You are on page 1of 87

côc tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn Môc Lôc

§Ò tµi:

Sæ tay kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ th«ng tin v« tuyÕn cÇn thiÕt cho c«ng t¸c qu¶n lý tÇn sè

C¬ quan qu¶n lý ®Ò tµi: C¬ quan chñ tr× ®Ò tµi:

Côc TÇn sè VT§, Táng côc B­u ®iÖn Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Chñ tr× ®Ò tµi : Lª V¨n TuÊn Céng t¸c viªn: §oµn viªn khèi V¨n phßng Côc

Hµ néi, 05.2000

Môc lôc
Lêi nãi ®Çu ............................................................................................................... 6 1. Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn......................................................... 4 1.1 Giíi thiÖu ........................................................................................................ 4 1.2 Sãng v« tuyÕn ................................................................................................. 5 1.3 §iÒu chØnh ...................................................................................................... 7 1.4 Phæ ®iÖn tõ ...................................................................................................... 8 1.5 §é réng b¨ng tÇn vµ dung l­îng th«ng tin. .................................................... 9 1.6 C¸c hÖ thèng v« tuyÕn .................................................................................. 10 2. Sù truyÒn lan cña sãng v« tuyÕn ......................................................................... 13 2.1 Giíi thiÖu chung ......................................................................................... 13 2.2 KhÝ quyÓn tr¸i ®Êt ....................................................................................... 14 2.3 C¸c nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn sù truyÒn sãng ................................................ 15 2.4 C¸c ph­¬ng ph¸p truyÒn lan c¬ b¶n ........................................................... 16 2.5 Sãng kh«ng gian (space waves) .................................................................. 16 2.6 Sãng ®Êt ...................................................................................................... 18 2.7 Sãng Trêi ..................................................................................................... 18 2.8 Th«ng tin vÖ tinh.......................................................................................... 21 3. Phæ tÇn sè VT§ .................................................................................................. 21 3.1 Giíi thiÖu ...................................................................................................... 21 3.2 C¸c ®Æc tÝnh vµ ph©n bæ b¨ng. ...................................................................... 22 3.3 B¨ng VLF tíi LF .......................................................................................... 22 3.4 B¨ng MF ....................................................................................................... 22 3.5 B¨ng HF ........................................................................................................ 23 3.6 C¸c b¨ng VHF - UHF - SHF - EHF ............................................................ 25 4. Anten .................................................................................................................. 28 4.1 Giíi thiÖu ...................................................................................................... 28 4.2 C¸c nguyªn lý c¬ b¶n cña Anten .................................................................. 28 4.3 H­íng ph¸t x¹, T¨ng Ých vµ C«ng suÊt bøc x¹ ®¼ng h­íng t­¬ng ®­¬ng (EIRP) cña Anten ............................................................................................... 29 4.4 §é réng bóp sãng ......................................................................................... 31 4.5 Ph©n cùc cña Anten ...................................................................................... 31 4.6 D¶i th«ng cña Anten ..................................................................................... 32 4.7 Mét vµi Anten th«ng th­êng ........................................................................ 32 5. C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ ........................................................................................ 35 5.1 Giíi thiÖu ...................................................................................................... 35 5.2 Sãng duy tr× (CW). ...................................................................................... 35 5.3 §iÒu chÕ biªn ®é (AM)................................................................................. 36 5.4 §iÒu chÕ ®¬n biªn (SSB). .............................................................................. 37 5.5 §iÒu chÕ tÇn sè (FM). .................................................................................. 38 5.6 §iÒu chÕ gãc ................................................................................................. 40 5.7 §iÒu chÕ sè ................................................................................................... 40 5.8 §iÒu chÕ tr¶i phæ .......................................................................................... 42

6. NhiÔu v« tuyÕn ................................................................................................... 44 6.1 Giíi thiÖu ..................................................................................................... 44 6.2 NhiÔu truyÒn h×nh vµ nhiÔu qu¶ng b¸(TVI&BCI) ........................................ 44 6.3 NhiÔu th«ng tin v« tuyÕn (RCI) .................................................................... 45 7. ITU vµ ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn. .................................................................... 48 7.1 ITU ............................................................................................................. 48 7.2 ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn .............................................................................. 50 8. Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp .............................................. 52 8.1 Giíi thiÖu ..................................................................................................... 52 8.2 C¸c nghiÖp vô l­u ®éng mÆt ®Êt .................................................................. 52
8.2.1 C¸c nghiÖp vô l­u ®éng chuyªn dïng ............................................................. 52 8.2.2 C¸c dÞch vô Trunked ....................................................................................... 52 8.3 §iÖn tho¹i v« tuyÕn tÕ bµo ...................................................................................... 53

8.4 NghiÖp vô nh¾n tin ...................................................................................... 55 8.5 C¸c nghiÖp vô cè ®Þnh ................................................................................. 55 8.6 NghiÖp vô l­u ®éng hµng h¶i: ...................................................................... 56 8. 7 NghiÖp vô l­u ®éng hµng kh«ng ................................................................. 58 8.8 NghiÖp vô v« tuyÕn ®iÖn ( VT§) nghiÖp d­ ................................................. 58 8.9 B¨ng tÇn phæ th«ng: ...................................................................................... 59 8.10 NghiÖp vô qu¶ng b¸: ................................................................................... 59 8.11 C¸c nghiÖp vô kh¸c..................................................................................... 60 8.12 C¸c kü thuËt míi......................................................................................... 61 9. M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU. ................................................ 64 9.1 LuËt th«ng tin v« tuyÕn................................................................................. 64 9.2 B¶ng Ph©n bæ TÇn sè Quèc gia ..................................................................... 64 9.3 C¸c Quy ®Þnh vµ Thñ tôc .............................................................................. 65 9.4 C¬ cÊu tæ chøc cña c¬ quan qu¶n lý tÇn sè ................................................. 65
9.4.1 9.4.2 9.4.3 9.4.4 9.4.5 9.4.6 ChÝnh s¸ch qu¶n lý phæ tÇn vµ quy ho¹ch/ ph©n bæ phæ tÇn ........................... 65 Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè ............................................................................. 66 C¸c tiªu chuÈn kü thuËt vµ cÊp phÐp thiÕt bÞ ................................................... 67 KiÓm so¸t vµ thanh tra tÇn sè ......................................................................... 68 Hîp t¸c quèc tÕ ............................................................................................... 69 Hç trî m¸y tÝnh ............................................................................................... 70

10. C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam .................................................................. 71 10.1 Phßng C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn.............................................. 72 10.2 Phßng Nghiªn cøu & Quy ho¹ch TÇn sè (NC-QH) ................................. 72 10.3 Phßng Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè ........................................................... 73 10.4 Tæ Ên ®Þnh & c¬ së d÷ liÖu (CSDL) ......................................................... 73 10.5 Trung t©m ®iÒu hµnh................................................................................. 75 10.6 Trung t©m kü thuËt ................................................................................. 76 10.7 Tæ Qu¶n lý TÇn sè Ph¸t thanh truyÒn h×nh ............................................. 76 10.8 C¸c trung t©m kiÓm so¸t tÇn sè .............................................................. 76 Phô lôc 1 C¸c thuËt ng÷, ®Þnh nghÜa ...................................................................... 81 Phô lôc 2 C¸c tµi liÖu tham kh¶o ............................................................................ 84

Lêi nãi ®Çu
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, cïng víi sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña m¹ng l­íi th«ng tin v« tuyÕn cña ViÖt nam, c¬ quan lµm c«ng t¸c qu¶n lý phæ tÇn, mµ ®¹i diÖn lµ Côc TÇn sè V« tuyÕn ®iÖn, ®· cã nh÷ng b­íc tiÕn lín, ®ãng gãp mét phÇn quan träng cho sù ph¸t triÓn cña m¹ng l­íi th«ng tin v« tuyÕn. §Ó cung cÊp c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn, vÒ c«ng t¸c qu¶n lý phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn cho c¸c c¸n bé viªn chøc kh«ng lµm viÖc vÒ kü thuËt, vµ cho c¸c c¸n bé viªn chøc míi vµo nhËn c«ng t¸c ë Côc, nh»m môc ®Ých gióp c¸c ®èi t­îng trªn n©ng cao nhËn thøc kü thuËt, nghiÖp vô qu¶n lý phæ tÇn, Chi ®oµn Khèi v¨n phßng Côc ®· thùc hiÖn ®Ò tµi x©y dùng “ Sæ tay kiÕn thøc cã b¶n vÒ th«ng tin v« tuyÕn cÇn thiÕt cho c«ng t¸c qu¶n lý tÇn sè”. Cuèn sæ tay nµy bao gåm ba néi dung chÝnh: PhÇn 1: cung cÊp c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n cña th«ng tin v« tuyÕn, truyÒn sãng v« tuyÕn, giíi thiÖu mét sè lo¹i anten th­êng gÆp, c¸c ph­¬ng thøc ®iÒu chÕ,.. PhÇn 2: Giíi thiÖu vÒ ITU, ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn, c¸c nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp. PhÇn 3: Giíi thiÖu vÒ m« h×nh c¬ cÊu tæ chøc cña mét c¬ quan qu¶n lý tÇn sè quèc gia cña ITU vµ m« h×nh tæ chøc cña Côc.

Chi ®oµn Khèi v¨n phßng Côc xin tr©n träng c¶m ¬n sù gióp ®ì cña L·nh ®¹o Côc vµ c¸c ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c «ng, bµ L­u V¨n L­îng, Vò ThÞ BÝch, §oµn Quang Hoan, NguyÔn Kh¾c LËp, §oµn B×nh, Ng« Thuý TrÇm, NguyÔn Mai H­¬ng, Bïi ThÞ Nh©m vµ c¸c ®ång nghiÖp kh¸c trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi nµy.

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

1. Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn
1.1 Giíi thiÖu H¹n chÕ cña sãng ©m thanh H·y hÐt to hÕt cì mµ b¹n cã thÓ, giäng cña b¹n sÏ vang xa qua mét khu nhµ hoÆc lµ mét kho¶ng c¸ch t­¬ng tù. KhuÕch ®¹i giäng cña b¹n víi sù gióp ®ì cña mét chiÕc loa to vµ giäng cña b¹n còng chØ vang xa vµi tr¨m mÐt. Nh÷ng tiÕng næ ®éng lùc cùc lín x¶y ra, th× cã thÓ nghe thÊy c¸ch vµi km. Mét chÊn ®éng kinh khñng x¶y ra, khi nói löa Krakatoa, næ tung vµo n¨m 1883 th× cã thÓ ®­îc nghe thÊy ë kho¶ng c¸ch vµi tr¨m km. Nh­ng ©m l­îng khñng khiÕp nh­ vËy th× rÊt hiÕm vµ kh«ng thÓ nµo khèng chÕ ®­îc, v× vËy sö dông sãng ©m thanh ®Ó truyÒn tin ®i xa lµ kh«ng thùc tiÔn. T¹o ra sãng ©m thanh nh­ thÕ nµo? Sãng ©m thanh ®­îc t¹o ra khi mµ nh÷ng ph©n tö nhá bÐ cña kh«ng khÝ bÞ x¸o ®éng va ch¹m vµo nhau. Khi b¹n nãi, ph©n tö kh«ng khÝ lÇn l­ît chuyÓn ®éng cïng nhau bÞ b¾n tung ra bëi ¸p lùc khÝ tõ phæi cña b¹n. Nh÷ng phÇn tö nµy va ®Ëp vµo nh÷ng phÇn tö kh¸c, nh÷ng ph©n tö bÞ va ®Ëp sÏ tiÕp tôc va vµo nh÷ng phÇn tö kh¸c n÷a vµ qu¸ tr×nh tiÕp tôc nh­ vËy. Mçi ph©n tö khÝ chØ di chuyÓn mét kho¶ng c¸ch nhá vµ sÏ quay l¹i vÞ trÝ cò. Sù x¸o ®éng nµy, hay sãng ©m thanh, di chuyÓn trong kh«ng khÝ tõ ph©n tö nµy tíi ph©n tö kh¸c víi vËn tèc kho¶ng 300 m/gi©y. N¨ng l­îng ®Ó nh÷ng ph©n tö nµy chuyÓn ®éng sÏ nhanh chãng bÞ tiªu hao do sù va ®Ëp gi÷a c¸c ph©n tö kh¸c vµ sãng ©m thanh sÏ t¾t h¼n tr­íc khi ®­îc truyÒn ®i xa. T¹o sãng v« tuyÕn nh­ thÕ nµo? Sãng v« tuyÕn (sãng t¹o ra bëi dßng ®iÖn), mÆt kh¸c l¹i cã thÓ truyÒn ®i rÊt xa. Heinrich Hertz vµ sau ®ã lµ Marconi, ®· ph¸t minh ra ®iÒu ®ã. Hä nhËn thÊy r»ng khi dßng ®iÖn ®æi chiÒu ®ét ngét trªn mét ®o¹n d©y dÉn (d©y trêi hoÆc d©y ¨ngten), th× t¹o ra trong kh«ng gian xung quanh mét tõ tr­êng vµ ®iÖn tr­êng. Nh÷ng sãng v« tuyÕn nµy lu«n chuyÓn ®éng víi tèc ®é cña ¸nh s¸ng hay lµ 300.000km/gi©y vµ kho¶ng c¸ch bao phñ th× kh«ng bÞ giíi h¹n bëi khÝ quyÓn vµ kh«ng gian nã ®i qua. Trong thùc tÕ ®iÒu nµy cã nghÜa lµ mét sãng v« tuyÕn sau khi rêi khái anten ph¸t sÏ ®Õn anten thu gÇn nh­ ngay lËp tøc. Nh÷ng yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn sù truyÒn lan cña sãng v« tuyÕn sÏ ®­îc xem xÐt trong c¸c phÇn sau. Sãng v« tuyÕn cã thÓ sö dông ®Ó mang c¸c th«ng tin nh­ tiÕng nãi hoÆc ©m thanh mµ chóng ta biÕt ®Õn qua c¸c ch­¬ng tr×nh ph¸t thanh. TÝn hiÖu ©m tÇn ®­îc “lång” vµo sãng v« tuyÕn vµ ®­îc truyÒn ®Õn m¸y thu. Trong m¸y thu cã c¸c m¹ch ®iÖn kh«i phôc l¹i tÝn hiÖu ©m tÇn ban ®Çu. Ng«n ng÷ kü thuËt gäi qu¸ tr×nh “lång”

L­u hµnh néi bé

Trang 4

4/11/2012

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

mét tÝn hiÖu vµo mét sãng v« tuyÕn lµ qu¸ trÝnh ®iÒu chÕ. Qu¸ tr×nh kh«i phôc l¹i tÝn hiÖu ban ®Çu t¹i m¸y thu gäi lµ gi¶i ®iÒu chÕ hoÆc t¸ch sãng.

H×nh 1.1 HÖ thèng v« tuyÕn c¬ b¶n M« t¶ sãng v« tuyÕn NhiÒu lý thuyÕt ®· ®­îc ®­a ra ®Ó gi¶i thÝch c¸c hiÖn t­îng cã liªn quan ®Õn sãng v« tuyÕn. C¸c nhµ khoa häc thÊy r»ng dïng c¸c c«ng thøc to¸n häc ®Ó m« t¶ vµ tÝnh to¸n c¸c hiÖn t­îng nãi trªn lµ hîp lý h¬n c¶. Tuy nhiªn viÖc s­ dông h×nh vÏ vµ c¸c kh¸i niÖm minh ho¹ t­¬ng tù trong nh÷ng tr­êng hîp cã thÓ sÏ lµm cho viÖc gi¶i thÝch ®­îc ®¬n gi¶n vµ dÔ hiÓu h¬n. 1.2 Sãng v« tuyÕn Sãng v« tuyÕn truyÒn lan nh­ thÕ nµo? Sãng v« tuyÕn truyÒn trong kh«ng gian víi vËn tèc ¸nh s¸ng vµ cã ®iÓm gîn vµ ®iÓm lâm. Kho¶ng c¸ch gi÷a hai ®iÓm gîn kÕ tiÕp nhau gäi lµ b­íc sãng, ®¹i l­îng tû lÖ nghÞch víi kho¶ng thêi gian gi÷a hai ®iÓm gîn kÕ tiÕp nhau gäi lµ tÇn sè. Khi b¹n nÐm mét hßn sái xuèng mÆt n­íc ph¼ng sÏ thÊy cã sãng lan ra xung quanh, ®iÒu nµy còng t­¬ng tù nh­ sãng ph¸t ra tõ mét anten. TÇn sè, b­íc sãng vµ vËn tèc Trong ng«n ng÷ kü thuËt v« tuyÕn, tÇn sè cã nghÜa lµ sè lÇn dßng ®iÖn ®æi chiÒu tíi vµ lui trong d©y dÉn trong thêi gian mét gi©y. V× vËy tÇn sè cã ®¬n vÞ lµ - chu kú trªn gi©y (cycles per second). Tuy nhiªn ®Ó kû niÖm nhµ b¸c häc §øc - Heinrich Hertz, ng­êi ®Çu tiªn thùc hiÖn viÖc truyÒn sãng v« tuyÕn gi÷a hai ®iÓm, ng­êi ta ®æi ®¬n vÞ nµy thµnh Hertz (Hz). Nh­ ®· nªu ë trªn vËn tèc cña sãng v« tuyÕn trong kh«ng gian lµ 300 000 000 mÐt trªn gi©y vµ ®é dµi b­íc sãng ®o b»ng ®¬n vÞ mÐt. C«ng thøc liªn hÖ gi÷a c¸c ®¹i l­îng trªn nh­ sau:

L­u hµnh néi bé

Trang 5

4/11/2012

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

H×nh 1.2 M« pháng h×nh ho¹ sãng v« tuyÕn Qu¸ tr×nh t¹o sãng Xung quanh bÊt cø mét vËt dÉn nµo cã dßng ®iÖn ch¹y qua ®Òu xuÊt hiÖn mét ®iÖn tr­êng vµ tõ tr­êng. C¸c tr­êng nµy vu«ng gãc víi nhau vµ kh«ng thÓ tån t¹i mµ kh«ng cã tr­êng kia. Chóng sÏ chuyÓn ®éng ra xa ®©y dÉn khi dßng ®iÖn trong d©y thay ®æi chiÒu víi tÇn sè cao.

H×nh 1.3 CÊu tróc ®iÖn tõ tr­êng
L­u hµnh néi bé Trang 6 4/11/2012

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

MÆc dï trªn thùc tÕ cßn cã tr­êng ®iÖn vµ tõ tÜnh (vÝ dô tõ tr­êng xung quanh mét thanh nam ch©m), nh­ng ë ®©y sãng v« tuyÕn ®­îc t¹o nªn bëi ®iÖn tõ tr­êng khi chuyÓn ®éng trong kh«ng gian. Nh÷ng tr­êng n¨ng l­îng nµy t­¬ng tù nh­ lùc hÊp dÉn. Chóng ta chØ nhËn thÊy sù hiÖn diÖn cña lùc hÊp dÉn nÕu chóng ta dÞch chuyÓn mét c¸ch t­¬ng ®èi ®Õn nã. NÕu ta th¶ mét qu¶ bãng, hoÆc nh¶y qua cöa sæ, lùc hÊp dÉn sÏ xuÊt hiÖn ngay lËp tøc. Theo mét c¸ch t­¬ng tù, chóng ta chØ cã thÓ nhËn thÊy sù hiÖn diÖn cña c¸c tr­êng ®iÖn tõ khi cã mét d¹ng chuyÓn ®éng t­¬ng ®èi nµo ®ã. Khi mét hßn ®¸ chuyÓn ®éng xuyªn qua bÒ mÆt hå sÏ cã mét sù chuyÓn ®éng t­¬ng ®èi gi÷a hßn ®¸ vµ bÒ mÆt hå, g©y nªn mét ®ît sãng hoÆc mét ®ît n¨ng l­îng truyÒn ®i trong ao ®Õn bê.

H×nh. 1.4 N¨ng l­îng ph¸t x¹ gi÷a c¸c Anten

Khi sãng v« tuyÕn (tr­êng ®iÖn tõ) chuyÓn ®éng qua mét ®o¹n d©y dÉn sÏ cã mét sù chuyÓn ®éng t­¬ng ®èi gi÷a nã vµ d©y dÉn. Nã sÏ g©y ra mét sãng cña dßng ®iÖn vµ sÏ ®­îc truyÒn ®Õn m¸y thu 1.3 §iÒu chØnh Mét ®iÒu quan träng cÇn chó ý lµ mÆc dï c¸c m¸y ph¸t v« tuyÕn mçi c¸i ®­îc thiÕt kÕ ®Ó bøc x¹ trªn mét tÇn sè sãng mang riªng, nh­ng cã thÓ cã hµng ngh×n m¸y ph¸t ho¹t ®éng ë c¸c tÇn sè kh¸c nhau trong d¶i thu cña mét m¸y thu nµo ®ã ë thêi ®iÓm bÊt kú. Kh¶ n¨ng mét m¸y thu cã thÓ ph©n biÖt hoÆc ®iÒu chØnh gi÷a tÊt c¶ c¸c tÝn hiÖu kh¸c nhau nµy vµ chän lÊy chØ mét tÝn hiÖu yªu cÇu lµ mét phÇn quan träng cña viÖc thiÕt kÕ m¸y thu.
L­u hµnh néi bé Trang 7 4/11/2012

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c m¸y thu ®­îc thiÕt kÕ ®Ó chän c¸c ch­¬ng tr×nh ph¸t thanh cã kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh mét vïng hoÆc mét b¨ng tÇn sè ®Ó chän mét trong mét lo¹t c¸c ®µi hiÖn cã. Ng­îc l¹i, c¸c m¸y thu dïng trong th«ng tin hai chiÒu th­êng ®­îc thiÕt kÕ chØ ®Ó ho¹t ®éng trªn tÇn sè cña m¸y ph¸t t­¬ng øng víi nã. 1.4 Phæ ®iÖn tõ Toµn bé d¶i tÇn sè vµ c¸c b­íc sãng t­¬ng øng ®­îc dïng trong c¸c hÖ thèng th«ng tin ®­îc gäi lµ phæ ®iÖn tõ. Phæ ®iÖn tõ ®­îc dïng trong th«ng tin ®­îc tr¶i réng tõ 9000 Hz ®Õn trªn 300 tØ Hz. Ng­êi ta quy ®Þnh bøc x¹ ®iÖn tõ lµ n¨ng l­îng ®iÖn tõ cña nh÷ng tÇn sè nhá h¬n 420 THz. Nh­ vËy Phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn lµ mét nguån tµi nguyªn h÷u h¹n. Nh÷ng tÇn sè thÊp nhÊt ®­îc dïng cho nh÷ng hÖ thèng ®Æc biÖt th«ng tin d­íi mÆt biÓn bëi v× c¸c sãng tÇn sè thÊp (nghÜa lµ víi c¸c b­íc sãng dµi) cã thÓ xuyªn qua rÊt nhiÒu mÐt n­íc. Khi tÇn sè t¨ng lªn (nghÜa lµ víi b­íc sãng ng¾n h¬n), phæ tÇn ®­îc dïng cho truyÒn thanh AM, v« tuyÕn dÉn ®­êng, v« tuyÕn di ®éng hai chiÒu, truyÒn thanh ®iÒu tÇn, v« tuyÕn truyÒn h×nh, v« tuyÕn thiªn v¨n vµ th«ng tin vÖ tinh (trong rÊt nhiÒu c¸c øng dông kh¸c) C¸c ®¬n vÞ lín h¬n Hz lµ: 1 kilohertz 1 Megahertz 1 Gigahertz 1 Terahertz [kHz] [MHz] [GHz] [THz] = 1 000 Hz (hoÆc 103 Hz) = 1 000 000 Hz (hoÆc 106 Hz) = 1 000 000 000 Hz (hoÆc 109 Hz) = 1 000 000 000 000 Hz (hoÆc 1012 Hz)

Khi b­íc sãng ng¾n ®Õn kho¶ng 0.008 milimet, nã kh«ng cßn ®­îc gäi lµ sãng v« tuyÕn n÷a mµ trë thµnh sãng nhiÖt. Sãng nhiÖt cã tÇn sè lín h¬n sãng v« tuyÕn rÊt nhiÒu. Khi b¹n c¶m thÊy h¬i nãng tõ lß s­ëi trªn tay b¹n, nhiÖt lß s­ëi ®ang truyÒn ®Õn b¹n trªn mét b­íc sãng cùc ng¾n. Khi b­íc sãng trë nªn ng¾n h¬n n÷a, chóng kh«ng cßn lµ c¸c tia nãng n÷a, mµ trë thµnh nh÷ng tia cùc ®á. NÕu b­íc sãng cña nh÷ng tia nµy ng¾n h¬n mét chót n÷a, ®Õn khi ®é dµi cña nã lµ t¸m phÇn triÖu milimet, chóng t¹o nªn mét c¶m gi¸c vÒ mµu ®á ®èi víi m¾t chóng ta. Khi nh÷ng tia nµy ng¾n h¬n n÷a, chóng t¹o nªn c¶m gi¸c vÒ mµu da cam, vµng, lôc, lam, chµm vµ tÝm. M¾t cña chóng ta ®­îc ®iÒu chØnh ®èi víi nh÷ng b­íc sãng nµy, nhê ®ã chóng ta nh×n thÊy ¸nh s¸ng. Nãi c¸ch kh¸c, nh÷ng sãng t¹o nªn t¸c dông cña h¬i nãng vµ ¸nh s¸ng lµ gièng nh­ sãng v« tuyÕn nh­ng b­íc sãng cña chóng ng¾n h¬n. M¸y thu v« tuyÕn ë ®©y lµ m¸y ®Ó “nh×n” c¸c sãng mµ chóng qu¸ dµi ®èi víi m¾t chóng ta ®Ó ®iÒu chØnh vµo hoÆc ®Ó c¸c d©y thÇn kinh ë da cña ta c¶m nhËn ®­îc.

L­u hµnh néi bé

Trang 8

4/11/2012

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c tia X, Tia Gamma v.v lµ tiÕp tôc cña qu¸ tr×nh trªn. Nh÷ng tia nµy cã c¸c thuéc tÝnh kh¸c nhau trong ®ã chóng cã thÓ xuyªn qua mét vµi vËt liÖu nh­ gç, nh­ng kh«ng ®i qua ®­îc mét vËt liÖu dÇy ®Æc nh­ ch×. MÆc dï chóng ta kh«ng thÓ nh×n thÊy sãng v« tuyÕn, nh­ng c¸c thuéc tÝnh cña chóng cã thÓ ®o ®­îc b»ng c¸c thiÕt bÞ nh­ bé hiÓn thÞ dao ®éng hoÆc m¸y ph©n tÝch phæ. Nh÷ng m¸y nµy dïng mét mµn h×nh nh­ mét mµn h×nh ti vi, ®Ó hiÓn thÞ c¸c m« h×nh t­¬ng øng víi dßng ®iÖn hiÖn diÖn trªn c¸c m¹ch ®iÖn hoÆc c¸c anten. Nã cung cÊp cho ng­êi sö dông mét sù hiÖn diÖn trùc quan cña nh÷ng g× mµ tÝn hiÖu v« tuyÕn ®ang t¹o nªn, mÆc dï cã thÓ cÇn ph¶i ®ßi hái nh÷ng kinh nghiÖm ®¸ng kÓ ®Ó hiÓu mét c¸ch ®óng ®¾n sù hiÖn diÖn nµy. Toµn bé phæ ®iÖn tõ ®­îc minh häa ë h×nh vÏ 1.5. Chó ý r»ng nã ®­îc ph©n chia thµnh c¸c b¨ng tÇn kh¸c nhau. Mçi b¨ng tÇn cã mét tªn vµ c¸c biªn lµ c¸c ®iÓm thÝch hîp cho viÖc ph©n chia phæ tÇn.

H×nh 1.5 Phæ ®iÖn tõ 1.5 §é réng b¨ng tÇn vµ dung l­îng th«ng tin. §é réng b¨ng tÇn lµ mét kho¶ng tÇn sè mµ mét tÝn hiÖu chiÕm dông. TiÕng nãi cña chóng ta cã thÓ ë tÇn sè thÊp (khi chóng ta lÈm bÈm) hoÆc ë tÇn sè cao (khi ta hÐt). Nã th­êng chiÕm dông mét phæ tÇn sè gi÷a 50 Hz vµ 8000 Hz. Chøc n¨ng cña bÊt kú mét hÖ thèng th«ng tin nµo lµ mang th«ng tin. Nh÷ng th«ng tin nµy cã thÓ cã d¹ng tiÕng nãi, c¸c tÝn hiÖu h×nh dïng cho v« tuyÕn truyÒn h×nh, hoÆc sè liÖu m¸y tÝnh v.v... mçi lo¹i ®Òu cã mét phæ tÇn kh¸c nhau. BÊt kÓ lo¹i th«ng tin nµo, lu«n lu«n cã mét nguyªn lý cÇn ghi nhí lµ: ViÖc truyÒn th«ng tin ®ßi hái b¨ng tÇn.

L­u hµnh néi bé

Trang 9

4/11/2012

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

§é réng b¨ng tÇn cÇn thiÕt ®Ó truyÒn tin phô thuéc vµo sè l­îng th«ng tin vµ kho¶ng thêi gian ®Ó truyÒn th«ng tin ®ã. §Ó truyÒn nhiÒu th«ng tin h¬n trong mét kho¶ng thêi gian ng¾n ®ßi hái b¨ng tÇn réng h¬n. Víi cïng mét l­îng th«ng tin nÕu truyÒn trong kho¶ng thêi gian dµi h¬n th× sö dông Ýt b¨ng tÇn h¬n. §Ó hiÓu râ h¬n ta h·y ph©n tÝch hiÖn t­îng n­íc ch¶y trong èng dÉn. §Ó truyÒn ®­îc l­îng n­íc nhiÒu vµ nhanh ®ßi hái èng cã ®­êng kÝnh lín. Mét c¸i èng nhá h¬n còng cã thÓ truyÒn ®­îc cïng mét l­îng n­íc nh­ thÕ nh­ng trong thêi gian dµi h¬n. Do ®ã cã thÓ so s¸nh: N­íc = Th«ng tin §­êng kÝnh èng dÉn = §é réng b¨ng tÇn èng = HÖ thèng th«ng tin Cã thÓ ¸p dông nh÷ng ý t­ëng ®ã cho sù cÇn thiÕt cña ®é réng b¨ng tÇn. Mét hÖ th«ng th«ng tin cÇn truyÒn t¶i mét l­îng th«ng tin lín, vÝ dô nh­ tÝn hiÖu truyÒn h×nh truyÒn rÊt nhiÒu h×nh ¶nh trong mét gi©y, ®ßi hái b¨ng tÇn réng hµng MHz. Ng­îc l¹i, chØ víi b¨ng tÇn réng 3 KHz còng ®ñ ®Ó truyÒn tiÕng nãi cña con ng­êi. Mét b¨ng tÇn lín h¬n n÷a ®Õn 15 KHz sÏ cho mét chÊt l­îng ©m thanh tèt h¬n (vÝ dô: ©m nh¹c).

H×nh 1.6 B¨ng tÇn chiÕm dông cña c¸c lo¹i tÝn hiÖu kh¸c nhau H·y nh×n vµo toµn bé phæ sãng ®iÖn tõ, râ rµng r»ng ®é réng b¨ng tÇn ë vïng tÇn sè cao s½n cã h¬n so víi nh÷ng vïng tÇn sè thÊp h¬n. VÝ dô, b¨ng HF cã ®é réng b¨ng tÇn lµ 27 MHz (3-30 MHz) trong khi b¨ng UHF cã ®é réng b¨ng lµ 2700 MHz (300-3000 MHz), tøc lµ lín h¬n 100 lÇn. V× vËy, khi cã nhu cÇu mét sè l­îng lín ®é réng b¨ng tÇn th× hÖ thèng th«ng tin cÇn ph¶i ®­a lªn nh÷ng tÇn sè cao h¬n. 1.6 C¸c hÖ thèng v« tuyÕn
L­u hµnh néi bé Trang 10 4/11/2012

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Mét hÖ thèng th«ng tin cã thÓ ®­îc thiÕt kÕ ®Ó truyÒn th«ng tin theo mét h­íng hoÆc tÊt c¶ c¸c h­íng. NÕu hÖ thèng th«ng tin cã kh¶ n¨ng truyÒn n¨ng l­îng ®iÖn tõ chØ theo mét h­íng mµ kh«ng thÓ truyÒn theo h­íng ng­îc l¹i, th× ®­îc gäi lµ mét chiÒu. V« tuyÕn truyÒn thanh vµ v« tuyÕn truyÒn h×nh lµ mét vÝ dô.

H×nh 1.7 HÖ thèng mét chiÒu (®¬n c«ng) Ph­¬ng thøc truyÒn tin tiÕp theo ®­îc gäi lµ ®¬n c«ng ( th­êng gäi lµ ®¬n c«ng mét tÇn sè). Trong hÖ thèng lo¹i nµy, th«ng tin ®­îc truyÒn ®i theo c¶ hai chiÒu, nh­ng chØ cã mét chiÒu t¹i mét thêi ®iÓm vµ chØ sö dông mét tÇn sè. §Çu tiªn phÝa ph¸t ph¸t tÝn hiÖu ®Õn mét m¸y thu ®Þnh tr­íc vµ sau ®ã th× ng­îc l¹i. M¸y ph¸t trë thµnh m¸y thu vµ ng­îc l¹i. HÖ thèng ®¬n c«ng cßn cã thÓ ho¹t ®éng trªn hai tÇn sè (®¬n c«ng hai tÇn sè) mçi chiÒu sö dông mét tÇn sè. Ph­¬ng thøc nµy cã vÎ kh«ng tiÕt kiÖm tÇn sè, nh­ng cã lîi Ých khi mét sè l­îng lín m¸y thu vµ m¸y ph¸t ®Æt gÇn nhau, vÝ dô nh­ ë nh÷ng khu vùc cã ng­êi sö dông tÇn sè v« tuyÕn theo nhãm. T¹i nh÷ng khu vùc nµy, nh÷ng dÞch vô sö dông mét tÇn sè ph¶i ®­îc ®Æt c¸ch nhau mét kho¶ng c¸ch tÇn sè lín sao cho m¸y ph¸t cña mçi dÞch vô nµy kh«ng lµm ¶nh h­ëng ®Õn m¸y thu cña dÞch vô kia, nh­ vËy sÏ h¹n chÕ sè l­îng c¸c dÞch vô cã thÓ Ên ®Þnh. Víi hÖ thèng hai tÇn sè, rÊt nhiÒu m¸y ph¸t cã thÓ sö dông mét nhãm tÇn sè, trong khi ®ã c¸c m¸y thu t­¬ng øng sö dông mét nhãm tÇn sè kh¸c n»m c¸ch ®ñ xa vÒ mÆt tÇn sè nh»m h¹n chÕ can nhiÔu. HÇu hÕt c¸c dÞch vô v« tuyÕn l­u ®éng hai chiÒu, nh­ lµ sö dông trong taxi vµ c«ng an, sö dông ph­¬ng thøc ®¬n c«ng ( chñ yÕu lµ ®¬n c«ng hai tÇn sè) trong th«ng tin v« tuyÕn. Mét sè c¸c hÖ thèng th«ng tin ®­îc thiÕt kÕ ®Ó mang th«ng tin theo c¶ hai chiÒu cïng mét lóc. C¸c hÖ thèng nµy ®­îc gäi lµ hoµn toµn song c«ng, th«ng th­êng ®­îc gäi lµ c¸c hÖ thèng song c«ng.

L­u hµnh néi bé

Trang 11

4/11/2012

Nguyªn t¾c c¬ b¶n vÒ truyÒn sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c hÖ thèng ®iÖn tho¹i tÕ bµo lµ c¸c vÝ dô vÒ c¸c hÖ thèng song c«ng. Hai tÇn sè v« tuyÕn t¸ch biÖt, ph¸t trªn mçi h­íng ®ång thêi lµ c¸c yªu cÇu ®Ó c¸c hÖ thèng nµy ho¹t ®éng. Mét sù t­¬ng tù víi h×nh thøc truyÒn tin nãi trªn lµ ®­êng phè vµ cÇu cho « t«. §­êng mét chiÒu gièng nh­ lµ truyÒn tin mét h­íng, « t« chØ cã thÓ ®i trªn mét h­íng. CÇu nhá gièng nh­ lµ truyÒn tin ®¬n c«ng, « t« cã thÓ ®i theo c¶ hai h­íng nh­ng t¹i mét thêi ®iÓm chØ ®i ®­îc theo mét h­íng. §­êng hai chiÒu gièng nh­ lµ truyÒn tin song c«ng hoµn toµn, ®­êng cÇn réng h¬n vµ ®iÓm giao nhau gi÷a c¸c ®­êng phøc t¹p h¬n, còng nh­ vËy b¨ng tÇn yªu cÇu réng h¬n m¹ch ®iÖn yªu cÇu phøc t¹p h¬n.

H×nh 1.9 HÖ thèng song c«ng

H×nh 1.10 HÖ thèng song c«ng ®Çy ®ñ

L­u hµnh néi bé

Trang 12

4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

2. TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn
2.1 Giíi thiÖu chung Trong phÇn lín c¸c lo¹i h×nh th«ng tin v« tuyÕn, sãng v« tuyÕn truyÒn lan tõ m¸y ph¸t ®Õn m¸y thu qua mét m«i tr­êng ®ã lµ khÝ quyÓn cña tr¸i ®Êt, mang theo c¸c th«ng tin cÇn thiÕt. Cã nhiÒu c¸c yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn qu¸ tr×nh truyÒn sãng nh­: nh­ nhiÖt ®é, mËt ®é kh«ng khÝ, ®é Èm vv... .C¸c yÕu tè ®Þa h×nh nh­: nói, hå , biÓn, nhµ cöa ... còng ¶nh h­ëng lín ®Õn sù truyÒn sãng. PhÇn nµy chóng ta sÏ xem xÐt ®Õn c¸c nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn sù truyÒn lan cña c¸c sãng v« tuyÕn trong m«i tr­êng tù nhiªn. C¸c ph¸t x¹ ®iÖn tõ, ¸nh s¸ng, sãng v« tuyÕn, tia X, h¬i nãng, vv... lµ ph¸t x¹ ®iÖn tõ tr­êng (®iÖn tr­êng vµ tõ tr­êng). C¸c tr­êng nµy kh«ng thÓ tån t¹i ®éc lËp ®­îc, bëi v× ®iÖn tr­êng sÏ sinh ra tõ tr­êng hay ng­îc l¹i khi chóng truyÒn lan trong m«i tr­êng truyÒn sãng. N¨ng l­îng ph¸t x¹ cã c¶ trong ®iÖn tr­êng lÉn tõ tr­êng , nÕu mét lý do nµo ®ã lµm suy gi¶m mét tr­êng th× sÏ lµm suy gi¶m tr­êng kia mét l­îng c©n b»ng. Mäi sãng v« tuyÕn ®Òu truyÒn trong ch©n kh«ng víi vËn tèc ¸nh s¸ng, trong m«i tr­êng nµo ®ã (kh«ng khÝ hay n­íc) vËn tèc sÏ nhá h¬n mét chót. Khi truyÒn lan sãng v« tuyÕn cã d¹ng mÆt sãng ph¼ng. H·y h×nh dung khi ta nÐm mét viªn sái xuèng n­íc. §Çu tiªn sãng truyÒn ®i cã d¹ng lµ c¸c h×nh trßn cã t©m lµ ®iÓm viªn sái r¬i xuèng do ®ã ë ®©y chóng ta cã mét mÆt sãng h×nh cÇu (mÆt sãng cÇu), nh­ng khi sãng cµng xa so víi t©m ph¸t sãng th× c¸c ®­¬ng trßn trë thµnh c¸c ®­êng gÇn nh­ th¼ng, do vËt mÆt cÇu biÕn thµnh mÆt ph¼ng nh­ h×nh vÏ (2.1) d­íi ®©y:

H×nh 2.1 Sù lan truyÒn cña sãng v« tuyÕn

L­u hµnh néi bé

Trang 13

4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

VÕt mµ mét mÆt sãng ph¼ng ®i tõ m¸y ph¸t ®­îc gäi lµ tia sãng. §Ó thuËn lîi kÓ tõ ®©y chóng ta quy ­íc vÏ c¸c tia sãng ®Ó chØ ra h­íng mµ sãng v« tuyÕn truyÒn lan, (còng nªn nhí r»ng b¶n chÊt tù nhiªn cña sãng trong truyÒn lan cã d¹ng h×nh cÇu). 2.2 KhÝ quyÓn tr¸i ®Êt

M«i tr­êng truyÒn lan cña sãng VT§ ®ã lµ khÝ quyÓn cña tr¸i ®Êt, vËy chóng ta h·y xem xet cÊu tróc cña nã. KhÝ quyÓn tr¸i ®Êt ®­îc chia thµnh c¸c tÇng, mÆc dï cã kh¸ nhiÒu tÇng nh­ ®­îc chØ ra trong h×nh (2.2) nh­ng trong th«ng tin v« tuyÕn chóng ta chØ thùc sù quan t©m ®Õn tÇng ®èi l­u (Troposphere) vµ tÇng ®iÖn ly (Ionosphere).

H×nh 2.2 KhÝ quyÓn tr¸i ®Êt TÇng ®èi l­u TÇng ®èi l­u lµ tÇng gÇn nhÊt víi mÆt ®Êt, cã chiÒu cao kho¶ng 10 Km. Trong tÇng ®èi l­u: nhiÖt ®é, mËt ®é kh«ng khÝ, ¸p suÊt ®¹t cùc ®¹i t¹i mùc n­íc biÓn (®é cao = 0 ) vµ gi¶m dÇn khi lªn cao. TÇng ®iÖn ly (tÇng ion) TÇng ®iÖn ly ®­îc t¹o ra do hiÖn t­îng c¸c ph¸t x¹ tõ mÆt trêi biÕn c¸c phÇn tö khÝ cña khÝ quyÓn ë trªn cao thµnh c¸c h¹t m¹ng ®iÖn hay ion. Vïng bÞ ion ho¸ ®­îc chia thµnh c¸c líp, mËt ®é ion vµ ®é cao cña chóng tuú thuéc vµo thêi gian trong ngµy hay trong n¨m. Thùc tÕ cã thÓ xem tÇng ®iÖn ly n»m ë ®é cao tõ 60 ®Õn 700 Km. TÇng ®iÖn ly ®­îc chia thµnh c¸c líp D, E vµ F tuú thuéc vµo ®é cao cña chóng. C¸c líp nµy cã ¶nh h­ëng kh¸c nhau ®èi víi sù truyÒn sãng VT§, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c tÇn sè nhá h¬n 30 MHz.

L­u hµnh néi bé

Trang 14

4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

2.3

C¸c nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn sù truyÒn sãng

Cã mét sè nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn sù truyÒn sãng v« tuyÕn vµ chóng thay ®æi trong tù nhiªn. C¸c nh©n tè nµy tuú thuéc nhiÒu vµo khÝ t­îng vµ ®Þa h×nh, kh«ng tån t¹i mét lý thuyÕt ng¾n gän vÒ sù truyÒn sãng. Trªn thùc tÕ c¸c kü s­ dùa rÊt nhiÒu vµo c¸c d÷ liÖu ®· ®­îc kh¶o s¸t, c¸c d÷ liÖu nµy ®­îc cung cÊp bëi c¸c trung t©m khÝ t­îng hay c¸c trung t©m khoa häc. Lý thuyÕt truyÒn sãng ®­îc bæ sung ®¸ng kÓ bëi c¸c s¬ ®å c¸c thñ tôc thiÕt kÕ tuyÕn cã tõ c¸c kinh nghiÖm thùc tiÔn. Khi sãng v« tuyÕn lan truyÒn, nã sÏ chÞu ¶nh h­ëng cña mét hay nhiÒu th«ng sè sau: TÇn sè (Frequency) Phæ tÇn cña sãng v« tuyÕn lµ kh¸ réng, nh­ ®· chØ ra trong h×nh 1.4, t¹i ®Çu thÊp cña phæ tÇn sè sãng cã xu h­íng theo bÒ mÆt tr¸i ®Êt, khi tÇn sè t¨ng th× ¶nh h­ëng nµy gi¶m dÇn vµ nã cã xu h­íng theo ®­êng th¼ng gi÷a c¸c ®iÓm. C¸c ®iÒu kiÖn khÝ quyÓn còng ¶nh h­ëng kh¸c nhau ®Õn tÇn sè thÊp hay cao. Suy hao (attenuation) Lµ c­êng ®é tin hiÖu bÞ suy yÕu ®i do n¨ng l­îng ®­îc tr¶i ra trªn m¾t sãng. Khi sãng v« tuyÕn truyÒn lan cµng xa so víi t©m ph¸t sãng th× nã bao phñ mét diÖn tÝch cµng réng (gièng nh­ sù ph×nh to cña qu¶ bãng), do vËy n¨ng l­îng mµ mµy thu thu ®­îc sÏ cµng yÕu. HÊp thô (absorption) Lµ sù suy gi¶m cña c­êng ®é tÝn hiÖu khi sãng VT§ truyÒn xuyªn qua khÝ quyÓn vµ va ®Ëp vµo c¸c phÇn tö kh«ng khÝ vµ phÇn tö n­íc. Do vËy mét phÇn n¨ng l­îng sãng sÏ bÞ hÊp thô bëi c¸c h¹t nµy. T¹i tÇn sè cao trªn 10 GHz m­a còng lµm gi¶m c­êng ®é tÝn hiÖu mét c¸nh ®¸ng kÓ. Ph¶n x¹ Khi sãng VT§ va ch¹m vµo c¸c vËt trªn ®­êng truyÒn cña nã (mÆt ®Êt toµ nhµ...) th× h­íng cña tia sãng sÏ bÞ lÖch so víi ban ®Çu. Trong mét vµi tr­êng hîp hiÖn t­îng ph¶n x¹ sÏ x¶y ra nhiÒu lÇn (multiple reflections), tÝn hiÖu ®Õn m¸y thu sÏ theo nhiÒu h­íng kh¸c nhau, hiÖn t­îng nµy ®­îc gäi lµ ”thu ®a ®­êng (Multi-path reception)” . Khóc x¹ Còng gièng nh­ ¸nh s¸ng, sãng VT§ bÞ thay ®æi h­íng khi truyÒn qua c¸c líp vËt chÊt nh­ khÝ quyÓn, n­íc,... cã mËt ®é kh¸c nhau. T¸n x¹ §ã lµ kh¶ n¨ng sãng VT§ ®i vßng qua c¸c vËt ch¾n trªn ®­êng truyÒn cña nã. Mét sãng v« tuyÕn cã thÓ h¬i bÞ lÖch h­íng, nh­ng n¨ng l­îng cña sãng bÞ suy gi¶m.
L­u hµnh néi bé Trang 15 4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

HiÖn t­îng nµy cho phÐp ta thu ®­îc n¨ng l­îng sãng t¹i vïng khuÊt (vïng sau vËt ch¾n). KÕt qu¶ nµy thÊy râ h¬n ®èi víi tÇn sè thÊp. 2.4 C¸c ph­¬ng ph¸p truyÒn lan c¬ b¶n Sãng v« tuyÕn ®i ®Õn m¸y thu bëi mét hay nhiÒu trong sè ba kiÓu truyÒn lan chÝnh: sãng kh«ng gian; sãng trêi; sãng ®Êt. C¸c kiÓu truyÒn lan nµy phô thuéc nhiÒu vµo tÇn sè. 2.5 Sãng kh«ng gian (space waves) Sãng kh«ng gian ®­îc t¹o thµnh tõ hai thµnh phÇn, sãng trùc tiÕp vµ sãng ph¶n x¹ tõ mÆt ®Êt nh­ h×nh 2.3 d­íi ®©y:

H×nh 2.3 Sãng kh«ng gian Sãng trùc tiÕp Sãng trùc tiÕp, nã ®­îc dïng réng r·i nhÊt trong truyÒn sãng VT§. TÝn hiÖu truyÒn tõ mµy ph¸t ®Õn mµy thu theo ®­êng th¼ng. Kho¶ng c¸nh truyÒn ®­îc xem nh­ kho¶ng c¸ch nh×n th¼ng (LOS). Trong thùc tÕ, do hiÖn t­îng khóc x¹ sãng VT§ bÞ uèn cong mét l­îng nhá do vËy kho¶ng c¸ch truyÒn trong thùc tÕ th­êng lín h¬n tÇm nh×n th¼ng. Do sãng trùc tiÕp kh«ng truyÒn lan theo bÒ mÆt cña tr¸i ®Êt nªn kh«ng bÞ ®Êt hÊp thô n¨ng l­îng còng nh­ kh«ng chÞu ¶nh h­ëng cña nhiÔu x¹. Nh÷ng h¹n chÕ cña sãng trùc tiÕp: Do sãng trùc tiÕp bÞ giíi h¹n bëi tÇm nh×n th¼ng, ngoµi ra ®é cao anten, bÒ cong cña tr¸i ®Êt, sù tÝch ®iÖn cña khÝ quyÓn sÏ ¶nh h­ëng ®Õn tÝn hiÖu t¹i m¸y thu ®iÒu nµy nh­ ®­îc minh ho¹ trong h×nh 2.4:

L­u hµnh néi bé

Trang 16

4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

H×nh 2.4 §­êng truyÒn tÇm nh×n th¼ng ë ®©y m¸y thu ®Æt ë vÞ trÝ kh«ng bÞ che khuÊt, t¹i vïng khuÊt (sau c¸c vËt ch¾n) tÝn hiÖu nhËn ®­îc rÊt yÕu thËm trÝ kh«ng cã tÝn hiÖu.Tuy nhiªn t¹i c¸c tÇn sè thÊp do hiÖn t­îng nhiÔu x¹ mµ ta vÉn thu ®­îc tÝn hiÖu. MÆc ®Çu cã nh÷ng h¹n chÕ nh­ng truyÒn dÉn v­ît qua tÇm nh×n th¼ng vÉn cã thÓ ®¹t ®­îc. Th«ng th­êng c¸c tr¹m lÆp ®­îc sö dông lµm mÊt ®i c¸c vïng khuÊt ®èi víi tÝn hiÖu (H×nh 2.5). C¸c tr¹m lÆp nhËn tÝn hiÖu tõ tr¹m chÝnh råi ph¸t l¹i c¸c tÝn hiÖu ®ã tíi c¸c vïng bÞ che khuÊt, th«ng th­êng tÇn sè cña tr¹m lÆp kh¸c so víi t¹m chÝnh.

H×nh 2.5 Sö dông m¸y chuyÓn tiÕp Sãng ph¶n x¹ tõ mÆt ®Êt: Cïng víi tÝn hiÖu ®Õn trùc tiÕp, tÝn hiÖu cßn ®Õn m¸y thu qua sù ph¶n x¹ tõ mÆt ®Êt, c­êng ®é cña tÝn hiÖu ph¶n x¹ phô thuéc vµo c¸c ®Æc tÝnh cña ®Êt vµ tÇn sè lµm viÖc.

L­u hµnh néi bé

Trang 17

4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Trong mét vµi tr­êng hîp sãng v« tuyÕn ph¶n x¹ can nhiÔu víi tÝn hiÖu ®Õn trùc tiÕp dÉn ®Õn sù t¨ng hay gi¶m tÝn hiÖu t¹i m¸y thu. Khi cã nhiÒu sãng ph¶n x¹ cïng trªn mét ®­êng truyÒn th× cã thÓ dÉn ®Õn hiÖn t­îng gäi lµ Fading, hiÖn t­îng mµ trong ®ã c­êng ®é t×n hiÖu nhËn ®­îc biÕn ®æi trªn mét kho¶ng réng theo cïng víi thêi gian. Fading lµ nguyªn nh©n g©y ra nh÷ng khã kh¨n chÝnh trong th«ng tin VT§. 2.6 Sãng ®Êt

Sãng v« tuyÕn ®iÖn lan truyÒn gÇn vµ theo bÒ cong cña qu¶ ®Êt bëi qu¸ tr×nh t¸n x¹ ®­îc gäi lµ sãng ®Êt. Bëi v× phÇn bªn d­íi cña mÆt sãng tiÕp xóc víi mÆt ®Êt, mµ cµng thÊp mËt ®é kh«ng khÝ cµng ®Æc lµm cho phÇn bªn d­íi nµy truyÒn lan chËm h¬n, do ®ã toµn bé mÆt sãng sÏ bÞ nghiªng khi sãng truyÒn lan theo chiÒu ngang (xem h×nh 2.6). Kho¶ng c¸nh truyÒn lan cµng lín th× gãc nghiªng cµng t¨ng, n¨ng l­îng bÞ mÆt ®Êt hÊp thô cµng lín. Kho¶ng c¸ch truyÒn lan phô thuéc nhiÒu vµo ®é dÉn ®iÖn cña mÆt ®Êt, c«ng suÊt ph¸t, tÇn sè lµm viÖc. Nãi chung tÇn sè cµng thÊp thÝ hiÖu øng mÆt ®Êt cµng lín. C¸c ®µi ph¸t qu¶ng b¸ ph¸t tÝn hiÖu AM dùa hoµng toµn vµo sãng ®Êt ®Ó bao phñ diÖn tÝch phôc vô cña nã.

H×nh 2.6 Sù truyÒn lan cña sãng ®Êt 2.7 Sãng Trêi §Ó truyÒn sãng víi cù ly lín th× cã nhiÒu c¸ch. Nh­ng c¸ch th«ng dông nhÊt lµ dïng sãng trêi. Sãng trêi tÇng ®iÖn ly Trong tÇng ®iÖn ly, bøc x¹ cùc tÝm tõ mÆt trêi lµm xuÊt hiÖn c¸c ®iÖn tö (electron) tù do. HiÖn t­îng nµy gäi lµ sù ion ho¸, nã lµm mÊt tÝnh æn ®Þnh cña ®iÖn tÝch trong khÝ quyÓn. C¸c ion vµ c¸c ®iÖn tö nµy hÊp thô, lµm bøc x¹, ph¶n x¹ sãng VT§. T¹i tÇn sè tõ 1-30 MHz, sãng VT§ sÏ bÞ uèn cong (khóc x¹) trë l¹i mÆt ®Êt.
L­u hµnh néi bé Trang 18 4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

TÝn hiÖu trë l¹i nµy cã thÓ thu ®­îc t¹i kho¶ng c¸ch hµng tr¨m ®Õn hµng ngh×n Km tõ ®µi ph¸t. Khi tÇn sè t¨ng (trªn 30 KHz), th× ®é cong cña tia sãng gi¶m dÇn dÉn ®Õn sãng ®i trong tÇng ®iÖn ly thËm trÝ ®i vµo kho¶ng kh«ng. §Ó ®¹t ®­îc cù ly truyÒn sãng lín víi ®é tin cËy cao th× ph¶i sö dông ®Õn c¸c vÖ tinh. Tæn hao ®­êng truyÒn MÆc dï sãng v« tuyÕn cã thÓ truyÒn ®i rÊt xa, nh­ng møc tÝn hiÖu gi÷a ®µi ph¸t vµ ®µi thu biÕn ®æi rÊt lín. C«ng suÊt ra cña ®µi ph¸t sãng v« tuyÕn ®­îc ®o b»ng Watts (gäi t¾t lµ W), ®©y lµ ®¬n vÞ chuÈn cña n¨ng l­îng ®iÖn. Bãng ®Ìn trong nhµ tiªu thô n¨ng l­îng ®iÖn trong kho¶ng tõ 40 - 100Watts, mét lß s­ëi nhá tiªu thô kho¶ng 1200 Watts. Dùa trªn môc ®Ých sö dông, c«ng suÊt ra cña ®µi ph¸t VT§ cã thÓ tõ vµi phÇn triÖu Watts dïng trong c¸c øng dông ë kho¶ng c¸ch ng¾n, lªn tíi hµng triÖu Watts ë c¸c m¸y ph¸t khæng lå dïng ®Ó liªn l¹c gi÷a c¸c tÇu ngÇm d­íi n­íc. Theo thêi gian c¸c tÝn hiÖu nµy tíi m¸y thu chóng bÞ suy gi¶m cßn mét l­îng rÊt nhá. Sù kh¸c biÖt vÒ møc tÝn hiÖu gi÷a m¸y ph¸t vµ m¸y thu lín ®Õn møc mµ ng­êi ta sö dông thang tû lÖ logarit ®Ó ®o sù kh¸c biÖt nµy. §¬n vÞ ®o lµ decibel (dB), chóng ®­îc sö th«ng th­êng trong c¸c phÐp tÝnh vÒ ®iÖn tö. Dùa trªn thang tû lÖ bªn d­íi, mét m¸y thu th«ng tin hiÖn ®¹i cã thÓ thu ®­îc tÝn hiÖu -150dbW. VÒ mÆt to¸n häc, c«ng thøc ®Ó tÝnh tû lÖ c«ng suÊt theo decibel lµ: Log{P1/P2} x 10 = dB. Trong ®ã P1 = C«ng suÊt m¸y ph¸t (W) P2 = C«ng suÊt thu ®­îc (W)
All of these examples yield dimensionless answers in dB because they are relative ratios expressed in decibels.

To calculate the ratio of 1 kW (one kilowatt, or 1000 watts) to 1 W in decibels, use the formula

To calculate the ratio of

to

in decibels, use the formula

Notice that , illustrating the consequence from the has the same value, , regardless of whether it is obtained from definitions above that powers or from amplitudes, provided that in the specific system being considered power ratios are equal to amplitude ratios squared.

L­u hµnh néi bé

Trang 19

4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

To calculate the ratio of 1 mW (one milliwatt) to 10 W in decibels, use the formula

To find the power ratio corresponding to a 3 dB change in level, use the formula

A change in power ratio by a factor of 10 is a 10 dB change. A change in power ratio by a factor of two is approximately a 3 dB change. More precisely, the factor is 103/10, or 1.9953, about 0.24% different from exactly 2. Similarly, an increase of 3 dB implies an increase in voltage by a , or about 1.41, an increase of 6 dB corresponds to approximately four factor of approximately times the power and twice the voltage, and so on. In exact terms the power ratio is 106/10, or about 3.9811, a relative error of about 0.5%.

L­u hµnh néi bé

Trang 20

4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

2.8 Th«ng tin vÖ tinh Tr¹m lÆp vÖ tinh ®Þa tÜnh.

H×nh 2.7 §­êng truyÒn th«ng tin vÖ tinh

§©y lµ ph­¬ng thøc truyÒn sãng tÇm nh×n th¼ng tíi vÖ tinh cã quü ®¹o xÊp xØ 36000km trªn mÆt ph¼ng xÝch ®¹o. Víi kho¶ng c¸ch nµy so víi mÆt ®Êt, vÖ tinh bay mét chu kú quanh tr¸i ®Êt mÊt 24 giê, v× vËy nã sÏ ®­îc nh×n thÊy ë vÞ trÝ cè ®Þnh khi ta quan s¸t nã tõ mÆt ®Êt. Nh­ vËy nã cã thÓ ®­îc sö dông nh­ lµ mét tr¹m lÆp trong kh«ng gian nh»m chuyÓn tiÕp tÝn hiÖu v« tuyÕn trë l¹i tr¸i ®Êt. Sù trë ng¹i cña ph­¬ng thøc truyÒn sãng nµy, trong th«ng tin hai chiÒu lµ sù trÔ ®¸ng kÓ cña tÝn hiÖu gi÷a ®µi ph¸t vµ thu do sãng v« tuyÕn ph¶i v­ît qua mét qu·ng ®­êng lín (80.000km hoÆc lín h¬n). §a sè nh÷ng ng­êi thùc hiÖn c¸c cuéc gäi quèc tÕ ®Òu nhËn thÊy sù trÔ khã chÞu nµy. Tuy nhiªn, ®èi víi truyÒn tin mét chiÒu nh­ lµ chuyÓn tiÕp c¸c tÝn hiÖu truyÒn h×nh, sù trÔ nµy kh«ng quan träng. Mét khã kh¨n kh¸c lµ c¸c n­íc ë vïng cùc cã thÓ gÆp khã kh¨n trong viÖc truy nhËp tíi c¸c vÖ tinh ®Þa tÜnh do chóng xuÊt hiÖn ngay trªn ®­êng ch©n trêi vµ dÔ dµng bÞ che lÊp bëi c¸c ngän ®åi, nói ... C¸c vÖ tinh tÇn thÊp (LEOs) Mét ph­¬ng thøc kh¸c cña th«ng tin vÖ tinh lµ sö dông vÖ tinh ë quü ®¹o thÊp h¬n, ë ®é cao chØ vµi tr¨m km so víi mÆt ®Êt. TrÔ ®­êng truyÒn sÏ nhá h¬n vµ nÕu c¸c vÖ tinh nµy bay theo quÜ ®¹o B¾c - Nam hay Cùc, nã cã thÓ ®­îc truy nhËp bëi c¸c ng­êi sö dông ë vÜ ®é cao. Tuy nhiªn, ë ®é cao nhá, c¸c vÖ tinh sÏ ph¶i bay nhanh h¬n ®Ó duy tr× vÞ trÝ trªn quÜ ®¹o, do ®ã tõ mét vÞ trÝ cè ®Þnh trªn mÆt ®Êt c¸c vÖ tinh ®­îc nh×n thÊy chØ trong vµi phót. Bëi vËy, cÇn ph¶i sö dông mét chïm vÖ tinh vµ c¸c vÖ tinh bay nèi tiÕp nhau trªn quÜ ®¹o, ®Ó ng­êi sö dông cã thÓ nh×n thÊy t¹i bÊt kú thêi ®iÓm nµo Ýt nhÊt mét vÖ tinh. ViÖc nµy dÉn ®Õn sù phøc t¹p trong viÖc h­íng theo c¸c vÖ tinh vµ thu tÝn hiÖu tõ vÖ tinh hiÖn t¹i vµ vÖ tinh tiÕp theo, gi¸ c¶ còng cao. C¸c tËp ®oµn c¸c c«ng ty viÔn th«ng hiÖn nay ®· vµ ®ang triÓn khai mét sè hÖ thèng th«ng tin tho¹i toµn cÇu sö dông c¸c vÖ tinh tÇm thÊp ®Ó cung cÊp c¸c dÞch
L­u hµnh néi bé Trang 21 4/11/2012

TruyÒn lan cña sãng v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

vô ®iÖn tho¹i di ®éng, truyÒn sè liÖu, fax... nh­ Iridium, Globalstar, Ellipso, ICO... Mét sè c¸c hÖ thèng vÖ tinh tÇm thÊp kh¸c nh­ Teledesic, Skybridge th× l¹i ®­îc thiÕt kÕ ®Ó cung cÊp c¸c dÞch vô b¨ng réng, ®Æc biÖt lµ cho viÖc kÕt nèi Internet. H×nh 2.8 HÖ thèng th«ng tin tÇm thÊp ICO

L­u hµnh néi bé

Trang 22

4/11/2012

Phæ tÇn sè VT§

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

3. Phæ tÇn sè VT§
3.1 Giíi thiÖu Phæ ®iÖn tõ lµ d¶i ph¸t x¹ ®iÖn tõ kÐo dµi tõ c¸c sãng v« tuyÕn cã b­íc sãng dµi nhÊt cho ®Õn tia hång ngo¹i, ¸nh s¸ng nh×n thÊy, tia cùc tÝm, tia X vµ tia Gamma. Phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn lµ phÇn phæ h÷u Ých cho truyÒn sãng v« tuyÕn ®iÖn. Do phæ tÇn sè VT§ lµ mét nguån tµi nguyªn tù nhiªn h÷u h¹n nªn cÇn ®­îc sö dông mét c¸ch tiÕt kiÖm vµ cã hiÖu qu¶. ThÓ lÖ v« tuyÕn ®iÖn cña Liªn minh viÔn th«ng quèc tÕ (ITU) ®Þnh nghÜa vµ quy ®Þnh viÖc sö dông phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn trªn ph¹m vi toµn cÇu. C¸c nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn ë ViÖt nam ®­îc ph©n bæ theo Quy ho¹ch phæ tÇn cña ViÖt nam, vÒ c¬ b¶n tu©n theo ThÓ lÖ v« tuyÕn ®iÖn vµ bao gåm c¸c quy ho¹ch chi tiÕt h¬n cho c¸c ph©n ®o¹n kh¸c nhau. Víi môc ®Ých tra cøu, phæ tÇn ®­îc chia thµnh mét sè c¸c b¨ng tÇn. Liªn minh viÔn th«ng quèc tÕ (ITU) ®Æt tªn cho nh÷ng b¨ng nµy lµ: VLF Lf Mf Hf Vhf Uhf Shf Ehf Very Low Frequency Low Frequency Medium Frequency High Frequency Very High Frequency Ultra High Frequency Super High Frequency Extremely High Frequency 3 - 30 KHz 30 - 300 KHz 300 - 3000 KHz 3 - 30 MHz 30 - 300 MHz 300 - 3000 MHz 3 - 30 GHz 30 - 300 GHz

Nh­ ®· nãi tr­íc ®©y, c¸c tÇn sè kh¸c nhau cã c¸c ®Æc tÝnh truyÒn lan kh¸c nhau vµ nh÷ng vïng phæ tÇn cã c¸c ®Æc tÝnh truyÒn c¬ b¶n gièng nhau ®­îc chia thµnh c¸c b¨ng tÇn. Sù ph©n chia nµy lµ tuú ý vµ cã mét møc ®é chång lÊn nµo ®ã ë r×a c¸c b¨ng tÇn. Môc ®Ých chÝnh cña viÖc ph©n chia b¨ng tÇn nµy lµ ®Ó tèi ­u ho¸ hiÖu qu¶ sö dông phæ tÇn ë møc ®é quèc gia còng nh­ quèc tÕ.

H×nh 3.1 Phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn. Mçi b¨ng ®­îc chia thµnh c¸c b¨ng phô ®Ó dïng cho c¸c nghiÖp vô cô thÓ nh­ di ®éng mÆt ®Êt, cè ®Þnh, qu¶ng b¸, hµng kh«ng, hµng h¶i, c¸c nghiÖp vô vò trô…v.v. (sÏ ®­îc nãi chi tiÕt h¬n ë môc 7.2).
L­u hµnh néi bé Trang 21 4/11/2012

Phæ tÇn sè VT§

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

3.2 C¸c ®Æc tÝnh vµ ph©n bæ b¨ng. §Ó dÔ dµng cho th¶o luËn vÒ c¸c ®Æc tÝnh cña c¸c b¨ng tÇn kh¸c nhau, chóng ta gép phæ v« tuyÕn l¹i thµnh bèn kho¶ng: VLF tíi LF; MF; HF; vµ VHF tíi EHF Mçi kho¶ng ®Æc tr­ng bëi mét kiÓu truyÒn sãng chÝnh. Tuy nhiªn còng cÇn ph¶i ph¶i nãi thªm r»ng trong thùc tÕ sÏ cã mét vµi chång lÊn gi÷a c¸c kiÓu truyÒn sãng kh¸c nhau. 3.3 B¨ng VLF tíi LF Trong b¨ng tÇn nµy chiÒu cao d©y anten rÊt nhá so víi b­íc sãng ho¹t ®éng dÉn ®Õn viÖc sãng ph¶n x¹ vµ sãng trùc tiÕp lo¹i bá lÉn nhau. Do sãng trêi bÞ hÊp thô ë tÇng ®iÖn ly nªn chØ cã mét kiÓu truyÒn th«ng qua sãng bÒ mÆt trong b¨ng tÇn nµy. C­êng ®é sãng bÒ mÆt nµy sÏ suy gi¶m dÇn theo kho¶ng c¸ch do suy hao mÆt ®Êt. ë c¸c tÇn sè thÊp nhÊt, tÝn hiÖu thËm chÝ sÏ truyÒn ®­îc d­íi n­íc tíi ®é s©u ®¸ng kÓ. Tuy nhiªn, nhiÔu khÝ quyÓn ë nh÷ng tÇn sè nµy cao h¬n nh÷ng b¨ng trªn nã rÊt nhiÒu. §iÒu nµy lµm cho c¸c tÝn hiÖu rÊt dÔ bÞ c¸c hiÖu øng tÜnh ®iÖn do sÐt vµ nh÷ng nhiÔu lo¹n ®iÖn tõ. Ph©n bæ b¨ng VLF - LF B¨ng VLF [3 kHz - 30 kHz] chñ yÕu dïng cho trî gióp dÉn ®­êng, c¸c th«ng tin ®Æc biÖt nh­ qu¶ng b¸ tµu ngÇm. C¸c ph©n bæ b¨ng cô thÓ lµ : D­íi 9kHz, kh«ng ph©n bæ. DÉn ®­êng v« tuyÕn [9kHz - 14 kHz]. L­u ®éng hµng h¶i vµ c¸c nghiÖp vô cè ®Þnh kh¸c [14 kHz - 30 kHz]. TÇn sè chuÈn vµ c¸c tÝn hiÖu thêi gian. B¨ng LF [30 kHz - 300 kHz] chñ yÕu ®­îc dïng cho trî gióp dÉn ®­êng hµng kh«ng vµ hµng h¶i. C¸c ph©n bæ b¨ng cô thÓ lµ: L­u ®éng hµng h¶i, cè ®Þnh [30 kHz - 160 kHz]. V« tuyÕn dÉn ®­êng , cè ®Þnh [70 kHz - 160 kHz]. DÉn ®­êng v« tuyÕn hµng kh«ng vµ tµu biÓn [160 kHz - 300 kHz]. 3.4. B¨ng MF B¨ng nµy phô thuéc chñ yÕu vµo c¸c sãng bÒ mÆt ®Ó truyÒn, ®iÒu nµy gióp Ých cho trî gióp dÉn ®­êng vµ c¸c tr¹m qu¶ng b¸ cã vïng phôc vô cè ®Þnh. Khi tÇn sè t¨ng lªn th× thµnh phÇn sãng trêi ph¶n x¹ còng m¹nh h¬n vµo ban ®ªm khi mµ chóng bÞ tÇng ®iÖn ly hÊp thô Ýt h¬n. §iÒu nµy cã thÓ h÷u dông cho truyÒn
L­u hµnh néi bé Trang 22 4/11/2012

Phæ tÇn sè VT§

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

th«ng ®iÓm-®iÓm vµo ban ®ªm. Nã còng cã thÓ lµm cho c¸c tr¹m qu¶ng b¸ AM ph¸t ra ngoµi vïng phôc vô th«ng th­êng cña chóng hµng tr¨m km, do vËy cã thÓ can nhiÔu víi c¸c dÞch vô kh¸c ë cïng tÇn sè. Kho¶ng trèng gi÷a vïng hai phñ sãng do sãng ®Êt vµ sãng trêi t¹o nªn ®­îc gäi lµ vïng nh¶y - skip zone (xem h×nh 3.2) . NÕu chiÒu cao cña líp ph¶n x¹ t¨ng, kÝch th­íc vïng nh¶y sÏ t¨ng. NÕu chiÒu cao gi¶m, cã thÓ x¶y ra t­¬ng t¸c víi sãng mÆt ®Êt (vïng nh¶y co vÒ b»ng kh«ng ) vµ bëi v× hai sãng cã cïng tÇn sè nªn sÏ x¶y ra t¨ng c­êng hay triÖt tiªu lÉn nhau. NhiÔu nµy ®­îc gäi lµ fading. NÕu b¹n b¾t sãng ë mét ®µi qu¶ng b¸ FM ë xa vµo lóc tèi, b¹n sÏ cã rÊt nhiÒu kinh nghiÖm víi lo¹i nhiÔu nµy.

H×nh 3.2 TruyÒn sãng MF Ph©n bæ b¨ng MF B¨ng MF [300kHz - 3000kHz] chñ yÕu dïng cho trî gióp dÉn ®­êng, qu¶ng b¸ AM vµ th«ng tin ®iÓm - ®iÓm. C¸c ph©n bæ b¨ng cô thÓ lµ: DÉn ®­êng v« tuyÕn hµng kh«ng [300 kHz - 526.5 kHz]. Qu¶ng b¸ [526.5 kHz - 1606.5 kHz]. DÉn ®­êng v« tuyÕn, ®Þnh vÞ v« tuyÕn, di ®éng mÆt ®Êt, di ®éng hµng kh«ng, di ®éng hµng h¶i v.v tr¶i trªn c¶ b¨ng. 3.5 B¨ng HF §©y lµ b¨ng duy nhÊt mµ ë c¸c tÇn sè nµy sãng trêi cã thÓ truyÒn xa h¬n ®­êng ch©n trêi do ®Æc tÝnh ph¶n x¹ cña tÇng ®iÖn ly. Trong kho¶ng thêi gian tõ nh÷ng ngµy ®Çu cña th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn cho tíi khi cã c«ng nghÖ vÖ tinh, b¨ng HF lµ c¸ch duy nhÊt ®Ó truyÒn th«ng víi c¸c tr¹m di ®éng ë xa. Khi Marconi göi mét b¶n tin v« tuyÕn qua §¹i t©y d­¬ng n¨m 1901 hÇu nh­ kh«ng ai biÕt vÒ b¶n chÊt cña sãng v« tuyÕn. Mäi ng­êi nghÜ r»ng nã truyÒn t­¬ng tù nh­ ¸nh s¸ng. Ng­êi ta cho r»ng kh«ng thÓ truyÒn sãng v« tuyÕn ®iÖn xung quanh chiÒu cong cña qu¶ ®Êt gièng nh­ lµ kh«ng thÓ chiÕu mét tia s¸ng xung quanh nã. ThÝ nghiÖm cña Marconi ®· chØ ra r»ng sù suy ®o¸n ®ã lµ sai lÇm. N¨m 1902, hai nhµ khoa häc, Ngµi Oliver Heaviside vµ Arthur Kennelly, ®­a ra gi¶ thuyÕt r»ng líp dÉn ë vïng trªn cña khÝ quyÓn cã thÓ ®ãng vai trß nh­ lµ mét
L­u hµnh néi bé Trang 23 4/11/2012

Phæ tÇn sè VT§

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

bé ph¶n x¹ sãng v« tuyÕn ®iÖn. Sau ®ã, ngµi Edward Appleton ®· chøng minh r»ng líp dÉn nµy tån t¹i. Dïng mét radar th« s¬ «ng ta ®· ph¸t hiÖn ra kh«ng ph¶i mét mµ lµ nhiÒu líp (xem h×nh 2.2 ). Chóng ®­îc gäi lµ 'tÇng ®iÖn ly' do sù ion ho¸ m¹nh lµm cho líp nµy cã tÝnh dÉn ®iÖn. TruyÒn sãng v« tuyÕn ®iÖn qua m«i tr­êng nµy phøc t¹p do b¶n chÊt thay ®æi nhiÒu cña nã. Kho¶ng c¸ch truyÒn sãng chÞu ¶nh h­ëng bëi ®é cao líp ph¶n x¹, mËt ®é, ®é dµy ion, vµ tÇn sè ho¹t ®éng. TÇn sè cao h¬n sÏ ®i x©u h¬n vµo trong líp nµy tr­íc khi bÞ uèn cong trë l¹i tr¸i ®Êt. Sãng còng cã thÓ t¹o ra nhiÒu 'b­íc nh¶y' gi÷a tr¸i ®Êt vµ tÇng ®iÖn ly tr­íc khi tíi ®Ých.

H×nh 3.3 TruyÒn th«ng nhiÒu b­íc nh¶y. Mét sè hiÖn t­îng tù nhiªn d­íi ®©y t¹o nªn sù thay ®æi trong c¸c líp ®iÖn ly: Chu kú vÕt ®en - c¸c líp cña tÇng ®iÖn ly thay ®æi vÒ ®é cao vµ mËt ®é t­¬ng øng víi ho¹t ®éng cña sè c¸c vÕt ®en mÆt trêi cã chu kú 11 n¨m. B·o tõ tr­êng vµ bïng ph¸t mÆt trêi - hai hiÖn t­îng nµy g©y ra mét chu kú nhiÔu lo¹n bÊt th­êng tÇng ®iÖn ly kho¶ng 27 ngµy, ®­îc nhËn biÕt bëi rÊt nhiÒu c¸c ho¹t ®éng cña vÕt ®en khi mÆt trêi quay. Ngµy/ ®ªm - mËt ®é vµ ®é cao cña c¸c líp cña tÇng ®iÖn ly thay ®æi gi÷a ngµy vµ ®ªm. Mïa - chiÒu cao vµ mËt ®é cña c¸c líp t¨ng nhiÒu vµo mïa hÌ vµ gi¶m vµo mïa ®«ng. C¸c nghiÖp vô ho¹t ®éng trong b¨ng HF th­êng ®­îc ph©n bæ mét c¸c tÇn sè kh¸c nhau ®Ó lùa chän. §iÒu nµy sÏ cho phÐp c¸c ®µi HF ho¹t ®éng tèt t¹i c¸c thêi ®iÓm kh¸c nhau trong ngµy ë c¸c kho¶ng c¸ch kh¸c nhau. NghiÖp vô dù ®o¸n tÇng ®iÖn ly cung cÊp c¸c sè liÖu vµ biÓu ®å chi tiÕt ®Ó x¸c ®Þnh tÇn sè tèt nhÊt cho cù ly th«ng tin xa hay gÇn trªn thÕ giíi. Tuy nhiªn, viÖc lùa chän chÝnh x¸c c¸c tÇn sè ë ®­êng truyÒn HF th­êng dùa trªn thñ thuËt h¬n lµ tÝnh to¸n.

L­u hµnh néi bé

Trang 24

4/11/2012

Phæ tÇn sè VT§

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

H×nh 3.4 Lùa chän tÇn sè HF Nh÷ng thuËt ng÷ sau ®©y th­êng dïng trong th«ng tin HF: TÇn sè kh¶ dông cùc ®¹i (MUF) - lµ tÇn sè cao nhÊt cã thÓ ®­îc dïng cho th«ng tin sãng trêi gi÷a hai ®iÓm cña tr¸i ®Êt. TÇn sè lµm viÖc tèi ­u (OWF) - lµ tÇn sè cao nhÊt kh¶ dông cho Ýt nhÊt 90% sè ngµy trong th¸ng. Bëi v× dù ®o¸n tÇng ®iÖn ly khã chÝnh x¸c, c¸c tÇn sè gÇn hoÆc trªn tÇn sè kh¶ dông lín nhÊt cã x¸c suÊt kh«ng quay trë l¹i (®i xuyªn qua tÇn ®iÖn ly) tr¸i ®Êt cao. V× lý do nµy tÇn sè lµm viÖc tèi ­u ®­îc chän b»ng kho¶ng 85% cña tÇn sè kh¶ dông cùc ®¹i. TÇn sè giíi h¹n hÊp thô - lµ tÇn sè thÊp nhÊt cho truyÒn th«ng v« tuyÕn tin cËy qua tÇng ®iÖn ly. B­íc nh¶y - lµ kho¶ng c¸ch gi÷a ®µi ph¸t vµ ®iÓm mµ sãng trêi ph¶n x¹ quay trë l¹i tr¸i ®Êt. Ph©n bæ tÇn sè b¨ng HF PhÇn chñ yÕu cña b¨ng HF [3MHz-30MHz] dïng cho qu¶ng b¸ quèc tÕ, l­u ®éng mÆt ®Êt, l­u ®éng hµng h¶i vµ th«ng tin ®iÓm - ®iÓm toµn cÇu. Nh÷ng ph©n bæ cô thÓ trong b¨ng nµy cã rÊt nhiÒu vµ bao gåm l­u ®éng hµng kh«ng, l­u ®éng mÆt ®Êt, l­u ®éng hµng h¶i, qu¶ng b¸, nghiÖp d­, cè ®Þnh ®iÓm - ®iÓm, nghiÖp vô thêi gian, trî gióp khÝ t­îng ... 3.6 C¸c b¨ng VHF - UHF - SHF - EHF C¸c b¨ng nµy ®­îc ph©n lo¹i theo lan truyÒn tÇm nh×n th¼ng vµ lan truyÒn nµy th«ng qua sãng kh«ng gian, sãng trùc tiÕp vµ sãng ph¶n x¹ mÆt ®Êt. TÇn sè cµng cao th× ®Æc tÝnh nµy cµng gÇn víi ®Æc tÝnh truyÒn ¸nh s¸ng. ë ®Çu thÊp cña d¶i tÇn (VHF - UHF) sù ph¶n x¹ vµ khóc x¹ cña mÆt sãng lµm cho tÝn hiÖu truyÒn qua c¸c kho¶ng c¸ch dµi h¬n vµ ®i ®­îc vµo vïng tèi ®»ng sau c¸c vËt c¶n.
L­u hµnh néi bé Trang 25 4/11/2012

Phæ tÇn sè VT§

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c b¨ng UHF, SHF vµ EHF ®­îc dïng cho ®iÖn tho¹i di ®éng, vi ba truyÒn theo tÇm nh×n th¼ng vµ c¸c hÖ thèng truyÒn dÉn vÖ tinh. Kho¶ng c¸ch truyÒn dÉn thay ®æi lín tõ 50m ®èi víi mét vµi hÖ thèng di ®éng, tíi 80.000 km ®èi víi mét b­íc nh¶y vÖ tinh hoµn chØnh. C¸c hÖ thèng vi ba ho¹t ®éng víi kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c tr¹m lÆp lªn tíi 100km. Víi nh÷ng hÖ thèng nµy, chØ cã truyÒn qua vÖ tinh míi ®óng lµ truyÒn tÇm nh×n th¼ng do tÝn hiÖu truyÒn th¼ng qua ®­îc tÇng ®èi l­u vµ chØ bÞ ¶nh h­ëng mét chót do ®Þa h×nh vµ ®iÒu kiÖn khÝ t­îng. Trong d¶i tÇn SHF møc nhiÔu lµ cùc tiÓu vµ b¨ng th«ng l¹i ®ñ réng, v× vËy vïng phæ tÇn nµy ®­îc dµnh cho th«ng tin b¨ng réng c«ng suÊt thÊp. Bëi v× sãng kh«ng gian lµ c¬ chÕ truyÒn dÉn chÝnh cho c¸c ®­êng truyÒn mÆt ®Êt trong b¨ng UHF SHF, nªn sãng nµy cã thÓ ®­îc héi tô trong mét tia hÑp vµ do vËy gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò c¸c vËt thÓ vµ vËt c¶n trªn ®­êng truyÒn. Fading cã thÓ lµ mét khã kh¨n chÝnh trong viÖc sö dông nh÷ng tÇn sè nµy do sù th¨ng gi¸ng cña c­êng ®é tÝn hiÖu nhËn ®­îc g©y ra bëi c¸c thay ®æi do ®­êng truyÒn theo thêi gian. §©y lµ mét hiÖn t­îng ngÉu nhiªn khã n¾m b¾t, nã cã thÓ lµm cho møc tÝn hiÖu nhËn ®­îc thÊp h¬n mét phÇn ngh×n gi¸ trÞ nhËn ®­îc th«ng th­êng.

H×nh 3.5 Sãng ph¶n x¹ cã thÓ g©y ra fadinh Mét sè fading do sãng ph¶n x¹ tõ mÆt ®Êt hoÆc tõ c¸c vËt thÓ kh«ng thuéc ®­êng tÝn hiÖu chÝnh. C¸c sãng ph¶n x¹ nµy ®Õn trÔ mét vµi phÇn gi©y so víi tÝn hiÖu chÝnh vµ g©y ra t¨ng c­êng hoÆc lµm gi¶m mét phÇn tÝn hiÖu nhËn ®­îc t¹i m¸y thu. NÕu ph¶n x¹ tõ vËt thÓ chuyÓn ®éng th× fading ph¸ch ®éng (flutter) nhanh cã thÓ x¶y ra nh­ mét vµi hiÖu øng thÊy trªn TV khi mét m¸y bay bay s¸t qua trªn ®Çu. ¶nh h­ëng kh¸c, th­êng qua ®­êng truyÒn dµi, do thay ®æi trong ®iÒu kiÖn khÝ quyÓn, dÉn tíi tia tÝn hiÖu bÞ uèn lÖch khái ®Çu thu. Suy hao c­êng ®é tÝn hiÖu do cã h¬i n­íc vµ m­a còng trë thµnh ®¸ng kÓ ë c¸c tÇn sè trªn 10GHz C¸c tuyÕn vi ba ®­îc thiÕt kÕ sao cho kh¾c phôc ®­îc nh÷ng suy gi¶m lín cã thÓ cã cña møc tÝn hiÖu b»ng c¸ch dïng nh÷ng kü thuËt nh­ thu ph©n tËp. Chóng sö dông ph©n tËp theo kh«ng gian hoÆc theo tÇn sè.

L­u hµnh néi bé

Trang 26

4/11/2012

Phæ tÇn sè VT§

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

H×nh 3.6 C¸c lo¹i ph©n tËp. Ph©n tËp theo tÇn sè: viÖc ph©n tËp theo tÇn sè ®­îc thùc hiÖn dùa trªn c¬ së lµ c¸c tÇn sè kh¸c nhau sÏ bÞ suy gi¶m (fade) kh«ng gièng nhau. Sö dông hai hay nhiÒu tÝn hiÖu c¸ch biÖt kho¶ng 100MHz, tÝn hiÖu ra cña c¸c bé thu t¸ch biÖt ®­îc ®­a vµo c¸c thiÕt bÞ gäi lµ c¸c bé kÕt hîp, c¸c bé kÕt hîp sÏ tù ®éng lùa chän tÝn hiÖu tèt nhÊt thu ®­îc. Ph©n tËp theo kh«ng gian: sö dông hai hay nhiÒu anten, c¸ch nhau theo chiÒu th¼ng ®øng trªn cïng mét cét vµ tÝn hiÖu thu ®­îc tõ c¸c anten ®­îc gÐp vµo mét ®Çu thu duy nhÊt. Ph©n tËp theo kh«ng gian hiÖu qu¶ vÒ phæ h¬n v× nã kh«ng ®ßi hái thªm tÇn sè. Ph©n bæ c¸c b¨ng VHF - UHF - SHF - EHF B¨ng VHF [30MHz - 300MHz] chñ yÕu ®­îc dïng cho qu¶ng b¸ FM vµ TV, l­u ®éng mÆt ®Êt, l­u ®éng hµng kh«ng, l­u ®éng hµng h¶i vµ v« tuyÕn dÉn ®­êng hµng kh«ng. B¨ng UHF [300MHz - 3GHz] chñ yÕu dïng cho l­u ®éng mÆt ®Êt, ®iÖn tho¹i tÕ bµo, trî gióp dÉn ®­êng, rada, TV vµ c¸c hÖ thèng vi ba. B¨ng SHF [3GHz - 30 GHz] ®­îc ph©n ®o¹n cho vi ba, ®Þnh vÞ v« tuyÕn, c¸c hÖ thèng vÖ tinh néi ®Þa vµ quèc tÕ còng nh­ c¸c ho¹t ®éng vò trô. B¨ng EHF [30GHz - 300GHz] cã ph©n bæ nhiÒu cho vÖ tinh th¨m dß tr¸i ®Êt, nghiªn cøu thiªn v¨n v« tuyÕn, di ®éng, dÉn ®­êng v« tuyÕn, v.v

L­u hµnh néi bé

Trang 27

4/11/2012

Anten

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

4. Anten
4.1 Giíi thiÖu Trong bÊt kú mét hÖ thèng th«ng tin v« tuyÕn nµo, tÝn hiÖu sau khi ®iÒu chÕ ®­îc ph¸t ®i vµ ®­îc thu bëi c¸c lo¹i anten. C¸c ®Æc tÝnh ®iÖn cña 1 anten lµ nh­ nhau cho dï nã ®­îc dïng cho ph¸t hay thu. Sù kh¸c nhau lµ liªn quan ®Õn ®é lín cña c«ng suÊt. Mét anten ph¸t cã thÓ cã c«ng suÊt bøc x¹ tíi vµi ngµn Watt, nh­ng do c¸c suy hao trong qu¸ tr×nh truyÒn sãng, c«ng suÊt thu ®­îc t¹i anten thu cã thÓ rÊt nhá, tíi 1 phÇn triÖu W. Trong nhiÒu lo¹i nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn, ng­êi ta dïng mét anten chung cho c¶ thu vµ ph¸t sãng. 4.2 C¸c nguyªn lý c¬ b¶n cña Anten C¸c ®Æc ®iÓm vËt lý chÝnh x¸c vÒ viÖc 1 anten ph¸t vµ thu n¨ng l­îng ®iÖn tõ phøc t¹p nh­ thÕ nµo th× kh«ng ®­îc ®Ò cËp trong tµi liÖu nµy. Tuy nhiªn, 1 vµi c¸c nguyªn lý c¬ b¶n ®­îc ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c lo¹i anten. NÕu dßng ®iÖn trong d©y dÉn biÕn ®æi nã sÏ sinh ra ®iÖn tr­êng vµ tõ tr­êng xung quanh nã. NÕu dßng ®iÖn ®æi chiÒu th× ®iÖn tr­êng vµ tõ tr­êng xung quanh d©y dÉn tr­íc hÕt sÏ thu hÑp l¹i vµ sau ®ã th× c¸c tr­êng nµy sÏ lín dÇn lªn víi ph©n cùc ng­îc l¹i. T¹i tÇn sè trªn 15 KHz, kh«ng ph¶i tÊt c¶ n¨ng l­îng cña tr­êng cã thÓ trë vÒ ®©y dÉn hoµn toµn tr­íc khi khi dßng ®iÖn ®æi chiÒu vµ n¨ng l­îng nµy sÏ t¹o ra ®iÖn tr­êng vµ tõ tr­êng míi. Tr­êng ban ®Çu vÉn cßn

Dßng ®iÖn t¨ng

Dßng ®iÖn gi¶m vÒ 0

Dßng ®iÖn t¨ng theo chiÒu ng­îc

Tõ tr­êng lan réng ra

Tr­êng trong thu hÑp l¹i, tr­êng ngoµi më réng ra

Tr­êng trong më réng ra, tr­êng ngoµi ph¸t x¹

H×nh 4.1- Tr­êng ph¸t x¹ cña Anten (tr­êng hîp ë h/v trªn lµ tõ tr­êng)

L­u hµnh néi bé

Trang 28

4/11/2012

Anten

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

l¹i phÝa ngoµi d©y dÉn khi ®ã kh«ng thÓ trë l¹i d©y dÉn n÷a vµ sÏ ph¸t x¹ ra kh«ng gian theo vËn tèc cña ¸nh s¸ng. Mét Anten nÕu ®­îc thiÕt kÕ hoµn h¶o, sÏ biÕn ®æi mét c¸ch cã hiÖu qu¶ tÊt c¶ n¨ng l­îng dßng ®iÖn trong d©y dÉn thµnh sãng ®iÖn tõ. Qu¸ tr×nh thu trong Anten sÏ x¶y ra 1 qu¸ tr×nh ng­îc l¹i lµ chuyÓn tr­êng ®iÖn tõ thµnh hiÖu ®iÖn thÕ trong d©y dÉn. §iÒu nµy còng t­¬ng tù nh­ khi cho nam ch©m quay sÏ t¹o ra mét hiÖu ®iÖn thÕ ë d©y dÉn quÊn xung quanh nam ch©m ®ã. 4.3 H­íng ph¸t x¹, T¨ng Ých vµ C«ng suÊt bøc x¹ ®¼ng h­íng t­¬ng ®­¬ng (EIRP) cña Anten Theo c¸c tÝnh to¸n lý thuyÕt vÒ viÖc sãng v« tuyÕn truyÒn nh­ thÕ nµo, ng­êi ta gi¶ thiÕt r»ng anten ph¸t x¹ tr­êng ®iÖn tõ theo mäi h­íng. KiÓu Anten nµy ®­îc gäi lµ anten ph¸t x¹ ®¼ng h­íng vµ nã lµ c¬ së cho tÝnh to¸n ®é t¨ng Ých vµ h­íng ph¸t x¹ cña c¸c hÖ thèng anten kh¸c, mÆc dï trong thùc tÕ kh«ng cã lo¹i anten nh­ vËy tån t¹i (vÝ dô nh­: 0 km/h lµ gi¸ trÞ ban ®Çu mµ tõ ®ã tÝnh tèc ®é cña « t«) anten ®¼ng h­íng cã ®é t¨ng Ých lµ 0 dB dïng lµm chuÈn ®Ó ®o ®é t¨ng Ých cña c¸c Anten kh¸c trªn thùc tÕ . H­íng ph¸t x¹ cña Anten H­íng ph¸t x¹ lµ kh¶ n¨ng tËp trung n¨ng l­îng cña 1 Anten mµ nã ph¸t x¹ theo mét hoÆc nhiÒu h­íng lín h¬n c¸c h­íng kh¸c vµ c¸c Anten trong thùc tÕ ®· thÓ hiÖn h­íng tÝnh ®ã theo gãc. Trong tr­êng hîp cña mét lo¹i Anten ®¬n gi¶n nhÊt ®ã lµ sîi d©y cã chiÒu dµi b»ng nöa b­íc sãng (Anten Dipole), h­íng ph¸t x¹ cña nã m¹nh nhÊt lµ vÒ 2 bªn vµ hÇu nh­ b»ng kh«ng t¹i 2 ®Çu cña nã (h×nh vÏ 4.2)
Anten

H×nh 4.2: Gi¶n ®å ph¸t x¹ theo 2 h­íng cña Anten nöa sãng
L­u hµnh néi bé Trang 29 4/11/2012

Anten

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c Anten cã thÓ ®­îc thiÕt kÕ víi nhiÒu lo¹i gi¶n ®å ph¸t x¹ kh¸c nhau ®Ó phï hîp víi c¸c øng dông kh¸c nhau. §é t¨ng Ých cña Anten §Æc ®iÓm quan träng nhÊt cña 1 Anten lµ ®é t¨ng Ých cña nã. §ã chÝnh lµ phÐp ®o kh¶ n¨ng tËp trung n¨ng l­îng sãng cña Anten vµ truyÒn theo mét h­íng nhÊt ®Þnh. §èi víi hÖ thèng truyÒn dÉn v« tuyÕn ®iÓm-®iÓm, ng­êi ta cÇn anten cã t¨ng Ých cao. Mét Anten mµ tËp trung n¨ng l­îng vµo bóp sãng th× sÏ cã ®é t¨ng Ých cao khi so s¸nh víi Anten ®¼ng h­íng. Bóp sãng cµng hÑp th× t¨ng Ých cña Anten cµng lín.

H×nh 4.3 - Anten ®¼ng h­íng vµ Anten cã h­íng C«ng suÊt ph¸t x¹ ®¼ng h­íng t­¬ng ®­¬ng (EIRP) EIRP ®­îc x¸c ®Þnh nh­ lµ tÝch cña c«ng suÊt cung cÊp cho Anten (tÝnh b»ng Watt) vµ ®é t¨ng Ých (lÇn) cña nã theo mét h­íng cho tr­íc so víi Anten ®¼ng h­íng cã ®é t¨ng Ých lµ 1 lÇn. VÝ dô ®èi víi Anten nöa sãng cã t¨ng Ých lµ 1,6 lÇn (hoÆc lµ 2.2 dBi) so víi 1 Anten ®¼ng h­íng. NÕu kÕt nèi nã víi 1 m¸y ph¸t cã c«ng suÊt lµ 50 W th× EIRP sÏ lµ 50x1,6=83 W. Mét Anten Parabol ®­îc dïng cho 1 tuyÕn th«ng tin v« tuyÕn cã t¨ng Ých lµ 10000 lÇn (hoÆc 40 dBi) ®­îc nèi víi 1 m¸y ph¸t cã c«ng suÊt lµ 1 W th× EIRP lµ 10000W. Do ®ã EIRP lµ 1 phÐp ®o sù tËp trung c«ng suÊt ®Çu ra cña m¸y ph¸t.

L­u hµnh néi bé

Trang 30

4/11/2012

Anten

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Chóng ta cã thÓ dïng Anten cã t¨ng Ých ®Ó tËp trung tÝn hiÖu theo h­íng mong muèn vµ lo¹i bá nh÷ng tÝn hiÖu kh«ng mong muèn ra ngoµi. NÕu sö dông Anten cã t¨ng Ých cao th× c«ng suÊt m¸y ph¸t yªu cÇu sÏ gi¶m xuèng. Kh«ng ph¶i tÊt c¶ Anten ®Òu cÇn cã h­íng. §èi víi ph¸t thanh, truyÒn h×nh c­êng ®é tr­êng xung quanh Anten cÇn b»ng nhau theo mäi h­íng. 4.4 §é réng bóp sãng Khi Anten ®­îc thiÕt kÕ ®Ó tËp trung n¨ng l­îng theo mét h­íng, th× ph¹m vi kh«ng gian giíi trong ®ã n¨ng l­îng tËp trung chñ yÕu ®­îc gäi lµ ®é réng bóp sãng. Nã th­êng ®­îc ®o nh­ lµ mét gãc gi÷a c¸c ®iÓm n¬i mµ c«ng suÊt ph¸t x¹ gi¶m 1 nöa (tøc 3 dB) so víi c«ng suÊt ë h­íng ph¸t cùc ®¹i.
Antenna

C¸c ®iÓm 1/2 c«ng suÊt H×nh 4.4- §é réng bóp sãng

4.5 Ph©n cùc cña Anten Trong mét sãng ®iÖn tõ, ®iÖn tr­êng vµ tõ tr­êng vu«ng gãc víi nhau vµ vu«ng gãc víi ph­¬ng truyÒn sãng (h×nh 1.3). Ph©n cùc cña Anten lµ sù bè trÝ cña vecto ®iÖn tr­êng trong kh«ng gian. NÕu vecto nµy n»m trong mÆt ph¼ng ®øng, th× sãng v« tuyÕn ®­îc coi lµ cã ph©n cùc ®øng. VÒ c¬ b¶n, 1 Anten cã ph©n cùc ®øng sÏ t¹o ra tÝn hiÖu cã ph©n cùc ®øng, nÕu quay 900 nã sÏ cã ph©n cùc ngang. Mét sãng ph©n cùc ®øng sÏ t¹o ra dßng ®iÖn trong mét d©y dÉn th¼ng ®øng khi nã ®i qua, nh­ng nã sÏ kh«ng cã t¸c dông ®èi víi d©y dÉn ®Æt ngang vµ ng­îc l¹i. §èi víi tuyÕn th«ng tin trong tÇm nh×n th¼ng, Anten ph¸t vµ thu ph¶i cã ph©n cùc nh­ nhau, bëi v× nÕu ph©n cùc chÐo (vÝ dô, Anten ph¸t ph©n cùc ®øng, Anten thu ph©n cùc ngang) th× tÝn hiÖu thu ®­îc sÏ bÞ yÕu ®i nhiÒu lÇn.

L­u hµnh néi bé

Trang 31

4/11/2012

Anten

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

H×nh 4.5 - Sù cÇn thiÕt sö dông ®óng ph©n cùc Anten Trong thùc tÕ, hÇu hÕt c¸c Anten ®Òu cã ph©n cùc hoÆc ®øng hoÆc ngang ®Ó phï hîp víi c¸c øng dông riªng biÖt. Trong c¸c dÞch vô di ®éng mÆt ®Êt th­êng sö dông ph©n cùc ®øng bëi v× dÔ dµng trong viÖc dùng ®øng Anten trªn xe. §èi víi c¸c tuyÕn th«ng tin cè ®Þnh th× th­êng dïng ph©n cùc ngang bëi v× suy hao truyÒn sãng th­êng Ýt h¬n. §èi víi c¸c kiÓu ph©n cùc kh¸c nh­ lµ ph©n cùc trßn th× th­êng ®­îc sö dông trong c¸c nghiÖp vô ®Æc biÖt trong ®ã h­íng cña Anten ph¸t vµ thu cã thÓ thay ®æi ®­îc(vÝ dô nh­ trong th«ng tin vÖ tinh) 4.6 D¶i th«ng cña Anten §ã lµ mét d¶i tÇn sè mµ trªn ®ã Anten ho¹t ®éng mét c¸ch cã hiÖu qu¶. Mét vµi øng dông cã thÓ dïng Anten ho¹t ®éng trªn toµn bé b¨ng tÇn (vÝ dô ®èi víi b¨ng HF, Anten cã thÓ ho¹t ®éng t¹i mét tÇn sè bÊt kú gi÷a 2 vµ 30 MHz). Nãi mét c¸ch kh¸c, Anten dïng trong c¸c tuyÕn th«ng tin cè ®Þnh t¹i b¨ng tÇn UHF cã thÓ ®­îc thiÕt kÕ chØ cho mét tÇn sè ®¬n. 4.7 Mét vµi Anten th«ng th­êng Anten Dipole Dipole lµ mét lo¹i Anten ®¬n gi¶n nhÊt vµ th­êng ®­îc dïng hoÆc mét m×nh hoÆc gåm mét d·y, trong tÊt c¶ c¸c b¨ng tÇn d­íi 3GHz. VÒ c¬ b¶n, Dipole lµ mét lo¹i Anten mµ cã 2 cùc, hoÆc 2 phÇn tö. Hai phÇn tö nµy theo lý thuyÕt cã thÓ cã chiÒu dµi bÊt kú. Tuy nhiªn trong thùc tÕ, ng­êi ta gi¶ thiÕt r»ng khi tõ “dipole” ®­îc dïng ®éc lËp th× nã miªu t¶ 1 Anten cã chiÒu dµi b»ng nöa b­íc sãng t¹i mét tÇn sè sö dông. T¹i b¨ng tÇn HF, c¸c Dipole trªn thùc tÕ cã chiÒu dµi lµ 40m hoÆc h¬n, nã ®­îc t¹o ra b»ng viÖc c¨ng c¸c sîi d©y gi÷a c¸c cét cao. T¹i b¨ng VHF vµ UHF chiÒu dµi cña c¸c dipole gi¶m xuèng tíi vµi cm vµ th­êng ®­îc chÕ t¹o tõ èng kim lo¹i.

L­u hµnh néi bé

Trang 32

4/11/2012

Anten 1/2 b­íc sãng

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Feed point

H×nh 4.6 - Anten Dipole Anten ®¬n cùc (hay lµ ground plane) Lµ Anten víi mét d©y dÉn dùng ®øng trªn mét miÕng kim lo¹i máng dùng trªn mÆt ®Êt. Mét anten ®¬n cùc ®iÓn h×nh cã chiÒu dµi b»ng 1/4 b­íc sãng vµ ®­îc dïng trong c¸c dÞch vô di ®éng b¨ng VHF, UHF còng nh­ trong ph¸t thanh b¨ng MF vµ HF. Gi¶n ®å ph¸t x¹ vµ ®é t¨ng Ých vÒ c¬ b¶n t­¬ng tù nh­ Dipole.

1/4 b­íc sãng Feed point MÆt ®Êt

H×nh 4.7 - Anten ®¬n cùc Anten Yagi (hay cßn gäi lµ Anten x­¬ng c¸) Tªn Anten nµy ®­îc lÊy tõ tªn cña ng­êi NhËt ph¸t minh ra nã lµ Yagi vµ Uda, nã th­êng ®­îc dïng t¹i b¨ng tÇn VHF vµ UHF vµ cho c¸c ®­êng truyÒn ®ßi hái cã ®é t¨ng Ých ®Þnh h­íng cao. CÊu tróc cña anten Yagi gåm mét thanh ph¶n x¹ ®Æt phÝa sau dipole nöa sãng (Anten chÝnh) vµ 12 hay nhiÒu h¬n c¸c thanh h­íng x¹ ®Æt tr­íc nã. Thanh ph¶n x¹ dµi h¬n chiÒu dµi cña Anten chÝnh 15-20% vµ ®Æt ë vÞ trÝ kho¶ng 1/4 b­íc sãng vÒ phÝa sau Anten chÝnh cßn c¸c thanh h­íng x¹ th× ng¾n h¬n Anten chÝnh 10-15% vµ ®Æt ë vÞ trÝ kho¶ng 1/8 b­íc sãng vÒ phÝa tr­íc Anten chÝnh. NÕu kho¶ng c¸ch xa h¬n th× ®é réng d¶i tÇn vµ trë kh¸ng cña Anten còng t¨ng lªn. Sè thanh h­íng x¹ cµng nhiÒu th× gãc ®Þnh h­íng cµng thu l¹i vµ ®é khuÕch ®¹i cµng cao. TÊt c¶ Anten chÝnh, thanh ph¶n x¹, thanh h­íng x¹ cã thÓ ®Æt trªn mét trôc kim lo¹i, kh«ng cÇn c¸ch ®iÖn, nh­ng ph¶i l¾p ë chÝnh gi÷a mçi thanh v× ë chÝnh gi÷a ®iÖn ¸p b»ng kh«ng. Ta cã thÓ s¾p ®Æt c¸c chÊn tö gÇn hay xa Anten chÝnh, nhiÒu hay Ýt chÊn tö sÏ lµm cho ®é khuÕch ®¹i, ®é réng d¶i tÇn vµ trë kh¸ng cña Anten lín hay nhá hoÆc bï trõ lÉn nhau. Anten Yagi th­êng hay dïng 1 ®Õn 10 thanh h­íng x¹, víi t¨ng Ých kho¶ng 6 - 30 lÇn (tøc 8 - 14 dBi) víi ®é réng bóp sãng lµ kho¶ng 800 cho ®Õn 350.
L­u hµnh néi bé Trang 33 4/11/2012

Anten Thanh ph¶n x¹ Anten chÝnh

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c thanh h­íng x¹

Trôc kim lo¹i

H×nh 4.8 - Anten Yagi 7 chÊn tö Anten Parabole Khi mét nguån s¸ng ®­îc h­íng ®i tõ 1 mÆt ph¶n x¹ cã h×nh ®Üa ®­îc thiÕt kÕ 1 c¸ch hoµn h¶o, nã ®­îc tËp trung thµnh 1 bóp sãng hÑp mµ bóp sãng nµy cã thÓ phôc vô ®­îc c¸c ®èi t­îng ë kho¶ng c¸ch yªu cÇu. Mét vÝ dô cña tr­êng hîp nµy lµ ®Ìn pha räi hoÆc h¶i ®¨ng. H×nh d¹ng bé ph¶n x¹ mµ cã t¸c dông nh­ trªn ®­îc gäi lµ parabole vµ nã ho¹t ®éng tèt t¹i c¸c tÇn sè cao ( 1GHZ hoÆc h¬n). §­êng kÝnh cña ®Üa ph¶n x¹ phô thuéc vµo tÇn sè ho¹t ®éng, t¨ng Ých vµ ®é réng bóp sãng thiÕt kÕ. Khi tÇn sè ho¹t ®éng t¨ng hoÆc ®­êng kÝnh cña Anten parabole t¨ng th× ®é t¨ng Ých cña Anten t¨ng vµ ®é réng bóp sãng bÞ hÑp l¹i. §­êng kÝnh Anten parabole cã thÓ tõ vµi m t¹i tÇn sè thÊp cho ®Õn vµi tr¨m mm t¹i tÇn sè cao nhÊt.

H­íng ph¸t x¹

Feed point

H×nh 4.9 - MÆt c¾t cña Anten Parabole Anten Parabole ®­îc dïng bÊt cø n¬i nµo mµ yªu cÇu chïm n¨ng l­îng rÊt hÑp vµ tËp trung nh­ lµ c¸c tuyÕn Viba, hÖ thèng anten vÖ tinh hoÆc radar.

L­u hµnh néi bé

Trang 34

4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

5. C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ
5.1 Giíi thiÖu §iÒu chÕ hiÓu mét c¸ch ®¬n gi¶n lµ thay ®æi hoÆc biÕn ®æi. Kh«ng cã ®iÒu chÕ, th«ng tin khã cã thÓ ®­îc chuyÒn t¶i ®i. NÕu khi b¹n nãi kh«ng cã sù rung, sù biÕn ®æi cña d©y thanh ©m th× b¹n ch¼ng cã thÓ ph¸t ©m ®­îc g×. NÕu mét sãng radio kh«ng ®­îc ®iÒu chÕ th× nã kh«ng thÓ mang c¸c th«ng tin h÷u Ých. Cã rÊt nhiÒu ph­¬ng ph¸p ®iÒu chÕ c¸c tÝn hiÖu v« tuyÕn, xin ®­îc ®­a ra ®©y mét vµi ph­¬ng ph¸p chung nhÊt. Ph­¬ng thøc ®iÒu chÕ sö dông trong mét sè dÞch vô ®· ®¨ng ký ®­îc ®­îc tãm t¾t trong c¸c tµi liÖu theo c¸c chuÈn Quèc TÕ nªu râ c¸c ®Æc tÝnh vµ ®é réng b¨ng th«ng cÇn thiÕt. 5.2 Sãng duy tr× (CW). Vµo thêi gian ®Çu cña th«ng tin v« tuyÕn ®iÒu chÕ tÝn hiÖu biÕn ®iÖu nh­ tiÕng nãi vµo mét sãng mang lµ kh«ng thÓ thùc hiÖn ®­îc. Th«ng tin ®­îc truyÒn ®i b»ng c¸ch bËt t¾t c¸c xung nh­ m· Morse, m· Morse c¸c ch÷ c¸i hoÆc ch÷ sè ®­îc qui thµnh mét kiÓu cô thÓ lµ chÊm hay g¹ch. Sãng v« tuyÕn ®­îc ®iÒu chØnh t¨ng cùc ®¹i hay t¾t h¼n t­¬ng øng víi chiÒu dµi cña chÊm hay hay g¹ch.

H×nh 5.1 Sãng mang duy tr× kh«ng ®iÒu chÕ Do mét sãng cã tÝnh liªn tôc kh«ng thay ®æi kh«ng truyÒn t¶i th«ng tin, thuËt ng÷ CW ®­îc sö dông ®Ó m« t¶ tÊt c¶ c¸c c¸ch thøc truyÒn tÝn hiÖu trong ®ã th«ng tin ®­îc truyÒn ®i b»ng c¸ch ®iÒu chÕ t¾t/më cña sãng mang. Ngµy nay, m· Morse hay CW kh¸c vÉn cßn ®­îc sö dông trong c¸c øng dông ®Æc biÖt, trong ®ã c¸c bµi to¸n vÒ nhiÔu hay c«ng suÊt ®ßi hái th«ng tin tin cËy trong c¸c ®iÒu kiÖn kh¾t khe. Víi c¸c ®iÒu kiÖn thu khã kh¨n, ®Ó dÔ dµng cho ng­êi nghe ph©n biÖt sù cã hay kh«ng cã cña mét tÝn hiÖu h¬n lµ gi¶i ®o¸n lêi nãi hay sù thay ®æi cña ©m thanh kh¸c.

L­u hµnh néi bé

Trang 35

4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

H×nh 5.2 Sãng CW sau khi ®iÒu chÕ Ngoµi ra, nhiÒu hÖ thèng th«ng tin v« tuyÕn ®­îc sö dông ®Ó truyÒn c¸c tÝn hiÖu d¹ng sè, d¹ng th«ng tin mµ c¸c th«ng tin cÇn truyÒn ®­îc thÓ hiÖn b»ng c¸c nhãm c¸c sè 0 vµ 1. Nh­ vËy, c¸c hÖ thèng hiÖn ®¹i ®· sö dông kiÓu truyÒn tin khëi thuû, sãng duy tr× víi sù biÕn ®iÖu t¾t/më. 5.3 §iÒu chÕ biªn ®é (AM). PhÇn nµy sÏ tr×nh bÇy c¸ch ®iÒu chÕ biªn ®é cña sãng v« tuyÕn biÕn ®iÖu cïng víi sù thay ®æi biªn ®é cña tÝn hiÖu. Qu¸ tr×nh ®iÒu biªn lµm thay ®æi biªn ®é kh«ng ®æi cña sãng mang v« tuyÕn theo sù thay ®æi cña tÝn hiÖu nh­ tiÕng nãi hay ©m nh¹c. KÕt qu¶ lµ biªn ®é cña sãng mang kh«ng cßn lµ cè ®Þnh n÷a, biªn ®é cña nã thay ®æi mét c¸ch tØ lÖ theo biªn ®é cña tÝn hiÖu. KÕt qu¶ cña ®iÒu chÕ tÝn hiÖu audio ®¬n biªn ®­îc thÓ hiÖn ë h×nh 5.3 tíi h×nh 5.5. Trong c¸c h×nh nµy tÝn hiÖu ban ®Çu ®­îc chång lªn sãng v« tuyÕn.

H×nh 5.3 Sãng mang v« tuyÕn ch­a ®iÒu chÕ TÝn hiÖu sau ®iÒu chÕ AM chiÕm mét b¨ng th«ng lín h¬n b¨ng th«ng mµ tÝn hiÖu ban ®Çu chiÕm. Thùc tÕ b¨ng th«ng cña tÝn hiÖu ®­îc ®iÒu chÕ AM lín gÊp hai lÇn so víi b¨ng th«ng cña tÝn hiÖu tr­íc ®iÒu chÕ, ®iÒu nµy cã nghÜa lµ AM cã hiÖu qu¶ sö dông phæ tÇn sè thÊp. T¹p ©m sinh ra trong qu¸ tr×nh truyÒn dÉn còng t¸c ®éng ®Õn biªn ®é cña tÝn hiÖu phôc håi. §Ó t¸ch ®­îc nhiÔu ra khái tÝn hiÖu lµ mét ®iÒu rÊt khã v× nhiÔu ®· lµm thay ®æi d¹ng cña tÝn hiÖu ban ®Çu.
L­u hµnh néi bé Trang 36 4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c lîi thÕ c¬ b¶n cña ®iÒu chÕ biªn ®é (AM) lµ c¸c bé thu ®­îc thiÕt kÕ vµ s¶n xuÊt dÔ dµng. §èi víi ng­êi dïng c¸c bé thu nµy rÎ tiÒn vµ dÔ sö dông. §iÒu nµy ®· lµm cho kü thuËt AM gÇn ®©y vÉn lµ sù lùa chän phæ biÕn ®èi víi c¸c øng dông qu¶ng b¸ nãi chung, tuy nhiªn c¸c c«ng nghÖ míi ®ang dÇn lo¹i bá nã. 5.4 §iÒu chÕ ®¬n biªn (SSB). Trong c¸c truyÒn dÉn b»ng ®iÒu chÕ biªn ®é, tÝn hiÖu audio xuÊt hiÖn 2 lÇn trong b¨ng tÇn truyÒn dÉn. NghÜa lµ cã 2 b¨ng chøa c¸c th«ng tin gièng nhau ®­îc t¹o ra trong qu¸ tr×nh ®iÒu chÕ biªn ®é (xem h×nh 5.6). Sãng mang tÝn hiÖu thùc sù kh«ng chøa c¸c th«ng tin, nã chØ lµm chøc n¨ng câng c¸c tÝn hiÖu audio vµ cã thÓ bÞ lo¹i bá ë ®Çu thu. Do ®ã, chóng ta cã thÓ lo¹i bá sãng mang vµ mét phÇn tÝn hiÖu kh«ng mong muèn, tõ ®ã cã thÓ tiÕt kiÖm ®­îc mét phÇn lín b¨ng th«ng.

H×nh 5.4 TÝn hiÖu ©m tÇn

H×nh 5.5 Sãng sau khi ®iÒu chÕ biªn ®é Thùc tÕ chóng ta cã thÓ kh«ng ph¶i sö dông b¨ng th«ng lín h¬n d¶i tÇn cña tÝn hiÖu ban ®Çu mµ vÉn cã thÓ göi c¸c tÝn hiÖu trªn sãng v« tuyÕn ®iÖn nh­ mong muèn. KiÒu ®iÒu chÕ nµy gäi lµ ®iÒu chÕ ®¬n biªn (SSB). Nã ®­îc sö dông mét c¸ch kh¸ phæ biÕn cho truyÒn dÉn tho¹i vµ sè liÖu trong b¨ng tÇn HF tõ 3 ®Õn 30

L­u hµnh néi bé

Trang 37

4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

H×nh 5.6 C¸c tÝn hiÖu AM vµ SSB MHz,b¨ng tÇn cã mËt ®é sö dông tÇn sè kh¸ cao. SSB lµ h×nh thøc ®iÒu chÕ cã hiÖu qu¶ sö dông phæ cao vµ kh¶ n¨ng chèng nhiÔu ë møc b×nh th­êng. Khi 5/6 n¨ng l­îng cña mét bé ph¸t sãng AM bÞ l½ng phÝ do ph¸t thªm mét biªn kh«ng mong muèn vµ sãng mang, th× mét bé ph¸t sãng ®iÒu chÕ ®¬n biªn cã c«ng suÊt t­¬ng ®­¬ng sÏ ®¹t hiÖu qu¶ lín h¬n 6 lÇn. Toµn bé ®iÒu nµy d­êng nh­ rÊt tèt nh­ng thùc chÊt lµ nh­ thÕ nµo ? Còng nh­ tÝn hiÖu AM, tÝn hiÖu SSB vÉn bÞ t¹p ©m lÉn vµo vµ khã cã thÓ t¸ch chóng ra ®­îc. Ngoµi ra, c¸c thiÕt bÞ thu ph¸t SSB kh¸ phøc t¹p, ®¾t, khã ®iÒu chØnh h¬n thiÕt bÞ AM th­êng. Nh÷ng khã kh¨n ®ã ®· lµm h¹n chÕ viÖc sö dông ph­¬ng ph¸p ®iÒu chÕ SSB cho th«ng tin th­¬ng m¹i ®iÓm tíi ®iÓm h¬n lµ cho c¸c øng dông qu¶n b¸ nãi chung. 5.5 §iÒu chÕ tÇn sè (FM). Trong kü thuËt ®iÒu chÕ nµy, tÇn sè cña sãng mang v« tuyÕn ®­îc lµm biÕn ®iÖu theo mét tØ lÖ víi biªn ®é cña tÝn hiÖu. VÝ dô: Gi¶ sö sãng v« tuyÕn sö dông lµ 104,7 MHz. Khi sö dông ®iÒu tÇn, møc ®iÒu chÕ cao cã thÓ lµm t¨ng tÇn sè truyÒn dÉn cña sãng v« tuyÕn lªn thªm 75 KHz vµ møc ®iÒu chÕ thÊp cã thÓ lµm gi¶m nã xuèng thªm 75 KHz. KÕt qu¶ lµ tÇn sè sãng v« tuyÕn liªn tôc bÞ thay ®æi vµ phô thuéc vµo møc ®é ®iÒu chÕ cña tÝn hiÖu ®ang ®­îc truyÒn ®i. Tèc ®é thay ®æi phô thuéc vµo tÇn sè tÝn hiÖu ®iÒu chÕ. Chóng ta cã thÓ nãi r»ng tÝn hiÖu FM nµy cã ®é lÖch tÇn sè lµ ± 75 KHz.

H×nh 5.7 TÝn hiÖu ©m tÇn
L­u hµnh néi bé Trang 38 4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Trong tr­êng hîp nµy, sãng v« tuyÕn l¹i mang tÝn hiÖu ®Õn ®Ých cña nã. Tuy nhiªn, tÝn hiÖu kh«ng ®­îc ‘®Æt lªn’ sãng mang nh­ ®iÒu chÕ biªn ®é mµ ®­îc ‘ che dÊu ’ bªn trong nã. §iÒu nµy ®· lµ cho tÝn hiÖu ®iÒu tÇn kh«ng bÞ ¶nh h­ëng bëi nhiÔu khÝ quyÓn hoÆc nhiÔu nh©n t¹o trªn ®­êng truyÒn radio v× c¸c lo¹i nhiÔu nµy g©y ¶nh h­ëng chñ yÕu lªn biªn ®é h¬n lµ lªn tÇn sè cña tÝn hiÖu. NhiÔu ®· ®­îc ®iÒu biªn dÔ dµng ®­îc t¸ch khái tÝn hiÖu ë ®Çu thu, nªn tÝn hiÖu ®­îc phôc håi cã chÊt l­îng cao.

H×nh 5.9 NhiÔu ®iÒu biªn ®­îc t¸ch ra khái tÝn hiÖu ®iÒu tÇn ë m¸y thu
FM B¨ng réng Mét ®iÒu râ rµng lµ khi ®iÒu chÕ tÇn sè ®­îc sö dông ph¸t qu¶ng b¸ th× tÝn hiÖu ©m thanh nhËn ®­îc sÏ tèt h¬n trong tr­êg hîp sö dông ®iÒu chÕ AM. Nh­ng t¹i sao kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c dÞch vô qu¶ng b¸ ®Òu sö dông ®iÒu tÇn ? C©u tr¶ lêi n»m ë ®é chiÕm dông b¨ng tÇn cña tÝn hiÖu FM. TÝn hiÖu FM chiÕm dông b¨ng tÇn lín h¬n nhiÒu so víi tÝn hiÖu AM, kh«ng chØ gÊp ®«i mµ lµ gÇn m­êi lÇn. §iÒu nµy thËt l·ng phÝ nguån phæ tÇn vµ chØ ®­îc chÊp nhËn t¹i nh÷ng n¬i cÇn chÊt l­îng ©m thanh thËt tèt.

L­u hµnh néi bé

Trang 39

4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

FM b¨ng hÑp Kh«ng kh¶i tÊt c¶ c¸c dÞch vô FM ®Òu sö dông b¨ng réng. NÕu nh­ ®é lÖch tÝn hiÖu gi¶m xuèng, ®é chiÕm dông b¨ng tÇn còng gi¶m vµ ®iÒu nµy lµm cho phæ tÇn sè ®­îc sö dông mét c¸ch cã hiÖu qu¶ h¬n. ChÊt l­îng ©m thanh cã thÓ gi¶m, tuy nhiªn ®èi víi tiÕng nãi vµ truyÒn sè liÖu th× ®©y kh«ng ph¶i lµ vÊn ®Ò chÝnh. Do FM b¨ng hÑp vÉn cã kh¶ n¨ng chèng nhiÔu do khÝ quyÓn vµ do con nguêi g©y ra nªn lo¹i ®iÒu chÕ nµy ®­îc dïng réng r·i trong th«ng tin mÆt ®Êt vµ th«ng tin hµng h¶i trong b¨ng UHF vµ VHF. 5.6 §iÒu chÕ gãc Ph­¬ng ph¸p ®iÒu chÕ nµy vÒ c¬ b¶n lµ sù ‘biÕn tÊu’ cña FM. Tuy nhiªn, thay v× sù thay ®æi cña tÇn sè sãng mang chØ cã gãc pha cña nã thay ®æi. Ph­¬ng ph¸p nµy kh¸ phøc t¹p vµ chóng ta còng kh«ng cÇn thiÕt ®i vµo chi tiÕt. §iÒu chÕ gãc th­êng ®­îc sö dông trong c¸c hÖ thèng FM b¨ng hÑp nh­ c¸c dÞch vô th«ng tin di ®éng, dÞch vô mµ cã ®é lÖch tÇn sè =± 5 KHz hay nhá h¬n. §Ó cã chÊt l­îng tÝn hiÖu tèt th× ®é chiÕm dông phæ tÇn sè ph¶i lín, nh­ng nh­ vËy th× sÏ ¶nh h­ëng ®Õn ng­êi sö dông kh¸c v× phæ tÇn sè lµ mét tµi nguyªn cã h¹n. Nh­ vËy liÖu cã thÓ cã kü thuËt nµo ®Ó thu ®­îc võa c¶ chÊt l­îng tÝn hiÖu, kh¶ n¨ng chèng nhiÔu nh­ng kh«ng tiªu tèn nhiÒu ®é chiÕm dông b¨ng tÇn hay kh«ng? C©u tr¶ lêi lµ cã, ®Êy chÝnh lµ kü thuËt ®iÒu chÕ sè, ph­¬ng ph¸p ®iÒu chÕ nµy cã hiÖu qu¶ sö dông phæ rÊt cao. 5.7 §iÒu chÕ sè TÝn hiÖu tin t­¬ng tù cã c¸c gi¸ trÞ thay ®æi liªn tôc kh«ng ®ét biÕn, nã cã thÓ lÊy bÊt kú gi¸ trÞ nµo trong kho¶ng gi¸ trÞ cña nã. TiÕng nãi lµ mét vÝ dô ®iÓn h×nh cña tÝn hiÖu t­¬ng tù. Møc cña tÝn hiÖu tiÕng nãi cã thÓ ®iÒu chØnh to nhá tuú ý vÒ ©m l­îng mµ vÉn cã thÓ hiÓu ®­îc. B»ng mét m¸y thu thÝch hîp chóng ta cã thÓ kh«i phôc l¹i ®­îc tÊt c¶ c¸c møc gi¸ trÞ cña mét tÝn hiÖu tiÕng nãi ®­îc ph¸t ®i trªn mét sãng v« tuyÕn. Kh¸c víi tÝn hiÖu t­¬ng tù, tÝn hiÖu sè chØ tån t¹i nh÷ng tr¹ng th¸i rêi r¹c nµy. TÝn hiÖu sè ®¬n gi¶n nhÊt chØ cã hai tr¹ng th¸i rêi r¹c "BËt" hay "T¾t", hoÆc"cã" hay "kh«ng ". Tia löa ®iÖn cã thÓ ®­îc xem lµ c¸c tÝn hiÖu sè, nã chØ cã hai tr¹ng th¸i gi¸ trÞ hoÆc bËt hoÆc t¾t. Khi mét tÝn hiÖu sè ®­îc ph¸t ®i th× t¹i ®Çu thu, chóng ta chØ cã thÓ thu ®­îc tÝn hiÖu ®ã nÕu nã cã gi¸ trÞ lµ mét trong hai tr¹ng th¸i rêi r¹c. TÝn hiÖu sè th­êng ®­îc m« t¶ bëi hÖ thèng sè ®Õm tíi 2 gäi lµ hÖ ®Õm nhÞ ph©n. Chóng ta th­êng lµm viÖc víi hÖ thèng sè ®Õm tíi 10, bé ®Õm thËp ph©n. Nh­ng ®èi víi tÝn hiÖu sè chØ cã hai tr¹ng th¸i do ®ã kh«ng cÇn sö dông hÖ thèng sè ®Õm tíi 10 ®Ó m« t¶. Tõ ®©y quy uíc r»ng tÝn hiÖu sè "BËt" ®­îc m« t¶ bëi gi¸ trÞ 1 tÝn hiÖu sè "t¾t" ®­îc m« t¶ bëi gi¸ trÞ 0. Nh÷ng gi¸ trÞ 1 vµ 0 nµy ®­îc gäi lµ c¸c Bit (viÕt t¾t cña Binary digit).

L­u hµnh néi bé

Trang 40

4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c thÕ hÖ m¸y tÝnh hiÖn ®¹i hoµn toµn sö dông kü thuËt sè cho viÖc xö lý vµ truyÒn dÉn d÷ liÖu, tuy nhiªn c¸c tÝn hiÖu ©m thanh t­¬ng tù còng cã thÓ chuyÓn ®æi thµnh c¸c xung sè phï hîp cho viÖc truyÒn dÉn b»ng v« tuyÕn. §iÒu nµy cã ­u ®iÓm lµ kh¶ n¨ng chèng nhiÔu cao vµ ®é chiÕm dông b¨ng tÇn hÑp h¬n. Cã nhiÒu kü thuËt ®iÒu chÕ sè kh¸c nhau ®Ó chuyÓn ®æi c¸c xung nµy thµnh c¸c d¹ng phï hîp cho viÖc truyÒn dÉn b»ng v« tuyÕn.

H×nh 5.10. So s¸nh tÝn hiÖu sè vµ tÝn hiÖu t­¬ng tù §iÒu chÕ biªn ®é (ASK- DÞch kho¸ biªn ®é) §iÒu chÕ biªn ®é tÝn hiÖu sè ®­îc gäi lµ ASK. Nã lµ d¹ng ®¬n gi¶n nhÊt cña ®iÒu chÕ sè vµ b¶n chÊt cña nã gièng nh­ tÝn hiÖu CW ®· m« t¶ t¹i c¸c phÇn tr­íc. §iÒu sè tÇn sè (FSK-DÞch kho¸ tÇn sè) §iÒu chÕ tÇn sè tÝn hiÖu sè ®­îc gäi lµ FSK. Trong tr­êng hîp nµy,møc cao vµ møc thÊp cña c¸c xung ®­îc chuyÓn ®æi thµnh c¸c tÝn hiÖu ©m thanh víi c¸c tÇn sè kh¸c nhau, mét tÝn hiÖu ©m thanh m« t¶ møc 1 tÝn hiÖu ©m thanh kh¸c m« t¶ møc 0. Do FSK vÒ c¬ b¶n lµ kü thuËt ®iÒu chÕ tÇn sè, nªn nã cã kh¶ n¨ng chèng nhiÔu tèt.

H×nh 5.11 FSK M« t¶ c¸c tr¹ng th¸i sè vµ tÝn hiÖu ©m thanh §iÒu chÕ pha (PSK-DÞch kho¸ pha)
L­u hµnh néi bé Trang 41 4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

D¹ng ®iÒu chÕ nµy còng gièng nh­ ®iÒu chÕ tÇn sè song gi¸ trÞ pha cña sãng mang sÏ nhËn c¸c gi¸ trÞ kh¸c nhau t¹i c¸c b­íc rêi r¹c cña tÝn hiÖu, ph­¬ng ph¸p nµy c¶i thiÖn ®­îc ®Æc tÝnh chèng nhiÔu. Ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc sö dông nhiÒu trong hÖ thèng th«ng tin vÖ tinh, hÖ thèng mµ møc tÝn hiÖu thu rÊt thÊp. 5.8 §iÒu chÕ tr¶i phæ §iÒu chÕ tr¶i phæ lµ kü thuËt dµn tr¶i n¨ng l­îng cña tÝn hiÖu trªn 1 ®o¹n phæ réng h¬n nhiÒu ®é réng chiÕm dông phæ thùc cña nã. Kü thuËt nµy cã tÝnh chÊt lµ møc c«ng suÊt ph¸t thÊp trªn toµn bé ®é chiÕm dông b¨ng tÇn truyÒn dÉn vµ t¨ng ®­îc kh¶ n¨ng lo¹i trõ nhiÔu trªn cïng b¨ng tÇn. Nh÷ng hÖ thèng sö dông kü thuËt nµy cã thÓ dïng chung phæ tÇn víi c¸c hÖ thèng b¨ng hÑp th«ng th­êng mµ kh«ng sî bÞ nhiÔu. Ngoµi ra, c¸c møc nhiÔu cao h¬n còng cã thÓ lo¹i trõ bëi c¸c thiÕt bÞ thu tr¶i phæ. Cã n¨m lo¹i kü thuËt tr¸i phæ, ®ã lµ: C¸c hÖ thèng tuÇn tù trùc tiÕp: HÖ thèng nµy lµ mét trong nh÷ng hÖ thèng ®­îc sö dông réng r·i vµ lµ hÖ thèng ®¬n gi¶n nhÊt. Mét sãng mang b¨ng hÑp ®­îc ®iÒu chÕ pha bëi mét m· sè tuÇn tù. M· nµy cã ®é dµi kh«ng ®æi, cã nghÜa lµ sau mét sè bit m· nµy ®­îc lÆp l¹i chÝnh nã. Th«ng tin ®­îc kh«i phôc t¹i phÝa thu b»ng c¸ch nh©n tÝn hiÖu thu ®ùoc víi 1 m· tuÇn tù néi suy. C¸c hÖ thèng nh¶y tÇn Trong c¸c hÖ thèng nh¶y tÇn, tÇn sè sãng mang cña m¸y ph¸t thay ®æi (hay nh¶y) ®ét ngét theo mét m· gi¶ ngÉu nhiªn. C¸c hÖ thèng nh¶y thêi gian Nh¶y thêi gian lµ hÖ thèng tr¶i phæ trong ®ã chu kú vµ chu kú lµm viÖc cña xung sãng mang ®­îc thay ®æi d­íi sù ®iÒu khiÓn cña mét m· tuÇn tù. HÖ thèng nµy th­êng ®­îc sö dông kÕt hîp víi hÖ thèng nh¶y tÇn d­íi d¹ng lai ghÐp ph©n chia thêi gian vµ hÖ thèng ®· truy nhËp theo thêi gian. HÖ thèng FM xung (Chirp) Trong hÖ thèng FM xung sãng mang ®­îc ®iÒu chÕ víi chu kú vµ vßng lÆp lµm viÖc tuÇn tù cè ®Þnh. T¹i phÇn ®Çu cña mçi xung ph¸t ®i, sãng mang ®­îc ®iÒu tÇn lµm t¨ng ®é tr¶i phæ. Trong mét vµi tr­êng hîp, chøc n¨ng tr¶i phæ lµ quÐt FM chirp tuyÕn tÝnh hoÆc lªn xuèng theo tÇn sè. HÖ thèng lai C¸c hÖ thèng lai sö dông sù kÕt hîp cña c¸c kü thuËt tr¶i phæ. §iÒu thuËn lîi cña sù kÕt hîp hai hay nhiÒu ph­¬ng ph¸p lµ t¨ng ®­îc c¸c tÝnh chÊt mµ c¸c hÖ th«ng ®¬n kh«ng cã ®­îc. Tr¶i phæ cã nhiÒu ®Æc tÝnh ®¸ng chó ý, nh÷ng ®Æc tÝnh nµy kh«ng cã ®èi víi c¸c kü thuËt ®iÒu chÕ kh¸c. Sau ®©y lµ mét vµi c¸c ­u ®iÓm vµ nh­îc ®iÓm cña c¸c hÖ thèng tr¶i phæ ®iÓn h×nh:
L­u hµnh néi bé Trang 42 4/11/2012

C¸c kü thuËt ®iÒu chÕ

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

• ¦u ®iÓm: . H¹n chÕ ®­îc nhiÔu cè ý vµ nhiÔu kh«ng cè ý. . Cã kh¶ n¨ng triÖt hay gi¶m ®­îc ¶nh h­ëng cña nhiÔu nhiÒu tia. . Cã kh¶ n¨ng dïng chung b¨ng tÇn víi c¸c hÖ thèng kh¸c. . Cã tÝnh b¶o mËt do viÖc dïng m· gi¶ ngÉu nhiªn tuÇn tù. • Nh­îc ®iÓm: . §ßi hái ®é chiÕm dông b¨ng tÇn lín. . Thiªt bÞ phøc t¹p vµ ®¾t.

L­u hµnh néi bé

Trang 43

4/11/2012

NhiÔu v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

6. NhiÔu v« tuyÕn
6.1 Giíi thiÖu NhiÔu ®iÖn tõ tr­êng (EMI) lµ nh÷ng ®éc tè cña phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn vµ ®­îc sinh ra bëi c¸c thiÕt bÞ ®iÖn, ®iÖn tö. Víi viÖc sö dông c¸c lo¹i thiÕt bÞ nµy ngµy mét gia t¨ng th× sù ®¶m b¶o EMC thÝch hîp gi÷a ng­êi sö dông kh¸c nhau ®ang lµ mét vÊn ®Ò cÇn ®­îc tiÕp tôc nghiªn cøu. ViÖc gia t¨ng sè l­îng c¸c thiÕt bÞ d©n dông vµ thiÕt bÞ c«ng nghiÖp, c¸c thiÕt bÞ mµ ho¹t ®éng cña nã s¶n sinh ra sãng v« tuyÕn kh«ng mong muèn, ®ang lµ mét vÊn ®Ò n¶y sinh ®èi víi c¸c nhµ khai th¸c phæ tÇn sè. NhiÒu nguån nhiÔu v« tuyÕn kh«ng thÓ lo¹i bá ®­îc mµ chØ ®iÒu khiÓn h¹n chÕ ë møc cã thÓ chÊp nhËn ®­îc. 6.2 NhiÔu truyÒn h×nh vµ nhiÔu qu¶ng b¸(TVI&BCI) NhiÔu tíi TV vµ thiÕt bÞ v« tuyÕn qu¶ng b¸ cã thÓ gia t¨ng do ho¹t ®éng cña nhiÒu thiÕt bÞ ®iÖn, ®iÖn tö. Do thiÕt kÕ sai hay thiÕt kÕ kh«ng b¶o ®¶m, c¸c thiÕt bÞ ®iÖn, ®iÖn tö nµy cã thÓ ph¸t ra c¸c sãng v« tuyÕn chiÕm mét ®o¹n phæ tÇn réng. VÝ dô: do lçi c¸ch ®iÖn cña c¸c ®­êng d©y ®iÖn cao thÕ cã thÓ ph¸t ra c¸c sãng v« tuyÕn cã gi¸ trÞ tõ gi¶i tÇn cña sãng trung(MF) ®Õn tËn gi¶i VHF cña truyÒn h×nh. Sù gi¶i thÝch vÒ nh÷ng nguyªn nh©n t¹o nªn nhiÔu v« tuyÕn cã thÓ nãi mét c¸ch chñ quan lµ do sù sai sãt cña ng­êi nµy quÊy nhiÔu ®Õn ng­êi kia. Nh÷ng thiÕt bÞ ®iÖn trong nhµ cã chøa c¸c Motor hay c¸c chuyÓn m¹ch cã thÓ sinh ra tÇn sè v« tuyÕn. M¸y tÝnh, ®Ìn an toµn, ®Ìn diÒu khiÓn còng lµ nguån sinh ra sãng v« tuyÕn. C¸c thiÕt bÞ ®iÖn bªn ngoµi kh¸c nh­ ®­êng d©y cao thÕ, ®Ìn ®­êng vµ nhiÒu thiÕt bÞ xö lý c«ng nghiÖp kh¸c còng sinh ra nhiÔu v« tuyÕn.

H×nh.6.1 NhiÒu, nguån nhiÔu truyÒn h×nh vµ nhiÔu qu¶ng b¸. Ho¹t ®éng cña c¸c m¸y ph¸t l­u ®éng mÆt ®Êt, nghiÖp d­, nghiÖp d­ c¸ nh©n, cã thÓ qu¸ t¶i trong viÖc tiÕp nhËn vµ lµ nguyªn nh©n cña nhiÔu. §iÒu nµy th«ng th­êng lµ do sù thiÕt bÞ thu kh«ng thÓ lo¹i bá c¸c nhiÔu g©y nªn do truyÒn dÉn ch­a nãi ®Õn nh÷ng lçi cña m¸y ph¸t. Trong mét sè tr­êng hîp, nguyªn nh©n cña nhiÔu lµ do sù yÕu kÐm trong viÖc l¾p ®Æt vµ b¶o tr×, b¶o d­ìng thiÕt bÞ thu. Nh÷ng thiÕu sãt hay sai lÖch trong viÖc l¾p

L­u hµnh néi bé

Trang 44

4/11/2012

NhiÔu v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

®Æt anten, chÊt l­îng cña c¸c ®­êng c¸p nèi kh«ng ®¶m b¶o vµ lçi cña m¸y thu lµ nguyªn nh©n chÝnh cña c¸c vÊn ®Ò vÒ nhiÔu. C¸c tÝn hiÖu qu¶ng b¸ vµ c¸c tÝn hiÖu truyÒn h×nh thu ®­îc bªn ngoµi giíi h¹n vïng phôc vô th­êng cã xu h­íng bÞ nhiÔu. Nguyªn nh©n do møc c­êng ®é tÝn hiÖu thu ®­îc thÊp, sù suy gi¶m do nhiÔu khÝ quyÓn vµ chñ yÕu do c¸c nguån ph¸t kh¸c. NhiÔu tíi c¸c thiÕt bÞ ®iÖn tö kh¸c ThØnh tho¶ng c¸c thiÕt bÞ ®iÓn tö d©n dông vµ thiÕt bÞ ®iÖn tö c«ng nghiÖp ph¶i chÞu ®ùng nhiÔu tõ c¸c n¸y ph¸t v« tuyÕn ®iÖn, mÆc dï chóng kh«ng ph¶i lµ c¸c m¸y thu sãng v« tuyÕn. C¸c hÖ thèng Hi-Fi, ®µn ®iÖn tö, ®iÖn tho¹i thØnh tho¶ng cã thÓ ®Þnh d¹ng vµ khuÊch ®¹i c¸c tÝn hiÖu m¹nh tõ c¸c m¸y ph¸t v« tuyÕn c¹nh ®ã. Tuy nhiªn, kh«ng ®Õn møc mµ c¸c lß n­íng c¸c vµ c¸c dông cô ®iÖn l¹i thu ®­îc c¸c c¸c ch­¬ng tr×nh tõ c¸c m¸y ph¸t qu¶ng b¸.

H×nh 6.2 C¸c thiÕt bÞ kh«ng ph¶i lµ c¸c Radio còng cã thÓ thu ®­îc nhiÔu. Nãi ®óng ra, ®iÒu nµy kh«ng hoµn toµn lµ nhiÔu, mµ chñ yÕu do sù yÕu kÐm trong viÖc thiÕt kÕ thiÕt bÞ, ®©y chÝnh lµ nguyªn nh©n lµm mÊt ®i kh¶ n¨ng chèng nhiÔu v« tuyÕn. 6.3 NhiÔu th«ng tin v« tuyÕn (RCI) Trong phÇn nµy sÏ xem xÐt vÊn ®Ò nhiÔu ®èi víi tÊt c¶ c¸c lo¹i thiÕt bÞ th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn, ngoµi c¸c thiÕt bÞ qu¶ng b¸ vµ truyÒn h×nh néi ®Þa m« t¶ ë phÇn tr­íc. HËu qu¶ cña nhiÔu g©y ra ®èi víi c¸c dÞch vô th«ng tin v« tuyÕn cã thÓ nghiªm träng h¬n nhiÒu so víi viÖc mÊt c¸c ch­¬ng tr×nh ph¸t thanh, truyÒn h×nh gi¶i trÝ. Trong mét sè tr­êng hîp nghiªm träng, tÝnh m¹ng cña cong ng­êi vµ tµi s¶n cã thÓ bÞ nguy hiÓm. §èi víi c¸c dÞch vô cøu n¹n, c¸c tÇn sè hµng h¶i vµ m¸y bay møc ®é nhiÔu lín lµ kh«ng thÓ chÊp nhËn ®­îc. Kh«ng cã c«ng ty taxi nµo ho¹t ®éng hiÖu qu¶ mµ kh«ng cã th«ng tin v« tuyÕn tin cËy. Do ®ã cÇn ph¶i xem xÐt c¸c gi¶i ph¸p gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò nµy víi møc ®é ­u tiªn cao. C¸c nguån nhiÔu ¶nh h­ëng ®Õn viÖc thu TV vµ ph¸t thanh v« tuyÕn còng cã thÓ g©y ra nhiÔu th«ng tin v« tuyÕn. §iÒu nµy còng do mËt ®é sö dông c¸c nghiÖp vô cè ®Þnh vµ l­u ®éng cao trong b¨ng tÇn V/UHF, Cã mét sè lín c¸c lo¹i nhiÔu kh¸c
L­u hµnh néi bé Trang 45 4/11/2012

NhiÔu v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

còng ¶nh h­ëng ®Õn chóng. C¸c nhiÔu nµy th­êng t¹o ra tõ c¸c vÞ trÝ v« tuyÕn tËp trung mµ ë ®ã sè l­îng lín c¸c ®µi ph¸t vµ thu ®Æt cïng vÞ trÝ. C¸c bøc x¹ kh«ng mong muèn. Do c¸c h¹n chÕ vÒ thiÕt kÕ vµ s¶n xuÊt, tÊt c¶ c¸c m¸y ph¸t v« tuyÕn ®Òu ph¸t ra trªn c¸c tÇn sè kh¸c tÇn sè mong muèn. C¸c bøc x¹ kh«ng mong muèn cã thÓ x¶y ra ngÉu nhiªn hoÆc lµ béi cña tÇn sè ®Çu ra ( vÝ dô, gÊp2 gÊp 3...). C¸c béi cña tÇn sè ®Çu ra gäi lµ c¸c hµi. ViÖc thiÕt kÕ mét c¸ch chÝnh x¸c c¸c m¸y ph¸t cã thÓ giíi h¹n c¸c ph¸t x¹ gi¶ tíi møc ®é rÊt thÊp. Tuy nhiªn, nÕu m¸y thu ®­îc ®Æt ë gÇn ®ã cã thÓ bÞ nhiÔu nÕu ®iÒu chØnh tíi tÇn sè ®ã. NhiÔu xuyªn ®iÒu chÕ. Khi hai ®µi ph¸t ®Æt gÇn nhau ho¹t ®éng ®ång thêi, tÝn hiÖu tõ mét m¸y ph¸t cã thÓ sÏ ¶nh h­ëng vµo m¹ch ®iÖn cña m¸y kia t¹o ra nhiÒu tÇn sè ë ®Çu ra. NÕu c¸c tÝn hiÖu nµy ®ñ m¹nh, hiÖn t­îng nµy thËm chÝ cã thÓ x¶y ra ngay trong phÇn cøng ®· háng t¹i vÞ trÝ ®ã, gäi lµ hiÖu øng “ rusty bolt”. KÕt qu¶ ë ®Çu ra gäi lµ s¶n phÈm xuyªn ®iÒu chÕ ph¸t vµ ®«i khi nã g©y ¶nh h­ëng tíi vµi km. C¸c tÝn hiÖu tõ hai hoÆc nhiÒu m¸y ph¸t còng cã thÓ sinh ra c¸c hiÖu øng t­¬ng tù trong c¸c m¹ch vµo cña m¸y thu t¹i nh÷ng kho¶ng c¸ch nµo ®ã. Lo¹i nhiÔu nµy ®­îc gäi lµ xuyªn ®iÒu chÕ thu. Image reception vµ Blocking §iÒu nµy g©y ra do c¸c tÝn hiÖu cã c­êng ®é lín v­ît qu¸ ®Çu vµo cña c¸c m¸y thu kÕ cËn vµ g©y c¶n trë viÖc thu tÝn hiÖu cña c¸c tr¹m ®ã. TÊt c¶ c¸c vÊn ®Ò trªn cã thÓ gi¶m thiÓu b»ng c¸ch sö dông c¸c thiÕt bÞ ®­îc thiÕt kÕ chÝnh x¸c, kÜ thuËt vÞ trÝ tèt, Ên ®Þnh tÇn sè cÈn thËn vµ cµi ®Æt c¸c bé läc thÝch hîp. NÕu kh«ng do lçi thiÕt bÞ cò, b¶o d­ìng kÐm vµ c¸c sù thay ®æi vÞ trÝ m¸y ph¸t mµ kh«ng ®­îc x¸c nhËn c¸c nhiÔu nµy sÏ x¶y ra. Mét lo¹i nhiÔu th«ng tin kh¸c thËt kh«ng may ®ang trë nªn phæ biÕn, ®ã lµ viÖc cè ý g©y t¾c nghÏn c¸c dÞch vô th«ng tin v« tuyÕn do c¸c phÇn tö ph¶n ®éng trong céng ®ång. Sö dông c¸c m¸y ph¸t x¸ch tay lËp tr×nh s½n, nh÷ng ng­êi nµy th­êng nh»m vµo hÖ thèng th«ng tin an ninh vµ quèc gia vµ c¸c dÞch vô chñ yÕu trong x· héi. Gi¶i ph¸p cho vÊn ®Ò nµy thuéc vÒ chÝnh s¸ch vµ luËt ph¸p h¬n lµ vÒ kÜ thuËt.

L­u hµnh néi bé

Trang 46

4/11/2012

NhiÔu v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Hµi bËc 3

§­êng truyÒn

M¸y thu 450 MHz

M¸y ph¸t 150 MHz

M¸y thu 150 MHz

H×nh 6.3 NhiÔu hµi

L­u hµnh néi bé

Trang 47

4/11/2012

ITU vµ ThÓ lÖ Th«ng tin V« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

7. ITU vµ ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn.
7.1 ITU Nh­ ®· tr×nh bµy ë phÇn tr­íc, mét trong nh÷ng nh­îc ®iÓm c¬ b¶n cña th«ng tin v« tuyÕn lµ vÇn ®Ò nhiÔu. Do phæ tÇn sè lµ mét nguån tµi nguyªn h÷u h¹n, cho nªn khi th«ng tin v« tuyÕn ®­îc sö dông cµng nhiÒu th× kh¶ n¨ng xÈy ra can nhiÔu gi÷a c¸c hÖ thèng cµng cao. Còng do ®Æc thï cña th«ng tin v« tuyÕn, sãng v« tuyÕn cã kh¶ n¨ng truyÒn lan xuyªn quèc gia, ngoµi ra cßn cã nhiÒu hÖ thèng v« tuyÕn ho¹t ®éng trªn mét ®Þa bµn gåm nhiÒu quèc gia, mét ch©u lôc hay trªn toµn cÇu, nªn nhiÔu kh«ng chØ xÈy ra trong ph¹m vi cña mét n­íc mµ cßn xÈy ra gi÷a c¸c hÖ thèng th«ng tin v« tuyÕn cña c¸c n­íc kh¸c nhau. V× vËy , viÖc sö dông phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn cÇn thiÕt ®­îc qu¶n lý, ë c¶ møc ®é quèc gia vµ ë møc ®é quèc tÕ. ViÖc qu¶n lý phæ tÇn tèt sÏ ®em ®Õn kh¶ n¨ng sö dông nguån tµi nguyªn nµy lµ rÊt lín mµ kh«ng g©y can nhiÔu. C¬ quan cã tr¸ch nhiÖm cao nhÊt trong viÖc qu¶n lý phæ tÇn ë møc ®é quèc tÕ lµ Liªn Minh ViÔn Th«ng Quèc tÕ (ITU). ITU cã trô së t¹i Geneva, Thuþ sü vµ lµ mét trong nh÷ng c¬ quan quèc tÕ cña Liªn hîp quèc. ITU ®­îc thµnh lËp vµo n¨m 1865 víi tªn gäi ban ®Çu lµ Liªn minh §iÖn b¸o Quèc tÕ. Tªn gäi Liªn minh ViÔn th«ng Quèc tÕ ®­îc ®­a ra trong Héi nghÞ 1932 t¹i Madrid, T©y Ban Nha. Trong thêi gian tõ n¨m 1865 ®Õn n¨m 1932 diÔn ra mét sè ho¹t ®éng nh»m phèi hîp quèc tÕ trong lÜnh vùc th«ng tin v« tuyÕn nh­ Héi nghÞ Trï bÞ vÒ V« tuyÕn §iÖn b¸o ( Prelimiyary Conference on Radiotelegraphy ) nhãm häp vµo n¨m 1903, Héi NghÞ V« tuyÕn §iÖn b¸o lÇn thø nhÊt ®­îc tæ chøc t¹i Berlin vµo n¨m 1906, Héi ®ång T­ vÊn Quèc tÕ vÒ V« tuyÕn (CCIR) ®­îc thµnh lËp vµo n¨m 1927 t¹i Washington,... Sau ®ã vµo n¨m 1947, Uû ban §¨ng ký tÇn sè Quèc tÕ (IFRB) ®­îc thµnh lËp t¹i Héi nghÞ Alantic City ®Ó thùc hiÖn viÖc ghi nhËn c¸c Ên ®Þnh tÇn sè (vµ sau nµy cßn lµ c¸c vÞ trÝ quü ®¹o ) cho c¸c ®µi v« tuyÕn cña c¸c n­íc thµnh viªn. N¨m 1992, ITU ®· c¬ cÊu l¹i tæ chøc cña nã vµ thµnh lËp ra ba bé phËn thµnh phÇn (sector): Ph¸t triÓn ViÔn th«ng, Tiªu chuÈn ho¸ ViÔn th«ng vµ Th«ng tin v« tuyÕn (ITU-R). Sau lÇn c¬ cÊu l¹i nµy, phÇn lín c¸c nhiÖm vô cña CCIR vµ IFRB tr­íc ®©y ®­îc chuyÓn giao cho V¨n Phßng Th«ng tin V« tuyÕn (BR). Mét trong c¸c ho¹t ®éng chÝnh cña ITU lµ c¸c Héi nghÞ Toµn quyÒn vµ Héi nghÞ Th«ng tin v« tuyÕn ThÕ giíi ( mµ tr­íc ®©y cßn gäi lµ Héi nghÞ Hµnh chÝnh vÒ th«ng tin V« tuyÕn).

L­u hµnh néi bé

Trang 48

4/11/2012

ITU vµ ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c Héi nghÞ Toµn quyÒn nhãm häp 4 n¨m mét lÇn ®Ó xem xÐt c¸c chÝnh s¸ch chung ®Ó thùc hiÖn môc ®Ých cña ITU. C¸c Héi nghÞ Toµn quyÒn sÏ xem xÐt l¹i C«ng ­íc ITU nÕu thÊy cÇn thiÕt, thiÕt lËp c¸c c¬ së cho ng©n s¸ch cña ITU, x¸c ®Þnh c¸c giíi h¹n tµi chÝnh cho c¸c kho¶n chi tiªu cña ITU, bÇu c¸c thµnh viªn cho Héi ®ång ®iÒu hµnh ITU vµ c¸c quan chøc cña ITU, trong ®ã cã Tæng th­ ký ITU. Héi ®ång ITU nhãm häp hµng n¨m ®Ó ®Ò ra c¸c ph­¬ng ph¸p thi hµnh c¸c quyÕt ®Þnh cña ITU. Héi ®ång còng ®ång thêi gi¸m s¸t c¸c chøc n¨ng hµnh chÝnh cña ITU. Héi nghÞ th«ng tin V« tuyÕn ThÕ giíi (WRC) ®­îc tæ chøc 2,3 hoÆc 4 n¨m mét lÇn ®Ó xem xÐt vµ söa ®æi mét phÇn hay toµn bé ThÓ lÖ Th«ng tin V« tuyÕn (Radio Regulations). §Ó chuÈn bÞ cho Héi nghÞ Th«ng tin V« tuyÕn , ITU tæ chøc Héi nghÞ Trï bÞ (CPM). Ngoµi ra, ®Ó thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc cô thÓ c¶ vÒ kü thuËt còng nh­ qu¶n lý phæ tÇn , ITU-R thiÕt lËp ra c¸c Nhãm Nghiªn cøu ( Study Group- SG) víi c¸c nhiÖm vô nh­ sau: Nhãm Nghiªn cøu 1(SG1): Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò vÒ qu¶n lý phæ tÇn Nhãm Nghiªn cøu 3 (SG3): Nghiªn cøu sù truyÒn lan sãng v« tuyÕn ®iÖn Nhãm Nghiªn cøu 4 (SG4): Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò vÒ NghiÖp vô cè ®Þnh qua vÖ tinh Nhãm Nghiªn cøu 7 (SG7): C¸c nghiÖp vô nghiªn cøu khoa häc Nhãm Nghiªn cøu 8 (SG8): C¸c nghiÖp vô di ®éng, v« tuyÕn nghiÖp d­, bao gåm c¶ c¸c nghiÖp vô di ®éng vµ v« tuyÕn nghiÖp d­ qua vÖ tinh Nhãm Nghiªn cøu 9 (SG9): Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn nghiÖp vô cè ®Þnh Nhãm Nghiªn cøu 10 (SG10): Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn nghiÖp vô ph¸t thanh Nhãm Nghiªn cøu 11 (SG11): Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò liªn quan nghiÖp vô truyÒn h×nh C¸c c«ng viÖc mµ c¸c Nhãm nghiªn cøu thùc hiÖn bao gåm : c¸c tham sè cña tÝn hiÖu truyÒn dÉn ( ®é réng b¨ng tÇn cÇn thiÕt, ®é xª dÞch tÇn, ..); nghiªn cøu ph­¬ng thøc truyÒn dÉn cña sãng ®iÖn tõ trong c¸c b¨ng tÇn kh¸c nhau , ë c¸c vïng ®Þa lý kh¸c nhau; c¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n trong viÖc sö dông chung phæ tÇn; c¸c biÖn ph¸p chèng nhiÔu; c¸c tham sè vÒ hÖ thèng vµ nhiÔu; b¸o c¸o nhiÔu;...

L­u hµnh néi bé

Trang 49

4/11/2012

ITU vµ ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

7.2 ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn C«ng cô quan träng nhÊt cña ITU trong viÖc qu¶n lý phæ tÇn lµ ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn (RR). §©y lµ mét b¶n tho¶ ­íc quèc tÕ quy ®Þnh viÖc sö dông phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn cho c¸c nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn. ThÓ lÖ Th«ng tin v« tuyÕn bao gåm c¸c §iÒu (articles), c¸c Phô lôc (Appendice), c¸c NghÞ quyÕt ( Resolutions) vµ c¸c KhyÕn nghÞ ( Recommendations). Mçi bé ThÓ lÖ Th«ng tin v« tuyÕn ®­îc xuÊt b¶n 3 quyÓn. QuyÓn 1 lµ ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn, bao gåm c¸c §iÒu ( Article ). QuyÓn 2 bao gåm c¸c Phô lôc (Appendix). C¸c NghÞ quyÕt (Resolution) vµ KhuyÕn nghÞ (Recommendation) ®­îc xuÊt b¶n ë quyÓn 3. C¸c §iÒu kho¶n vµ c¸c NghÞ quyÕt lµ c¸c v¨n kiÖn mµ ng­êi sö dông th«ng tin v« tuyÕn b¾t buéc ph¶i tu©n thñ. Riªng c¸c KhuyÕn nghÞ, th× kh«ng b¾t buéc ng­êi sö dông ph¶i tu©n thñ , nh­ng th«ng th­êng ng­êi ta vÉn sö dông v× th­êng ®ã lµ c¸c tiªu chuÈn th«ng dông mµ c¸c nhµ s¶n xuÊt thiÕt bÞ ®­a ra. Nh­ ®· nãi ë trªn, ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn chØ ®­îc xem xÐt l¹i vµ söa ®æi t¹i c¸c Héi NghÞ Th«ng tin v« tuyÕn thÕ giíi . Trong ThÓ lÖ th«ng tin V« tuyÕn v× lý do lÞch sö RR ph©n chia thÕ giíi thµnh 3 vïng I, II, III, cßn phæ tÇn v« tuyÕn ®­îc ph©n chia thµnh c¸c b¨ng tÇn vµ ®o¹n b¨ng tÇn (B¶ng Ph©n bæ tÇn sè Quèc tÕ). C¸c b¨ng vµ ®o¹n b¨ng tÇn nµy cã thÓ gièng hoÆc kh¸c nhau gi÷a c¸c vïng. ITU còng chia c¸c lo¹i h×nh th«ng tin v« tuyÕn thµnh c¸c lo¹i nghiÖp vô kh¸c nhau ( §iÒu 1). Mçi b¨ng tÇn hay ®o¹n b¨ng tÇn ®­îc ph©n bæ cho mét sè nghiÖp vô nhÊt ®Þnh. Mét sè nghiÖp vô cã thÓ kh«ng xuÊt hiÖn trong mét ®o¹n b¨ng tÇn nµo ®ã cña B¶ng Ph©n bæ TÇn sè Quèc tÕ. Tuú theo møc ®é ­u tiªn cña tõng nghiÖp vô trong ®o¹n b¨ng tÇn ®ã, mµ nghiÖp vô cã thÓ lµ nghiÖp vô chÝnh hay phô. NghiÖp vô chÝnh cã ®é ­u tiªn cao h¬n nghiÖp vô phô vµ c¸c ®µi v« tuyÕn cña nghiÖp vô phô ph¶i ®¶m b¶o kh«ng ®­îc g©y can nhiÔu cho c¸c ®µi v« tuyÕn cña nghiÖp vô chÝnh. Cßn ®èi víi c¸c ®µi cïng thuéc nghiÖp vô chÝnh hoÆc phô th× nguyªn t¾c chung cho viÖc sö dông phæ tÇn lµ “®Õn tr­íc, dïng tr­íc”. ViÖc sö dông c¸c tÇn sè cho mét nghiÖp vô trong mét ®o¹n b¨ng tÇn nµo ®ã buéc ph¶i tu©n theo c¸c ®iÒu kiÖn ®­îc nªu ra trong ThÓ lÖ. §¬n gi¶n ho¸ ThÓ lÖ Th«ng tin v« tuyÕn Tõ ngµy 01.01.1999, ThÓ lÖ th«ng tin V« tuyÕn míi ®­îc ®­a vµo sö dông. Lý do lµ trong ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn cò , cã rÊt nhiÒu néi dung bÞ trïng lÆp trong c¸c ®iÒu kho¶n, c¸c nghÞ quyÕt , c¸c phô lôc. C¸c néi dung trïng lÆp ®ã lµm cho ThÓ lÖ trë nªn cång kÒnh, khã sö dông h¬n. ViÖc ®¬n gi¶n ho¸ ThÓ lÖ ®­îc tiÕn hµnh nh»m môc ®Ých lµm gän nhÑ mµ kh«ng thay ®æi néi dung cña nã. ViÖc ®¬n gi¶n ho¸ nµy kÐo theo sù x¾p xÕp l¹i néi dung cña ThÓ lÖ, nªn sÏ cã mét vµi khã kh¨n do thãi quen khi ph¶i tra cøu, sö dông thÓ lÖ míi. VÝ dô, trong ThÓ lÖ cò B¶ng Ph©n
L­u hµnh néi bé Trang 50 4/11/2012

ITU vµ ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

bæ TÇn sè n»m ë §iÒu 8, trong ThÓ lÖ míi l¹i n»m ë §iÒu S.5, Phô lôc 28 ®­îc ®­a vµo Phô lôc 7, Phô lôc 29 ®­îc ®­a vµo Phô lôc 8, c¸c thñ tôc ®¨ng ký phèi hîp trong c¸c §iÒu 11, 13 sÏ ®­îc tËp trung vµo §iÒu S.9,... Cïng víi viÖc ThÓ lÖ míi ®­îc ®­a vµo sö dông, mét sè néi dung míi còng b¾t ®Çu cã hiÖu lùc, hoÆc t¹m thêi cã hiÖu lùc, ®Æc biÖt lµ c¸c néi dung vÒ th«ng tin vÖ tinh nh­ c¸c thñ tôc Due Diligence, vÒ thêi h¹n “sèng” cña hå s¬ ®¨ng ký vÞ trÝ quü ®¹o (filing),..

L­u hµnh néi bé

Trang 51

4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

8. Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp
8.1 Giíi thiÖu Nh­ ®· ®Ò cËp ë c¸c phÇn tr­íc, phè tÇn sè VT§ bÞ chiÕm dông bëi nhiÒu lo¹i nghiÖp vô kh¸c nhau. Sau ®©y lµ c¸c lo¹i nghiÖp vô mµ chóng ta th­êng gÆp nhÊt trong c«ng t¸c qu¶n lý phæ tÇn. Danh s¸ch nµy ch¾c ch¾n sÏ thay ®æi th­êng xuyªn trong t­¬ng lai do c¸c c«ng nghÖ míi thay thÕ hay biÕn ®æi c¸c ph­¬ng ph¸p truyÒn tin b»ng v« tuyÕn hiÖn t¹i. 8.2 C¸c nghiÖp vô l­u ®éng mÆt ®Êt
8.2.1 C¸c nghiÖp vô l­u ®éng chuyªn dïng

C¸c nghiÖp vô nµy ho¹t ®éng trong b¨ng HF, VHF, vµ UHF. C¸c nghiÖp vô HF sö dông SSB (Single Side Band), trong khi VHF vµ UHF sö dông ®iÒu chÕ gãc. Chóng bao gåm mét tr¹m gèc, ho¹t ®éng cã tÝnh chÊt néi bé (ch¼ng h¹n ë trong v¨n phßng) hay ë xa (th­êng ë vÞ trÝ cao ®Ó t¨ng vïng phñ sãng), ®Ó ph¸t/thu tÝn hiÖu tíi/tõ c¸c m¸y di ®éng. Tïy vµo vÞ trÝ vµ ®é cao cña tr¹m gèc, c¸c hÖ thèng VHF/UHF ho¹t ®éng trªn cù ly tõ 40-100 Km. C¸c nghiÖp vô HF cã thÓ phñ sãng toµn bé lôc ®Þa nÕu cÇn, b»ng c¸ch sö dông mét sè tÇn sè kh¸c nhau. C¸c tr¹m gèc ë xa sö dông b¨ng tÇn VHF/UHF th­êng ®­îc truy cËp b»ng c¸c ®­êng d©y h÷u tuyÕn hoÆc c¸c tr¹m ®iÒu khiÓn v« tuyÕn. C¸c tr¹m ®iÒu khiÓn v« tuyÕn nµy lµ c¸c m¸y thu ph¸t c«ng suÊt thÊp t­¬ng tù nh­ c¸c m¸y di ®éng ®­îc ®Æt ë ®iÓm ®iÒu khiÓn hÖ thèng (ch¼ng h¹n ë v¨n phßng) vµ sö dông mét anten ®Þnh h­íng ®Ó truy cËp vµo tr¹m gèc. Víi cÊu h×nh nµy tr¹m gèc ho¹t ®éng nh­ mét tr¹m lÆp (talk through repeater), thu vµ ph¸t ®ång thêi ë chÕ ®é ®¬n c«ng hai tÇn sè.

H.8.1 Ho¹t ®éng cña tr¹m lÆp. C¸c tr¹m gèc ë vÞ trÝ cã mËt ®é sö dông cao th­êng ®­îc dïng chung bëi mét vµi ng­êi sö dông, mçi ng­êi sö dông cã tr¹m ®iÒu khiÓn vµ cã m¸y di ®éng riªng cña hä. Trong tr­êng hîp nµy, c¸c kü thuËt thu vµ ph¸t cã chän läc ®­îc sö dông ®Ó gi¶m thiÓu nhiÔu gi÷a c¸c cuéc ®µm tho¹i.
8.2.2 C¸c dÞch vô Trunked

Trunking lµ tù ®éng chia sÎ mét vµi kªnh th«ng tin cho mét sè lín ng­êi sö dông. C¸c kªnh tÇn sè tõ mét kho tÇn sè ®­îc tù ®éng ph©n bæ theo yªu cÇu trong suèt
L­u hµnh néi bé Trang 52 4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

qu¸ tr×nh mét cuéc gäi. Khi c¸c cuéc gäi kÕt thóc, c¸c kªnh l¹i ®­îc tr¶ l¹i vµo kho ®Ó ph©n bæ cho ng­êi sö dông kh¸c. BÊt kú mét ng­êi sö dông nµo còng cã thÓ truy nhËp vµo mét kªnh rçi trong ph¹m vi c¸c kªnh tÇn ®· ®­îc Ên ®Þnh. §iÒu nµy cho phÐp nhiÒu m¸y di ®éng cã thÓ dïng chung mét kªnh tÇn sè. KÕt qu¶ lµ t¨ng hiÖu qu¶ sö dông tÇn sè. Do gi¸ thµnh vµ sù phøc t¹p nªn c¸c hÖ thèng th­êng ®­îc cung cÊp bëi c¸c c«ng ty viÔn th«ng lín chuyªn vÒ lo¹i nghiÖp vô nµy.
8.3 §iÖn tho¹i v« tuyÕn tÕ bµo

Mét hÖ thèng ®iÖn tho¹i tÕ bµo (tæ ong) chia vïng ho¹t ®éng cña nã thµnh c¸c khu vùc hay c¸c tÕ bµo nhá. ë trung t©m cña mçi tÕ bµo ®Æt mét tr¹m gèc riªng. M¸y ph¸t lµ lo¹i cã c«ng suÊt nhá ®ñ ®Ó phñ sãng tíi biªn cña tÕ bµo. Mçi tÕ bµo cã thÓ cã b¸n kÝnh tõ 50m ®Õn 30km hay lín h¬n tïy thuéc vµo sè ng­êi sö dông.

H×nh 8.2. CÊu tróc tÕ bµo ®iÓn h×nh sö dông 4 tÇn sè. Gi¶ sö b¹n ®ang ë mét trong tÕ bµo A vµ ®ang gäi ®iÖn tho¹i khi ®ang ®i xuyªn qua thµnh phè. Tr¹m gèc cña tÕ bµo A sÏ thu nhËn tÝn hiÖu cña cuéc gäi cña b¹n. Khi b¹n ®i vÒ biªn giíi cña tÕ bµo A, nghÜa lµ ®i xa dÇn tr¹m gèc ®ã, tÝn hiªô thu ®­îc t¹i tr¹m gèc sÏ gi¶m dÇn. Trong khi ®ã, tÝn hiÖu cña b¹n thu kháe h¬n ë tÕ bµo mµ b¹n ®ang ®i vµo (tÕ bµo B). Mét m¸y tÝnh trung t©m ®­îc nèi víic¸c tr¹m gèc trong mçi tÕ bµo, sÏ gi¸m s¸t kh«ng ngõng c­êng ®é tÝn hiÖu thu ®­îc tõ cuéc gäi cña b¹n t¹i c¸c tÕ bµo gÇn b¹n nhÊt. §Õn mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh, m¸y tÝnh sÏ quyÕt ®Þnh chuyÓn giao cuéc gäi nµy tõ tÕ bµo A sang tÕ bµo B. Sù chuyÓn giao nµy x¶y ra mét c¸ch ªm ¶ trong mét phÇn nhá cña gi©y, vµ ng­êi sö dông kh«ng hÒ ph¸t hiÖn ra. M¸y ph¸t cña tr¹m gèc trong mçi tÕ bµo lµ lo¹i c«ng suÊt thÊp do ®ã c¸c tÇn sè ®­îc sö dông ë tÕ bµo A cã thÓ ®­îc sö dông l¹i c¸ch ®ã vµi tÕ bµo. V× vËy c¸c kªnh tÇn sè cã thÓ ®­îc sö dông l¹i nhiÒu lÇn trong toµn hÖ thèng. B»ng c¸ch t¨ng sè kªnh tÇn sè trªn mét tÕ bµo, b¹n cã thÓ më réng dung l­îng cña hÖ thèng. NÕu mét tÕ bµo trë lªn qu¸ ®«ng ®óc do sè ng­êi sö dông t¨ng, dung l­îng
L­u hµnh néi bé Trang 53 4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

cña hÖ thèng cã thÓ ®­îc më réng h¬n n÷a b»ng c¸ch chia tÕ bµo ®ã thµnh c¸c tÕ bµo nhá h¬n ( micro cells).

H×nh 8.3 C¸c tÕ bµo cã thÓ ph©n thµnh micro cells. H×nh lôc gi¸c ®­îc sö dông ®Ó m« t¶ cÊu tróc tÕ bµo ë trªn Ýt gÆp trong thùc tÕ. KÝch th­íc vµ h×nh d¹ng c¸c tÕ bµo ®­îc thiÕt kÕ ®Ó phï hîp víi mËt ®é d©n c­ vµ ®Þa h×nh cña vïng phôc vô. C¸c ®Æc ®iÓm chung cña m¹ng th«ng tin di ®éng tÕ bµo cã thÓ tãm t¾t l¹i nh­ sau: Vïng ho¹t ®éng ®­îc chia thµnh c¸c « nhá, c«ng suÊt tr¹m gèc thÊp. C¸c cuéc gäi ®­îc dÉn ®Õn tÕ bµo gÇn nhÊt vµ ®­îc chuyÓn giao gi÷a c¸c tÕ bµo khi m¸y di ®éng di chuyÓn gi÷a chóng. C¸c kªnh tÇn sè cã thÓ ®­îc sö dông l¹i ë c¸c tÕ bµo kh«ng kÒ nhau. C¸c tÕ bµo cã thÓ ®­îc chia thµnh c¸c tÕ bµo nhá h¬n ®Ó ®¸p øng yªu cÇu t¨ng dung l­îng do sè kh¸ch hµng cña hÖ thèng t¨ng.

• HÖ thèng tÕ bµo t­¬ng tù: M¹ng ®iÖn tho¹i di ®éng Call-link ë thµnh phè Hå ChÝ Minh hiÖn nay ®ang sö dông hÖ thèng AMPS cña Mü (Advanced mobile phone system). DÞch vô nµy sö dông phæ tÇn tõ 825 MHz ®Õn 890MHz. Nã cung cÊp 666 kªnh song c«ng víi kho¶ng c¸ch kªnh 30 KHz. Cã c¸c kªnh ®iÒu khiÓn riªng biÖt vµ nã sö dông ph­¬ng thøc ®iªï tÇn. Trªn thÕ giíi c¸c hÖ thèng sö dông c«ng nghÖ AMPS nµy hiÖn nay ®ang ®­îc lo¹i bá dÇn vµ thay thÕ b»ng hÖ thèng sè t­¬ng øng (DAMPS). Lý do cña viÖc sè ho¸ lµ víi c«ng nghÖ t­¬ng tù c¸c cuéc ®µm tho¹i rÊt dÔ bÞ nghe trém, bÞ ¨n c¾p sãng mang cña kh¸ch hµng (nh­ ®· tõng xÈy ra víi Call-link vµo n¨m 1998), vµ còng dÔ bÞ nhiÔu h¬n lµ sö dông c«ng nghÖ sè. • HÖ thèng tÕ bµo sè: Vµo ®Çu thËp niªn 90, hÖ thèng ®iÖn tho¹i tÕ bµo sè GSM cña Ch©u ¢u (Global System for mobiles ) ®­îc chÊp nhËn thay thÕ cho hÖ thèng analog hiÖn t¹i. Nã sö
L­u hµnh néi bé Trang 54 4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

dông tÇn sè trong ®o¹n (890-960) MHz víi 992 kªnh song c«ng. Trong hÖ thèng nµy, tiÕng nãi ®­îc chuyÓn thµnh c¸c xung sè sö dông c¸c thiÕt bÞ ®­îc gäi lµ codec. T¸m ng­êi sö dông cã thÓ ®­îc ®¸p øng ®ång thêi trªn mét kªnh tÇn sè sö dông truy nhËp ph©n chia theo thêi gian (TDMA). §iÒu nµy gióp hÖ thèng sö dông phæ tÇn rÊt hiÖu qu¶, tuy nhiªn, v× nh÷ng lý do kü thuËt, b¸n kÝnh phñ sãng tèi ®a cña mét « chØ ®¹t 35km, do ®ã g©y ra nh÷ng khã kh¨n trong viÖc phñ sãng vïng n«ng th«n do ph¶i ®Æt nhiÒu tr¹m gèc. 8.4 NghiÖp vô nh¾n tin §ã lµ nh÷ng m¹ng truyÒn b¶n tin nh¾n mét chiÒu hay kh«ng trùc tiÕp. Cã hai lo¹i th­êng g¨p: - C¸c hÖ thèng nh¾n tin c«ng céng ho¹t ®éng quanh tÇn sè 149 MHz trong b¨ng VHF, sö dông ®iÒu chÕ sè. Chóng bao gåm mét hay nhiÒu m¸y ph¸t c«ng suÊt cao tíi 1KW EIRP ph¸t qu¶ng b¸ tíi c¸c m¸y thu bá tói trªn mét diÖn réng. Mçi m¸y thu cã mét m· ID (m· nhËn d¹ng) duy nhÊt, gièng nh­ mét sè ®iÖn tho¹i, ®¶m b¶o mçi m¸y thu chØ nhËn ®­îc b¶n tin ®­îc ®¸nh ®Þa chØ cña nã. C¸c m¸y thu cã mét mµn h×nh tinh thÓ láng ®Ó hiÓn thÞ b¶n tin nh¾n, vµ cã mét tÝn hiÖu ©m thanh b¸o cho ng­êi sö dông biÕt cã b¶n tin ®­îc göi tíi. - C¸c hÖ thèng nh¾n tin néi bé ho¹t ®éng theo c¸c nguyªn t¾c gièng nh­ trªn. Tuy nhiªn, chóng chØ phôc vô trong mét ph¹m vi giíi h¹n hay dïng trong c¸c tßa nhµ (ch¼ng h¹n bÖnh viÖn, nhµ m¸y...). Nã dïng c¸c m¸y ph¸t c«ng suÊt nhá sö dông c¸c tÇn sè kh¸c nhau, trong c¸c b¨ng tÇn HF, VHF vµ UHF. Mét sè hÖ thèng cung c¸c tiÖn Ých gäi l¹i sö dông c¸c m¸y thu ph¸t nhá nh­ c¸c ®¬n vÞ cÇm tay. 8.5 C¸c nghiÖp vô cè ®Þnh NghiÖp vô nµy gåm cã 8 lo¹i ®­îc cÊp phÐp trong tÊt c¶ c¸c phÇn phæ tÇn tõ MF ®Õn SHF. Chóng ®­îc ®Þnh nghÜa nh­ mét nghiÖp vô bÊt kú, trõ c¸c ®µi qu¶ng b¸, ho¹t ®éng gi÷a c¸c vïng hoÆc vÞ trÝ cè ®Þnh ®­îc chØ râ. C¸c nghiÖp vô cè ®Þnh nh­ vËy cã thÓ ®­îc thiÕt kÕ ®Ó ho¹t ®éng ë cÊu h×nh ®iÓm ®iÓm hoÆc ®iÓm-®a ®iÓm, tïy thuéc vµo yªu cÇu khai th¸c. PhÇn lín c¸c nghiÑp vô cè ®Þnh lµ lo¹i ®iÓm - ®iÓm (th­êng ®­îc gäi lµ c¸c tuyÕn cè ®Þnh - fixed link) vµ chñ yÕu ho¹t ®éng trong b¨ng tÇn lín h¬n 1 GHz. C¸c vÝ dô vÒ hÖ thèng ®iÓm-®a ®iÓm lµ hÖ thèng MDS (Multipoint Distribution Station) ®­îc sö dông ®Ó ph©n phèi dÞch vô truyÒn h×nh tr¶ tiÒn vµ hÖ thèng tËp trung v« tuyÕn sè (DRCS: Digital Radio Concentrator System) ®Ó cung cÊp c¸c dÞch vô ®iÖn tho¹i cho c¸c vïng xa x«i hÎo l¸nh. HiÖn nay tuyÕn cè ®Þnh cã thÓ ®­îc ph©n thµnh c¸c lo¹i c¬ b¶n sau: C¸c hÖ thèng v« tuyÕn chuyÓn tiÕp ®­êng trung kÕ, bæ sung thªm cho c¸c m¹ng c¸p tèc ®é cao cña c¸c nhµ khai th¸c c«ng céng (nh­ m¹ng viba ®­êng trôc cña VTN).
Trang 55 4/11/2012

L­u hµnh néi bé

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

-

C¸c ®­êng truy nhËp m¹ng néi h¹t: th­êng ®­îc sö dông kÕt nèi tõ b­u ®iÖn tØnh ®i c¸c huyÖn vµ ®i c¸c vïng xa x«i hÎo l¸nh. M¹ng cã b¸n kÝnh nhá, chñ yÕu phôc vô c¸c tæ chøc c«ng céng vµ t­ nh©n nh­ qu©n ®éi, ga, ®­êng s¾t, ®iÖn lùc vµ c¸c nhµ khai th¸c kh¸c, vµ gÇn ®©y lµ c¸c nhµ khai th¸c m¹ng di ®éng ®Ó liªn kÕt c¸c tr¹m gèc víi c¸c tæng ®µi. øng dông sau nµy ®· t¹o ra mét ¸p lùc ®¸ng kÓ lªn phæ tÇn v« tuyÕn giµnh cho nghiÖp vô cè ®Þnh, v× c¸c nhµ khai th¸c dÞch vô ®iÖn tho¹i di ®éng sö dông kh¸ nhiÒu c¸c tuyÕn viba vµ do sù c¹nh tranh gi÷a c¸c hä víi nhau. C¸c tuyÕn cña kh¸ch hµng (th­êng gäi lµ “megalinks”) cung cÊp chñ yÕu c¸c th«ng tin tho¹i trong nhµ vµ sè liÖu, th­êng trªn cù ly t­¬ng ®èi ng¾n nh­ khu tr­êng së cña tr­êng ®¹i häc vµ c¸c nhµ m¸y lín.. C¸c tuyÕn tõ studio tíi m¸y ph¸t vµ truyÒn h×nh l­u ®éng : §­îc sö dông bëi c¸c nhµ khai th¸c m¹ng truyÒn h×nh cho truyÒn h×nh trùc tiÕp c¸c sù kiÖn thÓ thao, chÝnh trÞ, x· héi; vµ c¸c øng dông l­u ®éng t­¬ng tù kÓ c¶ héi nghÞ tõ xa.

-

-

8.6 NghiÖp vô l­u ®éng hµng h¶i: C¸c ho¹t ®éng hµng h¶i tr¶i ra trªn mét vïng réng lín. Chóng rÊt ®a d¹ng tõ c¸c tµu kh¸ch vµ tµu hµng rÊt lín ®Õn c¸c tµu nhá, tµu c¸, tµu du lÞch ho¹t ®éng trong vïng ven bê. Cã bèn lo¹i nghiÖp hµng h¶i chÝnh ®¸p øng cho c¸c nhu cÇu kh¸c nhau cña tÊt c¶ c¸c lo¹i tµu thuyÒn trªn. NghiÖp vô quèc tÕ sö dông tÇn sè cao TÇn sè cao HF lµ b¨ng tÇn truyÒn thèng ®­îc lùa chän dµnh cho th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn hµng h¶i víi kh¶ n¨ng th«ng tin trªn bao phñ hµng ngµn Km. C¸c tÇn sè th­êng ®­îc c¸c tµu nhá n»m trong vïng c¶ng sö dông n»m ë gi÷a b¨ng tÇn 2 MHz vµ 8 MHz, ë ®o¹n cuèi cña b¨ng MF. Nh÷ng tµu lín vµ nh÷ng tµu ho¹t ®éng trªn vïng biÓn Quèc tÕ tr­íc ®©y th­êng sö dông tÇn sè trªn toµn bé b¨ng tÇn HF ®Ó ®¹t ®­îc kho¶ng c¸ch liªn l¹c lín. KiÓu ®iÒu chÕ ®¬n biªn lµ ph­¬ng thøc ®iÒu chÕ chñ yÕu cho kªnh tho¹i. C¸c lo¹i ®iÒu chÕ sè còng ®­îc sö dông cho truyÒn dÉn fax vµ d÷ liÖu. C¸c ph­¬ng thøc Morse ®«i lóc vÉn ®­îc sö dông truyÒn trong tr­êng hîp khã kh¨n. Th«ng tin ®­îc göi ®i trªn mét m¹ng lín c¸c ®µi duyªn h¶i cña chÝnh phñ trªn mäi quèc gia. C¸c ®µi nµy còng ®iÒu khiÓn trùc canh trªn tÇn sè an toµn cøu n¹n quèc tÕ. C«ng suÊt ph¸t trong kho¶ng tõ 100W ®Õn kh«ng qu¸ 1000 W. Nh÷ng ng­êi khai th¸c v« tuyÕn ®iÖn trªn b¨ng tÇn nµy ph¶i cã chøng chØ chuyªn m«n ®­îc cÊp bëi c¬ quan cã thÈm quyÒn. C¸c tµu lín hiÖn nay Ýt sö dông b¨ng tÇn HF mµ lùa chän lo¹i h×nh th«ng tin vÖ tinh. NghiÖp vô hµng h¶i Quèc tÕ sö dông tÇn sè rÊt cao (VHF).
L­u hµnh néi bé Trang 56 4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Cã 55 kªnh VHF trªn b¨ng tÇn 156,050 MHz ®Õn162,025 MHz ®­îc Ên ®Þnh sö dông cho th«ng tin ®¹o hµng. Cã 24 trong sè ®ã sö dông cho môc ®Ých ®Æc biÖt nh­ an toµn cøu n¹n, ®iÒu hµnh c¶ng vµ c¸c tµu c¸ chuyªn nghiÖp . . . C«ng suÊt cùc ®¹i cho phÐp lµ 25W sö dông ®iÒu chÕ pha. TÇn sè cøu n¹n ®­îc kiÓm so¸t bëi c¸c ®µi bê cña chÝnh phñ hoÆc t­ nh©n. Ng­êi sö dông ph¶i cã chøng chØ khai th¸c th¸c viªn v« tuyÕn ®iÖn nhÊt ®Þnh. B¨ng tÇn nµy ®­îc sö dông bëi tÊt c¶ c¸c lo¹i tµu thuyÒn trong kho¶ng c¸ch th«ng tin trung b×nh tíi 80 Km hoÆc xa h¬n tuú thuéc vµo ®é cao cña anten. NghiÖp vô VT§ cho c¸c tµu ven bê ë b¨ng tÇn 27 MHz (IBRS) NghiÖp vô nµy ho¹t ®éng trªn 7 kªnh kho¶ng 27,860 MHz ®Õn 27,980 MHz, sö dông c«ng suÊt thu ph¸t thÊp t­¬ng tù nh­ b¨ng phæ th«ng. C«ng suÊt cho phÐp lµ 4 W víi AM vµ 12W víi SSB kho¶ng c¸ch truyÒn dÉn tin cËy cã thÓ lªn tíi 50 Km trªn mÆt n­íc. MÆc dÇu nã lµ ®o¹n cuèi cña b¨ng tÇn HF nã ®ång thêi cã c¸c tÝnh chÊt cña c¶ b¨ng tÇn HF vµ VHF, vµ kho¶ng c¸ch phôc vô th× kh«ng thÓ dù b¸o ®­îc. NhiÔu do con ng­êi t¹o ra vµ t¹p ©m khÝ quyÓn cã thÓ còng lµ mét vÊn ®Ò. NghiÖp vô nµy kh«ng ®­îc phôc vô bëi c¸c ®µi duyªn h¶i cña chÝnh phñ mÆc dï tÇn sè an toµn cøu n¹n 27,880 MHz vµ 27860 MHz ®­îc thu trùc canh bëi c¸c tæ chøc t×nh nuyÖn hoÆc c¸c c©u l¹c bé tµu thuyÒn b¸n thêi gian hoÆc suèt ngµy, kh«ng yªu cÇu chøng chØ víi ng­êi khai th¸c, gi¸ thµnh thiÕt bÞ thÊp vµ sù ho¹t ®éng dÔ dµng lµm cho nghiÖp vô nµy thay ®­îc .lùa chän bëi c¸c c©u l¹c bé tµu thuyÒn nhá vµ c¸c c¸ nh©n khai th¸c gÇn bê. NghiÖp vô hµng h¶i qua vÖ tinh: Tæ chøc vÖ tinh hµng h¶i Quèc tÕ (INMARSAT) sö dông mét sè vÖ tinh trªn quü ®¹o ®Þa tÜnh ®Ó cung cÊp nghiÖp vô th«ng tin vÖ tinh réng kh¾p toµn cÇu cã kh¶ n¨ng phï hîp thiÕt bÞ trªn c¸c tµu. Bèn hÖ thèng kh¸c nhau hiÖn nay ®ang phôc vô: INMARSAT A vµ INMARSAT B cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c dÞch vô ®iÖn tho¹i, tele, fax, vµ truyÒn dÉn th«ng tin tèc ®é cao. Chóng yªu cÇu anten quay trßn cã ®é t¨ng Ých cao ®­îc g¾n víi c¸c hÖ thèng æn ®Þnh vµ hÖ thèng b¸m vÖ tinh phøc t¹p ®Ó ®¶m b¶o liªn tôc liªn l¹c ®­îc víi vÖ tinh trong ®iÒu kiÖn tµu chuyÓn ®éng. V× lý do nµy chóng chØ phï hîp víi con tµu lín. INMARSAT C lµ hÖ thèng truyÒn dÉn hai chiÒu tèc ®é thÊp, cung cÊp dÞch vô Telex vµ fax nh­ng kh«ng truyÒn tho¹i. ViÖc sö dông anten v« h­íng lo¹i nhá nhÑ lµm cho nã phï hîp ®Ó sö dông cho c¸c thuyÒn buåm nhá vµ c¸c thuyÒn nhá kh¸c.

L­u hµnh néi bé

Trang 57

4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

INMARSAT M cung cÊp dÞch vô tho¹i, fax vµ truyÒn d÷ liÖu. Nã chØ yªu cÇu mét anten cã h­íng nhá, nhÑ nh­ng cÇn sù æn ®iÞnh t­¬ng tù nh­ INMARSAT A vµ INMARSAT B. TÊt c¶ c¸c hÖ thèng INMARSAT cã thiÕt bÞ th«ng b¸o cøu n¹n tù ®éng. Ngoµi viÖc cung cÊp c¸c dÞch vô th«ng tin cho hµng h¶i, c¸c hÖ thèng INMARSAT cßn ®­îc mét sè ng­êi sö dông trªn ®Êt liÒn sö dông, nh÷ng ng­êi cã nhu cÇu sö dông c¸c dÞch vô th«ng tin di ®éng phøc ë c¸c vïng xa x«i. Ngoµi c¸c hÖ thèng INMARSAT, hiÖn nay mét sè hÖ thèng th«ng tin vÖ tinh kh¸c còng cung cÊp dÞch vô viÔn th«ng di ®éng cho c¸c ph­¬ng tiÖn giao th«ng vËn t¶i, ®Æc biÖt lµ cho c¸c ph­¬ng tiÖn ho¹t ®éng trªn biÓn. 8. 7 NghiÖp vô l­u ®éng hµng kh«ng NghiÖp vô di ®éng hµng kh«ng sö dông tÇn sè trªn toµn bé b¨ng tÇn HF vµ chiÕm mét ®o¹n tÇn sè trªn b¨ng tÇn VHF gi÷a 117,900 MHz ®Õn 137,000 MHz. ë ch©u óc c¬ quan hµng kh«ng d©n dông (CAA) ®iÒu khiÓn toµn bé th«ng tin víi c¸c m¸y bay. CAA ®· thiÕt lËp mét sè tr¹m thu vÖ tinh d­íi ®Êt trªn toµn quèc trong hÖ thèng vÖ tinh hµng kh«ng cña hä. HÖ thèng nµy bao gåm 46 tr¹m thu vÖ tinh ë c¸c s©n bay chÝnh vµ 53 tr¹m ë c¸c vïng xa x«i vµ mét tr¹m trung t©m ®iÒu khiÓn. C¸c tr¹m nµy cung cÊp th«ng tin d÷ liÖu vµ tho¹i chÊt l­îng cao gi÷a c¸c ®¬n vÞ ®iÒu khiÓn kh«ng l­u. Khi cã yªu cÇu chóng cã thÓ chuyÓn tõ b¨ng tÇn HF lªn VHF ®Ó th«ng tin tõ kh«ng gian tíi tr¹m mÆt ®Êt sö dông c¸c tr¹m ®iÒu khiÓn tõ xa. HÖ thèng nµy ho¹t ®éng qua 2 vÖ tinh Optis ®Ó cã ®é tin cËy cao nhÊt cã thÓ. INMARSAT-Aero cho phÐp c¸c c«ng ty hµng kh«ng cung cÊp dÞch vô tho¹i, fax vµ d÷ liÖu trªn toµn thÕ giíi ngay trªn m¸y bay. Víi c¸c tæ l¸i vµ c¸c tiÕp viªn trªn m¸y bay, cã thÓ gi¶m nhiÒu thñ tôc th­êng lÖ nh­ c¸c th«ng b¸o vÒ ®Þa lý, vÞ trÝ, ph¸t vÒ th«ng tin thiÕt bÞ trªn chuyÕn bay, th«ng tin thêi tiÕt. Chóng cã thÓ ®­îc ®iÒu khiÓn bëi mét bé c¶m biÕn tù ®éng ë ngoµi m¸y bay vµ ph¸t ngay tíi tr¹m gèc. 8.8 NghiÖp vô v« tuyÕn ®iÖn ( VT§) nghiÖp d­ NghiÖp vô v« tuyÕn ®iÖn nghiÖp d­ ®­îc ®Þnh nghÜa ‘ lµ mét nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn sö dông vµo viÖc luyÖn tËp, liªn kÕt th«ng tin vµ nghiªn cøu kü thuËt do nh÷ng ng­êi ®­îc cho phÐp thùc hiÖn v× môc ®Ých c¸ nh©n vµ kh«ng v× môc ®Ých kinh tÕ . C¸c nhµ khai th¸c v« tuyÕn ®iÖn nghiÖp d­ ®­îc phÐp sö dông mét sè ®o¹n b¨ng tÇn trong c¸c b¨ng tÇn tõ VLF tíi SHF. Víi vai trß nh­ lµ mét nghiÖp vô thùc nghiÖm, c¸c nhµ khai th¸c nghiÖp d­ gÇn nh­ ®­îc sö dông tÊt c¶ c¸c lo¹i ®iÒu chÕ vµ hä còng ®­îc phÐp ho¹t ®éng ë bÊt kú tÇn sè nµo trong ®o¹n dµnh cho v« tuyÕn ®iÖn nghiÖp d­. Tuy nhiªn®Ó ®¹t ®­îc giÊy phÐp ho¹t ®éng, nhµ khai th¸c ®ã ph¶i qua kú thi kü thuËt vµ sù hiÓu biÕt vÒ luËt lÖ th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn. GiÊy phÐp ®­îc ph©n h¹ng thµnh nhiÒu lo¹i kh¸c nhau ®Ó cã thÓ cÊp cho nh÷ng ng­êi míi tËp
L­u hµnh néi bé Trang 58 4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

ch¬i ®Õn nh÷ng ng­êi cã kinh nghiÖm ch¬i vµ còng quy ®Þnh c¸c b¨ng tÇn ®­îc phÐp sö dông vµ møc c«ng suÊt ph¸t ®­îc phÐp. 8.9 B¨ng tÇn phæ th«ng: B¨ng tÇn phæ th«ng (CB) ®­îc thiÕt kÕ cho phÐp nh÷ng ng­êi kh«ng cã b»ng cÊp kü thuËt sö dông víi c«ng suÊt thÊp. C¸c lo¹i th«ng tin VT§ sö dông cho môc ®Ých gi¶i trÝ ®­îc phÐp sö dông cho c¶ tr¹m cè ®Þnh vµ tr¹m l­u ®éng . Cã hai lo¹i b¨ng tÇn ®­îc ph©n chia cho nghiÖp vô CB. HF cã 40 kªnh ph©n c¸ch nhau 10 KHz, gi÷a 26,965 MHz ®Õn 27,405 MHz. Sö dông ®iÒu chÕ AM hoÆc SSB. C«ng suÊt 4W cho AM vµ 12W víi SSB. Còng gièng nh­ nghiÖp vô tµu thuyÒn b¨ng tÇn 27 MHz. Kho¶ng c¸ch th«ng tin tuú thuéc vµo ®Æc tÝnh truyÒn sãng ë nh÷ng tÇn sè nµy nã cã thÓ thay ®æi tõ 10 ®Õn 20 Km ®Õn vµi tr¨m Km nÕu ®iÒu kiÖn khÝ t­îng tèt. VHF chiÕm 40 kªnh gi÷a 476,425 ®Õn 477,4 MHz c«ng suÊt cho phÐp 5W sö dông ®iÒu pha, kho¶ng c¸ch truyÒn dÉn nh×n chung lªn ®Õn 40 Km phô thuéc vµo ®é cao cña anten. Cuéc trao ®æi th«ng tin qua bé lÆp ®­îc phÐp sö dông trªn 8 kªnh ®Çu vµ lóc ®ã cã thÓ t¨ng kho¶ng c¸ch truyÒn dÉn cã thÓ lªn tíi 100 Km. 8.10 NghiÖp vô qu¶ng b¸: Ph¸t thanh AM Ph¸t thanh Am ho¹t ®éng trong kho¶ng tÇn sè 526,500 KHz ®Õn 1606,500 KHz. TÇn sè sãng mang ®­îc ®Æt c¸ch nhau 9 KHz vµ ®é réng b¨ng tÇn chiÕm dông bëi mçi sãng mang AM lín gÊp ®«i so víi ®iÒu chÕ tÇn sè ©m thanh. Do chÊt l­äng ©m thanh cña ph¸t thanh AM kh«ng ®­îc tèt nh­ cña ph¸t thanh FM, nªn hiÖn nay rÊt nhiÒu c¸c ®µi ph¸t thanh th­¬ng m¹i ®· chuyÓn sang b¨ng tÇn FM. Ph¸t thanh FM C¸c ®µi ph¸t thanh FM sö dông tÇn sè trong d¶i tõ 88 MHz ®Õn 108 MHz. C¸c kªnh FM cã ®é réng lµ 200 KHz. C¸c nghiÖp vô c«ng suÊt thÊp LPON lµ c¸c ®µi ph¸t thanh FM cã môc ®Ých ®Æc biÖt ho¹t ®éng trªn c¸c tÇn sè trong d¶i tõ 87.5 - 88 MHz. C¸c ®µi nµy ph¸t c¸c ch­¬ng tr×nh ®Æc biÖt trong mét ph¹m vi h¹n chÕ ( th«ng tin vÒ du lÞch, hay vÒ t×nh tr¹ng giao th«ng trªn c¸c tuyÕn ®­êng cao tèc ch¼ng h¹n) . TruyÒn h×nh qu¶ng b¸ TÝn hiÖu truyÒn h×nh cã c¸c sãng mang kh¸c nhau bao gåm mét sãng h×nh vµ mét (©m thanh mono) hoÆc hai (©m thanh stereo) sãng ©m thanh.

L­u hµnh néi bé

Trang 59

4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

§é réng b¨ng tÇn cña kªnh truyÒn h×nh phô thuéc vµo tiªu chuÈn, cã thÓ lµ 7 Mhz hay 8 MHz. Ng­êi ta sö dông ®iÒu chÕ biªn ®é cho sãng h×nh vµ ®iÒu tÇn víi ®é lÖch ±50 KHz cho sãng ©m thanh.
8 MHz

TÇn sè h×nh

TÇn sè tiÕng

H×nh 8.4 Phæ tÝn hiÖu truyÒn h×nh ë nh÷ng vïng xa, miÒn nói c¸c hÖ thèng truyÒn h×nh UHF/VHF gÆp khã kh¨n do vïng phñ sãng h¹n hÑp, ®Þa h×nh phøc t¹p g©y ra nhiÒu vïng “tèi”, vïng “lâm”, ®ßi hái ph¶i x©y dùng m¹ng l­íi c¸c tr¹m lÆp. C¸c vÖ tinh ®Þa tÜnh víi ­u ®iÓm lµ cã vïng phñ sãng réng, ®ang ®­îc sö dông ngµy cµng nhiÒu cho nghiÖp vô truyÒn h×nh. Trong t­¬ng lai c¸c vÖ tinh ®Þa tÜnh sÏ ®­îc sö dông chñ yÕu cho truyÒn h×nh thay v× sö dông cho môc ®Ých viÔn th«ng nh­ tr­íc ®©y. Ngoµi ra hiÖn nay mét sè ch­¬ng tr×nh truyÒn h×nh tr¶ tiÒn tr­íc ®­îc ph¸t qua hÖ thèng ph©n chia ®a ®iÓm (MDS), ë ta hiÖn còng cã hÖ thèng (MMDS) nh­ng chØ ho¹t ®éng ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh vµ Hµ néi . HÖ thèng MDS bao gåm mét m¸y ph¸t viba c«ng suÊt cao ®Æt ë trung t©m vµ thuª bao thu trong vïng nhÊt ®Þnh. C¸c kªnh truyÒn h×nh MDS ®­îc m· ho¸ tr­íc khi ph¸t ®i vµ c¸c m¸y thu ph¶i cã bé h¹ tÇn vµ bé gi¶i m· thÝch hîp ®Ó thu ®­îc dÞch vô nµy. 8.11 C¸c nghiÖp vô kh¸c ThiÕt bÞ c«ng nghiÖp vµ y tÕ (ISM). NhiÒu thiÕt bÞ c«ng nghiÖp mÆc dÇu kh«ng ®­îc thiÕt kÕ nh­ m¸y ph¸t, nh­ng vÉn sö dông tµi sãng v« tuyÕn ®iÖn sù ho¹t ®éng cña chóng. C¸c thiÕt bÞ nh­ m¸y hµn nhùa, m¸y c¾t, m¸y s­ëi Êm ®iÖn nhiÖt y tÕ, lß vi sãng . . . lóc mµ c¸c thiÕt bÞ nµy sö dông c«ng suÊt rÊt cao, chóng cã kh¶ n¨ng g©y nhiÔu cã h¹i rÊt lín ®Õn c¸c nghiÖp vô th«ng tin ®ang tån t¹i. V× lý do nµy mét vµi ®o¹n phæ tÇn gäi lµ b¨ng c«ng nghiÖp, khoa häc vµ y tÕ ®­îc thiÕt lËp riªng cho sù ho¹t ®éng cña c¸c thiÕt bÞ nµy, tÊt c¶ c¸c thiÕt bÞ ISM míi cÇn ph¶i ®­îc thiÕt kÕ theo mét chuÈn ®Ó gi¶m kh¶ n¨ng g©y nhiÔu. ThiÕt bÞ c«ng suÊt thÊp
L­u hµnh néi bé Trang 60 4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Cã nhiÒu thiÕt bÞ kh¸c ho¹t ®éng sö dông sãng VT§ nh­ng c«ng suÊt ph¸t cña chóng nhá nªn nh×n chung kh«ng g©y nhiÔu cho c¸c thiÕt bÞ kh¸c. C¸c thiÕt bÞ cã kh¶ n¨ng g©y nhiÔu thÊp (LIPD’S) ®­îc thiÕt kÕ phï hîp cho c¸c ®o¹n b¨ng tÇn dµnh riªng. §«i khi chóng dïng chung tÇn sè víi c¸c nghiÖp vô kh¸c hoÆc ®­îc s¸t nhËp vµo b¨ng ISM. Mét vµi thiÕt bÞ c«ng suÊt thÊp trong lo¹i nµy lµ thiÕt bÞ ®­îc ®iÒu khiÓn b»ng VT§ micro kh«ng d©y, bé më cöa vµ thiÕt bÞ chuyÓn m¹ch dïng ®iÒu khiÓn tõ xa, thiÕt bÞ trî gióp thÝnh gi¸c, loa kh«ng d©y, c¸c hÖ thèng theo dâi ®éng vËt. 8.12 C¸c kü thuËt míi Th«ng tin v« tuyÕn lµ mét trong nh÷ng c«ng nghÖ cã tèc ®é ph¸t triÓn nhanh nhÊt. Nh÷ng lo¹i nghiÖp vô míi ®ang ®­îc th­êng xuyªn giíi thiÖu. C¸c hÖ thèng cò ®ang dÇn dÇn ®­îc thay thÕ b»ng nh÷ng hÖ thèng sö dông phæ tÇn hiÖu qu¶ h¬n. TruyÒn thanh sè ( Digital Sound Broadcasting DSB) DÞch vô cã ph­¬ng thøc ®iÒu chÕ sè thay thÕ cho ®iÒu chÕ t­¬ng tù FM ë trong b¨ng VHF FM hoÆc UHF. Ph­¬ng thøc nµy cho phÐp ®¹t tíi 12 kªnh d÷ liÖu vµ nh÷ng kªnh ©m thanh chÊt l­îng vµ ®é tin cËy cao cho ph¸t thanh qu¶ng b¸. TruyÒn h×nh sè TruyÒn h×nh sè sö dông phæ tÇn hiÖu qu¶ h¬n sÏ thay thÕ truyÒn h×nh t­¬ng tù hiÖn nay. TruyÒn h×nh sè cho phÐp truyÒn ®a dÞch vô cïng kªnh. Vïng phñ sãng ®­îc c¶i thiÖn vµ t¨ng chÊt l­îng h×nh ¶nh. Tr¶i phæ Ho¹t ®éng ®­îc cÊp theo giÊy phÐp cña thiÕt bÞ tr¶i phæ. C¸c øng dông ®iÓn h×nh lµ c¸c m¸y ®äc m· v¹ch, c¸c ®iÓm cña m¹ng b¸n hµng, m¹ng LAN v« tuyÕn vµ PABXs (tæng ®µi néi bé) kh«ng d©y. C¸c thiÕt bÞ ph¶i ho¹t ®éng theo c¸c d¶i tÇn sè sau: 915 - 928 MHz ( ®é chiÕm dông 13 MHz) 2400-2483.5 MHz ( ®é chiÕm dông 83,5 MHz) 5725 - 5875 Mhz ( ®é chiÕm dông 150 MHz) Hai tiªu chuÈn phæ biÕn cho c¸c thiÕt bÞ tr¶i phæ tiªu chuÈn cña FCC vµ chuÈn ETSI ETS 300 - 328. Ho¹t ®éng dùa trªn c¬ së kh«ng g©y nhiÔu, kh«ng cÇn b¶o vÖ. Di ®éng sè mÆt ®Êt Nhu cÇu vÒ dÞch vô di ®éng mÆt ®Êt ngµy cµng t¨ng. VÊn ®Ò nµy dÉn ®Õn viÖc ph¸t triÓn c¸c c«ng nghÖ sö dông kü thuËt ®iÒu chÕ sè hiÖu qu¶ h¬n vÒ ph­¬ng diÖn phæ tÇn. Nh÷ng c«ng nghÖ ®ã ®ang ®­îc ®­a ra diÖn réng ®Ó ®¸p øng nhu cÇu nµy. Chóng cung cÊp mét kh¶ n¨ng toµn diÖn vÒ th«ng tin v« tuyÕn bao gåm trung kÕ (trunked), phi trung kÕ ( non-trunked) vµ truyÒn th«ng trùc tiÕp ®µi di ®éng tíi ®µi di ®éng víi mét lo¹t c¸c dÞch vô bao gåm c¸c dÞch vô d÷ liÖu vµ tiÕng nãi. §iÖn tho¹i kÐo dµi kh«ng d©y HÖ thèng ®iÖn tho¹i kÐo dµi kh«ng d©y ®­îc dïng ë nhµ vµ c¬ quan. §iÖn tho¹i d©y hoÆc kh«ng d©y gi÷a m¸y cÇm tay vµ m¹ng ®iÖn tho¹i ®­îc thay thÕ bëi ®­êng
L­u hµnh néi bé Trang 61 4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

v« tuyÕn cã c«ng suÊt thÊp. Trong nh÷ng n¨m qua c¸c c«ng nghÖ dÞch vô vÒ dÞch vô viÔn th«ng kh«ng d©y tiªn tiÕn ®· xuÊt hiÖn vµ ®ang ®­îc thóc ®Èy ph¸t triÓn nhiÒu h¬n. HÖ thèng CTS chñ yÕu sö dông kü thuËt sè vµ Ên ®Þnh kªnh ®éng cho phÐp tiÕn ®Õn tèi ­u ho¸ sö dông phæ tÇn. C¸c hÖ thèng CTS cung cÊp cho ph¹m vi hÑp, øng dông c«ng suÊt thÊp nh­ dÞch vô viÔn th«ng kÐo dµi kh«ng d©y c«ng céng, PABX kh«ng d©y, vßng lÆp v« tuyÕn néi h¹t vµ ®iÖn tho¹i néi bé kh«ng d©y. Mét sè hÖ thèng ®­îc khuyÕn nghÞ tÝch hîp víi hÖ thèng di ®éng tÕ bµo trong cÊu h×nh song mode (dual mode). C¸c c«ng nghÖ CTS míi bao gåm CT-2, DCT 900, DECT, ®iÖn tho¹i c¸ nh©n cÇm tay cña NhËt B¶n (PHS) vµ dÞch vô kh«ng d©y cña B¾c Mü (PCS). DÞch vô l­u ®éng qua vÖ tinh HiÖn nay ng­êi ta dù kiÕn ph¸t triÓn mét lo¹t thÞ tr­êng th«ng tin di ®éng qua vÖ tinh sö dông c¸c quü ®¹o phi ®Þa tÜnh bao gåm: quü ®¹o tÇm thÊp (LEO), quü ®¹o tÇm trung (MEO), quü ®¹o elip tÇm cao (HEO). C¸c hÖ thèng dung l­îng nhá cã thÓ phï hîp cho viÖc truyÒn sè liÖu tèc ®é thÊp ®· ®­îc ph¸t triÓn trong c¸c d¶i VHF vµ UHF thÊp vµ gäi lµ c¸c hÖ thèng‘little Leo’. Nh÷ng hÖ thèng cã dung l­îng cao h¬n cã thÓ phï hîp cho tho¹i ho¹t ®éng ë b¨ng tÇn trªn 1 GHz gäi lµ ‘big Leo’. Quü ®¹o tÇm thÊp ë ®é cao kho¶ng 700- 1400 km so víi mÆt ®Êt kh«ng cßn ®é trÔ mµ ng­êi sö dông quü ®¹o vÖ tinh ®Þa tÜnh th­êng gÆp vµ ®­êng truyÒn ng¾n h¬n cho phÐp antena nhá, phï hîp h¬n cho kh¸ch hµng m¹ng ®iÖn tho¹i di ®éng vµ truyÒn d÷ liÖu. Víi vïng cã mËt ®é d©n sè nhá khi ®­îc cung cÊp dÞch vô m¹ng tÕ bµo mÆt ®Êt sÏ kh«ng kinh tÕ. Leos cung cÊp cho con ng­êi tham gia thuËn lîi cã s½n tíi thµnh phè cña hä. M¹ch vßng v« tuyÕn néi h¹t ThuËt ng÷ 'local loop' (m¹ch vßng néi h¹t) cã tõ l©u trong thuËt ng÷ viÔn th«ng liªn quan tíi kÕt nèi gi÷a kh¸ch hµng cuèi cïng vµ ng­êi cung cÊp dÞch vô ( ch¼ng h¹n, tõ kh¸ch hµng tæng ®µi ®iÖn thäai ®Þa ph­¬ng ®­îc nèi víi nhau b»ng c¸p ®ång). Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, thuËt ng÷ m¹ch vßng v« tuyÕn néi h¹t (WLL) cã ý nghÜa næi bËt trong kÕt nèi ®­êng truyÒn v« tuyÕn. HiÖn t¹i ë Hµ néi vµ Thµnh phè Hå ChÝ Minh chóng ta ®ang sö dông hÖ thèng m¹ch vßng v« tuyÕn néi h¹t GMH2000 cña h·ng Hughes (Mü). ViÖc sö dông v« tuyÕn cè ®Þnh ®iÓm -®a ®iÓm (point - to - multipoint) trong m¹ch vßng néi h¹t th­êng ®­îc ®Ò cËp nh­ truy nhËp v« tuyÕn cè ®Þnh (FRA). Mét vÝ dô ®iÓn h×nh cña c«ng nghÖ FRA WLL lµ hÖ thèng (DRCS), hÖ thèng nµy sö dông ®Ó cung cÊp dÞch vô ®iÖn tho¹i gèc trong ®Þa ph­¬ng vµ ë nh÷ng vïng xa. C«ng nghÖ nµy lµ m« h×nh lý t­ëng ë nh÷ng vïng cña c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn n¬i cã hay kh«ng cã c¸c tr¹m dù phßng ®iÖn tho¹i th« s¬. Tuy nhiªn do sù giíi h¹n trong kh¶
L­u hµnh néi bé Trang 62 4/11/2012

Mét sè nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn th­êng gÆp

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

n¨ng truyÒn t¶i vµ hiÖu øng phæ, lo¹i WLL nµy kh«ng phï hîp cho nh÷ng vïng ®« thÞ. HÖ thèng ®iÖn tho¹i di ®éng tÕ bµo (AMPS vµ GSM) cã thÓ sö dông cho WLL. M¹ng di ®éng tÕ bµo kh«ng ph©n biÖt gi÷a kh¸ch hµng cè ®Þnh hay di ®éng mµ trªn thùc tÕ ë c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn m¹ng tÕ bµo vÉn ®­îc sö dông ®Ó cung cÊp dÞch vô ®iÖn tho¹i tíi kh¸ch hµng cè ®Þnh. Tuy nhiªn, hÇu hÕt c¸c c¬ së h¹ tÇng cña m¹ng di ®éng tÕ bµo c¬ b¶n dïng cho kh¸ch hµng sö dông di ®éng, kh«ng ®­îc xem nh­ lµ gi¶i ph¸p trong viÖc cung cÊp dÞch vô tíi l­îng lín kh¸ch hµng cè ®Þnh. H¬n n÷a, sù ph¸t triÓn trong c«ng nghÖ tÕ bµo sè (nh­ GSM, DAMPS, DCS1800) cã thÓ ®­a ra c¸c gi¶i ph¸p ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò trªn, ®Æc biÖt ®­a ra c¸c m¸y cÇm tay ®a mode (vÝ dô: GSM/DCS 1800/DECT) hiÖn ®ang ph¸t triÓn. Nhu cÇu sö dông c¸c hÖ thèng FRA ®ang t¨ng lªn ë mét sè n­íc, nh­ lµ gi¶i ph¸p ®Ó nèi c¸c thuª bao mét c¸ch nhanh chãng vµ hiÖu qu¶ ë nh÷ng vïng hoµn toµn míi, hoÆc ®Ó t¨ng thªm dung l­îng ë nh÷ng vïng mµ m¹ng c¸p ®· qu¸ t¶i. - Ng­êi cung cÊp dÞch vô viÔn th«ng ®ang tån t¹i hay trong t­¬ng lai, c«ng nghÖ WLL sö dông FRA cã mét sè nh÷ng thuËn lîi: - Thêi gian x©y dùng m¹ng ng¾n; - C¸p ®ång hay c¸p quang dïng cho truy nhËp kh«ng d©y qu¸ ®¾t, viÖc ®µo ®­êng hay treo sîi c¸p ®ång lªn trÇn nhµ kh«ng hay. - C«ng nghÖ nµy rÊt linh ho¹t nh­ng chØ cung cÊp giíi h¹n ®Õn kh¸ch hµng di ®éng. C¸c nghiÖp vô d÷ liÖu di ®éng C¸c hÖ thèng d÷ liÖu di ®éng triÓn khai kü thuËt v« tuyÕn ®ãng gãi ®Ó truyÒn b¶n tin ng¾n tíi c¸c vïng réng. Chóng cung cÊp truy nhËp nhanh chãng tíi c¸c m¹ng m¸y tÝnh hiÖu qu¶ h¬n hÖ thèng v« tuyÕn di ®éng c¬ b¶n. HÖ thèng nµy phï hîp cho ng­êi sö dông nh­ c¸c dÞch vô cho c¶nh s¸t hay dÞch vô khÈn. Nãi chung, hÖ thèng nµy hiÖu qu¶ h¬n hÖ thèng tho¹i, vµ cã thÓ cung cÊp nhiÒu ®¬n vÞ di ®éng trªn mét kªnh, vµ truy nhËp nhanh h¬n.

L­u hµnh néi bé

Trang 63

4/11/2012

M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

9. M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU.
Phæ tÇn sè lµ mét tµi nguyªn thiªn nhiªn mµ mäi n­íc ®Òu cã. ViÖc sö dông mét c¸ch cã hiÖu qu¶ nguån tµi nguyªn ®Æc biÖt nµy sÏ t¹o thuËn lîi cho viÖc ph¸t triÓn c¸c dÞch vô th«ng tin v« tuyÕn, nhÊt lµ trong thêi ®¹i th«ng tin hiÖn nay. Tuy nhiªn viÖc sö dông mét c¸ch cã hiÖu qu¶ l¹i phô thuéc rÊt nhiÒu vµo chÝnh s¸ch qu¶n lý tÇn sè cña tõng quèc gia. Mét hÖ thèng qu¶n lý phæ tÇn cã hiÖu qu¶ sÏ mang l¹i mét m«i tr­êng ph¸p lý tèt vµ mét phæ tÇn “s¹ch” cho ng­êi sö dông vµ qua ®ã khuyÕn khÝch nhiÒu ng­êi sö dông h¬n, mang l¹i hiÖu qu¶ cao h¬n trong viÖc sö dông phæ tÇn. §Ó ng­êi sö dông cã thÓ n¾m b¾t ®­îc c¸c chÝnh s¸ch vÒ qu¶n lý phæ tÇn, qua ®ã t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc qu¶n lý, th× cÇn ph¶i cã mét sè tµi liÖu ®­îc l­u hµnh réng r·i ®Ó h­íng dÉn cho ng­êi sö dông. C¸c tµi liÖu ®ã cã bao gåm LuËt Th«ng tin V« tuyÕn, B¶ng ph©n bæ TÇn sè Quèc gia, ThÓ lÖ vµ thñ tôc. 9.1 LuËt th«ng tin v« tuyÕn Do sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña c«ng nghÖ th«ng tin v« tuyÕn vµ vai trß ngµy cµng quan träng cña th«ng tin v« tuyÕn trong cuéc sèng, nªn viÖc sö dông vµ qu¶n lý c¸c dÞch vô th«ng tin v« tuyÕn vµ phæ tÇn v« tuyÕn cÇn ph¶i ®­îc ®­a vµo hÖ thèng luËt cña quèc gia. LuËt vÒ th«ng tin v« tuyÕn lµ mét tµi liÖu c¬ së cho viÖc qu¶n lý th«ng tin v« tuyÕn, trong ®ã ghi nhËn phæ tÇn th«ng tin v« tuyÕn nh­ lµ mét nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ cÇn ®­îc qu¶n lý phôc vô cho lîi Ých cña céng ®ång. LuËt còng thiÕt lËp quyÒn h¹n cña c¬ quan qu¶n lý trong viÖc qu¶n lý sö dông th«ng tin v« tuyÕn trong ®ã bao gåm c¶ viÖc cÊp phÐp sö dông vµ thi hµnh c¸c quy chÕ vÒ qu¶n lý phæ tÇn. 9.2 B¶ng Ph©n bæ TÇn sè Quèc gia B¶ng ph©n bæ tÇn sè quèc gia lµ mét c«ng cô c¬ b¶n cÇn thiÕt cho quy tr×nh qu¶n lý phæ tÇn. Nã cung cÊp mét kÕ ho¹ch chung cho viÖc sö dông phæ tÇn vµ lµ c¬ së ®Ó ®¶m b¶o cho viÖc sö dông phæ tÇn mét c¸ch cã hiÖu qu¶ còng nh­ ®¶m b¶o cho viÖc ng¨n ngõa nhiªò th«ng tin gi÷a c¸c dÞch vô th«ng tin v« tuyÕn. Nhê b¶ng Ph©n bæ tÇn sè quèc gia nµy mµ c¸c nhµ s¶n xuÊt thiÕt bÞ cã thÓ biÕt ®­îc ®o¹n b¨ng tÇn nµo cã thÓ sö dông ®Ó thiÕt kÕ vµ s¶n xuÊt thiÕt bÞ, cßn ng­êi sö dông th× biÕt ®­îc cã thÓ khai th¸c ®­îc ë b¨ng tÇn nµo. §iÒu 8 (ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn cò ) hay §iÒu S5 ( ThÓ lÖ th«ng tin v« tuyÕn míi) lµ B¶ng Ph©n bæ TÇn sè Quèc tÕ ®­îc ITU. B¶ng Ph©n bæ TÇn sè Quèc tÕ lµ lµ c¬ së ®Ó thiÕt lËp ra B¶ng ph©n bæ TÇn sè Quèc gia, ®«i khi nã cßn ®­îc sö dông nh­ lµ B¶ng ph©n bæ TÇn sè Quèc gia.

L­u hµnh néi bé

Trang 64

4/11/2012

M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

9.3 C¸c Quy ®Þnh vµ Thñ tôc C«ng cô th­êng nhËt dïng cho viÖc qu¶n lý tÇn sè lµ c¸c quy ®Þnh vµ thñ tôc do c¬ quan qu¶n lý phæ tÇn ban hµnh. C¸c quy ®Þnh nµy ®­îc sö dông nh­ lµ c¬ së cho viÖc qu¶n lý hµng ngµy viÖc sö dông th«ng tin v« tuyÕn vµ cho phÐp ng­êi sö dông phæ tÇn hiÓu ®­îc c¸c quy ®Þnh mµ theo ®ã c¸c ho¹t ®éng khai th¸c cña hä bÞ qu¶n lý. C¸c quy ®Þnh vµ thñ tôc bao gåm c¸c ph¹m vi nh­ c¸c thñ tôc cho viÖc cÊp vµ gia h¹n giÊy phÐp, c¸c tiªu chuÈn thiÕt bÞ (v« tuyÕn), c¸c thñ tôc cÊp phÐp cho thiÕt bÞ, c¸c kÕ ho¹ch ph©n kªnh, c¸c yªu cÇu vÒ khai th¸c,... Sù thiÕu chÆt chÏ trong c¸c quy ®Þnh vµ thñ tôc sÏ g©y c¶n trë viÖc sö dông phæ tÇn vµ c¸c dÞch vô v« tuyÕn do ng­êi sö dông kh«ng an t©m v× c¸c rñi ro cã thÓ cã do sù thiÕu râ rµng cña c¸c quy ®Þnh vµ thñ tôc ®ã. 9.4 C¬ cÊu tæ chøc cña c¬ quan qu¶n lý tÇn sè Theo qu©n ®iÓm cña ITU, c¬ cÊu tæ chøc cña c¸c c¬ quan qu¶n lý tÇn sè cã thÓ kh¸c nhau tuú theo tõng n­íc, tuy nhiªn ®­îc x©y dùng dùa trªn c¸c chøc n¨ng chÝnh : • ChÝnh s¸ch qu¶n lý tÇn sè vµ quy ho¹ch/ph©n bæ phæ tÇn • Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè • Chøng nhËn c¸c tiªu chuÈn chØ tiªu vµ cÊp phÐp thiÕt bÞ • KiÓm so¸t tÇn sè • Hîp t¸c quèc tÕ • Hç trî kü thuËt phæ tÇn • Hç trî m¸y tÝnh ( computer support) • Trî gióp luËt vµ qu¶n lý 9.4.1 ChÝnh s¸ch qu¶n lý phæ tÇn vµ quy ho¹ch/ ph©n bæ phæ tÇn Mét nhiÖm vô c¬ b¶n cña c¸c bé phËn chÝnh s¸ch vµ quy ho¹ch lµ nghiªn cøu ®Ó x¸c ®Þnh c¸c nhu cÇu néi ®Þa hiÖn t¹i vµ trong t­¬ng lai vÒ th«ng tin v« tuyÕn ®Ó ph¸t triÓn c¸c chÝnh s¸ch , c¸c kÕ ho¹ch liªn quan ®Õn viÖc sö dông phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn. C¸c nghiªn cøu ®ã sÏ lµ c¬ së cho viÖc ph©n bæ b¨ng tÇn cho c¸c nghiÖp vô. ViÖc ph©n ®Þnh c¸c b¨ng tÇn cho mét sè dÞch vô cô thÓ cã thÓ xem nh­ lµ b­íc ®Çu tiªn trong viÖc thóc ®Èy viÖc sö dông b¨ng tÇn. B­íc ph©n bæ ®­îc
L­u hµnh néi bé Trang 65 4/11/2012

M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

thùc hiÖn tiÕp theo, sau khi c©n nh¾c ®Õn mét sè yÕu tè kh¸c nh­ c¸c tiªu chuÈn, c¸c chØ tiªu ®Ó chia sÎ b¨ng tÇn, kÕ ho¹chph©n kªnh,... Trong viÖc quy ho¹ch c¸c b¨ng tÇn cho mét dÞch vô nµo ®ã cÇn ph¶i xem xÐt ®Õn c¸c yÕu tè sau: Nhu cÇu x· héi vµ lîi Ých cña dÞch vô Møc ®é phô thuéc cña dÞch vô vµo v« tuyÕn vµ vµo h÷u tuyÕn Sè l­îng ng­êi h­ëng lîi Ých tõ dÞch vô ®ang xem xÐt TÇm quan träng t­¬ng ®èi vÒ kinh tÕ vµ x· héi cña dÞch vô; TÝnh kh¶ thi cña dÞch vô vµ dù b¸o vÒ nhu cÇu cña x· héi ®èi víi dÞch vô T¸c ®éng cña dÞch vô míi tíi c¸c dÞch vô ®ang cã s½n trong b¨ng tÇn ®ang ®­îc xem xÐt. C¸c c©n nh¾c kü thuËt L­îng phæ tÇn yªu cÇu C­êng ®é tÝn hiÖu ®ßi hái ®Ó ®¶m b¶o ®é tin cËy cña dÞch vô; Møc ®é nhiÔu cã thÓ xÈy ra; Kh¶ n¨ng ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ ®ang xem xÐt. C¸c h¹n chÕ vÒ thiÕt bÞ TÇn sè cao nhÊt cña phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn mµ c¸c thiÕt bÞ cña dÞch vô cã thÓ ho¹t ®éng h÷u Ých hiÖn t¹i vµ trong t­¬ng lai; C¸c ®Æc tÝnh khai th¸c cña c¸c m¸y ph¸t bao gåm c¸c h¹n chÕ thùc tÕ vÒ c«ng suÊt ®Çu ra , ®é æn ®Þnh tÇn sè vµ kh¶ n¨ng khö nhiÔu bøc x¹ ngoµi b¨ng vµ bøc x¹ hµi. C¸c lo¹i anten s½n cã cho dÞch vô vµ c¸c h¹n chÕ cña chóng ( kÝch th­íc, gi¸ vµ c¸c ®Æc tÝnh kü thuËt ), bao gåm c¸c ph­¬ng ph¸p tèt nhÊt ®Ó ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ sö dông tÇn sè tèt nhÊt. C¸c bé thu cã s½n vµ ®ang ®­îc ph¸t triÓn. 9.4.2 Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè lµ ho¹t ®éng träng t©m hµng ngµy cña c¬ quan qu¶n lý tÇn sè. §¬n vÞ Ên ®Þnh tÇn sè thùc hiÖn, hoÆc phèi hîp thùc hiÖn, tÊt c¶ c¸c ph©n tÝch cÇn thiÕt ®Ó lùa chän c¸c tÇn sè thÝch hîp nhÊt cho c¸c hÖ thèng th«ng tin v« tuyÕn.
L­u hµnh néi bé Trang 66 4/11/2012

M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

§¬n vÞ cÊp phÐp ¸p dông c¸c luËt, qui ®Þnh, chÝnh s¸ch vµ thñ tôc qu¶n lý th«ng tin v« tuyÕn vµ thùc hiÖn viÖc kiÓm so¸t ho¹t ®éng cña c¸c ®µi v« tuyÕn vµ viÖc sö dông tÇn sè b»ng c¸ch: Xem xÐt c¸c ®¬n xin giÊy phÐp vµ c¸c tµi liÖu liªn quan ®Ó x¸c ®Þnh xem c¸c ®¬n ®ã cã hîp lÖ vÒ mÆt thñ tôc vµ vÒ kü thuËt ®èi víi thiÕt bÞ ®Ò nghÞ; CÊp phÐp cho c¸c c¬ quan mµ kh«ng cÇn cÊp giÊy phÐp nh­ c¸c c¬ quan cña ChÝnh phñ; Ên ®Þnh h« hiÖu cho c¸c ®µi v« tuyÕn riªng biÖt; CÊp giÊy phÐp vµ thu lÖ phÝ ; Gia h¹n vµ huû bá giÊy phÐp; Thùc hiÖn c¸c cuéc kiÓm tra vÒ n¨ng lùc cña khai th¸c viªn ( operator) vµ cÊp giÊy phÐp chøng nhËn.

-

Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè yªu cÇu ph¶i cã c¸c thñ tôc râ rµng. C¸c thñ tôc ®ã ph¶i chØ râ nh÷ng th«ng tin nµo cÇn ph¶i ®­îc cung cÊp khi xin phÐp sö dông tÇn sè. Trong tr­êng hîp cã thÓ xÈy ra nhiÔu tõ bªn ngoµi biªn giíi quèc gia, th× phèi hîp quèc tÕ lµ cÇn thiÕt ®Ó cã thÓ triÓn khai hÖ thèng. V× vËy phèi hîp song ph­¬ng vµ ®¨ng ký ITU cã thÓ lµ mét phÇn cña thñ tôc Ên ®Þnh tÇn sè. Nãi chung viÖc cÊp phÐp tÇn sè nh»m ®¸p øng c¸c ®ßi hái sau: Kh«ng cho phÐp c¸c dÞch vô v« tuyÕn ho¹t ®éng mµ kh«ng cã giÊy phÐp, ngo¹i trõ mét sè tr­êng hîp ®­îc miÔn; C¸c thay ®æi vÒ dÞch vô th«ngv« tuyÕn tr­íc hÕt ph¶i ®­îc phÐp cña c¬ quan qu¶n lý tÇn sè; Ng­êi cÊp phÐp ph¶i ®¶m b¶o r»ng bÊt kú ng­êi sö dông nµo còng ph¶i tu©n thñ c¸c ®iÒu kiÖn cña giÊy phÐp;

9.4.3 C¸c tiªu chuÈn kü thuËt vµ cÊp phÐp thiÕt bÞ ViÖc thiÕt lËp c¸c tiªu chuÈn quèc gia vÒ thiÕt bÞ th«ng tin v« tuyÕn sÏ t¹o ra mét c¬ së cho viÖc phßng chèng nhiÔu còng nh­ ®¶m b¶o ®­îc chÊt l­îng hÖ thèng th«ng tin nh­ mong muèn. Chøc n¨ng nµy bao gåm viÖc ®Æt ra c¸c thñ tôc chøng nhËn thiÕt bÞ v« tuyÕn vµ c¸c tiªu chuÈn kü thuËt v« tuyÕn ( c¸c tµi liÖu quy ®Þnh c¸c tiªu chuÈn chÊt l­îng tèi thiÓu cÇn ph¶i cã ®èi víi lo¹i thiÕt bÞ v« tuyÕn xem xÐt ). C¸c tiªu chuÈn quan träng nhÊt trong ®ã lµ chÊt l­îng hÖ thèng vµ tÝnh t­¬ng thÝch ®iÖn tõ cña thiÕt bÞ.
L­u hµnh néi bé Trang 67 4/11/2012

M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

C¸c tiªu chuÈn sÏ cung cÊp c¬ së ®Ó c¸c thiÕt bÞ cã thÓ cïng ho¹t ®éng, h¹n chÕ ¶nh h­ëng cña viÖc sö dông v« tuyÕn vµ ®¶m b¶o tÝnh t­¬ng thÝch ®iÖn tõ cña hÖ thèng víi m«i tr­êng cña nã. C¸c c¬ quan qu¶n lý kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i thùc hiÖn viÖc thiÕt lËp c¸c tiªu chuÈn quèc gia ngay tõ ®Çu. HiÖn nay cã mét sè l­îng lín c¸c c¸c tiªu chuÈn quèc tÕ do ITU vµ CISPR ( International Special Committee on Radio Interference) ph¸t triÓn vµ cã thÓ sö ®­îc sö dông nh­ lµ c¸c tiªu chuÈn quèc gia. 9.4.4 KiÓm so¸t vµ thanh tra tÇn sè TÝnh hiÖu qu¶ cña viÖc qu¶n lý phæ tÇn phô thuéc vµo kh¶ n¨ng kiÓm so¸t cña nhµ qu¶n lý trong viÖc thi hµnh c¸c quy ®Þnh vÒ phæ tÇn cña ng­êi sö dông. ViÖc kiÓm so¸t nµy ®­îc x©y dùng chñ yÕu dùa trªn viÖc kiÓm so¸t vµ thanh tra tÇn sè. Thanh tra tÇn sè ( KiÓm tra xö lý) C¸c nhµ qu¶n lý phæ tÇn cã quyÒn gi¸m s¸t viÖc thanh hµnh c¸c qui ®Þnh vÒ sö dông phæ tÇn vµ ®­îc phÐp ®Æt ra mét sè møc ph¹t t­¬ng øng. Ch¼ng h¹n nhµ qu¶n lý cã thÓ ®­îc phÐp ph¸t hiÖn nguån nhiÔu vµ yªu cÇu thiÕt bÞ g©y nhiÔu ngõng ho¹t ®éng. Tuy nhiªn giíi h¹n cña quyÒn h¹n ®ã còng cÇn ®­¬c chØ râ. Chøc n¨ng thanh tra cã thÓ phô thuéc vµo kiÓm so¸t ®Çu vµo vµ cã thÓ bao gåm: §iÒu tra c¸c khiÕu n¹i vÒ nhiÔu; §iÒu tra c¸c ho¹t ®éng tr¸i phÐp hay ho¹t ®éng kh«ng ®óng víi giÊy phÐp ®· ®­îc cÊp; §¶m b¶o c¸c khai th¸c viªn (operator) ®µi v« tuyÕn tu©n thñ c¸c yªu cÇu vÒ luËt , c¸c quy ®Þnh trong n­íc vµ quèc tÕ; ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt t¹i m¸y ph¸t nh­ ®o kiÓm tra c«ng suÊt nhiÔu ®Çu ra vµ c¸c tham sè rÊt khã hay kh«ng thÓ thùc hiÖn ®­îc qua c«ng t¸c kiÓm so¸t.

KiÓm so¸t tÇn sè KiÓm so¸t tÇn sè cã mèi liªn kÕt rÊt chÆt chÏ víi viÖc thanh tra, cho phÐp t×m vµ ®o c¸c nguån nhiÔu, kiÓm chøng l¹i c¸c tham sè khai th¸c vµ kü thuËt cña c¸c truyÒn dÉn v« tuyÕn, ph¸t hiÖn vµ nhËn d¹ng c¸c m¸y ph¸t kh«ng hîp lÖ. KiÓm chøng c¸c tham sè kü thuËt vµ khai th¸c: KiÓm so¸t tÇn sè ®­îc sö dông ®Ó thu nhËn ®­îc c¸c th«ng tin chi tiÕt vÒ c¸c tham sè kü thuËt vµ khai th¸c cña c¸c hÖ thèng v« tuyÕn. Cã thÓ lµ thùc hiÖn c¸c phÐp ®o vÒ tÇn sè, c«ng suÊt ®é réng phæ tÇn chiÕm dông cña mét ®µi ph¸t. Nhê c¸c phÐp
L­u hµnh néi bé Trang 68 4/11/2012

M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

®o nµy mµ cã thÓ kiÓm chøng ®­îc liÖu c¸c m¸y ph¸t cã ho¹t ®éng tu©n thñ theo giÊy phÐp ®­îc cÊp hay kh«ng. Ngoµi ra cßn gióp cho viÖc ph©n tÝch nhiÔu hay t­¬ng thÝch ®iÖn tõ tr­êng trong mét sè tr­êng hîp. KiÓm so¸t tÇn sè cßn cã thÓ ph¸t hiÖn ra c¸c m¸y ph¸t kh«ng hîp lÖ, cã thÓ g©y can nhiÔu vµ trèn phÝ sö dông tÇn sè. Th«ng th­êng trong tr­êng hîp cã nhiÔu xÈy ra, do c¸c m¸y thu bÞ g©y nhiÔu th­êng kh«ng nhËn biÕt ®­îc m¸y nµo g©y nhiÔu, nªn ®Ó ph¸t hiÖn ®­îc ®µi g©y nhiÔu kiÓm so¸t tÇn sè sÏ ®­îc ®­a vµo cuéc . Mét hÖ thèng qu¶n lý phæ tÇn sÏ hiÖu qu¶ h¬n nÕu nh÷ng ng­êi lµm quy ho¹ch cã ®­îc nh÷ng th«ng tin cô thÓ vÒ møc ®é sö dông b¨ng tÇn hiÖn t¹i, c¸c xu h­íng thay ®æi vÒ nhu cÇu,... ®Ó tõ ®ã ®¸nh gi¸ ®­îc tÝnh hiÖu qu¶ cña c¸c thñ tôc qu¶n lý phæ tÇn. Nh÷ng th«ng tin trªn cã thÓ cã ®­îc tõ c¸c phÐp ®o møc ®é sö dông thùc tÕ c¶ vÒ sè l­îng kªnh sö dông, ®é s½n sµng cña kªnh ( channel availability) vµ b¨ng tÇn chiÕm dông. KiÓm so¸t tÇn sè còng h÷u Ých cho c«ng t¸c quy ho¹ch, v× qua kiÓm so¸t, ta cã thÓ so s¸nh ®­îc møc ®é sö dông b¨ng tÇn víi c¸c Ên ®Þnh tÇn sè ®­îc ghi trong c¬ së d÷ liÖu. 9.4.5 Hîp t¸c quèc tÕ Th«ng tin v« tuyÕn cã ý nghÜa ®Æc biÖt trong viÔn th«ng qu«c tÕ, ch¼ng h¹n c¸c hÖ thèng vÖ tinh cã thÓ cung cÊp c¸c dÞch vô viÔn th«ng toµn cÇu. C¸c nhµ s¶n xuÊt th× lu«n mong muèn b¸n thiÕt bÞ ra thÞ tr­êng cµng nhiÒu cµng tèt. V× c¸c lý do ®ã, c¸c nhµ qu¶n lý tÇn sè quèc gia cÇn thiÕt tham gia c¸c diÔn ®µn quèc tÕ, bao gåm c¸c ho¹t ®éng trong khu«n khæ cña ITU còng nh­ víi c¸c c¬ quan quèc tÕ vµ khu vùc kh¸c, c¸c cuéc ®èi tho¹i song ph­¬ng víi c¸c n­íc trong khu vùc. C¸c héi nghÞ th«ng tin v« tuyÕn thÕ giíi vµ khu vùc, c¸c ho¹t ®éng hay c¸c cuéc häp cña c¸c c¬ cÊu cña ITU nh­ Nhãm lµm viÖc, Nhãm Nghiªn c­ó,.. ®ßi hái nç lùc tham gia rÊt lín cña c¸c n­íc thµnh viªn. Nç lùc nµy bao gåm viÖc chuÈn bÞ c¸c quan ®iÓm , ý kiÕn cña m×nh vµ tham dù c¸c héi nghÞ do ITU hay c¸c tæ chøc viÔn th«ng khu vùc tæ chøc. §Ó tham gia c¸c cuéc häp, héi nghÞ mét c¸ch cã hiÖu qu¶, c¬ quan qu¶n lý cã thÓ lËp ra mét nhãm lµm viÖc ®Ó chuÈn bÞ c¸c quan ®iÓm vÒ c¸c vÊn ®Ò quan träng (key issue). ViÖc tham dù c¸c héi nghÞ khu vùc còng cã t¸c dông rÊt lín trong viÖc trî gióp c¸c C¬ quan qu¶n lý chuÈn bÞ cho c¸c ho¹t ®éng quèc tÕ. Thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng phèi hîp tÇn sè ( coordination of frequency requirements), trong khu«n khæ V¨n phßng Th«ng tin V« tuyÕn lµ mét ho¹t ®éng quan träng kh¸c. Th«ng th­êng ®¬n vÞ cÊp phÐp tÇn sè thùc hiÖn lu«n c«ng viÖc nµy. Hä lµm thñ tôc th«ng b¸o (notify) c¸c Ên ®Þnh tÇn sè víi BR theo yªu cÇu cña ThÓ lÖ th«ng tin V« tuyÕn.

L­u hµnh néi bé

Trang 69

4/11/2012

M« h×nh qu¶n lý phæ tÇn cÊp quèc gia cña ITU

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

§«i khi cÇn thiÕt cã c¸c tho¶ thuËn song ph­¬ng víi c¸c n­íc l¸ng giÒng nh»m gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò vÒ chÝnh s¸ch hay khai th¸c vÒ th«ng tin v« tuyÕn, ®Æc biÖt lµ vÊn ®Ò nhiÔu däc theo biªn giíi hai n­íc. HiÖn nay chóng ta ®ang thùc hiÖn phèi hîp nhiÔu däc biªn giíi víi Cambodge, Trung quèc vµ s¾p tíi lµ víi Lµo. 9.4.6 Hç trî m¸y tÝnh Ph¹m vi øng dông m¸y tÝnh phô thuéc vµo tiÒm lùc kinh tÕ, møc ®é ­u tiªn vµ c¸c yªu cÇu thùc tÕ cña tõng c¬ quan qu¶n lý. Tuy nhiªn do kh¶ n¨ng øng dông rÊt ®a d¹ng vµ chi phÝ thÊp , viÖc sö dông m¸y tÝnh trë nªn rÊt thiÕt thùc t¹o ra tÝnh hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c qu¶n lý phæ tÇn. Trong giai ®o¹n ®Çu hç trî m¸y tÝnh cã thÓ h¹n chÕ ë møc ®é trî gióp viÖc cÊp phÐp vµ thùc hiÖn c¸c phÐp tÝnh kü thuËt.

L­u hµnh néi bé

Trang 70

4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

10. C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam
HiÖn nay chóng ta ch­a cã bé luËt riªng vÒ b­u chÝnh, viÔn th«ng còng nh­ vÒ phæ tÇn v« tuyÕn ®iÖn. V¨n b¶n ph¸p quy cao nhÊt qu¶n lý c¸c lÜnh vùc trªn lµ NghÞ ®Þnh 109/1997/N§-CP cña ChÝnh phñ, trong ®ã c«ng t¸c qu¶n lý phæ tÇn vµ m¸y ph¸t sãng v« tuyÕn ®iÖn ®­îc ®Ò cËp t¹i mét ch­¬ng riªng (ch­¬ng IV) cña NghÞ ®Þnh. Tæng côc B­u ®iÖn cã th«ng t­ 05/1999/TT-TCB§ h­íng dÉn thi hµnh nghÞ ®Þnh nµy ®èi víi c«ng t¸c qu¶n lý vµ cÊp phÐp sö dông tÇn sè, thiÕt bÞ ph¸t sãng v« tuyÕn ®iÖn. Ngoµi ra cßn cã nghÞ ®Þnh 79/CP liªn quan ®Õn viÖc xö ph¹t hµnh chÝnh, trong ®ã cã xö ph¹t hµnh chÝnh trong lÜnh vùc qu¶n lý nhµ n­íc vÒ B­u chÝnh, ViÔn th«ng vµ TÇn sè v« tuyÕn ®iÖn. B¶ng Ph©n bæ tÇn sè Quèc gia còng ®· ®­îc x©y dùng vµ ph¸t hµnh réng d·i tõ n¨m 1998. VÒ c¬ cÊu, c¬ quan quyÒn lùc cao nhÊt trong trong viÖc qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam lµ ChÝnh phñ. Quy ho¹ch tÇn sè Quèc gia do Thñ t­íng phª duyÖt ban hµnh. Gióp cho Thñ t­íng lµ Uû ban TÇn sè v« tuyÕn ®iÖn. §©y lµ mét tæ chøc liªn ngµnh mµ thµnh chñ tÞch lµ Tæng côc tr­ëng Tæng côc B­u ®iÖn, hai phã chñ tÞch lµ Thø tr­ëng cña Bé Quèc phßng vµ Bé C«ng an, c¸c thµnh viªn kh¸c lµ ®¹i diÖn cña mét sè bé ngµnh. NhiÖm vô cña Uû Ban lµ thÈm tra c¸c dù ¸n chiÕn l­îc, quy ho¹ch tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn tr­íc khi tr×nh Thñ t­íng; kiÕn nghÞ c¸c biÖn ph¸p chèng nhiÔu cã h¹i vµ c¸c gi¶i ph¸p ®¶m b¶o an toµn tÇn sè gi÷a c¸c m¹ng cña c¸c bé ngµnh; theo dâi, gi¸m sat vµ gi¸m s¸t viÖc phèi hîp gi÷a Bé Quèc phßng, Bé C«ng an µ Tæng côc B­u ®iÖn trong viÖc kiÓm so¸t sö dông tÇn sè, xö lý nhiÔu cã h¹i, ®¶m b¶o an ninh quèc gia vµ an toµn th«ng tin liªn l¹c. Tæng côc B­u ®iÖn lµ c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc vÒ b­u chÝnh viÔn th«ng nãi chung vµ vÒ phæ vµ m¸y ph¸t tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn vµ quü ®¹o vÖ tinh nãi riªng. Quy ho¹ch tÇn sè quèc gia do Tæng côc B­u ®iÖn x©y dùng tr×nh Thñ t­íng. C¸c tæ chøc, c¸ nh©n (trõ Bé Quèc phßng vµ Bé C«ng an) muèn l¾p ®Æt, sö dông vµ dù tr÷ c¸c thiÕt bÞ ph¸t sãng v« tuyÕn ®iÖn trªn l·nh thæ ViÖt nam hay sö dông tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn trong mét sè nghiÖp vô ®Òu ph¶i xin phÐp Tæng côc B­u ®iÖn vµ chØ ®­îc phÐp l¾p ®Æt, sö dông, dù tr÷ khi cã giÊy phÐp. Khi thay ®æi vÞ trÝ m¸y ph¸t, tÇn sè, c«ng suÊt,.. còng ph¶i ®­îc phÐp cña Tæng côc B­u ®iÖn. C¸c tæ chøc, c¸ nh©n ®­îc c¸p phÐp sö dông tÇn sè vµ m¸y ph¸t ph¶i tr¶ phÝ cÊp phÐp vµ sö dông tÇn sè. C¸c ®¬n vÞ chÞu tr¸ch nhiÖm thùc thi viÖc qu¶n lý phæ tÇn, m¸y ph¸t vµ vÞ trÝ quü ®¹o cña Tæng côc B­u ®iÖn lµ Côc TÇn sè v« tuyÕn ®iÖn, Vô ChÝnh s¸ch B­u ®iÖn vµ c¸c Côc B­u ®iÖn khu vùc. Côc TÇn sè VT§ cã nhiÖm vô cÊp míi , gia h¹n, cÊp l¹i tÊt c¶ c¸c lo¹i giÊy phÐp tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn dïng trong c¸c lo¹i nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn.

L­u hµnh néi bé

Trang 71

4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Vô ChÝnh s¸ch B­u ®iÖn, c¸c Côc B­u ®iÖn khu vùc cã nhiÖm vô cÊp míi, gia h¹n, cÊp l¹i giÊy phÐp thiÕt lËp l¹i m¹ng th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn thuéc d¹ng ph¶i cÊp phÐp. Nh­ vËy, c¬ quan chÞu tr¸ch nhiÖm thi hµnh c¸c c«ng viÖc chÝnh cña qu¶n lý tÇn sè, m¸y ph¸t VT§ vµ quü ®¹o vÖ tinh lµ Côc TÇn sè V« tuyÕn ®iÖn. PhÇn tiÕp theo chóng ta sÏ ®i sau vµo c¬ cÊu qu¶n lý phæ tÇn sè cña Côc TÇn sè V« tuyÕn ®iÖn. Nh­ ®­îc minh ho¹ ë h×nh 9.1, c¬ cÊu tæ chøc cña Côc TÇn sè bao gåm: L·nh ®¹o Côc; C¸c thuéc khèi v¨n phßng Côc: Phßng c¬ chÕ chÝnh s¸ch, Phßng Nghiªn cøu quy ho¹ch; Phßng Ên ®Þnh vµ CÊp phÐp TÇn sè; Phßng KÕ to¸n & §Çu t­ X©y dùng C¬ b¶n; Phßng Tæ chøc c¸n bé Lao ®éng TiÒn l­¬ng; Phßng Hµnh chÝnh Tæng hîp; Khèi c¸c Trung t©m: Trung t©m kü thuËt, Trung t©m ®iÒu hµnh; t¸m Trung t©m KiÓm so¸t tÇn sè khu vùc (Trung tÊm I, II,III, IV, V, VI, VII, VIII).

-

Dùa vµo h×nh 9.1, chóng ta cã thÓ thÊy lµ c¬ cÊu cña Côc TÇn sè kh¸ phï hîp víi nh÷ng khuyÕn nghÞ cña ITU vÒ c¬ cÊu tæ chøc cña mét c¬ quan qu¶n lý phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn. PhÇn tiÕp theo sÏ s¬ l­îc c¸c chøc n¨ng cña c¸c ®¬n vÞ kü thuËt tham gia trùc tiÕp vµo c«ng t¸c qu¶n lý phæ tÇn. 10.1 Phßng C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn Phßng C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè cã nhiÖm vô chÝnh lµ gióp l·nh ®¹o Côc trong viÖc x©y dùng vµ h­íng dÉn thi hµnh c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt, quy chÕ , thÓ lÖ , kü thuËt nghiÖp vô trong lÜnh vùc qu¶n lý tÇn sè,.. nh­ tæ chøc so¹n th¶o c¸c v¨n b¶n ph¸p quy nh­ dù ¸n luËt, c¸c Ph¸p lÖnh, QuyÕt ®Þnh, Th«ng t­ h­íng dÉn thi hµnh c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt, c¸c ®Ò ¸n thuéc lÜnh vùc qu¶n lý tÇn sè, c¸c quy chÕ phèi hîp ngµnh trong c«ng t¸c qu¶n lý, sö dông, kiÓm tra, kiÓm so¸t tÇn sè, chèng can nhiÔu cã h¹i trong th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn. Víi sù bïng næ vÒ c¸c dÞch vô th«ng tin v« tuyÕn vµ còng nh­ sù c¹nh tranh trong lÜnh vùc nµy trªn thÕ giíi do qu¸ tr×nh toµn cÇu ho¸ ®em l¹i, th× mét m«i tr­êng ph¸p lý thuËn lîi, râ rµng trong qu¶n lý phæ tÇn sÏ ®ãng vai trß quan träng trong viÖc khuyÕn khÝch ph¸t triÓn vµ c¹nh tranh lµnh m¹nh c¸c dÞch vô th«ng tin v« tuyÕn ë n­íc ta, mang l¹i lîi Ých tèt nhÊt cho ng­êi sö dông 10.2 Phßng Nghiªn cøu & Quy ho¹ch TÇn sè (NC-QH) Phßng NC-QH ®ãng vai trß quan träng trong viÖc x©y dùng quy ho¹ch, ph©n chia phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn cho c¸c nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn; ®¨ng ký , phèi hîp tÇn sè quèc tÕ vµ vÞ trÝ quü ®¹o vÖ tinh ®Þa tÜnh. ViÖc hoµn thµnh B¶ng ph©n bæ
L­u hµnh néi bé Trang 72 4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

TÇn sè Quèc gia trong n¨m 1998 ®· ®¸nh mét b­íc tiÕn lín trong viÖc hoµn thiÖn c¬ chÕ qu¶n lý phæ tÇn sè v« tuyÕn ë n­íc ta. Phßng kh«ng nh÷ng tham gia vµo viÖc phèi hîp quèc tÕ vµ khu vùc mµ cßn tham gia viÖc phèi hîp víi Bé Quèc phßng vµ Bé C«ng an vµ c¸c nghµnh kh¸c trong viÖc qu¶n lý sö dông sö dông phæ tÇn sè. Tõ ®ã ®Ò xuÊt nh÷ng söa ®æi quy ho¹ch, so¹n th¶o c¸c quy ®Þnh vÒ thùc hiÖn phï hîp víi c¸c qui ®Þnh míi cña Quèc tÕ vµ nhu cÇu sö dông trong n­íc. 10.3 Phßng Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè

C¬ cÊu tæ chøc cña Phßng Ên ®Þnh vµ CÊp phÐp tÇn sè bao gåm hai tæ : tæ CÊp phÐp m¹ng c«ng céng vµ tæ CÊp phÐp m¹ng chyªn dïng. Tæ cÊp phÐp m¹ng c«ng céng Chøc n¨ng chÝnh cña tæ nµy lµ thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc liªn quan ®Õn cÊp phÐp sö dông tÇn sè vµ m¸y ph¸t v« tuyÕn m¹ng th«ng tin v« tuyÕn ®iÖn c«ng céng, chñ yÕu lµ cho c¸c m¹ng viba, trung kÕ v« tuyÕn, nh¾n tin, ®iÖn tho¹i di ®éng, th«ng tin vÖ tinh cña Tæng c«ng ty B­u chÝnh ViÔn th«ng, Bé C«ng an, Bé Quèc phßng, §iÖn lùc. Trong c¸c m¹ng th«ng tin v« tuyÕn ®ang ho¹t ®éng ë n­íc ta th× m¹ng lín nhÊt lµ cña Tæng c«ng ty B­u chÝnh ViÔn th«ng (VNPT). M¹ng cña VNPT kh«ng nh÷ng cã sè l­îng rÊt lín mµ cßn rÊt ®a d¹ng vÒ chñng lo¹i, vÒ c¸c lo¹i h×nh dÞch vô cung cÊp, mµ cßn lµ m¹ng lu«n cã tÝnh cËp nhËt, ®æi míi vÒ c«ng nghÖ. Tæ cÊp phÐp m¹ng chuyªn dïng Tæ cÊp phÐp m¹ng chuyªn dïng cã chøc n¨ng chÝnh lµ gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn viÖc cÊp phÐp sö dông tÇn sè vµ m¸y ph¸t cho c¸c m¹ng th«ng tin v« tuyÕn chuyªn dïng cña c¸c c¬ quan, tæ chøc vµ c¸ nh©n. Tuy quy m« cña c¸c m¹ng chuyªn dïng nhá h¬n nhiÒu so víi c¸c m¹ng c«ng céng, nh­ng do cã nhiÒu thµnh phÇn sö dông nh­ c¸c ®¬n vÞ, c¸c c¸ nh©n,.. nªn viÖc qu¶n lý c¸c m¹ng nµy mét c¸ch chÆt trÏ lµ hÕt søc cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o viÖc sö dông phæ tÇn mét c¸ch hiÖu qu¶ võa ®¶m b¶o an ninh trËt tù vÒ mÆt x· héi. 10.4 Tæ Ên ®Þnh & c¬ së d÷ liÖu (CSDL) Tæ CSDL ®­îc thµnh lËp theo quyÕt ®Þnh sè 1029/Q§-TCCB cña Côc tr­ëng Côc TÇn sè V« tuyÕn ®iÖn ngµy 04 th¸ng 9 n¨m 1998. Theo ®ã tæ CSDL thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc nh­ x©y dùng vµ qu¶n lý c¬ së d÷ liÖu phôc vô cho c«ng t¸c Ên ®Þnh, cÊp phÐp vµ kiÓm tra kiÓm so¸, sö dông phÇn mÒm Ellipse vµ c¸c c¸c ch­¬ng tr×nh tù x©y dùng ®Ó phôc vô qu¶n lý tÇn sè.

L­u hµnh néi bé

Trang 73

4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Víi c¸c chøc n¨ng nhiÖm vô nãi trªn c«ng viÖc cña Tæ CSDL cã mét sè ®Æc thï nh­: C«ng viÖc lËp tr×nh phøc t¹p (®Æc biÖt lµ lËp tr×nh qu¶n lý CSDL); Qu¶n lý m¹ng m¸y tÝnh ®ang ngµy cµng më réng vµ ph¸t triÓn trong ph¹m vi toµn Côc; TÝnh to¸n kh¶ n¨ng can nhiÔu ®Ó Ên ®Þnh tÇn sè (bao gåm c¶ viÖc quy ®Þnh c¸c h¹n chÕ ®èi víi c¸c m¸y ph¸t v« tuyÕn) cho c¸c lo¹i nghiÖp vô kh¸c nhau; Nghiªn cøu c¸c tiªu chuÈn kü thuËt liªn quan ®Õn c¸c lo¹i m¸y thu ph¸t vµ c«ng nghÖ kh¸c nhau; Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò cã liªn quan ®Õn truyÒn sãng vµ can nhiÔu v« tuyÕn. HÖ thèng Ellipse Bao gåm phÇn cøng (m¹ng m¸y tÝnh) vµ phÇn mÒm phôc vô cho: Ên ®Þnh tÇn sè; cÊp phÐp; tÝnh phÝ; cung cÊp sè liÖu tù ®éng cho viÖc kiÓm tra kiÓm so¸t tù ®éng hoÆc theo yªu cÇu. PhÇn mÒm cña hÖ thèng cã thÓ ph©n lµm 3 m¶ng chÝnh: • CSDL b¶n ®å: chøa d÷ liÖu b¶n ®å ®· sè ho¸ ë d¹ng DTM (®Þa h×nh sè) vµ c¸c th«ng tin ®Þa lý kh¸c. CSDL nµy phôc vô cho tÝnh to¸n kh¶ n¨ng truyÒn sãng phô thuéc vµo ®Þa h×nh xung quanh mét ®µi ph¸t VT§. • CSDL kü thuËt: lµ CSDL ORACLE chøa c¸c th«ng tin vÒ th«ng sè m¸y ph¸t VT§ (nghiÖp vô, anten, c«ng suÊt, tÇn sè, ... ) còng nh­ c¸c th«ng tin cÇn cho c«ng t¸c qu¶n lý (cÊp phÐp, tÝnh phÝ) • PhÇn mÒm øng dông kü thuËt: lµ ch­¬ng tr×nh viÕt b»ng C trªn UNIX bao gåm c¸c m«dul tÝnh to¸n cho phÐp Ên ®Þnh tÇn sè, tÝnh vïng phñ sãng, tÝnh tû sè tÝn hiÖu trªn t¹p ©m, tÝnh ®é chiÕm dông phæ, m« pháng m¹ng th«ng tin v« tuyÕn ... C¸c tham sè tham gia vµo qu¸ tr×nh tÝnh to¸n ®­îc lÊy tõ hai CSDL nãi trªn. CÊu h×nh phÇn cøng cña hÖ thèng Ellipse nh­ H×nh 10.1 bao gåm 4 thµnh phÇn chÝnh lµ: • M¸y chñ: cÊu h×nh m¹nh (m¸y mini hÖ ®iÒu hµnh ) chøa d÷ liÖu cña c¸c lo¹i CSDL, chøa vµ ch¹y c¸c phÇn mÒm øng dông kü thuËt vµ c¸c phÇn mÒm kh¸c cÇn thiÕt cho ho¹t ®éng cña m¹ng (truy xuÊt d÷ liÖu tõ c¸c m¸y con vµ tõ xa, ®¶m b¶o an toµn, backup sè liÖu ...). • M¸y con: dïng ®Ó nhËp sè liÖu vµo CSDL kü thuËt th«ng qua FORM ORACLE • M¸y con: dïng ®Ó ch¹y c¸c øng dông kü thuËt (thùc chÊt phÇn mÒm kü thuËt ch¹y trªn m¸y chñ cßn c¸c m¸y con nµy chØ cã t¸c dông m« pháng ®å ho¹) • Tr¹m tõ xa: gåm mét m¸y chñ nhá sÏ th­êng xuyªn ®­îc cËp nhËt sè liÖu tõ CSDL kü thuËt vµ mét m¸y con ®Ó truy cËp sè liÖu

L­u hµnh néi bé

Trang 74

4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

H×nh 10.1 CÊu h×nh phÇn cøng cña hÖ thèng Ellipse 10.5 Trung t©m ®iÒu hµnh Tr ung t©m ®iÒu hµnh cã nhiÖm vô tæ chøc viÖc phèi hîp gi÷a c¸c Trung t©m KiÓm so¸t TÇn sè khu vùc vµ c¸c ®¬n vÞ kh¸c cña Côc trong viÖc x©y dùng kÕ ho¹ch, tæ

L­u hµnh néi bé

Trang 75

4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

chøc kiÓm so¸t, kiÓm tra- xö lý; tæng hîp, cung cÊp vµ xö lý c¸c sè liÖu b¸o c¸o vÒ kiÓm so¸t, kiÓm tra, xö lý. 10.6 Trung t©m kü thuËt

Trung t©m kü thuËt cã nhiÖm vô hç trî kü thuËt cho trong viÖc kiÓm so¸t, kiÓm tra-xö lý, kiÓm tra t­¬ng thÝch ®iÖn tõ tr­êng vµ kiÓm chuÈn thiÕt bÞ v« tuyÕn ®iÖn. §©y lµ ®¬n vÞ chÞu tr¸ch nhiÖm chÝnh trong viÖc thùc hiÖn c«ng t¸c ®Çu t­ trang thiÕt bÞ kü thuËt cho c¸c ®¬n vÞ cña Côc, thö nghiÖm, nghiªn cøu khai th¸c, x©y dùng quy tr×nh sö dông vµ b¶o d­ìng b¶o hµnh c¸c thiÕt bÞ ®ã. 10.7 Tæ Qu¶n lý TÇn sè Ph¸t thanh truyÒn h×nh

M¹ng l­íi ph¸t thanh truyÒn h×nh cña n­íc ta kh¸ réng lín bao gåm rÊt nhiÒu c¸c ®µi ph¸t h×nh cña c¸c tØnh thµnh, c¸c ®µi ph¸t thanh cña Trung ­¬ng, tØnh xuèng ®Õn huyÖn. Tuy chØ lµ mét nghiÖp vô th«ng tin v« tuyÕn, nh­ng ®èi víi ph¸t thanh truyÒn h×nh, do sè l­îng c¸c ®µi ph¸t rÊt lín, nªn cÇn thiÕt cã mét ®¬n vÞ chuyªn tr¸ch qu¶n lý vÒ vÊn ®Ò nµy. XuÊt ph¸t tõ nhu cÇu thùc tÕ ®ã, Tæ Qu¶n lý tÇn sè Ph¸t thanh TruyÒn h×nh ®­îc x©y dùng trªn c¬ së cña nhãm qu¶n lý Ph¸t thanh TruyÒn h×nh tr­íc ®©y cña Phßng Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè. NhiÖm vô chÝnh cña Tæ cã thÓ ®­îc tãm t¾t nh­ sau: Nghiªn cøu x©y dùng qui ho¹ch c¸c b¨ng tÇn vµ qui ho¹ch ph©n kªnh cho c¸c ®µi ph¸t thanh, truyÒn h×nh phôc vô cho c«ng t¸c cÊp phÐp vµ Ên ®Þnh tÇn sè. TiÕp nhËn, h­íng dÉn vµ gi¶i quyÕt c¸c hå s¬ , Ên ®Þnh tÇn sè, cÊp míi, gia h¹n giÊy phÐp cho c¸c ®µi ph¸t thanh truyÒn h×nh ,.. 10.8 C¸c trung t©m kiÓm so¸t tÇn sè HiÖn Côc TÇn sè VT§ cã t¸m trung t©m kiÓm so¸t tÇn sè n»m ph©n bè theo suèt chiÒu dµi cña ®Êt n­íc. Ho¹t ®éng chÝnh cña c¸c Trung t©m hiÖn nay gåm nhiÖm vô kiÓm so¸t tÇn sè vµ kiÓm tra xö lý. - NhiÖm vô kiÓm so¸t: + KiÓm so¸t ph¸t hiÖn c¸c vi ph¹m quy chÕ th«ng tin VT§; + KiÓm so¸t ho¹t ®éng c¸c m¹ng ®µi ®· ®¨ng ký; + KiÓm so¸t ®ét xuÊt (cã hoÆc kh«ng cã phèi hîp víi gi÷a c¸c Trung t©m); + KiÓm so¸t l­u ®éng quÐt x¸c ®Þnh chiÕm dông phæ tÇn trªn m¸y AR3000; + §o tham sè ph¸t thanh truyÒn h×nh. - NhiÖm vô kiÓm tra xö lý: + Xö lý c¸c vi ph¹m quy chÕ th«ng tin VT§; + §o kiÓm tra ban ®Çu phôc vô viÖc Ên ®Þnh vµ cÊp phÐp tÇn sè; + KiÓm tra ®Þnh kú c¸c c¬ quan cã sö dông m¸y ph¸t sãng VT§; + §o tham sè c¸c m¹ng B­u ®iÖn, Qu©n ®éi, C«ng an; + X¸c ®Þnh vµ xö lý can nhiÔu.

L­u hµnh néi bé

Trang 76

4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

HÖ thèng thiÕt bÞ hiÖn nay t¹i c¸c Trung t©m T¹i c¸c Trung t©m kiÓm so¸t tÇn sè hÖ thèng thiÕt bÞ ®­îc x©y dùng dùa theo m« h×nh do ITU khuyÕn c¸o trong Handbook Monitoring. HÖ thèng thiÕt bÞ ®­îc x©y dùng trªn c©u h×nh sau: - Mét tr¹m kiÓm so¸t cè ®Þnh t¹i Trung t©m - HÖ thèng c¸c tr¹m kiÓm so¸t ®Æt xa Trung t©m ®­îc ®iÒu khiÓn tõ tr¹m Trung t©m (Tr¹m ®iÒu khiÓn xa) - C¸c xe kiÓm so¸t b¸n cè ®Þnh(SemiFixed) vµ xe l­u ®éng(Mobile) - C¸c thiÕt bÞ phô trî: M¸y ®Õm tÇn, Testset.... Tr¹m cè ®Þnh HiÖn nay t¹i Côc cã 2 lo¹i tr¹m cè ®Þnh tr¹m cè ®Þnh • Tr¹m cè ®Þnh cña h·ng ROHDE&SCHWARZ: Tr¹m cè ®Þnh cña h·ng ROHDE&SCHWARZ cã kh¶ n¨ng thu ®o vµ ®Þnh h­íng c¸c tÝn hiÖu trong gi¶i tÇn tíi 2750MHz gåm c¸c thiÕt bÞ kiÓm so¸t chñ yÕu sau: + M¸y thu ®o: ESVN 40 + M¸y ®Þnh h­íng: EBD190 + M¸y ghi ©m sè + M¸y thu ®o HF: EK895 + M¸y tÝnh + Anten ®Þnh h­íng tõ 20MHz - 2750MHz. + Anten thu ®o tõ 9KHz - 2750MHz ®ñ ph©n cùc ®øng ngang. M¸y thu ®o ESVN 40 vµ ®Þnh h­íng EBD190 cã thÓ ho¹t ®éng ë 2 chÕ ®é: §iÒu khiÓn b»ng phÇn mÒm vµ chÕ ®é ®iÒu khiÓn ngay trªn mÆt m¸y bëi c¸c phÝm. M¸y thu ESVN 40 cã chÕ ®é hiÓn thÞ IF vµ RF cña tÝn hiÖu trong ®ã IF cã Span tíi 10MHz. IFBW cã c¸c gi¸ trÞ: 1KHz, 3KHz, 9KHz, 15KHz, 150KHz. RBW cã gi¸ trÞ tõ 1KHz - 10 KHz. M¸y cã ®é nhËy lín (-120dBm). Suy hao ®Çu vµo cã thÓ tíi 70dB. M¸y cã c¸c chÕ ®é detector PK, QP, RMS, AVG. Gi¶i ®iÒu chÕ FM, AM, SSB, USB, LSB, FSK. Thêi gian thùc hiÖn mét phÐp ®o cã thÓ xuèng tíi 1ms. M¸y ®Þnh h­íng EBD 190 ho¹t ®éng trªn nguyªn t¾c so s¸nh t­¬ng quan pha. IFBW cã c¸c gi¸ trÞ 1Khz, 2.5Khz, 8Khz, 25Khz, 100Khz. C¸c Mode DF: Hist, Cont, Gate, Single. Sai sè ®Þnh h­íng 1o . Thêi gian thùc hiÖn mét phÐp ®Þnh huíng 10ms. PhÇn mÒm cho phÐp kÕt hîp kÕt qu¶ ®Þnh h­íng víi b¶n ®å sè ®Ó ®Þnh vÞ nguån nhiÔu. Tr¹m cè ®Þnh cña R&S khi kÕt hîp víi phÇn mÒm cã thÓ x¸c ®Þnh ®­îc chiÕm dông phæ tÇn, ®o c¸c tham sè cña tÝn hiÖu t­¬ng tù, ph©n tÝch nhiÔu xuyªn ®iÒu chÕ, gi¶i m· mét sè m· truyÒn tin ®¬n gi¶n nh­ Telex... • Tr¹m cè ®Þnh cña h·ng THOMSON CSF: Tr¹m cè ®Þnh cña h·ng THOMSON cã kh¶ n¨ng thu ®o vµ ®Þnh h­íng c¸c tÝn hiÖu trong gi¶i tÇn tíi 2750MHz gåm c¸c thiÕt bÞ kiÓm so¸t chñ yÕu sau:
L­u hµnh néi bé Trang 77 4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

+ M¸y thu ®o: TRC 8025 + M¸y ®Þnh h­íng: TRC 8021 + M¸y ghi ©m sè + M¸y tÝnh + Anten ®Þnh h­íng tõ 20MHz - 2750MHz. + Anten thu ®o tõ 9KHz - 2750MHz ph©n cùc ®øng. M¸y thu ®o TRC8025 vµ ®Þnh h­íng TRC8021 ho¹t ®éng ë chÕ ®é ®iÒu khiÓn b»ng phÇn mÒm. M¸y thu TRC8025 IFBW cã c¸c gi¸ trÞ: 1KHz, 3KHz, 9KHz, 15KHz, 150KHz. M¸y cã ®é nhËy lín (-120dBm). M¸y cã c¸c chÕ ®é detector PK, QP, RMS, AVG. Gi¶i ®iÒu chÕ FM, AM, SSB, USB, LSB, FSK. Thêi gian thùc hiÖn mét phÐp ®o cã thÓ xuèng tíi 2ms. M¸y ®Þnh h­íng TRC8021 ho¹t ®éng trªn nguyªn t¾c so s¸nh t­¬ng quan pha. IFBW cã c¸c gi¸ trÞ 1Khz, 3Khz, 15Khz, 150KHz. Sai sè ®Þnh h­íng 1o . Thêi gian thùc hiÖn mét phÐp ®Þnh huíng 10ms. PhÇn mÒm cho phÐp kÕt hîp kÕt qu¶ ®Þnh h­íng víi b¶n ®å sè ®Ó ®Þnh vÞ nguån nhiÔu. Tr¹m cè ®Þnh cña THOMSON cã thÓ x¸c ®Þnh ®­îc chiÕm dông phæ tÇn, ®o c¸c tham sè cña tÝn hiÖu t­¬ng tù, tÝn hiÖu sè. C¸c tr¹m ®iÒu khiÓn xa Tíi ®©y mét sè Trung t©m KSTS sÏ ®­îc trang bÞ c¸c tr¹m ®iÒu khiÓn xa cña h·ng THOMSON. C¸c tr¹m nµy cã cÊu h×nh nh­ mét tr¹m cè ®Þnh cña THOMSON víi c¸c chøc n¨ng thu ®o vµ ®Þnh h­íng t­¬ng tù. Tõ tr¹m t¹i Trung t©m qua ®­êng ®iÖn tho¹i ta cã thÓ ®iÒu khiÓn ®­îc tr¹m ë xa vµ nhËn kÕt qu¶ kiÓm so¸t vÒ. Tr¹m ®iÒu khiÓn xa sö dông R9000: Tr¹m nµy cã mét m¸y thu R9000, mét m¸y tÝnh nèi víi m¸y Trung t©m b»ng ®­êng ®iÖn tho¹i. Qua m¸y tÝnh nµy ta cã thÓ ®iÒu khiÓn m¸y R9000 quÐt tù ®éng vµ nhËn l¹i kÕt qu¶ tõ Trung t©m b»ng phÇn mÒm cña Trung t©m KT. C¸c xe MOBILE vµ SEMIFIXED C¸c xe MOBILE vµ SEMIFIXED cña THOMSON cã cÊu h×nh t­¬ng ®èi gièng nhau vµ gièng tr¹m cè ®Þnh t¹i Trung t©m tuy nhiªn trªn xe SEMIFIXED Anten ®Þnh h­íng cã cÊu tróc kh¸c vµ cã thÓ ®­a lªn cao kho¶ng 8m nªn kh¶ n¨ng ®Þnh h­íng ®­îc xa h¬n (60km). Xe MOBILE cã Anten thÊp vµ chØ cã kh¶ n¨ng ®Þnh h­íng chÝnh x¸c trong cù ly tèi ®a kho¶ng 10km, xe MOBILE cã kh¶ n¨ng võa ch¹y võa ®Þnh h­íng (Homing) ®Ó tiÕp cËn tíi nguån ph¸t. C¸c xe SEMIFIXED cña R&S (R&S kh«ng cã xe MOBILE) cã thiÕt bÞ gièng nh­ mét tr¹m cè ®Þnh cña R&S (thiÕu m¸y thu ®o HF) nh­ng ®­îc bæ xung thªm Anten Loga chu kú. C¸c thiÕt bÞ phô trî

L­u hµnh néi bé

Trang 78

4/11/2012

C¬ chÕ qu¶n lý tÇn sè ë ViÖt nam

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

TESTSET: HiÖn nay c¸c Trung t©m ®a phÇn sö dông m¸y TESTSET cña h·ng MARCONI. M¸y nµy cã thÓ ®o c¸c tham sè m¸y ph¸t nh­ tÇn sè ph¸t, ®é lÖch tÇn sè, ®é s©u ®iÒu chÕ, c«ng suÊt ph¸t... gi¶i tÇn tíi 1GHz c«ng suÊt nhá h¬n 150W. • M¸y ®Õm tÇn cña h·ng MARCONI: M¸y ®Õm tÇn sÏ x¸c ®Þnh tÇn sè cña tÝn hiÖu cã møc lín nhÊt mµ m¸y thu ®­îc. M¸y cã thÓ ®o ®­îc c¸c th«ng sè cña tÝn hiÖu nµy nh­ møc, FM Deviation... gi¶i tÇn thu cña m¸y d­íi 1GHz vµ c«ng suÊt thu lín nhÊt lµ 1W. • M¸y ph©n tÝch phæ: HiÖn cã t¹i Trung t©m 1 m¸y ph©n tÝch phæ HP. M¸y cã gi¶i tÇn tõ 9KHz - 26.5GHz. RBW nhá nhÊt lµ 1Hz. Cã kh¶ n¨ng gi¶m Span = 0Hz khi ®ã m¸y cã thÓ ho¹t ®éng nh­ mét OSCILOSCOPE. M¸y cã ®é thÓ thu ®­îc tÝn hiÖu -145dBm. • M¸y thu AR3000 vµ R9000 lµ c¸c m¸y thu kiÓm so¸t gi¶i tÇn 20Khz - 2GHz. Cã ®é nhËy thÊp, ®é chÝnh x¸c kh«ng cao dïng cho kiÓm so¸t ph¸t hiÖn vµ kiÓm so¸t m¹ng. • M¸y ®Þnh h­íng cÇm tay TAYIO: M¸y nµy cã thÓ ®Þnh h­íng trong ph¹m vi gÇn (kho¶ng 5-7km) gi¶i tÇn tíi 1GHz ®é chÝnh x¸c vÒ gãc kh«ng cao. øng dông khi ®· x¸c ®Þnh t­¬ng ®èi chÝnh x¸c khu vùc cã nguån ph¸t x¹ cÇn ph¶i tiÕp cËn s¸t nguån ph¸t x¹ m¸y cã thÓ ®­a lªn xe ®Ó ch¹y (nh­ chÕ ®é Homing) hoÆc cÇm tay ®i bé.

L­u hµnh néi bé

Trang 79

4/11/2012

Côc Tr­ëng L­u V¨n L­îng Phã Côc Tr­ëng Vò ThÞ BÝch Phã Côc Tr­ëng §oµn Quang Hoan

Phßng C¬ chÕ chÝnh s¸ch tÇn sè

Phßng Nghiªn cøu & Quy ho¹ch TS

Phßng Ên ®Þnh & cÊpphÐp

Tæ Ên ®Þnh & c¬ së d÷ liÖu

Trung t©m Kü thuËt

Tæ Qu¶n lý tÇn sè PTTH

Trung t©m ®iÒu hµnh

Phßng kÕ to¸n & ®Çu t­ XDCB

Phßng Tæ chøc c¸n bé lao ®éng

Phßng hµnh chÝnh tæng hîp

Tæ cÊp phÐp m¹ng c«ng céng

Tæ cÊp phÐp m¹ng chuyªn dïng

Tæ ®o l­êng

Trung t©m VIII (Yªn B¸i) Trung t©m VI (Vinh) Trung t©m IV (CÇn th¬) Trung t©m II (Tp. Hå ChÝ Minh)

Trung t©m VII (Nha Trang) Trung t©m V (H¶i Phßng) Trung t©m III (§µ n½ng) Trung t©m I (Hµ Néi)

Phßng ®o t­¬ng thÝch ®iÖn tõ tr­êng

H×nh 10.2 C¬ cÊu tæ chøc cña Côc TÇn sè VT§

C¸c thuËt ng÷, ®Þnh nghÜa

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Phô lôc 1 C¸c thuËt ng÷, ®Þnh nghÜa

• Dßng ®iÖn xoay chiÒu (AC): Lµ dßng ®iÖn tö ch¹y trong mét vËt dÉn, mµ chiÒu cña nã thay ®æi theo mét tÇn sè x¸c ®Þnh. • §iÒu chÕ biªn ®é(AM): Cã nghÜa lµ biªn ®é cña sãng mang h×nh sin biÕn ®æi theo thêi gian cïng víi biªn ®é cña mét hay nhiÒu tÝn hiÖu th«ng tin. KÕt qu¶ lµ sãng mang víi tÇn sè kh«ng ®æi cã biªn ®é thay ®æi theo tÝn hiÖu th«ng tin. • TÝn hiÖu Analogue: Mét tÝn hiÖu hoÆc mét ®iÖn ¸p thay ®æi liªn tôc vÒ ®é lín vµ tÇn sè. • §iÒu chÕ gãc: Mét kiÓu ®iÒu chÕ tÇn sè chØ sö dông khi yªu cÇu vÒ ®é lÖch cña sãng mang lµ rÊt nhá (vÝ dô: ¸p dông cho c¸c hÖ thèng v« tuyÕn ®iÖn l­u ®éng). • Antena: Lµ mét thiÕt bÞ cã thÓ ®­îc cÊu t¹o rÊt ®¬n gi¶n tõ mét ®o¹n d©y kim lo¹i hoÆc cã c¸c cÊu tróc phøc t¹p h¬n dïng ®Ó biÕn ®æi dßng ®iÖn xoay chiÒu thµnh sãng ®iÖn tõ. • Gãc ph­¬ng vÞ (tÝnh theo ®é): lµ gãc gi÷a h­íng ph¸t cña mét antena so víi h­íng b¾c. • HÖ sè khuyÕch ®¹i antena: Kh¶ n¨ng tËp trung n¨ng l­îng bøc x¹ cña mét antena theo mét h­íng duy nhÊt. Th­êng ®­îc biÓu diÔn b»ng decibel. • Gãc ngÈng cña antena: §é lÖch lªn trªn hoÆc xuèng d­íi tÝnh theo ®é cña mét antena ®Þnh h­íng so víi ph­¬ng n»m ngang. Th­êng chØ ¸p dông ®èi víi c¸c antena cña m¸y ph¸t h×nh (TV) hoÆc ®­êng truyÒn vi ba. • §é suy gi¶m: Sù suy yÕu cña ®iÖn thÕ hoÆc dßng ®iÖn hoÆc sãng v« tuyÕn ®iÖn. • TÇn sè Ên ®Þnh: TÇn sè c«ng t¸c do c¬ quan qu¶n lý tÇn sè ph©n bæ cho mét nghiÖp vô. • Audio: Lµ mét tÝn hiÖu ®iÖn cã tÇn sè n»m trong kho¶ng mµ tai ng­êi cã thÓ nghe ®­îc tõ 30 - 15.000Hz. • B¨ng tÇn: Lµ mét phÇn cña phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn dµnh cho mét vµi lo¹i nghiÖp vô nµo ®ã, vÝ dô qu¶ng b¸, nghiÖp d­,... • §é chiÕm dông b¨ng tÇn: Lµ mét phÇn cña phæ tÇn sè thuéc biªn trªn vµ biªn d­íi cña tÇn sè sãng mang cÇn thiÕt cho mçi lo¹i ®iÒu chÕ. • §é réng bóp sãng (tÝnh theo ®é): Lµ gãc gi÷a c¸c ®iÓm phÝa trªn vµ phÝa d­íi so víi h­íng ph¸t chÝnh cña tÝn hiÖu bøc x¹ khi møc c«ng suÊt gi¶m xuèng mét nöa ®èi víi mét antenna cã h­íng. • Qu¶ng b¸: TÝn hiÖu v« tuyÕn ®iÖn ph¸t trªn mét ph¹m vi réng phôc vô cho nhiÒu m¸y thu. • Sãng mang: Lµ sãng v« tuyÕn ®iÖn dïng ®Ó ®­a tÝn hiÖu ®×ªu chÕ ®Õn n¬i thu. Sãng mang cã d¹ng h×nh sin ®¬n thuÇn, tøc lµ cã biªn ®é tèi ®a vµ vËn tèc gãc kh«ng ®æi.

L­u hµnh néi bé

Trang 81

4/11/2012

C¸c thuËt ng÷, ®Þnh nghÜa

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

• §é réng kªnh: Lµ mét ®o¹n cña phæ tÇn sè cÇn thiÕt cho mét tÝn hiÖu. Nã bao gåm ®é chiÕm dông b¨ng tÇn sè cña tÝn hiÖu ®ã vµ c¸c kho¶ng trèng ®ñ lín ë c¶ hai phÝa sao cho kh«ng g©y can nhiÔu cho c¸c nghiÖp vô l©n cËn. • Decibel: Lµ mét ®¬n vÞ Logarithm dïng ®Ó biÓu thÞ mèi t­¬ng quan gi÷a c¸c møc c«ng suÊt. Ký hiÖu lµ dB. PhÇn 1.6 dB = 10 Log Pout Pin • §é lÖch • TÝn hiÖu Digital: • Antena ngÉu cùc: Mét kiÓu antena ®¬n gi¶m gåm 2 phÇn tö. Th­êng cã chiÒu dµi b»ng mét nöa b­íc sãng t¹i tÇn sè khai th¸c. PhÇn 4.7. • Bøc x¹ ®iÖn tõ tr­êng: Lµ sù tæng hîp c¸c thµnh phÇn cña tr­êng ®iÖn vµ tr­êng tõ cña sãng v« tuyÕn ®iÖn. • Phæ ®iÖn tõ: N¨ng l­îng ®iÖn tõ tr¶i dµi liªn tôc tõ c¸c tÇn sè nghe ®­îc (Audio) ®Õn c¸c tia X, tia Gamma. PhÇn 3.1. • Gäi tªn c¸c ph¸t x¹: C¸c ph¸t x¹ sÏ ®­îc gäi tªn theo c¸c ®Æc tÝnh ®iÒu chÕ vµ ®é réng b¨ng tÇn cña tÝn hiÖu v« tuyÕn ®iÖn. PhÇn 5.1. hoÆc RIB8. • C«ng suÊt bøc x¹ ®¼ng h­íng t­¬ng ®­¬ng (EIRP): TÝch sè cña c«ng suÊt sinh ra ®Ó cung cÊp cho mét antena víi t¨ng Ých cña antena ®ã ë h­íng ®· cho ®èi víi antena ®¼ng h­íng (antena ®¼ng h­íng lµ antena cã bøc x¹ nh­ nhau ë mäi h­íng). • TÇn sè: Sè chu kú thùc hiÖn trong mét gi©y; trong ®ã mét chu kú lµ kho¶ng thêi gian mµ dßng ®iÖn xoay chתu ®æi h­íng vµ quay trë l¹i h­íng ban ®Çu. TÇn sè ®­îc biÓu thÞ b»ng hertz (Hz). PhÇn 1.2 • §iÒu chÕ tÇn sè (FM): Trong ®iÒu chÕ tÇn sè, tÇn sè cña sãng mang h×nh sin do mét hay nhiÒu tÝn hiÖu th«ng tin ®iÒu khiÓn. KÕt qu¶ lµ ta cã mét tÝn hiÖu víi biªn ®é kh«ng ®æi mµ tÇn sè cña nã thay ®æi quanh tÇn sè sãng mang theo thêi gian víi tÝn hiÖu th«ng tin ®­îc thªm vµo. PhÇn 5.5. • §iÒu chÕ di tÇn (FSK): Mét kiÓu ®iÒu chÕ sè. PhÇn 5.7. • §é t¨ng Ých antena: • Gigahertz (GHz): Mét tû hertz (109Hz) hoÆc 1.000 MHz. • Hertz: PhÐp ®o tÇn sè t­¬ng ®­¬ng víi mét chu kú cña dßng ®iÖn xoay chiÒu trong mét gi©y. • Sãng ng¾n (HF): PhÇn phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn trong kho¶ng tõ 3 ®Õn 30 MHz. • NhiÔu: C¸c tÝn hiÖu kh«ng mong muèn t¹i ®Çu ra cña mét m¸y thu v« tuyÕn ®iÖn. • Kilohertz (KHz):Mét ngh×n hertz. • Sãng dµi (LF): PhÇn phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn trong kho¶ng tõ 30 ®Õn 300 KHz. • Sãng trung (MF): PhÇn phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn trong kho¶ng tõ 300 ®Õn 3000 KHz. • Megahertz (MHz): Mét triÖu hertz (1.000.000 Hz).

L­u hµnh néi bé

Trang 82

4/11/2012

C¸c thuËt ng÷, ®Þnh nghÜa

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

• Vi ba: ThuËt ng÷ th«ng dông ®èi víi c¸c sãng v« tuyÕn ®iÖn cã tÇn sè lín h¬n 2 GHz. • §iÒu chÕ: Ph­¬ng thøc ®Ó truyÒn dÉn th«ng tin b»ng c¸ch chÌn th«ng tin ®ã vµo c¸c sãng mang. • T¹p ©m: C¸c xung ®iÖn ngÉu nhiªn sinh ra hoÆc tù nhiªn trong khÝ quyÓn hoÆc sinh ra tõ c¸c thiÕt bÞ do con ng­êi sö dông, g©y nhiÔu cho c¸c tÝn hiÖu v« tuyÕn ®iÖn. • Ph©n cùc: Lµ h­íng cña tr­êng ®iÖn ph¸t ra tõ mét antena, th«ng th­êng hÇu hÕt c¸c dÞch vô sö dông ph©n cùc ®øng vµ ph©n cùc ngang. • C«ng suÊt: N¨ng l­îng mµ c¸c thiÕt bÞ ®iÖn vµ ®iÖn tö ph¸t ra hoÆc sö dông, tÝnh b»ng watt. • C¸c lo¹i c«ng suÊt gåm: C«ng suÊt bao ®Ønh (PX); c«ng suÊt trung b×nh (PY); hoÆc c«ng suÊt sãng mang cña mét m¸y ph¸t v« tuyÕn ®iÖn. C¸c lo¹i c«ng suÊt nµy tuú thuéc vµo kiÓu ®iÒu chÕ ®­îc sö dông. VÝ dô c¸c m¸y ph¸t ®iÒu chÕ ®¬n biªn lu«n x¸c ®Þnh theo c«ng suÊt bao ®Ønh, c¸c m¸y ph¸t FM ®­îc ®¸nh gi¸ b»ng c«ng suÊt trung b×nh,... • Phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn: PhÇn phæ ®iÖn tõ dïng trong viÖc truyÒn dÉn c¸c sãng v« tuyÕn ®iÖn. • M¸y thu: ThiÕt bÞ ®iÖn tö ®Ó thu c¸c sãng v« tuyÕn ®iÖn t¹i mét tÇn sè cô thÓ, vµ biÕn ®æi c¸c sãng nµy vÒ d¹ng ban ®Çu cña chóng. • §é chän läc: Kh¶ n¨ng läc c¸c sãng v« tuyÕn ®iÖn tõ c¸c tÇn sè kh¸c nhau cña m¸y thu v« tuyÕn ®iÖn. • §é nh¹y: Kh¶ n¨ng ph¸t hiÖn c¸c tÝn hiÖu v« tuyÕn ®iÖn cã c«ng suÊt rÊt nhá cña m¸y thu v« tuyÕn ®iÖn; Th­êng ®­îc biÓu diÔn b»ng µv (1µv = 10-6v) • §iÒu chÕ ®¬n biªn (SSB): Mét kiÓu ®iÒu chÕ khö sãng mang vµ mét bªn cña b¨ng tÇn trong khi ph¸t ®Ó n©ng cao chÊt l­îng cña tÝn hiÖu. • Tr¶i phæ: Mét d¹ng cña ®iÒu chÕ sè. Nã lµm gi·n tÝn hiÖu v« tuyÕn ®iÖn lªn toµn b¨ng tÇn sè ®ã. • Terahertz (THz): Mét ngh×n tû hertz (1.000.000.000.000 Hz) • M¸y ph¸t: ThiÕt bÞ ®iÖn tö dïng ®Ó chÌn mét tÝn hiÖu ®iÒu chÕ lªn mét sãng mang vµ bøc x¹ nã nh­ mét sãng ®iÖn tõ. • Sãng siªu cùc ng¾n (UHF): PhÇn phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn trong kho¶ng tõ 300 MHz ®Õn 3000 MHz. • Sãng cùc ng¾n (VHF): PhÇn phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn trong kho¶ng tõ 30 MHz ®Õn 300 MHz. • Watt: §¬n vÞ n¨ng l­îng ®iÖn hoÆc n¨ng l­îng v« tuyÕn ®iÖn. Xem phÇn c«ng só©t. • B­íc sãng: Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c ®Ønh mÆt sãng v« tuyÕn ®iÖn khi sãng nµy truyÒn lan trong kh«ng gian tù do. λ= c
f

L­u hµnh néi bé

Trang 83

4/11/2012

C¸c tµi liÖu tham kh¶o

Chi §oµn khèi V¨n phßng Côc

Phô lôc 2 C¸c tµi liÖu tham kh¶o 1. Radiocommunications basics for Non-technical (& technical) staff – SMA.1997 2. Spectrum management Handbook- ITU 3. Radio Regulations - ITU edition 1998 4. SystÌmes µ satellites non gÐostationnaires – Francois Rancy, Jean-Philippe Taisant. ITU 2.96 5. WWW.ICO.COM 6. Quy ho¹ch phæ tÇn sè v« tuyÕn ®iÖn cña ViÖt nam cho c¸c nghiÖp vô- Tæng côc B­u ®iÖn 4.1998 7. NghÞ ®Þnh 109/1997/N§-CP cña ChÝnh phñ 8. Th«ng t­ 05/1999/TT-TCBD cña Tæng côc B­u ®iÖn 9. C¸c quyÕt ®Þnh 12/Q§-TCBD ngµy5.1.98, 942/Q§-TCBD ngµy 14.08.98, 1092/Q§-TCBD ngµy 04.09.98,.. .

L­u hµnh néi bé

Trang 84

4/11/2012