You are on page 1of 72

prensión es

Saá I 23
ISBN 8 4 - 9 7 8 2 - 1 10-6

r

Sarmiento Pintos

UN ENFOQUE COMUNICATIVO NA DIDÁCTICA DA LINGUA

Comprensión escrita
Begoña Muñoz S a á Xesús Sarmiento Macías Serafín Alonso Pintos

AIS

3

PRESENTACIÓN Claro e seguido é unha proposta dades lingüísticas básicas (escoitar, para desenvolver as habili1er e escribir) que permitan ao

alumnado mellorar a súa competencia comunicativa. Unha proposta que quere ser polivalente, en canto que inclúe de duascentas actividades para que o profesorado escolla ou adapte aquelas que máis se axeiten ao seu estilo docente e ao seu contexto académico particular (secundaria obligatoria, Edición: Manuel Moo Pedrosa Deseño da cuberta: Miguel Vigo López Ilustración de interiores e Araceli Gallego Blanco lingüística: Anaír Rodríguez Begoña Produción: Antón Pérez Teresa Rodríguez específicos, de comunicación, obradoiros C o n todo, este material non de expresión escrita, educación de

foi deseñado como un conxunto de actividades illadas, senón como un método de ensino-aprendizaxe que responde a unha orientación programática da área de lingua focalizada nos procedementos, que entende a asimilación de contidos lingüísticos non como un fin en si senón como un medio para acadar ou mellorar a competencia comunicativa. Claro e seguido preséntase en catro cadernos: Comprensión oral, Expresión oral, Comprensión escrita e Expresión escrita, deseñados con idéntica expositiva: 1. Actividades de motivación. 2. Actividades de desenvolvemento e Dende a fonética ou fonoloxía á [comprensión oral, expresión oral, comprensión escrita, expresión 2 . 2 . Dende a morfoloxía á [comprensión 2.3. D e n d e a sintaxe á [comprensión 2.4. Dende o léxico á [comprensión 2 . 5 . Dende a tipoloxía textual á [comprensión Actividades para desenvolver outras destrezas. 4. Avaliación. C a d a caderno iniciase con actividades destinadas a estimular no alumnado

© Begoña Muñoz Saá, María Xesús Sarmiento Macías, Serafín Alonso Pintos, 2004 © Edicións Xerais de Galicia, S. Dr. Marañón, 12. VIGO xerais@xerais.es 2004

Depósito Legal:

-2004

o interese pola destreza. Os obxectivos xerais deste primeiro bloque son valorar que o progreso de que «saber habilidades lingüísticas comprensivas e expresié útil dentro e fóra do ámbito académico. vas repercute na mellora da capacidade comunicativa, e tomar conciencia

Impreso en Gráficas Numen García Barbón, 36201 Vigo

segundo bloque, o máis extenso, pretende ampliar a competencia comunicativa do alumnado empregando como instrumento o estudo da Reservados todos os desta obra está protexido pola que a reprodución, plaxio, distribución ou comunicación en todo ou en parte, obra literaria, artística ou científica, ou a súa transformación, interpretación ou execución artística en calquera tipo de soporte ou comunicada a través de calquera medio, sen a preceptiva autorización. lingua. Subdivídese en varios apartados atendendo ao tipo de coñecementos lingüísticos que se empregan como recurso para acadar os obxectivos procedementais concretos.

. e elaborar e probar inferencias de diverso tipo. equipos de por iso. 3. do índice que dá conta da organización do material en cada onde se espeque se produza un proceso de interacción no que o/a coñecementos previos. Velaquí o obxectivo deste caderno. o agradecemento a todas as persoas que xenerosamente compartiron. avaliar a consistencia do contido e a súa compatibilidade co coñecemento previo e co que dita o sentido común. comparten e compartirán a súa creatividade e entusiasmo docente.. estaremos favorecendo que o noso alumnado desenvolva un pensamento libre. coma outras capacidades necesarias no proceso de ensino-aprendizaxe. se coa limpa arela de 1er. léxicos e textuais) como instrumento para que os/as alumnos/as acaden a competencia na destreza. activar e achegar os previos pertinentes para o contido tratado. Esta práctica na aula da comprensión lectora. referencias a relación atención ao que resulta fundamental en detrimento do que pode parecer trivial. aberto e creativo.d e a(s) haber. (Ramón Otero Desenvolver a destreza da lectura implica evadirse. habilidades distintas dependendo da finalidade que se persegue: gozar ou Q u e o/a alumno/a saiba para que le é. N o n se pode deixar constancia. o primeiro paso necesario para simple recepción pasiva. partindo do nivel inicial d o / a discente. segundo o nivel académico do alumnado. dende aquí. dun proceso de ensino-aprendizaxe no que. comprobar continuamente se a comprensión ten lugar mediante a revisión periódica e a autointerrogación. xornadas. As actividades que aquí se recollen intentan desenvolver cada unha das capacidades cognitivas implicadas no proceso de interacción comprender os propósitos explícitos e implícitos da lectura. non obstante. charlas. Todas as actividades que o precisan achegan os textos que se consideran axeitados para realizar as tarefas e acadar os específicos sinaNalgúns casos.d e a(s) haber. dirixir a caderno. 2. Tamén se exemplos de posibles resultados. tendo en conta que a propia esencia de moitas das propostas non permite respostas pechadas. recóllense neste apartado tanto os tipos de procesos avaliativos que se poden levar a cabo con cada unha das destrezas lingüísticas coma a enumeración de criterios de cualificación susceptibles de ser empregados na valoración de cada unha. conferencias. constrúa un significado do texto achegando os cifica o caderno e a actividade en que se empregan como instrumentos para de traballos que serviron para idear algunhas das actividades. Variante(s) . doutras fontes de inspiración non docu(cursos. o bloque 4 ofrece propostas diversas para avaliar cada habilidades e das .4 5 As actividades do bloque 3 teñen como finalidade exercitar a destreza para desenvolver tanto as habilidades sociais. . buscar información específica. seguir As actividades dos catro cadernos tamén amosan unha estrutura similar: Obxectivós específicos. que se presenta dende a convicción de se. formúlanse varias propostas con diferente grao de complexidade. consonte a filosofía de Claro e remite a unha didáctica da lingua vertebrada arredor dos procedementos e que emprega os coñecementos lingüísticos (morfolóxicos. entendendo que a adquisición desta destreza require. tertulias. ao cabo. cada caderno recolle. precisas para acadar un nivel óptimo de comunicación. Por último. Recomendación(s) . Este caderno de Comprensión Escrita pretende ser unha proposta dolóxica para abordar a lectura na aula. unha sorte de «solucionado». Por último. dunha INTRODUCIÓN de baremación de actividades concretas. seminarios. en funcionamento microaprender. etc. tales como a memoria ou a concentración. crítico. se deseñen situacións didácticas que procurar o seu progreso gradual ata lograr o dominio autónomo na destreza. inclúese tamén un índice de contidos desenvolver as destrezas. Tendo en conta as dúbidas que a priori suscita a avaliación. 4. Descrición da actividade. igual ca outros contidos.que se cumpra coa arela de 1er e pensar. pois. sintácticos.

p a r a q u e u t i l i d a d e d a lectura c o m p r e n s i v a n a v i d a cuestión ou outra semellante: recoñezan a r e s p o n d e r á n esta « Q u e necesitaches p a r a c o n f e c c i o n a r a p r o g r a m a c i ó n televisiva?» — Para conseguir unha desenvolve a actividade. d e catro o u c i n c o m e m b r o s .ACTIVIDADES DE Obxectivos xerais que é útil de que «saber» ler a capacidade comunicativa a da T r á t a s e d e c o n f e c c i o n a r u n h o r a r i o q u e recolla a s e s i ó n televisiva d o g r u p o p a r a u n h a s e m a n a c o m p l e t a . S e h o u b e r ceiro ou v o c e i r a volverá 1er en v o z alta a v e r s i ó n definitiva. Os m e m b r o s de cada equipo m a c i ó n s e m a n a l d a canle a d x u d i c a d a . para unha semana. A c o n t i n u a c i ó n . motivación p o r parte do a l u m n a d o é preferible utilizar a p r o g r a m a c i ó n televisiva da s e m a n a en q u e se . cada equipo decidirá se m a n o vo- t e n a s ú a s e l e c c i ó n ou se a m o d i f i c a p a r a p o d e r i n t r o d u c i r a l g ú n p r o g r a m a elixido p o l o s o u t r o s e q u i p o s . 2 a Obxectivos específicos a comprensión lectora para organizar o noso tempo de ocio . o título e o t i p o de p r o g r a m a . u n v o c e i r o o u v o c e i - r a d o e q u i p o lea e n v o z alta m e n t r e s u n secretario o u u n h a secretaria d o s restantes a g r u p a m e n t o s t o m a n o t a d a elección. e unha ficha. d e f i n a l i z a r a clase.Desenvolver a capacidade crítica como espectadores televisivos o traballo en grupo U n h a v e z e l a b o r a d a a s e s i ó n televisiva. e a d x u d i c á m o s l l e a c a d a un a p r o g r a m a c i ó n d u n h a e s t a b l e c e r á n a q u e n d a p a r a a t e n t a m e n t e lerlles a o s de televia prograsión. P r o p o m o s desenvolver esta activ i d a d e en tres fases: D i s t r i b u í m o s a clase e n g r u p o s . 3 fase: Concluida a a p a p e l de s e c r e t a r i o / a irá r o t a n d o entre c o m ú n . c o n s e n s u a r á n a c o n f e c c i ó n d a s e s i ó n d e televisión p a r a esa s e m a n a . n o a p a r t a d o c o r r e s p o n d e n t e da ficha. i n d i c a n d o na ficha o d í a da s e m a n a . o h o r a r i o . os membros dos equipos. c o a c o n d i c i ó n de q u e a x o r n a d a d i a r i a n o n s o b r e p a s e a h o r a e m e d i a .

repartido en parellas o u g r u p o s d e tres. c o m p r o b a r á n se t e ñ e n dereito a a l g u n h a d a s ofertas da pizzeria ou a a l g ú n r e g a l o . Sesión televisiva do equipo Día Horario Título Tipo de programa A c o n t i n u a c i ó n .E s t a a c t i v i d a d e . d e q u e terá q u e c o n f e c c i o n a r o da súa comid a ( p a r a d ú a s o u tres p e r s o a s ) a partir d o folleto d u n h a pizzeria. e a n o t a r á n o p r e z o final da c o m i da. Tras a lectura a t e n t a d o p r o s p e c t o a s i g n a d o . a s o b r e m e s a e a b e b i d a do s e u xantar. n o c a s o d a s parellas. p a r a a s e g u i n t e clase. Pedimos pizza específicos . . n i n d e 2 0 e u r o s n o c a s o d o s g r u p o s d e tres. p o d e converterse no paso previo para a confección do horario de estudo.Desenvolver o trabalio en equipo Descrición da actividade p r o f e s o r ou profesora i n f o r m a o a l u m n a d o .Practicar a decodificación de determinados textos a comprensión lectora para comparar e elixir . tendo en conta q u e n o n p o d e n gastar de euros. un d e b a t e s o b r e a p r o g r a m a c i ó n televisiva centrad o . Por ú l t i m o . c a d a p a r e l l a ou trío a n o t a r á a destreza h u m a n a e os r e c u r s o s m a t e r i a i s necesarios p a r a c o n f e c c i o n a r o s e u m e n ú . n o c o n t i d o d o s diferentes e s p a z o s e n a p e r t i n e n c i a d a d i s t r i b u c i ó n horaria. c a d a p a r e l l a o u n o g r u p o elixirá o t a m a ñ o e o s i n g r e d i e n t e s d a s ú a p i z z a . f u n d a m e n t a l m e n t e .8 9 . o s c o m p l e m e n t o s . realizada a p r i n c i p i o s de c u r s o . noso Tamaño Ingredientes pizza Complementos Sobremesa Bebida Sesións televisivas dos outros equipos Canle Día Horario Título Tipo de programa Ofertas ou agasallos Prezo final humana Recursos materiais .D e s p o i s da realización d e s t a a c t i v i d a d e p ó d e s e organizar.

u n h a v e z o b t i d o s t o d o s . I r p e r c o r r e n d o c a d a u n h a d a s z o n a s d o t a b o l e i r o q u e represent a n as p r o v i n c i a s de G a l i c i a . ir ata o l u g a r b . a n o t a c i ó n s etc. a a c t u a c i ó n p e r t i n e n t e entre as distintas o p c i ó n s q u e c o n t e n c a d a c u e s t i ó n . x o g o c o n s i s t e en: a .7 acer- q u e recolle as i n s t r u c i ó n s do x o g o o n ú m e r o de acertos e a u t o c u a l i t o s : b e n . no c u e s t i o n a r i o .5 a c e r t o s : suficiente. cada alumno e p a r a p o d e r xogar. o X o g o de G a l i c i a . D i s p o r á de a te ¿te apetece algo más? algo máis? Obxectivos específicos -Comprender o propósito da lectura o to previo das regras do xogo se a comprensión ten lugar cocí m i n u t o s p a r a esta fase. 8 acertos: n o t a b l e e 9 a c e r t o s : € € € € Cuestionario 1. c o n s e guir o s triunfos e . Necesitas c o m o m í n i m o 2 xogadores/as máis e c o m o m á x i m o calzzone Tomate. chegar á capital de c a d a provincia. c h e g a r á capital de G a l i c i a . c o n s e g u i r os triunfos e. masa fina. c o n s e - ¿ Q u i e r e s Pide tu m á s s a b o r ? con Extra de Queso . 2.) p a r a salientar a i n f o r m a c i ó n m á i s i m p o r t a n t e . mozzarella base doble Masa mozzarella dobre de quesos. d i s t i n t a s cores. a o p c i ó n p e r t i n e n t e fases alumnado. comprobará na copia ( 1 . 3 tú pasos y la que tú mediana familiar elige tu m a s a clasica mozzarella fina Tomate. no d e s e n v o l v e m e n t o virtual do x o g o . 6 . N e c e s i t a s 2 € X O G O DE GALICIA: máis.3 acertos: insuficiente.10 11 ao Arcano virtual da actividade T r á t a s e de c o m p r o b a r se tras a l e c t u r a da d e s c r i c i ó n e d a s regras do A r c a n o . b. 4 . u n h a v e z o b t i d o s t o d o s . 2 fases S e n a c o p i a q u e c o n t e n a d e s c r i c i ó n e a s regras d o x o g o . d a c o p i a q u e recolle a d e s c r i c i ó n e as regras do A r c a n o . d. Necesitas c o m o m í n i m o 1 x o g a d o r / a máis e un m á x i m o de cinco xogadores/as máis. mozzarella y un ligero sabor a ajo fu s a l s a Barbacoa a rúa salsa Barbacoa Xolisco Crema FraTche y elige fus Jamón Bacon Ternera Chorizo Pollo Pepperoni Mini salchicha Cebolla Alcaparras • verde Pimiento morrón negras Atún Maiz Bacon jalapeño e escolle os feus i n g r e d i e n t e s Polo Pepperoni Mini salchicha • Pemento verde Pemenlo Ananas Olivas Atún Millo Bacon € € € seis m á i s . o a l u m n a d o é c a p a z de elixir. i r a t a S a n t i a g o d e C o m p o s t e l a e contestar m á i s d a m e t a d e d a s p r e g u n t a s d u n h a ficha. D i s t r i b u í m o s a a c t i v i d a d e en tres fases: C a d a discente realizará u n h a lectura. a t e n t a e silenciosa. orégano. de forma individual. a. de e contestar m á i s d a á capital de cada provincia. I r p e r c o r r e n d o c a d a u n h a das zonas d o taboleiro q u e representan os concellos de Galicia. Necesitas c o m o m í n i m o 2 xogadores/as máis. I r p e r c o r r e n d o c a d a u n h a d a s z o n a s d o t a b o l e i r o q u e representan os concellos de Galicia. das preguntas d u n h a ficha. orégano. escolie a lúa masa calzzone base doble calxxonc dobre a elixirá. p o d e n d o utilizar t o d o t i p o d e m a r c a s ( s u b l i ñ a d o . Se queres xogar ao A R C A N O .

c o a q u e i m a d a retrocederás c i n c o e co cruceiro irás d i r e c t a m e n t e á capital de G a l i c i a . 7. p e s q u e i r o o u veleiro) v a s d i r e c t a m e n t e a o p u n t o d e s a í d a . deixas a t ú a ficha en S a n t i a g o . surfista. A c a d a s a capital de p r o v i n c i a ( p u n t o azul) e s e g u e s x o g a n d o se: a. d. Asignarase 1 x o g a d o r / a q u e será quen as lea b. b. retrocederás c i n c o . C o s vexetais avanzarás v i n t e c o n c e l l o s e r e s p o n d e r á s a p r e g u n ta. respondes u n h a pregunta e perdes a tirada. No preguntas desa provincia. Para 1er as preguntas: a. conseguir os triunfos e. p a s a a v e z a o / á s e g u i n t e x o g a d o r / a e esperas a q u e che contestas correctamente. pesqueiro ou veleiro) vas directamente ao p u n t o de saída. C o s vexetais avanzarás v i n t e c o n c e l l o s e r e s p o n d e r á s a p r e g u n ta. b. C o s vexetais avanzarás v i n t e c o n c e l l o s e r e s p o n d e r á s a p r e g u n ta. avanzarás e retrocederás). acertas u n h a p r e g u n t a xeral d e G a l i c i a c o a q u e c o n s e g u e s o triunfo da p r o v i n c i a e p o d e s elixir o u t r o concello q u e te leve a provincia para continuar xogando. p e s q u e i r o o u veleiro) v a s d i r e c t a m e n t e a o p u n t o d e e n t r a d a d a p r o v i n c i a e faranche preguntas desa provincia. b. b. se n o n . 9. q u e te leve a o u t r a p r o v i n c i a p a r a c o n t i n u a r x o g a n d o . Para xogar ro ou todos. retrocederás c i n c o . xa que para perder. ir ata o lugar de S a í d a e contestar da das preguntas d u n h a ficha. Asignaranse 2 Asignarase 1 x o g a d o r / a q u e n o n p o d e participar no resto do x o g o . avanzarás e retroced e r á s ) . N o n i m p o r t a cal elixas. xa que para todos. d. xa q u e para correlos t o d o s . pero se o número que sae é o a. se caes n u n d e b u x o (gaivota. acertas u n h a p r e g u n t a xeral d e G a l i c i a c o a q u e c o n s e g u e s o triunfo da p r o v i n c i a e p o d e s elixir o u t r a n o v a e n t r a d a do t a b o l e i r o . No d e e n t r a d a p o l o m a r f a r a n c h e p r e g u n t a s xerais d e G a l i c i a . c o a q u e i m a d a p e r d e r á s a v e z e co cruceiro irás d i r e c t a m e n t e á c a p i t a l de G a l i c i a . C a n d o consegues todos os a. d. d. c o a q u e i m a d a irás directam e n t e á capital de p r o v i n c i a e co cruceiro p e r d e r á s a vez. unha pregunta de Galicia coa que conseg u e s o triunfo e p o d e s elixir o u t r a capital de p r o v i n c i a p a r a c o n tinuar x o g a n d o . avanzarás e retroced e r á s ) . chegar á capital de cada provincia. C o s vexetais avanzarás v i n t e c o n c e l l o s e r e s p o n d e r á s a p r e g u n ta. surfista. o n d e che farán p r e g u n t a s infantís. d e entrada p o l o m a r faranche preguntas xerais d a p r o poderás avanzar sen perterás q u e percorrelos hai un co q u e n o n tes q u e pero: faga as preguntas. I m p o r t a cal elixas. s e caes n u n d e b u x o (gaivota. A tipoloxía de preguntas repártese do seguinte xeito: a. 3. surfista. avanzarás e retroced e r á s ) . d. Avanzas u n h a p o s i c i ó n e perdes a tirada. se caes n u n debuxo (gaivota. 5. b.13 guir os triunfos e. se chegas á entrada da provincia. No de entrada p o l o mar faranche preguntas xerais de Galicia. pesqueiro ou veleiro) vas directamente ao p u n t o de saída e. ir ata Santiago de postela e contestar todas as preguntas d u n h a ficha. retroceder ou p e r d e r a a. testas c a n d o m e n o s o de C o m p o s t e l a . Avanzas u n h a posición e repites a tirada. Ir p e r c o r r e n d o c a d a u n h a das zonas do taboleiro q u e representan os concellos de Galicia. c o a q u e i m a d a perderás a vez e co cruceiro irás d i r e c t a m e n t e á capital de p r o v i n c i a . Avanzas u n h a posición. p e r d e r á s a vez. 8. E n t r a s c o a tirada exacta do d a d o (se n o n . acertas u n h a p r e g u n t a tinuar x o g a n d o . Ao longo do o b x e c t o s q u e t e beneficien o u (avanzar. . u n h a vez obtidos todos. retrocederás c i n c o . E n t r a s c o a tirada exacta do d a d o (se n o n . No d e e n t r a d a p o l o m a r faranche p r e g u n t a s xerais d a p r o v i n c i a . 6. M o v e s a t ú a ficha á m e t a . cando dor/a o/a que 4. e se c o n d a s p r e g u n t a s d a tarxeta e s o / a tocar p a r a ver se da provincia coa que conseg u e s o triunfo e p o d e s elixir o u t r a capital de p r o v i n c i a p a r a c o n - a. un p u n t o de entrada (gaivota. d. será o u t r o / a x o g a - d. terás q u e percorrelos vincia. u n h a vez obtidos todos. xa q u e para percorrer t o d o s os p u n t o s . surfista. pesqueit o q u e a vez. N o n i m p o r t a cal elixas. E n t r a s c o a tirada exacta do d a d o (se n o n . o n d e che farán preguntas xerais de Galicia. N o n i m p o r t a cal elixas. Avanzas u n h a p o s i c i ó n e respondes u n h a pregunta. T o d o s os empezan no m a r e avanzas tirando o d a d o e saltando os p u n t o s indicados. Asignarase 1 x o g a d o r / a e. E n t r a s c o a tirada exacta do d a d o (se n o n . s e caes n u n d e b u x o ( g a i v o t a . surfista.

Vexetais: impulso e avanzaremos pobos uvas.Se non acerta: pasa a vez ó seguinte xogador e a súa ficha quedará en Santiago de Compostela sen m o v e r s e ata que volva toca-la vez e conteste correctamente ás preguntas que toquen. Cando xogamos con Para pódense facer preguntas tanto no mar corno provincias.14 15 b. P E S Q U E I R O E VELEIRO) directamente á entrada de cada provincia e unha vez as preguntas serán as que correspondan á provincia en cuestión Variantes .E s t a a c t i v i d a d e p o d e ser d e s e n v o l v i d a c o n c a l q u e r a o u t r o x o g o d e mesa. Se o número se n o n .Se acerta a pregunta: que nos leve a provincia da que aínda non . Retroceder ou vez: . P E S Q U E I R O E VELEIRO. M o v e s a t ú a ficha á m e t a . limón. Avánzase polos tirando o dado e saltando tantos puntos c o m o indique o dado. d i s t r i b u í n d o o a l u m n a d o en g r u p o s ( m í n i m o 2 persoas e m á x i m o A m e d i d a q u e se vai d e s e n v o l v e n d o o x o g o . S a n t i a g o de C o m p o s t e l a . temos que entrar con tirada exacta do dado. Cando o xogador tódolos TRIUNFOS move a súa ficha á M E T A DO toque SANTIAGO DE COMPOSTELA e contestará ó das preguntas da tarxeta que (se é un neno terá que acertar preguntas infantís de dúas fichas seguidas). d e i x a s a t ú a ficha en S a n t i a g o . e se c o n testas c a n d o m e n o s o 5 0 % d a s p r e g u n t a s d a t a r x e t a e s o / a se n o n .Se acerta: é o DO XOGO . d. ficha quedará no punto azul sen moverse ata 5. é onde se responderá á pregunta que toque. vaca. XOGO DE que si de tódolos non garda unha . p a s a a vez a o / á s e g u i n t e x o g a d o r / a e esperas q u e el/ela n o n volva tocar e p o d e r contestar correctamente. d e i x a s a t ú a ficha en S a n t i a g o . Trátase de avanzar percorrendo tódolos puntos. Cada xogador un punto de entrada do taboleiro de entre os posibles que son: GAIVOTA. 3. S U R F 1 S T A . p a s a a v e z a o / á seguinte e esperas a q u e c h e t o c a r p a r a ver se 1. . para que che que sae é o unha posición e a tirada. avanzamos e retrocedemos ata conseguir preguntas xerais de Galicia . S a n t i a g o de C o m p o s t e l a . contestas correctamente. Cando e esperas q u e n o n c o n t e s t e correctaXOGO DE GALICIA DO XOGO: as preguntas. . d e i x a s a t ú a ficha en S a n t i a g o . p á s a s e a vez ó xogador.Se non acerta: pasa a vez ó seguinte xogador e a que volva toca-la vez e conteste correctamente á pregunta. No de entrada polo mar faranse preguntas xerais de se se cae nun debuxo (GAIVOTA.Se a pregunta: seguirá tirando e avanzando polo . ÁNIMO ¡A XOGAR! Nota. q u e p a s a a ser d o / a seguinte mente. toque a vez ó xogador será o que tire o d a d o preguntas farallas outro xogador. S a n t i a g o de C o m p o s t e l a . de ARCANO. e se c o n testas c a n d o m e n o s o das preguntas da tarxeta es o / a g a ñ a - 2.Mantense a fase d o a r c a n o virtual e s u b s t i t ú e s e a 2 fase p o l o a . o T R I U N F O da provincia. e SORTE. x o g o real na clase. retroceder cinco pobos (ovetla. a s a l u m n a s e o s a l u m n o s irán t o m a n d o n o t a d a s d ú b i d a s c o a s q u e s e a t o p e n e d a m a n e i r a d e resolvelas. a s í que ficha no punto exacto. M o v e s a t ú a ficha á m e t a . M o v e s a t ú a ficha á m e t a . capital de provincia (punto azul).Se non acerta: pasa a vez ó seguinte xogador C o m o regra cando non se sabe unha pregunta. S U R F I S T A . e se c o n testas c a n d o m e n o s o 5 0 % d a s p r e g u n t a s d a tarxeta e s o / a g a ñ a se n o n . Ó longo do camino aparecerán obxectos nos beneficien ou segundo en cada caso: Avanzar. seu T R I U N F O (punto azul) faranse unha nova entrada do taboleiro continúase corno no d e x e i t o i n d i v i d u a l . caminos empezan no mar e non importa cal se xa que para que todos. Asignarase un xogador que será o que unha vez consiga o maior número. perde-la vez caemos símbolo iremos directamente á capital provincia en ou e millo).

m o n u m e n t o s ( M O ) . D e rúas estreitas.16 17 Viaxamos Descrición da actividade Trátase de organizar u n h a estancia. e s p a z o s n a t u r a i s ( N ) . en s e g u n d o lugar. número de movementos que o xogador avanza p o n d e n t e d u r a c i ó n . 2 a fases A c o n t i n u a c i ó n . Son de cores e cada xogador escollera a que Fichas de preguntas e respostas. triunfos e unha vez obtidos todos. a d e da c o m i d a e do ARCANO. segundo este esquema: apeteza. é a p o r t a Son que se obteñen ó triunfos que se deben conseguir: preguntas xerais capitais de provincia. r e s t a u r a n t e s . v i l a de M a l p i c a é o p r i n c i p a l n ú c l e o de p o b o a c i ó n do c o n c e l l o . por correo retortas. q u e i n c l u i r á a v i s i t a a un ou m á i s m u s e o s . chegar á capital de cada provincia. s o r p r e n d e n d o o visitante c o a e x t r a o r d i n a r i a beleza d a s vistas. XOGO DE GALICIA. Cerqueda. neste caso na XOGO DE GALICIA de Malpica de específicos -Valorar a relevancia da lectura comprensiva na planificación do tempo de ocio . localizado no lugar q u e Pregunta correspondente á provincia da correspondente á provincia de Lugo Pregunta correspondente á provincia de I Pregunta da provincia de Pontevedra Pregunta xeral. o plano de Malpica. 36600 de Aroma. cafetarías e o e n d e r e z o d e i n f o r m a c i ó n turística. q u e i n c l ú e u n m a p a d o C o n c e l l o d e B e r g a n t i ñ o s . c o n fortes p e n d e n t e s . Tódolos puntos están unidos por un camino que leva ó xogador á capital. MALPICA DESCRICIÓN C o n c e l l o de M a l p i c a . N a r e d a c c i ó n d o s e u itinerario i n d i c a r á n o l u g a r e a h o r a prevista p a r a o inicio. u t i l i z a n d o os seguintes símbolos: p u n t o de saída (S). elixir o hotel no q u e d u r m i r á n e. A Baldosa. B u ñ o . mentres os m e m b r o s das a n o t a n a s visitas q u e n a s ú a r u t a n o n e s t a b a n recollidas. sito na C o m a r c a de B e r g a n t i ñ o s . M e n s e Vilanova. Santiago de e contestar máis da metade das preguntas dunha ficha. q u e s e iniciará d e despois d e p a s a r a n o i t e n a c o m a r c a . m a r c a r á n ese p e r c o r r i d o n o p l a n o d a vila ( e n o m a p a s e s e d e s p r a z a n fóra) c u n r o t u l a d o r v e r m e l l o . espazos naturais significativos. Fichas de xogo. a l o c a lización d o s p e r í o d o s de d e s c a n s o e a h o r a e s t i m a d a p a r a rematar. r e s t a u r a n t e (R) e cafetaría/s 3 a fases F i n a l m e n t e . m u s e o s . o local p a r a o x a n t a r e o t e m p o investido. r e s p i r a t o d a dun ambiente ñ e i r o . que será o que marque o ritmo do xogo ó no taboleiro. voceiro/a de cada grupo o percoagrupacións rrido q u e organizaron. e n p r i m e i r o lugar. pica. fases A partir d a i n f o r m a c i ó n o b t i d a c o a lectura d o folleto. lugares de a l o x a m e n t o . o s m e m b r o s de cada grupo poranse de p a r a . e u n h a superficie d e m á i s d e 6 0 p o r oito parroquias: Barizo. a v a r i o s d o s s e u s m o n u m e n t o s m á i s r e p r e s e n t a t i v o s e a un e s p a z o natural. de Galicia (no mar e capitals) Pregunta elixiran p a r a aloxarse.Desenvolver a escoita atenta para completar a propia información B e r g a n t i ñ o s . C a d a g r u p o . os m o n u m e n t o s . pois catro natural d e acceso á C o s t a d e cunha poboación que supera os está c o n s t i t u i d o Mal- 7 0 0 0 habitantes. Nota: Para GÁRGOLA. xogo preséntase nunha caixa que Un taboleiro no que está debuxado o mapa de Galicia con puntos encarnados nos concellos e puntos en de provincia. d e catro o u c i n c o d i s p o r á d o folleto infor- xogo consiste en ir percorrendo cada unha das zonas do taboleiro que representan os concellos de Galicia. deseñar e r e d a c tar o s e u p e r c o r r i d o p a r a u n día. terá un de 2 e un máximo de 6 xogadores. . a l b e r g a n d o a p r e t o d a m e t a d e d a s ú a p o b o a c i ó n . m u s e o s v i s i t a d o s ( M U ) . as diversas visitas c o a s ú a corresUn dado. ir ata o punto principal meta. Para entrar en cada unha das provincias existen os seguintes puntos de inicio no mar: m a t i v o d a vila.

18 19 e miradoiros cara ao q u e p o d e m o s o b s e r v a r d e n d e o s seus mar. coa praia do S a n Miro. X ) . o n d e e s t a b a l o c a l i z a d o o círculo lítico. o n d e a í n d a se p o d e observar a de s i s t e m a de v e n d a trad i c i o n a l case e x t i n g u i d o e n G a l i c i a . refuxio d u n h a n u m e r o s a f l o t a p e s q u e i r a d e b a i x u r a . Vila 18 Malpica de Bergantiños 981 721 955 . . t e m p l o d e orixe r o m á n i c a Praza Villar Amigo. coa praia de Ceiruga e coa praia de Barizo. M a l p i c a d e B e r g a n t i ñ o s n o n d e i x a d e s o r p r e n d e r o s viaxeiros c u n n u t r i d o p a t r i m o n i o natural e o q u e sen d ú b i d a d e s t a c a n : . o n d e d e s c u b r i m o s as m ú l t i p l e s refeAlfar. a cabo de Santo coñecida pola súa coroado pola do e a fonte s a n t a de a u g a s milagreiras. VISITAS Na . d e e x t r a o r d i n a r i a beleza. o / a visitante p o d e gozar das formas tradicionais da cocedura rencias á c u l t u r a oleira. así nos atopar coa praia das Torradas. m o n t e N a r i g a ( 3 8 6 m ) . faro N a r i g a .A s torres d e M e n s . a n t i g a fortaleza d o s c o n d e s d e A l t a m i r a . c o n m a n s a c o s t u m a d a s a m o d e l a r a n o b r e z a d o b a rro. q u e xa destacaba no século XVII polas capturas de bale- a s . ALOXAMENTO E COMIDAS CAMPING Sisargas categoría. p o l a vila s o n d e visita o b r i g a d a a f o n t e d e A n s e l m o Villar A m i g o . U n h a t é c n i c a t r a n s m i t i d a a través de sucesivas x e r a c i ó n s . o centro m á i s i m p o r t a n t e da olaría traA q u í o s oleiros c o n t i n ú a n u n h a secular t r a d i c i ó n artesanal. coa praia de coa praia aptas T U R I S M O RURAL Casa Arpón 981 720 728 . e o m u s e o do b a r r o . á beira d a c a s a d o c o n c e l l o . a c a s a señorial de m á i s p o d e r í o de M a l p i c a de Bergantiños. M a l a n t e e C h i c a . no C e n t r o C o m a r c a l de B e r g a n t i ñ o s . p r a i a s . d a s M e i g a s e as m i n a s de RESTAURANTES Costa Dorada Ceiruga Barizo 981 721 760 Canta la Rana Estrada Buño-Ponteceso 15111 Buño 981 711 365 Burato Avda. o c a s i ó n s t a m é n p o d e m o s visitar o l u g a r d e d e M a l p i c a n o n p o d e m o s deixar d e visitar: porto. a d u t o s d o mar. X a fóra d a vila.A - Dende Malpica dicional galega. 6 Malpica de 981 720 307 monte Nariga ( 2 2 2 m ) . m a g n í f i c o e x e m p l o de da parroquia de Cerqueda. refuxio n a t u r a l d e n u m e r o s a s especies d e aves.A pedra da Arca. entre da das Neves e de Santo proA n t ó n (s. illas S i s a r g a s . coa praia de de B e o . Estrada Carballo-Malpica 14 . X V I I ) e as típicas tabernas o n d e deleitar o E n B u ñ o s o n d e visita o b r i g a d a o f o r n o d o F o r t e . a igrexa d e S a n X u l i á n (s. c u n h a clasificación d e p e z a s d e t o d a s a s é p o c a s d a olaría d e B u ñ o e u n h a m o s t r a viva dos oleiros. o n d e p o d e m o s ver u n h a r e c o n s t r u c i ó n d u n o b r a d o i r o . M e s t r e s d u n oficio c e n t e n a r i o . d u n g r a n d e atractivo p a i s a x í s t i c o e p a r a a p r á c t i c a do surf. c o n x u n t o e t n o gráfico o n d e c a d a a n o . 40 15113 981 720 017 igrexa d e S a n t i a g o d e M e n s (s. o n d e en d o s artesáns. c o i n c i d i n d o c o a M o s t r a d a O l a r í a .A área recreativa do río V a a . amantes da cerámica p o d e n tomar a estrada de C a r b a l l o e dirixirse a B u ñ o . o n d e p o d e m o s g o z a r da r e c o n s t r u c i ó n d u n interesante c o n x u n t o etnográfico. o p o r t o e as Illas S i s a r g a s . de m o d e r n a integración da arquitectura na paisaxe. necrópole c o n p l a n t a basilical. onde p o d e m o s atopar un dos ros p a r q u e s e ó l i c o s d a C o s t a d a M o r t e . que conforman un a r q u i p é l a g o c o m p o s t o p o r tres illotes: G r a n d e . a i g r e x a de S a n t o E s t e v o . Apertura desde fináis de xuño ao 15 de decembro. o m u s e o U r b a n o L u g r í s . p a z o de L o r o x o . é interesante u n h a v i s i t a t e n d a s e a o s alfares.Cerqueda 15113 Malpica 981 721 702 HOSTAIS As garzas Porto Barizo. coa praia de Area Maior. n o centro d a vila. s a l p i c a n a c o s t a do c o n c e l l o . n a c a s a d o Pescador.

Buño. Estrada km 0. información turística) Centro Comarcal de Bergantiños.5. 13 15111 Leiloio 981 711 125 A Pedra do Mar Rúa Ramona Criado Malpica de Bergantiños 981 720 031 TAPAS Aldeola Cerqueda 981 721 832 Larada Patria Galega Malpica de Bergantiños 720 077 Bodegón de Campo Malpica de Bergantiños 981 720 077 ENDEREZO DE Expo Bergantiños (Exposición Permanente da Comarca de Bergantiños.20 21 COMIDAS A Empalme. 981 707 300 .

o / a docente anotará no encerado os títulos das películas s e l e c c i o n a d a s p o l o a l u m n a d o . a partir d e s t a i n f o r m a c i ó n . q u e t o m a r u n h a d e t e r m i n a c i ó n .Utilizar o da lingua como estratexia na adquisición da competencia comunicativa da s ú a elección e as p r e d i c i ó n s q u e e s t a b l e c e u a partir d a síntese d o a r g u m e n t o r e c o l l i d a n o x o r n a l . o a l u m n a d o . o s l e x e m a s d a s p a l a b r a s s u b l i ñ a d a s n o texto. N o n o b s t a n t e . un rapaz parisino estudar a Barcelona cunha Erasmus. Reflexión sobre as ideas da esquerda ou sobre as ideas de certos vellos de esquerda e o que teñen de recuperábel ou de obsesión pesimista. Comedia amábel. tres m á i s v o t a d a s . sen preque se deixa ver. e en v o z a l t a a s i n o p s e d a s Inferencias Descrición da actividade p r o f e s o r ou p r o f e s o r a comprensión aos/ás q u e v a n ler o sito lectura t e x t o . Musical que os dez U NHA CASA DE mokas nacionalidades. Corea de Norte é o imperio do mal e James Bond trata de desenmascarar unha trama de venda de diamantes de dubidosa pro- Moza obrigada a escoller entre dous pretendentes. Prescindíbel. a n o 2. acons e l l a m o s utilizar a s i n o p s e de películas en carteleira no m o m e n t o t u m u l t u o s o serán en c o m p a ñ í a daqueles bichocos. e n silencio e i n d i v i d u a l m e n t e . Entre está a sospeita. (R EDUX ). Destaca Josh Lucas. a cal máis macizo. a consecuencia da crise. Nova versión do clásico. convive na casa con alumnos de Destas. hobbits e anaM ULLERES. n a q u e l n o x e n t o casarello o n d e s e m p r e recordaban a p r o c e d e n c i a v i l e g a . elfos. D e s p o i s d u a l e s i l e n c i o s a . Cun Pierce Brosnan xa fondón pero tan ligón como sempre. A alternativa está dúas mulleres da fita. p e r o p r o b a b l e m e n t e sería a Película: Razóns: d e r r a d e i r a . N o n era a p r i m e i r a vez q u e s e r e u n í a n n a c a s o u p a d e A n t ó n p a r a p a s a r a t a r d e d e d o m i n g o . E está a Texto Evaristo saíu d a n d o u n h a portada e afastouse a pasos apresurados c a r a a o p o n t i g o q u e u n í a a s d ú a s b a n d a s d a a l d e a . A C T I V I D A D E S DE D E S E N V O L V E M E N T O E Obxectivo xeral . D E N D E Á COMPRENSIÓN 2. Para conseguir un traballo. n a f i c h a (véxase m o d e l o q u e a c h e g a m o s ) . S i n c e r a m e n t e . Anos despois. t e n t a r á definir eses t e r m o s s u b l i ñ a d o s q u e p e r m i t e n c o m p r e n d e r o s detalles. Un tenente das Forzas (Martin recibe o encargo de matar o coronel Kurtz (Marlon Brando). loitará contra H O M E A LABAMA. o rapaz. A súa compensa o prezo da entrada.22 91 ao Obxectivos específicos Practicar a elección consciente . a guerra na Terra Media entre o Poder Escuro e unha alianza de homes. BARCO Un grupo de recuperadores de barcos localiza un vello transatlántico perdido e decide pero no interior da nave as pantasmas do pasado cobran vida. 1969.Establecer predicións Descrición da actividade D i s t r i b u í m o s a c a d a a l u m n o / a u n folleto q u e recolle a s i n o p s e d a s películas e n carteleira p a r a a s e m a n a . motivación do alumnado. asasinato dun industrial á súa familia e servizo -oito mulleres en total— na súa casa durante unha nevada. Vietnam. S u b i u a s lapelas d o g a b á n p a r a p r o t e x e r s e d a friaxe e d a s p i n g o t a s q u e s e d e s p r e n d í a n d a follaxe. nestes m o m e n t o s s e n t í a u n h a e n o r m e carraxe. Topicazo sobre o multiculturae a nova Europa. p r o c u r a n d o a c a l m a r s e .1. Continúa a saga do señor dos no seu segundo episodio. Por accidente. Acompañar con pan. c a d a q u é n elixirá a p e l í c u l a q u e t a n d o na ficha o título. a n o t a r á a o l a d o a p a l a b r a b a s e c o a q u e s e relac i o n a n e. c o a f i n a l i d a d e d e a c a d a r u n h a Obxectivos específicos o propóo significado das palabras a partir do lexema destas. q u e p e r m i t i r á recoñecer: DÜAS T ORRES. as lectura indivig u s t a r í a ver. Viaxe ao fondo do horror baseado en corazón da de Joseph Conrad. p e r o cal? . L UGARES Un profesor de Bos Aires é xubipor decreto. Protagonizada por Mercedes Sampietro e Federico MORRE OUTRO cedencia. un rapaz esperta a un dragón que leva milenios hibernando e esa especie tan rápido que case remata humanos. A continuación. e a c e n d e u u n cigarro. q u e a t a h a b í a b e n p o u c o eran o s s e u s amigos. N o n era u n h a p e r soa furibunda. I MPERIO DO — Q u e n é o protagonista — Q u e accións desenvolve — Q u e pensa Tras a p o s t a en c o m ú n d a s tres c u e s t i ó n s . identificará. n o n era q u e n d e e s q u e c e r a q u e l t ú r b i d o e Recomendación — Co fin de conseguir unha de r e a l i z a r m o s a a c t i v i d a d e . F i n a l m e n t e . e s t a b a c a n s o d e aturar a q u e l a c u a d r i l l a d e m e d o ñ e n t o s e fuxidíos q u e n o n eran c a p a c e s de enfrontar a s ú a reaPredicións: l i d a d e e b u s c a b a n a s a í d a a través da b e b e d e l a . xa home. Carteleira As N OW deste. o s a l u m n o s o u a l u m n a s q u e a s e s c o lleron e n g a d i r á n a s r a z ó n s d a s ú a elección e a s p r e d i c i ó n s q u e estableceron. esbrancuxados e e s f a m e a d o s c a n t a r u x e i r o s . con máis de tres horas de metraxe.

e s t a b a c a n s o de aturar aquela cuadrilla q u e s e n t í a — Furibunda través d o a b u s o d a b e b i d a . A c o n t i n u a c i ó n . n o n era q u e n d e e s q u e c e r a q u e l serán t u r b i o e pañía daquela especie de bichos. mostraralles a i m p o r t a n c i a da o r a c i ó n t e m á t i c a q u e aparece ao principio. q u e a t a h a b í a b e n p o u c o eran o s q u e t o m a r u n h a d e t e r m i n a c i ó n . A c o n t i n u a c i ó n . intervirán p a r a i n t r o d u c i r as . engadindo x o s . p e r o p r o b a e que de todo. p e r o cal? Descrición da actividade O / a d o c e n t e explicará q u e .P r o p o m o s q u e o a l u m n a d o reescriba o texto s u b s t i t u í n d o os term o s subliñados polas definicións correspondentes e introducindo Palabra subliñada Palabra base Definición os c a m b i o s p e r t i n e n t e s p a r a a concordancia gramatical. — Afastouse riantes. p a r a c o m p r o b a r s e o b t i v o u n texto coherente e g r a m a t i c a l m e n t e c o r r e c t o . N o n era a p r i tarde d e d o m i n g o . u n h a l e c t u r a e n v o z alta e c o m p a r t i d a ( c a d a d i s c e n te. S i n c e r a m e n t e . Posibilidade de substitución: Evaristo saíu d a n d o u n g o l p e f o r t e c o a p o r t a e m a r c h o u a n d a n d o c o n p r e s a cara á p o n t e d a a l d e a . que non b l e m e n t e sería a derradeira. e acen— Casoupa d e u un cigarro. N o n obstante. R e a l i z a d a esta p r i m e i r a fase.25 Ficha para o a l u m n a d o Variante . p a r a p o d e r ler o t e x t o . t i r a n d o a — Noxento seus a m i g o s . N o n era u n h a p e r s o a q u e s e — Apresurados vez q u e se reunían na onde sempre — Pontigo que unía as dúas bandas d o m i n a r p o l a furia. c a s a de A n t ó n para pasar a nestes m o m e n t o s sentía u n h a e n o r m e carraxe. S u b i u a s lapelas d o g a b á n p a r a p r o t e x e r s e d a s e n s a c i ó n d e f r í o e d a s g r a n d e s p i n g a s que se desprendían do c o n x u n t o de follas. — Casarello Lexemas Obxectivos específicos os aspectos máis significativos das palabras o significado a partir dos lexemas de t u m u l t o en comcon c a r a de eran c a p a c e s de f a c e r l l e f r o n t e á s ú a r e a l i d a d e e b u s c a b a n a s a í d a a f a m e e a f e c c i o n a d o s á c a n c i ó n . naquela c a s a d e t e r i o r a d a e q u e c a u s a b a n o x o r e c o r d a b a n a s ú a p r o c e d e n c i a vilega. t e r m i n a c i ó n s verbais e m o r f e m a s de x é n e r o e n ú m e r o . o t e m a e os detalles. u n h a definición) p e r m i t i r á analizar a v a l i d e z d a s p o s i b l e s v a — Portada Porta — G o l p e forte q u e s e p r o d u ce ao pechar violentamente unha porta. cente en v o z alta e posibles modificacións. procurando c o n s e g u i r a c a l m a . teñen primeiro q u e completar os espazos en branco. xa que servirá d e g u í a p a r a c a p t a r o s i g n i engadidos se disficado g l o b a l .

ou un p o r t e de t a n t o señorío! A i . ( A f o n s o D a n i e l R o d r í g u e z C a s t e l a o . do p e i t o e os seus olios e s c u l c a b a n D e s ú p e t o avistouno d e lonxe.27 F i n a l m e n t e . e desagrad de socato. Cousas) s e t e m b r o . Os a m e r i c a n o s xa e s t a b a n d e s e m b a r c a n d o . coas orellas fóra do c a c h o .. e M i g u e l i ñ o s e n t i u p o r el un g r a n d e a m o r e canto c o n m á i s a n g u r i a fíxose c a r g o d e q u e u n h o m e a s ú a nai. o ameri- cano p a s o u de largo e n i n tan s e q u e r a r e p a r o u q u e o s e g u í a n os olios M i g u e l i ñ o escolleu así m o i t o s p a i s q u e n o n e r a n e a t o d o s q u i x o E c a n d o e s c u l c a b a c o n m á i s a n g u r i a fíxose cargo de q u e un h o m e estab a a b r a z a n d o a s ú a nai. pero denantes d e saír d a c a s a botoulle u n h a o l l a d a a o retrato. u n h o m e d e cera. M i g u e l i ñ o s a b o s e u p a i . olios e n c o v e i r a d o s . E máis ca invern unhas nub coma troux branc e gris se viñ nov. a n q u e deix máis opac . tiv. o p a i de M i g u e l i ñ o . d rastro Máis tarde da fort mar. esparex xa á n i t i d desaprac d a rú a maior parte d pai ensoñ ou e M i g u e l i ñ o sent pas p o r el un g r a n d e a m o r o rapaz por para home moi rapaz tant ñado. E r a o m á i s se a c h e g a b a o Migueliño d e querelo. a g o r a si q u e o era. p e r o d e n a n t e s de sa a retrat x a est peirán d peit rapaz bat información sobre o contido viñ band varr limp a nov.. E un h o m e q u e met c se a un n u n traxe m o i froux m á i s c o b i z a s e n t í a o rapaz p o r enchelo de bicos. o g r u p o reflexionará p a r a d e d u c i r q u e o e l e m e n t o c o n s titutivo d a s p a l a b r a s q u e ofrece d u n texto é o Proposta 1 p a i de M i g u e l i ñ o cómo e unha Os agard n tábo en p r o c u r De súpeto aínda c a n t o m á i s se enchelo d e b i c port n d d d a s A m e r i c a s e o r a p a z n o n c a b í a de c d olios cas bot e a súa nai árbor greas. un h o m e m o i frac coas orellas fóra d t r a x e a d o e o corazón dáballe q u e aquel e r a o seu pai. A q u e l si q u e e r a o p a i de M i g u e l i ñ o . Oeste. e A g o r a si. vent vent d Oeste.c o m o un aleación d e que c o b r e e cinc— q u e en n a d a se p a r e e vent Ferradura. que viñ en Er. en p r o c u r a do p a i e n s o d o retrato o u a í n d a e o corazón dáballe que aquel e a fart pas de largo e n i n t a n s e q u e r a repar que o segu quix est retrat h o m e de A q u e l si q u e e tola o s olios a n g u r M i g u e l i ñ o escoll E cando esculc abraz mellor p o r t a d o .un d pol. M i g u e l i ñ o a s e p o r bicalo a dun neno. m e t i d o n u n traxe m o i frouxo. o americ así de querelo.. Cousas) 2 Aquel ano o outono chegara a C o m p o s t e l a anticipadamente. D e s p o i s de unha borrase aparee peregrin coma parte d mar. ( A f o n s o D a n i e l R o d r í g u e z C a s t e l a o . e un s o s p e i t sen deix o ceo. outro h o m e m o i ben rapaz devecícorazón d o rapaz batíalle n a t á b o a greas. E r a u n h o m e q u e n o n s e p a r e c í a a o retrato. A cidade das chuvias) Material para o profesorado Proposta 1 p a i de M i g u e l i ñ o c h e g a b a das no seu traxe festeiro. a g o r a s i q u e o e b e n traxe devec señor se p o r bicalo A i . u n h o m e m o i fraco. seu pai. . Er desembarc port e o de o americ Ai. o a m e r i c a n o p a s o u de largo sen m i r a r p a r a ninguén. nub igual del Fisterra. u n m e s sol . e M i g u e l i ñ o deix A g o r a si. M i g u e l i ñ o e a s ú a nai n o peirán d o p o r t o . que non e e a tod de de largo sen outr un dun nen pai porte ( X o s é F e r n á n d e z Ferreiro. A i . o americ seu Era o Migueliño corazón d esculc d retrat días aquel que d g o z o n o s e u traxe festeiro. M i g u e l i ñ o s a b í a e o rapaz n o n cabía de g o z o olios pechados c ó m o era o máis cobiza sent ninguén. M i g u e l i ñ o avist o seu pai.

o alumnado rá localizar o n ú m e r o e a d e n o m i n a c i ó n das personaxes ás q u e se alude. p a r a v e r e n o u s o refea cohesión rencial d o s p r o n o m e s e a s ú a i m p o r t a n c i a p a r a d u n texto e v i t a n d o a s r e p e t i c i ó n s . q u e o c o ñ e c í a p o r q u e . o l l a b a u n p o u c o p a r a elas e d e s p o i s g a r d á b a a s d e n o v o . realizarán u n h a terceira l e c t u r a d o t e x t o . esparexén( X o s é F e r n á n d e z Ferreiro. c a n d o iso p a s a . a t e n t a e i n d i v i d u a l . era c o m o s e o c o ñ e c e s e d e c o u s a rara q u e n o n s a b e r í a explicar. o a l u m n a d o d e b e r á i n d i c a r o naxe. se carta tardaría o tra d í x o l l e q u e . a í n d a n o n t e n d o Por alusións Obxectivos específicos a lectura rápida e a lectura atenta os pronopersoais . a í n d a q u e n o n se coñezan de antes. e q u e a g o r a e s t a b a xa c u r a d o e a p u n t o de ser e n v i a d o . A c o n t i n u a c i ó n . se ela o c o ñ e c í a tratarían de traelo á casa. significa q u e d ú a s pers o a s se e n t e n d e n b e n e s o n a m i g a s . así q u e deberían ter p a c i e n c i a . o u u n h a arandela. anque metálico. e n t a r d a r a n q u i n c e días en chegar. i g u a l m e n t e d a b a n d a d o mar.Recoñecer o referente concreto dos pronopersoais nun texto Descrición da actividade N a p r i m e i r a lectura silenciosa d o texto. a s c o u s a s eran m á i s c o m p l i c a - t a b a n a x i ñ a . q u e arrina parte da folla d a s árbores da Ferradura. facía o n a c a i x a d a m e m o r i a e . N o n embargante. E c o q u e n o n e n t e n d í a . Pero a m e s d a s e q u e n o n se p o d í a n facer esas c o n t a s p o r q u e igual o correo n o n p o d í a p a s a r o u o s pais n o n e s t a b a n o n d e s e p e n s a b a . para q u e n o n se atopase tan só. e díxolle interesada: a m i g o teu? H a r m o n í a s e n t i u q u e se a p e r t a b a a g o r x a . igual q u e m e t í a n o p e t o c a l q u e r a c o u s a as c u e s t i ó n s respondan despois da da p e r s o - brillante q u e a t o p a b a n o c h a n : u n h a p e d r i ñ a . E máis ca o u t o n o s e m e l l a b a unhá borrascosa e desagradable invernía. aínda que dicirlle á m e s t r a q u e si. q u e estivera n o h o s p i t a l p o r q u e viñera enferm o . M á i s e tarde v i ñ e r o n u n s fortes v e n t o s . tras a p o s t a e n c o m ú n d a s r e s p o s t a s . e n v o z alta e c o m p a r t i d a . Despois de rematar setembro. E r a n c o m a montañas brancas e grisallas d a p a r t e d o mar. máis o p a c o . P a r a r e s p o n d e r o test. c o m o fixo aquel m e s m o día ao baixar do autocar e botar a andar da casa: q u e coñeces ti a León? H a r m o n í a explicoulle q u e ela sabía. preguntaba. H a r m o n í a díxolle q u e si. apareceron de socato. E r a n a q u e l e s u n s v e n t o s d e s a p r a c i b l e s . c o m a se que nubes en peregrinación ou TEXTO H a r m o n í a p e n s a b a q u e . e m p u x a d a s p o l o v e n t o d o O e s t e . c o m o a n d a b a s e m p r e o l l a n d o p a r a t o d o c o n a q u e l e s olios tan v i v o s e s e m p r e p e g a d a a H a r m o n í a . n o n se e s c a p a b a ren. m i u d e z a s q u e n o n valían n a d a .c o m o u n h a aleación u n s o s p e i t o s o brillo c o b r e e cinc— q u e e n n a d a s e p a r e c í a x a á n i t i d e z q u e t i v e r a días atrás.29 Proposta 2 Aquel ano o outono chegara a C o m p o s t e l a anticipadamente. p e r o q u e ela recollía e g a r d a b a n u n h a c a i x a . igual q u e t o d o s . d a f o r m a m á i s rápida posible (minuto e medio aproximadamente). a f a l a d o n u n c a c o n el. (Marina Mayoral. sen n e c e s i d a d e d e q u e n i n g u é n p o r q u e L e ó n n o n p a r a r a d e chorar a q u e l d í a n o q u e os xoguetes. e q u e . e d e vez e n c a n d o s a c á b a a s . Por . d e s t e m p e r a d o s . A das doa pola rúa próxima q u e L e ó n n o n m o r r e r a . Por iso de antes. d o O e s t e . p e r o a m e s t r a díxolle nova. v a r r e n d o a s n u b e s s e n d e i x a r rastro n o v a m e n t e o ceo. e. H a r m o n í a s u s p i r o u e d i x o q u e b e n . un mes soleado. D e b í a d e ser p o r q u e . e q u e ela p e n s a s e q u e eran a m i g o s era m o i lista e e n t e n d í a m á i s c o u s a s d a s q u e u n p e n s a r í a d u n h a n e n a d a s ú a i d a d e . á s ú a R o s a era tempo: unha m á i s sinxelo porque. de se tería p a i s ou f a m i l i a a q u e n escribir. a p o u c o máis ou m e n o s . ou polo m e n o s á escola. c a n d o u n h a e s t a b a m á i s distraída. a un fogar de refuxiados. Tristes p e r m i t i u identificar d e q u e p e r s o n a s e s e esta- e a c a r a c t e r i z a c i ó n m o r f o l ó x i c a da d e v a n d i t a p a l a b r a . e l e m b r o u s e de L e ó n . que n o n entendía a l m a c e n á b a o n a m e m o r i a . o / a d o c e n t e facilita a grella q u e d o test e o e s p a z o p a r a q u e s e g u n d a lectura. a palabra que ba a exemplo: A quen conta a que L e ó n non morrera? — N o m e da personaxe: H a r m o n í a Palabra que permite — Caracterización morfolóxica da palabra que permite a identificación: p r o n o m e persoal átono d a 3 persoa d e singular F i n a l m e n t e . d a Fisterra. m u d a n d o o s p r o persoais polos q u e s u b s t i t u í a n . s e n m á i s . P r e g u n t o u l l e p o r el á mestra. se os pais contesd e g u e r r a . e n c o u s a d u n m e s p o d í a n ter n o t i c i a s s ú a s .

N o m e da personaxe: .Identificar as clases de palabras (substantivos.N o m e da personase: .Palabra que permite . A listaxe presentará tres ren no caderno a táboa borar a listaxe. confeccionarán u n h a listaxe c o n palabras q u e esperan atopar tendo en conta o tipo de texto e o tema deste. de forma individual. silenciosa e individual.Caracterización m o r f o l ó x i c a da palabra q u e p e r m i t e a identificación: . ampliarán a listaxe eos substantivos. M o d e l o de ficha para o a l u m n a d o Substantivos Verbos Adxectivos distintas. A q u e n da palabra q u e p e r m i t e a identificación: conta a mestra que L e ó n n o n morrera? Listaxes Descrición da actividade profesor ou a profesora anuncia q u e vai 1er un texto expositivo sobre o leite. C o n q u e n n o n falara n u n c a H a r m o n í a ? .Caracterización m o r f o l ó x i c a da palabra q u e p e r m i t e a identificación: c. cun rectángulo os verbos e cun triángulo os adxectivos e. estando no texto.N o m e da personaxe: . Tras a primeira lectura.P a l a b r a q u e p e r m i t e identifícala: Caracterización m o r f o l ó x i c a da palabra q u e p e r m i t e a identificación: i.P a l a b r a q u e p e r m i t e identifícala: . .Caracterización m o r f o l ó x i c a da palabra q u e p e r m i t e a identificación: e . na súa relación as coincidencias.P a l a b r a q u e p e r m i t e identifícala: Caracterización b. p a r a q u e o a l u m n a d o o s s u b s t i t ú a p o l o s referentes.P a l a b r a q u e p e r m i t e identifícala: . adxectivos e verbos que. ou non Finalmente.N o m e da personaxe: . Q u e n regalos o d í a q u e c h o r a r a L e ó n ? Substantivos Verbos Adxectivos caixa e arandelas? .P a l a b r a q u e p e r m i t e identifícala: Caracterización m o r f o l ó x i c a da p a l a b r a q u e p e r m i t e a identificación: H a r m o n í a dille á m e s t r a q u e c o ñ e c e N o m e da .Caracterización m o r f o l ó x i c a da palabra q u e p e r m i t e a identificación: Q u e n sabía o motivo polo que chorara León? . pero que antes.30 31 Test: a.N o m e da personaxe: . p r o n o m e s persoais subliñados. correspondentes a tres tipos de palabras: substantivos. Q u e n recollía e g a r d a b a N o m e da personaxe: .Caracterización m o r f o l ó x i c a da p a l a b r a q u e p e r m i t e a identificación: g.Palabra que permite . verbos e adxectivos. disporán de cinco minutos para elaespecíficos -Achegar os coñecementos previos a discriminación e a axilidade visuais . deseguido. verbos e adxectivos) N o m e da personaxe: . marcarán no texto cun círculo os substantivos.P a l a b r a q u e p e r m i t e identifícala: . realizada a posta en c o m ú n .N o m e da personaxe: .P a l a b r a q u e p e r m i t e identifícala: Caracterización m o r f o l ó x i c a da palabra q u e p e r m i t e a identificación: A q u e n n o n se e s c a p a b a ren? c a s a ou escola? . Por pregunta Harmonía á Variante — Facilitamos o texto. A q u e n tratarían de levar á . D e s p o i s de debuxatítulos.

Estamos a d u n d o s a l i m e n t o s m á i s c o m p l e t o s q u e existen. d e l l a m a . Francelos. F i n a l m e n t e . d e e g u a . C o n s t i t ú e o carácter da orde dos mamíferos.32 TEXTO Preposicións e dos Descrición da actividade O / a d o c e n t e explicará q u e o t e x t o o b x e c t o de lectura. dalgunhas palabras (por exemplo. sobre t o d o ras e t a p a s d a v i d a . graxa en auga. o de ovella e o de c a b r a t e ñ e n g r a n d e interese. u n h a alfombra dicir animaladas a porta S a l o m é todos os d o m i n g o s mocidade. c ó o b x e c t i v o d e traballar a inferencia. me vén p e d i n d o o público os importantes datos don o m e u tío ofrecer un estuagrandar a a nosa hisxa fidalgo onde nino q u e n me referín era o m e u propósito deixalas inéditas condicións contribúo así o citado personaxe. os g l ó b u l o s de g r a x a a g l u t í n a n s e e a s c e n d e n á superficie. d e s a b o r l i x e i r a m e n t e d o c e e d e olor p o u c o a c e n t u a d o . N a p r i m e i r a lectura p r o d u t i v a o a l u m n a d o s ó c o n t a r á c o n esta i n d i c a c i ó n . d o n Luís volveu o bispo. d e búfala. A súa función consiste en formar os tecidos e. lactosa. C o m o a l i m e n t o h u m a n o foi a p r o v e i t a d o d e s d e o s t e m p o s m á i s r e m o t o s d e b i d o ás s ú a s excelentes p r o p i e d a d e s nutritivas e á s ú a fácil asimilación. (Pedro Jareño) do reno. e n A s i a central. d e c a m e l a . emulsión. d e iac. sobre todo para a fabricación de queixo. memoria toria guén. minerais e vitaminas s e d u n h a e m u l s i ó n i n e s t a b l e . q u e c o n s i s t i r á en d e d u c i r do c o n t e x t o o s i g nificado disolución). quen teño outro lugar este libro. o s tártaros e m o n g o i s . o p a c o . as posibles conde visual -Traballar a elección múltiple en contexto forma e función de preposicións e conxuncións específicos a axilida- leite é a s e c r e c i ó n d a s g l á n d u l a s m a m a r i a s d a s m a m í f e r o s . p o l o q u e c a n d o o leite s e formando a tona nata. D e s t a c a p o l o s e u c o n t i d o e n calcio e p r o t e í n a s d e g r a n valor b i o l ó x i c o e alta d i x e s t i b i l i d a d e ( d o 9 5 . docente as o r a c i ó n s m á i s difíciles de interpretar e p í d e l l e M o n r o y só semana igrexa rinchaba c o m o cabalo molestar Pasados os anos tolos ao a l u m n a d o q u e redacte o contido doutra maneira. N o u t r a s zonas do m u n d o utilizáronse leites d e diversas f e m i a s d o m é s t i c a s : n o s p a í s e s á r a b e s . d a Perú. un amable insistencia o longo amigo dea Alonso-Losada. en TEXTO H a i xa t e m p o que o aludido que pasada Federico que estivese dio máis completo bo grado. as páxinas biográficas dedicadas que tanto abundaron Variantes . N o c a s o d a s p r e p o s i c i ó n s d e b e r á n ter e n c o n t a . Na p o s t a en c o m ú n anótanse todas as posibilidades no encerado para que o a l u m n a d o copie as distintas variacións. inclúoas hoxe aquí estes galegos arromados (arroutados os anos fun recollendo Luís M e r u é n d a n o del C a m p o . Preséntase c o m o u n l í q u i d o b r a n c o . confesaba unha vez cada os q u e estaban dentro escoitando misa. o p r o f e s o r ou p r o f e s o r a m o s t r a r á a lista de p r e p o s i c i ó n s e c o n x u n c i ó n s n e c e s a rias p a r a c u b r i r os baleiros. En G a l i c i a o ú n i c o leite q u e se c o m e r c i a l i z a é o de v a c a . os q u e lamentablemente n o n D o n Luís M e r u é n d a n o del C a m p o foi un pazo E s t u d i o u dereito terrible. o s n o r t e u r o p e o s . é u n h a emulsión de numerosos elementos en disoluTrátaen r e p o u s o .P ó d e s e e n g a d i r u n h a ú l t i m a fase n a a c t i v i d a d e . que ción (proteínas. s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . ofrece e s p a z o s e n b r a n c o q u e d e b e r á n ser c u b e r t o s c o n d o u s t i p o s d e p a l a b r a s distintas. . traccións con algúns determinantes. cagou casa grande Santiago. realizarase u n h a l e c t u r a c o m p a r t i d a e e n v o z alta p a r a c o m p r o b a r se a lectura p r o d u t i v a tivo lugar. c o n s t i t ú e o e l e m e n t o f u n d a m e n t a l n a f o r m a c i ó n d o e s q u e l e t o . p r e p o s i c i ó n s e c o n x u n c i ó n s . e n A s i a e África. o lugar de criou f a m a o bispo o confesor a as dez. N o c a s o d e q u e a l g u é n n o n fose c a p a z d e cubrir t o d o s o s ocos a c o h e r e n c i a e g r a m a t i c a l i d a d e do t e x t o . n o u t r a s rexións de E s p a ñ a . i n i c i a d a d e s p o i s do p a r t o e d e s t i n a d a i n i c i a l m e n t e á alim e n t a c i ó n d a s s ú a s crías n o s p r i m e i r o s m e s e s d a v i d a .9 8 % ) .

enrugadiño o señor a b a d e o pasamento d o n Luís se fora bastante o u n h a enchenta solitaria. o n d e c r i o u f a m a d e terrible. V a l é n d o s e d u n a m i g o reloxeiro c o n s e g u i u m e t e r o p a q u e t e e n m a n s a u n p o b r e criado. segundo. Dixeron daquela este m u n d o moito seu b i ó g r a f o tal tristura dar Francelos todo. onde un p o b r e criado. q u e d a b a empreñada. dicía. a q u e n m e referín d e p a s a d a biográficas dedicadas ao m e u tío F e d e r i c o . s e g u n d o el. o n d e mirando o seu viviu que empezou a rebotica ela g a ñ o u s o n a cuspise cando vía o cura costas Chao h o m e equilibrado. a q u e n c h a m a b a s e m p r e Perello. tertulia T E X T O COMPLETO L i s t a x e de a. n a b o t i c a d e C h a o foi a p r e n d e n d o a s v i r t u d e s r e v o l u c i o n a r i a s d o á c i d o sulfúrico e d o c l o r u r o p o t á s i c o . que. n o s . M o r r e u xa velliño despois resultas porco celebrar o acontecemento foi o saber Cristina. A í n d a n o n d e r a t e m p o de lavar a c a r a a d ú a s azafatas q u e resultaron cham o s c a d a s n o a t e n t a d o . q u e t a n t o a b u n d a r o n n a n o s a historia e d o s q u e lamentablemente non x a case n i n g u é n . S a l v o u n o a Revolución de a í n d a q u e el o atribuía a un pauto co d e m o . pois. fose enterrado asegura a o pasou estourou dera t e m p o el foi el o atribuía quen c h a m a b a un día preparou un se foi as C h a o foi aprendendo a parede cando se cruzaba máis se puxese os profacer gran cousa frecuentar a a tenda q u e fora 1835. sen. Os escuros soños de don Luís non unha non deixaba feble. p o r q u e " E s t a x e n t e C o t e m p o . p a r a c a b a l o n a p o r t a d a igrexa d e S a l o m é t o d o s o s d o m i n g o s molestar aos que estaban dentro escoitando misa. p o i s . a botica o ácido fin. tres días El Rei. fidalgo do D o n L u í s M e r u é n d a n o del C a m p o foi u n des franciscanos. . P o r f i n . texerse. d o n Luís volveu a Francelos. m e v é n p e d i n d o c o n a m a b l e insis- tencia q u e dea ao público os importantes datos que ao longo dos a n o s fun recollendo s o b r e d o n L u í s M e r u é n d a n o del C a m p o . os 1 8 8 5 . para. por. A í n d a n o n dúas a Calle intento a Revolución un p a u t o o a súa aldea Francelos. V o l v e u á s ú a a l d e a e en atentado. inclúoas hoxe aquí de bo grado. a rúa el. Valéndose un a m i g o reloxeiro conseguiu azafatas q u e resultaron c h a m o s c a d a s o n d e quedara agardando resultados. c a n d o x a a p o l i c í a d a b a c o n t a del n a p e n s i ó n da Calle M a y o r onde quedara agardando resultados. xa que. o n d e estourou se foi a M a d r i d . u n d í a p r e p a r o u un p a q u e t e c u n p a r de e x p l o s i v o s e Palacio. d o n a M a r í a o camposanto. porque. g a ñ o u s o n a d e h o m e equilifrades franciscabrado. d a t a e n q u e e m p e z o u a frecuentar a tertulia d a rebotica de C h a o en Ribadavia. a quen teño libro. de. p o i s contribúo así a a g r a n d a r a m e m o r i a d u n d e s t e s g a l e g o s a r r o u t a d o s ( a r r o u t a d o s e e s q u e c i d o s ) . rexicidio c o n pazo ou casa grande no lugar de Francelos. con.L o s a d a . Acusárono de i n t e n t o de rexicidio e foi c o n d e n a d o a m o r t e . ensumindo. había xente nunca se sabe". o tempo. dicía. a República Independente resultados que se saben. ou. h a b í a q u e p r o t e x e r s e . ser un ( C a r l o s C a s a r e s . c a g o u n u n h a a l f o m b r a d o b i s p o M o n r o y s ó p o r ser d o b i s p o . cando xa a policía d a b a conta sempre Perello. e. en. A í n d a q u e era o m e u p r o p ó s i t o deixalas inéditas a t a q u e estivese e n c o n d i c i ó n s d e ofrecer u n e s t u d i o m á i s c o m p l e t o d o citado personaxe. as virtudes revolucionarias o cloruro paquete meter o paquete lavar a cara a pensión Acusárono condenado un par M a d r i d . o n d e m i r a n d o p o l a t e n d a q u e fora d o s e u p a i v i v i u s e n facer g r a n c o u s a a t a 1 8 3 5 . data H a i xa tempo que o aludido lugar amigo A l o n s o . o que alma q u e o foi e n s u m i n d o .34 35 Francelos. p o r máis q u e cuspise cando vía o cura p o l a rúa ou se puxese de costas c o n t r a a parede cando se cruzaba n u n c a s e s a b e " . ata. explosivos Palacio. de c o n x u n c i ó n s : aínda que. a Rexente. c o n f e s a b a u n h a vez cada semana p a r a dicir a n i m a l a d a s a o c o n f e s o r e r i n c h a b a c o m o dez. E s t u d i o u dereito e n S a n t i a g o . Pasados os anos tolos de m o c i d a d e . seu corpo.

Este é o un pra pracer. t e n d o en c o n t a a a n á l i s e realizada. i n c l u i r í a n a s p a l a b r a s e l i m i n a d a s n o p o e m a . dita — Os p e r s o n a x e s A relación entre os p e r s o n a x e s E s c r i b i r a n o n u n h a grella s e m e l l a n t e a esta: Lugar: Personaxes: R e l a c i ó n entre o s p e r s o n a x e s : A p o r t a está p e c h a d a . a t a d a r c o s e u c o r p o . no c a m p o s a n t o . a pesar dos baleiros. t a d o s q u e s e s a b e n . d o n a M a r í a C r i s t i n a . e n r u g a d i ñ o e feble. Tras a p o s t a e n c o m ú n d a c o n c l u s i ó n o b t i d a . N o n queiras pensar q u e s o b r e este c e o d e m e n d i g o existe u n h a x o i a Estamos rodeados dunha natureza teus s e o s . p o d e r á n realizar u n h a s e g u n d a lectura. as c o n t r a c c i ó n s e as c o n x u n c i ó n s .36 37 p r o c l a m o u a República Independente de Francelos. coas túas coxas por unha soedade ( L u í s P i m e n t e l . e n s u m i n d o . adxectivo. 2 a m u n d o d e resultas d u n h a e n c h e n t a solitaria. D e i x a r á s caer a s túas s o b r e este c h a o Estamos na máis casa. c o m p r o b a r á n se. é p o s i b l e identificar: — lugar c a b a l o s d o estío. Viñemos aquí por un E unha rodéanos agora. TEXTO Variante d i s c e n t e s identificarán c o n tres m a r c a s ( p o r e x e m p l o . árbore Pola c o n t e m p l a m o s o s farrapos deste día A chuvia bórranos Adxectivos ledicia n o s a - Esta paisaxe xa a presentimos algunha vez. M o r r e u x a velliño e n pasamento de bastante de resul- A c o n t i n u a c i ó n . s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . roupas Soamente dunha tirouse un paxaro. s o b r e a tarde Nestes recantos desta brillarán a s t ú a s este e específicos -Comprobar se comprensión ten lugar probar e comparar hipóteses Descrición da actividade p r o f e s o r o u a p r o f e s o r a a v a n z a q u e a p r i m e i r a lectura. cores diferentes) as p r e p o s i c i ó n s . d o p o e m a d e P i m e n t e l terá c o m o o b x e c t i v o deducir e en q u e tipo de palabra (substantivo. N o v a m e n t e reflexionarán s o b r e se se p r o duce algún c a m b i o no ton. P e r o o s e u b i ó tal tristura n a a l m a q u e o foi d o s e d e d u c i r á o t o n do p o e m a . e todo. quedaba empreñada. p o i s o señor abade de Francelos n o n p a s o u p o r q u e fose e n t e r r a d o n u n h a d e i x a b á d e ser u n ( C a r l o s C a s a r e s . don Luís non segunda copia do poema. D i x e r o n d a q u e l a q u e d o n L u í s s e fora d e s t e p a r a celebrar o a c o n t e c e m e n t o . t a m é n silenciosa e individual. S e for n e c e s a rio. c o m a unha bola de sombra. coa condición de que manteñan a conc o r d a n c i a e a coherencia. o a l u m n a d o c o m p l e t a r á o s baleiros adxectivos que máis adecua- tres d í a s d e s p o i s d o de porco e R e i . Os escuros soños de xa que. Finalmente o/a profesor/a o texto orixinal p a r a q u e o a l u m n a se o t o n é diferente ao do v a i a c o l o c a n d o os a d x e c t i v o s e conseguido coas súas anteriores. c o n f a s e : O / a d o c e n t e facilitará a lista d e s o r d e n a d a d o s a d x e c t i v o s os distribúan nunha que utilizou o poeta para que grafo a s e g u r a q u e foi o s a b e r q u e a R e x e n t e . c o a s e g u n d a lectura. p r o p o m o s a clasificación d a s c o n xuncións e substituir aquelas que se p o i d a n por outras co valor. Se o nivel do a l u m n a d o o p e r m i t e . A c a s a está e n v o l t a p o r u n h a c h u v i a e n silencio. o que e n s u m i n d o . . Sombra do aire na día estancia roupas.

n a f i c h a d e análise. mísero. 2 f a s e : T e n d o e n c o n t a o título d o p o e m a d e C e l s o E m i l i o . a s f o r m a s ver- b a i s e m p r e g a d a s s e g u n d o s e a d o p t e c o m o p u n t o d e referencia o p r e sente ou o p a s a d o e anotará as 4 a na parte final da ficha. única. coma unha bola de sombra. analizarán o s c a m b i o s q u e s e p r o d u c i r o n n o c o n - t i d o a o alterar a s f o r m a s verbais. s i l e n c i o s a e i n d i - de visual -Analizar a correlación temporal v i d u a l . E s t a paisaxe xa a presentimos algunha vez. Este é o un pra A porta está pechada. S e g u i d a m e n t e . p e r s o a d e s i n g u l a r d o pretérito d e i n d i c a t i v o ) . gozoso. farrapenta. sobre a tarde f a r r a p e n t a . ao l a d o do título. miserenta. o p r i m e i r o é un p o e m a de C e l s o E m i l i o Ferreiro e o s e g u n d o u n h a variación s o b r e este. raro. pobres. Descrición da actividade O / a d o c e n t e . i n d i c a n d o a s ú a c a r a c terización morfolóxica. d e s p o i s de o b s e r v a r e n os s u b l i ñ a d o s e d e d u c i r e n q u e o t i p o de p a l a b r a á q u e afectan as v a r i a c i ó n s é o v e r b o . son ( m o m e n t o c o i n cidente. explicará q u e Obxectivos específicos a capacidade de observación e análise a axilidaTEXTO estraña. E s t a m o s rodeados d u n h a natureza m i s e r e n t a . ricas. o a l u m a sobre este chao m i s e r e n t o E s t a m o s n a m á i s h u m i l d e casa. fun (momento anterior. brillante. os l u m i n o s o s cabalos do estío. ditoso. coas túas coxas p u l i d a s bórranos por u n h a soedade d i t o s a ! p r e s e n t a c o n r e s p e c t o a o orixinal. Viñemos aquí p o r u n r a r o pracer. a c o n t i n u a c i ó n . c o i n c i d e n t e o u posterior. solitaria. Pola c o n t e m p l a m o s os farrapos deste día A . brancos. A c o n t i n u a c i ó n . este m í s e r o e g o z o s o día teus seos. Sombra do aire na n a d o d e d u c i r á o m o m e n t o d e n d e o q u e se p o e t i z a e i n d i c a r á na ficha de análise. S o a m e n t e d u n h a s o l i t a r i a árbore tirouse un paxaro. tras u n h a t o r m e n t a d e ideas e n g r a n g r u p o . f u n d a m e n t a l m e n t e n a caracterizac i ó n d o e u lírico e n a s ú a a c t i t u d e n o m o m e n t o d a escrita. . a o presentar a f o t o c o p i a u s textos. Nestes recantos p o b r e s ( L u í s P i m e n t e l . Por e x e m p l o . c o p r o p ó s i t o d e s u b l i ñ a r n o s e g u n d o texto a s diferenzas q u e Deixarás caer as r i c a s roupas desta m í s e r a estancia brillarán as túas r i c a s roupas. F i n a l m e n t e . mísera. 3 a operación coa variación do p o e - a l u m n a d o c o m p a r a r á . ricas. E u n h a e s t r a ñ a dita rodéanos agora. realizarán a ma de Celso Emilio. fase: a l u m n a d o realizará u n h a l e c t u r a r á p i d a . A actividade desenvolverase en varias fases. 3 p e r s o a d o futuro d e i n d i c a t i v o ) . N o n queiras pensar que sobre este ceo de m e n d i g o existe u n h a x o i a b r i l l a n t e . a g r u p a r á as f o r m a s verbais restantes s e g u n d o se a un m o m e n t o anterior. realizar á n u n h a l e c t u r a expresiva e c o m p a r t i d a d o p o e m a d e C e l s o E m i l i o e da v a r i a c i ó n . A casa está envolta p o r u n h a chuvia en silencio. docente p o d e indicar o n ú m e - ro de d i v e r x e n c i a s ( 2 8 ) p a r a q u e o a l u m n a d o s a i b a ao r e m a t a r a l e c tura se as localizou todas. ditosa. p e r s o a d o p r e s e n t e d e i n d i c a t i v o ) e traguerd ( m o m e n t o a p o s t e r i o r . q u e é o p r e s e n t e e.p r a ledicia n o s a os brancos.38 Material para o profesorado Lista desordenada de adxectivos: luminosos. pulidas.

ou ¡Tanto m e dá! Ogallá me colla vivo a noticia. a pé e p o r iso é p o l o q u e vexo o m u n d o tal cal é. nin c o u t o u o m e u c o m e n t a r i o . C a m i ñ e i a pé e p o r iso foi p o l o q u e vin o m u n d o tal cal era. n a d a altera o m e u nin couta o m e u comentario. ou unha 2. p o r q u e s o u b e n q u e tarde o u c e d o q u e h a b í a de vir ou noramá? m e deu! Ogallá me collese vivo a noticia. un que no m u n d o prenderá e queimará a fedenta p o d r e d u m e . xa está aceso m o i lonxe. Nunca usuario de automóbil suntuario nin t a m p o u c o utilitario. ( C e l s o E m i l i o Ferreiro. a verdade n ú a p o l a rúa. e m p r é g a s e p a r a as a c c i ó n s c o i n c i d e n t e s o p a r a as a c c i ó n s anteriores e p a r a as a c c i ó n s p o s t e r i o r e s o o unha ver chegar o q u e Pra o gran suceso.40 41 TEXTO F i c h a d e análise d a s f o r m a s verbais FUN UN PASMÓN Fun un pasmón peatón SON UN PASMÓN FUN UN PASMÓN SON UN PASMÓN Son un pasmón peatón con opinión. Souben da cobiza burguesa e do furor proletario. p o r q u e sei q u e tarde o u c e d o o q u e ha de vir chegará. C a m i ñ e i a pé e p o r iso foi p o l o q u e o m u n d o tal cal era. Se o m o m e n t o de referencia é o p a s a d o . sin presa. Se o m o m e n t o de referencia é o p r e s e n t e . ¡ Q u e gran ledicia ver chegar o q u e viría! Pra o gran suceso. noite de . N o n teño do q u e o t e m p o traguerá. pan na artesa i a fame r o n d a b a a diario. Anterior Coincidente Posterior Anterior Coincidente Posterior a pé e p o r iso é p o l o q u e v e x o o m u n d o tal cal é. ¡ Q u e gran ledicia A n d e i sen n a d a alterou o m e u horario. xa estaba aceso m o i lonxe. utilízase p a r a as a c c i ó n s c o i n c i d e n t e s o o para as accións anteriores posteriores o o e p a r a as a c i ó n s ou o 1. u n l u m e q u e n o m u n d o prendería e a fedenta p o d r e d u m e . Sei da cobiza burguesa e do furor proletario. N u n c a fun usuario d e a u t o m ó b i l suntuario n i n t a m p o u c o utilitario. decindo a verdade n ú a p o l a rúa. con opinión. p a n gárdase na artesa i a f a m e r o n d a a diario. N o n tiven m e d o do q u e o t e m p o traguería.

42

43

— C o n t r o l a a caixa e atende. — M ó v e s e de a q u í p a r a u n h a tortilla s e n 2.2. D E N D E A S I N T A X E Á C O M P R E N S I Ó N E S C R I T A Bueu. N o n p o d e evitar u n sorriso a í n d a q u e s ó s e x a p o r saber q u e o s e u Obxectivos específicos a capade observación e concentración accións e axentes a función sintáctica de suxeito as unidades que desempeñan a función de suxeito Descrición da actividade P r o p o m o s d e s e n v o l v e r a a c t i v i d a d e en d ú a s fases. fase: a l u m n a d o realizará u n h a l e c t u r a d o t e x t o , silenperfilio n o n está — B e r r a p o r ela p a r a dicirlle q u e a c h a m a n p o r teléfono. — D i l l e q u e está p r e ñ a d a . D e t e n s e d i a n t e d u n v a g ó n do tren a B a r c e l o n a e s o b e a el. — L o g o abre a p o r t a d o c o m p a r t i m e n t o , f i x a o s olios n u n a s e n t o baleiro o n d a a x a n e l a , sorrí, s a l t a do tren a b a i x o e d i c í n d o s e , o u t r a v e z será, L o l a , dá m e d i a 2 fase:
a

servindo aos obreiros. faga

— Ao m e d i o d í a aparece p o l a p o r t a para q u e a señora L o l a cobrar.

— S a b e defenderse ben, n o n é parvo, agora a n d a c o a C a r m e l a en

ciosa e individual, para acadar unha comprensión global que

m i t a identificar o lugar, o t e m p o e a s i t u a c i ó n da p e r s o n a x e p r i n c i pal. Tras a p o s t a en c o m ú n , o / a d o c e n t e i n d i c a r á q u e a s e g u n d a lectura, t a m é n s i l e n c i o s a , terá c o m o p r o p ó s i t o f i x a r s e n o s detalles p a r a i n d i c a r e n en c a d a n s ú a c o p i a , e sen o a p o i o do t e x t o , q u e n realiza c a d a u n h a d a s v i n t e e catro a c c i ó n s p r o p o s t a s . A c o r r e c c i ó n d a s resp o s t a s realizarase e n g r a n g r u p o . - C o n d u c e n v e l o z m e n t e o s c o c h e s , a í n d a c o a s luces p r e n d i d a s , c a r a a o s s e u s p o s t o s de traballo. s o b r e o B e r b é s e n o n p e r m i t e d i s t i n g u i r c o n p r e c i s i ó n os c o n t o r n o s d o s edificios. - Sobrevoan o porto, p o u s á n d o s e sobre os res do - E n t r a no p e i r a o . - B r i n c a a terra e diríxese, p e i r a o a d i a n t e , cara ao b a r o n d e traballa. - E s p e r t a , n e r v i o s a e l e n t a m e n t e , do letargo da n o i t e . con desidia, repetindo un z a d o e n c a d a detalle a o l o n g o d e a n o s . - E s t á farta do t r a b a l l o e t a m é n do s e u h o m e . - A n d a á viruta. - Ao longo da desde había anos, acoden a tomar o bocadillo, a cervexa c u n h a t a p a de tortilla, ou a xantar. - C o m e n t a que un m o z o se suicidou co amencer tirándose pola v e n t a d a casa. - N o n e n t e n d e c o m o s e p o d e m a t a r u n p o l o r u i d o d a s abellas c a n d o hai r a z ó n s b a s t a n t e p e o r e s p o l a s q u e - M á i s tarde c h e g a d e s m e n t i n d o q u e s e s u i c i d a s e n i n g u é n . - D i x é r a l l e q u e no p o r t o de b a i x u r a m a t a r a n a c o i t e l a d a s a un ao que chamaban o Portugués. a c h e g a r p e d i n d o tortilla a b e r r o s seus - A iso d a s d e z olios d e g o m a . aprendido e sobre os colectoe s o b r e as caixas e os restos de p e i x e do c h a n .

e marcha a

o b a r c o de d o texto e n v o z

a l u m n a d o realizará u n h a

alta ( a p r e s e n z a d u n p u n t o n o t e x t o i n d i c a r á o c a m b i o d e p a r a ir a n o t a n d o na c o p i a q u e recolle as v i n t e e catro a c c i ó n s a u n i dade sintáctica empregada no texto. Por exemplo, Conducen velozmente os coches, aínda coas luces prendidas, cara aos seus postos de

as xentes. No c a s o de o s u x e i t o estar e l i d i d o , p o d e n entre p a r é n t e s e s a u n i d a d e elidida: Está farta do traballo e tamén do seu 0 (a A c o n t i n u a c i ó n , realizará de f o r m a oral en g r a n g r u p o a t r a n s f o r m a c i ó n d e n ú m e r o p a r a c o m p r o b a r q u e esas u n i d a d e s d e s e m p e ñ a n a f u n c i ó n s i n t á c t i c a d e s u x e i t o . Por e x e m p l o : Unha muller brinca cara a terra e diríxese, peirao adiante cara ao bar onde traballa ( U n h a s mulleres b r i n c a n c a r a a terra e diríxense, p e i r a o a d i a n t e cara a o bar o n d e

TEXTO

A s x e n t e s c o n d u c e n v e l o z m e n t e o s c o c h e s , a í n d a c o a s luces p r e n d i d a s , c a r a a o s seus p o s t o s d e traballo. U n h a l u z e neboenta é r g u e s e s o b r e o B e r b é s e n o n p e r m i t e d i s t i n g u i r c o n p r e c i s i ó n os c o n t o r n o s d o s edificios, q u e s e a m o n t o a n u n s c o n t r a o u t r o s c o m a lapas brancas. As gaivotas sobrevoan o porto, p o u s á n d o s e sobre os s o b r e os colectores do lixo e s o b r e as caixas e os restos de peixe do chan. mar, p i c a d o , r e s p l a n d e c e verde, e s m e r a l t a d o . E n t r a n o p e i r a o o b a r c o d e C a n g a s . U n h a m u l l e r b r i n c a cara a e diríxese, p e i r a o a d i a n t e , cara a o b a r o n d e traballa. E n m e d i a h o r a e s t a r á a facer tortillas p a r a os o b r e i r o s . A c i d a d e esperta, n e r v i o s a e l e n t a m e n t e , d o letargo d a n o i t e , e a v i d a b o l e d e n o v o , i m p r i m í n ritmo ao corpo do dinosaurio d u r m i d o . A muller con

44

45

desidia, repetindo un detalle a o l o n g o d e a n o s .

aprendido e m e m o r i z a d o en cada

i m a x i n a q u e o s e u filio r e t o r n a un d í a á c a s a p a r a abrazar a nai, e c a s a c u n h a m u l l e r h o n r a d a q u e trae c o n el. E s t á nesas c a n d o o p a t r ó n b e r r a p o r ela p a r a filia q u e a c h a m a n p o r teléfono. A s ú a e para a í a pasar. B o t a a s p a t a c a s n o dille q u e está p r e ñ a d a .

E s t á farta d o traballo. Pero é q u e t a m é n está farta d o s e u h o m e , aínda q u e a súa relación c o n el n o n sexa peor do q u e a n d a á viruta. D e s q u e o b o t a r o n da fábrica, A s tardes vai a o bar, c o n ese a n d a r mente foi. E l uns anos, anda á queda,

Estábao esperando. Sabía que un día aceite e r o m p e a chorar en s i l e n c i o . C a n d o remata a xornada,

viruta. T a n á v i r u t a a n d a q u e x a n i n s e p r e o c u p a d e b u s c a r traballo. q u e ten, e a m i g o s e a b o t e l l a de c a ñ a , a x o g a r ao d o m i n ó . A m u l l e r d e s p r e z o p o r el. E s t á farta d e m a n t e l o , farta d e s ú a s cavilacións e n o n q u e r e c h e g a r t a r d e . talo, farta de q u e r e l o . M i r a p a r a o reloxo e a p u r a o p a s o . D i s t r a é r a s e excesivamente N o b a r c o m e z a b a a facer tortillas a p r i m e i r a h o r a . A o l o n g o d a d e s d e h a b í a a n o s , a c o d e n n u m e r o s o s obreiros a t o m a r o b o c a d i l l o , a cervexa c u n h a t a p a de tortilla, ou a xantar. tortilla, e a s e ñ o r a L o l a santa así d e s d e h a i a cheg a b a n o s berros d o p a t r ó n d i c i n d o , m á i s tortilla, s e ñ o r a L o l a , m á i s a facer tortillas t o d a a a n o s . E é así p o r m o i p o u c o s carA xente c o m e n t a q u e d a casa. S e i c a tranquilizantes. pedindo

á estación. Entra pola porta aos a n a

da estación c o m a u n h a bala, atravesa o vestíbulo,

d é n s , d e t e n s e d i a n t e d u n v a g ó n do tren a B a r c e l o n a e s o b e a el. durante un bo anaco. L o g o abre a porta do

p r i m e i r a v e z q u e o fai. C o m o u n h a estaca, p e r m a n e c e alí c r a v a d a fixa os o l i o s n u n a s e n t o baleiro o n d a a x a n e l a , sorrí, vírase, salta do tren a b a i x o e d i c í n d o s e , o u t r a vez será, L o l a , o u t r a vez será, d á m e d i a e m a r c h a a coller o b a r c o de C a n g a s . ( A d a p t a d o de F r a n A l o n s o , Males de cabeza)

Variantes - P ó d e s e e n g a d i r u n h a terceira fase na a c t i v i d a d e co o b x e c t o de traballar a análise d a s distintas u n i d a d e s sintácticas q u e d e s e m p e ñ a n a f u n c i ó n de - P ó d e s e crear un n o v o texto e m p r e g a n d o os s u x e i t o s i d e n t i f i c a d o s na actividade.

tos. Por u n h a a u t é n t i c a m i s e r i a . H o x e h a i n o v a s n o barrio q u e d a n q u e un mozo se suicidou co na Segundo os farmacia, de madrugada, tirándose pola

bisbea d o n a Leonor, a da mercería, vivía o b s e -

s i o n a d o c o r u i d o d a s abellas. A s e ñ o r a L o l a n o n e n t e n d e c o m o s e p o d e m a t a r u n p o l o r u i d o d a s abellas c a n d o hai razóns b a s t a n t e p e o res p o l a s q u e M á i s tarde c h e g a o p a t r ó n , q u e a buscar c a m b i o , d e s m e n t i n d o en Descrición da actividade P r o p o m o s realizar esta a c t i v i d a d e en tres fases: fases O / a d o c e n t e pídelle a o a l u m n a d o q u e c o p i e n o s e u caderno o título do texto e as s e g u i n t e s c u e s t i ó n s : - Personaxe realizadas ( 1 : - M o m e n t o en se realizan as a c c i ó n s - Lugares relacionados coas accións - E s t a d o do p e r s o n a x e - M o d o en q u e o p e r s o n a x e realiza u n h a a c c i ó n A c o n t i n u a c i ó n , tras as d ú a s lecturas en v o z alta realizadas p o l o / a p r o f e s o r / a , o a l u m n a d o , de f o r m a individual, r e s p o n d e as cuestións. S e g u i d a m e n t e , facilítaselle o texto p a r a q u e c a d a q u é n avalíe o seu c u e s t i o n a r i o (cuestións 1, 5 e 6 =1 p u n t o ; cuestións 2 e 4 4 puntos s e c o n t e ñ e n o s d o u s d a t o s n a o r d e e n q u e aparecen n o t e x t o ) . patrón específicos a atención e a memoria a curto prazo as funcións sintácticas de suxeito, predicado, complemento predicativo do suxeito e complemento circunstancial de tempo, lugar e modo un determinado esquema sintáctico nos textos propios q u e se suicidase n i n g u é n p o r q u e , s e g u n d o as novas q u e traía, m a t a r a n a coiteladas a un ao q u e A iso d a s d e z

realidade u n asasinato. D i x é r a l l e u n taxista d o Berbés q u e n o p o r t o d e chamaban o Portugués. L o g o , á p o r t a d o bar, u n cliente veulle a o p a t r ó n c o a c h e g a r a p r i m e i r a q u e n d a de o b r e i r o s , s u c i o s , seus olios de g o m a . grises, p e d i n d o tortilla a berros c a d a seis m e s e s de a q u í para

c o n t r o l a a c a i x a e a t e n d e , e un r a p a r i g u i ñ o q u e c a m b i a de r o s t r o servindo aos obreiros. f a g a u n h a tortinon pode A o m e d i o d í a aparece p o l a p o r t a P e p a a L o b a , u n h a r a p a r i g a d e C a n gas e n g a n c h a d a na d r o g a , p a r a q u e a s e ñ o r a L o l a lla sen cobrar, e c o m é n t a l l e q u e o seu filio sabe defenderse ben, q u e

non é parvo, que agora anda coa Carmela en Bueu. E

evitar un sorriso a í n d a q u e só sexa p o r saber q u e o s e u filio n o n está o u e s m o r e c e n t e , tirado n u n h a e s q u i n a c u n h a s o b r e d o s e . L o g o o d í a vai e aínda m á i s tortillas m e n t r e s

46

47 D e s p o i s d a corrección dos cuestionarios, cada a l u m n o / a

2

a

de Descrición da actividade O / a p r o f e s o r / a e x p l i c a q u e a p r i m e i r a lectura, i n d i v i d u a l e r á p i d a (un minuto, e subliñado dos seguintes Vintter, tenente e tobeiras, Zúñiga, xeneral capitdns, ten c o m o o b x e c t i v o a l o c a l i z a c i ó n e l e m e n t o s : fortín, Colonia da Nova Manuel Troitiño. casoupas, Esperanza, de os modificadores prescindibles para unha comprensión global do texto as ideas o resumo do texto a partir das ideas bocas das específicos a lectura rápida para localizar determinados elementos a función

i n d i c a a c a r ó n d a s p r e g u n t a s anteriores c o n q u e f u n c i ó n s i n t á c t i c a s e c o r r e s p o n d e c a d a u n h a . Por accións: dous Momento en que se realizan as comple-

antes da caída do descomunal meteorito

mento circunstancial de tempo. L o g o analizaranse en g r a n g r u p o as m a r c a s q u e p e r m i t e n r e c o ñ e c e r esas f u n c i ó n s sintácticas. 3 f a s e : C o a a x u d a d o texto e a análise realizada, o a l u m n a d o d i s porá de quince minutos, aproximadamente, para reproducir o esq u e m a s i n t á c t i c o v i s t o n u n texto d e c r e a c i ó n p r o p i a , p o d e n d o elixir libremente o tema.
TEXTO
a

A c o n t i n u a c i ó n indicará q u e a s e g u n d a lectura, individual e lenta, terá c o m o finalidade a identificación d o s m o d i f i c a d o r e s d o s elementos localizados, q u e subliñarán c o n A n t e s de c o m e z a r e n esta s e g u n d a lectura, recordarán e n g r a n g r u p o o s d o u s tipos d e m o d i f i c a dores existentes, a d x u n t o e a p o s t o , e os tipos de u n i d a d e s q u e d e s e m p e ñ a n a d e v a n d i t a función (neste texto: frase preposicional, cláusula de participio, frase substantiva, cláusula de relativo e frase Tras a p o s t a en c o m ú n da i d e n t i f i c a c i ó n d o s m o d i f i c a d o r e s e o t i p o d e u n i d a d e s q u e d e s e m p e ñ a n a f u n c i ó n e n c a d a c a s o , n u n h a terceir a l e c t u r a riscarán c u n lapis o s m o d i f i c a d o r e s p r e s c i n d i b l e s p a r a u n h a c o m p r e n s i ó n g l o b a l d o t e x t o e a n o t a r á n n o c a d e r n o a s ideas coas que, finalmente, elaborarán o resumo.
TEXTO

A extinción dos dinosauros D o u s d í a s antes d a c a í d a d o d e s c o m u n a l m e t e o r i t o , o ú l t i m o d o s d i n o s a u r o s s u b i u a b o r d o d a derradeira n a v e e n f u n d a d o n o s e u traxe espacial e a f a s t o u s e d a T e r r a c o n b á g o a s n o s olios. (A. S á n c h e z L o r e n z o ,
E X E M P L O S POSIBLES

Cincuenta asasinatos breves e un prólogo)

A elección d o s p r e m i a d o s d í a da entrega d o s g a l a r d ó n s , o c a n d i d a t o mellor p o s i c i o n a d o s a í u d o hotel capitalino d e catro estrelas e n s u m i d o n o s seus p e n s a m e n t o s e e n t r o u no taxi q u e o a g a r d a b a sen facer caso d o s q u e o a c l a m a b a n . A detención do h o m e gris C a t r o m e s e s d e s p o i s d o a c c i d e n t e d o petroleiro, o h o m e d e b a r b a e traxe gris m a r c h o u d o s e u d e s p a c h o p e r s e g u i d o p o l a p r e n s a e i n g r e s o u n o cárcere c o n c a r a d e p o u c o s a m i g o s .

fortín d o s e s p a ñ o i s , e m p o l e i r a d o na b e i r a alta do río, defensa n a t u r a l c o n t r a d a s a l g u e i r a d a s d o i n d i o e a s a r r o m a d a s d a natureza hostil, a p e n a s é un v u l t o d e f o r m e a través da c o r t i n a da choiva, t o c o m i s e r e n t o q u e D e u s c o n f u n d a . H a i t e m p o q u e a i n t e m p e r i e estrag o u os Por b a i x o d o s e u lintel d e p e d r a p a s a n o s A n i n as financ h o i v a n o n d e i x a ver a s c a s o u p a s a n a n a s q u e s o b r e v i v e n a o p é das b a r r a n c a s , p a r e d e s de b a r r o p a l l a a l i ñ a d a s c o n t r a o b o c a s d a s tobeiras q u e u n estraño i n s t i n t o o u n e c e s i d a d e d o n a caeira. x e n e r a l Vintter, L o r e n z o Vintter, guerra de Curupaití, medalla da Colonia da c a m p a ñ a s do P a r a g u a i , p a c i f i c a d o r d a s fronteiras e fla-

m a n t e g o b e r n a d o r d o R i o N e g r o , entra a g o r a n a

N o v a E s p e r a n z a , q u e así a b a u t i z a r o n os f u n d a d o r e s , e trae c o n s i g o u n exército v i c t o r i o s o , p e r o d e r r e a d o l o g o d e case seis s e m a n a s d e marcha dende as bocas do A c a r ó n do militar c a b a l g a d o n F i l i b e r t o Z ú ñ i g a , alcumado o P i n t u r i t a , redactor d a gaceta, t e s t e m u ñ a e x c e p c i o n a l d o s feitos q u e narra, q u e n o n p e r d e o r a b o d o militar, m o l l a d o c o m a u n p i t o cairo. A c h o i v a cae rexa, cerrada, a v a g a l l ó n s , e o v e n t o l e v a n t a as l o n a s d o s carros.

c a m p a ñ a s d o P a r a g u a i (frase s u b s t a n t i v a . E o s a r x e n t o V i d a l . o s a r x e n t o V i d a l e o vello M a n u e l Troitiño. d e f o r m a o s m u r o s e s t r a g a d o s d o fortín d o s e s p a ñ o i s . dixéralle France. A embaixada do vinagre) . f i c a d o r d a s fronteiras e f l a m a n t e g o b e r n a d o r d o R í o N e g r o (frase adxectiva. Así é a marcha dos h o m e s da S e g u n d a División. t o c o m i s e r e n t o q u e d e u s c o n f u n d a (frase s u b s t a n t i v a . p r e s c i d i b l e ) . p r e s c i n d i b l e ) .48 49 C o n el van García. a l c u m a d o o G a l e g o . d e s p o i s d a P e r s o n a x e 1 — fai — a l g o P e r s o n a x e 2 — fai . Manuel Troitiño: vello (frase adxectiva) a l c u m a d o o G a l e g o (cláus u l a d e p a r t i c i p i o . e x c e p c i o n a l d o s feitos q u e n a r r a (frase s u b s t a n t i v a . A dos c a s o u p a s a n a n a s e as b o c a s d a s t o b e i r a s . . testemuña prescindible). Posibilidade de resumo xeneral V i n t t e r e n t r a n a vella C o l o n i a d a N o v a E s p e r a n z a c u n exército v i c t o r i o s o . escritor r e s p o n d e u : raro. p r e s c i n d i b l e ) . o t e n e n t e M a r t í n G a r c í a . ananas aliñadas contra o . r e l a c i o n a r á n m e d i a n t e a reflexión en g r a n g r u p o os elementos dos esquemas coas funcións sintácticas de suxeito. medalla da guepacib a r r a n c a s ( c l á u s u l a d e relativo. l u g a r e m o d o ) p a r a integrar n o texto. redactor da gaceta dos dous — Tras a concesión do Premio N o b e l de Literatura de — No salón de A r m a n de Caillavet — Co cello p r e g a d o e c u n sorriso i r ó n i c o F i n a l m e n t e .Colonia da Nova Esperanza: Zúñiga: alcumado tizaron o s f u n d a d o r e s ( c l á u s u l a d e relativo. F r e i x a n e s . E o vello M a n u e l T r o i t i ñ o . substantiva).a l g o A c o n t i n u a c i ó n . p a r e d e s d e b a r r o p a l l a Obxectivos específicos lecas funcións sintácticas de suxeito. q u e n o n p e r d e o r a b o d o m i l i t a r (cláusula d e relativo. p r e s c i n d i b l e ) . predic a d o e c o m p l e m e n t o directo. predicado e mento directo a función de complemento circunstancial (tempo. q u e un estraño i n s t i n t o ou n e c e s i d a d e foi furanL o r e n z o V i n t t e r (frase s u b s t a n t i v a . p r e s c i n d i b l e ) . d e f o r m a i n d i v i d u a l d e b e r á n crear a s u n i d a d e s q u e p o i d a n d e s e m p e ñ a r a f u n c i ó n d e c o m p l e m e n t o circunstancial ( t e m p o . E o c a b o Flores. Material para o profesorado d o s e s p a ñ o i s (frase p r e p o s i c i o n a l ) . e m p o l e i r a d o na b e i r a Ampliando Descrición da actividade d o c e n t e facilítalle o texto a o a l u m n a d o q u e . d e f e n s a n a t u r a l contra das algueiradas do indio e as arromadas da natureza hostil (frase s u b s t a n t i v a . q u e c a e a v a g a l l ó n s . e i m p i d e ver a s deiros a u c a s da cordilleira. v e n t o l e v a n t a as l o n a s d o s carros e a choiva. o a l u m n a d o as integre no t e x t o orixinal. q u e seica estivo n a c a m p a ñ a d e R o s a s e ten case c e n a n o s ( c l á u s u l a de relativo. redactor da g a c e t a . (frase o Pinturita (frase q u e así a b a u UNIDADES alta d o río ( c l a u s u l a d e p a r t i c i p i o . q u e seica estivo n a c a m p a ñ a d e R o s a s e t e n case c e n a n o s . eu hai un ano que c o m o peixe e aínda n o n aprendín a ( X . lugar e m o d o en q u e se p r o d u c i u o p e r s o n a x e s . p o r o n d e p a s a n o s s o l d a d o s d a S e g u n d a D i v i s i ó n . lugar e modo) nun esquema sintáctico dado a función de complemento circunstancial unidades que desempeñen a función de complemento circunstancial tura. mollado c o m a un pito (cláusula de participio. o/a docente dita as unidades para que. c o m p r o b a n d o s e s e c u m p r e n a s m a r cas d e c a d a u n h a Seguidamente. ( c l á u s u l a de p a r t i c i p i o .Xeneral rra (frase a d x e c t i v a ) . d e b e repartir a i n f o r m a c i ó n f o r n e c i d a n o s s e g u i n t e s e s q u e m a s : d o n a caeira ( c l á u s u l a d e relativo. p r e s c i n d i b l e ) . o c a b o F l o r e s .Bocas das . d e C u r u p a i t í (frase s u b s t a n t i v a . ( A d a p t a d o de V í c t o r F. e vencedores do cacique tenente M a r t í n e dos derra- cha dende as bocas do A carón do militar cabalgan d o n F i l i b e r t o Z ú ñ i g a . p r e s c i n d i b l e ) . p e r o d e r r e a d o l o g o d e case seis s e m a n a s d e m a r - TEXTO Misterio «Eu un libreiro francés a tenreira e s í n t o m e forte c o m o u n b o i » . os c a p i t á n s S i l v a e M u ñ i z . v e n c e d o r e s d o c a c i q u e Foyel e d o s d e r r a d e i r o s a u c a s d a c o r dilleira (frase a d x e c t i v a . e h e r o e s do C h u b u t (frase s u b s t a n t i v a . q u e s o b r e v i v e n ao pé d a s (frase s u b s t a n t i v a . heroes do os capitáns Silva e M u ñ i z . L u í s M a r t í n e z Pereiro. despois de r e c o ñ e c e r q u e s e trata d e i n f o r m a c i ó n n o v a s o b r e a s c i r c u n s t a n c i a s de t e m p o .

u s a n d o c o m o g u í a a r e d a c c i ó n e l a b o r a d a d o s t r a z o s q u e o caracterizan. A c o n t i n u a c i ó n . TEXTO C Sara ergueuse. avó. (Fragmento versionado de A n t ó n En canto o e díxolle q u e o d e s a p a r e c e u d a s ú a vista. o a q u e l e s l u g a r e s d e s c o ñ e c i d o s p o r o n d e p a s a b a n . «Conversa ou outros que TEXTO A teño u n h a hipótese sobre o accidente de Pero n o n é p a r a q u e a c o m e n t e s c o n n i n g u é n . d a n d o a v o l t a p a r a ver a c a r a d e D u a r t e . e u un ano q u e c o m o peixe e aínda n o n aprendín a nadar». e n v o z a l t a e c o m p a r t i d a . de t e m a libre. Eu sobre a de q u e tes a l g u n h a n o t i c i a d e ro en estilo d i r e c t o e o s e g u n d o en estilo i n d i r e c t o . a n a l i z a r á n o texto C. m e n t r e s se dedicaban ás súas un libreiro francés a A n a t o l e F r a n c e no s a l ó n de c o m p r a s . e u v i ñ a x o g a r a q u í . e m e s m o a riqueza. r e d a c t a r á n os trazos q u e caracterizan o estilo directo e os do estilo i n directo. L o g o . e l í a x o g a r alí. quixo saber se a g r a d a b a n a M i g u e l e este r e t r u c o u q u e el prefería as m o t o s e q u e a s ú a i l u s i ó n d a q u e l a era ter u n h a canto antes. dixéralle A r m a n de viña aquí a Brandiz 51 Proposta «Eu meus pais. e q u e iso o divertía m o i t o . S a r a .O l a . ¿ A q u e v é n esta c h a m a d a ? David? N i n g u n h a . p o l o m e s m o l u g a r p o r o n d e o tren estilo Obxectivos específicos a capacidade de observación e análise o estilo directo e o estilo indirecto -Transformar o estilo directo en indirecto textos en estilo directo e estilo indirecto continuara o seu A m b o s o s d o u s e n t r a r o n d e n o v o n a estaía alí. M i g u e l . p r e g u n toulle se sempre g u s t a b a n m o i t o o s trens. c a n d o e u era tenreira e forte c o m o u n b o i » . p o r q u e p o l a vía. Kholer. significaría q u e algunhas persoas ían perder t o d o o poder. sempre me gustaron moito. m e n t r e s eles s e g u s t a b a correr d e d i c a b a n á s s ú a s c o m p r a s . senón q u e q u e esvarase e E n c a n t o o 1 2 0 0 d e s a p a r e c e u d a s ú a vista. . a c i ó n e D u a r t e c o n t o u l l e a M i g u e l q u e c a n d o el era da actividade O / a d o c e n t e facilítalle o s t e x t o s ( A e B ) a o a l u m n a d o p a r a q u e d e s pois da lectura. No c a s o de q u e ao alumnado non se o c o r r a u n t e m a . A m i ñ a ilusión a g o r a é ter u n h a canto antes. os trens? i m a x i n a r c o m o s o n eses C a i l l a v e t tras a c o n c e s i ó n d o P r e m i o N o b e l d e L i t e r a t u r a d e escritor. crearán d o u s textos coa información. unha hipótese só para os d o u s .50 M i g u e l . « E n t r e v i s t a coa alma xemelga». Finalmente. r e s p o n d e n d o as c u e s t i ó n s anteriores.Está ben. E iso d i v í r t e m e . Si. q u e f a c í a n i m a x i n a r c o m o eran as c o i n c i d e n c i a s e diferenzas existentes e n t r a m b o s os d o u s . co cello p r e g a d o e c u n sorriso i r ó n i c o . que n o n esvarou. TEXTO B agradan? . parezan adecuados. d i x o : Avó. e m e n o s c o a policía. C ó n t a m a . e . . gustaran moito porque a v ó r e s p o n d e u q u e si. l u g a r e s d e s c o ñ e c i d o s p o r o n d e p a s a n .c o m p l e m e n t o c i r c u n s t a n c i a l (tempo. d e a c e p t a r s e . d a n d o a v o l t a p a r a ver a c a r a d e D u a r t e . n o n te c h a m o p o r i s o . P a r a a análise c o m p a r a t i v a d e b e n cubrir a t á b o a (ver v e z r e a l i z a d a a p o s t a e n c o m ú n d a análise d o s d o u s t e x t o s . p a r a d e d u c i r q u e s e trata d u n t e x t o e n estilo d i r e c t o e realizarán a s ú a t r a n s f o r m a c i ó n a estilo i n d i r e c t o . ¡ A t i n o n c h e Variante a l u m n a d o d e b e crear un texto. lugar e m o d o ) . correu ata o ordenador e s u s p i r o u aliviada cando viu na pantalla a cara do seu a m i g o . p o r q u e . p o r q u e m e g u s t a b a correr p o l a vía. q u e p r e s e n t e o e s q u e m a sintáctico có analizado na actividade: suxeito p r e d i c a d o .Eu o as m o t o s . p o l o m e s m o l u g a r p o r o n d e o tren c o n t i n u o u o seu A m b o s os d o u s entraron de novo na estación. s e m p r e q u e h a b í a feira. D u a r t e c h a m o u a M i g u e l era p o r q u e t i ñ a n q u e d a r a v o l t a e saír p o l o o u t r o e x t r e m o d a e s t a c i ó n .c o m p l e m e n t o directo . s e m p r e q u e h a b í a feira. Walter. D u a r t e c h a m o u a M i g u e l e por aquí o T e m o s q u e dar a e saír p o l o o u t r o a d e i x a r o n afogar. M i g u e l . . s e u s p a i s . r e s p o n d e u : raro. ou g o l p e á r o n a a n t e s e t o d o foi u n h a s i m u l a c i ó n . E n t ó n . o / a d o c e n t e p o d e facilitar- a l g ú n destes t í t u l o s ( « M e u s p a i s n o n m o p e r m i t e n » . o s c o m p a r e n e e x t r a i a n Brandiz. q u e hoxe teñen. R e c o r d a q u e h a b e r á forzas i n t e r e s a d a s e n q u e o chegue a debaterse no informe non e x t r e m o d a e s t a c i ó n .

e c o n tino c a n d o p a s a s e a c a r ó n d a s ú a p i s cina. E l a xa que que non o unha na p a n t a l l a a cara do seu a m i g o . t e m p o e p e r s o a verbal da cita e. Walter. a n d a c o n tino c a n d o pases a carón da túa piscina.F o r m a s d o s a d v e r b i o s de l u gar e t e m p o . p o r se acaso. da E n t r o u n a cafetería m o i c o n t e n t a . por exemplo. e s a ú n i c a p e r s o a e n q u e n p o d o confiar. X a n o n l e m b r a b a a ú l t i m a v e z que se — C a m b i o s nos verbos de vemento. S a r a . dos posesivos e dos demostrativos. t e m p o e m o d o d a s f o r m a s verbais. d o s p r o n o m e s e dos e . polo que non a debía comentar con ninguén. e menos coa c o n t a s e e ela n o n esvarara.B o a s noites. Xurxo. d e s p e d í r o n s e . d e a c e p t a r s e . pero incorpora palabras do personaxe.52 3 Pero. W a l t e r p r e g u n t o u l l e se o m o t i v o da c h a m a b a por iso. culpable? - é o q u e dis? informe o c o ñ e c i a m o s os c a t r o . q u e filtracións e q u i x o q u e era só que recordoulle que chegase a debaterse no algunhas persoas d a q u e l a riñan. home. a l e g o u q u e o i n f o r m e só o os catro e q u e era i m p e n s a b l e q u e saber se ela cría q u e J o h n era o c u l p a b l e . p o r e x e m p l o . p o r e x e m p l o . tres ú l t i m a s liñas . era u n h a h i p ó t e s e só p a r a que pensaba dous. policía. E n t ó n forzas i n t e r e s a d a s en q u e o s e u i n f o r m e n o n p o r q u e . s o r p r e n d i d o . Variante — D e s p o i s de analizar as características do estilo directo e do estilo i n d i r e c t o e n d o u s breves textos. que que. f i n a l m e n t e . Walter. A s í q u e . por se acaso. por exemplo.N ú m e r o d e veces q u e s e u s a o n e x o se — Persoa. ¿E n o n crerás q u e J o h n é o sexa unha parvada. n a s e g u n d a e p e n ú l t i m a liñas TEXTO 1 m o d o . E . ás veces. N e c e s i Walter. pero ata o o r d e n a d o r e s u s p i r o u aliviada c a n d o v i u relación c o n D a v i d . . e m e s m o a riqueza. p e r o q u e xa q u e era a ú n i c a p e r s o a en q u e n p o d í a confiar. ausencia obrigada dos verba dicendi. Sara súa DE TRANSFORMACIÓN DO TEXTO C é i m p e n s a b l e q u e existisen só u n h a h i p ó t e s e . p a r a q u e s e a n a l i c e n o s trazos q u e c o m p a r t e co estilo directo ( a u s e n c i a de n e x o s . senón pola m o r t e de hipótese sobre o seu accidente. e afectividade e x p r e s i v a p o l o u s o . q u e s e d e d u z a n o s trazos p r o p i o s d o a estilo i n d i r e c t o libre ( o d i s c u r s o p e r t e n c e a o n a r r a d o r e n 3 persoa. neste c a s o . a cita v a i n u n h a o r a c i ó n diferenciada) e co estilo i n d i r e c t o ( m o d i f i c a c i ó n do — F o r m a s dos p r o n o m e s persoais. B o a s noites. d a s tres p r i m e i r a s liñas TEXTO A TEXTO B v i v o . o / a d o c e n t e p r e s e n t a u n terceiro. ( A d a p t a d o de A g u s t í n F e r n á n d e z Paz. fose u n h a p a r v a d a .U s o de guións . L o g o . — Q u e c h e ocorre? — I n t e n t a adiviñalo! — Non T o c o u c h e a lotaría? C h a m á r o n m e da empresa onde fixen Non.N ú m e r o de verba dicendi — N ú m e r o d e veces q u e s e u s a o n e x o que . ñas cuarta e quinta litan ben. s e n ó n q u e fixeran q u e esvarase e a d e i x a r a n ou q u e a g o l p e a r a n antes e t o d o fora u n h a s i m u l a c i ó n . significaría q u e perder t o d o o p o d e r . e n estilo indirecto libre. centro do a que q u e dicircha. S a r a unha hipótese. Táboa CUESTIÓNS — N ú m e r o de v o c e s . p o r q u e ela o n e c e s i t a b a v i v o . S a r a .

Na o r a c i ó n c a u s a l a c l á u s u l a q u e a expresa a 1. E s t a b a claro q u e n o n s e p o d í a confiar n o s m a i o r e s . b. E l a e n t ó n d í x o l l e q u e a c h a m a r a n d a e m p r e s a o n d e as as d e f i n i c i ó n s e c o n x u n c i ó n s vistas. N o n c h o v e . i n t r o d u c i r á os a s o r a c i ó n s clasificadas c o m o c a m b i o s pertinentes para en c o n s e c u t i v a s . C l a s i f i c a c i ó n d a s o r a c i ó n s Oracións a. 3. a t r a d i c i ó n e o c o n t o r n o a m p a r á b a n o s . marcho. d e m o d o q u e n o n p o d e s dicir n a d a . Visto que n o n í a n d a r facilidades. Ti n o n estabas 4. X u r x o preguntoulle que ra identifiquen as oracións r e t o u n o a a d i v i ñ a l o . b. 6. 8. A n i n g u é n m e a v i s o u . Posibilidade de transformación das oracións a v i ó n traía c o r e n t a m i n u t o s d e a t r a s o . E s t e s e r á o primeiro emprego remunerado. q u e sería o s e u p r i meiro emprego remunerado.54 a s p r á c t i c a s p a r a o f r e c e r m e u n p o s t o d e traballo. p a r a finalmente redactar o p r á c t i c a s p a r a ofrecerlle u n p o s t o d e t r a b a l l o . e as c o n s e c u t i v a s en TEXTO 2 E n t r o u n a cafetaría que se contenta. M a i s . q u e o s a d u l t o s c o n p o d e r da actividade u n a s e s c o n d i d o n a m a n g a . 4. iso t í ñ a n o claro. aínda q u e fosen odiosas. t e x t o c o m e s m o c o n t i d o . c o n q u e a g o r a terá q u e i n d e m Material para o profesorado a. A s racións. T é m e n l l e á x u s t i z a oficial x a q u e n u n c a s e l e x i s l o u p a r a A e m p r e s a t e n u n h a p e n a l i z a c i ó n . tras a p o s t a en c o m ú n d a i d e n t i f i c a c i ó n d a s o r a c i ó n s . m e n t o das actuacións. así q u e i r e m o s a o p a r q u e . C h a m á r a n a d a e m p r e s a o n d e f i x e r a a s p r á c t i c a s p a r a ofrecerlle u n p o s t o d e t r a b a l l o q u e sería o seu primeiro emprego remunerado. d e f o r m a individual. realizarán a t r a n s f o r m a c i ó n das en c o n s e c u t i v a s . . só f a l t a b a redactar o i n f o r m e . d e xeito q u e n o n fun á r e u n i ó n . Q u e ocorría? D e c l a r o u - s e i n c a p a z d e s a b e r o m o t i v o d a s ú a alegría. s e n entregáralles a listaxe de c o n d i c i o n a n t e s q u e d e b e r í a n E n t r o u n a cafetaría m o i c o n t e n t a . c a u s a q u e p r o v o c o u o efecto n a r r a d o n a o u t r a c l á u s u l a . e viceversa -Aplicar esas transfornun texto c u m p r i r p a r a ser a p r o b a d a a a c t i v i d a d e . así q u e n o n p u i d e m o s chegar a tempo. Dicindo o Obxectivos específicos e consecutivas -Analizar os elementos dos dous tipos de oracións -Transformar oracións en consecutivas. N o n p u i d e m o s chegar a t e m p o p o r q u e o avión traía corenta minutos de atraso. Finalmente. TEXTO TEXTO 3 O r g a n i z a r í a n a v i a x e d e f i n d e c u r s o . botar unha m a n no coidado dos máis o d í a de c o m e d o r e p r e s e n t a r traballos a o s certa- mes convocados polos departamentos de linguas. para presentadlo ao Consello Escolar. 5. 7. e viceversa. era o m o - O / a d o c e n t e facilita a grella p a r a q u e o a l u m n a d o . 7 . M a i s a q u e l x a n o n era o m o m e n t o p a r a as lamentacións. p e r o c o n d i s t i n t a e s t r u t u r a sintáctica. Xa non lembraba a última vez ocorría e 2 fases a d o c e n t e facilita o t e x t o p a r a q u e tras a p r i m e i r a lectue consecutivas. . emparelle c a d a oración coa definición que explica o tipo de relación sintáctica q u e presenta. p o i s c o n s i d e r a b a n q u e era u n dereito a o q u e n o n d e b í a n renunciar. así q u e d e c i d i r o n pedirlles a x u d a á s titoras d a s d ú a s clases. X a n o n l e m b r a b a a ú l t i m a v e z se tan ben. Oracións 1. no último m o m e n t o a s a l t á r o n o s a s d ú b i d a s . P o l o t a n t o . Na oración consecutiva a cláusula que a c o n x u n c i ó n ex- p r e s a o efecto q u e p r o v o c o u a c a u s a n a r r a d a na o u t r a c l á u s u l a . A continuación. N o n o b s t a n t e . C o m o non me contas nada. 6. o s seus a r g u m e n t o s n o n d e r a n o r e s u l t a d o a g a r d a d o p o i s o e q u i p o directivo. a l u m n a d o . usando c o m o guía tan ben. 2 . q u e s e t o d o b e n serían a s s ú a s a c o m p a ñ a n t e s .O r a c i ó n s c o n s e c u t i v a s : 2. a a x u d a e c o n ó m i c a d o c o n c e l l o e d o u s d o c e n t e s q u e estivesen d i s p o s tos a de que decidisen participar actividades deportivas promovidas polo concello. de f o r m a i n d i v i d u a l . q u e recollería t o d o s os detalles da viaxe. beneficiábanos p o r q u e os a l u m n o s e as a l u m n a s d o s c u r s o s p r e c e d e n t e s así o fixeran e p o r q u e en t o d o s os c e n t r o s d o s arredores era u n h a v i a x e i n c u e s t i o n a b l e . X u r x o saudouna. E l d e c l a r o u s e i n c a p a z d e saber o m o t i v o d a s ú a alegría. Sabían que necesitaban o apoio da A N P A . A c o n t i n u a c i ó n . n o n c o m e p o r q u e n o n ten fame.

a m i ñ a fillastra converteuse na m i ñ a nai. B u s c a u n h a explicación q u e xustifique a afirmación u n tanto absurd a q u e aparece n o texto: « p o d o considerar q u e e u s o n o avó d e Pensa q u e .N u n c a se l e x i s l o u p a r a eles. é dicir.N o n ten fame. pois asaltáronos as dúbidas. Polo tanto. q u e recollería t o d o s o s detalles d a v i a x e . s e n os seus a r g u m e n t o s n o n deran o resultado agardado. así q u e m a r c h o . d e u a l u z u n n e n o . era o m o m e n t o d a s a c t u a c i ó n s . e m e u pai ao m e s m o t e m p o era o m e u x e n r o . P o r q u e sabían que necesitaban o apoio da ANPA. M a i s a q u e l x a n o n era o m o m e n t o p a r a a s l a m e n t a c i ó n s . convertendo as oracións c o n s e c u t i v a s . o r a z o a m e n t o q u e o p r o t a g o n i s t a s e g u e ten u n h a certa 3. M a n o l o . d e c i d i r o n p e d i d l e s a x u d a á s titoras d a s d ú a s clases. así q u e e u era o a v ó d o m e u M á i s tarde. V i s t o q u e non í a n d a r f a c i l i d a d e s . p o r o r d e c r o nolóxica. casei c o n A l i c i a . tendo en conta q u e n o n consideramos errónea a afirmación «son o avó de m i n T r a s f i n a l i z a r esta p a r t e d a a c t i v i d a d e . p a r a p r e s e n t a r 11o a o C o n s e l l o E s c o l a r . a axuda e c o n ó m i c a do c o n c e l l o e d o u s d o c e n t e s q u e estivesen d i s p o s t o s a decidiron participar actividades deportivas p r o m o v i d a s p o l o o día de tesco equivocado. era c u ñ a d o d e m e u p a i e tío d o s e u f i l i o . . n o ú l t i m o m o m e n t o . 2 . Claudia. N o n obstante. xenealóxica que as pedirémoslles relacións de dedicaremos vinte concello. a filia da m i ñ a D e s t e x e i t o . o equipo directivo entregáralles a listaxe de c o n d i c i o n a n t e s q u e da actividade Entregámoslle ao a l u m n a d o o texto E N R E D O FAMILIAR. q u e era v i ú v o . a m u l l e r d e m e u p a i . O s a l u m n o s e as a l u m n a s d o s c u r s o s p r e c e d e n t e s así o fixeran e en t o d o s os centros d o s a r r e d o r e s era u n h a viaxe i n c u e s t i o n a b l e d e x e i t o q u e as c o m p a r a c i ó n s . q u e s e t o d o s a í a b e n serían as súas a c o m p a ñ a n t e s . e co casamento e paternidade de seu pai. p e d i r e m o s q u e s e forObxectivos específicos as relacións de parentesco que se describen nun texto escrito unha árbore xenealóxica que reflicta as relacións de parentesco . Artur. . non come. q u e c o n t e ñ a catro o r a c i ó n s pai. beneficiábanos. a m i ñ a muller deu a luz un neno. de xeito q u e N o n me contas n a d a . . 2. terá q u e P o s i b i l i d a d e d e t r a n s f o r m a c i ó n d o texto C o n s i d e r a b a n q u e era u n d e r e i t o a o q u e n o n d e b í a n renunciar.Posto q u e a e m p r e s a ten u n h a penalización. así q u e o r g a n i z a r í a n a viaxe d e f i n d e c u r s o . a m i ñ a n o v a n a i . c o m e d o r e p r e s e n t a r traballos a o s c e r t a m e s c o n v o c a d o s p o l o s d e p a r t a m e n t o s de l i n g u a s . C o t e m p o .56 57 Posto que n o n chove. e m i s o r c o m e t e u n erro a o d e n o m i n a r u n h a d a s relacións d e p a r e n t e s c o q u e se p r o d u c e n co s e u c a s a m e n t o e p a t e r n i d a d e . a tradición e o contorno amparábanos. á q u e minutos aproximadamente. D e s p o i s d e lelo i n d i v i d u a l m e n t e e c o n a t e n c i ó n . que. M a n o l o e A r t u r ( s o m b r e a d a s n a á r b o r e q u e a c h e g a para comprobar a duplicidade de parentescos que se produce c o n ese i n u s u a l c a s a m e n t o . p a r a s e g u i d a m e n t e realizar a t r a n s f o r m a ción da estrutura sintáctica. a m i ñ a e s p o s a era s o g r a d e m e u texto. e as c o n s e c u t i v a s en en d a m i ñ a muller.Desenvolver a capacidade de observación e concentración como da comprensión lectora Enredo familiar m e n g r u p o s d e tres o u catro p e r s o a s e q u e c o n t e s t e n a s s e g u i n t e s cuestións que c o m u n i c a r e m o s p o r escrito: E n u m e r a a s relacións familiares d e c a d a p e r s o n a x e .N o n fun á r e u n i ó n p o r q u e n i n g u é n m e a v i s o u . aínda q u e fosen odiosas. q u e era o m e u pero que era o n e t o o r a c i ó n s c o n s e c u t i v a s . iremos ao parque. T E X T O : E N R E D O FAMILIAR i n f o r m e . i s o t í ñ a n o claro. c o n q u e . F i n a l m e n t e . d e t e m a libre. O s a d u l t o s c o n p o d e r s e m p r e tifian u n a s e s c o n d i d o n a m a n g a d e m a n e i r a q u e e s t a b a claro q u e n o n s e p o d í a confiar n o s m a i o r e s . botar u n h a m a n no coidado dos máis q u e elaboren a árbore parentesco descritas. G o n z a l o . u n h a v i ú v a q u e Variante — Pódese u n h a terceira fase q u e c o n s i s t i r á e n r e d a c t a r u n e catro unha filia. T e o . D E N D E . s e n d o t o t a l m e n t e i m p o s i b l e q u e isto p o i d a s u ceder. n a m o r o u s e e c a s o u c o n C l a u d i a .N o n podes n a d a . así q u e t é m e n l l e á x u s t i z a oficial. . p a i . só faltaba redactar o C h a m a r e m o s a a t e n c i ó n s o b r e a n e c e s i d a d e de repetir as relacións entre C l a u d i a .3. x a q u e n o n e s t a b a s alí. M a i s . E u . Localiza o de paren- d e b e r í a n c u m p r i r p a r a ser a p r o b a d a a a c t i v i d a d e . c o m o era i r m á n d a m i ñ a nai.

padrasto de C l a u d i a . a v ó O s q u e í a n á s arrasadeiras eran quera e rían de t o d o . m e d i o i r m á n e n e t o de T e o . A r t u r é filio de C l a u d i a e M a n o l o . d e s t e m i d o s . a m u l l e r de m e u p a i . Artur convértese no m e d i o irmán de Teo. Artur é. p o d o c o n s i d e r a r q u e e u s o n o Descrición da actividade EXEMPLO DE ÁRBORE XENEALÓXICA específicos o significado das palabras descoñecidas a partir do contexto que a comprensión ten lugar T r a s a p r i m e i r a l e c t u r a do texto. s o g r o d e A l i c i a . L é m b r o m e q u e u n día. c i s - Alicia. marido de Alicia. T a n t o q u e . sogra de Alicia. tío e filio de Alicia e Teo. a m i ñ a En n o v a nai. muller de Teo. q u e s e d a n d e s e u e q u e n o n s o n d e n i n g u é n . o a l u m n a d o c o m p r o b a r á se o significado d a l g u n h a das palabras subliñadas se p o d e d e d u c i r p o l o c o n t e x t o . A m i ñ a m u l l e r era da f i l i a . c o a c a m i s a p o r fóra. p o i s é o filio da Claudia. neto e c u ñ a d o de 2. n a i d e G o n z a l o e de Manolo. mazas. avoa de Claudia. p e l e x a b a n p o r cal- C o ñ e c í a o s d a b o n d o e t r a t a b a a l g ú n s . s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . ( A d a p t a d o d e E d u a r d o B l a n c o A m o r . que deixar o paseo para me de tanto que me daban e que d e Artur. irmán de Teo. M a n o l o . e n c h í a n m e o s p e t o s . f i l l a s t r a d e Teo. x a q u e é n a i d e m i ñ a nai. o a l u m n a d o d e b e rá s u b l i ñ a r t o d a s as p a l a b r a s d e s c o ñ e c i d a s do texto. de Palabras e a í n d a p o r riba. Artur. d e Artur. A l i c i a .nunca ás aos á s cereixas d a estrada. M a n o l o é p a i d e T e o . e tío de Artur. o erro: t e m p o . muller d e M a n o l o . A l i c i a é n a i d e Claudia. a n o t a r á n n u n que debu- n o c a d e r n o (véxase m o d e l o ) a s p a l a b r a s d o p r o p i o texto q u e a x u d a r o n a d e d u c i r o s i g n i f i c a d o . S e é así. u n r a c i m o d e m o s c a t e l traía u n h a a v é s p o r a e p ú x o s e a m e p i c a r t a n t o q u e ceibei c o n t o d o fronte á b o t i c a d o R o m á n . A c o n t i n u a ción c o m p r o b a r á se o significado d a l g u n h a se p o d e deducir p o l o c o n t e x t o e realizará o m e s m o p r o c e s o d e s c r i t o a n t e r i o r m e n t e . medio d e Artur. m e d i o Manolo. Por veces c h a m á b a n m e á p a r t e e d á b a n m e d e t o d o . d e u a l u z u n n e n o . p o d e e n t e n d e r s e q u e s e c o n v e r t e u e n avó de seu i r m á n Artur e de si m e s m o . C l a u d i a é filia de n o n d a b a c o m i d o .58 Artur. é a v o a de Artur. q u e era o m e u realidade. xente e todos que me vergoña porque pasaba a brincar. fillastro de Claudia. T e o . A l i c i a e n t ó n . h o m e de Claudia. verificarán se foi ALICIA p o s i b l e a c o m p r e n s i ó n grazas a esta técnica. é dicir. sogra de M a n o l o . SIGNIFICADO POLO CONTEXTO de Gonzalo. pexegos ou o que Solucións das cuestións T e o é filio de M a n o l o . F i n a l m e n t e . á s veces. .T r a s a p r i m e i r a lectura. « A arrasadeira») TERMOSUBLIÑADO Arrasadeiras Bravas Ledos Moscatel Ceibei Ciscando Variante . TEXTO GONZALO Eu -contábame m o r o g o s . C o m o T e o está c a s a d o c o n A l i c i a . avó d e C l a u d i a . xenro de M a n o l o . xenro de pai de Artur e cuñado c a n d o a s uvas p o r t o d a s p a r t e s . nai de Artur e m e d i o de G o n - zalo. a m u l l e r de T e o . p o d e c o n s i d e r a r s e t a m é n a a v o a d o s e u i r m á n . 3. m a drasta de Teo. posto que os dous s o n f i l l o s d o m e s m o p a i . á s cirolas T o b a s . neta d e M a n o l o . silenciosa e i n d i v i d u a l . peras. a v ó d e s i m e s m o e p a i d e G o n z a l o . Pero n o n í a á s arrasadeiras p o r q u e o s r a p a c e s q u e e u t r a t a b a n o n eran d o s q u e í a n d e n o i t e r o u b a r uvas. G o n z a l o é de Claudia. neto de Alicia. filia de G o n z a l o . por outro lado. xenro de Alicia. a o ser a v o a d e Artur.

revólver. Terencio R a n c a ñ o e n cando os negocios ían v e n t o e n p o p a e el se c o n v e r t e r a n u n h o m e rico. M á i s o u m e n o s . G a b o u s e e x a c t o u s e de t o d a a s ú a f o r t u n a e c o n ó m i c a p a r a s e d u c i r e e n g a d e a f a m i l i a e . o d i ñ e i r o inzou e multiplicouse súas mans e millóns. E s p e c u l a r o n t o d o o q u e h a b í a q u e especular. esgotados. e en 1 9 7 1 s e p a r á r o n s e e c a d a un t i r o u p o l o s e u l a d o . pero q u e nin os v e r b o s e s t á n c o n x u g a d o s nin s e i n d i c a n n o s xénero e número. c h e g a r o n a los p o l o d o b r e . e s o b r e t o d o a e s p e c u l a c i ó n do c h a n . M e r c a r o n terreos e. Era un bo eléctrico se (Adaptado de revólver c o n seis s u b i r s e a u n h a árbore m a i s n o n « O s lobos») cordal mercado descargados pistola lado auténtico achar proxectil ser p o s i b l e acabar librar comentar asasinar devorar Palabras s u p r i m i d a s p o r o r d e d e a p a r i c i ó n Dicir. baleiros. p e r o v i d a a m e n o s . t o m a n os acordos máis proveitosos para os seus intereses. a o p o u c o t e m p o . TEXTO Aurelio c o n t r a t a d e o b r a s e . foi un l o b o de dez cunha e baixaran da os cartuchos quixo estaba a seu no un bo foco americano. c o m p r o b a r á se os engadidos foron axeitados sabendo que os termos relacionados no cadro son sinónimos das que están desaparecidas. S i . A m b o s o s d o u s eran x a ricos d a q u e l a . foi p o s i b l e ? ¿ C o m o eran p o s i b l e s estas c o u sas? Pois c o m o f o r o n p o s i b l e s s e m p r e : x u n t a n d o u n h a b o a i n f o r m a c i ó n . bala. d e s p o i s d e o bombo. manda.. certo. e que despois o a d o u s c e n t o s m e t r o s de o n d e o c o a g o r x a furada p o r u n h a A q u e l e s días viran o s p a s t o r e s u n h a l o b a c o n tres l o b e c o s . d á d i v a s e regalos a secretarias e f u n c i o n a r i o s . . R e i g o s a . c o n s e g u i u casar c o a T e r e s a . desde a sombra. u n h a moza bemposta que sempre b a b a de facer os vinte e d o u s a n o s . c o n e x t r a o r d i n a r i a s a t e n c i ó n s p a r a o s peixes g o r d o s q u e . feira. puido. en m e n o s d u n m e s . salvase. f o r m a n u n h a s o c i e d a d e c o n s c o n o u t r o s d o u s s o c i o s . E r a t e m p o d e da A o parecer. F i x e r o n varios edificios g r a n d e s entre 1 9 6 5 e 1 9 7 0 . mataran. aqueles f o r o n a n o s m o i b o s e as c o u s a s saíronlles b e n .60 61 TEXTO Palabras desaparecidas e Terencio R a n c a ñ o aparecen c o m o socios Descrición da actividade N a p r i m e i r a lectura atenta d o texto. tres a n o s d e s p o i s . neses a n o s en q u e a e s p e c u l a c i ó n . A l g ú n s dixeron que o os l o b o s . serra. atopado. o a l u m n a d o i n t e n t a r á cubrir o s espazos en branco coa palabra axeitada.. E secretario de C a l d a s foi c o m i d o p o r de Viana. e u n h a a x e i t a d a i n t e r v e n c i ó n n o s niveis de d e c i s i ó n .Identificar a palabra desaparecida por medio do sinónimo a axilidade visual os morfemas de veces o í n isto n o n é cando voltaba da q u e os lobos n o n atacan as persoas. c o n s e g u i d a m e d i a n t e x e n e r o s a s p r o p i n a s . Se roubalo. c o m o s e f i x o e n t o d a s p a r t e s . era o n e g o c i o . r e g r e s o u a N o i a e p r e t e n d e u en m a t r i m o n i o u n h a r a p a z a d e b o a casa. carón. ( A d a p t a d o de C a r l o s G. D e s e g u i d o . Crime en Compostela) recluida seus p a i s e q u e a c a - Obxectivos específicos a lectura produtiva .

Identificar o semántico predominante . c o m o non!. p a s t e i r o . m a n a c i a l . p o r e x e m p l o ) e analizará os o q u e espera. C a s e n a d a ! Pero o s e u a m i g o as celias. n o t o c a n t e a o carácter. as d e l i c a d a s e s u a ves m a n s . e s t a n d o n o s e u caso? A í n d a b e n p o r q u e a c e p t a r a esa cita. foresta. tras a p r i m e i r a l e c t u ra s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . sería mellor marchar. A continuación. d e l g a d a e esvelta. veiga. os s u b s t a n t i v o s p e r t e n c e n t e s ao c a m p o s e m á n t i c o p r e d o m i n a n t e . A o l e m b r a r a p i n t u r a q u e R o b e r t o s e n t í a g a n a s d e saír c o r r e n d o . O s nervios estaban a p o d e r á n d o s e del. intelixente. h o n r a d a . c u r u t o . marcarán t o d o s o s t e r m o s c a m p o s e m á n t i c o c u n círculo v e r m e l l o e b u s c a r á n n a lista a n e x a o s s i n ó n i m o s q u e o s p o d e n substituir. N a s e g u n d a fase. cordilleira. e n x e ñ o s a . p o r q u e A l d a r a t a m é n era u n m o d e l o b a r r a n c o . entrase. cordal.axe con sinónimos Obxectivos específicos o da lectura . cortés e valente. u n h a d e s c r i c i ó n q u e presente o s trece a c c i d e n t e s t o p o g r á f i c o s a n a l i z a d o s n o p o e m a d e Uxío Novoneyra. i l u s t r a b a c a d a u n h a das relatáralle u n h a a n é c d o t a q u e recordatorio resultaba aba- v a l g a . e n p r o s a o u verso. volverá reescribir o texto i n t r o d u c i n d o a l g ú n d o s a n t ó n i m o s posibles ou anana. en c a n t o á descric i ó n de A l d a r a e ao m o t i v o do p á n i c o q u e doutro. b o s q u e . l o m b a . pero empregando un dos sinónimos do cadro. s o ñ a d o r a . senra. carriozo. con. b r a n c o s dentes. A c o n t i n u a c i ó n . ( U x í o N o v o n e y r a . cima. cárcava. rizo e A l d a r a era alta. v a g o a d a . e l a b o r a r á n . S e g u n d o R o b e r t o . uceira. E r a afable. . valiña. non sabía m a i s ¿ q u e n n o n sentiría esa i n q u i e t u d e . seara. g a d a . o elegante p e s c o z o e. x a inventaría u n h a e s c u s a q u e n o n delatase o p á n i c o q u e sentía ante esa cita ás c e g a s . carricova. m a r c a r á c u n círculo o s a d x e c t i v o s q u e a c o m p a ñ a n eses h i p ó n i m o s e b u s c a r á n o c a d r o o s a n t ó n i m o s c o r r e s p o n d e n t e s p a r a c o n f e c c i o n a r o u t r o q u e recolla a relación semántica. d o c e e p á l i d a . fante.Relacionar sinónimos Descrición da actividade A finalidade da lectura será identificar o c a m p o s e m á n t i c o M o d e l o d e grella CAMPO SEMÁNTICO: T E R M O USADO NO POEMA SINÓNIMOS que predomina no p o e m a de Uxío Novoneyra. as l o n g a s o fino nariz. e na cara. b a o c u r t o . p e n e d o . p i c o . rochedo. os a l i ñ a d o s e de Aldara. c o n f e c c i o n a n d o u n h a grella n o c a d e r n o (véxase m o d e l o ) q u e p r e s e n t a r á en p r i m e i r o lugar o t e r m o e m p r e g a d o no texto e ao s e u l a d o os s i n ó n i m o s . rocha. uceiro. TEXTO Virar as tornas Descrición da actividade a l u m n a d o identificará e s u b l i ñ a r á no t e x t o . fontela. curota. cadea. ao TEXTO Obxectivos específicos o campo semántico predominante no texto os vocáseus correspondentes antónimos -Apreciar o cambio de ton producido no texto ao introducir os antónimos T E R R A S o u t a s e solas! Serras l o n g a s E u s o n esta c o o r d e soñados co Penas de M a r c o de M e d i o M u n d o en ringuileira do C a n d e d o ás Alto da Lucenza Formigueiros M o n t o u t o Pía-Paxaro tesos do Courel! Pobos probes de queimados! a r d i d o s d e tristura r u x i n d o p o l o val p e c h o ! U c e d o e ucedo! fontiñas o u t a s penedos escuros fragas a g r o s s o u t o s e devesas! L a b r e g o s e p a s t o r a s q u e s ó l o vistes istes tesos i estes vales! Aturula a curuxa e canta o cuco m e d i n d o o t e m p o q u e d o q u e s e p a r a n o cor e t o r n á n d o s e contra un vén n o sitio o n d e m á i s s e sinte. c ú s p i d e . castiñeira. peneda. Os eidos 2) p o d e r á c o m p r o b a r o efecto q u e p r o d u c e a elección d u n a n t ó n i m o ou elixidos Chegara cedo a p o r q u e prefería estar s e n t a d o c a n d o q u e recoñecelo. outeiro. F i n a l m e n t e . s o b r e s a í a n os g r a n d e s olios e os v o l u p t u o s o s beizos vermellos. M e s m o c a m b i o s q u e se p r o d u c i r o n no c o n t i d o do texto. castañal.

a s e g u n d a para o substantivo que 2 a cia. lerda. q u e recoñecelo. p á l i d o s . m a t e r i a l i s ta. encarnada. e a terceira p a r a a s o l u c i ó n . invisible a través d a s m a i s ¿ q u e n n o n sentiría esa i n q u i e t u d e . p r á c t i c a . b a i x a . p u s i l á n i m e . raro. m a l e d u c a d a e covarde. L a v a d o a o s e u g u s t o . form a d o por unha parte de osíxeno con dúas de hidróxeno. falsa. místicos. v u l gar. sería m e l l o r m a r c h a r . O s nervios e s t a b a n a p o d e r á n d o s e del. r u d o . castos. chegaba á d a p a r t e d a e x t r e m i d a d e inferior q u e vai d a cadeira ao xeonllo. lerda. s e n t i n d o o deleite d o l í q u i d o q u e . c o r r u p t a . señor G a l v á n C h e g a r a c e d o a m a n t e n t a p o r q u e prefería estar s e n t a d o c a n d o ela entrase. c u r t a s . l o g o .q u e os cos. a n a n a . c o m o non!. g o r d a . m a l e d u c a d a . d u r a e c o l o r a d a . e s p e r t o u c o p r i m e i r o claror d a netario arredor da q u e xiran os principal do noso sistema plap l a n e t a s . Afeitouse m o i curioso c u n h a a d o r n a d a navalla barbeira. t o r p e . p r i m e i ro. A b r i u a chave q u e se coloc a n a b o c a d a s tuberías p a r a regular o p a s o d e l í q u i d o s . Palabras roubadas Obxectivos específicos a lectura atenta a lectura o termo correspondente a cada definición Despois de o t e x t o u n h a vez p a r a si. t a p ó n . negros. e n a cara. cruel. S e g u n d o R o b e r t o . e n e s t a d o p u r o . escasas. escuros. c é d e s e a q u e n d a cando haxa unha coma. i n d i c á m o s l l e a o a l u m n a d o q u e t e n q u e . diminutos. e s q u i v a . x a inventaría u n h a e s c u s a q u e n o n delatase o p á n i c o q u e sentía ante esa cita ás cegas. colorada. A c o n t i n u a c i ó n . m a i s s o b r e p ú x o s e . e l o g o d e s a ñ o u c o n a u g a fría o m o b l e d o c u a r t o d e b a ñ o c o n billas e utensilios p r e cisos para o aseo persoal e t a z a d a d u c h a . c o v a r d e . diminutas gotas de auga ou partículas de xeo orixinadas por ascend e n c i a e a r r e f r i a m e n t o da m a s a de aire h ú m i d o . a l g u n h a s d a s cales f a l a b a n d e t r e m e n d a s feridas c a s e m o r t a i s . aínda que algo grandes e t a c i ó n no s e u forte e r i z a d o todos e bran- p e i t e o u s e c o n certa d e l e c salferido de p r a t a . feble. c a s t a ñ o . Podemos repetir esta s e g u n d a lectura se o n ú m e r o de o fai n e c e s a - e n v o l v e u s e n u n h a b a t a f o l g a d a d e t e c i d o d e t o a l l a q u e s e u s a a o saír do b a ñ o . a d x u d i c á n d o l l e 0. p o r q u e A l d a r a t a m é n era u n m o d e l o n o t o c a n t e a o carácter. á s p e r a s . subliñar n o t e x t o a s v i n t e definicións q u e s u b s t i t ú e n o s s u b s t a n - curanza en deixalos sen ningún filamento dos que nacen e medran na e p i d e r m e da maioría dos mamíferos e q u e cobre o corpo en . e e n t r o u n o cuarto de b a ñ o da s ú a estancia.64 5 d e s c o i d a d o s . t o r p e s . e s t a b l e c e r e m o s u n h a r o l d a d e l e c t u r a c o m p a r t i d a e n v o z alta. a b r a n c a z a d o s . E r a a r i s c a . e s b r a n c u x a d o s . d e a u g a q u e n te e d e m o r o u s e un bo pedazo baixo da aplicación de auga en forma d e c h o r r o e s p a r e x i d o . g r o s e i r o . sentía g a n a s d e saír c o r r e n d o . arisca. d e s h o n e s t a . as s a b a s e as m a n t a s q u e Inés f i x e r a c o i d a d o s a m e n t e . e s c a s o . C a s e nada! Pero o s e u a m i g o as celias. de M a s i t o que a patroa porfiara en prestadle e que a penas da actividade P r o p o m o s d e s e n v o l v e r esta a c t i v i d a d e e n d ú a s fases. g r o seira. l a s o . De ancho cadráballe ben. intercámbianse os e cualifi- c a n o traballo d o c o m p a ñ e i r o o u d a c o m p a ñ e i r a . m e d r o s a . r o x o . Finalmente. A l d a r a era b a i x a . r e p o l u d a . os r u d o p e s c o z o e . e s t a n d o n o s e u caso? A í n d a n o n s a b í a m o i b e n p o r q u e aceptara esa cita. Ao lembrar a pintura que Roberto A l d a r a . l o n g o . d u r a . e d e i x o u a m o l e abrigosa estrutura c o m p o s t a d u n armazón de madeira sobre o que e s t a b a c o l o c a d o o c o l c h ó n . g r o s o . g r o s a e r e p o l u d a . elaborar u n h a t á b o a n o c a d e r n o c o n tres c o l u m n a s : a p r i m e i r a p a r a o n ú m e r o da definición. T E X T O CON ANTÓNIMOS A m e n c i a sobre D e m o n t e un espazo de 24 horas que a Terra emprega en d a r a s o b r e si grisallo e triste. relatáralle u n h a a n é c recordatorio resul- t a b a abafante. sobresaían o s d i m i n u t o s olios e os m í s t i c o s beizos e s b r a n c u x a d o s . n e g r o . a a l m o f a d a . l i m p o u l o n g a m e n t e os elementos duros da b o c a implantados nos alvéolos .25 puntos a cada cada TEXTO na i d e n t i f i c a c i ó n d a s d e f i n i c i ó n s e 0 . i n s u f i c i e n tes. T r a n s c o r r i d o s q u i n c e m i n u t o s . as c u r t a s d e s a l i ñ a d o s e e s c u r o s dentes. e s t ú p i d a . a s t o r fixera de d a s p e r n a s n o c h a n e tivo u n a r r e p í o . sobre o cheo de marcas aparecidas sobre o tecido orgánico despois de p e c h a r e n a s c h a g a s n o s m á i s r e c ó n d i t o s l u g a r e s . d e s c o r t é s . é i n c o l o r o e t r a n s p a r e n t e . g r o s a . g r o s e i r a s . o g o r d o nariz. esgrevias. p e s e á s p e r a s mans. materialista. facilitámoslles o s s u b s t a n t i - v o s r o u b a d o s p o r o r d e d e a p a r i c i ó n q u e eles/as c o p i a r á n n a terceira c o l u m n a da táboa. 2 5 a na elección dos substantivos. a c h e g u e n . i n o d o r o e i n s í p i d o ou s a l g a d o . falsa. S e n t i u frío a o as partes b a o l o n g o . d o t a q u e ilustraba c a d a u n h a das características. c a m b i a n d o d e l e c t o r / a s e g u n d o o s s i g n o s d e p u n t u a c i ó n (por e x e m p l o . negro. ne- tivos c o r r e s p o n d e n t e s e . liso e raro. d e s a l i ñ a d o s . un punto ou un punto e coma). p o ñ e n d o especial rio. g o r d o . l i s o .

2 0 . D e s p o i s d e redactaren a d e f i n i c i ó n d e t o d o s o s term o s . Auga. conforme se ía a c h e g a n d o o día do concurso dos c a s t e l o s d e area. Billa. e n t r o u n a p a r t e d a v i v e n d a d e s t i n a da á p r e p a r a c i ó n d o s a l i m e n t o s p a r a a c o m i d a . formado por unha parte de osíxeno con dúas de hidróxeno. P a r o u u n s e s p a z o s d e t e m p o m o i breves como dubidando. Parte d a e x t r e m i d a d e inferior. L í q u i d o q u e . G r a v a t a . tal c o m o s u p u x e r a . 5 . Partes l í q u i d o s . 1 0 . s ó c u b e r t o d u n h a leve s a b a . que pouco axiña pareceu decidirse e r e c o m p u x o a c a m a estendendo sabas e mantas e m u l i n d o o cabeno centro d a tira d e tea q u e s e c o l o c a c o m o a d o r n o mamíferos e que Pelo. 2 . 8. p o r p u r o n e r v i o s i s m o . M o b l e do c u a r t o de b a ñ o c o n billas e utensilios p r e c i s o s p a r a o aseo p e r s o a l . arredor d a q u e x i r a n os planetas. d a b a voltas i n q u i e t o n a c a m a d e arriba. T i r a d e t e a q u e s e c o l o c a c o m o a d o r n o a r r e d o r d o s colares d a c a m i s a e q u e cae s o b r e o p e i t o . U n h a r a i o l a d e l ú a i l u m i n a b a a través d o s f a c h i n e l o s a s liteiras d a c a m a r e a r r o l a d o p o r u n m u r m u r i o x o r d o d e respirac i ó n s infantís. TEXTO S e r í a n a s tres o u catro d a ta. a n o t a d a s n o e n c e r a d o . q u e s e u s a a o saír d o b a ñ o . M a r c a s a p a r e c i d a s s o b r e o t e c i d o o r g á n i c o d e s p o i s de p e c h a r e n as chagas. 6 . Filamento dos que nacen e medran na epiderme da dos das pernas. D e n t e s . e a terceira p a r a a d e f i n i c i ó n c o n s e n s u a d a p o l o g r u p o . M a n u e l . m i r a n d o d e exacto d a s ú a p e r s o a o arredor d o s colares d a c a m i s a e q u e cae s o b r e o p e i t o . ía ser fácil coller o u n h a e o u t r a v e z o castelo q u e h a b í a d e primeiro premio consistía e o s e g u n d o e o terceiro en d ú a s m a g n í f i - cas bicicletas de carreiras. C o n s t r u c i ó n f o r m a d a p o r u n h a serie d e superficies p l a n a s o u c h a n z o s s i t u a d o s e n niveis s u c e s i v o s . C a m a . 7. Coxa. consensuadas — A m e s m a a c t i v i d a d e p o d e ser d e s e n v o l v i d a p a r a localizaren e definiren adxectivos e verbos. O b x e c t o p o r t á t i l c o m p o s t o p o r u n b a s t ó n e u n h a s variñas p r e g a b l e s c u b e r t a s d e tea. Albornoz. é i n c o l o r o e transparente. as sabas e as m a n t a s . Aplicación de a u g a en f o r m a de chorro esparexido. D e s e g u i d o vestiuse c o n c o i d a d o . E r a a ú l t i m a n o i t e e. D i m i n u t a s gotas de a u g a ou partículas de xeo. Cicatrices. 4. B a t a f o l g a d a d e t e c i d o d e toalla. A primeira semana p o l a morriña e por temor das novatadas. Variante zal. F i n a l m e n t e . ( A d a p t a d o de D a r í o X o h á n C a b a n a . p a r a elixiren a m á i s a d e c u a d a . D u c h a . realizarase a p o s t a e n c o m ú n d a s d i s t i n t a s p o s i b i l i d a d e s . C h a v e q u e s e c o l o c a n a b o c a d a s tuberías. a n i c o u s e p a r a cruzar a p o r t a q u e dá ao local d e s t i n a d o a taberna. Sol. P a r a u g a s . a a l m o f a d a . D u r m í a p o u c o d e s d e q u e c h e g a r a a o c a m p a m e n t o . C o a p e z a d e r o u p a q u e se p o n p o r r i b a de t o d a a o u t r a v e s t i m e n t a e o o b x e c t o portátil c o m p o s t o p o r u n b a s t ó n e variñas p r e g a b l e s c u b e r t a s d e tea n a m a n b a i x o u a c o n s t r u c i ó n f o r m a d a p o r u n h a serie d e superficies p l a n a s o u c h a n z o s s i t u a d o s e n niveis s u c e s i v o s . q u e vai d a c a d e i r a a o x e o n l l o . E s t r e l a p r i n c i p a l d o n o s o s i s t e m a p l a n e t a r i o . Material para o profesorado E s p a z o de 24 h o r a s q u e a T e r r a e m p r e g a en d a r a Día. barracón o u s e c a d r a a l g o m á i s tarde. Parte da v i v e n d a d e s t i n a d a á p r e p a r a c i ó n d o s a l i m e n t o s p a r a a comida. en e s t a d o p u r o . E s c a l e i r a s .66 67 p a r t e o u n a s ú a t o t a l i d a d e . E l e m e n t o s d u r o s d a b o c a i m p l a n t a d o s n o s alvéolos. n o n Edificaba no nunha construir. Gabán. I n s t a n t e s . Peza d e r o u p a q u e s e p o n p o r r i b a d e t o d a a o u t r a v e s t i m e n t a . B r i n c á b a l l e o c o r a z ó n na arca do p e i t o . r e p a s a n d o c a d a p o r m e n o r . reescribirán o texto c o a s polo grupo. 3. a s e g u n d a p a r a a d e f i n i c i ó n p r o p i a . orixinadas por a s c e n d e n c i a e a r r e f r i a m e n t o d a m a s a d e aire h ú m i d o . e d e s p o i s de d e m a n d a r c o r t e s m e n t e licenza. Estrutura c o m p o s t a d u n armazón de madeira sobre o que estaba c o l o c a d o o c o l c h ó n . L a v a b o . p a r a regular o p a s o d e s o b r e si en - a l u m n a d o d e b e r á localizar no t e x t o os s u b s t a n t i v o s p r o p o s t o s p a r a definir e c o n f e c c i o n a r á n o caderno u n h a ficha tres c o l u m n a s : a p r i m e i r a p a r a o t e r m o q u e d e b e n localizar. c o b r e o c o r p o en p a r t e ou na s ú a t o t a l i d a d e . i n o d o r o e insípido ou salgado. 1 3 . 1 6 . despois. E s p a z o s d e t e m p o m o i breves. N u b e s . q u e s e n o n c o i n c i d e c o a p r o p i a d e b e r á n a n o t a r n a terceira c o l u m n a d a ficha.

Castelo: edificio fortificado e d e f e n d i d o p o r un c o n x u n t o de m u r a llas. e da terra ao m a r d u r a n t e a Area: s u b s t a n c i a en f o r m a de p a r t í c u l a s g r a n u l o s a s de n a t u r e z a mineral. torres. p r o c e d e n t e d o s fai vibrar as c o r d a s v o c a i s . Instrucións: n o r m a s o u i n d i c a c i ó n s s o b r e c o m o realizar u n h a a c c i ó n . un dos poucos m a n d o s que m a d r u dos g a b a n . Lúa: satélite natural da l u z d o sol. q u e n o h e m i s f e r i o n o r t e vai d o 2 2 d e x u ñ o a o 2 3 d e s e t e m b r o . nos lavabos. o u c o r r e n d o c o a bici d e c o m p e t i c i ó n p o l o s a s estradas d o S a v i ñ a o . Corazón: ó r g a n o central e m o t o r do a p a r a t o circulatorio.68 69 c a n d o se a si m e s m o i n d o e v i n d o á escola de E s c a i r ó n m o n t a d o e Murmurio: r u i d o s u a v e e c o n f u s o . Grava: p e d r a r e d u c i d a a a n a c o s Porta: a b e r t u r a feita n u n h a p a r e d e p a r a p o d e r entrar e saír. e n o h e m i s f e r i o sur. o renxer d a p o r t a d o b a r r a c ó n a b r í n dose e voces adultas q u e comezaban a dar instruccións m e n tres o s feixes d e l u z d u n h a s l a n t e r n a s d e m a n p r o x e c t a b a n r e s p l a n dores e s o m b r a s i n t e r m i t e n t e s p o l a s p a r e d e s . Zapatos: p e z a s de c a l z a d o q u e c o b r e n o pé a t a o n o c e l l o . Novatadas: b r o m a s p e s a d a s q u e se n a m i n i m o t o . s o b r e u n f o n d o d e m ú s i c a militar. de p e r i o d i c i d a d e diaria. Bicicletas: v e h í c u l o s d e d ú a s r o d a s d e d i á m e t r o s e m e l l a n t e q u e a v a n zan ao moverse a roda posterior d e b i d o á acción d u n pedal. A o p o u c o s e n t i u t a m é n a l g ú n b a r u l l o de carreiras en d i r e c c i ó n á s a í d a . Voz: s o n p r o d u c i d o n a larinxe p o l o aire q u e . d e n d e o 2 2 d e decembro ao 21 de marzo. N o s barracóns. c h e g a m a n t a e n r i b a e a correr p a r a o c o m e d o r ! A l g ú n s d o s c o m p a ñ e i r o s d a s liteiras p r ó x i m a s x a s e e r g u e r a n e i n t e rrogábanse uns a outros acerca do que pasaba. q u e recibe a s ú a r e s p o n s a b i l i d a d e de m a n un todo. Temor: s e n s a c i ó n de e i n q u i e t u d e ante. Brisa: v e n t o s u a v e . fan a o s n o v a t o s .. q u e s o p r a do m a r á d u r a n t e o día. Mandos: p e r s o a s q u e t e ñ e n o p o d e r ou dar. N e s a s fantasías a n d a b a c a n d o s e n t i u u n roxe-roxe d e p a s o s p o l a grava d o p a t i o d e b a n d e i r a s . M a n u e l virouse de costas c o n t r a a p a r e d e e estar d u r m i d o . x e r a l m e n t e n u n lugar n a t u ral e l e v a d o e de fácil defensa. Erros e Tánatos) Substantivos propostos Raiola: feixe de l u z q u e e m a n a b a fiestras polas q u e entraba luz no cuarto. Barracón: edificio lixeiro de p l a n t a rectangular e un só p i s o q u e se p a r a albergar p e r s o a s o u material e n c a m p a m e n t o s . Verán: e s t a c i ó n m á i s c a l o r o s a d o a n o . Peito: p a r t e anterior do c o r p o h u m a n o c o m p r e n d i d a entre o p e s c o zo e o Pasos: m o v e m e n t o s p a r a a n d a r q u e s e d a n a d i a n t a n d o e p o u s a n d o un pé antes de mover o outro.. Morriña: s e n t i m e n t o de n o s t a l x i a . Luz: e n e r x í a r a d i a n t e q u e p e r m i t e a v i s i ó n d o s o b x e c t o s . Durante o filas en formación durante a izada da n o n se falaba máis ca dos acontecementos daquela noite. 50 veces m e n o r ca ela. Pormenor: c a d a u n d o s a s p e c t o s e detalles q u e Premio: o b x e c t o c o q u e s e r e c o m p e n s a u n h a vitoria. Polos altofalantes d o p a t i o e m p e z o u a escoitarse. N o n v o l v e u a c o r d a r a t a o t o q u e d e d i a n a . s i t u a d o . b o t o u u n d i s c u r s o f l o r i d o e r e p e t i u varias veces o s a conversas n i n d i s c u r s o s e s e g u í a c i s m a n d o area q u e tería q u e erguer esa ( G o n z a l o N a v a z a . os derradeiros l a m p e x o s d a s lanterdesemxefe da c e n t u r i a e o u t r o s d o u s m a n d o s p e r c o r r í a n a s estancias d a n d o b e r r o s . a v o z a u g a r d e n t o s a d o xefe d o . . o capelán. zapatos! ¡ B o t a d e u n h a Concurso: c o m p e t i c i ó n n a q u e s e d i s p u t a u n p r e m i o . Camareta: recinto a b e r t o n o s d o r m i t o r i o s colectivos f o r m a d o p o r un g r u p o de liteiras e a r m a r i o s . Televisión: aparello receptor de a b e r t u r a feita n u n h a p a r e d e a certa a l t u r a do c h a n p a r a deix a r p a s a r a l u z e o aire.¡ N o n fai falta q u e v o s v i s t a d e s . M a n u e l x a e s t a b a d u r m i d o d e veras. d u n p i ñ ó n e d u n h a cadea de transmisión.¡Un acontecemento histórico de primeira magnitude! b a r c o d o s a m e r i c a n o s n a lúa! ¡ B ó t a n o p o l a televisión! Os ú l t i m o s s a í r o n a correr c o a s m a n t a s a rastro E s c i n t i l a r o n a través d a s nas e t o d o do c o m e d o r . C a n d o o s e x p e d i c i o n i s t a s regresaron d o c o m e d o r . de novo na escuridade inquieta da noite de verán e no r u m o r da b r i s a entre os e u c a l i p t o s . baluartes o u f o x o s . M a n u e l n o n a t e n d í a a r q u i t e c t u r a s de . tres a s t r o n a u t a s p a r a q u e n i n g u é n o s e s q u e c e s e . x e r a l m e n te de c o i r o e c o n sola.

Percorrían: a n d a b a n en t o d a a s ú a extensión. Histórico: d i g n o de figurar na h i s t o r i a p o l a s ú a i m p o r t a n c i a e t r a n s cendencia. Saíron: p a s a r o n de d e n t r o p a r a fóra. Augardentosa: r o u c a e grave. Adultas: p e r t e n c e n t e s a p e r s o a s q u e a l c a n z a r o n o s e u total d e s e n v o l - . Magníficas: que vemento. Próximas: q u e e s t a b a n c e r c a no e s p a z o . Adxectivos propostos Xordo: q u e n o n s e m a n i f e s t a b a c o n p e r t e n c e n t e s a o s infantes ou cativos. Intermitentes: q u e se p r o d u c í a n a intervalos.. Ergueran: de p é . Correr: i n d o de Escintilaron: e m i t i r o n i n t e r m i t e n t e m e n t e raios de l u z de i n t e n s i d a de e de c o l o r v a r i a b l e . Inquieta: q u e p r o d u c í a d e s a c o u g o o u i n t r a n q u i l i d a d e . Acordar: deixar de q u e (estaba d u r m i d o ) . Militar: p e r t e n c e n t e á m i l i c i a . Vistades: c u b r a d e s o c o r p o c o n Chega: é suficiente.70 Madrugaban: e r g u í a n m o i c e d o d a c a m a . Esquecese: d e i x a s e de ter na m e m o r i a . a í n d a q u e n o n era Escoitarse: percibirse p o l o s e n t i d o do o í d o . Supuxera: d e r a p o r certo. Atendía: os s e n t i d o s e a m e n t e p a r a ter c o ñ e c e m e n t o de Cismando: p e n s a n d o o b s e s i v a m e n t e en. Construir: facer x u n t a n d o os e l e m e n t o s necesarios e s e g u i n d o un plano determinado. suntuosa e espléndida. Florido: c a r a c t e r i z a d o p o r un estilo cheo de figuras retóricas. Achegando: e s t a n d o m o i p r ó x i m o . Formas propostas a t o p á b a s e n u n e s t a d o q u e s e caracteriza p o l a s u s p e n s i ó n m o m e n t á n e a da consciencia. Repasando: coa memoria. Virouse: m o v e u s e s o b r e si m e s m o ( p o ñ e n d o as costas c o n t r a a Finxir: fixo ver. Consistía: e s t a b a c o m p o s t o por. Leve: p o u c o Inquieto: n u n e s t a d o d e p r e o c u p a c i ó n o u i n t r a n q u i l i d a d e . Proxectaban: facían visibles. facíanse p r e g u n t a s . u n h a aparencia grandiosa. Sentiu: p e r c i b i u a través do o í d o ..

a a a a tico r e d a c t a d a n a 2 fase. narrar en estilo indirecto a acción q u e aborda os temas identificados. p ó d e s e repetir a l e c t u - r a expresiva o u elixir u n h a o p c i ó n d e r e p a r t i c i ó n q u e n o n t e ñ a e n c o n t a a e s t r u t u r a externa. c o m p l e tar e n c a d a n s e u c a d e r n o o e n u n c i a d o zase p o r . a nas que expresiva c a m b i a n d o d e T r a s a p o s t a e n c o m ú n . Desespé- ticos d o x é n e r o d r a m á t i c o . cada vez que a lugar. A c o n t i n u a c i ó n . D E N D E TIPOLOXÍA TEXTUAL Á COMPRENSIÓN ESCRITA — U t i l i z o u as i n d i c a c i ó n s escénicas e o d i á l o g o entre as p e r s o n a x e s . a . F i n a l m e n t e . Coloca un cartel de o x é n e r o (liña 3 3 ) en repetidas ocasións. espello de barrio. t e n d o a a definición do xénero d r a m á o t e x t o e analizar o t i p o de infora 5 . u n h a terceira p a r a localizaren e a n o t a r e n n a d o texto o s t e m a s s e c u n d a r i o s . d e s e g u i d o . Tras a p o s t a e n c o m ú n .A i n s e g u r i d a d e c i d a d á (liña 8) d e s i n f o r m a c i ó n (liña 1 2 5 ) . n u n lugar e t e m p o determinados. C o n c l ú e esta fase c o a r e d a c c i ó n n o c a d e r no d o s t e m a s .72 — U t i l i z o u a p r e s e n z a d u n e m i s o r c u a l i f i c a d o q u e realiza u n h a e x p o s i c i ó n .A carencia de servizos n o s barrios (liña . Por e x e m p l o : A n o t a c i ó n escénica (Farmacia abrir. o / a d o c e n t e p e d i r a l l e a o a l u m n a d o q u e localice o suceso do p a r a . • Temas secundarios: . b a s e á n d o s e no q u e d i n e fan as p e r s o n a x e s n u n l u g a r e t e m p o determinados. E n p r i m e i r o lugar. 2. U t i l i z o u u n / u n h a n a r r a d o r / a en terceira p e r s o a q u e d e s c r i b e o Descrición da actividade P r o p o m o s d e s e n v o l v e r esta a c t i v i d a d e e n catro fases. realizará u n h a l e c t u r a por exemplo. — D e s c r i c i ó n d o s x e s t o s d a p e r s o n a x e Mira o reloxo — D e s c r i c i ó n do m o d o en q u e di o d i s c u r s o a personaxe Agarda un e n t r a n o u s a e n a s p e r s o n a s e s . e s u c e (petición da . dos seus xestos e do m o d o en que din o d i s c u r s o ) . s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . delim i t a r as tres p a r t e s en q u e se e s t r u t u r a i n t e r n a m e n t e a a c c i ó n . 3 f a s e : T r á t a s e d e analizar o s e l e m e n t o s característicos d o xénero dramático. texto d r a m á t i c o caracterí- b . p r i n c i p a l e s e c u n d a r i o s : • T e m a principal: . ca». o s / a s discentes r e d a c t a r á n n o c a d e r n o o t i p o d e información que subministra cada unha . tempo. sobre os temas identificados. por exemplo. a c o n t i n u a c i ó n .Utilizou n a r r a d o r / a en terceira p e r s o a q u e d e s c r i b e o lugar e p r e s e n t a as p e r s o n a x e s q u e .A diferenza de roles educación 2 a prepara ensaia posturas e xestos. a partir d a t o . o a l u m n a d o terá q u e n u m e r a r t o d a s a s i n d i c a c i ó n s escénicas q u e m a c i ó n que achegan. Se o n ú m e r o de é superior. rase.A existencia de p r e x u í z o s na s o c i e d a d e . os A detalles. ven u n h a acción q u e a b o r d a os temas identificados. 7 5 . . a p u n t a r á n n o s e u c a d e r n o a s m a r c a s exterp e r m i t i r o n identifícalas (entre p a r é n t e s e s e c u n t i p o de letra diferente) e o t i p o de i n f o r m a c i ó n q u e p r o p o r c i o n a n ( d e s c r i c i ó n d o e s p a z o e d o s o b x e c t o s . tras a s ú a p o s t a e n c o m ú n .A a u t o m e d i c a c i ó n (liñas 6 2 .P r e s e n t a c i ó n ou s i t u a c i ó n previa: e s p a z o en q u e se d e s e n v o l v e a h i s t o r i a . a 16 e a 20 . para desenvolver u n h a acción e secundarios Obxectivos específicos tema principal e temas secundarios as peculiaridades do xénero dramático un texto dramático q u e a b o r d a os temas identificados. p a r a familiarizárense co t e x t o . características. f i l l o s / a s (liña 1 0 6 ) T r á t a s e d e q u e o a l u m n a d o identifique o s trazos caracterís- e mira cara a un lado e outro da rúa. v a i realizar u n h a s e g u n d a p a r a identificar o t e m a p r i n c i p a l e. T i p o de información antes de — D e s c r i c i ó n do e s p a z o e d o s o b x e c t o s diante do — D e s c r i c i ó n d o s m o v e m e n t o s d a p e r s o n a x e nerviosa.4. o t e m p o e as p e r s o n a x e s p a r a . a 10 . As dez é a hora Como non vén ninguén diríxese o teléfono e chama) . a través do d i á l o g o . » C U E S T I Ó N : Q u e recursos u t i l i z o u a a u t o r a p a r a d e s e n v o l v e r o s t e m a s identificados? . fases O / a d o c e n t e explícalle a o a l u m n a d o q u e tras u n h a p r i m e i ra lectura. Hoxe é o día da inauguración. d o a s p e c t o externo d a s p e r s o n a xes. u s a n d o c o m o p a u t a o s d i s t i n t o s asuntos tratados c o n v e r s a s . d e s t e xeito p o d e n p a r t i c i p a r v i n t e p e r s o a s . . dos seus m o v e m e n t o s . so desencadeante do e relacións d a s p e r s o n a x e s . d e b e r á n elixir a o p c i ó n correcta p a r a r e s p o n d e r a c u e s t i ó n e. E n p r i m e i r o lugar.

breve e significativo. si. Desespérase. p a r a a escena. 1 a . x a N o n .. A g o r a case n o n p o d o saír d a c a s a p o r q u e e s t á i m p e d i d o d e t o d o . muller. . .. Q u e vai pasar!. 4 fases Para desenvolver a expresión escrita. m o i m a l . 2) 2: U u u u u ! Q u e ben quedou! FARMACÉUTICA: Ti 2 : Preciosa. d e l i m ó n . é o día da inauguración. muller. d e n d e 40 N o n v i c h e s o n t e n a televisión o FARMACÉUTICA: S i . substituíndo e 2 por 1 e 2. Elixir un título. TEXTO (s) p o s i - (Farmacia de barrio. o s q u e u s a n o s m é d i c o s . entra 1) M e n o s m a l ! Por f i n ! F A R M A C É U T I C A : S i . aínda non veu FARMACÉUTICA: Teño. case chamareite logo.. a g r u p a d o p o r parellas. . N E N A 2 : Pois e n t ó n . de autodefensa. . muller. As dez é Como non vén ninguén diríxese d porta e mira cara a un lado e outro o teléfono e chama) si.. t e n d o c o m o m o d e l o a escena analizada... q u e e s t o u Fixen dez cursos os drogadictos non son uns Con Xa. o a l u m n a d o . S i . Mira o reloxo en repetidas ocasións. m a m á ? . diante do espello ensaia posturas e xestos. n i n g u é n . a b a r c a d e n d e a reacción d a s presentes n a f a r m a cia a t a q u e a R A P A Z A sae p a r a ir ao partir d a i n t e r v e n c i ó n d a A V O A . x a v e s . N o n . En p a r e c e r v i v í a s o í ñ o n u n p a r q u e . g u a n t e s ? C o m o v o u a t e n d e r o s clientes c o n g u a n t e s . 2 : M a l . FARMACÉUTICA: Tiven uns problemas de última hora co permiso de apertura no concello. x a sei cales dis. FARMACÉUTICA: Coloca un cartel de «Aberto». non. .. A farmacéutica. e c o n m o i t o g u s t o . 2 : E u n o n sei q u e p a s a a g o r a n o m u n d o p e r o . 25 (Entra 1 : Pois x a í a s e n d o h o r a d e q u e p u x e s e n u n h a f a r m a c i a neste barrio. prepara os últimos nerviosa. seica. O s o u t r o s d o u s s o n h o m e s e as s ú a s mulleres n o n t e ñ e n t e m p o de atender o s e u c i ó n d a RAPAZA. C a d a un a n d a ao s e u e n o n hai c o m p a i x ó n p o l o s vellos. . Pero. e . q u e s e N o n tes m á i s 2 : T e ñ o . M a m á t e ñ o q u e t e deixar. C l a r o . N o n s e n o t a n . Pois eu estívenche case d o u s a n o s a t e n d e n d o a m i ñ a q u e p a s a é q u e a x e n t e é m o i e g o í s t a . C r e a r u n h a e s c e n a teatral c o m p l e t a c o m e s m o t e m a q u e a a n a l i zada ou con calquera outro. A produtos de beleza. N o n . xa o Q u e si.. s o n enfermos e eu son unha profesional. Elixir un d e t e r m i n a d o f r a g m e n t o e e n g a d i r as i n d i c a c i ó n s escénicas q u e s e c o n s i d e r e n o p o r t u n a s . 20 V E C I N A N o n ías abrir a s e m a n a p a s a d a ? Vale. antes de abrir. V a l e .74 75 - ou p r o v o c a d o p o l a interpretación errónea da da AVOA. 1: P o b r i ñ o ! (Entran Nena 1 e Nena 2. s e g u n do a elección d o / a d o c e n t e . a hora 5 da rúa. de a m o r o d o ou de menta? N E N A 2 : N o n tes d e laranxa? F A R M A C É U T I C A : N o n . p e r o q u e 35 s o g r o . Q u e dis? C o m o v o u ter u n h a p i s t o l a a q u í . Por u n h a p a r t e . de dar aspirinas. N E N A 2: E eu tamén? F A R M A C É U T I C A : C l a r o . delincuentes. F A R M A C É U T I C A : Efervescentes? a Nena Nena Vecina 2 miran agora os detalles. x a . Agarda un Hoxe 45 V a l e n c i a . X a o sei. realizará. d e v e r d a d e ! (A 30 2) C o m o a n d a o t e u p a i ? v a i facer.. e l s e quere! P o d o coller d o u s m á i s a í n d a q u e n o n t e ñ a i r m á n s ? 1: C a n d o poidas.. 55 N E N A P o d o coller u n d e l i m ó n e o u t r o d e a m o r o d o ? F A R M A C É U T I C A : Podes. claro. Crear a intervención da nai da F A R M A C É U T I C A ou reescribir os diálogos ata q u e entran N E N A 1 e N E N A 2. é n o r m a l . é n o r m a l . m a m á ? . . neno de cinco anos que ao t a m é n n o telexornal. . vale.R e s o l u c i ó n do conflito ou d e s e n l a c e : desfaise o m a l e n t e n d i d o a b. NENA cheiran as Ola! Tes caramelos? a Farmacéutica vai buscar os caramelos. d e laranxa. A r g u m e n t a r se o d e s e n l a c e é feliz ou infeliz e crear (s) d. 50 2 miran a báscula) F A R M A C É U T I C A : De limón. n o n sei o n d e ? queres. m a m á . . t e ñ o . m a m á . t e ñ o clientes. u n h a ou varias d a s seguintes tarefas: a. p o r f i n . E colle o u t r o s d o u s p a r a o t e u N E N A 2: Para o m e u irmán? Q u e 60 N E N A FARMACÉUTICA: si. n o n chames (Ao cabo dun tempo. f i l i a .

nena! q u e levo u n a n o n a C o r u ñ a . n e n i ñ a ? RAPAZA: (Tocándolle o pelo. q u e n o n m e p o d í a tocar tratar de explicarlles) Tapa 1) A g o r a vas m o r r e r ti t a m é n .. n o n . a ver q u e tal. encrequenándose para N o n teñades m e d o ... vestida de xeito moi C a d a o i t o h o r a s . agora m e s m o ? sen tocarlle as Q u e r e s algo? RAPAZA: S i . A l g ú n s d i n q u e t a m é n p o l a F A R M A C É U T I C A : N o n . 7 0 N E N A 1 : N o n t e ñ o . RAPAZA: A h ! Pois NENA NENA grazas. pampa. . e s t u d a n d o ... o p o b r e . con agarimo) Q u e va! Pero. e s t o u n u n h a E s c o l a d e A r t e s e O f i c i o s . Pero.. avoa. F A R M A C É U T I C A : (Buscando o produto) 80 agarda fóra informal. q u e t e ñ o a m e u p a i q u e meter á m á q u i n a vinte e cinco cénmellor. x a ten a m e d i d a n a caixa. o saben. D é i x a t e . d e i x á r a o . é. n e n a ? RAPAZA: que? 2 : Terías q u e estar n a l g ú n sitio d e s e s . u n h a x i r i n g a . Eu c o ñ é z o a d e n d e n e n a e era m o i . AVOA: A í n d a m e n o s m a l q u e n o n h a i q u e p a g a r p o r esta trangallada. 2: (Falando con 1) E s t a r a p a z a n o n che era así. F A R M A C É U T I C A : (A F A R M A C É U T I C A : Perdón? RAPAZA: U n h a x i r i n g a . s e n o n m e c o ñ e c e n d e n a d a ? Q u e n o x o ! D e u s ! C o m o p o d e h a b e r x e n t e así! d e a s ese d e s é q u e na televisión d i n q u e a í n d a n o n s e s a b e c o m o s e c o n t a x i a r e a l m e n t e RAPAZA: Q u e dis. triste. que n o n remataras n o instituto. F A R M A C É U T I C A : T e n a t o s e seca? 2 : E u q u e sei! T o s e . n e n a . RAPAZA: paciencia. e s t u d a n d o fotografía. a s m a l a s c o m p a ñ í a s ... Iso é a t u b e r c u l o s e . . C o m o abrimos hoxe. q u e n u n c a s e s a b e .. n a d a . N E N A 2: N o n a toques! A m i ñ a nai ninguén. V E C I N A 2 : X a m e parecía. N o n é p e r i g o s o q u e a n d e s así p o l a rúa? RAPAZA: Pero así. Podo pesarme? Hai que timos. A Rapaza chega á altura da velliña que estaba agardando fóra) AVOA: C a n t o che c u s t o u ? RAPAZA: N a d a . Rapaza queda inmóbil. nada. N E N A 2: (Á Nena 1 que NENA (Tapando a boca e a piques de chorar) T a p a a pola boca! sabes? a b o c a r á p i d o p a r a q u e n o n c h e entren o s N E N A 2: (Correndo detrás A g o r a tes q u e ir ao a correr) V o u l l o dicir á m a m á . si? N a u n i v e r s i d a d e ? RAPAZA: N o n . c o m o ? 2: (Falando con Farmacéutica e Vecina 1) iso d a S I D A . VECINA 8 5 RAPAZA: entra RAPAZA: O l a ! C a n t o t e m p o s e n verte. RAPAZA: Pero están f a l a n d o d e (Sae) 2 : P o b r i ñ o s o s seus p a i s ! Q u e d e s g r a z a 1: E s a b e r a n o ? Ao m e l l o r r i a m o s dicírllelo? (A Vecina 1. m o i a g u d a . D u r a n t e d e z d í a s . q u e n c h e esas c o u s a s n a cabeza? . p a r a a r e h a b i l i t a c i ó n . 2 : A h . un agasallo.. a Vecina 2 e a Farmacéutica seguen mirándoa dende dentro e comentando. n o n .. RAPAZA: N o n m e c o b r a ? FARMACÉUTICA: Podes marchar. s á b e n o . isto. Despois. unha a Rapaza. xa verás. p o r favor. déixate. p o d o p e s a r m e igual? FARMACÉUTICA: Anda. S i .. RAPAZA: Q u e r e n e x p l i c a r m e a q u e v é n t o d o isto? N a d a .76 1 : N o n sei. 65 NENA Se tes d é b i l o e s t ó m a g o 1: Vale. RAPAZA: N o n e n t e n d o . 95 (A Farmacéutica RAPAZA: C a n t o é? FARMACÉUTICA: N a d a .. na Farmacia) al g u n x a r o p e p a r a a tose. 9 0 RAPAZA: N o n . . sen poder crer o que acaba de suceder. 1 : X a s e s a b e . Parece m e n t i r a q u e g u s t o á t ú a nai. N o n é nada. . e c o m o está n a C o ruña. p o i s si. muller. N E N A 2: Podo pesarme eu tamén? F A R M A C É U T I C A : (Indo a buscar outra 75 V E C I N A 2: rebenta. (A farmacéutica vinte e cinco céntimos e méteos na máquina) Ti t a m é n .. (A Rapaza) Ti es u n h a Vas agora. N o n c a e u enriba! que debeC o m o s e atreven. colle os caramelos que quedaran tirados polo chan) 1: E os teus p a i s .

3 f a s e : T e n d o e n c o n t a a análise realizada. a v o a . O u t r a t r a n g a l l a d a máis! RAPAZA: P o d o p i c a r t e eu. a. s o n o e l e m e n t o m á i s característico. P o l o exterior. e s c a v a c i ó n s p r o fundas que rodean a muralla. c a d a a l u m n o / a creará u n texto expositivo. vai. u n h a m u r a l l a c o n s t r u i d a e n terra. p o d e r a s e traballar esta vertente e s p e c t a c u l a r d e m a n e i r a q u e o a l u m n a d o i m a x i n e a p o s t a en e s c e n a do texto d r a m á t i c o . A g o r a tes q u e p i c a r t e p o r q u e s e n o n t o m a s a i n s u l i n a vas q u e d a r t o t a l m e n t e c e g a d o s d o u s o l i o s . O / a d o c e n t e p o d e elixir u n h a d a s s e g u i n t e s tarefas o u reentre o a l u m n a d o . en tres fases. 2 f a s e : P a r a identificar a s características p r a g m á t i c a s . A q u í n o n está o d o u t o r e n o n p o d e s t o m a r outras pastillas. a g r u p a d o e n parellas o u n a c u a r t a fase. E n u m e r a r os obxectos imprescindibles para a representación grup o s . F i n a l m e n t e . n o n t e p r e o c u p e s . r e s p o n d e r á a s c u e s t i ó n s n u n h a t á b o a d e tres c o l u m n a s e l a b o r a d a n o cuestións que achegaque n u n h a caixiña T r a s a p o s t a e n c o m ú n . o u u n s i m p l e terraplén d a l a d e i r a exterior ao e s p a z o h a b i t a d o . d e f o r m a i n d i v i d u a l . q u e m e ían m o i b e n p a r a m é d i c o q u e saberá! C o i d a d i ñ o co paso. n o n s e n d o s o r p r e n d e n t e q u e s u p e r e n o s catro m e t r o s . o / a p r o f e s o r / a i n f o r m a r á d e q u e este é a n d a r o ventre. a v o a .. s ú a r e p r e s e n t a c i ó n . d o Ferro e n G a - D u n x e i t o sinxelo. d e rapaza! d e deixar un bico) RAPAZA: N o n d e i x o . é dicir.T e n d o en c o n t a q u e as o b r a s d r a m á t i c a s t e ñ e n c o m o (estrutura d a aldea. lingüísticas e e s t r u t u r a i s d o t e x t o . describila e l o g o d e s e ñ a r o s e u v e s t i a rio e c o m p l e m e n t o s b. a v o a . o a l u m n a d o c o n t e s t a r á a c u e s t i ó n Q u e é o q u e a p r e n d i c h e s ? (A). Elixir u n h a d a s p e r s o n a x e s . Prohibiuchas o m é d i c o . fases O / a i n f o r m a o a l u m n a d o d o t ó p i c o d a lectura seguinespecíficos -Activar os coñecementos previos o propósito da lectura os coñecea partir da lectura as características dun texto expositivo un texto expositivo q u e v a i realizar e pídelle q u e se c u e s t i o n e s o b r e o q u e s a b e del (S) p a r a r e s p o n d e r s u c i n t a m e n t e . coas algún dos características c ó a n a l i z a d o . situando os elementos escenográficos p a r a o d e s e n v o l v e m e n t o da escena. RAPAZA: AVOA: P r e g u n t a que RAPAZA: AVOA: por q u e non andas? dentro se teñen uns supositorios de cor amarela azul. RAPAZA: N o n . a v o a . AVOA: E n o n p o d e r í a t o m a r s e p o l a b o c a ? RAPAZA: T e s q u e p i c a l a n a vea. AVOA: Pois vai RAPAZA: X a n o n p o d e s t o m a r esas pastillas. o a l u m n a d o d e b e p r e g u n t a r s e e r e s p o n d e r q u e é o q u e q u e r e saber e e s a p r e g u n t a d e b e guiar o p r o p ó s i t o d a lectura. d e s p o i s da lectura. a s d e f e n s a s c o m p l é t a n s e c o n g r a n d e s f o x o s . D e b u x a r un plano do espazo. C o n c l u i d a esta a c t i v a c i ó n do c o ñ e c e m e n t o p r e v i o . terá q u e elixir a o p c i ó n c o r r e c t a u n e x e m p l o d e texto e x p o s i t i v o e pediralles r e d a c t e n a s características n o s e u c a d e r n o . p e r f e c t a m e n t e o ventre. q u e t i t u l a m o s A do a B i s q u e r r a . s e n o n n o n fai n a d a . Variante O / a d o c e n t e p o d e facilitadles u n g u i ó n a quere q u e aparezan. p a r a o texto t r a b a l l a d o o u b e n p a r a o c r e a d o p o l o a l u m n a d o O s a s e n t a m e n t o s h u m a n o s característicos d a licia s o n a q u e l e s q u e s e c o ñ e c e n c o m o castros. AVOA: T e r e m o s q u e i r t o d o s o s días a o h o s p i t a l . AVOA: E p r e g u n t á c h e s l l e a o d o u t o r s e p o d í a t o m a r a l g u n h a p a s t i l l a e n vez d e ter q u e p i c a r m e ? RAPAZA: N o n . p o r c o m p l e t o o p o b o a d o e a s ú a a l t u r a é variable. q u e realizará d e f o r m a i n d i v i d u a l . a g r u p a d o p o r parellas o u g r u p o s de tres. AVOA: E se n o n as t o m o . da actividade P r o p o m o s desenvolver esta a c t i v i d a d e . n o n . do máis v i l a o u c i d a d e ) a o particular (tipos d e TEXTO . e que aumentan aínda máis a impres i ó n de a l t u r a q u e esta de x e r a l m e n t e a terra q u e se extraía . s o b r e ou aspectos que tipos de asentamentos en Galicia a a AVOA: T r o u x é c h e s m e as pastillas p a r a a t e n s i ó n ? de información. AVOA: A h ! E saberás? RAPAZA: A n d a .78 79 RAPAZA: N o n é n i n g u n h a t r a n g a l l a d a . o a l u m n a d o . e n u m e r a n d o o s a s p e c t o s t e m á t i c o s s o b r e o s q u e o b t i v o i n f o r m a c i ó n . p o d e r í a s e definir o castro c o m o u n h a a l d e a fort i f i c a d a p o r q u e a s estruturas defensivas un m u r o groso de p e d r a s . m o r r o . Para c o m p a r a r a s tres caderno. por exemplo..

c a n d o existen. este é u n t e x t o : . A c u b e r t a estaría realizada c o n p o n í a s . q u e xeralmente coincide tamén con aquel onde se sitúan os c a m p o s de cultivo d a c o m u n i d a d e . e n o n era raro a p r e s e n z a de e n t r a d a s r e a l m e n t e labirínticas a través c o n x u n t o d e estruturas defensivas a d o p t a case s e m p r e u n h a p l a n ta circular ou o v a l a d a . con frecuencia p r o c e d í a n a a g r a n d a r o castro. A e n t r a d a ( o u entradas) a o recinto a d o i t a estar s i t u a d a n o l a d o m á i s a c c e s i b l e . e que foron interpretados c o m o As c o n s t r u c i ó n s e os edificios p ú b l i c o s . escaleiras p a r a resolver o tránsito entre os cións das construcións. N o interior e s t a b a a lareira. A m a i o r í a d o s edificios c o r r e s p o n d e n a v i v e n d a s . m a t e r i a l q u e s e xeneralizará. A í n d a que as súas son a maioría son de v a r i a b l e s . saturaba por completo o espazo habitable dentro das murallas. c o a p r e s e n z a d e varios f o x o s c o n c é n t r i c o s . c o a p o r t a d e e n t r a d a e l e v a d a s o b r e a rúa. S o n . C a n d o o aumento da poboación A p o r t a d a s v i v e n d a s sitúase n o r m a l m e n t e á altura da rúa. e x a m á i s raros o s q u e p r e s e n t a n u n n ú m e r o N o interior d o s recintos s i t u á b a n s e a s diferentes c o n s t r u c i ó n s d o p o b o a d o s e g u n d o u n certo u r b a n i s m o . e o seu p i s o e s t a b a feito c o n barro m a c h u c a d o .80 81 p a r a facelos era a p r o v e i t a d a p a r a construir ao s e u c a r ó n a m u r a l l a . o c u p a n d o u n h a p o s i casas d e p l a n t a circular. q u e se s i t ú a n a c a r ó n d u n h a d a s e n t r a d a s d o p o b o a d o . Pero o s edificios p ú b l i c o s m á i s p o p u l a r e s s o n a q u e l e s d e s t i n a d o s a t o m a r b a ñ o s de v a p o r . U n g r u p o están relacionadas co abast e c e m e n t o d e a u g a a o p o b o a d o : fontes. S e g u n d o o/a — Divulgativo — Especializado este é un texto: mente construidas con madeira nalgunhas zonas. sitúase c o n frecuencia un forno. o u . m e s t u r a d o . s o n escasas e p o u c o v a r i a d a s . e n f u n c i ó n d a x e n t e q u e vivise tamaño. N o s v e s t í b u l o s . ou m e s m o grandes pozos con chanzos de pedra que desc e n d e n c a r a a o interior. c o n p a v i m e n t o s d e c h a p a c u ñ a . o u m e s m o d e treitos d e m u r a l l a q u e reforzan partes m e n o s p r o t e x i d a s . d e d ú a s liñas p a r a l e l a s d e murallas seus respectivos f o x o s . p e g a d o a o anterior e c o n c o m u n i c a c i ó n c o n el. é dicir. e apoiaríase sobre un sistema de vigas con ou sen postes de a p o i o n o interior d a v i v e n d a . Pero n o n t o d o s o s edificios q u e a p a r e c e n n o s castros s o n v i v e n d a s . o q u e fai p e n s a r q u e neses casos estes e s p a z o s terían t a m é n u n h a cubrición co fin de o das inclemencias do tempo. de u s o c o m u n a l . p e r o si q u e existen u n h a serie d e rúas das. n o u t r o s c a s o s p a r e c e q u e existir o n t a b o a d o s de m a d e i r a c u b r i n d o a superficie. c o n e s c a s o s e s p a z o s libres a n o n ser as rúas ou os p a t i o s interiores a o s q u e se a b r e n as v i v e n d a s e de Fogar de Galicia celta. as defensas d e b í a n ser reforzadas. e m e n o s frecuentes as r e c t a n g u lares. t o d o a o c a r ó n d o s e u m u r o . o u p r ó x i m a a u n c u a d r a n g u l a r e s . c o n colmo. A í n d a q u e a m a i o r í a d o s castros g a l e g o s t e ñ e n u n ú n i c o recinto. e en ocasións e m p e d r a c o n x u n t o c o m p l é t a s e c o a realización de ou c o n d u c i ó n s e drenaxes q u e recollen e afecten á s c i m e n t a - q u e facilitan a c o n s t r u c i ó n d a s v i v e n d a s . Para isto c o n s t r u í a n un n o v o recinto a m u r a l l a d o . abeirando xeralmente por completo o p o b o a d o . c o m o elemento na construción no III a . de trazado sinuoso. A C o r u ñ a . A d i s p o s i c i ó n d e t o d a s estas c o n s t r u c i ó n s n o interior d o p o b o a d o faise d u n x e i t o m o i r e c a r g a d o . p o l o q u e se a c c e d e r í a a a través d u n h a escade madeira. e n o c a s i ó n s . q u e é a característica d o s castros do N o r o e s t e . Parece q u e carecían d e c i ó n central o u c a n d o m e n o s eran d e muros t a m a ñ o . e n Aínda que de épocas máis polo que u n h a familia nuclear. m e s t u r a do con xabre. noutras os m u r o s x a eran c o n s t r u i d o s e n p e d r a . e s t a n q u e s p a r a recoller a u g a da chuvia. e n a l g u n h a s existe un b a n c o c o r r i d o . p r o b a b l e m e n t e p a r a cocer p a n . c o n s t r u i d o e n p e d r a s . m á i s p r o b a b l e m e n t e . E v i d e n t e m e n t e n o n existen rúas regulares c o n v i v e n d a s a c a d a l a d o . s e n d o as m á i s t í p i cas as de f o r m a circular ou o v a l a d a . as vivendas estaban completaque e n c a d a v i v e n d a viviría canalizan a s a u g a s d a c h u v i a p a r a evitar q u e S e g u n d o a intención d o / a — Prescritivo — Persuasivo — Explicativo E s t é t i c o ou literario 2. H é r c u l e s ) o s celeiros d a fase s e r o d i a . N a q u e l e s h a b i t a d o s e n d a t a s s e r o d i a s s a l i e n t a a existencia d u n h a serie d e c o n s t r u c i ó n s s e n v e s t í b u l o n i n lareira. s o n r e l a t i v a m e n t e frecuentes aqueles q u e t e ñ e n d o u s o u tres. E n o c a s i ó n s o s i s t e m a defensivo c o m p l í c a s e d e xeito i m p o r t a n t e . f r e c u e n t e m e n t e fóra d o recinto d e f e n s i v o e p r e t o d u n h a fonte. D a d o q u e era o p u n t o m á i s d é b i l e m e n t e accesible. e m e s m o c h e g a r o n a u s a r s e c u n c h a s d e m a r i s c o m a c h u c a d a s q u e facían d e illante c o n t r a a h u m i d a d e .

formalmente. s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . — U s o d e v o c a b u l a r i o c o n n o t a t i v o . Tras a p o s t a en c o m ú n d a s c u e s t i ó n s . de p u n t a de velocidade pero.c u s t á pistas de tartán. TEXTO D a q u e l a . A s í . a p a r e l l a q u e revisa a n o t a r á o q u e falta e a p a r e l l a a u t o r a d e b e r á m o d i f i c a r o s e u texto. a n o t a r á n a c a r a c t e r i z a c i ó n do x é n e r o narrativo e e l a b o r a r á n . a g á s u n h a q u e o / a a l u m n o / a e l a b o r a r á s o b r e a l g ú n a s p e c t o n o n r e c o l l i d o n o texto e q u e g u s t a r í a coñecer. a cambio. cinco pregunt o m a n d o en conta que as súas preguntas deberán contestarse c o a i n f o r m a c i ó n q u e p r o p o r c i o n a o t e x t o . q u e o a l u m n a d o c o p i a r á n o s e u c a d e r n o antes d a lectura. — U s o d e v o c a b u l a r i o d e n o t a t i v o . f o s e d a c a s t e q u e fose. o / a a l u m n o / a convértese no e a s ú a entrevista. c o m o calquera obxecto parecido a u n b a l ó n . — U s o d e v o c a b u l a r i o d e n o t a t i v o . debe presentar u n h a breve introdución sobre o personaxe entrevistado e u n h a batería de. q u e Así que cando xa farto d e darlle a saltar d e t e x t o ( x o r n a l í s t i c o . L u g a r en q u e se d e s e n v o l v e a historia. 3 persoa omnisciena s e m e l l a b a estar a b o n a d o . p o r q u e é q u e as encostas. ao pasar d o s trinta anos. De xuvenil. Pero o t e m p o foi p a s a n d o . e. a o p e l o t ó n d o s q u e b a s t a n t e fan c o n c h e g a r á m e t a . pero resumida. pois. algo E n u n c i a unha idea e exemplifícaa con casos particulares. pero.Autocontrolar o proceso de comprensión -Transferir a información a tipo de texto El xa m o i bo corredor de júnior. D u r a c i ó n da historia. c o m o m í n i m o . mellorara moito en potenc i a m u s c u l a r e e n resistencia. ordenada linealmente e cun/cunha narrador/a en persoa. A estrutura caracterízase p o r presentar a seguinte ordenación — O f r e c e as c a u s a s e os efectos d u n s u c e s o . p a r e c í a evitar a t a o m á i s m í n i m o c o n t a c t o c o n el. P e r d e u p e s o . tal e c o m o v a n h o x e o s m u n d o s . e estaba no colexio de p a g o . mellor non m e n t e . a u s e n c i a d e referencias a o / á construcións predicativas e m o d a l i d a d e desiderativa. v e u l l e a i d e a de correr. algo adaptarse Descrición da actividade O / a d o c e n t e i n f o r m a d e q u e a p r i m e i r a lectura. n i n h a i d i g n i d a d e . caladan o líder i n d i s c u t i b l e d a C a r r e i r a dos C a s t i g a d o s : u n h a competición. p r e s e n z a d e referencias a o / á p r e d i c a t i v a s e m o d a l i d a d e interrogativa. p a r a d e d u c i r a s características b á s i c a s d o x é n e r o narrativo: a. era a d e n o m i n a c i ó n oficial p e r p e t u a d a p o l o s b e d e i s . — F o r m u l a un p r o b l e m a e solucións. e lesionábase s e g u i d o . n i n u n . E ás veces n i n i s o l o g r a b a . 4. o u máis b e n u n peculiar m é t o d o d e i n f a n t i c i d a t o r t u r a . I n c l u s o a da m i l l a . posible que. N o m e e profesión b.c o n s i s t í a n o .Tipo de narrador/a te ou 3 persoa Trama. estaba a piques de conseguir o que n o n connunca. Transferencias específicos o propósito da lectura . M i g u e l íase decatouse de que. C h e g a a u n h a c o n c l u s i ó n d e s p o i s de analizar c a s o s p a r t i c u l a r e s . D e f i n e un t e r m o e l o g o d e s c r i b e a r e a l i d a d e q u e r e p r e s e n t a . N a m e d i a hora de E d u c a c i ó n Física. tal c o m o ían os adestramentos. h i s t ó r i c o o u literario). p r e s e n z a d e referencias a o / á construcións atributivas e m o d a l i d a d e enunciativa. tan rodado. n o m e l l o r d o s c a s o s . q u e a í n d a q u e n a l g ú n s c a s o s serviu p a r a d e s c u b r i r futuras estrelas d o d e p o r t e . A o p r i n c i p i o n o n d a b a feito. un texto q u e recolla a m e s m a trama.. E r a u n n e n o e zoupón que protagonista.Identificar as características do xénero narrativo . o / a d o c e n t e i n f o r m a o a l u m n a - d o d e q u e a a c t i v i d a d e c o n s i s t e e n e l a b o r a r u n h a entrevista. dan m o i t o q u e facer.d o plinto. s e n r e s u l t a d o n i n g ú n . c a n d o hai que subilas cargado de unto. 2 a A n t e s d a relectura d o t e x t o . p o r parellas. Se n o n é así. E m p e z a r a cando estaba n o sexto curso d a E s c o l a Nacional. A célebre dos Porquiños e x p r e s i ó n « d o s C a s t i g a d o s » só lle as tres c o n s i g n a s . persoa protagonista. O r d e n a c i ó n d o s feitos n a r r a d o s ( s e g u e ou n o n a o r d e n a c i ó n c r o a a p a r t i r de o mellor. n o n sería d e s c a b e l a d o p e n s a r q u e p o d e r í a ter b a t i d o t ó d a l a s s ú a s m a r c a s . a u s e n c i a d e referencias a o / á c o n s t r u c i ó n s atributivas e m o d a l i d a d e e n u n c i a t i v a . o profesor de s o p a p o s p a r a intentar. O s textos elaborados intercambiaranse p a r a q u e analizarán se reco- o poldro . e n b a s t a n t e s m á i s agromar seren r e v i s a d o s p o r o c o n v e n c e m e n t o d e q u e .83 A lingua — U s o de caracterízase p o l o : c o n n o t a t i v o . terá c o m o o b x e c t i v o p o d e r r e s p o n d e r a s s e g u i n t e s c u e s t i ó n s .p o r m o i n e n o q u e sexa— s e p o d e f i a r d e n i n g u é n . n o n tanto .

p o r f i n a o abeiro d a C o m i s i ó n dos Dereitos Humanos— pouco tempo pasou. a i d e a p r i n c i p a l s o b r e ese t e m a . n i n existía. V o l t a s e v o l t a s ao Sen compaixón. o r d e n a s e correr m á i s r á p i d o . á s veces. Sánchez Vargas. d e s c u b r i r n a s e g u n d a lectura. M é r i t o s t a n d i s p a r e s c o m o garantían. A s d o b r a x e s c h e g a b a n s e m p r e . a d e a d e s t r a m e n t o . T a m é n estéril. aparecía n i n g u é n q u e i r r e n u n c i a b l e dereito d e i n s c r i c i ó n . a r r o u p a d o s p o l o e n t r e g a d o e n t u s i a s m o d o p ú b l i - auto inquisitorial. p e r o era u n do era ser profesor de de vantaxe. 2.p o r q u e o a g r a d a c e m e n t o h o n e os m e s t r e s . A s p r o b a s f e d e r a d a s eran o u t r o m u n d o . q u e . 3 . o xefe de e s t u d i o s r e u n í a . s a b e n d o q u e esta é a idea principal. p o l o cura. t a m p o u c o . p r i m e i r o . a s u m í a as súas obrigas pedagóxicas. cunha g o m a do butano na man. A s o l u c i ó n n o n a p a r e n t a b a ser d o a d a .de leguas a Cerrada. Pois foi así. p e r o t o d o c h e g a . Dende a través d e c e n t o s sabe se de m i l l e i r o s . i m p a r t i n d o d i s c i p l i n a . c o m o s e e m p e z a s e d e n o v o . do minxitoiro. n o n t r a t a n s e n ó n d e q u e o s a l u m n o s p o i d a n chegar. p o r q u e de fuxir do flaxelo a d i s p u t a r o C a m p i o n a t o d e E s p a ñ a Escolar . tras a p o s t a e n c o m ú n . o mellor. a ser o s s e u s q u e c a n d o entre o s c o r r e d o r e s h a b í a p e r s o e i r o s d a alta s o c i e dade. a p r o b a p o d í a durar ata o d í a do x u í z o final. e c a n d o e s t a b a n o p r i m e i r o c u r s o d o B a c h a r e l a t o . d e xeito a p r o x i m a d o . nesas carreiras p a r a a historia. en sucesiva orde. R e d a c t a r c o a s súas p a l a b r a s o q u e s e d i d o t ó p i c o . p o l o xefe de e s t u d i o s . Así que a d o s p a r t i c i p a n t e s ía c r e c e n d o . a ban se estaba disposto a p e r o q u e « o s í a facer ( R a m ó n Loureiro. se n o n h a b í a d o b r a d o s . Eses viñan sendo. x a fose antes o u d e s p o i s . corazón portugués) e os x o r n a l i s t a s pregunta- respondía q u e aínda non tanto. s e v í a requerida a s ú a presencia. c h e g o u á s p á x i n a s d o s p e r i ó d i c o s . e d e s p o i s a t a c o n s e g u i r facerse. Os menos i n t e n t a b a n evitar o s ú l t i m o s lugares. c o p i a r á n n o c a d e r n o a s c o n s i g n a s q u e d e b e n seguir: D e c i d i r o t ó p i c o no p r i m e i r o p a r á g r a f o . A v o n t a d e triunfou. e n o s p r i m e i r o s q u i l ó m e t r o s x a s e n o t a b a q u e o s m á i s lentos n o n í a n p o d e r s e g u i r o ritmo do grupo de cabeza. t a m é n c o n t r i b u í a a tales p e n i t e n c i a m e n t o s . o n d e o derradeiro M o r g a d o de E s c a n d o i conseg u i u os p r i m e i r o s triunfos atléticos r e a l m e n t e v a l i o s o s . A n t e s d e c o m e z a r esta s e g u n d a lectura.. E a fe q u e o f o g u e a r o n b e n . d á b a s e a s a í d a . I n c l u s o . p e r o parecíalle i m p o s i b l e p o d e r s e afacer a adestrar así. e c o . A q u e l b o h o m e . o s e ñ o r director. t a m é n p a r a si. foi o n d e s e f i x o u n corredor d e v e r d a d e . c o m o Guillerme de Landares ou o filio dalgún enxeñeiro a m e ricano d a b a s e d a p a r a facerlles o s h o n o r e s a t a s e s u m a b a malleira. q u e era o c a b o M o d e l a d o explícito Descrición da actividade e n c a r g a d o d o p a t i o . para dar exemplo a toda a comunidade docente. D e s h e r d a d o s do o s í x e n o e da fortuna. p a r a volver a correr d e i n m e . a brazo p a r t i d o . tivo q u e b a i x a r a s orellas. ser u n d o s m e l l o r e s d a s ú a c a t e g o r í a . p o l a s aulas d o s c u r s o s s u p e r i o r e s .84 85 s e g u i n t e : ao se a p r o x i m a r a h o r a s i n a l a d a . p a r a q u e discentes s e x a n c o n s c i e n t e s d o s e u p r o c e s o d e c o m p r e n s i ó n . Por p a r a d o x a l q u e resulte. r e s p o n s a b l e onde os houbese. p o l o e p o l o conserxe da entrada. C o n s e g u i u dominar incluso os máis m í n i m o s a s o m o s de p r e g u i z a . e n p e r s o a . s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . p a r a fuxir d o s só p a o s . suspender un control de M a t e m á t i c a s ou cuspir no salón de actos. D a q u e l a . n o M a s c u l i n o . da m a s a x e facial c o r r e s p o n d e n t e . deporte e Obxectivos específicos leccipal o proceso de comprensión as características pragmáticas e estruturais do texto a idea prin- fase: O / a docente informa o alumnado de que na tura. e n o n desistiu d e i c a lograr.a s í o h a i q u e facer c o n s t a r en curto e c a m i s o l a . . C h e g a d o o m o m e n t o da verdade. iso si: t o d o s ían a d v e r t i d o s d e q u e . M i g u e l xa a h a b i t a c i ó n c h e í ñ a de c o p a s de lata p i n t a d a e os c a i x ó n s a t e i g a d o s de m e d a l l a s d u n o u r o t a n falso q u e s e p o d í a fender Pero n o i n s t i t u t o . a n t e a i m p o s i b i l i d a d e d e p a s a r d e s a p e r c i b i d o s b u s c a b a n o xeito d e p e r m i t í r e n s e durante uns segundos d i a t o antes d e q u e sacasen unha resistían a t a o s e u d e r r a d e i r o d e r e s p e c t o . a l g ú n día. E ser d o b r a a p a o s . o v i n t e p o r c e n t o d o p e r s o a l m a s c u l i n o d e c a d a clase. comezaban as agonías. o g r a t u i t o e corredores. a t ó d o l o s a l u m n o s e x p r e s a m e n t e seleccionados para tomar parte na competición. n o s cross o g r u p o de c a b e z a m o i Levábanlle a v i d a o s d e d i a n t e . Polos días nos que rematou a Básica na escola de p a g o . Decidir que se di do tópico no primeiro parágrafo. C o n dezasete a n o s e n f r o n t á b a s e a atletas o l í m p i c o s -a A b a s c a l . r a b e a b a p o r ser c o m a eles. Pero. d e b e r á identificar o t e m a do texto p a r a . sen d i s c u s i ó n p o s i b l e . s e c a d r a p o r ra a q u e n o dar ao martirio un contido N i n g u é n debería esquecer. en p a n t a l ó n en n ú m e r o i l i m i t a d o .

p r a g m á t i c o . TEXTO Os h o m e s e as mulleres n a c e m o s n u n lugar e n u n t e m p o determin a d o s . c o a i n t e n c i ó n d e c o n v e n c e r o / a u t i l i z a n d o a estrutura: p r e s e n t a c i ó n da tese d e f e n dida c o n f i r m a c i ó n d e s t a c o n a r g u m e n t o s de e x e m p l i f i c a c i ó n e de autoridade. q u e t e n d í a n á d i s p e r s i ó n e favorecían o i n d i v i d u a l i s m o . ou c o m u n i d a d e sentimental coa T r a d i c i o n a l m e n t e . e os h o m e s t e ñ e n q u e afirmar a s ú a entre o h o m e e a p a i s a x e . relativas á p r a g m á t i c a e á e s t r u t u r a textual. e n g a d i r á un p a r á grafo q u e recolla u n h a c o n c l u s i ó n axeitada. o a l u m n a d o m a r c a r á no texto as partes d a e s t r u t u r a ( e x p o s i c i ó n d a tese d e f e n d i d a e a r g u m e n t o s . h a b i t a e casaríos b r a n c o s . c o m e n t a r a n s e en g r a n g r u p o as ideas t i v i d a d e d a s c o n s i g n a s p a r a a s ú a identificación. a u s t e r o . o u o s sensoriais p o e m a s d e L o r c a . os h o r i z o n t e s s o n a b e r t o s . e q u e . entre . pola racionalidade e pola sensualidade. c o m o i n d i v i d u o s e c o m o p o b o . O / a e m i s o r / a d e f e n d e u n h a idea. q u e vai do h o m e ( A d a p t a d o de C é s a r en Galicia. destinatario/a coa exemplificación c o n c a s o s de convencer destinatario/a coa finalidade de a m p l i a r os seus c o ñ e c e m e n t o s . cheos de matices. finalmente. A p r e n d e m o s a ver o m u n d o a través d e s a paisaxe p o l a q u e nos m o v e m o s . . Por iso. En C a s t e l a . s o m o s melancólicos. E x i s t e u n h a a n a l ó x i c a e estreita c o r r e s p o n d e n c i a entre n a t u r e z a e arte. N o L e v a n t e . p a r a q u e escolla a axeit a d a . utilizando a s e g u i n t e a l d e a s . inflúen d u n xeito decisivo n a c o n f i g u r a c i ó n d a n o s a idiosincrasia. Novoneyra. Tras a s ú a p o s t a en c o m ú n . u n h a unha tas. e un chisco fanático. fronte á n a t u r e z a . rodeados de elementos naturais e obxectos q u e definen espazos e producen sensacións. en grande medida. utilizando a estrutub.) q u e a p o i a a trata d u n detalle ( d a t o . o ser h u m a n o é sensitivo. n i d i a m e n t e d e l i m i t a d a s . n u n h a terceira lectura. l e v a n t a d o s arredor de x a r d í n s e de p a t i o s floridos.e n e vivimos. á beira d o M e d i t e r r á n e o . n o s q u e g o z a c o n p l e n i t u d e d o s r e c e n d o s . a é d u r a e seca. a b r i m o s o s olios p o r p r i m e i r a v e z n u n h a p a i s a x e q u e é d i f e rente a o u t r a s p a i s a x e s . as p e r s p e c t i v a s a m p i a s . plantas e do chan ao «Territorio.d e e x e m p l i f i c a c i ó n e de e. e entre a p a i s a x e g a l e g a e a lírica de R o s a l í a . entre n a t u r e z a e s o c i e d a d e . ben en p e q u e deica hai p o u c o n u n h a permanente coa que p e r m a n e n t e . e x e m p l o . Estaba máis afincado na natureza que d . as mulleres e os h o m e s galegos. e m p í r i c o . entre a terra e o a p a i s a x e e a cultura. Bernardino E m i l i o G o n z á l e z L ó p e z n o s e u brillante e n s a i o s o b r e a tentes. orixe e centro d a c u l t u r a o c c i dental. Se n o n c o n c o r d a coa idea principal. s é n t e s e a r r e d a d o e d i s t a n t e d a s ú a terra. O / a emisor/a informa sobre un tema a estrutura: p r e s e n t a c i ó n d u n h a i d e a concretos. o h o m e séntese i r m a n d a d o a t o d a s as c o u s a s exishomes. p a r a d i g m a de h a r m o n í a s e n s u a l e de rigor c o n c e p t u a l . paisaxe e identidade» unha luz no Xerais) galega e di: « . u n h a l ó x i c a e forte corresp o n d e n c i a . é q u e se etc. entre a p a i s a x e e El ou os d r a m a s de C a l d e r ó n . C o n f i r m a r . entre o m e d i o físico e o m e d i o social. b e n e n illados. O / a e m i s o r / a defende u n h a i d e a c o a intención u s a n d o a estrutura: causas consecuencias. c o m a s e f o r m a s e p a r t e d u n t o d o doce. e x i s t e n c i a fronte a u n h a n a t u r e z a hostil. falador. dubitativos e imaxinativos . p r e g u n t a n d o e n c a d a n o v a i d e a « E s t á isto de coa idea Se é así. Por ú l t i m o . intelectivo. T a m é n entre a p a i s a x e m e d i t e r r á n e a e a c e g a d o r a l u z d o s c a d r o s d e S o r o l l a . e vive a g r u p a d o e n g r a n d e s aldeas c o m p a c - idea principal. . P o n d a l . os g a l e g o s a s e n t a b á m o n o s no territorio e h a b i t a d u n xeito m o i peculiar. d a s cores e d a h a r m o n í a d u n h a paisaxe construida. e x t r o v e r t i d o .86 87 4 . C u r r o s . E iso a t a o p u n t o de p o d e r afirmar q u e o g a l e g o vivía p r e t o da e na sociedade. Por iso o h o m e castelán é d u r o . p o r e x e m p l o . 2 fase: a e a efec- d o c e n t e facilítalle a o a l u m n a d o u n h a serie d e o p c i ó n s . c o m p l e xos. finalidade de a m p l i a r os seus c o ñ e c e m e n t o s . á s ú a vez. a. irónicos. hai q u e volver ao p a s o n ú m e r o 1 e repetir o p r o c e s o i n t r o d u c i n d o as ficacións oportunas. existe u n h a r e l a c i ó n m o i estreita. a t a o p u n t o d e p o d e r establecer u n a x u s t a d o p a r a l e l i s m o entre a e a é p i c a castelá. realista. O / a emisor/a informa sobre un tema a ra: causas consecuencias. n e s t a terra.

a s c o n s e c u e n c i a s . os e n parellas. o p r o f e s o r O r t i z C a n c e l a r e g r e s o u a o s e u c h a l é d a s H o r t e n s i a s c o rostro ensanguentado. Parece q u e as mulleres o r e c r i m i n a r o n de p a l a b r a e p o s t e r i o r m e n t e o a p e d r a r o n . o n d e t a m é n i m p a r t e clases d e g a l e g o . o c i t a d o p r o f e s o r é catedrático de L i n g u a castelá e Literatura no instituto Arenal de V i l a g r a n d e . L e i r o s e persoais. ( X o s é F e r n á n d e z Ferreiro. n o n p r e c i s a n d o ser a t e n d i d o e n n i n g ú n c e n t r o s a n i t a r i o . foi a p e d r a d o p o r u n g r u p o d e mulleres d e L e i r o s . . o profesor d u n i n s t i t u t o d e V i l a g r a n d e d e n u n c i a d o por presunta violación dunha balmente. u s o discreto de a d x e c t i v o s cualificativos e estilo n e u t r a l ) .m e n o r de i d a d e . 2. d e f o r m a i n d i v i d u a l . D e s p o i s d o i n c i d e n - te.N a r r a c i ó n en terceira p e r s o a . Corpo: Vocabulario de uso c o m ú n .no m o n t e Faro e mais dentro do propio autoonde a obrigou a tola. C o m o é s a b i d o . f u x i n d o a c o n t i n u a c i ó n p o r t e m o r a seren tiroteadas. realizará a análise da e s t r u t u r a da n o t i c i a e d o s trazos l i n g ü í s t i c o s de c a d a p a r t e tal e c o m o se v i u na fase anterior. . s e n e x p r e s i ó n d e a d e m u l l e r e s c a n d o p a s e a b a e n bicicleta p o r L e i r o s (Val d e M o n t e rrei).U s o discreto de a d x e c t i v o s cualificativos. e d e s p o i s en gran g r u p o : d a n o t i c i a p a r a localizar e n c a d a p a r t e a s características l i n g ü í s t i c a s . que o/a profesor/a Titular: . p r o p o r c i o n a a s r e s p o s t a s a o s seis i n t e r r o g a n t e s b á s i c o s ( q u e . c o m o e p o r q u e ) e e n g a d e d a t o s c o m p l e m e n t a r i o s s o b r e os a n t e cedentes. realizarán u n h a s e g u n d a l e c t u r a ditará. N o n se teñen noticias de q u e sobre o suceso s e p r e s e n t a s e d e n u n c i a d e n i n g ú n t i p o n i n q u e o ferido necesitase a s i s t e n c i a m é d i c a .A m p l i a m o s a a c t i v i d a d e s o b r e o texto 2.U s o m o d e r a d o de a d v e r b i o s e a d x e c t i v o s cualificativos. Millo verde) 3 f a s e : Tras a l e c t u r a d o texto 2 . q u e n . esa estruturación. u n fero p a s t o r a l e m á n . sen b o z o n i n correa.Frases curtas e p a r á g r a f o s breves. F i n a l m e n t e . n a ú l t i m a d a s cales vive a r a p a z a v í c t i m a da s u p o s t a a g r e s i ó n sexual. c a n d o . o u m e s m o temerosas de que que o acompañaba acirrase o c a n . Millo verde) TEXTO 2 ocorre algo» F e r i d o a o ser a p e d r a d o p o r u n g r u p o profesor a c u s a d o de violar u n h a mulleres en Leiros o profesor X o s é M a n u e l Ortiz Cancela.Brevidade e P r e d o m i n i o de s u b s t a n t i v o s e v e r b o s . d e d u cirán os trazos presentes no texto 1 q u e n o n a p a r e c e n no texto 2 (uso de frases curtas e p a r á g r a f o s breves.88 89 te) Obxectivos específicos -Analizar as características da noticia as coincidencias e diferenzas entre dous textos información da opinión do/a autor/a opinion Descrición da actividade fase: O / a docente informa de q u e tras a primeira lectura. . o a l u m n a d o terá q u e marcar as partes en q u e estrutura o texto 1 e copian no caderno a definición e características das dúas partes: . e de a actitude das mulleres que o apedraron e o insultaron. etc. « a a l g u é n ou « a l g o é a c a u s a de q u e a c o n t e z a . docente demandaralles q u e indiquen a finalidade das noticias (informar o b x e c t i v a m e n t e d o s feitos relevantes) e q u e sinalen cal d o s d o u s textos a Variantes . contra o que se segue procesamento p o l a suposta violación d u n h a das súas alumnas facer ameazándoa cunha pisa o ser a c a n t a z a d o p o r u n g r u p o .E s t i l o neutral. tras a p o s t a en c o m ú n . n a e s t r a d a d a c o s t a . a s detalles a n e c d ó t i c o s . .F o r m a s verbais en p r e s e n t e e p a r t i c i p i o . d a d o que o citado profesor a n d a frecuentemente a r m a d o .T i t u l a r : é u n h a frase q u e a p a r e c e ao p r i n c i p i o c u n h a t i p o g r a f í a resaltada e c o n d e n s a o c o n t i d o p r i n c i p a l ou t e m a da n o t i c i a . s o n a l d e a s q u e están m o i p r ó x i m a s u n h a d a o u t r a . P a r a a f o n d a r no a s p e c t o d a o b x e c t i v i d a d e o u s u b x e c t i v i d a d e d a n o t i c i a . a información ao suceso que motivou . ( X o s é F e r n á n d e z Ferreiro. silenciosa e individual. o n d e . . d e s p o i s d e ser i n s u l t a d o vera g r e d i d o r e s u l t o u l e v e m e n t e c o n t u s i o n a d o n a fronte. pediráselle a o alumnado que a noticia.A u s e n c i a de s i g n o s de p u n t u a c i ó n .P r e d o m i n i o da a f i r m a c i ó n . . A c o n t i n u a c i ó n . d e s d e q u e o i n t e n t a r o n atracar cerca d a u r b a n i z a c i ó n o n d e vive. 2 a TEXTO 1 profesor denunciado por suposta violación apedrado por un g r u p o de mulleres Onte pola ros c a n d o d a b a u n p a s e o e n bicicleta p o l o Val d e q u e se M o n t e r r e i . .C o r p o : r e p e t i n d o a i n f o r m a c i ó n recollida no titular. util i z a n d o o s e s q u e m a s « a l g u é n fai a l g o » . Tras a p o s t a en c o m ú n . . o a l u m n a d o . r e s u l t o u ferido o n t e p o l a das persoas implicadas.

explica R a ú l J i m é n e z . a entre os p a i o s a s ú a Cultural X i t a n a para dar a coñecer evitar convivencia. presidente da A s o c i a c i ó n C h a n e l a . gra- e. A s actividades c o n t i n u a r o n p o l a tarde c u n foro d e convivencia n o q u e participaron o s directores d o s colexios o n d e hai u n h a asistencia m a s i v a d e xitanos ( c o m o C o - a. T r á tase d e c a d r o s n o s q u e o s m o z o s x i t a n o s m a i o r í a c o n i d a d e s c o m p r e n d i d a s entre o s 8 e os «Para anos— a m o s a r o n a s ú a arte. e no t e x t o 3. é m o i importante que coñezan o Neste sentido. características l i n g ü í s t i do titular e o Organización específicos tipos de estruturas expositivas a estrutura textual nun esquema o proceso de comprensión corpo. F i n a l m e n t e . A g o r a e s t a m o s intent a n d o q u e s e c o ñ e z a o b o » . I d e n t i f i c a d a s as estruturas ( c o m p a r a t i v a . pero antes deberá copiar no caderno a definición das cinco posibles o r g a n i z a c i ó n s d o s textos e x p o s i t i v o s . a. c o n s t r u i r a n s e e n g r a n g r u p o o s tres e s q u e m a s a c o r d e s c o t i p o d e e s t r u t u r a e o n ú m e ro de dos textos. que vexan que a xente x i t a n a t r a b a l l a e v e x a cal é a n o s a c u l t u r a » . os contidos q u e pertencen á c o n s e c u e n c i a ou efecto e os relativos ás c a u s a s . pero de vez en cando algún porque os q u e localizar as d ú a s e n t i d a d e s c o m p a r a d a s e as semellanzas q u e presentan. as d i s t i n t a s fases d o p r o c e s o . e ata o o n t e . p a r a o texto e q u e t e ñ e n q u e elaborar a o s e u a l u m n a d o . Por para a continuación contidos que estamos facendo. a g r u p a d o s e n parellas i m a x i n a r á n q u e s o n as posibles preguntas que poderían e x e m p l o . s ó sae o m a l o . n u n h a s e g u n d a l e c t u r a d e b e r á n localizar e n c a d a t e x t o os contidos que corresponden a cada no t e x t o 1 d a estrutura. d o s centros d e s a ú d e d o s barrios o n d e viven m á i s x i t a n o s . etc. E s t r u t u r a s e c u e n c i a l : p r e s e n t a as i d e a s a través d u n h a o r d e n a c i ó n temporal. c a u s a l e s e c u e n c i a l . E s t r u t u r a descritiva: artella o s c o n t i d o s c o m o trazos. C a l e s s o n os trazos q u e c o m p a r t e n a n o r m a l i z a c i ó n l i n g ü í s t i c a e a n o r m a l i z a c i ó n d a muller? vadonga. b a i x o o l e m a « A p r e n d e n d o a c o n v i v i r e m o s en l i b e r d a d e e r e s p e c t o » . a c c i ó n . As actividades convivencia. m a l o é q u e n o n saen n o s v e n diferentes. no texto 2. e os res- . traballadores sociais. presente t a m é n un subtítulo e unha entrada. e as a c t i v i d a d e s q u e realizan. E s t r u t u r a o c o n t i d o do t e x t o artéllase arredor c o l e c t i v o x i t a n o d e s e n v o l v e en O u r e n s e . o a l u m n a d o terá q u e identificar a e s t r u t u r a de c a d a un d o s tres tex- APRENDEN A CONVIVIR tos. A s í . c a u s a l : o c o n t i d o o r g a n i z a s e a r r e d o r d e d ú a s categorías b á s i c a s . senón que o p r o b l e m a está en q u e existe u n h a i n c o m p r e n s i ó n d a c u l t u r a x i t a n a . di. Os q u e só teñan repercusión nos m e d i o s os sucesos negativos e mellorar xeito q u e n o n os rexeiten c a n d o q u e r e n a l u g a r v i v e n d a s e q u e os r a p a c e s e as r a p a z a s se integren ben na escola. m e d i o s d e c o m u n i c a c i ó n a s c o u s a s q u e facem o s . E s t a a s o c i a c i ó n leva n o v e anos funcionando cun balance moi positivo en Ourense. E s t r u t u r a c o m p a r a t i v a : o r g a n i z a os c o n t i d o s a través d a s diferenzas e s e m e l l a n z a s d e d ú a s e n t i d a d e s o u f e n ó m e n o s . Belmonte zas a estas actividades. C a l é a e s t r u t u r a e x p o s i t i v a e m p r e g a d a ? Cales son os temas da exposición? En q u e consiste a normalización lingüística? que consiste a normalización da muller? e. Tras a s ú a p o s t a e n c o m ú n . p a r a avaliar a s ú a p r o p i a c o m p r e n s i ó n . A m e l i a B e l m o n t e e n g a d i u q u e a s ú a convivencia nos colexios «é boa. tura c o m e z a r o n onte as actividades da S e m a n a C u l t u r a l X i t a n a . comentou. Mende ou Lagoas). s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . c o a q u e este colectivo q u e r e d a r s e a c o ñ e c e r entre os p a i o s . de d a d e s c r i c i ó n d u n p r o b l e m a e d a s o l u c i ó n p a r a resolvelo. a(s) c a u s a ( s ) e as c o n s e c u e n c i a s d u n p r o c e s o . q u e servirán d e g u í a p a r a As a da cultura Cultural Xitana ta a á I a identificación. O s d o c e n t e s teñen q u e c o ñ e cer m á i s a c u l t u r a x i t a n a p a r a e n t e n d e r certos dos rapaces e tamén dos pais». C r e o q u e e n O u r e n s e n o n hai racismo. p r o p i e d a d e s o u características d u n d e t e r m i n a d o t e m a . c u n h a e x p o s i c i ó n e u n foro d e C o a inauguración exposición de pin- ponsables do Xitano. TEXTO 3 Descrición da actividade O / a d o c e n t e e x p l i c a q u e n a p r i m e i r a lectura. que. que de Amelia Belmonte.90 91 - a l u m n a d o realizará a a n á l i s e d a s cas e c o n t i d o d u n h a n o t i c i a (texto 3) q u e . r e s p e c t i v a m e n t e ) . « e s t a m o s l o g r a n d o q u e a c o n v i v e n c i a sexa c a d a vez m á i s fluida e q u e se a c u r t e n as distancias entre x i t a n o s e En c a n t o á s i t u a c i ó n d o s rapaces e d a s r a p a zas.

E n q u i n t o lugar. será fugaz. a í n d a q u e o T r i b u n a l a independencia histórica de de descolonización por parte de E s p a ñ a . En terceiro lugar. E n p r i m e i r o gar.a r r u i n a d a a i n d u s t r i a rural d o liño a f i n s d o industrias rural. x a q u e s e í a a l u g a r e s d o s q u e s e p o s u í a n referencias c o n c r e t a s . A partir d e m e d i a d o s d e pedir a soberanía sobre o Internacional da c o n d i c i ó n s do t r a n s p o r t e e o a b a r a cando se percibe u n h a tímida vontaO c c i d e n t a l e. (Adaptado de X o s é M. da vocación independentista que defenderá o uso das armas na c o n t r a o c o l o n i a l i s m o e q u e a c a b a r á c o n v e r t é n d o s e na ú n i c a o r g a n i zación q u e obterá o apoio masivo da p o b o a c i ó n saharauí. Pero n o n só i s o . a existencia d u n m a l e s t a r e c o n ó m i c o c o n b a s e n a insuficiencia do sector s e c u n d a r i o e terciario g a l e g o . ten l u g a r o p r i m e i r o d i c t a m e d a A s e m b l e a X e r a l d a O N U . a e x i s t e n c i a d u n h a t r a d i c i ó n m i g r a t o r i a e n varias rexións d e G a l i c i a d e n d e a I d a d e M o d e r n a . q u e r oficios itinerantes. a í n d a q u e n o n s e fai efectiva a t a 1 9 3 4 . s e n p a r a a b s o r b e r o s excedentes d e m a n d e o b r a limitacións das capacidades de crecemento da agricula unha presión L e x i ó n abre fogo indiscriminadamente contra os manifestantes que. carentes d e g r a n d e s c i d a d e s c o n c a p a c i d a d e d e a b s o r c i ó n d o é x o d o rural ata c o m e z o s d o X X . p o i s a n i z a c i ó n s o n v í c t i m a s d a represión e s p a ñ o l a d e asentados coas súas seu movemento. 1970. E q u i p a r a c i ó n a nivel de r e c o ñ e c e m e n t o a n t e a s o c i e d a d e e na r e p r e s e n t a t i v i d a d e p o l í t i c a e social. q u e i n s t a a E s p a ñ a á d e s c o l o n i z a c i ó n d o territorio n u n h a r e s o l u c i ó n n a q u e s e a v o g a p o r u n referendo. o q u e p e r m i t í a a c i r c u l a c i ó n de i n f o r m a c i ó n s o b r e as p o s i bilidades e os niveis n o u t r o s lugares e súa difusión p o l o territorio g a l e g o . e en m e n o r m e d i d a c o m e r c i a n t e s g a l e g o s en A m é r i c a . factores d e e x p u l s i ó n .92 TEXTO 1 t a m e n t o d o s p r e z o s d a s p a s a x e s transatlánticas. N o r m a l i z a r o g a l e g o q u e r e dicir n o s a l i n g u a n u n nivel alto. o u o n d e existían c o ñ e c i d o s c o n c r e t o s . d e traballo. c a n d o s e e s t e n d e cara a o interior d a m a n d e F r a n c i s c o B e n s . d e igual salario p o l o m e s m o traballo. q u e se demográfica persistente. En Xa en o de Franco converte o Occidental nunha p r o v i n c i a e s p a ñ o l a c o n capital n o A a i ú n . X o s é Q u e i z á n . N ú ñ e z Seixas mundo» TEXTO 3 A n o r m a l i z a c i ó n l i n g ü í s t i c a c o n s i s t e en n o r m a t i v i z a r e unificar a lingua. cando a parte dos militantes da orga- G a l i c i a é u n vello p a í s n o q u e a e m i g r a c i ó n c o n s t i t ú e u n h a d a s s ú a s características m á i s p e r m a n e n t e s . En fúndase a Fronte unha organización con marca- t u r a e da g a n d e r í a t r a d i c i o n a l . E q u i p a r a c i ó n E q u i p a r a c i ó n a nivel de f o r m a c i ó n . c o m o p o r e x e m p l o o d e s e x o d e fuxir d u n servicio militar clasista e d i s c r i m i n a t o r i o . Evidencias) TEXTO 2 A emigración. etc. privadas ou e outra de 2 . D e n d e a s ciencias sociais p o d e m o s c o n s t r u i r o m a r c o xeral d e o p o r t u n i d a d e s q u e c o n d i c i o n a r o n o s i n d i v i d u o s a emigrar. q u e r o s s e g a d o r e s . c o n seguir q u e o g a l e g o d e i x e de ser u n h a l i n g u a p a r a a n d a r p o r c a s a e q u e sirva a o s seus falantes p a r a t o d a s a s n e c e s i d a d e s . pretendía negociar coas autoridades españolas. x a fosen d e í n d o l e legal o u p o l í t i c a . n u n barrio d o A a i ú n . C o m o consecuencia. a m e l l o r a d a s t r i b o s s a h a r a u í s c o n respecto a o s u l t á n d e M a r r o c o s . H a s s a n I I . Testemuñan da hoxe en día a m a g n i t u d e do f e n ó m e n o tanto a presencia e m i g r a c i ó n n a v i d a social d o p a í s c o m o a n o n m e n o s visible p r e s e n cia d e e m i g r a n t e s g a l e g o s n o s p a í s e s d e d e s t i n o . s o b r e t o d o a partir da introducción do vapor dende a década de E n c u a r t o lugar. a través d o d i á l o g o e c o n f o r m a s pacíficas. n o n m e n o s d u n m i l l ó n d e g a l e g o s entre e 1930. p e d í a n ser dos p o l o gobernador español. s e n t i m e n t o n a c i o n a l i s t a s a h a r a u í aflora a fináis da d é c a d a d o s 60 d a m a n d e B a s i r i q u e . p a r a o ensino' e p a r a t o d o s os c o m e t i d o s e a sociais. M a r r o c o s aproveita para dictamina en E n s e g u n d o lugar. de e s t u d i o .e X V I I I . E a l d e a e á e x p l o t a c i ó n a g r a r i a familiar. b e n en varias c i d a d e s e u r o p e a s . darlle un prestixio cultural e social. a maior parte d o s líderes e case t o d o s o s m i l i t a n t e s d a o r g a n i z a c i ó n f o r o n d e t i d o s e e n c a r c e r a d o s e B a s i r i « d e s a p a r e c e » p a r a s e m p r e n o s cuarteis do exército e s p a ñ o l . a Conseguir que n o n haxa en en Galicia unha lingua de h o m e s ante as c a s o d e fracaso. o feito d e q u e a a v e n t u r a d a e m i g r a c i ó n fose u n h a a v e n t u r a relativa. Galicia no unha luz no Atlántico) en A c o l o n i z a c i ó n e s p a ñ o l a do S a h a r a O c c i d e n t a l r e m ó n t a s e á e x p e d i c i ó n d e E m i l i o B o n e l i d e 1 8 8 4 . b e n n a A m é r i c a d o sur. A s taxas m i g r a t o r i a s d e n d e a M o d e r n a s o n c o m p a r a t i v a m e n t e altas d e n t r o d o c o n t e x t o e u r o p e o . t a n t o f a m i l i a res públicas. era u n h a a v e n t u r a c o a p o s i b i l i d a d e d o regreso á A s mulleres t a m é n n e c e s i t a m o s a n o r m a l i z a c i ó n . s e n e m b a r g o .

e q u e u n h a c u a d r i l l a d e a l u m n o s q u e t i ñ a n q u e facer o s s e u s t r a b a l l o s e p r e s e n t a r s e a o seu andaron de troula t o d o o curso. o derradeiro s o l d a d o e s p a ñ o l Occidental. d e b e r á n o r d e n a r a s o r a c i ó n s p a r a o b t e r u n texto coherente. asistindo a inauguracións. Tras a p o s t a e n c o m ú n d a r e o r d e n a c i ó n d o texto. p o l o s q u e estes d o u s ú l t i m o s p a í s e s s e r e p a r t e n o territorio d o S a h a r a O c c i d e n t a l . E f e c t o 2 SOLUCIÓN? Para tal f i n . e. a g r u p a d o s p o r parellas. As a u t o r i d a d e s civís e militares e s p a ñ o l a s f o r o n a b a n d o n a n d o o territorio a m e d i d a q u e a s forzas d a o r d e d e H a s s a n I I c h e g a b a n . saharauí que resultase s o s p e i t o s o mauritanas. 0 0 0 marroquís procedentes dos suburbios do paro. de substitución (pronomes persoais. sentado e d i q u e p o d e ser q u e c o m e t e s e n a l g ú n fallo. c o n d ú c e o s ata a fronteira. A l g ú n s d o s m i n i s t r o s d o g a b i n e t e franquista da época. Un imaxínase de profesor n u n h a universidade. copiarán no caderno os m e c a n i s m o s de cohesión que manifestan a b a l d e e n o n hai q u e facer u n h a o p o s i c i ó n . tras a s ú a l e c t u r a atenta. m e s m o asistindo a p r o g r a m a s d e v a r i e d a d e s e n televisión. q u e n o n foi p o l a f a c u l t a d e p e r o q u e irán e c a n d o v a i a n levarán o s deberes feitos. daríanlles o a p r o b a d o ? 6. se v o s t e d e s fosen o profesor. 3 5 0 . 2 . responsables da sinatura dos acordos. S i g a m o s i m a x i n a n d o . o p r o f e s o r n o n tivo n o t i c i a s d e s e s a l u m n o s . A í n d a m á i s . ESQUEMA PROBLEMA 1. U s o dos artigos (indeterminado/determinado). creríano?. en gran grupo. i n i c i a l m e n t e p a r a d e f e n d e r o territorio a n t e c a l q u e r a i n v a s i ó n . p o n a e v e n a p a n talla a o c a b e z a d a c u a d r i l l a d e a l u m n o s entrevistado por un empregado seu. s a b e r q u e a n d a n d i c i n d o q u e é i n x u s t a a n o t a e q u e as a c u - m e n t e . a z o n a d e R í o d e O u r o era o c u p a d a p o l a s t r o p a s 2 9 d e febreiro d e 1 9 7 6 . posesivos e E l e m e n t o s de r e c o r r e n c i a (léxica e s e m á n t i c a ) .94 F i n a l m e n t e . imaxinar é de Obxectivos específicos os procedementos de cohesión os conectores textuais a información nunha estrutura textual Descrición da actividade O / a p r o f e s o r / a facilítalle o t e x t o d e s o r d e n a d o ao a l u m n a d o e q u e . U n d í a chégalle u n h a c i n t a d e v í d e o p o r c o r r e o . a í n d a q u e e n r e a l i d a d e f i x e r o n t o d o o q u e b o a m e n t e p u i d e r o n . .2. E f e c t o Efecto 1 1. Territorio ocupado) sacións de que foron alumnos irresponsables é unha acusación de infames e 5 . Pero o 1 4 d e n o v e m b r o d e España. distribúan as oracións ordenadas no esquema que achegamos e.2. d. o / a d o c e n t e p í d e que.1. n o n se p r e s e n t a n p o l a s aulas e e v i t a n dirixirlle a p a l a b r a . M a r c a d o r e s p r a g m á t i c o s . da f a m e e da m i s e r i a e. daríanlle a s ú a confianza? 4 . q u e E s p a ñ a a b a n d o n a b a . ofrecéndolles terras e b e n s no S a h a r a O c c i d e n tal. f. q u e e n d i a n t e n o n c o m e t e r á n m á i s falcatruadas e serán 3. abandona o T E X T O DESORDENADO N a t u r a l m e n t e a s ú a c o n d u t a seríalles r e p r o b a d a p o l o s a l u m n o s c u m p r i d o r e s e a s ú a n o t a sería u n s u s p e n s o c o m a u n h a catedral. d e b e r á n redactar n u n p a r á g r a f o u n h a s o l u c i ó n p a r a a d e m a n d a d o emisor. p r o f e s o r asiste a esa v i s i ó n espectral na p a n t a l l a do televisor da súa casa olios a b e r t o s . cazando por distintos lugares. ( A d a p t a d o de F r a n A l o n s o . dando u n h a brutal r e p r e s i ó n c o n t r a t o d o de ter s i m p a t í a s n a c i o n a l i s t a s . A p r e g u n t a é. E l i p s e s . que xustifiquen o n ú m e r o de p a r á g r a f o s e n q u e s e p o d e n repartir. 7. Mauritania e M a r r o c o s asin a n e n s e g r e d o o s A c o r d o s T r i p a r t i t o s d e M a d r i d . C a u s a 1.2. c o h e r e n c i a g l o b a l e linear: a. b. foron xenerosamente «recompensados» polo marroquí. viaxando. n o sur. E m p r e g o de c o n e c t o r e s textuais. a continuación. o n d e as t r o p a s e s p a ñ o l a s se a c a n t o n a n .

Participar activamente vida comunitaria andaron de troula t o d o o curso. viax a n d o . f a s e : O / a d o c e n t e facilita o t e x t o . F o m e n t a r a c o n v i v e n c i a entre b. cazando por distintos lugares.Practicar os valores democráticos . Colaborar afecten a o f u n c i o n a m e n t o d o g r u p o .Exercitar a comprensión lectora para desenvolver capacidades implicadas no ensino-aprendizaxe Descrición da actividade T r á t a s e d e q u e o a l u m n a d o p a r t i c i p e a c t i v a m e n t e n u n p r o c e s o electoral. discentes. d e tal xeito q u e c a d a g r u p o ten q u e 1er criti- ( S u s o de T o r o . N a t u r a l m e n t e a s ú a c o n d u c t a seríalles rep r o b a d a p o l o s a l u m n o s c u m p r i d o r e s e a s ú a n o t a sería u n s u s p e n s o c o m a u n h a catedral. a b e r t o s . realicen. o r a l m e n t e o u p o r escrito. q u e n o n foi p o l a f a c u l t a d e p e r o q u e irán e c a n d o v a i a n l e v a r á n o s d e b e r e s feitos. o p r o f e s o r n o n tivo n o t i c i a s deses a l u m n o s . e. titor/a e coa X u n t a de Avaliación nos temas que DOS/AS DELEGADOS/AS DE GRUPO do d e g r u p o serán profesores/as están obrigados a atende- x e s t i ó n s q u e . n e s t e c a s o o d a elección d o / a d e l e g a d o / a d e g r u p o . A p r e g u n t a é. e n e q u i p o s d e tres o u catro. U n d í a chégalle u n h a cinta d e v í d e o p o r c o r r e o . a c l á r a m e en g r a n g r u p o as p o s i b l e s d ú b i d a s . e x t r a í d o d o R e g u l a m e n t o d e interno di q u e para que o a l u m n a d o coñeza as funcións de e tras a lectura. i n d i v i d u a l d e l e g a d o / a e da X u n t a de habilidades útiles a nivel comunicativo e funcional a través da comprensión lectora Obxectivos específicos . m e s m o a s i s t i n d o a p r o g r a m a s de v a r i e d a d e s en televisión. S i g a m o s i m a x i n a n d o . a s i s t i n d o a i n a u g u r a c i ó n s . Ter v o z e voto nos órganos nos que participen. se v o s t e d e s f o s e n o profesor. e cións e competencias: a . T e r á n a s s e g u i n t e s fun- . d. n o n se p r e s e n t a n p o l a s a u l a s e evitan dirixirlle a p a l a b r a . D i s t r i b u í m o s a a c t i v i d a d e en tres fases. alumnado.96 T E X T O ORDENADO Un imaxínase de profesor e non nos que universidade. a s ú a confianza? A í n d a m á i s . P o d e r a n s e reunir d a s h o r a s de clase. I n f o r m a r o / a titor/a d o s d e s p e r f e c t o s q u e s e p o i d a n p r o d u c i r . q u e e n d i a n t e n o n c o m e t e r á n m á i s f a l c a t r u a d a s e serán traballadores. a c u s a c i ó n d e infasaber q u e a n d a n d i c i n d o q u e é i n x u s t a a n o t a e q u e as a c u s a cións de que foron a l u m n o s irresponsables é m e s e p r e d a d o r e s . o aprobado? á intemperie) p r o f e s o r asiste olios a esa v i s i ó n espectral n a p a n t a l l a d o televisor d a s ú a c a s a 2 fase: recoller o a e s i l e n c i o s a . e q u e u n h a c u a d r i l l a d e a l u m q u e facer os s e u s traballos e p r e s e n t a r s e ao s e u ACTIVIDADES PARA P R O G R E S A R NOUTRAS DESTREZAS Obxectivos xerais . c o m o tales. o m o t i - TEXTO DO REGULAMENTO DE RÉXIME INTERNO FUNCIÓNS A r t i g o 1. p o d e ser q u e c o m e t e s e n a l g ú n fallo. imaxinar é de balde q u e facer u n h a o p o s i c i ó n . realizan u n h a a delegado/a e as s e g u n d a lectura do texto e elaboran un p r o g r a m a electoral q u e debe p r o p o s t a s concretas para o cargo e un l e m a q u e r e s u m a o seu proxecto.Ler para revisar un escrito . p o n a e ve na pantalla ao cabeza da cuadrilla de a l u m n o s m e n t e s e n t a d o e e n t r e v i s t a d o p o r u n e m p r e g a d o seu. 3 a fases C a d a e q u i p o f o t o c o p i a o s e u p r o g r a m a e facilítallelo a o s a g r u p a m e n t o s . a í n d a q u e e n r e a l i d a d e f i x e r o n t o d o o q u e b o a m e n t e p u i d e r o n . tras a c o m u n i c a c i ó n d o seu g r u p o . Nunca máis c a m e n t e o s restantes p r o g r a m a s e l a b o r a d o s p a r a p o d e r elixir a posta máis adecuada e v o d a s ú a elección.

a través temas tratados no Consello Escolar. s e g u n d o o m o d e l o d o A N E X O A XUNTA estará c o m p o s t a repre- TEXTO A r t i g o 1. q u e ten c o m o función convocar e presidir as da Xunta. A s n o r m a s p a r a a elección d e as s e g u i n t e s : a . b. 11o a o / á d a n d o coa a x u d a do p s e u d ó n i m o que a ninguén suxestións que e entrégantoque o propio. Será delegado/a o / a a l u m n o / a co máis a l u m n o / a do grupo. na q u e será suficiente a m a i o r í a lectura dos cuestionarios cubertos. e s u b tiranse a q u e l a s p a p e l e t a s q u e c o n t e ñ a n u n s ó n o m e . Resultarán maioría absoluta (a simple (o/a alumno/a máis centraranse o s v o t o s delegado/a o/a que titor/a ou p o l o / a tes d a m e s a . d e l e g a d o s / a s . quen seguidamente os distribúe de novo. A X u n t a de CUESTIONARIO DE ADAPTACIÓN PSEUDÓNIMO sentantes d o a l u m n a d o n o C o n s e l l o E s c o l a r e d e g r u p o . d. c a d a a l u m n o / a indicará as parezan oportunas para mellorar a adaptación acad é m i c a e social d o / a informante. N o c a s o d e q u e a u r x e n cia da r e u n i ó n así o a c o n s e l l e . de grupo p o d e r á n ser r e v o g a pola maioría elixiron. interno e o P r o x e c t o e d u c a t i v o do c e n t r o . e de s e c r e t a r i o / a q u e r e d a c t a r á a a c t a destas. F o r m u l a r p r o p o s t a s p a r a a realización de actividades extraescolares. d e n t r o da s ú a c o m p e - d o s . p r o c e - b. o m á i s n o v o a c t u a r á Consello Escolar ou cando o/a seu/súa Descrición da actividade O / a docente informa o a l u m n a d o de q u e a actividade consiste en c u b r i r o c u e s t i o n a r i o p a r a q u e o u t r o / a c o m p a ñ e i r o / a o lea e a n o t e . na p r i m e i r a S e n o n existise n i n g ú n / h a . A X u n t a reunirase p r e c e p t i v a m e n t e antes e d e s p o i s d e c a d a u n terzo d o s ou o E q u i p o D i r e c t i v o o solicite. o a n o n i m a t o . d. A X u n t a de mediante convocatoria da Xefatura de Estudos na primeira quincena do mes de n o v e m b r o . catro siga. A r t i g o 2. así c o m o informar dos acordos tomados. Nesta última votación conda primeira votación. tendo en conta as respostas. c a d a a l u m n o / a entregaralle a o / á d o c e n t e específicos -Coñecerse a un/unha mesmo/a pola do/a outro/a u n h a p a p e l e t a c o s e u n o m e e c o p s e u d ó n i m o q u e vai utilizar n o c u e s t i o n a r i o . n u n p r a z o d e q u i n c e d í a s A r t i g o 3 . as suxestións q u e Para parezan oportunas. Os/as e do grupo que e de co e s t a b l e c i d o no a r t i g o 3. número de votos. coi- realizarase u n h a s e g u n d a volta. R e d a c t a r a s e acta. Serán invalidadas todas as papeletas que conteñan máis de d o u s nomes. cuberta p o l o / a tres e asinada f. Previamente o / a titor/a o/a profesor/a estará f o r m a d a e dous vocais.98 99 a tamén informarán dos acordos t o m a d o s que a. D e entre o s s e u s m e m b r o s elixirase u n / u ñ h a p r e s i d e n te/a. A s eleccións d e d e l e g a d o / a d e g r u p o realizaranse n a s e g u n d a quincena de outubro. N o n obstante q u e obteñan. o / a docente devolver á o s c u e s t i o n a r i o s p a r a q u e c a d a q u é n lea a s s u x e s t i ó n s feitas p o l o / a g . Finalmente. p o d e r á n reunirse d u r a n t e as h o r a s de clase. s e n d o a u r x e n c i a d e c i d i d a p o l o / a Artigo 2. A c o n t i n u a c i ó n r e p á r t e n s e os c u e s t i o n a r i o s e o s / a s tras a lectura a t e n t a d a s p r e g u n t a s . tras u n i n f o r m e r a z o a d o d i r i x i d o a o / á derase á c o n v o c a t o r i a d e n o v a s eleccións. N e s t e c a s o . o p r i m e i r o e ú l t i m o d a lista. s o b r e os p o i d a n incidir n a a c t i v i d a d e d o centro. E s t a x u n t a terá a s s e g u i n t e s f u n c i ó n s : . I n f o r m a r o a l u m n a d o . e todas aquelas que conteñan polo menos un non pertenza a e. D o s d o u s v o c a i s . que para o cargo. Elaborar propostas para modificar o Regulamento de tencia. R e c o l l e r e transmitirlles a o s ó r g a n o s do c e n t r o as p e t i c i ó n s e s u x e s t i ó n s q u e o a l u m n a d o c o n s i d e r e o p o r t u n a s . A m e s a electoral p a r a a e l e c c i ó n de por un/unha como Para efectuar a v o t a c i ó n c a d a a l u m n o / a escribirá n u n h a os dos que considere os n o m e s e a p e l i d o s a p o ñ e n d o a d i s p o s i c i ó n de c a l q u e r a lista p a r a c o n s u l t a .

segundo corresponda: a.Lectura rápida. — R e s u m o ou esquema.Líder. folios. a p u n t a etc. F a g o o p a p e l d e : . Boa Normal ser Mala q u e a s i t u a c i ó n anterior s e d e b e : Aos problemas Á actitude A o m e u carácter R e s p e c t o a o m e u rol n o g r u p o d a clase.ADAPTACIÓN ACADÉMICA Responde as seguintes indicando M O I B O / REGUque o P É S I M O . C a t r o o u c i n c o días Antes dun D o u s o u tres d í a s N i n g ú n día que é: 6. U n h a s veces e s t ú d o o d u n h a m a n e i r a e o u t r a s d o u t r a . 1 hora. Chistoso/a. A c a d a s e s i ó n de e s t u d o a.Líder.N o n o considero necesario. N o r m a l m e n t e n a c a s a a c o s t u m o estudar: T o d o s o s días U n día 3. . 4. máis.Rexeitado/a. — S u b l i ñ a d o d a s ideas e d o s d a t o s esenciais. . C a n d o teño q u e estudar un t e m a a. Respecto do m e u rendemento c o m o estudante. lapis. — L e c t u r a lenta. .Relectura do tema ou do .) e l o g o e s t u d o . b . Distribúoo da seguinte maneira: Clases Estudo Televisión entre entre entre entre C o m i d a e aseo actividades entre entre e e e e e e horas horas ADAPTACIÓN SOCIAL horas horas horas horas A m i ñ a i n t e g r a c i ó n no g r u p o c o n s i d e r o q u e é: Moi boa 2. m e u traballo é : m e u traballo n a clase m e u traballo na c a s a é: 2 . b. . C a n d o me a a. c o n s i d e r o q u e o distribúo de maneira sitemática porque.N o n me deixan as circunstancias..Memorización. . S e m p r e f a g o as s e g u i n t e s a c t i v i d a d e s : . P ó ñ o m e a e s t u d a r sen p r e p a r a r os materiais. Intento SUXESTIÓNS m e u t e m p o n u n día ordinario a. G u s t a r í a m e facer o de: . N o n m e g u s t a planificar o m e u t e m p o . a.Semi-líder. .. Primeiro p r e p a r o t o d o o n e c e s a r i o (libros. máis. 3 h o r a s ou m á i s . b .

Se o / a docente o considera conveniente. Semanal) A civeta é un m a m í f e r o c a r n í v o r o d o s vivérridos. N o n t e ñ o t e m p o p a r a este t i p o d e de grupo porque: s o b r e as s ú a s orellas p o s t e r i o r e s » . que participo son: TEXTO Por q u e o s c a n g u r o s s e c h a m a n a s í ? Habitantes da afastada Australia. i n d i v i d u a l m e n t e . os l i n g ü i s t a s d e s c u b r i r o n q u e en r e a l i d a d e os n a t i v o s d i c í a n Kan Ghu Ru. zibethd) e náufragos intentaban preguntadles que eran SUXESTIÓNS Material para o profesorado Estraños Estraños específicos a lectura atenta a capade concentración para detectar as incoherencias de significado Descrición da actividade O / a d o c e n t e a n u n c i a q u e o texto q u e v a n ler presenta u n h a serie d e termos que afectan á c o h e r e n c i a lineal («estraños») e q u e tras a s ú a lectura o a l u m n a d o . súas partituras p o d e « T o p á m o n o s n e s t a s illas c u n g r a n n ú m e r o e a s ú a c a b e z a p a r e c e a d u n h a civeun canguro de a c t i v i d a d e s d e g r u p o . — Actividades 5. — S a í d a s en g r u p o . pero a súa notación musical p a s o u desapercibida. os canguros tardaron m o i t o t e m p o e n ser c o ñ e c i d o s n o Vello C o n t i n e n t e . b .Pásoo m o i mal.Só teño amigo/a. C o o k i n f o r m o u o s n a t u r a l i s t a s e u r o p e o s d e q u e o s i n d í x e n a s c h a m a b a n a este a n i m a l kangoroo. p o d e anunciar t a m é n o número de «estraños» presentes Tras a p o s t a e n c o m ú n d a s d ú a s tarefas. T e ñ o frecuentes . . de c o l a e p a t a s curtas. M á i s tarde. A s s ú a s s u b e s p e c i e s s o n a civeta d e África a civeta a g r a n civeta da I n d i a indica). S u b l i ñ a r n o texto o s « e s t r a ñ o s » .Teño problemas illados. T e ñ e n mamente o tamaño dunha S e n d ú b i d a n i n g u n h a . . C u n e i f o r m e m e n t e foi o u t r o c a p i t á n . e n xeral. . e n g r a n g r u p o t e n t a r á n d e s cubrir a s p a l a b r a s s u b s t i t u i d a s p o l o s Escribir Notación musical Cuneiformemente Extraterrestres Orellas Azucre Patas Coral Describir Observación Curiosamente Coche Austria Partituras Termos substituidos Barco Australia Memorias Aproximadamente . ou sexa. d u n h a e s p e c i e d e g a t o s q u e s o n m o i estrañas criaturas. as a c t i v i d a d e s n o n g r u p a i s .Ben integrado/a. terá q u e realizar d ú a s tarefas: a. o f a m o s o C o o k . « n o n o e n t e n d o » . N o n m e interesa p a r t i c i p a r e n .Práctica de d e p o r t e . Pelseart tamaño. As actividades de g r u p o n o s recreos. D i s e q u e foi o c a p i t á n h o l a n d é s F r a n c i s c o Pelseart o p r i m e i r o e u r o p e o q u e s e a t o p o u c o n tras encallar c o s e u c o c h e n o litoral o c c i d e n t a l d e A u s t r i a . ao facer a u g a o seu b a r c o Endeavour n o s arrecifes d e azucre d o n o r d e s t e a u s t r a l i a n o . R e s p o n d e r p o r escrito a p r e g u n t a do título.4. p e l a x e c u n h a estría d o r s a l n e g r a e b r a n c a e c o s t a d o s m a n c h a d o s d e n e g r o . q u e n a d v e r t i u d a p r e s e n z a d u n s extraterrestres q u e «se correndo e saltando 6 . c a n d o os mariñeiros aqueles.

n o n facer tolerías. a h e r b a . c a n d o ían a o a p a r t a m e n t o ñ a p r a i a . d a s c a u s a s q u e p o d í a alegar p a r a o b t e r o d i v o r cio e d o s c a r t o s q u e m e p o d í a custar. U n h a era a s ú a i r m a n c i ñ a B e a t r i z . avogado informoume dos meus dereitos.Variante d o c e n t e pídelles q u e realicen u n h a l e c t u r a q u e m e s m o anunciaba q u e n o n había durar aquela raiola de sol. brir c o u s a s a q u e l a que gustaba. c o l l e u forza e p ú x e n m e en acción. E u non son d o n a de nada. G ó s t a n m e p o l o t r a b a l l o a r t e s a n a l d e xoiería. P o l a c a n d o saía coas vacas. u n h a cor d e a m a r e l o e n n e g r e c i d o q u e s e m e t í a n o s olios. o u a c a b a r í a t o l a d e certo. X a era u n c o s t u m e . c a d a u n n o s e u l u g a r c o m o u n vello m a t r i m o n i o de tres. a q u e l a s f o r m a s e cores t a n v i v i d a s e r a n t a n fráxiles q u e s i m p l e m e n t e n o n p o d í a n d u r a r m o i t o t e m p o . N o n s o n u n h a muller. u n p e s o d e p r a t a d o rei XII q u e do seu pai. E s t o u encerrada no m e u de con- parecíalle u n g r a n d e c e n t e o r o í d o p o r u n r a t o . l e v a d a . a m e d i d a q u e os v o u n e c e s i t a n d o . A l g u n h a vez. c h e a d e f u m e o u m o s cas. d e s e s p e r á b a a o tráfico da c i d a d e h o r a s p u n t a . TEXTO e s c a s a s p o s i b i l i d a d e s . E dúas aspirinas e o m e u primeiro dente. se a c a s o alfaias q u e x a f o r a n d a m i ñ a a v o a c a n d o e n t r a b a a o t u r n o d a n o i t e . ela e n t r a b a e s e n t a b a n o a s e n t o d o a c o m p a ñ a n t e . A idea. r o m p e r o s lazos q u e s e p o r t o d a s a s p a r t e s d o m e u c o r p o a t a ser a s i m i l a d a c o m p l e t a m e n t e . todo o vía c o n esas gafas d e a m a r e l o e n n e g r e c i d o . xa a m a s a d a . N a q u e l m o m e n t o pareceulle q u e n o n p o d e r í a v o l v e r ser t r a n s p o r t a d a d e p a q u e t e . p e n s a r a e n saír s o a de noite a conducir con música. A c o n t a d e aforros está a do. U n s pendentes de acibeche. s e m p r e era así. N u n c a ducir. A p r i m e i r a vez q u e v i u a M a r i s a M a l l o foi c o m a s e saíse d a c a i x a d e m a r m e l o p a r a p a s e a r p o l a feira g r a n d e d e Desprenderme é c o m o cortar c o p a s a d o . u n h a l o u r i ñ a d e ollar azul. N o n paraba de descu- s e m p r e a c a t a r r a d a e c o n m o c o s v e r d e s . só iso. t e ñ o q u e escapar. de vida propia. un rosario. A o u t r a era u n h a lata de m a r m e l o na q u e a m a m á gardaba as súas xoias. e unhas t a m é n un f r a s q u i ñ o c o n fibelas n a c a r a d a s de s u x e i t a r o p e l o . os p o s t e s da luz. q u e a q u e l e s o u r i v e s d e antes un inconfundible. m a i s tivera v e r g o ñ a m e s m o e n p e n s a l o . n o n q u e r o m e n t i r m á i s . c u n p e n t e n o l o e c u n v e s t i d o v e r m e l l o e s t a m p a d o d e flores b r a n c a s d e v o l a n t e s m a n g a s . X a n o n q u e r o s e g u i r así. Ocorréuseme vender as xoias. m á i s a d i a n t e . ela s a b í a o . o n d e h a b í a ir. d a s atenta p a r a identificar os f r a g m e n t o s q u e p e r t e n c e n a tres textos distintos. R e c o r d á b a a s e n m o r r i ñ a . e c o m a s e fose aire vai i n t r o d u c í n d o - e d a m i ñ a n a i . p a r a as c o m p r a s . só p o l o p r a c e r solitario. s e n ir a n i n g u r e s . na d u n h a m o z a c u n h a froita n a m a n . s e c a d r a p o r n o n estar s o a c o s e u h o m e . h a b í a casas novas aquí e tanto t e m p o que n o n ía p o r ela. S e e s t o u p r e s a . q u e x a s e m p r e q u e c o n d u c i r ela. N a s ú a c a s a d a a l d e a h a b í a m o i p o u cas c o u s a s b o n i t a s . o b r i g á b a a ela n o n s a b í a b e n p o r q u e . p a r a alcanzar a liberdade. p o d e n s u b l i ñ a r os f r a g m e n t o s c o n tres cores distintas. e s t a n d o n a casa. Para facilitar a tarefa. C o m o c o n s e g u i r diñeiro? o dente na p a l m a da m a n e c i ñ o r a n c i o . A t a o s verdes p r a d o s v í a o s así. a n e n a d e t r á s . Ter c o i d a d o . o u sexa. a s rúas e o s s e m á f o r o s c a s e s e n autos e sintonizar a l g u n h a m ú s i c a na radio. s o n u n h a m a r i o n e t a . N o n t e ñ o c a r t o s . Pero h a b í a d ú a s c o u s a s n a c a s a q u e e l m i r a b a c o m a t e s o u r o s . desfacerme das dar pena. fogar. q u e x a n o n era n e n a e x a n o n q u e r í a i r c o n eles. o x i d a d a tapa a xuntas. pero. sobre todo. S e n t í a s e t a n d o n a d o s e u c o n d u c i r q u e s e a v e r g o ñ o u d e ter d e i x a d o s e m p r e a c o n d u c c i ó n a R o d r i g o a s f i n s d e s e m a n a d a p r i m a v e r a . u n h a p a r a c a d a texto. d e b o teño q u e conseguir diñeiro p a r a pagar os gastos do divorcio. t o d o b r i l l a b a a t a cegar os olios e o aire era t a n t r a n s - . P u x o o s lentes p a r a o s o l que n a b a n d e x a lateral d a p o r t a e s o r r i u detrás deles. Presa. Presa. os tellados d a s c a s a s . C a r e z o de de ilusións. o sol d á b a l l e na cara. u n h a medalla de ouro venezolano tan brandiña c o m a o chocolate. mais aquilo a penas d u r a b a u n s p o u c o s m i n u t o s entre a s ú a c a s a e o h o s p i t a l e c a n d o e m p e z a b a a g o z a r del xa r e m a t a r a . R e p i t o a p a l a b r a c o m a o c a t e c i s m o c a n d o era p r e s a . Tras a p o s t a en c o m ú n da identificación. n o n i m p o r t a b a s e c h o v í a m á i s tarde. El do m e u marios c a r t o s p a r a E l era f i l i o d e l a b r e g o s p o b r e s . unha pátina c o m o de tou- a t e n d a . o u b e n a n o t a r n a o n ú m e r o ao q u e p e r t e n c e n . Pero o r e a l m e n t e b o n i t o era a vella c a i x a d e folla d e lata. m e v e n c e l l a n c o a s raíces. a casa tamén. A g o r a gozaba c o n d u c i n d o por aquela estrada. r a z o o . A q u í a p a r e c e o g r a n d e a t r a n c o . T o d o e m p e z a n d o polas paredes. M e s m o así. A m i ñ a e x i s tencia é u n o c o . p o l o q u e r e p r e s e n t a n a f e c t i v a m e n t e . realizarán u n h a lectura e n v o z alta d o s tres textos e n c u e s t i ó n . c o n seguir o d i v o r c i o . e l o g o el c o n d u c í a a s a t a o m a r . a c o n t a g o t a s . C o m p r a c í a s e e n g u i a r o a u t o . a h a r m o n í a era fuxidía. máis que n a d a .

t e ñ o q u e c o n s e g u i r d i ñ e i r o p a r a p a g a r o s g a s t o s do d i v o r c i o . U n h a era a s ú a ciña Beatriz. a m e d i d a q u e os v o u necesitando.Material para o profesorado TEXTO 1 m i ñ a n a i . A l g u n h a v e z . o u a c a b a r í a t o l a d e certo. os d o s d a s c a s a s . s e m p r e a c a t a r r a d a lata d e m a r m e l o n a q u e e c o n m o c o s verdes. o u informoume dos conseguir o divorcio. A quiño c o n dúas aspirinas e o gran de centeo roído d u n h a m o z a c u n h a froita vez que viu a p o r un rato. na man. d a s escasas p o s i b i l i d a d e s . e c o m a s e fose aire v a i i n t r o d u c í n d o s e p o r t o d a s a s p a r t e s d o m e u c o r p o a t a ser a s i m i l a d a c o m p l e t a m e n t e . sobre dar a contagotas. h a b í a casas n o v a s a q u í e t a n t o t e m p o q u e n o n ía p o r ela. a casa tamén. t o d o b r i l l a b a ata cegar o s o l i o s e o aire era t a n t r a n s p a r e n t e q u e m e s m o a n u n c i a b a q u e n o n h a b í a d u r a r a q u e l a r a i o l a d e sol. c o l l e u forza e p ú x e n m e en a c c i ó n . unha cor de amarelo ennegrecido que se metía nos a m a r e l o e n n e g r e c i d o . u n p e s o d e p r a t a d o unhas Afonso X I I que do seu pai. c h e a d e f u m e o u m o s cas. U n s pendentes de acibeche. n o n i m p o r t a b a s e c h o v í a m á i s tarde. a herba. TEXTO 3 C o m p r a c í a s e en guiar o auto. S e e s t o u p r e s a . as rúas e os s e m á f o r o s case s e n a u t o s e sintonizar algunha m ú s i c a na radio. encerrada no m e u fogar. P u x o os lentes para o sol q u e na b a n d e x a lateral da p o r t a e s o r r i u detrás deles. q u e x a n o n era n e n a e x a n o n q u e r í a i r c o n eles. t e ñ o q u e escapar. o sol d á b a l l e na cara. N a s ú a c a s a d a a l d e a h a b í a m o i p o u cas c o u s a s b o n i t a s . o b r i g á b a a ela n o n s a b í a b e n p o r q u e . o s p o s t e s d a l u z . un rosario. A c o n t a d e aforros está a son d o n a de nada. P o l a empezando polas paredes. Presa. u n h a d e ollar azul. dereitos. é como p o l o q u e representan afectivamente. A o u t r a era u n h a c o r t a r c o p a s a d o . r o m p e r o s lazos q u e m e v e n c e l l a n c o a s raíces. pero. R e p i t o a p a l a b r a c o m a o c a t e c i s m o c a n d o era presa. todo. N o n t e ñ o c a r t o s . N a q u e l m o m e n t o p a r e c e u l l e q u e n o n p o d e r í a volver ser t r a n s p o r t a d a d e p a q u e t e . c a d a u n n o s e u l u g a r c o m o u n vello m a avogado t r i m o n i o de tres. A g o r a g o z a b a c o n d u c i n d o p o r a q u e l a estrada. E h a b í a o dente na p a l m a da m a n e oxidada xuntas. diñeiro? O c o r r é u s e m e v e n d e r a s x o i a s . p a r a alcanzar a l i b e r d a d e . ela e n t r a b a e s e n t a b a n o a s e n t o d o a c o m p a ñ a n t e . m a i s tivera v e r g o ñ a m e s m o e n p e n s a l o . C a r e z o d e proxectos. M e s m o así. se acaso cando entraba ao t u r n o da n o i t e . A t a o s verdes p r a d o s v í a o s así. xa a m a s a d a . N u n c a gostara de conducir. X o s é Queizán. d e b o facelo. s e n ir a n i n g u r e s . p e n s a r a e n saír ela s o a d e n o i t e a c o n d u c i r c o n m ú s i c a . t o d o o v í a c o n esas gafas d e ciño rancio. s e c a d r a p o r n o n estar s o a c o s e u h o m e . s e m p r e era así. mais aquilo a penas duraba uns poucos m i n u t o s entre a s ú a c a s a e o h o s p i t a l e c a n d o e m p e z a b a a g o z a r del x a r e m a t a r a . A m i ñ a e x i s t e n c i a é u n o c o . e un frasn a c a r a d a s de suxeitar o p e l o . m á i s a d i a n t e . Non volvas) n o n q u e r o seguir así. o n d e h a b í a ir. u n h a m e d a l l a d e o u r o v e n e z o l a n o t a n b r a n d i ñ a c o m a o c h o c o late. q u e aqueles ourives d e a n t e s t i ñ a n u n inconfundible. p a r a as c o m p r a s . s o n u n h a m a r i o n e t a . r a z o o . conseguir pena. Pero h a b í a d ú a s c o u s a s n a c a s a q u e e l m i r a b a c o m a t e s o u r o s . D e s p r e n d e r m e E l era f i l i o d e l a b r e g o s p o b r e s . G ó s t a n m e p o l o traballo artesanal d e xoiería. Ter c o i d a d o . n o n facer tolerías. unha pátina c o m o de touc a n d o s a í a c o a s v a c a s . d a s causas q u e p o d í a alegar p a r a o b t e r o d i v o r c i o e d o s c a r t o s q u e m e p o d í a custar. R e c o r d á b a a s e n m o r r i ñ a . e s t a n d o n a casa. a n e n a detrás. A q u í a p a r e c e o g r a n d e a t r a n c o . T o d o olios. A idea. a q u e l a s f o r m a s e cores t a n vividas eran t a n fráxiles q u e s i m p l e m e n t e n o n p o d í a n d u r a r tempo. s ó p o l o p r a c e r solitario. Pero o r e a l m e n t e b o n i t o era a vella c a i x a de folla de lata. que xa sempre c o n d u c i r ela. N o n s o n u n h a muller. N o n p a r a b a d e descubrir cousas aquela ( S u s o de T o r o . desfacerme das alfaias q u e x a foran d a m i ñ a a v o a e d a . desesper á b a a o tráfico d a c i d a d e horas punta. n o n q u e r o m e n t i r m á i s . Eu n o n os c a r t o s p a r a a t e n d a . máis que nada. que gustaba. levada. X a era u n c o s t u m e . só i s o . Presa. a h a r m o n í a era fuxidía. de vida propia. na tapa a mangas. cun pente no flores b r a n c a s de v o l a n t e s feira g r a n d e d e F r o n t e i r a . El do m e u marido. a m a m á gardaba as súas xoias. c a n d o ían a o a p a r t a m e n t o n a p r a i a . de ilusións. S e n t í a s e t a n d o n a d o s e u c o n d u c i r q u e s e a v e r g o ñ o u d e ter d e i x a d o s e m p r e a c o n d u c c i ó n a R o d r i g o a s fins d e s e m a n a d a p r i m a v e r a . (Manuel TEXTO 2 e cun vestido vermello e s t a m p a d o de M a r i s a M a l l o foi c o m a s e saíse d a c a i x a d e m a r m e l o p a r a p a s e a r p o l a do ela s a b í a o . e l o g o el c o n d u c í a a s a t a o mar.

M a i o r incidencia na provincia de Pontevedra 3. a no caderno OS PETROGLIFOS DO NOROESTE De toda a do Bronce. N o n indo máis o b s t a n t e .2. G r a v a d o s rupestres 1. sen e n p e n e d o s a o aire libre o u dúbida. Posibles e p o d e r de elites guerreiras — 4. d e s t a c a n d o p o l a s ú a r e p e t i c i ó n as c o v i ñ a s ou cazoletas e os círculos c o n c é n t r i c o s .3. tan n u m e r o s o s tacións da fecundidade. O u t r o s m o t i v o s s o n as u n h a m a n . organizarán en g r a n g r u p o os títulos do e s q u e m a p a r a . 2 . Tras a p o s t a en c o m ú n das ideas continuación. hai q u e ter e n c o n t a q u e t o d o c a n t o s e c i ó n s s e n verificar. etc. Idade do Bronce LUGARES Galicia 3 . 1 . hai en Galicia unha gran cantid a d e d e g r a v a d o s rupestres. p a r a c o m p r o b a r se o t e m a d e s t e se c o r r e s p o n d e c o título. H a i p o u c o s anos n o n había ningún no Barbanza nin na zona de M u r o s . interpretáronse c o m o represennese xogo constante ata hoxe son das almas dos finados.. Titular o parágrafo segundo a información subliñada. e hoxe interesante) d e cun número importante (e q u e c a d a vez vai m e d r a n d o m á i s . t e n t o u s e a s i g n a r a o p e t r o g l i f o c o m o tal e a c a d a un d o s m o t i v o s en p a r t i c u l a r un s i g n i f i c a d o e m e s m o unha función importante na sociedade que os produciu.. as r e s u m e n . TEXTO s u b l i ñ a d a s e d o s títulos q u e contidos subliñados. c o m e z a n d o posiblemente antes e. s i l e n c i o s a e i n d i v i d u a l . O s m o t i v o s p o d e n ser x e o m é t r i c o s e s e m i n a t u r a l i s t a s . A verdade é q u e a í n d a s e e s t á m o i l o n x e d e c h e g a r a d o t a r d e s i g n i f i c a d o estes enigmáticos signos. E d i c i ó n s A N o s a Terra) posible DEFINICIÓNS M a n i f e s t a c i ó n s escultóricas 1. perdurando m o i t o despois. a s serpes. MOTIVOS Tipos Xeométricos — círculos c o n c é n t r i c o s . U n h a v e z c o m p r o b a d a a relación entre título e t e m a . A s e s c e n a s d e caza f o r o n p o s t a s t a m é n e n r e l a c i ó n c o a guerra.2. N o n é d o a d o afirmar. e m á i s c o n c r e t a m e n t e no val m e d i o do río L é r e z e rías d e P o n t e v e d r a e V i g o . Seminaturalistas — c o v i ñ a s . S o n tres x e i t o s de se referir á m e s m a r e a l i d a d e .s a b e r o s e u p o d e r . o a l u m n a d o realizará u n h a s e g u n d a l e c t u r a p a r a identificar as ideas utilizando a seguintes consignas: e os cérvidos. específicos a organización interna do texto -Construir un esquema consonte ao tipo de organización textual a capacidade de Descrición da actividade d o c e n t e facilita o texto e p í d e l l e ao a l u m n a d o q u e realice u n h a lectura. Estas manifestacións escultóricas aparecen espalladas por t o d o o actual territorio g a l e g o o M i n h o e o D o u r o Litoral portugués. petroglifos. como e. c o m o tantas veces s u c e d e e n a r q u e o l o x í a . hipóteses. cérvidos. q u e isto fose así n o intre d a s ú a e l a b o r a c i ó n . 4 . pero nada máis que suposi( A d a p t a d o de Historia xeral de Galicia. — cérvidos C o n d u t o r e s das almas dos finados — cérvidos e s p a d a s e escenas de caza da fecundidade Preguntar en c a d a parágrafo: Q u e se di do tema? 2. mellor ou peor elaboradas. I n s c u l t u r a s 2. a s p e g a d a s d e . 1 . pero cunha maior incidencia e riqueza de motivos na provincia de Pontevedra.2. p o i s p o s i b l e m e n t e s e d e b a a q u e e s t a z o n a foi m á i s m i n u c i o s a m e n t e p r o s pectada que outras. a s e s c e n a s d e e q u i t a c i ó n o u d o m a . serpes. M i n h o e D o u r o Litoral portugués 4. s i n a l a n d o en certas p e d r a s a s ú a p r e s e n z a e d o m i n i o . D í x o s e que os ou as espadas curtas indicarían a p r e s e n z a d u n h a s elites guerreiras q u e c o m u n i c a n e fan e os os os cérv i d o s . ÉPOCA 2 . S u b l i ñ a r a i n f o r m a c i ó n q u e r e s p o n d a a p r e g u n t a anterior. 1 .2. S e g u i n d o diferentes criterios.

c o n s e c u e n t e m e n t e . S e o / a a u t o r / a estivese a q u í . Q u e tipo de persoa é o/a f. descritiva o u s e c u e n c i a l ) p r e s e n t a o texto e. Q u e n e x p l i c a a historia? i . Por q u e s o n n e c e s a r i o s certos h. C a l e s s o n o s a c o n t e c e m e n t o s m á i s i m p o r t a n t e s d a historia? P o d e r í a n s e c a m b i a r d e orde? P o d e r í a s e eliminar a l g ú n ? e. Terceira s e s i ó n d e a u l a p a r a c o m p a r a r a s dos distintos serie d e c u e s t i ó n s fornecidas p o l o p r o f e s o r g r u p o . asignarase a cada m e m b r o o resumo d u n ou de v a r i o s c a p í t u l o s e na p o s t a en c o m ú n o e q u i p o d e c i d i r á se é n e c e saria ou n o n algunha modificación nos resumos parciais para cons e g u i r o r e s u m o g l o b a l q u e d e b e n presentar. discutilas e e l a b o r a r a v e r s i ó n definitiva da a u l a .s o l u c i ó n . 4 . O / a d o c e n t e e x p l i c a r á q u e a lectura d o l i b r o s e r á i n d i v i d u a l e q u e se realizará na casa. E o c a s o g a l e g o n o n é u n h a e x c e p c i ó n a esta n o r m a . Tras a p o s t a e n c o m ú n . p e r o o c o n t r o l de c o m p r e n s i ó n . e s c o i t a c h e s o u viches n o cine. d e catro o u o u p o l a profesora. f a l a n d o d e l o n g a s viaxes d e n d e a l g u n h a terra a f a s t a d a o u d a f i l i a c i ó n c u n p o b o m í t i c o ou de g r a n p r e s t i x i o .111 cooperativa Descrición da actividade E s t a actividade está p a r a libros c o m p l e t o s . para o que contan cinco persoas. localizar os c o m i dos que corresponden a cada da organización para a. E v o l u c i o n o u g. e da o r g a n i z a c i ó n r e d a c t a r á n u n r e s u m o q u e revi- s a r á o u t r o / a c o m p a ñ e i r o / a p a r a c o m p r o b a r s e recolle a s ideas p r i n c o a o r g a n i z a c i ó n textual a n a l i z a d a . d e s e n v o l v e r a s e e n da actividade O / a p r o f e s o r / a e x p l i c a q u e v a n realizar u n h a l e c t u r a atenta. 2. S u p r i m i r i n f o r m a c i ó n repetida. O n d e e c a n d o t e n l u g a r a historia? C o m o se sabe? b. i n v o c a n d o d e s c e n d e n c i a s d i v i n a s ou a x é n e s e a partir d a l g ú n civilizador. o a l u m n a d o terá q u e identificar cal d a s c i n c o o r g a n i z a c i ó n s b á s i c a s (causal. P e n s a n u n f i n a l d i s t i n t o . C a l é a i d e a p r i n c i p a l q u e e s t á detrás da historia? Parécese e s t a historia a a l g u n h a o u t r a q u e c o ñ e c e s ( q u e liches.Recoñecer organización dos conceptos un esquema consonte ao tipo de organización e q u i p o s . silenc i o s a e i n d i v i d u a l . TEXTO A historia da busca dos devanceiros de cada g r u p o h u m a n o particular e s t á c h e a d e relatos d e t o d o t i p o . c o m p a r a t i v a . Q u e s e tería q u e c a m b i a r p a r a q u e o n o v o f i n a l fose coherente? 1. c o m o o d e l e c centro do de A g u s t í n n . p e r s o n a x e ao l o n g o da historia? p e r s o n a x e s t e ñ e n u n p a p e l breve. sinalarase un p r a z o p a r a q u e c a d a e q u i p o p r e s e n t e u n ú n i c o r e s u m o d a o b r a . p e r o i m p o r t a n t e . p o r e x e m p l o F e r n á n d e z Paz. b. realizarase u n h a s e g u n d a l e c t u r a a p l i c a n d o a s seguintes consignas en cada a. S u b s t i t u i r e n u n c i a d o s d o texto p o r e x p r e s i ó n s p r o p i a s . n o teatro o u n a secundarios? c o n s t r u i r u n e s q u e m a c o n f o r m e c o t i p o d e o r g a n i z a c i ó n textual e c o n ú m e r o dos seus T r a s a análise en g r a n g r u p o d a s i d e a s interna do texto. S e g u n d a sesión de aula en que cada responde as cuestións d i a n t e d o s s e u s c o m p a ñ e i r o s o u d a s s ú a s c o m p a ñ e i r a s e e n q u e s e d e c i d e a c o n v e n i e n c i a d a s r e s p o s t a s p a r a o b t e r u n h a vers i ó n definitiva d o g r u p o . t u r a de c a d a trimestre. CUESTIÓNS D e s e g u i d o . p r o b l e m a .Fomentar a a capacidade de Variante . Para o d e s e n v o l v e m e n t o d a a c t i v i d a d e hai q u é m a r c a r a s s e g u i n t e s fases q u e c o n s e n s u a r e m o s Prazo p a r a realizar a l e c t u r a i n d i v i d u a l do libro. 3. . E x p e r i m e n t a c h e s s e n t i m e n t o s fortes d u r a n t e a lectura? Q u e fai o / a a u t o r / a p a r a p r o v o c a r eses s e n t i m e n t o s ? m. q u e c h e g u s t a r í a p r e g u n t a d l e ? C a l q u e sería a s ú a resposta? Obxectivos específicos as capacidades de aprendizaxe no seo do grupo . Q u e incidente desencadea a acción? Q u e fai o / a a u t o r / a p a r a crear intriga. Para a s ú a elaboración.T r a s a l e c t u r a i n d i v i d u a l do l i b r o do t r i m e s t r e . Primeira de aula para que cada equipo decida a repartición d a s c u e s t i ó n s entre o s s e u s m e m b r o s . p a r a identificar o t e m a do texto e x p o s i t i v o . M a r c a r os exemplos de algo xa coñecido. Obxectivos específicos a capacidade de simplificación . na aula. N o d e c u r s o d o t e m p o o s p o b o s m á i s v a r i a d o s f o r o n t e c e n d o u n h a a m p i a e c o m p l e x a rede d e c a c i ó n s no t o c a n t e á s ú a a s c e n d e n c i a e p r o c e d e n c i a . d e tal f o r m a q u e a n i m a a seguir d .

para algúns autores). n e t o de N o é .2. Tubal e acompañantes 2 . Brigo e T e u c r o deixen p a s o a B r e o g á n e os galigrecos a o s celtas. aínda que s e a p u n t a a B r i g o .4. 2 .f i l i o d e X a f e t . Orixe grega O r i x e celta 2. o celtismo galego. iberos. r e c o r r e u s e a o l o n g o d a h i s t o r i a a relatos v a r i a d o s . descendente de Tubal.112 113 Os escritores clásicos g r e g o s e r o m a n o s a t r i b u í r o n orixes diversas a determinadas que daquela habitaban o que hoxe coñepara c o m o Galicia: para algunhas sinalaron unha similitude de c o s t u m e s c o n o u t r o s p o b o s « b á r b a r o s » (escitas. d e b i d a a q u e s u p o s t a m e n t e d e s gregos chegados ata as costas galaicas c o n e Teucro. o s g r e g o s seus os g a l o s . finalposterioridade á G u e r r a de f u n d a d o r e s de T u i . H é r c u l e s c o n xentes 2. a l g u n h a s t r i b o s g a l a i c a s (célticos. As fontes m e d i e v a i s atribuíronlle a G a l i c i a . q u e era filio de N o é . . isto é. G a l e s ou E s c o c i a . M á i s aínda: algúns d o c u m e n t o s medievais contan c o m o este m e s m o H é r c u l e s . dende a súa articulación a súa personalino século XIX. i b e r o s o u g a l o s a o s celtas. p o r p r i m e i r o s p o b o a d o r e s a T u b a l . d e n d e os escitas. S e r á a partir d a s e g u n d a do século X I X cando Tubal. B r e - P a r a explicar a orixe d o p o b o g a l e g o . Pero a a s c e n dencia dos galegos n o n remataba vais c a n d o x u r d i u a so Foi tamén nos séculos m e d i e q u e f a l a b a da c h e g a d a de H é r c u l e s a de t a ñ a . d e n o m e gálatas. e a q u e s i t ú a a H é r c u l e s . o q u e levaría p o s t e r i o r m e n t e o s p a r t i d a r i o s d o c e l t i s m o a invocar o s autores clásicos c o m o unha demostración a d a s s ú a s teses. G r a z a s ao celtism o . 1 . 2 . p a s a n d o p o l o s gregos chegados tras a G u e r r a de T r o i a ( D i o m e d e s . m e n t e . certos a u t o r e s d e s t a c a b a n e s p e c i a l m e n t e d e n t r o d e s t a c o m binación dous p o b o s : os galos e os gregos. c o m o despois de vencer a Xerión. 3 . d e s c e n d e n t e directo d e T u b a l . a a f i r m a c i ó n da orixe celta do p o b o g a l e g o . d e s t a c a n d o galos e gregos S e g u n d a m e t a d e d o século X I X O r i x e celta. No século XVII. O s escritores clás i c o s g r e g o s e r o m a n o s atribuíronlle varias filiacións.3. p a s a r í a a e n c a r n a r o p r i m e i r o devanceiro da p o b o a c i ó n g a l e ga (e fundador da cidade de Betanzos. 2 . c o n xentes d e A s i a M e n o r . d e s c e n d e n t e directo d e T u b a l . O u r e n s e e P o n t e v e d r a . A C o r u ñ a . 1 . e p o r el f o r o n establec i d a s as a f i n i d a d e s e diferenzas c o n o u t r o s p o b o s . Por m e d i a c i ó n do c e l t i s m o G a l i c i a a p a r e c e v e n c e l l a d a a o u t r o s p o b o s e países q u e r e c l a m a n i g u a l m e n t e u n h a orixe celta. nerios o u á r t a b r o s ) identificadas e x p l i c i t a m e n t e c o m o celtas. e i n c l u s o invasores x e r m a n o s c o m o o s s u e v o s . Séculos XVII e XVIII C o n g l o m e r a d o de p o b o s diversos. . c o m o p r i m e i r o . descendente de r e p o b o o u G a l i c i a c o n x e n t e s c h e g a d a s c a n d a el d e n d e a a r r e d a d a G a l a t i a .d e s p o i s d e vencer o a n t i g o rei q u e daquela gobernaba as galegas (Xerión. n a c e n d o así o c e l t i s m o . A l e n d a m e d i e v a l n a r r a b a a c o n s t r u c i ó n p o r p a r t e do f a m o g r e g o d o m o n u m e n t o q u e foi c o ñ e c i d o d e s p o i s c o Torre de Hércules. B r i g o . g a l o s . e a t o d a a p e n í n s u l a Ibérica. v á n d a l o s e g o d o s . e p e r m i t i u l l e . i g u a l m e n t e . Brigo 2. A n f i l o c o e T e u c r o ) . Século XVII 2 . Á é p o c a m e d i e v a l p e r t e n c e n d ú a s teorías: a q u e s i n a l a a T u b a l . S O L U C I Ó N S (parágrafos restantes) E s c r i t o r e s clásicos g r e g o s e r o m a n o s P o b o s escitas. H é r c u l e s ) E s q u e m a posible PROBLEMA parágrafo) Orixe do p o b o galego 2 . de Fogar de Breogán: Galicia celta. Media Asia Menor 2 . e os s e u s a c o m p a ñ a n t e s c o m o p r i m e i r o s p o b o a d o r e s . personaxe mítico xurdido n u n prim e i r o m o m e n t o c o m o rei d e t o d a E s p a ñ a . c o n B r e o g á n c o m o d e v a n c e i r o R E S U M O POSIBLE g a l e g a s . a o p i n i ó n m á i s frecuente n o s séculos X V I I e X V I I I foi a de considerar o p o b o galego c o m o o p r o d u t o final d u n c o n g l o m e r a d o de p o b o s diversos: T u b a l e os seus d e s c e n d e n t e s . o s g a l e g o s e galegas a d q u i r i r o n u n p a s a d o p r o p i o e u n h a v i s i ó n de si En s u m a .e os seus a c o m p a ñ a n t e s e d e s c e n d e n t e s . X e r i ó n e o u tros d o s p r i m e i r o s m o n a r c a s d e H i s p a n i a . os cartaxineses e os r o m a n o s . cendían daqueles outras s a l i e n t a r o n u n h a orixe g r e g a . permitiulle ao p o b o galego d a d e p r o p i a e diferenciada. c o m o Irlanda. N o n o b s t a n t e . n a A s i a M e n o r . crear u n h a h i s t o r i a p a s a d a e i m a x i n a r u n h a h i s t o r i a futura na cal o «espirito celta» a c a b a r í a p o r triunfar e G a l i c i a e s p e r t a r í a a u n h a n o v a e existencia. No século XVII a figura de B r i g o . iberos. N o n o b s t a n t e . os c o m e r c i a n t e s fenicios. c o m o o c o r r e pobos. A través del f o r o n e x p l i c a d a s as p e c u l i a r i d a d e s de G a l i c i a e r e a f i r m a d a a s ú a i d e n t i d a d e .

D e f e c t o s de técnica: A vocalización — P r o n u n c i a r en v o z b a i x a ou alta — M o v e r os l a b i o s 2. de q u e a estrutura resulte familiar e de q u e o s e u léxico. 4. s e g u n d o t i p o de c o n d i c i o n a m e n t o . á s ú a vez. perfil d a s letras — E n t r e t e r s e e x e c e s i v a m e n t e na f o r m a d a s letras b. créase un p a s a - do e i m a x í n a s e un futuro mellor. c a m p o visual — Realizar u n h a c a n t i d a d e excesiva de fixacións 5. e a través similitudes e e x p l í c a n s e as peculiaridades. Carencia das seguintes capacidades cognitivas: A anticipación — Activar os coñecementos previos que se teñen d u n t e m a para construir o significado 2. Os m o v e m e n t o s corporais — p a l a b r a s co lapis — S e g u i r o texto co d e d o — S e g u i r a lectura c o a c a b e z a 6.1. depende da claridade e coherencia do c o n t i d o . A c o m p r e n s i ó n d o s p r o p ó s i t o s explícitos e i m p l í c i t o s da lectura Q u e t e ñ o q u e ler? — Por que? para . A c o m p r e n s i ó n lectora p o d e n o n p r o d u c i r s e d e b i d o a d o u s t i p o s d e primeiro. igual q u e n o s é c u l o d e d i s t i n t o s p o b o s entre o s q u e d e s t a - devanceiro g a l e g o . r e l a c i o n a d o p o d e . relacionado co texto. a X V I I I .114 115 m á i s e s t e n d i d a . a s ú a s i n t a x e e c o h e s i ó n i n t e r n a p o s ú a n un nivel a c e p t a b l e . F i n a l m e n t e . A s u b v o c a l i z a c i ó n — R e p e t i r o u repasar m e n t a l m e n t e a s p a l a b r a s d a lectura A regresión — Retroceder a — M e s t u r a r as 4. coas c o n r e s p e c t o a o u t r o s p o b o s . d e b e r s e a o s d e n o m i n a d o s defectos d e t é c n i c a o u á carencia d e c a p a c i d a d e s c o g n i t i v a s : a. a partir da s e g u n d a m e t a d e d o século X I X d e f é n d e s e a orixe celta d e G a l i c i a . c o n B r e o g á n devanceiro. suxire u n h a c a b a n os g a l o s e os g r e g o s .

Reter as palabras xa . — P r e s e n t a u n t o n a d e c u a d o p a r a c a d a t i p o d e texto. A e l a b o r a c i ó n e c o m p r o b a c i ó n de inferencias rías p a r a q u e o a l u m n a d o s e x a q u e n de construir.B u s c a e e n c o n t r a os textos s u s c e p t i b l e s de p r o p o r c i o n a r u n h a información desexada. A a t e n c i ó n ao q u e resulta f u n d a m e n t a l . lectura entre etc. S o b r e o u s o do texto escrito: A c t i t u d e s c a r a á lectura interese. . T o m a n d o c o m o b a s e varios y u n h a serie d e p u n t o s q u e d e especialistas e n d i d á c t i c a d a (1991).U t i l i z a os índices e as m a r c a s do p r o p i o texto. a n t i c i p a c i ó n . frases. p e r o t a m é n p o d e r oralizar se é ses q u e e n g l o b a n e fan a b s t r a c c i ó n s a partir de e x p r e s i ó n s e c o n - .2. m o v e m e n t o s c o r e p e r f i l a m e n t o d a s letras) e. r á p i d a s e selectivas. N o u t r a s p a l a b r a s . C o n t r o l a r o s e u p r o c e s o de lectura e saber elixir as estratexias a d e c u a d a s ao texto e á s i t u a c i ó n de lectura: o l l a d a . serve p a r a c o ñ e c e r a s i t u a c i ó n . fraSintetizar a i n f o r m a c i ó n (saber utilizar p a l a b r a s ou ceptos máis detallados do 6.Revisión e recapitulación periódica Autointerrogación para poder coas seguintes 4. N o n s e unha i n f o r m a c i ó n precisa. N o n caer n o s defectos m e c á n i c o s d a lectura (oralización. — Vocaliza s e n t i d o a o q u e le (lectura e x p r e s i v a ) . R e s u m i r o texto de f o r m a x e r a r q u i z a d a (destacar as i d e a s m á i s i m p o r t a n t e s e d i s t i n g u i r as relacións existentes entre as i n f o r m a cións do Neste caderno de C o m p r e n s i ó n Escrita as actividades propostas teñen c o m o o b x e c t i v o desenvolver a s c a p a c i d a d e s c o g n i t i v a s n e c e s a do/a bo/a alum- d e s e ñ a m o s u n repertorio b á s i c o d e referencia n o q u e i n c l u í m o s cial d e c o m p r e n s i ó n lectora. C a p a c i d a d e p a r a m a n e x a r fontes escritas — S a b e que. ler p a r a aprender. 2 .C o m p a t i b i l i d a d e do c o ñ e c e m e n t o previo . . L e r h a b i t u a l m e n t e en s i l e n c i o . . Solé (1992) e Cassany c o n s i d e r a r e n relación a o nivel ini- obxectivo. s e g u n d o os p r o p ó s i t o s . etc.P u n t o de v i s t a d o / a a u t o r / a s o b r e o t e m a 7. dificultades. p o i s . a p t i t u d e s .A b o r d a a lectura c o n s e g u r i d a d e . o obxectivo é conseguir q u e as características q u e definen o necesario. p o l o t a n t o . T I P O S D E AVALIACIÓN E C R I T E R I O S D E C U A L I F I C A C I Ó N A avaliación do alumnado forma parte do proceso de ensino-aprend i z a x e e d e p e n d e n d o de c a n d o se realice o b t e r e m o s i n f o r m a c i ó n s distintas.116 117 A m e m o r i a a curto prazo . a pesar de q u e a e l / a p o i d a interesar u n h a selección diferente. S o b r e o p r o c e s o lector: P e r c e p c i ó n do texto — F a i fixacións a m p i a s . intereses e a c t i t u d e s do a l u m n a d o . ao c o m e z a r o c u r s o . u n h a r e p r e s e n t a c i ó n m e n tal d o t e x t o s e g u n d o a s f i n a l i d a d e s d a lectura: ler p a r a pio ou ción a etc. a partir da interrelación entre o q u e le e o q u e xa s a b e . 4. A a v a l i a c i ó n i n i c i a l . c o m o e o n d e p o d e obterse información d u n texto escrito.Ideas Ordenación Detalles . a í n d a q u e s i s e fai m e n n a e x p o s i c i ó n d o s diferentes p r o c e d e m e n t o s v á l i d o s p a r a a a v a l i a c i ó n da destreza.H i p ó t e s e s ou p r e d i c i ó n s ou i n t e r p r e t a c i ó n s A avaliación da c o n s i s t e n c i a do c o n t i d o . ler p a r a revisar u n texto p r o actividades que permitan evitar o s d e n o m i n a d o s defectos d e lectura. c a m p o v i s u a l r e d u c i d o . b. 4.I m p l í c a s e na tarefa.C o m p a t i b i l i d a d e co q u e d i t a o sentido común 6. regresións. E s t e repertorio p o d e t o m a r s e c o m o u n m a r c o posible para efectuarmos unha avaliación diagnóstica: a. . da intervención didáctica debería ser evitar os defectos de técnica e desenvolver no a l u m n a d o as c a p a c i d a d e s c o g n i tivas necesarias p a r a q u e o p r o c e s o de lectura c o m p r e n s i v a sexa u n h a realidade. A comprobación da comprensión . vocalización. S e l e c c i o n a r a i n f o r m a c i ó n s e g u n d o a s ú a i m p o r t a n c i a no t e x t o e entender c o m o foi v a l o r a d a p o l o e m i s o r (relevancia t e x t u a l ) . fixarse en u n i d a d e s superiores do texto: p a l a b r a s . 2 .

n o n se v a i a avaliar o d o m i n i o destas estratexias p o i s .a p r e n d i z a x e p o i d a n p r o p o r c i o n a r a i n f o r m a c i ó n n e c e s a r i a p a r a avaliar. . a avaliación f o r m a t i v a p e r m i t e m o d i f i c a r t o d o o q u e s e x a c o n veniente ( p r o g r a m a c i ó n . c o m o criterio d e n u n h a ú n i c a p r o b a d e avaliación. A u t o c o n t r o l d o p r o c e s o lector . . E n c o n s e c u e n c i a . i. p a l a b r a : flexión. L e r p a r a o b t e r u n h a i n f o r m a c i ó n precisa. B. d e s e g u i d o . A c h e g a m o s . L e r p a r a aprender. a í n d a q u e . . ten u n h a limitada capacidade de modificación. p a r a ler é necesario d o - a lectura r á p i d a e a l e c t u r a atenta. t e n d o en c o n t a o o b x e c t i v o .S a b e integrar a i n f o r m a c i ó n o b t i d a n u n e s q u e m a m e n t a l herente. . os detalles ou entre liñas. p r o p o s t a p o r M c D o w e l l e r e f o r m u l a d a e n C a s s a n y pa as m i e r o h a b i l i d a d e s p o r a p a r t a d o s q u e v a n d e n d e a letra ata a mensaxe comunicativa.P o d e r descifrar a escritura feita a m a n . A s í en que procesos d e b e m o s p o s i b l e s dificultades e m i n a r a s h a b i l i d a d e s d e d e s c o d i f i c a c i ó n e t a m é n a s estratexias o u lectoras q u e p e r m i t e n p r o c e s a r a c t i v a m e n t e o texto e c o n s t r u i r o s e u s i g n i f i c a d o . o t e m p o e o texto. q u e n o caso d a s actividades de Claro e seguido s o n : os obxectivos xenéricos da lectura. g . A primeilectoras serve. G r a o d e c o m p r e n s i ó n d o texto anticipar e inferir. e . L e r p a r a c o m u n i c a r u n texto a u n a u d i t o r i o . Palabras e frases . As competencias e capacidades da lectura lectoras) m o d e l o de lectura interactivo p a r t e da h i p ó t e s e de q u e o texto t e n un s i g n i f i c a d o e q u e o / a l e c t o r / a o b u s c a p o r d o u s m e d i o s : a través dos indicios visuais que n h a serie de m e c a n i s m o s p r o p o r c i o n a e a través da a c t i v a c i ó n d u P o l o t a n t o . etc. entre c o m p r e n d e r a i d e a c i ó n s o b r e se o a l u m n a d o m e l l o r a .118 2 . A avaliación durante o curso. d e r i v a c i ó n . . o b v i a m e n t e . etc. p o r q u e é a q u e nos permite saber analizar o s a s p e c t o s q u e i n c i d e n a c a d a a l u m n o / a a progresar.S a b e r elixir n u n dicionario a a c e p c i ó n correcta d u n h a contexto determinado. r e s u l t a d o da a p l i c a c i ó n d e s t a s p o i s . p o l o t a n t o . é a q u e n o s i n f o r m a da c o n s e c u c i ó n o u n o n d e o b x e c t i v o s .S a b e r c o m o se o r d e n a n as letras. n a a v a l i a c i ó n d a destreza. ao a c a b a r o c u r s o . L e r p a r a practicar a lectura en v o z alta.R e c o ñ e c e r q u e u n h a p a l a b r a nova ten relación c u n h a p a l a b r a c o ñ e c i d a . h.R e c o ñ e c e r p a l a b r a s e frases e recordar o s e u s i g n i f i c a d o c o n r a p i d e z . o t i p o de p r o c e d e m e n t o avaliativo e o t i p o de c o n t i d o lingüístico específico (agás n o s a p a r t a d o s de m o t i v a c i ó n e de p r o g r e s o n o u t r a s A.P r o n u n c i a r as letras do alfabeto. A a v a l i a c i ó n final. L e r p a r a seguir a s i n s t r u c i ó n s .S a b e a d e c u a r s e á s i t u a c i ó n de c o m u n i c a c i ó n . .a p r e n d i z a x e d a destreza.S a b e r c o m o se p r o n u n c i a n as p a l a b r a s escritas. o q u e central.. .U t i l i z a r o c o n t e x t o p a r a darlle s i g n i f i c a d o a u n h a p a l a b r a n o v a . Os obxectivos xenéricos b .S a b e detectar erros de c o m p r e n s i ó n e s a b e escoller r e c u r s o s p a r a corrixilos. n o n se trata t a n t o d e b u s c a r c i r c u n s t a n c i a s específicas d e avaliación c o m o d e intentar q u e a s s i t u a c i ó n s d e e n s i n o . c o m - a . L e r p a r a revisar u n escrito p r o p i o o u f. i n t e r v e n c i ó n d o c e n t e e m a t e r i a i s d i d á c t i cos) p a r a a c a d a r o p r o g r e s o d o a l u m n a d o . d ú a s listaxes d e ra.P o d e recordar ao c a b o d u n t e m p o o significado do q u e leu.R e c o ñ e c e r e d i s t i n g u i r as diferentes letras do alfabeto. as c o m p e t e n c i a s e c a p a c i d a d e s i m p l i c a d a s . 3 . . . . se o r i t m o da clase o a n i m a . L e r p o r pracer. fronte á formativa. a o d e s e ñ a r m o s u n h a p r o b a d e avaliación d a c o m p r e n s i ó n lectora.S a b e r p a s a r p o r alto p a l a b r a s n o v a s q u e non s o n i m p o r t a n t e s p a r a e n t e n d e r o texto. proporciónanos informap e r m i t e elixir entre d . a relación entre diversas f o r m a s da p o s i c i ó n . Ler para dar conta de que se comprendeu.Elixir o significado correcto d u n h a p a l a b r a s e g u n d o o c o n t e x t o . m a i s . se é c o n s c i e n t e do s e u p r o g r e s o e d o s e l e m e n t o s q u e o a x u d a n a desenvolver a destreza. . . d o c e n t e s d e b e r e m o s ter presente os e l e m e n t o s q u e interveñen n o p r o c e s o d e e n s i n o . L e r p a r a o b t e r u n h a i n f o r m a c i ó n d e carácter lectura s i s t e m a de escribir . E s t a avaliación f o r m a t i v a é a q u e ten valor educativo. . se está m o t i v a d o .

S a b e r ler entre liñas. . . presenta.Identificar relacións de causa-efecto. • Comprensión reorganizativa m e i r o lugar.Identificar . recoñecemento das palabras o u grupos d e palabras.S u p r i m i r i n f o r m a c i ó n trivial ou r e d u n d a n t e .C l a s i f i c a r s e g u n d o u n s criterios d a d o s .Entender a mensaxe global.D i s t i n g u i r entre i n f o r m a c i ó n relevante e i n f o r m a c i ó n s e c u n d a r i a . r e c o l l i d o e n e n s e g u n d o lugar.A x e s t i ó n q u e r e m i t e a o s p r o c e s o s m e t a c o g n i t i v o s p e r m i t i n d o a i d e n t i f i c a c i ó n da falta de da comprensión • Comprensión literal . s e g u n d o repertorio. u n h a serie d e p r o c e s o s s u b x a c e n t e s n a c o m p r e n s i ó n .A p r o d u c i ó n d a representación r e c u p e r a d a q u e t e n q u e respectar a s esixencias d a d e m a n d a . . . .Incluir c o n x u n t o s de ideas en c o n c e p t o s i n c l u s i v o s . R e c o ñ e c e r as s e c u e n c i a s d u n h a a c c i ó n . . .A c o m p r e n s i ó n m o r f o s i n t á c t i c a q u e a s e g u r a un p r i m e i r o t r a t a m e n t o do texto.Seguir instrucións. x e r á r q u i c o . . en prid e s t a q u e .Facer u n r e s u m o d e f o r m a x e r a r q u i z a d a . . a í n d a q u e s o n utiliza- . . . c o m p r e n d e r ideas n o n f o r m u l a d a s e x p l i c i t a m e n t e . . • Comprensión Predicir r e s u l t a d o s .Identificar os e l e m e n t o s d u n h a c o m p a r a c i ó n . .D i s c r i m i n a r as ideas i m p o r t a n t e s d a s s e c u n d a r i a s ou irrelevantes.A o r g a n i z a c i ó n da i n f o r m a c i ó n A i d e n t i f i c a c i ó n do t i p o de texto.Saber encontrar a idea principal. inferida a partir d o s c o n e c t o r e s . . o p r e d i c a d o e o resto de c a t e g o r í a s da o r a c i ó n . c a u s a l . .D i v i d i r un texto en partes . . . .C o m p r e n d e r o texto c o n t o d o s os seus detalles. s e p o d e n distribuir e n litereorganizativos.E n c o n t r a r o s e n t i d o a p a l a b r a s de m ú l t i p l e s i g n i f i c a d o . .Interpretar un e s q u e m a títulos q u e e n g l o b e n o s e n t i d o d u n texto.D o m i n a r o vocabulario básico correspondente á idade. p a s o de significante a significado q u e a s e g u r a a r e c u p e r a c i ó n na m e m o r i a a l o n g o p r a z o d o s c o ñ e c e m e n t o s a s o c i a d o s á s p a l a b r a s o u g r u p o d e p a l a b r a s identificadas.S a b e r b u s c a r e e n c o n t r a r i n f o r m a c i ó n específica. .Inferir o s i g n i f i c a d o de p a l a b r a s d e s c o ñ e c i d a s .Identificar os referentes d a s anáforas e d o s d e í c t i c o s .E n c o n t r a r s u b t í t u l o s p a r a as p a r t e s d u n texto. Procesos subxacentes • comprensión .A x e r a r q u i z a c i ó n da i n f o r m a c i ó n x u l g a n d o a i m p o r t a n c i a relativa d o s s i g n i f i c a d o s c o n s truidos. • Construción dun modelo mental . . .R e c o ñ e c e r as relacións s e m á n t i c a s entre as diferentes p a r t e s da frase. o s dos ( 2 0 0 1 ) . o. g l o b a l m e n t e as ideas. e . .D e d u c i r os criterios e m p r e g a d o s n u n h a clasificación. . . t e x t o ou d u n libro.D i v i d i r o texto en s i n t a g m a s ou p a r t e s significativas. Texto e comunicación: a mensaxe . é dicir.A b u s c a e a recuperación na m e m o r i a q u e p e r m i t e acceder á representación t i p o construid a a o f i n a l d a lectura . a n t ó n i m o s e h o m ó f o n o s .A c o n s t r u c i ó n do s i g n i f i c a d o d a s frases q u e c o m p o r t a facer inferencias de e n r i q u e c e - . así c o m o as regras s e m á n t i c a s .R e o r d e n a r c a m b i a n d o o criterio ( t e m p o r a l . n o p r o c e s o lector. . .121 Gramática e sintaxe .A i d e n t i f i c a c i ó n d a s partes d o s d i s t i n t o s t i p o s de t e x t o s . inferenciais e críticos. • Macroestrutura de e l a b o r a c i ó n e de xeneralización.R e e s t r u t u r a r un texto .R e c o ñ e c e r e darlles s i g n i f i c a d o a o s e .Reorganizar a información segundo determinados obxectivos.A relación d o s s i g n i f i c a d o s entre si.A i n t e g r a c i ó n d a s i n f o r m a c i ó n s q u e i n c l ú e a r e p r e s e n t a c i ó n c o n s t r u i d a a partir do texto n u n h a e s t r u t u r a d e c o ñ e c e m e n t o s x a existentes . .S a b e r ler a u n h a v e l o c i d a d e a d e c u a d a ao o b x e c t i v o da lectura e á facilidade ou dificultad e d o texto. .S a b e r c o n t r o l a r a g r a m á t i c a d a s distintas p a r t e s da frase.Identificar s i n ó n i m o s .Identificar o s u x e i t o . sintácticas e textuais • Autorregulación c o m p r e n s i ó n e d a s estratexias de c o r r e c c i ó n . .P o d e r seguir a Identificar a i d e a ou ideas .

R e f e r e n c i a bibliográfica: título.A t o p a c h e s libros b o s q u e che f o r o n de u t i l i d a d e e q u e q u e i r a s recomendar? . s i t u a c i ó n .Inferir efectos previsibles a d e t e r m i n a d a s c a u s a s . Leo. etc. s e g u n d o o o b x e c t i v o d a lectura tas e os c u e s t i o n a r i o s . Inferir s e c u e n c i a s tóxicas. . • Comprensión crítica X u l g a r o c o n t i d o d u n texto b a i x o un p u n t o de vista p e r s o a l .Só cando cho c o m o tarefa • A d o i t a s e n t e n d e r o q u e les? g u s t a ler? Durante o curso Tipos de Para avaliar a c o m p r e n s i ó n l e c t o r a o / a d o c e n t e elixirá o p r o c e d e m e n t o m á i s a x e i t a d o .Entrever a c a u s a de d e t e r m i n a d o s efectos. as análises de exercicios e as p r o b a s . . .A l g u n h a vez .V a s á b i b l i o t e c a b u s c a r libros de c o n s u l t a q u e che a x u d e n a a m p l i a r o s t e m a s t r a t a d o s n a clase? .C a d a día . . .U t i l i z a s libros p a r a p r e p a r a r os teus e s t u d o s ? .M a n i f e s t a r as r e a c c i ó n s q u e p r o v o c a un d e t e r m i n a d o texto. p e r s o n a x e . .Prever un final diferente. c o n s t a n c i a . a d a p t a d o d e cuestionario p e r s o a l : na (2001). p e r o s e n o n . c o m o o c o m p o r t a m e n t o ocular e c o r p o r a l . m e s o u u n i d a d e : .M o t i v o polo q u e o r e c o m e n d a ou non. de . entre os s e g u i n t e s : a o b s e r v a c i ó n .N o n leo m o i a non me gusta moito. A observación é na realización. ® Análise sobre o d o s libros de c o n s u l t a e de texto: a t ú a lectura? d a clase. resumo. . e interP a r a tal f i n . etc. etc. d o p r o p i o p r o c e s o lector. así e t o d o t a m é n a p o d e n se traballan estes a s p e c t o s m e c á n i c o s u n / u n h a d i a n t e d o / a o u t r o / a .L e s c a d a d í a na casa? Leo. p o r trimestre.N o n a t o p o libros q u e m e g u s t e n . editorial. s e g u n d o o c o n t e x t o . .E s p e c i f i c a se é u n h a p r o p o s t a q u e c o m p o r t e a a x u d a p o ñ a d u n h a ficha o n d e se recollan os posibles erros q u e d e b e r á n ser e s p e c i f i c a d o s a n t e r i o r m e n t e n o s defectos d e técnica.Interpretar c o n c o r r e c c i ó n a l i n g u a x e figurativa. . h á b i t o s . c a d a . cambiándose os é d e s e m p e ñ a d a p o l o / a d o c e n t e . autor.A p r o v e i t a s os d e b u x o s e as fotografías p a r a entender o q u e din? . . de curso • G ú s t a c h e ler? Q u e t i p o d e libros che g u s t a n m á i s ? • L i c h e s d u r a n t e o verán? • Q u e libros liches? • Cres que aos m e m b r o s da túa familia H a i libros n a t ú a casa? • T e s libros p a r a ti na t ú a casa? • T e s p o r c o s t u m e ler: .O p i n i ó n persoal.. porque me gusta moito.E m i t i r un x u í z o fronte a un c o m p o r t a m e n t o . que o/a anotador/a discapacii m p l i c a d a ( s ) .Analizar a i n t e n c i ó n d o / a un texto v a r i a n d o a l g ú n feito. colectivos e resultan a x e i t a d o s p a r a recadar i n f o r m a c i ó n s o b r e o s a s p e c t o s m á i s xerais d a lectura e d o texto: a c t i t u d e s . c i d a d e e a n o . as entrevis• E l a b o r a c i ó n d u n h a f i c h a d e c a d a libro l i d o q u e recolla: .L e o m o i t o s e u n libro m e g u s t a . . os erros zación e o rexistro d o s d a t o s o b s e r v a d o s . porque xa me acostumei.D i s t i n g u i r un feito d u n h a o p i n i ó n . . e p o s i b i l i t a n a i m p l i c a c i ó n directa avaliación. . . F a c i l i t a m o s u n e x e m p l o . . p r o b l e m a s p e r s o ais. p a r a p o d e r levar un control de c a d a a l u m n o / a c o n constancia. As e n t r e v i s t a s e os c u e s t i o n a r i o s . A función de levar a c a b o d a lectura p o r parellas. .Propuxécheste algo para profesor/a ou dalgúns/dalgunhas c a n d o se revisará. etc. s o b r e t o d o p a r a a s p e c t o s externos ou p e r c e p t i m á i s i m p o r t a n t e da o b s e r v a c i ó n é a s i s t e m a t i habitual• bles da lectura..Inferir o s i g n i f i c a d o de frases feitas.

L e c t u r a s m u d a s . u n i d a d e .P r o p o s t a s a c e r t a d a s p a r a c o n s e g u i r o q u e se p r e t e n d í a . o r e c o ñ e c e m e n t o i n m e d i a t o de p a l a b r a s . F i n a l m e n t e . As entrevistas ou os c o m e n t a r i o s colectivos sobre un texto. a q u e se enfronta o a l u m n a d o e. a c h e g a p o u c o s e l e m e n t o s 3. do princip i o á f i n . as s u b s t i t u c i ó n s d e p a l a b r a s q u e n o n t e ñ e n s e n t i d o n o texto e a s a u t o c o r r e c c i ó n s d o s erros. xa q u e a interpretación e l a b o r a d a p o l o a l u m n a d o p o d e incluir diferentes graos d e abstracción: . ao o substra- A c o n t i n u a c i ó n p r e s e n t a m o s a l g ú n s tipos de probas de a v a l i a c i ó n da lectura c o a s q u e s e p r e t e n d e n o n d i s o c i a r a avaliación d o p r o c e s o d e e n s i n o . o q u e se c o n s e g u e c o a entrevista i n d i v i d u a l p e r o q u e . a a n t i c i p a c i ó n q u e se p o d e efectuar. D i f e r e n c i a s e d o p r o c e d e m e n t o avaliativo d e n o m i n a d o observación p o r q u e n e s t e c a s o a a t e n c i ó n se c e n t r a n u n exercicio c o n c r e t o e d a s probas p o r q u e a q u í se p o n m á i s énfase no p r o c e s o . x a q u e s e fan n u n d í a d e t e r m i n a d o ( p r i n c i p i o o u f i n a l d o c u r s o . A nerarios de itie o rol t a n i m p o r t a n t e q u e d e s e m p e ñ a n os c o ñ e c e m e n t o s previos e a r e p r e s e n t a c i ó n q u e c a d a a l u m n o / a realiza de si m e s m o en c a n t o a ser q u e n de interpretar o s e n t i d o . ser t a n aberta. lectura silenciosa e lectura oral por parte d o / a docente (comprensión oral). etc.L e c t u r a s d e m e m o r i a q u e m a n i f e s t a n u n h a serie d e e l e m e n t o s p e r o p o u c o s trazos d e a c t i v i d a d e interpretativa. O s d a t o s o b t i d o s c o n este p r o c e d e m e n t o avaliativo facilitaranlle docente a localización dos atrancos c i ó n d i d á c t i c a p a r a e l i m i n a r eses o b s t á c u l o s .). .a p r e n d i z a x e . pídeselle ao a l u m n a d o q u e "escriba t o d o o q u e entendeu". este t i p o d e p r o c e d e m e n t o avaliativo p r e s e n t a a l g ú n s i n c o n v e n i e n tes. a mellorar a l g ú n a s p e c t o . d e e x e r c i c i o s d a c l a s e utilízase p a r a o b s e r v a r c o m o trao a l u m n a d o no desenvolvemento d u n h a actividade. a í n d a q u e este t i p o d e p r o b a s e i n s c r i b e n a avaliación mativa. T e n o i n c o n v e n i e n t e de q u e . As técnicas de avaliación informal da lectura. i n v o l u c r a a c a p a c i d a d e d e e x p r e s i ó n escrita c o a d a c o m p r e n s i ó n e . As representacións interpretativas verbalizadas. en c o n s e c u e n c i a . insercións. frases o u pasaxes q u e p a r e z a n esenciais p a r a obter u n h a versión m á i s c u r t a p e r o igualm e n t e coherente. p o r ser u n h a p r o b a escrita. N e s t a s t é n d e s e a elaborar i n s t r u m e n t o s a p t o s p a r a m e d i r o r e s u l t a d o da a c t i v i d a d e d i d á c t i c a . N o n obstante. n o n difiren d e m a s i a d o d a s a c t i v i d a d e s d i d á c t i c a s da clase. c a n t o á m e c á n i c a .L e c t u r a s interpretativas en q u e o / a l e c t o r / a e v i d e n c i a e interpreta as intencións implícitas d o / a . o máis distinto sexa o c o n t o r n o destas. Se se fai tras a lectura. a entrevista i n d i v i d u a l p e r m i t e verificar o nivel de c o m prensión acadado. o c a s i o n a o u t r o t i p o d e o b s t á c u l o : o t e m p o q u e s e p r e c i s a p a r a poder A con alumnos/as do grupo.C a n t i d a d e de libros . Posteriormente estes r e s u m o s s o n lidos e d i s c u t i d o s na clase. A v a l í a n s o b r e a b a s e d e tres t i p o s d e s i t u a c i ó n lectora: l e c t u r a e n v o z alta. unha nota final. e c o n t a b i l í z a s e o g r a o de c o r r e c c i ó n realiz a n d o un c o c i e n t e entre o n ú m e r o de erros e as p a l a b r a s do T a m é n se avalía o d o m i n i o do v o c a b u l a r i o . O / a lector/a n o n p o d e engadir m á i s q u e nexos d e u n i ó n entre o s distintos s e g m e n t o s s u b l i ñ a d o s . avísase a o a l u m n a d o c o n antelación. n o n se presta a u n h a apreciación obxectiva. s o n v á l i d a s p a r a valorar o s c o ñ e c e m e n t o s p r e v i o s e. as posibles lagoas e as súas causas. N o caso d a s entrevistas o u d o s c o m e n t a r i o s colectivos é difícil confeccionar u n rexistro individualizado de cada alumno/a do g r u p o . P o l o t a n t o . N e s t a s p r o b a s . E s t e tipo de p r o b a s p e r m i t e elaborar hipóteses explicativas s o b r e o s procesos desenvolvidos sobre t o d o referidos á c o m p e t e n c i a inferencial.124 Final de curso • C o m e n t a r i o g l o b a l do p r o c e s o de lectura d u r a n t e o c u r s o : . o m i s i ó n s e s o l i c i t u d e s de a x u d a . A l e c t u r a en v o z a l t a achega información sobre a descodificac i ó n . n o s p a s o s q u e o / a a l u m n o / a v a i s e g u i n d o n a a c t i v i d a d e d a lectura. as p a u s a s c o r r e s p o n d e n t e s á p u n t u a c i ó n . . q u e é a q u e mas de construción do sentido: pode permitir ao a l u m n a d o adquirir estratexias p a r a resolver os seus p r o b l e - . despois da lectura. p o l o t a n t o .M e l l o r a d o g u s t o p o l a lectura. tratan d e m e d i r r e s u l t a d o s m á x i m o s e s u b m i n i s t r a n numérica. N e s t e t i p o de p r o b a s pídeselle ao a l u m nado que n u n texto a s palabras. trimestre. a p o s i b i l i d a d e de a d a p t a r a s ú a intervenp o r se q u e r e n Os itinerarios de lectura. A comprensión p e d i n d o q u e se e x p l i q u e o q u e se entendeu. á s ú a vez.L e c t u r a s q u e d e s v í a n o s e n t i d o do t e x t o . to c o g n i t i v o e afectivo . e n q u e n o n s e activa o s e n t i d o p o r q u e q u e d a p e r d i d o entre o s m i c r o e l e m e n t o s d e s i g n i f i c a d o s illados. C o n s i d é r a n s e erros as s u b s t i t u c i ó n s . se se fan antes d a lectura. c o m p o r t a p r o b l e m a s neste x e i t o d e e l a b o r a r a c o m p r e n s i ó n . a s p r o b a s .

o m o m e n t o . a avaliación m i d e c i n c o a s p e c t o s d a c o m p r e n s i ó n d u n t e x t o : a c o n s e c u c i ó n d u n h a c o m p r e n s i ó n g l o b a l . q u e esixe d o / a l e c t o r / a relacionar a i n f o r m a c i ó n textual c o n c o ñ e c e m e n t o s p r o c e d e n t e s d o u t r a s fontes ( o s e u p r o p i o c o ñ e c e m e n t o d o m u n d o . C o n esta i n t e n p r o c e s o s lectores.C o m p a r a r e contrastar a i n f o r m a c i ó n i n t e g r a n d o d o u s ou m á i s f r a g m e n t o s d e i n f o r m a c i ó n d o texto . d e xeito q u e p o d e m o s verificar s e e n t e n d e u a i d e a p r i n c i p a l o u s ó detalles. a s tarefas i n c l u i d a s s o n : . s i m u l a n d o o s tipos d e tarefa q u e aparecen e n c i ó n .Identificar ou c o m e n t a r o estilo d o / a a u t o r / a e d o s seus p r o p ó sitos o u a c t i t u d e s Proxecto Pisa e m p r e g a tora que súas vidas. m é t o d o da e x p l i c a c i ó n ten as v a n t a x e s de q u e é o p r o p i o / a a l u m n o / a q u e n e s t r u t u r a o texto c o f i n d e explicalo. despois d a l e c t u r a r e a l i z a d a p o l o / a d o c e n t e . q u e require q u e o s / a s lectores/as a m p l í e n a s s ú a s i m p r e s i ó n s para conseguir g u n t a s . . Finalmente. p o r exemplo. i n c l ú e n s e as s e guintes . fases anteriores e c o m p a r a r o s ros a s p e c t o s : c o n s e c u c i ó n d u n h a c o m p r e n s i ó n g l o b a l .Q u e relacione un f r a g m e n t o de texto c u n h a p r e g u n t a s o b r e a intención global . Para avaliar a c o n s e c u c i ó n d u n h a c o m p r e n s i ó n g l o b a l .Identificar a i n f o r m a c i ó n q u e p o i d a reforzar os a r g u m e n t o s . o b t e n c i ó n de i n f o r m a c i ó n e e l a b o r a c i ó n d u n h a i n t e r p r e t a c i ó n .Q u e e x p l i q u e o p r o p ó s i t o d u n m a p a o u gráfico .Q u e i d e n t i f i q u e o t e m a p r i n c i p a l do texto . a s i t u a c i ó n . a o b t e n c i ó n de inform a c i ó n . n o n m e n o s d e d e z p o r p a s a x e . demostrando unha capacidade de ou se ten c a p a c i d a d e p a r a reter a i n f o r m a c i ó n Realizada a l e c t u r a s i l e n c i o s a . pódese proceder da m e s m a maneira ca resultados o b t i d o s .Avaliar a relevancia de d e t e r m i n a d o s f r a g m e n t o s de i n f o r m a c i ó n non figuraban. aproximadamente 140 preguntas que p r e t e n d e n ser representativas d o s d i s t i n t o s t i p o s d e c a p a c i d a d e lecadolescentes de 15 anos v a n atopar ao longo das o 7 0 % d a a v a l i a c i ó n a o s tres p r i m e i c o n regras o u estéticas . se incluíu datos q u e activa. ou b e n p r o p o r a relectura oral de fragm e n t o s cuns obxectivos definidos c o m o . T r a t a de avaliar a h a b i l i d a d e situacións lectoras e s t u d a n t e s p a r a levar a c a b o d i v e r s o s a s d a v i d a real. s e s e explica d e s o r d e n a d a m e n t e ou tese p e r s o a l o u s e g u e a a estrutura.Identificar os e l e m e n t o s esenciais d u n h a m e n s a x e : o s e u c a r á c ter.Identificar e e n u m e r a r as fontes de e v i d e n c i a co o b x e c t o de deducir a intención d o / a autor/a P a r a avaliar a r e f l e x i ó n s o b r e o c o n t i d o d u n t e x t o .Realizar autor/a . p ó d e s e seguir o m e s m o proceso de síntese ou de cuestionario. téñense e n c o n t a catro c a t e p u l a c i ó n d a i n f o r m a c i ó n a partir d o s c o ñ e c e m e n t o s previos p a r a tirar u n h a c o n c l u s i ó n ) e avaliación ( e m i s i ó n de xuízos p e r s o a i s ) . b u s c a n d o a información correcta.Q u e se centre en varias referencias específicas do texto d e d u c i n do o t e m a central a p a r t i r da r e p e t i c i ó n d u n h a c a t e g o r í a e s p e c í fica de información Para avaliar a o b t e n c i ó n d e i n f o r m a c i ó n . a o b t i d a d o u t r o s textos o u a p r o p o r c i o n a d a e x p l i c i t a m e n t e p o l a p r e as tarefas inclúen: evidencias ou a r g u m e n t o s externos ao texto o u d e evidencia .D e t e r m i n a r a u t i l i d a d e d u n texto c o n c r e t o p a r a c o n s e g u i r un propósito determinado . q u e require q u e o / a l e c t o r / a c o n s i d e r e o texto c o m o u n t o d o . se fai u n h a s í n secuenciación. a reflexión s o b r e o d u n texto e a reflexión s o b r e a f o r m a d u n texto. inferencias ( m a n i - .C o t e x a r a i n f o r m a c i ó n p r o p o r c i o n a d a na p r e g u n t a c o a inform a c i ó n literal ou similar no texto e utilizala p a r a encontrar a nova información que se demanda P a r a avaliar a e l a b o r a c i ó n d u n h a i n t e r p r e t a c i ó n . N o caso d a s p r e d e d a t o s .V a l o r a r o u s o de d e t e r m i n a d a s estruturas textuais p a r a c o n s e g u i r u n o b x e c t i v o preciso .Realizar d e d u c i ó n s acerca da r e l a c i ó n entre distintas fontes de información . etc. p a r a avaliar a r e f l e x i ó n s o b r e a f o r m a d u n t e x t o . m e d i r a h a b i lidade p a r a ler superficialmente. a s tarefas q u e s e demandaron ao alumnado son: . significado d o s t e r m o s .Avaliar a validez d a s evidencias ou da i n f o r m a c i ó n p r o p o r c i o n a d a p o l o texto Por ú l t i m o . u n h a c o m p r e n s i ó n m á i s c o m p l e t a e específica. p ó d e s e pedir ao . a e l a b o r a c i ó n d u n h a interpretación. A avaliación da c o m p r e n s i ó n l e c t o r a no Proxecto Pisa.ou ben gorías: u n h a batería d e p r e g u n t a s . 4.

e as segundas. E s t a ú l t i m a c a t e g o r í a c o n s t i t u i r á o 6 5 % d a s tarefas q u e i m p l i c a n reflexión s o b r e o c o n t i d o e a f o r m a e s o a m e n t e o 3 5 % d a s o u t r a s tres c a t e g o r í a s d a tarefa l e c t o r a ( c o m p r e n s i ó n g l o b a l . a c o m p e t e n c i a l e c t o r a d e s e n v o l v i d a (recoñecer q u e u n h a p a l a b r a nova ten relación c u n h a p a l a b r a c o ñ e c i d a ) . o t i p o d e p r o c e d e m e n t o avaliativo e m p r e g a d o d e b e a d e c u a r s e t a m é n a o c o n t i d o c o n c e p t u a l específico. s e a s actividajdes d e s t e c a d e r n o permiten ao a l u m n a d o adquirir lectura para uso persoal. as habilidades que estudantes elaboren as súas propias resfagan algún tipo de valoración e m p r e g a a o l o n g o d a lectura p a r a q u e s e p r o d u z a n eses c a m b i o s n o coñecemento Distinguimos. constituíndo o grupo máis a m p i o o dos e prescritiexpositivos. lectura p a r a uso público. d e b e m o s elixir o p r o c e d e m e n t o avaliativo m á i s a x e i t a d o p a r a o o b x e c t i v o d e lectura e a s c a p a c i d a d e s i n v o l u c r a d a s . d o u s q u e s e t r a t a d e desenvolver a d e s que empregamos como medio s u b x e c t i v a . x a q u e este m o d e l o d e a v a l i a c i ó n n o n está d e s e ñ a d o p a r a avaliar a e x p r e s i ó n escrita. As primeiras barem a n os cambios de coñecemento operados n o / a alumno/a despois da lectura Arcano virtual»). á hora de estable- cer u n h a b a r e m a c i ó n p a r a a a v a l i a c i ó n d a c o m p r e n s i ó n lectora. vos). a n o n ser q u e i m p i d a n t o t a l m e n t e a c o m p r e n s i ó n . N e s t a p r o p o s t a d e c i d i m o s d e s e ñ a r actividades q u e n o s p e r m i t i s e n incluir. d e b e r í a n servir t a m é n c o m o i n s t r u m e n t o s d e a v a l i a c i ó n d a destreza. c o m o d i s t i n t o s m o d e l o s d e p r o b a s . u n c o n t i d o c o n c e p t u a l p r o p i o d a área d e L i n g u a ( m o r f o l ó x i c o . s i n táctico. lectura p a r a o traballo e l e c t u r a p a r a a e d u c a c i ó n . polo d o c e n t e s d e b e m o s c o n s i d e r a r d o u s factores: os obxectivos xenéricos da lectura e as capacidades ou os c o m p o da comprensión implicadas. p r e s e n t a u n o b x e c t i v o xeral d e l e c t u r a (ler p a r a o b t e r u n h a i n f o r m a c i ó n de carácter xeral). primeiras. o s t i p o s e o s p r o p ó s i t o s d o texto. a actividade titulada « X o g a m o s ao A r c a n o virtual». así m e s m o d e b e n estar p r e s e n t e s situacións de avaliación. n o n p o d e estar a f a s t a d a d a s tarefas realizadas n a a u l a . A p r o x i m a d a m e n t e d o u s terzos d o s textos s o n c o n t i n u o s (descritivos. q u e h a i q u e procurar. s i n t á c t i c o s . n a r e l a c i ó n explícita o u i m p l í c i t a c o n outros e no seu xeral. a acti- As distintas propostas didácticas q u e se basean no m o d e l o de lectur a interactivo evidencian q u e p a r a d i z a x e d a destreza situacións d e e n s i n o .2. P r o p o m o s c o m o exemplo de p r o b a de avaliación. M e n t r e s q u e s e g u n d a s . AVALIACIÓN ACTIVIDADES e o resto. t á b o a s . o b t e n c i ó n de i n f o r m a c i ó n e e l a b o r a c i ó n d u n h a É tipos de actividades: aquelas treza e n s i e aqueloutras i m p o r t a n t e sinalar q u e n a corrección das p r o b a s p a s a n p o r alto o s erros de escritura e g r a m á t i c a . 4. c o m o p o s i b l e p r o b a d e a v a l i a c i ó n . v i c c i ó n d e q u e o d o m i n i o destes c o n c e p t o s a x u d a r a l l e a o a l u m n a d o a p r o g r e s a r na destreza. se p r e t e n d e ser f o r m a t i v a . para medir a c o m prensión lectora c o m o produto. estratexias p a r a resolver p r o b l e m a s d e c o m p r e s i ó n . o tipo nos d e p r o c e d e m e n t o avaliativo m á i s a x e i t a d o a o o b x e c t i v o c o n c r e t o d a l e c t u r a e á(s) c a p a c i d a d e ( s ) i n v o l u c r a d a s . s e g u n d o o s o b x e c t i v o s específicos.3. m a p a s . E s t e é o m o t i v o p o l o q u e d e c i d i m o s incluir a b a r e m a c i ó n d a l g u n h a s a c t i v i d a d e s . léxico ou Así pois. u n c o n t i d o c o n c e p t u a l m o r f o l ó x i c o ( i d e n t i f i c a c i ó n de l e x e m a s ) e utiliz a u n p r o c e d e m e n t o avaliativo b a s e a d o n a r e s p o s t a escrita a tres c u e s t i ó n s o b x e c t i v a s . léxicos e t e x t u a i s ) . S i t u a c i ó n s q u e p o d e n ser e n t e n d i d a s c o m o u n h a c a t e g o r i z a c i ó n x e n é r i c a d o s textos b a s e a d a n a i n t e n c i ó n d o s e u u s o . d i a g r a m a s . algo máis da metade (o 5 5 % ) da a v a l i a c i ó n estará b a s e a d a en í t e m s de elección m ú l t i p l e e o u t r a s p r e g u n t a s c o n r e s p o s t a s m á i s o u m e n o s especificadas e q u e esixen p o u c o xuízo subxectivo p o r parte dos/as 4 5 % ) requirirá q u e postas e que resto ( o c o m o p r o d u t o e as que a valoran c o m o proceso. o s u b l i ñ a d o de l e x e m a s e a e l a b o r a c i ó n d a s definicións correspondentes. algúns c o n t i d o s l i n g ü í s t i c o s ( m o r f o l ó x i c o s . e x p o s i t i v o s .a p r e n - v i d a d e t i t u l a d a «Inferencias». Factores que. Por e x e m p l o . d e s c o n t i n u o s (gráficos. d o s factores analizados. Proporemos dous tipos de medicións: as que a comprensión C a n t o ao formato das probas. E n c o n s e c u e n c i a . narrativos.129 p r o x e c t o Pisa c o n s i d e r a características i m p o r t a n t e s da avaliad o s p r o c e s o s lectores. c o a c o n - . formularios e E d i s t i n g u e catro t i p o s de s i t u a c i ó n l e c t o r a : Consideracións xerais A a v a l i a c i ó n da c o m p r e n s i ó n lectora. incluida no apartado de motivación e que.

4 . Para a a c t i v i d a d e t i t u l a d a « V i r a r as t o r n a s » e l i x i m o s un p r o c e d e m e n t o avaliativo q u e n o s p e r m i t e valorar a c o m p r e n s i ó n c o m o p r o ceso e n o n c o m o r e s u l t a d o . p o s t o q u e se e n g a d e o factor do libre. T e n d o en c o n t a q u e a a c t i v i d a d e p r e s e n t a o o b x e c t i v o x e n é r i c o de ler p a r a d a r c o n t a de q u e se c o m p r e n d e u e q u e d e m a n d a a c a p a c i d a d e de d i s t i n g u i r entre i n f o r m a c i ó n relevante e i n f o r m a c i ó n s e c u n daria.75 puntos p r o b a de avaliación p r e s e n t a varias tarefas. do obxectivo xenérico C a d a d ú a s relacións ( 2 6 e n total) 0.131 t a n t o . o n ú m e r o total de p u n t o s q u e se q u e n o n foi c o n c i b i d a p a r a m e d i r a c a p a c i d a d e . A baremación é: N ú m e r o de 9 8 6 . x a q u e . foi d e s e ñ a d a p a r a d e s e n v o l v e r a destreza en si m e s m a . 3. Reescribir o texto s u b s t i t u í n d o o s adxectivos p o r a l g ú n d o s a n t ó C a d a d o u s a d x e c t i v o s ( 2 6 e n total) 0. P r o p o m o s a s e g u i n t e p u n t u a c i ó n d a s tarefas: CUESTIÓNS PUNTUACIÓN os a n t ó n i m o s . E n u m e r a r o s a d x e c t i v o s q u e cualifican a p e r s o a . antónimos do cadro. a C o m e n t a r i o sobre os cambios: — Na descrición de Aldara — No motivo do pánico do que espera 4 puntos 6 puntos m á n t i c o p r e d o m i n a n t e e os a d x e c t i v o s q u e o grao de complexidade: Enumerar os hipónimos do c a m p o semántico predominante (o corpo 2 .75 puntos d a lectura (ler p a r a o b t e r u n h a i n f o r m a c i ó n p r e c i s a ) . a d x u d i c á m o s l l e 10 p u n t o s a c a d a tarefa c o r r e c t a m e n t e realizada e a n o t a final o b t é m o l a m e d i a n t e un c o c i e n te entre o n ú m e r o de p u n t o s l o g r a d o s e o n ú m e r o de tarefas.7 4 . Para evitar este obstáculo. s e n i m plicar n i n g ú n c o n t i d o c o n c e p t u a l . p a r a así p o d e r m e d i r o d o m i n i o (identificación d o s h i p ó n i m o s d o c a m p o q u e p o s ú a n a c a p a c i d a d e de identificar a s e m á n t i c o e de adxectivos cualificativos) s e n a a x u d a q u e i n c o r p o r a C a d a un dos hipónimos e n total) 1 punto m i t i n d o q u e o a l u m n a d o t e ñ a o texto á s ú a disposición. Relacionar os adxectivos nimos do cadro. C o n este t i p o d e p r o b a b a s e a d o e n p r e g u n t a s d e e l e c c i ó n m ú l t i p l e evítase q u e n a a v a l i a c i ó n d a comprensión do alumnado. o r d e n a d a s de m e n o r a . N a b a r e m a c i ó n elixida n e s t e c a s o . p ó d e s e pasar a p r o b a pererros r e l a c i o n a d o s c o a c a p a c i d a d e expresiva u n c o m e n t a r i o p a r a analizar o s c a m b i o s q u e s e p r o d u c i r o n n a p r o p i a v e r s i ó n d o texto: — C o n respecto á d e s c r i c i ó n de A l d a r a — C o n respecto a o m o t i v o d o p á n i c o q u e o q u e espera N e s t a c u e s t i ó n n o n s e terán e n c o n t a o s erros d e escrita n i n m a t i c a i s . x a q u e s e trata d e m e d i r a c o m p r e n s i ó n c o m o p r o c e s o . q u e o a l u m n a d o d e b e r á r e s p o n d e r s e n o texto d i a n t e .5 Sobresaliente Notable Ben Suficiente Insuficiente feito de n o n ter diante o texto no m o m e n t o de realizar a p r o b a p o d e influir negativamente no resultado desta. N e s t a proposta non á tarefa n ú m e r o a d x u d i c a m o s p u n t u a c i ó n á tarefa n ú m e r o 4 p o s t o P o l o t a n t o . e l i x i m o s c o m o p r o c e d e m e n t o avaliativo m á i s a x e i t a d o u n h a p r o b a c o n n o v e c u e s t i ó n s d e elección m ú l t i p l e . a n o n ser q u e i m p i d a n a c o m p r e n s i ó n . p r e t e n d e m o s m e d i r o d o m i n i o d a c a p a c i d a d e i n v o l u c r a d a (relacionar a n t ó n i m o s ) e o dos contidos l i n g ü í s t i c o s (identificar o c a m p o s e Así. s e n ó n c o m o a x u d a p o d e n acadar son 4 0 . O / a d o c e n t e recollerá as r e s p o s t a s d a s tarefas 1 e 2 antes de entregar o cadro que dos contidos o cadro para relación d e a n t o n i m i a .

75-78. MOLINA. (2000) Manual de Praxis. D O N O S O . o (2001) Evaluación de la comprensión lectora. C . Murcia. LUQYE. Barcelona.6 de primaria). R. evaluación. . E. M. (1994) El proceso lector su Barcelona. 1998. B. G. G. Como aprender a escribir (prosa. (1995) Comprensión y adquisición de conocimientos a partir de textos. J. teatro) jugando. modelos para enseñar A. SOLÉ. CABRERA. SANTAMARÍA. 2000. (1994) Enseñar lengua. en G Ó M E Z H E R N Á N D E Z . Y. Barcelona. MARÍN. idea principal: el GARCÍA RIVERA. 4 a LUNA. J . I. K R . J .) Estrategias usar la información. MARTÍN. (1992) Estrategias de lectura. Pruebas ACL . R. pp. (2000) «La alfabetización en información en centros de primaria y secundaria». A. (coord. Grao. Madrid. Barcelona. Madrid. poesía. SANZ. MORALES. Grao. 216. R. Laertes. MAHIEU. (1993) « C ó m o trabajar la Cuadernos de Pedagogía. Grao. M O N C L Ú S . Siglo XXI Editores. Barcelona.REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS ALZINA. L . MARTOS N Ú Ñ E Z .

adxectivo Preposicións e conxuncións (CE. adverbio Obstáculos adverbiais (EE.. 25) . 31) Anuncio radiofónico (EO. 29) Timbre (EO. 64) Competencia verbal (EE. A Engadimos adxectivos (EO. 64) Figuras con adxectivos (EE. 48) Inferencias (CE.135 Clave CO: Comprensión oral EO: Expresión oral A ortofonía CE: Comprensión escrita EE: Expresión escrita Conxugamos verbos regulares (EO. 52) Lexemas (CE. 25) Listaxes (CE. 38) Lexemas (CE. 36) Virar as tornas (CE. 48) onde vivo (EO.) (EE. 34) Sonorizar os signos de puntuación (EO. Adxectivos (CE. 33) A Inventar e completar (EO. 2. 34) Na procura (virtual) do tesouro (EE. 25) Listaxes (CE. 85) (EO. 40) Conversa de interxeccións (EE. 33) Non 4. 27) Puntuando de oídas (CO. A sílaba Ditongos crecentes e decrecentes (CO. 42) (. 63) Palabras roubadas (CE. 25) Volume e velocidade (EO. 69) 6. 41) Preposicións e conxuncións (CE. 38) Poema dinámico (EO. Listaxes (CE. 37) 12. A preposición entendiches substantivo o que As preposicións mudan (CO. 9. 64) 5. Puro teatro (EO. 27) o ton (EO. Palabras roubadas (CE.. 28) Cantos erros hai na carta? (EE. Unha historia en varios tempos (EE. Bingo de verbos (CO. 50) Rolda de preguntas (EO. 59) Preposicións e conxuncións (CE. persoal Os sons da lingua (CO. verbo As interxeccións (CO. 45) Conxugamos o infinitivo (CO. Por alusións (CE. 23) Abre os oídos (CO. 23) Lexemas (CE. 38) 7. Verbos (CE. 32) A ortografía Dativo de solidariedade (CO. 50) Conversa telefónica (EO. 39) Palabras roubadas (CE. 43) Lexemas (CE. Poema en acción (EO. 33) Conexións con coherencia (EE. 36) Dicción (EO. A formación de palabras Poema en (EO. 27) 8. 46) Abre os oídos (CO.

97) de interno (EE. 83) 27. texto descritivo Ceamos cogomelos (CO. 66) vocabulario e os campos semánticos cogomelos (CO. 78) Ti fas as preguntas (CO. 109) 21. 127) Inferencias (CE. 63) Eufemismos (CO. 72) 13. 108) Lectura cooperativa (CE. 139) Acumulacións (EO. As modalidades enunciativas Interrogacións (EO. (CO. 25. 10) Mensaxe no contestador automático (EO. 57) Refraneiro grupal (EO. 24) Reconstruir un texto (EE. 84) Que non (EO. xénero narrativo Ritmo narrativo (CO. 75) Escrita a catro mans (EE. (CE. Relato dramático (EE. 96) As indicacións escénicas dende o diálogo (EE. 22) Anuncio radiofónico (EO. Olios verdes son traidores? (CO. texto xornalístico Noticias (EO. 85) As relacións semánticas Palabras clave (CO. 49) Con estilo (CE. 7) Son historia (CO. Resumindo (CE. 55) Descrición guiada (EO. 79) Modelado explícito (CE. Textos texto preceptivo (CO. texto dialectal Textos dialectais (CO. 69) Avaiñar as palabras (EE. 63) Buscando outro xeito de escribir (EE. 50) Monólogo interior (EE. 54) Ampliar un texto (EE. As unidades. 57) Paisaxe con sinónimos (CE. 131) Transferencias (CE. xénero dramático Como dicilo (EO. . 78) Solucións para un problema (CO. 20) Escribir tras a tormenta (EE. 123) Historias con catro patas (EO. 99) (CO. 78) A comunicación oral e a comunicación escrita Situacións (EO. 85) Comprensión global (CO. 63) Ponlle o título (CO. 46) Dixo que (EE. 29) Diálogos a dúas mans (EE. as e as relacións sintácticas Indeterminación do axente (CO. 50) Dicindo o mesmo (CE. 72) 23. 72) Dixo que (EE. 69) Moldes (EO. 54) Inventar e completar (EO. 82) Información opinión (CE. 61) Conexión (CO. 85) 26.137 Diálogos (im)posibles (EE. Caderno de bitácora (EE. 124) Espazos (EO. 42) Reproducindo (CE. 88) De narración a poema (EE. 66) Fuga de versos (EE. 62) Virar as tornas (CE. 42) Reproducindo (CE. 120) Textos de referencia (EE. 80) 14. Cóntame o final (EO. Distintos significados. A anécdota (EO. idéntica estrutura (CO. 75) Conexión (CO. 89) Xo gar coas palabras (EO. (CO. Puro teatro (EO. 84) Predicións meteorolóxicas (EO. 45) Prescindindo de (CE. 73) Cóntame o final (EO. 49) e secundarios (CE. 104) Atende. Outras técnicas de traballo ruidos (CO. Laertes (CO. (CO. As propiedades Reordenando (CE. 68) Ponlle o título (CO. 59) Digo o que (EO. 64) Textos (EE. gatipedro (EE. 44) Modificadores (EE. 36) Situacións (EE. 63) Que din os rumorosos? (CO. gaznápiro e o masipungo (CO. 84) Predicións meteorolóxicas (EO. 60) Argumentación guiada (EO. 88) Esquematizamos (CE. 50) Subordinadas adxectivas (EE. 63) A enquisa (EE. 98) Un novo personaxe (EE. 24. 77) Moldes (EO. Como dicilo (EO. 29) A literatura infantil (CO. 17) Sóache? (CO. Poema en (EO. 59) A doutora e o paciente (EO. 7) Reconstruir un texto (EE. 47) Ampliando información (CE. 96) Axenda semanal (CO. 82) Un polifónico (EO. 125) (EO. 77) Comprensión global (CO. 35) 28. 72) A SQA (CE. texto argumentativo Solucións para un problema (CO. 78) redaccións (EE. Actividades para hoxe (EE. e secundarios (CE. 47) Ampliando información (CE. 14) Proba oral (CO. 7) Mensaxes no (EE. 55) Conexións con coherencia (EE. Aliteración e fonosimbolismo (CO. 15) Ceamos cogomelos (CO. A fraseoloxía A arca das frases (CO. 89) Palabras desaparecidas (CE. 36) Verbos (CE. 50) Transferencias (CE. 66) Refraneiro grupal (EO. 72) Suxeito (CE. 102) Situacións (EE. 19. 82) Dixo que (EE. 106) A verdadeira Rosalía (CO. 94) onde estou (CO. 90) 20. 54) Pero que? (CO. 91) Enredo familiar (CE. Linguaxe fantástica (EO. 72) Poema dinámico (EO. 85) Información e opinión (CE. 92) Eleccións (CE. 29) Escribindo claro e seguido (EE. 39) Poemas con armazón (EE. 23) Suxeito (CE. 45) Con estilo (CE. 57) as túas palabras (CO. 140) Prescindindo de (CE. 79) Organización (CE. 9) Argumentación guiada (EO. 92) Decoración e interiorismo (CO. 33) Nin si nin non (EO. Descargar a memoria (EE. música (CO. 58) Poemas con armazón (EE. 85) Retrato robot (EO. 108) A radio e o dial (EO. Escribir tras a tormenta 64) 29. 94) (CE. Adxectivos (CE. 54) Descrición estraña (EO. 12) Escríbeme unha carta (EE. 64) Mesa de debate (EO. 104) 22. 89) A SQA (CE. 82) Seguindo ordes (CO. e secundarios (CE. 50) Diálogos dende as indicacións escénicas (EE. 61) Paisaxe con sinónimos (CE. 13) Descrición guiada (EO. xénero poético Relato dramático (EE. 20) A arca das frases (CO. 90) Outros ditados (CO. texto expositivo gaznápiro e o masipungo (CO. 64) Modelado explícito (CE. 104) Contos «menos lixeiros» (EE. 62) Virar as tornas (CE.

Imaxinámonos dentro de vinte anos (EO. Listaxes e. e secundarios b. Escrito colectivo (EE. Pedimos unha pizza X o g a m o s ao Arcano virtual d. Paisaxe con sinónimos e. 87) Sei quen es (CO. 88) Outros ditados (CO. Álbum fotográfico (EE. Reordenando 3 5 7 7 9 17 22 23 23 23 25 28 33 36 39 42 42 45 47 49 50 54 57 57 59 61 62 63 64 72 72 79 82 85 88 94 . Dende a tipoloxía textual á comprensión escrita a. Adxectivos g. Dende a sintaxe á comprensión escrita a. Actividades de desenvolvemento e Dende a á comprensión escrita a. de interno (EE. meu día ideal (EO. Palabras descoñecidas Palabras desaparecidas d. Imaxino as calidades demais (EO. 92) onde estou (CO. 7) Pedimos unha pizza (CE. 135) Cuestionarios (EO. Viaxamos e. Información ou opinión f. Vemos a televisión b. Amigo/a invisible (EE. Obxecto especial (EO. 9) Xo gamos ao arcano virtual (CE. Preposicións e conxuncións f.139 30. 136) Admiro a. 98) Coñecéndonos (CE. As habilidades sociais Escollendo as túas palabras (CO. Comprendo o que dis (EO. Enredo familiar b. 22) Eleccións (CE.2. Ampliando información e. Virar as tornas f. 17) ao cine (CE. Vemos a televisión (CE. 133) para presentarte (EO. 63) Solucións para un problema (CO. Palabras roubadas 2. Dende o léxico á comprensión escrita a. 84) Dominar o espirito de réplica (CO. 99) Lectura cooperativa (CE.. Inferencias b. (EO.3. (EE. Lexemas Por alusións d. Suxeito b. C o n estilo Dicindo o mesmo 2.4. Organización g. Verbos 2. 139) Rolda de preguntas (EO. Un Presentación Introdución Actividades de motivación a. Irnos ao cine 2. Unha presentación con rima (EE. Reproducindo Prescindindo de d. A S Q A Transferencias d. Modelado explícito e.. (CE. 96) un xesto (EO.

2. Tipos de avaliación e criterios de 4. Esquematizamos e.3. Actividades para progresar a.3. Avaliación actividades Consideracións xerais 4. Coñecéndonos Estraños d. Referencias bibliográficas analítico . Eleccións b.3. Avaliación Introdución 4.2. Lectura cooperativa Resumindo destrezas 97 97 99 108 111 115 115 117 129 129 133 135 4.