που επηρεάζει το ηθικό και τη συμπεριφορά των Αθηναίων. Πόλεμο με τους περσικούς. σύμφωνα με τη στρατιωτική διαίρεση του έτους -τα γεγονότα αποσκοπούν στο φωτισμό και την ερμηνεία . Η εκεχειρία που δεν τηρήθηκε ποτέ απόλυτα. τώρα σύμμαχο των Σπαρτιατών. 3ο Βιβλίο : Ο εμφύλιος της Κέρκυρας (διεξοδική αναφορά στα δεινά του πολέμου) 4ο Βιβλίο : Αθηναϊκές επιτυχίες στην Πύλο. αναφέρει τις συγκρούσεις στην Κέρκυρα και την Ποτίδαια. Για να δώσει μεγαλύτερη σημασία στον πελοποννησιακό. Ο Πελ.

θέλει να προσφέρει τη γνώση της ιστορίας για να μπορέσουν οι επόμενοι να αντιδράσουν σωστά σε ανάλογες περιπτώσεις. (396) Το έργο του αντανακλά τα τέλη του 5ου αι. ο ιστορικός προτίθεται να αποδώσει πιστά την ξύμπασαν γνώμην. Η γλώσσα του είναι βασική πηγή σχετικά με την αττική διάλεκτο πριν το κλασικό αττικό ύφος (σχέση του με Αντιφώντα). Όμως. σκέψεις και συναισθήματα των πρωταγωνιστών του. Πάντως. Συνδυάζει την ανάλυση του γεγονότος με τις γενικές αρχές των ιστορικών φαινομένων. προς το γενικό). είναι οι πρωταγωνιστές του και σε αυτούς απευθύνεται. {Στο Μεθοδολογικό κεφάλαιο 1. Ο ιστορικός αναφέρεται συχνά στις προθέσεις. Δίνει την εμπειρία της κλασικής πόλης και τη συμμετοχή των πολιτών στη λειτουργία της. Πρόκειται για το περιεχόμενο των λόγων (αν και δε συμφωνούν όλοι οι ειδικοί). Θεμελιώνει τις ανθρώπινες αποφάσεις με ψυχολογικές διαδικασίες. οι πολίτες που συναποφασίζουν. Ο Θουκυδίδης δηλώνει πως το έργο του δε γράφτηκε για απαγγελία αλλά για μελέτη από τις μελλοντικές γενιές. δεν παραποιεί όμως τα γεγονότα. που προσδιορίζει και αναλύει ορθολογικά. απαιτούν προσοχή στην ανάγνωση. στην ιστορία δε μπορούν να διατυπωθούν νόμοι. παρ’ όλους τους μιμητές. χωρίς να αποκλείονται η επιλεκτικότητα ή κάποιες παρεμβάσεις (392) Στόχος : Η ταυτόχρονη ερμηνεία και ιστορική ανάδειξη των γεγονότων. Οι αντιδράσεις του πλήθους : η άποψη του Θουκυδίδη δεν είναι καθόλου κολακευτική.22. Η ελληνική πόλη. η περιπλοκότητα και ο τρόπος γραφής. Γι’ αυτό παρεμβάλλονται οι λόγοι. Η επίδρασή του ήταν καταλυτική στη διαμόρφωση της ιστοριογραφίας (το έργο του συνεχίστηκε από άλλους).-ιδανικό της ακρίβειας. Αυτό οφείλεται στις ιδέες του για κοινή ανθρώπινη φύση που εκδηλώνεται με παρόμοιο τρόπο σε παρόμοιες καταστάσεις (επιρροή των ιπποκρατικών γιατρών). Θεωρεί πως οι αποφάσεις του δε δικαιώνονται πάντα (Σικελική εκστρατεία). καθώς σπάνια είναι κατηγορηματικός (με εξαίρεση τις αναφορές στον Περικλή και το Θεμιστοκλή που θαυμάζει και του Κλέωνα που μισεί). (395) Άλλωστε. (τάση αναγωγής από το ειδικό και επιμέρους. παραμένει ιδιαίτερος. (393) Ο ιστορικός συχνά επιβεβαιώνει ή διαψεύδει αρχικές εκτιμήσεις. Μπορεί να έχει μια φιλοσοφική αντιμετώπιση των πραγμάτων. Θέτει την εμπειρία του στη διάθεσή τους για να βελτιώσουν τους χειρισμούς των υποθέσεων της πόλης. Ο Θουκυδίδης πιθανόν να διατηρούσε στοιχεία από επιμέρους τοποθετήσεις του και δεν περιοριζόταν στη σωστή απόδοση}. το σύνθετο ύφος. Εκτός αυτού. Αυτό είναι ασφαλής ένδειξη διάγνωσης της άποψής του. Οι αρχές και οι μέθοδοί του επηρέασαν την επιστήμη μεταγενέστερα. (394) Ο Κλέων παρουσιάζεται γενικά ως τομάρι κι έτσι τον περιγράφει και ο Θουκυδίδης. Η τύχη είναι σημαντική στο έργο του Θουκυδίδη. . όπως κατηγορήθηκε. Καίρια η συμβολή των ατόμων στη διαμόρφωση αποφάσεων και καθοριστική έως επικίνδυνη η εξουσία του πλήθους. αντίθετα ζεύγη δημηγοριών που αντιπαραθέτουν εκτιμήσεις και κίνητρα πολιτικών ή στρατιωτικών.

αφήνοντας τον αναγνώστη να εκτιμήσει τις πράξεις του. (η μάχη της Μαντίνειας κλείνει μια μεγάλη περίοδο ταραχών στην Ελλάδα). Η διαφάνεια των προθέσεών του εξασφαλίζει την αποδοχή και γίνεται παράδειγμα για τους στρατιώτες. -Κύρου παιδεία : ο Ξενοφών θεωρούσε τη δημοκρατία του 5ου αι. Ο Ξενοφών επαινεί όσους δείχνουν αρετή και ψέγει τους αλαζόνες. το τελευταίο έργο του. ήταν ιππής και γι’ αυτό συντηρητικός. Γνωστός του Σωκράτη όχι όμως μαθητής του. γράφοντας. όπου εκδηλώνει το θαυμασμό του για τον Κύρο και τη διακυβέρνησή του. επίκεντρο είναι η Σπάρτη και η ιστορία της. Ο Κύρος νικήθηκε και σκοτώθηκε. Γενικά υπάρχει απολογητική διάθεση στο έργο. Οι απόψεις του είναι εμφανείς. Με τη βοήθεια της Σπάρτης. διαλόγους και περιγραφές.Φαίνεται πως προσπάθησε να αντιμετωπίσει την ανωριμότητα των μαζών και την ευκολία με την οποία επηρεάζονται από ρητορείες. Ο Ξενοφών ανέλαβε μαζί με άλλους. (397) ΞΕΝΟΦΩΝ Βίος και Έργο Είναι ο πρώτος για τον οποίο έχουμε αρκετές πληροφορίες και ο πρώτος που σώζεται το σύνολο των έργων του. Ασία και τη Θράκη παρακολουθώντας τους Λακεδαιμόνιους. (398) Ιστορικά και Πολιτικά Έργα -Κύρου Ανάβασις : πιθανόν το πρώτο του. Ο Ξενοφών εκμεταλλεύεται τη διάθεση πως ο πεζός λόγος είναι και αληθινός. με φανταστικά επεισόδια. ειδικά στο προοίμιο. (θαύμαζε τον Αγησίλαο). -Ελληνικά : συνέχεια του έργου του Θουκυ έως τη μάχη της Μαντίνειας. Αναφέρεται στον εαυτό του στο τρίτο πρόσωπο και αποφεύγει την αυτοπροβολή. Μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. εγκαταστάθηκε στο Σκιλλούντα της Ηλείας. Η εξιστόρηση αυτή περιγράφεται στην Κύρου Ανάβαση. μάλλον μετά τη μάχη της Κορώνειας. Επέστρεψε στην Αθήνα μετά τη μάχη των Λεύκτρων (371 π. και δημιουργεί ένα εποικοδομητικό ανάγνωσμα για το πλατύ κοινό. την πειθώ και την καλοσύνη προς τους στρατιώτες του. Για τη σχέση αυτή εξορίστηκε από την Αθήνα.Χ. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 430. αποτυχημένη. Είναι ευσεβής και δίνει μεγάλη σημασία σε χρησμούς. (399) Παρά τη σύνδεση με το Θουκυ υπάρχουν διαφορές. Οι αρχικοί του ενδοιασμοί για ηγετικό ρόλο δείχνουν την έλλειψη φιλοδοξίας του. παρέμεινε στη Μ. Με το τέλος της.) Οι Πόροι. να οδηγήσει τους Έλληνες στρατιώτες στην πατρίδα. Ο ιστορικός είναι αφοσιωμένος στο σύνολο. ο Ξενοφών κάλυψε το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου. συμμετείχε ως μισθοφόρος στην εκστρατεία του Κύρου junior εναντίον του Αρταξέρξη Β’. Πρόκειται για μυθιστορηματική βιογραφία. . δείχνει εξοικίωση με την αθηναϊκή πραγματικότητα και σημαίνει πως πέρασε ένα διάστημα στην Αθήνα. Το έργο κλείνει με προτροπή του Ξενοφώντα να συνεχιστεί και το δικό του από κάποιον άλλον. Στο δεύτερο. Στο πρώτο μέρος.

-Λακεδαιμονίων Πολιτεία : απηχούνται τα φανερά συντηρητικά και φιλολακωνικά αισθήματα. Υποχωρεί η αυτονομία των πόλεων και η Περσία ρυθμίζει τα ελληνικά πράγματα σε μεγάλο βαθμό. δίκαιος. άστατος χαρακτήρας. Ο Σωκράτης ξεχωρίζει με την ακτινοβολία του. μέσω του εγκωμίου του στον Αγησίλαο. βρέθηκε σύμμαχος με τη Σπάρτη και την Περσία. Η δομή του έργου υπαγορεύεται από τα πράγματα αν και δεν αποφεύγει παραλείψεις (ίδρυση της Β’ Αθηναϊκής Συμμαχίας) Στην εποχή του. Δεν πρόλαβε λόγω της δολοφονίας του. νικάει στην Κύζικο και επιστρέφει θριαμβευτικά στην Αθήνα. (403) Από εμπειρικές διαπιστώσεις φτάνει στην εικόνα του φωτισμένου ηγέτη. Φιλομαθής. γυναίκα του πέρση Αβραδάτα. όπως η Πάνθεια. τα οφέλη των νέων από αυτόν και η αποχή του από ύποπτες δραστηριότητες. η πόλη – κράτος βρίσκεται σε κρίση και αλλάζουν οι διακρατικές σχέσεις. που περιγράφει αναλυτικά ο Ξενοφών. (402) Ήρωες των ‘Ελληνικών’ : Λύσανδρος. Θεωρούσε το σπαρτιατικό πολιτικό σύστημα και την αγωγή του βασικό στοιχείο της επιτυχίας του. Ο ιστορικός ακολουθεί την ιστορική παράδοση παρά τις διαφορές του από προηγούμενους. Αγησίλαος. Περιγράφονται οι αρχές διοίκησης του οίκου (απόψεις του Ξενοφώντα) . ενώ επικοινωνούσε με ολιγαρχικούς Αθηναίους. Χαρισματικός ηγέτης. -Αλκιβιάδης : από τις σημαντικότερες μορφές. Εκτυλίσσεται στο σπίτι του Καλλία και είναι ψυχαγωγικό. αναλαμβάνει την ηγεσία του Αθηναϊκού στόλου. εγκρατής. Αινιγματικός εμφανίζεται ο τύραννος Ιάσονας που ένωσε τη Θεσσαλία και έβαλε πλώρη για την υπόλοιπη Ελλάδα. (400) προβάλλεται μια πολιτική και κοινωνική ουτοπία μέσα από την ελληνική ιστορία και πραγματικά γεγονότα. Παρατίθεται το κατηγορητήριό του που αναιρείται από τα έργα και τα λόγια του φιλοσόφου. Τονίζεται η ευσέβειά του. δολοφονήθηκε από τους Πέρσες. Επιμελημένοι είναι και άλλοι χαρακτήρες. -Οικονομικός : Σωκρατικός διάλογος μεταξύ Σωκράτη και Ισχόμαρου. ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΑ ΕΡΓΑ -Απομνημονεύματα : αναμνήσεις από το Σωκράτη. Με τα κατορθώματά τους καθορίζουν την ελληνική ιστορία. στην αποστολή του ηγέτη. Τέλος. Φιλόδοξος. Επαμεινώνδας. (Απολογία : υπεράσπιση της μνήμης και της εικόνας του Σωκράτη από τους συκοφάντες του) -Συμπόσιο : Σωκρατικός διάλογος. Στο τέλος. φιλάνθρωπος. αποδοκιμάζει τα σημάδια παρακμής της. Ο Ξενοφών αναγνώριζε τις ιστορικές δυνάμεις της εποχής του και προβληματιζόταν σχετικά με το ιδανικό πολιτικό σύστημα. προετοιμάζοντας την επιστροφή του. -Αγησίλαος : εκφράζεται η πίστη του Ξεν.προκειμένου να δώσει θετικά πρότυπα. Οι λύσεις που προτείνει συνδυάζουν πρακτικότητα σε συνδυασμό με σταθερές ανθρώπινες αρχές και αξίες.

Από τα τέλη του 5ου αι. εφάρμοσε τις αρχές της στην πολιτική θεωρία.-Ιέρων : φανταστικός διάλογος του ποιητή Σιμωνίδη και του τυράννου των Συρακουσών για τα προβλήματα του τυραννικού πολιτεύματος. οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας. είναι όμως ιδεολογικά αντίθετος. κυκλοφορεί και γραπτώς. αναγνωρίζοντας τη σκοπιμότητα και τη συνοχή του πολιτεύματός της. Ιδιαίτερα επιμελημένο ύφος. Θεωρείται πηγή πολιτικής. Επιρροές της ρητορικής. Μετά την Αναγέννηση. Αναλύει : -την εσωτερική δυναμική της δημοκρατίας (1ο βιβλίο) -την αττική θαλασσοκρατία (2ο βιβλίο) -γιατί η προσπάθεια κατάλυσής της είναι μάταιη (3ο βιβλίο) Πρόκειται για ανάλυση του πολιτικού συστήματος της Αθήνας από άγνωστο συγγραφέα. Long Live Ξενοφών. Φημισμένος πολεοδόμος. Αθηναίων Πολιτεία : Έργο ανώνυμου Αθηναίου ολιγαρχικού με κριτική στην πολιτική της Αθήνας. Πραγματείες : Το είδος αυτό αρχίζει με τα συγγράμματα των σοφιστών. -Αρχαιολογικές : πραγματείες ιστορικού ενδιαφέροντος. Χωρίζεται σε συμβουλευτική και επιδεικτική. Κυνηγετικός) Η γλώσσα και το ύφος του δεν είναι καθαρά κλασικά αττικά. με περιγραφή του πολιτεύματος μιας πόλης (Κριτίας – Ξενοφών). ΣΥΝΟΨΗ . Αναγνωρίζει μεν τα θετικά της πολιτικής αυτής. είτε αποδεικνύοντας τη ρητορική του δεινότητα. αλλά με μέτρο. (405) ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Πολιτείες και Τέχνες Ρητορική : χώρος διατύπωσης πολιτικών θέσεων και ανάλυσης. είτε απηχώντας τις απόψεις του συγγραφέα. Απευθύνεται σε ακροατές εκτός Αθηνών και αποδοκιμάζει τη δημοκρατία του Περικλή. -Πόροι : οικονομικό σύγγραμμα με προτάσεις βελτίωσης των οικονομικών της Αθήνας Επίσης : -πραγματείες : πρακτικές οδηγίες και συμβουλές για συγκεκριμένη δραστηριότητα (Περί Ιππικής. ηθικά διδάγματα). ίσως λόγω της απουσίας του από την Αθήνα. Ιππαρχικός. -Τέχνες : εγχειρίδια παροχής γνώσεων για συγκεκριμένο θέμα (Ξενοφών) (406) Ιππόδαμος ο Μιλήσιος : ο πρώτος (σύμφωνα με τον Αριστοτέλη) που διατύπωσε απόψεις οργάνωσης της πόλης – κράτους. καταλαμβάνει ιδιαίτερη θέση στην εκπαίδευση (αντιπροσωπευτικό ύφος. ως αριστοκράτης.

αντικατοπτρίζει τις πολιτικές εξελίξεις και την επίδραση αυτών. Το ιστορικό του έργο συνεχίζει αυτό του Θουκυδίδη έως τη μάχη της Μαντίνειας και την επιστροφή των Ελλήνων στρατιωτών από την Περσία. Συνέγραψε σειρά έργων πολιτικού προβληματισμού. Κέντρο του προβληματισμού του είναι ο άνθρωπος και η δράση του. Ενδιαφέρεται μόνο για πολιτικά και στρατιωτικά θέματα.-Πρώτοι ιστοριογράφοι. ενώ προσπαθεί να εισχωρήσει στην ουσία των γεγονότων. -Η ιστοριογραφία του 5ου και 4ου αι. στους ανθρώπους. Θεματολογία τους η τοπική ιστορία. εξαίροντας την Αθήνα. Είναι έντονα πρακτικός. καθώς και πραγματείες για διάφορα ζητήματα. . Βασικός κορμός του η αντίθεση Ελλήνων – Βαρβάρων και η θεία δίκη στην ιστορία -Θουκυδίδης : ο Πελοποννησιακός πόλεμος ημιτελής. ο πρώτος σημαντικός Έλληνας ιστορικός. -Ξενοφών : Ιστορικά και φιλοσοφικά έργα. Περιγράφει τους Περσικούς πολέμους με λογογραφικές επιδράσεις. γεωγραφία και συναφή -Ηρόδοτος. οι λογογράφοι.