You are on page 1of 649

‫‪:‬اﺣﻤﺪ ‪ ،‬ﻃﺎرق ‪-1946،‬م‪.‬‬

‫ﺳﺮﺷﻨﺎﺳﻪ‬

‫‪Ahmad, Tarek H.‬‬
‫ﻋﻨﻮان و ﻧﺎم ﭘﺪﯾﺪ آورﻧﺪه ‪ :‬ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ( ﻣﻮﻟﻒ ﻃﺎرق اﺣﻤﺪ؛ﻣﺘﺰﺟﻢ ﺻﺎدق ﻗﺎﺳﻤﯽ‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻧﺸﺮ ‪ :‬ﺗﻬﺮان ‪ :‬ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻠﯽ ﻧﻔﺖ اﯾﺮان ‪ ،‬رواﺑﻂ ﻋﻤﻮﻣﯽ ‪1389‬‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻇﺎﻫﺮی‬

‫‪632:‬ص‪ :.‬ﺟﺪول ‪ ،‬ﻧﻤﻮدار‬

‫ﺷﺎﺑﮏ‬

‫‪978-964-04-3307-2 :‬‬

‫وﺿﻌﯿﺖ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻧﻮﯾﺴﯽ ‪:‬ﻓﯿﭙﺎ‬
‫‪ :‬ﻋﻨﻮان اﺻﻠﯽ ‪Reservoir engineering handbook, 3 rd.,c2006:‬‬

‫ﯾﺎدداﺷﺖ‬
‫ﻣﻮﺿﻮع‬

‫‪:‬ﻧﻔﺖ – ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ‬

‫ﻣﻮﺿﻮع‬

‫‪ :‬ﻧﻔﺖ – ﻣﯿﺪان ﻫﺎ‬

‫ﻣﻮﺿﻮع‬

‫‪ :‬ﻣﺨﺰن ﻫﺎی ﮔﺎز‬

‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده‬

‫‪ :‬ﻗﺎﺳﻤﯽ‪ ،‬ﺻﺎدق ‪،-1358 ،‬ﻣﺘﺮﺟﻢ‬

‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده‬

‫‪ :‬ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻠﯽ ﻧﻔﺖ اﯾﺮان ‪ ،‬رواﺑﻂ ﻋﻤﻮﻣﯽ‬

‫رده ﺑﻨﺪی ﮐﻨﮕﺮه‬

‫‪91388:‬م‪3‬اﻟﻒ‪TN871/‬‬

‫رده ﺑﻨﺪی دﯾﻮﯾﯽ‬

‫‪622/3382 :‬‬

‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ‬

‫‪1712988:‬‬

‫ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻠﯽ ﻧﻔﺖ اﯾﺮان‬
‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ‬

‫‪.1‬‬

‫ﻋﻨﻮان ﮐﺘﺎب‪ :‬ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری)ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(ﺟﻠﺪاول‬

‫‪.2‬‬

‫ﻣﻮﻟﻒ ‪:‬ﻃﺎرق اﺣﻤﺪ‬

‫‪.3‬‬

‫ﻣﺘﺮﺟﻢ ‪ :‬ﺻﺎدق ﻗﺎﺳﻤﯽ‬

‫‪.4‬‬

‫ﻧﺎﺷﺮ‪ :‬رواﺑﻂ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻠﯽ ﻧﻔﺖ اﯾﺮان‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﯿﻌﺎت ‪،‬اﻧﺘﺸﺎرات و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ‬

‫‪.5‬‬

‫ﻧﺎﻇﺮ ‪:‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ – آﻣﻮزش ﻣﺮﮐﺰی‬

‫‪.6‬‬

‫وﯾﺮاﺳﺘﺎر‪ :‬ﻣﻨﯿﺮ ﻗﻨﺒﺮﯾﺎن‬

‫‪.7‬‬

‫ﻣﺠﺮی ﻃﺮح ‪:‬ﮐﺎﻧﻮن ﺗﺒﻠﯿﻐﺎﺗﯽ ﺑﺎﺗﯿﺲ‬

‫‪.8‬‬

‫ﺗﯿﺮاژ‪1000:‬ﻧﺴﺨﻪ‬

‫‪.9‬‬

‫ﭼﺎپ اول ‪1389:‬‬

‫‪ .10‬ﻗﯿﻤﺖ ‪ 120/000 :‬رﯾﺎل‬
‫‪ .11‬ﺷﺎﺑﮏ ‪978-964-04-3307-2‬‬
‫"ﮐﻠﯿﻪ ﺣﻘﻮق ﭼﺎپ و ﻧﺸﺮ ﻣﺤﻔﻮظ و ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻧﺎﺷﺮ اﺳﺖ"‬
‫آدرس ‪:‬ﺗﻬﺮان ‪ ،‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻃﺎﻟﻘﺎﻧﯽ ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﺮﮐﺰی ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻠﯽ ﻧﻔﺖ اﯾﺮان‬
‫ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﯽ ‪15875-1863‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری‬
‫)ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬
‫ﺟﻠﺪ ‪1‬‬

‫ﻣﻮﻟﻒ‪:‬‬
‫ﻃﺎرق اﺣﻤﺪ‬

‫ﻣﺘﺮﺟﻢ ‪:‬‬
‫ﺻﺎدق ﻗﺎﺳﻤﯽ‬

‫رواﺑﻂ ﻋﻤﻮﻣﯽ‬
‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ‬

Reservoir Engineering Handbook

Vol.1

by
Tarek Ahmad

translated by
Sadegh Ghasemi

National Iranian Oil Company
Human Resource Management
2010

‫ﺑﺴﻤﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬
‫ﭘﯿﺶ ﮔﻔﺘﺎر‬
‫اﻣﺮوزه در ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺎﻻدﺳﺘﯽ ﻧﻔﺖ اﻫﻤﯿﺖ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻨﺪﺳـﯽ ﻣﺨـﺎزن ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻮری در‬
‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﻬﯿﻨﻪ از ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺘﯽ و ﮔﺎزی ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ درک ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺻـﯿﺎﻧﺘﯽ‬
‫و ﺑﻬﯿﻨﻪ از ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری ﺑﺪون آﮔﺎﻫﯽ از ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﻫﺎی ﻋﻠـﻢ ﻣﻬﻨﺪﺳـﯽ ﻣﺨـﺎزن‬
‫ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬
‫ﮐﺘﺎب ﺣﺎﺿﺮ ﯾﮑﯽ از ﺑﻪ روز ﺗﺮﯾﻦ و ﮐـﺎرﺑﺮدی ﺗـﺮﯾﻦ ﮐﺘـﺐ ﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه در زﻣﯿﻨـﻪ‬
‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻤﺒﻮد ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮ در زﻣﯿﻨﻪ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﺘﺮﺟﻢ‬
‫را ﺑﺮ آن داﺷﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ آﺧـﺮﯾﻦ وﯾـﺮاﯾﺶ ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ )ﭼـﺎپ دوم ﺳـﺎل ‪(2006‬‬
‫ﺑﭙﺮدازد‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣـﺎوی ﻣﻄﺎﻟـﺐ ارزﺷـﻤﻨﺪی ﭼـﻪ در زﻣﯿﻨـﮥ ﺗﺌـﻮری و ﭼـﻪ در زﻣﯿﻨـﮥ‬
‫ﮐﺎرﺑﺮدی ﻋﻠﻢ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳﻌﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ اﻃﻼﻋﺎت ﮐﺎﻣﻞ و‬
‫ﺟﺎﻣﻌﯽ از ﮐﻠﯿﮥ ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ را اراﺋﻪ دﻫﺪ‪ .‬وی در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﺑـﻪ‬
‫ﺑﻨﯿﺎدی ﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﯾﻦ ﻋﻠﻢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺳﻨﮓ و ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﺗـﺎ ﭘﯿﭽﯿـﺪه ﺗـﺮﯾﻦ‬
‫ﻣﮑﺎﻧﯿﺴﻢﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪی و ﺻﯿﺎﻧﺘﯽ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺴﻂ ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ‪ ،IPR‬ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﻮذی آب‬
‫از ﺳﻔﺮه آب ﺑﻪ درون ﻣﺨﺰن و ﺗﺰرﯾﻖ آب ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺘﺮﺟﻢ ﺳﻌﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪ اﻣﮑﺎن ﺷـﺮط اﻣﺎﻧﺘـﺪاری رﻋﺎﯾـﺖ ﺷـﻮد و ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ‬
‫ﻋﻠﻤﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻣّﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﺑﻮده و ﺑﺪون اﻇﻬﺎر ﻧﻈﺮ ﺷﺨﺼﯽ اراﺋﻪ ﺷـﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻣﺘﻦ ﺣﺎﺿﺮ از واژه ﻫﺎی ﻣﻌﺎدﻟﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﺘـﺮﺟﻢ ﻫـﯿﭻﮔﻮﻧـﻪ ﺗﻌـﺼﺐ‬
‫ﺧﺎﺻﯽ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﺪارد و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺎر ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﺑـﻪ ﺧﻮاﻧﻨـﺪه از آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده ﮐـﺮده‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﻟﺬا ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮔﺎﻫﯽ در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺎرهای واژهﻫﺎی ﻧﺎآﺷـﻨﺎ ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﺷـﻮﻧﺪ ﮐـﻪ‬
‫ﻣﺘﺮﺟﻢ آن را ﻧﺎﺷﯽ از ﻋﻠﻢ ﮐـﻢ ﺧـﻮد در زﻣﯿﻨـﻪ واژه ﺳـﺎزی ﻣـﯽ داﻧـﺪ و از ﺧﻮاﻧﻨـﺪﮔﺎن‬
‫ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﻪ و اﺳﺎﺗﯿﺪ ﺻﻤﯿﻤﺎﻧﻪ ﺗﻘﺎﺿﺎی ﻫﻤﮑﺎری دارد‪.‬‬
‫در ﺧﺎﺗﻤﻪ از ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻠﯽ ﻧﻔﺖ اﯾﺮان و اﻋـﻀﺎی ﻣﺤﺘـﺮم‬
‫ﮐﻤﯿﺘﻪ اﻧﺘﺸﺎرات‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﮑﺎن ﻧﺸﺮ اﯾـﻦ اﺛـﺮ را ﻓـﺮاﻫﻢ ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺳﭙﺎﺳـﮕﺰاری و ﺑـﺮای ﻫﻤـﮥ‬
‫دﺳﺖاﻧﺪرﮐﺎران اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻠﻤﯽ آرزوی ﺗﻮﻓﯿﻖ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪.‬‬

‫فهزست‬
‫كفح‪ٝ‬‬

‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬
‫پيشگفتار‬
‫فصل اول ‪ :‬اصول رفتار سيال هخشى‬

‫‪1‬‬

‫عثم‪ ٝ‬ت‪ٙ‬ذي ٔخاصٖ ‪ ٚ‬ػياالت ٔخض٘ي ‪------------------------------‬‬

‫‪2‬‬

‫دياٌشاْ دٔا فـاس ‪2 -------------------------------------------‬‬
‫ٔخاصٖ ٘فتي ‪5 -----------------------------------------------‬‬
‫ٔخاصٖ ٌاصي ‪12 ----------------------------------------------‬‬
‫اجضاي ‪ٞ‬يذس‪ٚ‬وشت‪ٙ‬ي تعشيف ٘ـذ‪-------------------------------- ٜ‬‬

‫‪24‬‬

‫ٔؼائُ ‪28 --------------------------------------------------‬‬
‫ٔشاجع ‪29 --------------------------------------------------‬‬
‫فصل دوم ‪ :‬خواص سيال هخشى‬

‫‪31‬‬

‫خ‪ٛ‬اف ٌاص‪ٞ‬اي عثيعي ‪---------------------------------------‬‬

‫‪32‬‬

‫سفتاس ٌاص‪ٞ‬اي ايذ‪ ٜ‬اَ ‪----------------------------------------‬‬

‫‪33‬‬

‫‪ٚ‬صٖ ٔ‪ِٛ‬ى‪ِٛ‬ي ظا‪ٞ‬شي ‪----------------------------------------‬‬

‫‪35‬‬

‫حجٓ اػتا٘ذاسد ‪36 --------------------------------------------‬‬
‫دا٘ؼيت‪36 -------------------------------------------------- ٝ‬‬
‫حجٓ ٔخل‪ٛ‬ف ‪-------------------------------------------‬‬

‫‪37‬‬

‫‪ٚ‬صٖ ٔخل‪ٛ‬ف ‪37 --------------------------------------------‬‬
‫سفتاس ٌاص‪ٞ‬اي ‪ٚ‬العي ‪-----------------------------------------‬‬

‫‪44‬‬

‫حاِت ا‪:َٚ‬ػيؼتٓ ‪ٞ‬اي ٌاص عثيعي ‪47 --------------------------------‬‬
‫حاِت د‪ : ْٚ‬ػيؼتٓ ‪ٞ‬اي ٔيعا٘ات ٌاصي ‪----------------------------‬‬

‫‪48‬‬

‫تاثيش تشويثات غيش‪ٞ‬يذس‪ٚ‬وشت‪ٙ‬ي تش ضشية ‪-------------------------- z‬‬

‫‪49‬‬

‫س‪ٚ‬ؽ ‪ٞ‬اي اكالحي حض‪ٛ‬س تشويثات غيش‪ٞ‬يذس‪ٚ‬وشت‪ٙ‬ي ‪49 -------------------‬‬
‫س‪ٚ‬ؽ اكالحي ‪ٚ‬يچشت – عضيض ‪--------------------------------‬‬
‫اِف‬

‫‪54‬‬

‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬

‫كفح‪ٝ‬‬

‫تلحيح اكالحي واس و‪ٛ‬تاياؿي – تاس‪ٚ‬ع ‪--------------------------‬‬

‫‪52‬‬

‫تلحيح ضشية‪ Z‬تشاي ٌاص‪ٞ‬ايي تا ‪ٚ‬صٖ ٔ‪ِٛ‬ى‪ِٛ‬ي تاال ‪------------------‬‬

‫‪54‬‬

‫ٔحاػثۀ ٔؼتميٓ ضشية تشاوٓ پزيشي ‪------------------------------‬‬

‫‪64‬‬

‫س‪ٚ‬ؽ ‪ٞ‬اَ ياست‪ٛ‬س‪ٚ‬ي ‪64 ----------------------------------------‬‬
‫س‪ٚ‬ؽ دسا٘چ‪ٛ‬ن – ات‪ٛ‬لاػٓ ‪------------------------------------‬‬

‫‪62‬‬

‫س‪ٚ‬ؽ دسا٘چ‪ٛ‬ن – پ‪ٛ‬س‪ٚ‬يغ – ساتي‪ٙ‬ؼ‪--------------------------- ٖٛ‬‬

‫‪65‬‬

‫تشاوٓ پزيشي ٌاص‪ٞ‬اي عثيعي ‪-----------------------------------‬‬

‫‪66‬‬

‫ضشية حجٕي ػاص٘ذ ٌاص ‪-------------------------------------‬‬

‫‪74‬‬

‫‪ٚ‬يؼى‪ٛ‬صيت‪ٌ ٝ‬اص ‪74 --------------------------------------------‬‬
‫س‪ٚ‬ؽ ‪ٞ‬اي ٔحاػثۀ ‪ٚ‬يؼى‪ٛ‬صيت‪ٌ ٝ‬اص‪ٞ‬اي عثيعي ‪-----------------------‬‬

‫‪75‬‬

‫س‪ٚ‬ؽ واس – و‪ٛ‬تاياؿي – تش‪ٚ‬ع ‪---------------------------------‬‬

‫‪76‬‬

‫س‪ٚ‬ؽ ِي – ٌ‪ٙ‬ضاِض – ايىيٗ ‪84 ------------------------------------‬‬
‫خ‪ٛ‬اف ػيؼتٓ ‪ٞ‬اي ٘فت خاْ ‪81 ----------------------------------‬‬
‫ٌشا‪ٚ‬يتي ٘فت خاْ ‪82 ------------------------------------------‬‬
‫‪ٚ‬صٖ ٔخل‪ٛ‬ف ٌاص ٔحّ‪------------------------------------ َٛ‬‬

‫‪84‬‬

‫لاتّيت ا٘حالَ ٌاص ‪85 ------------------------------------------‬‬
‫ساتغۀ اػت‪ٙ‬ذيً ‪86 --------------------------------------------‬‬
‫ساتغۀ ‪ٚ‬اػى‪ٛ‬ئض –تٍض ‪----------------------------------------‬‬

‫‪88‬‬

‫ساتغۀ ٌالػ‪--------------------------------------------- ٛ‬‬

‫‪94‬‬

‫ساتغۀ ٔاس‪91 --------------------------------------------- ٖٛٞ‬‬
‫ساتغۀ پتش‪ٚ‬ػىي – فشؿاد ‪92 -------------------------------------‬‬
‫فـاس ٘مغ‪ ٝ‬حثاب ‪94 -------------------------------------------‬‬
‫ساتغۀ اػت‪ٙ‬ذي‪-------------------------------------------- ًٙ‬‬

‫‪95‬‬

‫ساتغۀ ‪ٚ‬اػى‪ٛ‬ئض تٍض ‪-----------------------------------------‬‬

‫‪97‬‬

‫ساتغۀ ٌالػ‪---------------------------------------------- ٛ‬‬

‫‪98‬‬

‫ب‬

‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬

‫كفح‪ٝ‬‬

‫ساتغۀ ٔاس‪--------------------------------------------- ٖٛٞ‬‬

‫‪99‬‬

‫ساتغۀ پتش‪ٚ‬ػىي – فشؿاد ‪--------------------------------------‬‬

‫‪144‬‬

‫ضشية حجٕي ٘فت ‪141 -----------------------------------------‬‬
‫ساتغۀ اػت‪ٙ‬ذي‪-------------------------------------------- ًٙ‬‬

‫‪143‬‬

‫ساتغۀ ‪ٚ‬اػى‪ٛ‬ئض – تٍض ‪----------------------------------------‬‬

‫‪143‬‬

‫ساتغۀ ٌالػ‪---------------------------------------------- ٛ‬‬

‫‪144‬‬

‫ساتغۀ ٔاس‪145 --------------------------------------------- ٖٛٞ‬‬
‫ساتغۀ پتش‪ٚ‬ػىي – فشؿاد ‪-------------------------------------‬‬

‫‪145‬‬

‫ٔعادِۀ ٔ‪ٛ‬اص٘ۀ جشْ ‪146 ------------------------------------------‬‬
‫ضشية تشاوٓ پزيشي ايض‪ٚ‬تشٔاَ ٘فت خاْ ‪---------------------------‬‬

‫‪147‬‬

‫ساتغۀ ‪ٚ‬اػى‪ٛ‬ئض – تٍض ‪----------------------------------------‬‬

‫‪149‬‬

‫ساتغۀ پتش‪ٚ‬ػىي – فشؿاد ‪--------------------------------------‬‬

‫‪149‬‬

‫ضشية حجٕي ٘فت تشاي ٘فت ‪ٞ‬اي ف‪ٛ‬ق اؿثاع ‪113 -----------------------‬‬
‫دا٘ؼيت‪٘ ٝ‬فت خاْ ‪116 -------------------------------------------‬‬
‫ضشية حجٕي وُ ‪118 ------------------------------------------‬‬
‫ساتغ‪ ٝ‬اػت‪ٙ‬ذي‪-------------------------------------------- ًٙ‬‬

‫‪121‬‬

‫ساتغ‪ٌ ٝ‬الػ‪---------------------------------------------- ٛ‬‬

‫‪122‬‬

‫ساتغ‪ٔ ٝ‬اس‪122 --------------------------------------------- ٖٛٞ‬‬
‫‪ٚ‬يؼى‪ٛ‬صيت‪٘ ٝ‬فت ‪126 --------------------------------------------‬‬
‫س‪ٚ‬ؽ ‪ٞ‬اي ٔحاػثۀ ‪ٚ‬يؼى‪ٛ‬صيت‪٘ ٝ‬فت تذ‪ٌ ٖٚ‬اص ‪-----------------------‬‬

‫‪127‬‬

‫ساتغۀ تيُ ‪128 ------------------------------------------------‬‬
‫ساتغۀ تٍض – ساتي‪ٙ‬ؼ‪128 ---------------------------------------- ٖٛ‬‬
‫ساتغۀ ٌالػ‪---------------------------------------------- ٛ‬‬

‫‪129‬‬

‫س‪ٚ‬ؽ ‪ٞ‬اي ٔحاػثۀ ‪ٚ‬يؼى‪ٛ‬صيت‪٘ ٝ‬فت اؿثاع ‪--------------------------‬‬

‫‪129‬‬

‫ساتغۀ چ‪ – ٛ‬و‪٘ٛ‬اِي ‪129 ------------------------------------------‬‬
‫ج‬

‫ع‪ٛٙ‬اٖ ‪ ---------------------------------------------------‬كفح‪ٝ‬‬
‫ساتغۀ تٍض ساتي‪ٙ‬ؼ‪----------------------------------------- ٖٛ‬‬

‫‪134‬‬

‫س‪ٚ‬ؽ ‪ٞ‬اي ٔحاػثۀ ‪ٚ‬يؼى‪ٛ‬صيت‪٘ ٝ‬فت ف‪ٛ‬ق اؿثاع ‪131 -----------------------‬‬
‫ساتغۀ ‪ٚ‬اػى‪ٛ‬ئض – تٍض ‪----------------------------------------‬‬

‫‪131‬‬

‫وـؾ ػغحي (ٔياٖ س‪ٚ‬ي‪------------------------------------ )ٝ‬‬

‫‪133‬‬

‫خ‪ٛ‬اف آب ٔخضٖ ‪137 ------------------------------------------‬‬
‫لاتّيت ا٘حالَ ٌاص دس آب ‪-------------------------------------‬‬

‫‪139‬‬

‫تشاوٓ پزيشي ايض‪ٚ‬تشٔاَ آب ‪139 ------------------------------------‬‬
‫ٔؼائُ ‪--------------------------------------------------‬‬

‫‪144‬‬

‫ٔشاجع ‪--------------------------------------------------‬‬

‫‪149‬‬

‫فصل سوم ‪ :‬آناليش آسهايشگاهي سياالت هخشى‬

‫‪351‬‬

‫تشوية ػياَ ٔخضٖ ‪155 ------------------------------------------‬‬
‫آصٔايؾ ا٘ثؼاط دس تشوية ثاتت ‪---------------------------------‬‬

‫‪155‬‬

‫آصٔايؾ آصاد وشدٖ ٔشحّ‪ ٝ‬اي ‪-----------------------------------‬‬

‫‪164‬‬

‫آصٔايؾ ‪ٞ‬اي دػتٍا‪ٞ ٜ‬اي تفىيه و‪ٙٙ‬ذ‪174 ---------------------------- ٜ‬‬
‫تغثيك داد‪ٞ ٜ‬اي آصاد وشدٖ ٔشحّ‪ ٝ‬اي تا ؿشايظ تفىيه و‪ٙٙ‬ذ‪-------------- ٜ‬‬

‫‪172‬‬

‫تش‪ ٖٚ‬ياتي داد‪ٞ ٜ‬اي ػياَ ٔخضٖ ‪---------------------------------‬‬

‫‪179‬‬

‫تلحيح داد‪ٞ ٜ‬اي آصاد وشدٖ ٔشحّ‪ ٝ‬اي ‪----------------------------‬‬

‫‪185‬‬

‫حجٓ ٘ؼثي ٘فت ‪ Bod‬تشحؼة فـاس ‪185 ------------------------------‬‬
‫٘ؼثت ٌاص ٔحّ‪ َٛ‬ت‪٘ ٝ‬فت ‪-------------------------------------‬‬

‫‪186‬‬

‫تلحيح داد‪ٞ ٜ‬اي ‪ٚ‬يؼى‪ٛ‬صيت‪186 ----------------------------------- ٝ‬‬
‫تلحيح داد‪ٞ ٜ‬اي آصٔايؾ تفىيه و‪ٙٙ‬ذ‪188 ---------------------------- ٜ‬‬
‫٘ؼثت ٌاص ت‪٘ ٝ‬فت ‪ٌ ٚ‬شا‪ٚ‬يتي تا٘ه رخيش‪-------------------------- ٜ‬‬

‫‪188‬‬

‫٘ؼثت ٌاص ت‪٘ ٝ‬فت تفىيه و‪ٙٙ‬ذ‪--------------------------------- ٜ‬‬

‫‪188‬‬

‫ضشية حجٕي ػاص٘ذ ‪188 ----------------------------------------‬‬
‫د‬

‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬

‫كفح‪ٝ‬‬

‫تحّيُ آصٔايـٍا‪ٞ‬ي ػيؼتٓ ‪ٞ‬اي ٔيعا٘ات ٌاصي ‪-----------------------‬‬

‫‪189‬‬

‫تشوية ٔجذد ٕ٘‪ٞ ٝ٘ٛ‬اي تفىيه و‪ٙٙ‬ذ‪189 ----------------------------- ٜ‬‬
‫آصٔايؾ تشوية ثاتت (‪192 ---------------------------------- )CCE‬‬
‫آصٔايؾ تخّي‪ ٝ‬حجٓ ثاتت(‪------------------------------ )CVD‬‬

‫‪194‬‬

‫ٔؼائُ ‪242 --------------------------------------------------‬‬
‫ٔشاجع ‪244 --------------------------------------------------‬‬
‫‪505‬‬

‫فصل چهارم ‪ :‬اصول خواص سنگ‬

‫آصٔايؾ ‪ٞ‬اي ٔعٕ‪ِٛ‬ي (س‪ٚ‬تيٗ) آ٘اِيض ٔغض‪246 --------------------------- ٜ‬‬
‫آصٔايؾ ‪ٞ‬اي ‪ٚ‬يظ‪ ٜ‬آ٘اِيض‪ٔ ٜ‬غض‪---------------------------------- ٜ‬‬

‫‪246‬‬

‫تخّخُ ‪246 --------------------------------------------------‬‬
‫دسجۀ اؿثاع ‪212 -----------------------------------------------‬‬
‫دسجۀ اؿثاع تحشا٘ي ٘فت ‪214 ----------------------------------- Soc‬‬
‫دسجۀ اؿثاع ٘فت تالي ٔا٘ذ‪214 -------------------------------- Sor ، ٜ‬‬
‫دسجۀ اؿثاع ٘فت لاتُ جات‪ ٝ‬جايي‪214 ----------------------------- Som،‬‬
‫دسجۀ اؿثاع تحشا٘ي ٌاص ‪----------------------------------- Sgc‬‬

‫‪215‬‬

‫دسجۀ اؿثاع تحشا٘ي آب‪215 ----------------------------------- Swc ،‬‬
‫دسجۀ اؿثاع ٔت‪ٛ‬ػظ ‪215 -----------------------------------------‬‬
‫خاكيت تشؿ‪٘ٛ‬ذٌي ‪217 -----------------------------------------‬‬
‫وـؾ ػغحي ‪---------------------------------------------‬‬

‫‪218‬‬

‫فـاس ٔ‪ٛ‬ئي‪ٍٙ‬ي ‪221 ---------------------------------------------‬‬
‫فـاس ٔ‪ٛ‬يي‪ٍٙ‬ي ػ‪ٞ ًٙ‬اي ٔخضٖ ‪---------------------------------‬‬

‫‪226‬‬

‫پؼٕا٘ذ ٔ‪ٛ‬يي‪ٍٙ‬ي ‪234 --------------------------------------------‬‬
‫ت‪ٛ‬صيع ا‪ِٚ‬ي‪ ٝ‬دسجۀ اؿثاع دس يه ٔخضٖ ‪-----------------------------‬‬

‫‪232‬‬

‫تاتع ‪ِٛ J‬ست ‪244 ---------------------------------------------‬‬
‫‪ٜ‬‬

‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬

‫كفح‪ٝ‬‬

‫تثذيُ داد‪ٞ ٜ‬اي آصٔايـٍا‪ٞ‬ي فـاس ٔ‪ٛ‬يي‪ٍٙ‬ي ‪-------------------------‬‬

‫‪247‬‬

‫٘ف‪ٛ‬ر پزيشي ‪248 -----------------------------------------------‬‬
‫اثش وّي‪ٙ‬ى‪ٙ‬ثشي ‪256 ---------------------------------------------‬‬
‫ٔياٍ٘يٗ ٌيشي اص ٘ف‪ٛ‬ر پزيشي ٔغّك ‪-------------------------------‬‬

‫‪263‬‬

‫ٔياٍ٘يٗ ‪ٚ‬ص٘ي ٘ف‪ٛ‬رپزيشي ‪263 --------------------------------------‬‬
‫ٔياٍ٘يٗ ‪ٞ‬اسٔ‪٘ٛ‬يه ٘ف‪ٛ‬ر پزيشي ‪267 ----------------------------------‬‬
‫ٔياٍ٘يٗ ‪ٙٞ‬ذػي ٘ف‪ٛ‬رپزيشي ‪271 ------------------------------------‬‬
‫س‪ٚ‬اتظ ٘ف‪ٛ‬رپزيشي ٔغّك ‪272 ---------------------------------------‬‬
‫تشاوٓ پزيشي ػ‪277 ------------------------------------------ ًٙ‬‬
‫ضخأت خاِق ٔ‪ِٛ‬ذ ‪----------------------------------------‬‬

‫‪283‬‬

‫‪ٞ‬تش‪ٚ‬ج‪ٙ‬يتي ٔخضٖ ‪284 -------------------------------------------‬‬
‫‪ٞ‬يتش‪ٚ‬ج‪ٙ‬يتي عٕ‪ٛ‬دي ‪285 -----------------------------------------‬‬
‫ضشية پشاو‪ٙ‬ذٌي ٘ف‪ٛ‬رپزيشي دايىؼتشا پاسػ‪٘ٛ‬ض ‪----------------------‬‬

‫‪286‬‬

‫ضشية ِ‪ٛ‬س٘ض ‪-------------------------------------------- L‬‬

‫‪291‬‬

‫‪ٞ‬يتش‪ٚ‬ج‪ٙ‬يتي ٘احي‪ ٝ‬اي ‪297 ----------------------------------------‬‬
‫س‪ٚ‬ؽ چ‪ٙ‬ذضّعي ‪344 -------------------------------------------‬‬
‫س‪ٚ‬ؽ ٔعى‪ٛ‬ع فاكّ‪---------------------------------------- ٝ‬‬

‫‪344‬‬

‫س‪ٚ‬ؽ ٔشتع ٔعى‪ٛ‬ع فاكّ‪------------------------------------ ٝ‬‬

‫‪341‬‬

‫ٔؼائُ ‪--------------------------------------------------‬‬

‫‪343‬‬

‫ٔشاجع ‪--------------------------------------------------‬‬

‫‪349‬‬

‫فصل پنجن ‪ :‬هفاهين نفوذ پذيزي نسبي‬

‫‪311‬‬

‫٘ف‪ٛ‬رپزيشي ٘ؼثي د‪ٚ‬فاصي ‪-------------------------------------‬‬

‫‪313‬‬

‫فشاي‪ٙ‬ذ سيضؽ ‪318 ----------------------------------------------‬‬
‫فشاي‪ٙ‬ذ آؿاْ ‪-----------------------------------------------‬‬
‫‪ٚ‬‬

‫‪318‬‬

‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬

‫كفح‪ٝ‬‬

‫س‪ٚ‬اتظ ٘ف‪ٛ‬رپزيشي ٘ؼثي د‪ٚ‬فاصي ‪---------------------------------‬‬

‫‪319‬‬

‫٘ؼثت ٘ف‪ٛ‬رپزيشي ٘ؼثي ‪331 ---------------------------------------‬‬
‫٘ف‪ٛ‬رپزيشي ‪ٞ‬اي ؿث‪٘ ٝ‬ؼثي دي‪ٙ‬أيه ‪333 -------------------------------‬‬
‫٘شٔاِيضاػي‪ٔ ٚ ٖٛ‬ياٍ٘يٗ ٌيشي اص داد‪ٞ ٜ‬اي ٘ف‪ٛ‬رپزيشي ٘ؼثي ‪--------------‬‬

‫‪336‬‬

‫٘ف‪ٛ‬رپزيشي ٘ؼثي ػ‪ ٝ‬فاصي ‪343 -------------------------------------‬‬
‫س‪ٚ‬اتظ ٘ف‪ٛ‬رپزيشي ٘ؼثي ػ‪ ٝ‬فاصي ‪--------------------------------‬‬

‫‪345‬‬

‫س‪ٚ‬اتظ ‪ٚ‬ايّي ‪347 ----------------------------------------------‬‬
‫ٔذَ اػت‪348 -------------------------------------------- )I( ٖٛ‬‬
‫ٔذَ اػت‪------------------------------------------- )II( ٖٛ‬‬

‫‪351‬‬

‫ساتغۀ ‪ٛٞ‬ػتاد ‪ِٛٞ‬ت ‪----------------------------------------‬‬

‫‪351‬‬

‫ٔؼائُ ‪353 --------------------------------------------------‬‬
‫ٔشاجع ‪355 --------------------------------------------------‬‬
‫فصل ششن ‪ :‬اصول جزياى سيال در هخشى‬

‫‪357‬‬

‫ػياالت تشاوٓ ٘اپزيش ‪-----------------------------------------‬‬

‫‪359‬‬

‫ػياالت وٕي تشاوٓ پزيش ‪--------------------------------------‬‬

‫‪359‬‬

‫ػياالت تشاوٓ پزيش ‪364 ------------------------------------------‬‬
‫سطيٓ ‪ٞ‬اي جشياٖ ‪-------------------------------------------‬‬

‫‪361‬‬

‫جشياٖ حاِت پايذاس ‪-----------------------------------------‬‬

‫‪362‬‬

‫جشياٖ حاِت ٘اپايذاس ‪----------------------------------------‬‬

‫‪362‬‬

‫جشياٖ حاِت ؿث‪ ٝ‬پايذاس ‪--------------------------------------‬‬

‫‪363‬‬

‫‪ٙٞ‬ذػ‪ٔ ٝ‬خضٖ ‪363 ----------------------------------------------‬‬
‫جشياٖ ؿعاعي ‪---------------------------------------------‬‬

‫‪364‬‬

‫جشياٖ خغي ‪----------------------------------------------‬‬

‫‪364‬‬

‫جشياٖ وش‪ٚ‬ي يا ٘يٕ‪ ٝ‬وش‪ٚ‬ي ‪------------------------------------‬‬

‫‪364‬‬

‫ص‬

‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬ ‫كفح‪ٝ‬‬ ‫تعذاد ػياالت دس حاَ جشياٖ دس ٔخضٖ ‪----------------------------‬‬ ‫‪367‬‬ ‫ٔعادالت جشياٖ ػياَ ‪----------------------------------------‬‬ ‫‪367‬‬ ‫لا٘‪ ٖٛ‬داسػي ‪----------------------------------------------‬‬ ‫‪367‬‬ ‫جشياٖ حاِت پايذاس ‪-----------------------------------------‬‬ ‫‪369‬‬ ‫جشياٖ خغي ػياالت تشاوٓ ٘اپزيش ‪374 --------------------------------‬‬ ‫جشياٖ خغي ػياالت وٕي تشاوٓ پزيش ‪----------------------------‬‬ ‫‪376‬‬ ‫جشياٖ خغي ػياالت تشاوٓ پزيش(ٌاص‪ٞ‬ا) ‪--------------------------‬‬ ‫‪378‬‬ ‫جشياٖ ؿعاعي ػياالت تشاوٓ ٘اپزيش ‪382 -------------------------------‬‬ ‫جشياٖ ؿعاعي ػياالت وٕي تشاوٓ پزيش ‪----------------------------‬‬ ‫‪389‬‬ ‫جشياٖ ؿعاعي ٌاص‪ٞ‬اي تشاوٓ پزيش ‪-------------------------------‬‬ ‫‪391‬‬ ‫تمشية دتي جشياٖ ٌاص ‪---------------------------------------‬‬ ‫‪398‬‬ ‫جشياٖ چ‪ٙ‬ذفاصي افمي ‪----------------------------------------‬‬ ‫‪444‬‬ ‫جشياٖ حاِت ؿث‪ ٝ‬پايذاس ‪444 --------------------------------------‬‬ ‫ٔعادِۀ پاي‪ ٝ‬جشياٖ تشا٘ضي‪ٙ‬ت ‪------------------------------------‬‬ ‫‪445‬‬ ‫جشْ خش‪ٚ‬جي اص إِاٖ حجٕي ‪----------------------------------‬‬ ‫‪448‬‬ ‫ا٘ثاؿت وُ جشْ ‪448 --------------------------------------------‬‬ ‫جشياٖ ؿعاعي ػياالت وٕي تشاوٓ پزيش ‪----------------------------‬‬ ‫‪411‬‬ ‫سا‪ ٜ‬حُ فـاس ثاتت دس ا٘ت‪ٟ‬اي ػيؼتٓ ‪------------------------------‬‬ ‫‪417‬‬ ‫سا‪ ٜ‬حُ دتي ثاتت دس ا٘ت‪ٟ‬اي ػيؼتٓ ‪417 -------------------------------‬‬ ‫سا‪ ٜ‬حُ افت فـاستذ‪ ٖٚ‬تعذ ‪--------------------------------.PD‬‬ ‫‪427‬‬ ‫ٔخضٖ تا عّٕىشد ٘أحذ‪ٚ‬د ‪-------------------------------------‬‬ ‫‪434‬‬ ‫ٔخضٖ تا ؿعاع ٔحذ‪ٚ‬د ‪432 ----------------------------------------‬‬ ‫جشياٖ ؿعاعي ػياالت تشاوٓ پزيش ‪437 --------------------------------‬‬ ‫ٔعادِ‪ ٝ‬دا٘ؼيت‪ٚ ٝ‬العي ‪438 -----------------------------------------‬‬ ‫ٔعادِ‪ ٝ‬تشاوٓ پزيشي ٌاص ‪--------------------------------------‬‬ ‫ح‬ ‫‪438‬‬ .

)P2‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ تمشية فـاس ‪------------------------------------------‬‬ ‫‪447‬‬ ‫جشياٖ حاِت ؿث‪ ٝ‬پايذاس ‪454 --------------------------------------‬‬ ‫جشياٖ ؿعاعي ػياالت وٕي تشاوٓ پزيش ‪----------------------------‬‬ ‫‪455‬‬ ‫جشياٖ ؿعاعي ػياالت تشاوٓ پزيش (ٌاص‪ٞ‬ا) ‪-------------------------‬‬ ‫‪465‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ تمشية ٔشتع فـاس ‪--------------------------------------‬‬ ‫‪466‬‬ ‫ضشية پ‪ٛ‬ػت‪--------------------------------------------.)s <0( ٝ‬‬ ‫‪474‬‬ ‫ضشية پ‪ٛ‬ػت‪-------------------------------------.ٝ‬‬ ‫‪467‬‬ ‫ضشية پ‪ٛ‬ػت‪--------------------------------------.‫كفح‪ٝ‬‬ ‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬ ‫س‪ٚ‬ؽ حُ( ‪( m)p‬سا‪ ٜ‬حُ وأُ) ‪444 --------------------------------‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ تمشية ٔشتع فـاس (س‪ٚ‬ؽ ‪444 -----------------------------.)s >0( ٝ‬‬ ‫‪474‬‬ ‫ضشية پ‪ٛ‬ػت‪--------------------------------------.)s =0( ٝ‬‬ ‫‪471‬‬ ‫ضشية جشياٖ آؿفت‪474 ----------------------------------------.ٝ‬‬ ‫اكُ تش‪ٟ٘ ٓٞ‬ي ‪484 --------------------------------------------‬‬ ‫اثشات چ‪ٙ‬ذ چا‪ٞ‬ي ‪484 -------------------------------------------‬‬ ‫اثشات دتي ‪ٞ‬اي جشياٖ ٔتغيش ‪483 -----------------------------------‬‬ ‫اثشات ٔشصي ٔخضٖ ‪487 ------------------------------------------‬‬ ‫اثشات ٘اؿي اص تغييشفـاس ‪--------------------------------------‬‬ ‫‪491‬‬ ‫چا‪ ٜ‬آصٔايي تشا٘ضيت ‪-----------------------------------------‬‬ ‫‪491‬‬ ‫آصٔايؾ افت فـاس ‪------------------------------------------‬‬ ‫‪493‬‬ ‫اثش ا٘ثاسٌي چا‪٘ ٜ‬اؿي اص ا٘ثؼاط ػياَ ‪499 ------------------------------‬‬ ‫اثش ا٘ثاسٌي ٘اؿي اص تغييشات ػغح ػياَ ‪544 ----------------------------‬‬ ‫آصٔايؾ ػاخت فـاس ‪----------------------------------------‬‬ ‫‪546‬‬ ‫ٔؼائُ ‪515 --------------------------------------------------‬‬ ‫ٔشاجع ‪523 --------------------------------------------------‬‬ ‫ط‬ .

ٌُٚٚ‬‬ ‫ٔخاصٖ ٘فتي اؿثاع ‪------------------------------------------‬‬ ‫‪539‬‬ ‫ٔخاٖ ٘فتي ف‪ٛ‬ق اؿثاع ‪541 ----------------------------------------‬‬ ‫ا‪ِٚ‬يٗ س‪ٚ‬ؽ تمشية ‪546 ------------------------------------------‬‬ ‫د‪ٔٚ‬يٗ س‪ٚ‬ؽ تمشية ‪-----------------------------------------‬‬ ‫‪546‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ ‪ٚ‬يٍي‪ٙ‬ض ‪547 ----------------------------------------------‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ اػت‪ٙ‬ذي‪551 -------------------------------------------.ًٙ‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ فتى‪ٚٛ‬يچ ‪--------------------------------------------‬‬ ‫‪554‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ وّي‪ٙ‬ض – والسن ‪----------------------------------------‬‬ ‫‪571‬‬ ‫عّٕىشد چا‪٘ ٜ‬فتي افمي ‪---------------------------------------‬‬ ‫‪572‬‬ ‫ت‪ٟ‬ش‪ ٜ‬د‪ٞ‬ي چا‪ ٜ‬افمي تحت جشياٖ حاِت پايذاس ‪577 ------------------------‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ ت‪ٛ‬سيؼف ‪--------------------------------------------‬‬ ‫‪577‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ ٌيٍش سيغ – ج‪ٛ‬سدٖ ‪-----------------------------------‬‬ ‫‪578‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ ي‪ٛ‬ؿي ‪579 ----------------------------------------------‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ س٘اسد د‪ٚ‬پاي ‪584 ------------------------------------------‬‬ ‫ت‪ٟ‬ش‪ ٜ‬د‪ٞ‬ي چا‪ ٜ‬افمي تحت جشياٖ حاِت ؿث‪ ٝ‬پايذاس ‪--------------------‬‬ ‫‪585‬‬ ‫ٔؼائُ ‪587 --------------------------------------------------‬‬ ‫ٔشاجع ‪591 --------------------------------------------------‬‬ ‫فصل هشتن ‪ :‬عولكزد چاه هاي گاسي‬ ‫‪593‬‬ ‫عّٕىشد چا‪ٌ ٜ‬اصي عٕ‪ٛ‬دي ‪594 ------------------------------------‬‬ ‫س‪ٚ‬يۀ عّٕيات ػاد‪ ٜ‬ؿذ‪644 --------------------------------------.‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬ ‫كفح‪ٝ‬‬ ‫فصل هفتن ‪ :‬عولكزد چاه نفتي‬ ‫‪555‬‬ ‫عّٕىشد چا‪٘ ٜ‬فتي عٕ‪ٛ‬دي ‪-------------------------------------‬‬ ‫‪528‬‬ ‫ؿاخق ت‪ٟ‬ش‪ ٜ‬د‪ٞ‬ي ‪528 ------------------------------------.IPRٚ‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ ‪537 ---------------------------------------------.ٜ‬‬ ‫ي‬ .

LI T‬‬ ‫‪622‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ ٔشتع فـاس ‪623 -------------------------------------------‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ تمشية فـاس ‪------------------------------------------‬‬ ‫‪623‬‬ ‫س‪ٚ‬يىشد ؿث‪ ٝ‬فـاس ‪623 -------------------------------------------‬‬ ‫عّٕىشد چا‪ٌ ٜ‬اصي افمي ‪--------------------------------------‬‬ ‫‪625‬‬ ‫ٔؼائُ ‪629 --------------------------------------------------‬‬ ‫ٔشاجع ‪632 --------------------------------------------------‬‬ ‫ن‬ .‫ع‪ٛٙ‬اٖ‬ ‫كفح‪ٝ‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ عّٕىشد آساْ – اي‪ٙ‬شػي – آؿفت‪---------------------------.ٝ‬‬ ‫‪647‬‬ ‫آصٔايؾ فـاس تاصٌـتي ‪---------------------------------------‬‬ ‫‪612‬‬ ‫س‪ٚ‬اتظ عّٕىشد جشياٖ ( ‪ (IPR‬آي‪ٙ‬ذ‪----------------------------.ٜ‬‬ ‫‪622‬‬ ‫ٔعادِۀ فـاس تاصٌـتي ‪622 ----------------------------------------‬‬ ‫س‪ٚ‬ؽ ‪ٞ‬اي‪------------------------------------------.

‬آﻧﻬﺎ در ﺑﺎزۀ ﮔﺴﺘﺮدهای از دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر از ﺧﻮد رﻓﺘﺎری ﭼﻨﺪﻓﺎزی‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺠﻤﻌﺎت ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖﻫﺎی ﮔﺎزی‪ ،‬ﻣﺎﯾﻊ‪ ،‬ﺟﺎﻣﺪ و ﯾﺎ‬ ‫ﻣﺨﻠﻮطﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ از اﯾﻦ ﺣﺎﻻت ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.Organic Components‬‬ .‬‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻨﻮع رﻓﺘﺎر ﻓﺎزی ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن درﺟﮥ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﻧﺴﺒﯽ را‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﺪامﯾﮏ از ﺳﯿﺎلﻫﺎی ﮔﺎزی ﯾﺎ ﻣﺎﯾﻊ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ‬ ‫‪1.‫‪1‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪1‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری ﻣﺨﻠﻮﻃﯽ از ﭼﻨﺪﯾﻦ‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ آﻟﯽ‪ 1‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .

Gas Reservoirs‬‬ ‫‪4.‬‬ ‫ﻫﺪف اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺑﺮرﺳﯽ و ﻣﺮور اﺻﻮل ﭘﺎﯾﮥ رﻓﺘﺎر ﻓﺎزی ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن و اراﺋﮥ ﻧﺤﻮه‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از دﯾﺎﮔﺮام ﻫﺎی ﻓﺎزی‪ 1‬در اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺨﺎزن و ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد در آﻧﻬﺎﺳﺖ‪.‬اﯾﻦ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﮐﻠﯽ‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ زﯾﺮ‪ ،‬ﺑﻪ زﯾﺮ دﺳﺘﻪﻫﺎی دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺰ ﺗﻘﺴﯿﻢ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﺨﺰن؛‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی اوﻟﯿﮥ ﻣﺨﺰن؛‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ در ﺳﻄﺢ؛‬ ‫اﻫﻤﯿﺖ ﮐﺎرﺑﺮدی ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ اﯾﻦ ﻓﺎزﻫﺎ ﺑﻪوﺟﻮد ﻣﯽآﯾﻨﺪ ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﻣﺨﺼﻮﺻﯽ دارد اﻣﺎ ﮐﻼً ﺷﮑﻞ دﯾﺎﮔﺮام‬ ‫ﻫﻤﮥ آﻧﻬﺎ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ اﯾﻦ ﺷﮑﻞ اﺳﺖ‪.Phase Diagrams‬‬ ‫‪2.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪2‬‬ ‫ﺷﻮد و ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ در ﺟﺎی ﺧﻮد ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ .‬‬ ‫دﯾﺎﮔﺮام دﻣﺎ – ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 1-1‬دﯾﺎﮔﺮام دﻣﺎ ـ ﻓﺸﺎر ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﭼﻨﺪ ﺟﺰﯾﯽ‪ 4‬ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﻣﺸﺨﺺ را ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .Oil Reservoirs‬‬ ‫‪3.‬اﯾﻦ ﺧﻮاص ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸﮑﯿﻞ اﻧﻮاع ﻣﺘﻨﻮﻋﯽ از‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﭘﯿﭽﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻣﺨﺎزن و ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰﻧﯽ‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری ﻋﻤﻮﻣﺎً ﺑﻪ ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺘﯽ‪ 2‬و ﻣﺨﺎزن ﮔﺎزی‪ 3‬دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬‬ ‫‪1.Pressuro _Temperature Diagram‬‬ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ رﯾﺎﺿﯽ ﯾﺎ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ دﯾﺎﮔﺮامﻫﺎی‬ ‫ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﻓﺎزی ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ دﯾﺎﮔﺮام دﻣﺎ‪ -‬ﻓﺸﺎر اﺳﺖ‪.‬ﺑﺴﯿﺎری اوﻗﺎت‪ ،‬وﻇﯿﻔﮥ‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﻧﻔﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ رﻓﺘﺎر و ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی‬ ‫آﯾﻨﺪه ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آن ﺑﺮای ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺳﻮددﻫﯽ اﺳﺖ‪.

‬‬ ‫‪1.Cricondentherm‬‬ .‫‪3‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫اﯾﻦ دﯾﺎﮔﺮام ﻫﺎی دﻣﺎـ ﻓﺸﺎر ﭼﻨﺪ ﺟﺰﯾﯽ اﺻﻮﻻً در ﮐﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽروﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻣﺨﺎزن؛‬ ‫•‬ ‫ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺎ ﻣﻨﺸﺄ ﻃﺒﯿﻌﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺶ رﻓﺘﺎر ﻓﺎزی ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن؛‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪1‬ـ‪ :1‬دﯾﺎﮔﺮام ‪ p-T‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﭼﻨﺪ ﺟﺰﺋﯽ‬ ‫ﺑﺮای درک ﮐﻠﯽ اﻫﻤﯿﺖ دﯾﺎﮔﺮام ﻫﺎی ﻓﺸﺎر – دﻣﺎ‪ ،‬ﻧﻘﺎط ﮐﻠﯿﺪی زﯾﺮ ﺑﺎﯾﺪ روی آﻧﻬﺎ‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ و ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﻣﺎی دو ﻓﺎز ﻫﻤﺰﯾﺴﺖ‪ :(Tct) 1‬اﯾﻦ دﻣﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ دﻣﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺎﻻﺗﺮ از آن‪ ،‬ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﻮد )ﻧﻘﻄﮥ ‪ .( E‬ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﻓﺸﺎر ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﻣﺎی دوﻓﺎز ﻫﻤﺰﯾﺴﺖ ) ‪ ( Pct‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.

Dew Point Curve‬‬ .Phase Envelope‬‬ ‫‪4.( D‬دﻣﺎی اﯾﻦ‬ ‫ﻧﻘﻄﻪ ﺑﻪ دﻣﺎی ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر دو ﻓﺎز ﻫﻤﺰﯾﺴﺖ ) ‪ ( Pcb‬ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪.‬‬ ‫•‬ ‫ﭘﻮش ﻓﺎزی‪) 3‬ﻧﺎﺣﯿﻪ دو ﻓﺎزی(‪ :‬ﻧﺎﺣﯿﻪ ﻣﯿﺎن ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب و ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻘﻄﮥ‬ ‫ﺷﺒﻨﻢ )ﺧﻂ ‪ ( BCA‬اﺳﺖ؛ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﻤﺰﯾﺴﺖ ﺑﺎ ﻫﻢ در ﺗﻌﺎدل‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.Cricondenbar‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺧﻄﻮط ﺷﺮاﯾﻂ دﻣﺎﯾﯽ و ﻓﺸﺎری را ﺑﺮای ﺣﺠﻢﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮاﺑﺮ از ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺎﯾﻊ ﺗﻮﺻﯿﻒ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .Bubble Point Curve‬‬ ‫‪6.( C‬در اﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﻓﺸﺎر و‬ ‫دﻣﺎی ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﻓﺸﺎر ﺑﺤﺮاﻧﯽ ) ‪ ( Pc‬و دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ) ‪ ( Tc‬ﻣﺨﻠﻮط ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.Critical Point‬‬ ‫‪3.‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫•‬ ‫‪4‬‬ ‫ﺧﻄﻮط ﮐﯿﻔﯿﺖ ‪ :‬ﺧﻄﻮط ﻧﻘﻄﻪﭼﯿﻦ ﻣﻮﺟﻮد در دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺨﺎزن اﺳﺎﺳﺎً ﺑﻪ دو ﮔﺮوه دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺘﯽ‪ :‬اﮔﺮ دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ) ‪ ( T‬ﮐﻤﺘﺮ از دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ) ‪ ( Tc‬ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺘﯽ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﺧﻄﻮط ﮐﯿﻔﯿﺖ در ﻧﻘﺎط ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﯽرﺳﻨﺪ )ﻧﻘﻄﮥ ‪.( C‬‬ ‫•‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪) 5‬ﺧﻂ ‪ :( BC‬ﺧﻄﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ را از ﻧﺎﺣﯿﮥ‬ ‫دو ﻓﺎزی ﺟﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﺨﺎزن ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺤﻞ ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﮥ ﻣﺨﺰن ) ‪ ( Pi‬و دﻣـﺎی ﻣﺨـﺰن‬ ‫) ‪ ( T‬روی دﯾﺎﮔﺮام دﻣﺎ ـ ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.Quality Lines‬‬ ‫‪5.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪4‬‬ ‫•‬ ‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎر دو ﻓﺎز ﻫﻤﺰﯾﺴﺖ‪ :(Pcb) 1‬اﯾﻦ ﻓﺸﺎر ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻓﺸﺎری اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺎﻻﺗﺮ از آن ﻓﺎز ﮔﺎز‪ ،‬ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دﻣﺎ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﻮد )ﻧﻘﻄﮥ ‪ .‬‬ ‫•‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ‪) 6‬ﺧﻂ ‪ :( AC‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻂ ﺟﺪا ﮐﻨﻨﺪۀ ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻓﺎز ﺑﺨﺎر‬ ‫از ﻧﺎﺣﯿﮥ دو ﻓﺎزی اﺳﺖ‪.‬‬ ‫•‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ :2‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺨﻠﻮط ﭼﻨﺪ ﺟﺰﯾﯽ ﺣﺎﻟﺘﯽ از دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫در آن ﻫﻤﮥ ﺧﻮاص ﻓﺎزﻫﺎی ﻣﺎﯾﻊ و ﮔﺎز ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮاﻧﺪ )ﻧﻘﻄﮥ ‪ .

‬‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺘﯽ‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺘﯽ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻓـﺸﺎر اوﻟﯿـﻪ ﻣﺨـﺰن ) ‪( pi‬ﺑـﻪ ﭼﻨـﺪﯾﻦ زﯾـﺮ دﺳـﺘﻪ ﺗﻘـﺴﯿﻢ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ (1‬ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺘﯽ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع‪ :1‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن )ﻧﻘﻄﮥ )‪ (1‬در ﺷﮑﻞ ‪ ،(1-1‬ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫از ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ) ‪ ( pb‬ﻧﻔﺖ ﻣﺨﺰن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺨـﺰن ﯾـﮏ ﻣﺨـﺰن ﻧﻔﺘـﯽ ﻓـﻮق اﺷـﺒﺎع‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﻧﻔﺖﻫﺎی ﺧﺎم ﺷﺎﻣﻞ داﻣﻨﻪ ﮔﺴﺘﺮدهای از ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ و ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫و ﮔﺮوهﺑﻨﺪی آﻧﻬﺎ در دﺳﺘﻪﻫﺎﯾﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪ .Undersaturated Oil Reservoirs‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫‪ (2‬ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺘﯽ اﺷﺒﺎع‪ :2‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ )ﻧﻘﻄﮥ )‪ (2‬در ﺷﮑﻞ ‪ ،(1-1‬ﻣﺨﺰن ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺘﯽ اﺷﺒﺎع اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﺨﺎزن ﻓﺎز ﮔﺎز )ﺑﺨﺎر( ﺑﺎﻻی ﻓﺎز ﻧﻔﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻄﻮط ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺣﺠﻢ‬ ‫ﮐﻼﻫﮏ ﮔﺎزی ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﻣﺨﺰن را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ (3‬ﻣﺨﺰن ﮐﻼﻫﮏ ﮔﺎزی‪ :3‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ )ﻧﻘﻄﮥ )‪ (3‬در ﺷﮑﻞ ‪ (1-1‬آن را ﻣﺨﺰن ﮐﻼﻫﮏ ﮔﺎزی ﯾﺎ ﻣﺨﺰن دو ﻓﺎزی ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ‪.‬در ﻣﺠﻤﻮع ﻧﻔﺖ ﻫﺎی ﺧﺎم ﺑﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ‬ ‫زﯾﺮ ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺳﯿﺎه ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﮐﻢ اﻧﻘﺒﺎض؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم زﯾﺎد اﻧﻘﺒﺎض )ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻓﺮار(؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪.Gas Cap Reservoirs‬‬ .‫‪5‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﮔﺎزی‪ :‬اﮔﺮ دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﺑﯿﺸﺘﺮ از دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺳﯿﺎل ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﺨﺰن ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮔﺎزی اﺳﺖ‪.Saturated Oil Reservoirs‬‬ ‫‪3.

‬ﻣﺸﺨﺼﮥ دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﻧﻔﺖ ﺳﯿﺎه ﺧﻄﻮط ﮐﯿﻔﯿـﺖ ﺑـﺎ‬ ‫ﻓﺎﺻﻠﮥ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻣﺴﺎوی از ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪ .Stock Tank‬‬ ‫‪5.‬در زﻣـﺎن ﺗﻮﻟﯿـﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻧﺴﺒﺖﻫﺎی ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖﻫـﺎی ﺳـﯿﺎه ﻣﻌﻤـﻮﻟﯽ ‪ 200‬ﺗـﺎ ‪ 700 scf STB‬اﺳـﺖ‪.Ordinary Black Oil‬‬ ‫‪3.‬‬ ‫‪ (2‬ﻧﻔﺖ ﮐﻢ اﻧﻘﺒﺎض‪ :5‬دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﻓﺸﺎر –دﻣﺎ ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﮐﻢ اﻧﻘﺒﺎض در ﺷﮑﻞ ‪4-1‬‬ ‫ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .2 bbl / STB‬؛‬ ‫‪ 85%‬در ﺷﮑﻞ ‪.‬‬ ‫ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ اﯾﻦ ﻧﻔﺖﻫﺎ ‪ 15‬ﺗﺎ ‪ 45 API‬و رﻧﮓ آﻧﻬﺎ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿـﺮه‪ 4‬ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﻗﻬـﻮهای ﺗـﺎ‬ ‫ﺳﺒﺰ ﺗﯿﺮه اﺳﺖ‪.(4-1‬‬ ‫‪1.‬ﻣﻨﺤﻨﯽ اﻧﻘﺒﺎض ﻣﺎﯾﻊ ﺷﮑﻞ ‪ 5-1‬ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت اﻧﻘﺒﺎﺿﯽ اﯾﻦ دﺳﺘﻪ‬ ‫ﻧﻔﺖﻫﺎی ﺧﺎم را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬ﻣﻨﺤﻨﯽ اﻧﻘﺒـﺎض ﻣـﺎﯾﻊ‪) 3‬ﺷـﮑﻞ ‪ (3-1‬ﺑـﺎ دﻧﺒـﺎل‬ ‫ﮐﺮدن ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر )ﺧﻂ ﻋﻤﻮدی ‪ EF‬ﺷـﮑﻞ ‪ (2-1‬و رﺳـﻢ درﺻـﺪ ﺣﺠـﻢ‬ ‫ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .Low Shrinkage Oil‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪6‬‬ ‫دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی ﺑﺎﻻ اﺻﻮﻻً ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮥ ﺧﻮاص ﻧﻔﺖ ﺧﺎم اﺳﺖ‪ :‬ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‪ ،‬ﺗﺮﮐﯿﺐ‬ ‫ﻧﻔﺖ‪ ،1‬ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﺷﮑﻞ ﻇﺎﻫﺮی و دﯾﺎﮔﺮامﻫﺎی ﻓﺎزی دﻣﺎ ـ ﻓﺸﺎر‪.‬ﻣﻨﺤﻨﯽ اﻧﻘﺒﺎض ﻣﺎﯾﻊ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً در‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺟﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺰ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ‪ ،‬ﯾـﮏ ﺧـﻂ راﺳـﺖ اﺳـﺖ‪ .Composition‬‬ ‫‪2.‬ﻣﺸﺨﺼﮥ اﯾﻦ دﯾﺎﮔﺮام ﺧﻄﻮط ﮐﯿﻔﯿﺘﯽ در ﻧﺰدﯾﮑﯽ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻘﻄﮥ‬ ‫ﺷﺒﻨﻢ اﺳﺖ‪ .The Liquid Shrinkage Curve‬‬ ‫‪4.‬‬ ‫دﯾﮕﺮ ﺧﻮاص ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻧﻮع ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﮐﻤﺘﺮ از‬ ‫•‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﻫﺎی ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 200 scf STB‬؛‬ ‫•‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 35o API‬؛‬ ‫•‬ ‫رﻧﮓ ﺳﯿﺎه و ﯾﺎ رﻧﮓ ﺗﯿﺮه؛‬ ‫•‬ ‫ﺑﺮداﺷﺖ زﯾﺎد ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه )ﻧﻘﻄﮥ ‪ G‬روی ﺧﻂ ﮐﯿﻔﯿﺖ‬ ‫‪ 1.‬‬ ‫‪ (1‬ﻧﻔﺖ ﺳﯿﺎه ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ‪ :2‬ﯾﮏ دﯾﺎﮔﺮام ﻧﻤﻮﻧﮥ دﻣﺎ ـ ﻓﺸﺎر ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﺳـﯿﺎه ﻣﻌﻤـﻮﻟﯽ در‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 2-1‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .

‬ﺧﻄﻮط ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻧﺰدﯾﮏ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪهاﻧﺪ و در‬ ‫ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﮐﻤﺘﺮ ﻓﺎﺻﻠﮥ آﻧﻬﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﺸﺨﺼﮥ اﯾﻦ ﻧﻮع ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﻌﻤﻮﻻً اﻧﻘﺒﺎض‬ ‫ﺑﺎﻻی ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ در زﯾﺮ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ ‪ .‬‬ ‫‪1.‫‪7‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪1‬ـ‪ :2‬دﯾﺎﮔﺮام ‪ p .Volatile Crude Oil‬‬ .T‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺳﯿﺎه ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ‬ ‫‪ (3‬ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻓﺮار‪ :1‬ﺷﮑﻞ ‪ 6-1‬دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﯾﮏ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻓﺮار ﺑﺎ اﻧﻘﺒﺎض ﺑﺎﻻ را‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .(7-1‬دﯾﮕﺮ ﻣﺸﺨﺼﻪﻫﺎی‬ ‫آن ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 2 bbl STB‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ‪ 2000 − 3200 scf STB‬؛‬ ‫•‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ‪ 45 − 55o API‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﮐﻢ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه )ﺷﮑﻞ ‪ 6-1‬ﻧﻘﻄﮥ‪(G‬؛‬ ‫•‬ ‫رﻧﮓ ﺳﺒﺰ ﺗﺎ ﻧﺎرﻧﺠﯽ‪.‬‬ ‫ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از ﻣﺸﺨﺼﻪﻫﺎی ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺖ ﻓﺮار اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ درﺟـﻪ ‪ API‬ﻣـﺎﯾﻊ درون‬ ‫ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه در اواﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﻣﺨﺰن اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.

‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪1‬ـ‪ :3‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ‪ -‬اﻧﻘﺒﺎض ﺑﺮای ﯾﮏ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم‬ ‫‪1.(9-1‬ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻧﺰدﯾﮏ‬ ‫ﺑﺤﺮاﻧﯽ را ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ‪ GOR‬ﺑﺎﻻ‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ ، 3000 scf STB‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺿـﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤـﯽ‬ ‫ﻧﻔﺖ ‪ 2.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪8‬‬ ‫‪ (4‬ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ :1‬اﮔﺮ دﻣﺎی ﻣﺨـﺰن ) ‪ ،( T‬ﻧﺰدﯾـﮏ ﺑـﻪ دﻣـﺎی ﺑﺤﺮاﻧـﯽ‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ) ‪ ( Tc‬ﺑﺎﺷﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ ،(8-1‬ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ را ﯾﮏ ﻧﻔﺖ ﺧـﺎم‬ ‫ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .0 bbl STB‬ﯾﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺸﺨﯿﺺ داد‪ .Isothermol‬‬ .5 − 20 mol %‬ﻫﭙﺘـﺎن و ﺑـﺎﻻﺗﺮ‪ 35mol % ،‬ﯾـﺎ ﺑﯿـﺸﺘﺮ اﺗـﺎن ﺗـﺎ ﻫﮕـﺰان و‬ ‫ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه ﻣﺘﺎن اﺳﺖ‪.Critical Crude Oil‬‬ ‫‪2.‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻧﻔﺖﻫﺎی ﻧﺰدﯾـﮏ ﺑﺤﺮاﻧـﯽ‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻًَ ‪ 12.Near.‬ﭼﻮن ﻫﻤﮥ ﺧﻄﻮط ﮐﯿﻔﯿﺖ در ﻧﻘﻄﮥ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﻫـﻢ ﻣـﯽرﺳـﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﯾﮏ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﻫﻤﺪﻣﺎ‪) 2‬ﺧﻂ ﻋﻤﻮدی ‪ EF‬در ﺷﮑﻞ ‪ (8-1‬ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم را از‬ ‫‪ 100%‬ﺣﺠﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ در ﻓﻀﺎی ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒـﺎب ﺗـﺎ ‪ 55%‬ﯾـﺎ ﮐﻤﺘـﺮ در‬ ‫ﻓﺸﺎری ﺑﯿﻦ ‪ 10‬ﺗﺎ ‪ 50 psi‬زﯾﺮ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻣﻨﻘﺒﺾ ﮐﻨﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .

‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺷﮑﻞ‪ :4-1‬دﯾﺎﮔﺮام ‪ p-T‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﻧﻔﺖ ﮐﻢ اﻧﻘﺒﺎض‬ ‫ﺷﮑﻞ‪ :5-1‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﺖ‪ -‬اﻧﻘﺒﺎض ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﮐﻢ اﻧﻘﺒﺎض‬ ‫‪9‬‬ .

‫‪10‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :6-1‬دﯾﺎﮔﺮام ‪ p-T‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻓﺮار‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :7-1‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ‪ -‬اﻧﻘﺒﺎض ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﻓﺮار‬ .

‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :8-1‬دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﺷﻤﺎﺗﯿﮏ ﺑﺮای ﯾﮏ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ ‫ﺷﮑﻞ‪ :9-1‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ‪ -‬اﻧﻘﺒﺎض ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ ‫‪11‬‬ .

Wet Gas‬‬ ‫‪4.Retrograde Gas Condensate‬‬ ‫‪2.Critical Gas Condensate‬‬ ‫‪3.‬ﺑﺮ اﺳﺎس دﯾﺎﮔﺮام ﻫﺎی ﻓﺎزی و ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺨﺰﻧﯽ‪،‬‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر دﺳﺘﮥ زﯾﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﮔﺎز ﻣﯿﻌﺎﻧﯽ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ )ﻣﻌﮑﻮس(‪1‬؛‬ ‫•‬ ‫ﮔﺎز ﻣﯿﻌﺎﻧﯽ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ 2‬؛‬ ‫•‬ ‫ﮔﺎز ﺗﺮ‪3‬؛‬ ‫•‬ ‫ﮔﺎز ﺧﺸﮏ‪4‬؛‬ ‫ﻣﺨﺰن ﮔﺎز ﻣﯿﻌﺎﻧﯽ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ‪ :‬اﮔﺮ دﻣـﺎی ﻣﺨـﺰن ) ‪ ( T‬ﺑـﯿﻦ دﻣـﺎی ﺑﺤﺮاﻧـﯽ ) ‪ ( Tc‬و‬ ‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﻣﺎی دو ﻓﺎز ﻫﻤﺰﯾﺴﺖ ) ‪ ( Tct‬ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺨﺰن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﮔﺎزی‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ‪ ،‬اﮔﺮ دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﺑﺎﻻی دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻣﯽﺷﻮد‪ .Dry Gas‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪12‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :10-1‬ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی اﻧﻘﺒﺎض ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻔﺖ‬ ‫در ﺷﮑﻞ ‪ ،10-1‬ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی اﻧﻘﺒﺎض ﻣﺎﯾﻊ اﻧﻮاع ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.Near.

‬اﯾﻦ دﺳﺘﻪ از ﻣﺨﺎزن ﮔﺎزی ﻧـﻮع ﺑـﯽﻫﻤﺘـﺎﯾﯽ از‬ ‫ﺗﺠﻤﻊ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ رﻓﺘﺎر ﺗﺮﻣﻮدﯾﻨﺎﻣﯿﮑﯽ ﺧﺎص ﺳـﯿﺎل ﻣﺨـﺰن ﻓﺮاﯾﻨـﺪ‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﺨﺰن را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .Liquid Dropout‬‬ .‬ﻫﻢ زﻣﺎن‪،‬‬ ‫ﻧﯿﺮوی ﺟﺎذﺑﮥ ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎی ﺳﻨﮕﯿﻦ ﻣﺆﺛﺮﺗﺮ و ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽﺷﻮد ﺳﯿﺎل ﺷﺮوع ﺑﻪ ﻣﯿﻌﺎن ﮐﻨﺪ‪.‫‪13‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﮔﺎز ﻣﯿﻌﺎﻧﯽ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪ در دﻣﺎی ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن‪ ،‬از ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ‬ ‫)ﻧﻘﻄﮥ )‪ ((1‬ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ ﺑﺎﻻﯾﯽ )ﻧﻘﻄﮥ )‪ ،((2‬ﻧﯿﺮوی داﻓﻌﮥ ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎی اﺟﺰای‬ ‫ﺳﺒﮏ و ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ آﻧﻬﺎ از ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ دورﺗﺮ و دورﺗﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ در‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 12-1‬ﯾﮏ ﻣﻨﺤﻨﯽ اﻧﻘﺒﺎض ﻣﺎﯾﻊ را ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﯿﻌﺎﻧﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ آن ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻨﺤﻨﯽ رﯾﺰش ﻣﺎﯾﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .Retrograde Condensation Process‬‬ ‫‪3.Upper Dew Point Pressure‬‬ ‫‪2.‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﺑﻪ زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ ﺑﺮﺳﺪ اداﻣﻪ دارد ﭼﻮن ﺳﯿﺴﺘﻢ در زﯾﺮ ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ‬ ‫ﭘﺎﯾﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺑﺨﺎر اﺳﺖ و ﻫﻤﻪ ﻣﺎﯾﻌﯽ ﮐﻪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺷﺮط اوﻟﯿﻪ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮔﺎزی ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ )ﻣﻌﮑﻮس( ﺑﺎ ﻧﻘﻄﮥ )‪ (1‬روی دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی‬ ‫ﻓﺸﺎر –دﻣﺎ در ﺷﮑﻞ ‪ 11-1‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺨﺎزن ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی‪ ،‬ﺣﺠﻢ‬ ‫ﺳﯿﺎل ﻣﯿﻌﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻧﺪرت ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ 19 .‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻣﯿﻌﺎن ﻣﻌﮑﻮس‪ 2‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ﺗﺎ زﻣﺎن رﺳﯿﺪن رﯾﺰش ﻣﺎﯾﻊ‪ 3‬ﺑﻪ‬ ‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺧﻮد در ﻧﻘﻄﻪ )‪ (3‬اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ .15‬درﺻﺪ ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج اﺳﺖ‪ .‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر اﯾﻦ ﻣﺨﻠﻮط ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ‬ ‫ﺟﺎی اﻧﺒﺴﺎط )اﮔﺮ ﮔﺎز ﺑﺎﺷﺪ( ﯾﺎ ﺗﺒﺨﯿﺮ )اﮔﺮ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺎﺷـﺪ( ﻗﺎﺑـﻞ اﻧﺘﻈـﺎر‪ ،‬ﺳـﯿﺎل ﺑـﻪ ﺟـﺎی‬ ‫ﻣﺎﯾﻊ ﺷﺪن ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﭼﻮن ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ‬ ‫ﺷﺒﻨﻢ ﺑﺎﻻﯾﯽ‪ 1‬اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻓﺎز )ﻓﺎز ﺑﺨﺎر( در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ درﺻﺪ‬ ‫اﺷﺒﺎع ﻣﺎﯾﻊ آنﻗﺪر ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎی‬ ‫ﺳﻨﮕﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﯾﮏ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻧﺮﻣﺎل را آﻏﺎز ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎی‬ ‫ﮔﺎز ﮐﻤﺘﺮی ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﯾﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎی‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﻪ ﺟﺎی اﯾﻦ ﮐﻪ وارد ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬آن را ﺗﺮک ﮐﻨﻨﺪ‪ .

‬‬ ‫•‬ ‫‪o‬‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی ﺑﺎﻻی ‪.‬‬ ‫ﻏﻠﻈﺖ ﻫﭙﺘﺎن و ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺳﻨﮕﯿﻦﺗﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻧﻔﺖﻫﺎ ﺣﺪود ‪ 10‬درﺻﺪ اﺳﺖ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪14‬‬ ‫اﻃﺮاف ﭼﺎه ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻ‪ ،‬رﯾﺰش ﮐﺎﻓﯽ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺟﺮﯾﺎن دو ﻓﺎزی‬ ‫ﮔﺎز و ﻣﺎﯾﻌﺎت ﮔﺎزی ﻣﯽ ﺷﻮد‪. SCF / STB 8000-7000‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻔﺖ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﯿﻌﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ رﯾﺰش ﻣﺎﯾﻊ و ﮐﻢ ﺷﺪن اﺟﺰای ﺳﻨﮕﯿﻦ در ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اﯾﻦ دﺳﺘﻪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ‪ .‬اﯾﻦ ﻏﻠﻈﺖﻫﺎ‬ .5 mol%‬ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﻣﺨﺰن در ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊاﻧﺪ‪.‬ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰﻧﯽ ﮐﻪ ﺣﺎوی ﻫﭙﺘﺎن و ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺳﻨﮕﯿﻦﺗﺮ در‬ ‫ﻏﻠﻈﺖﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ از ‪ 12.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :11-1‬دﯾﺎﮔﺮام ﻣﻌﺮف ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ‬ ‫در ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﯾﮏ ﺧﻂ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺗﻨﺪ و ﺗﯿﺰ ﻧﻔﺖﻫﺎ و ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی را از‬ ‫ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﺟﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ . 50 API‬‬ ‫•‬ ‫رﻧﮓ ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺳﻔﯿﺪ ﺷﻔﺎف و ﯾﺎ ﮐﻤﯽ رﻧﮕﯽ اﺳﺖ‪.

5‬درﺻﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﯽرﺳﺪ وﻟﯽ‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽﻫﺎی ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻﯾﯽ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه دارﻧﺪ‪.‫‪15‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی ﺑﻪ ﻧﺪرت ﺑﻪ ﺣﺪود ‪ 15.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :12-1‬ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ رﯾﺰش ﻣﺎﯾﻊ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :13-1‬دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ .

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪16‬‬ ‫ﻣﺨﺰن ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ :‬اﮔﺮ دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ (13-1‬ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :14-1‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻣﺎﯾﻊ‪ -‬اﻧﻘﺒﺎض ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ ‫ﻣﺨﺰن ﮔﺎز ﺗﺮ‪ :‬دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮔـﺎز ﺗـﺮ در ﺷـﮑﻞ ‪ 15-1‬ﻧـﺸﺎن داده ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬رﻓﺘﺎر ﺣﺠﻤﯽ اﯾﻦ دﺳﺘﻪ از ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ اﻓﺖﻫﺎی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﻓﺸﺎر ﺗﻮﺻﯿﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪ 13-1‬در ﻣﺴﯿﺮ ﺧﻂ ‪ .‬در ﻧﻘﻄﻪای ﮐﻪ‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﺎﯾﻊ دوﺑﺎره ﺷﺮوع ﺑﻪ اﻧﻘﺒﺎض ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺨﺰن از‬ ‫ﻧﺎﺣﯿﻪ ﻣﻌﮑﻮس ﺑﻪ ﻧﺎﺣﯿﻪ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻧﺮﻣﺎل وارد ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ .(14-1‬اﯾﻦ رﻓﺘﺎر را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ ﻗﻄﻊ‬ ‫ﺳﺮﯾﻊ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺧﻂ ﮐﯿﻔﯿﺖ در ﻧﺘﯿﺠﮥ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﺮد‪ .(3-1‬ﭼﻮن ﻫﻤﮥ ﺧﻄﻮط ﮐﯿﻔﯽ در ﻧﻘﻄﮥ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻢ ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﺗﺎ ﻧﻘﻄﮥ )‪ (2‬ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺪاری ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ زﯾﺮ ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺣﺪاﮐﺜﺮ دﻣﺎی دو ﻓـﺎز ﻫﻤﺰﯾـﺴﺖ اﺳـﺖ ﭼـﻮن در‬ ‫ﻃﻮل ﻣﺴﯿﺮ ‪ A − B‬ﺑﺎ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل‪ ،‬ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﻫﻤﻮاره در ﻧﺎﺣﯿﻪ ﻓﺎز ﺑﺨﺎر ﺑﺎﻗﯽ‬ ‫ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪.

‬ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﮔﺎز ﺗﺮ را ﺑﺎ ﺧﻮاص زﯾﺮ ﻣﯽﺗﻮان ﺷﻨﺎﺧﺖ‪:‬‬ ‫• ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ‪100000-60000 scf / STB‬؛‬ ‫• ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﺑﺎﻻی ‪ 60 o API‬؛‬ ‫• رﻧﮓ ﺳﻔﯿﺪ ﺷﻔﺎف ﻣﺎﯾﻌﺎت ﮔﺎزی؛‬ ‫• ﻗﺮار داﺷﺘﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬در ﻧﺎﺣﯿﻪ‬ ‫دو ﻓﺎزی‪.‬‬ .‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪17‬‬ ‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺣﺮﮐﺖ ﮔﺎز ﺗﻮﻟﯿﺪی ﺑﻪ ﺳﻄﺢ‪ ،‬دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﮔﺎز ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :15-1‬دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮔﺎز ﺗﺮ‬ ‫ﻣﺨﺰن ﮔﺎز ﺧﺸﮏ‪ :‬در اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﺨﺎزن ﻫﻤﻮاره ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‪ ،‬ﭼﻪ در ﻣﺨﺰن و‬ ‫ﭼﻪ در ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت روی زﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺎز اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﮔﺎز وارد‬ ‫ﻧﺎﺣﯿﻪ دو ﻓﺎزی ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﮐﺎﻫﺶ اﻧﺮژی ﺟﻨﺒﺸﯽ ﻣﻮﻟﮑﻮل ﻫﺎی ﺳﻨﮕﯿﻦ در ﻧﺘﯿﺠﮥ اﻓﺖ‬ ‫دﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ از ﮔﺎز ﺧﺎرج ﻣﯽﺷﻮد و اﯾﻦ دو در ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ ﺟﺪا ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﺳﯿﺎل ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺎز در اﯾﻨﮕﻮﻧـﻪ‬ ‫ﻣﺨﺎزن آب اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ ‪ .(16-1‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﺨﺰﻧـﯽ ﮐـﻪ ﻧـﺴﺒﺖ ﮔـﺎز ﺑـﻪ ﻧﻔـﺖ ﺑﯿـﺸﺘﺮ از‬ ‫‪ 100.000 scf STB‬دارد‪ ،‬ﻣﺨﺰن ﮔﺎز ﺧﺸﮏ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.

‬اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻻت ﺣﺎﻟﺖ ﺑﻪ دو ﻋﺎﻣﻞ‬ ‫ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻔﺎت ﮐﺎﻣﻞ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﺟﺰای ﺗﺸﮑﯿﻞ دﻫﻨﺪه‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ‪.Ternery‬‬ .‬دﯾﺎﮔﺮام ﺳﻪﺗﺎﯾﯽ‪) 2‬ﺷﮑﻞ ‪ (17-1‬ﺳﻪ‬ ‫ﺿﻠﻌﯽ ﻣﺘﺴﺎویاﻻﺿﻼﻋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮان از آن ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ‬ ‫ﻣﺮزﻫﺎی ﺗﺮﮐﯿﺒﺎﺗﯽ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺤﺚﻫﺎی ﻗﺒﻠﯽ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﺨﻠﻮطﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺨﺰن و‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﺑﻪ دو ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺎﯾﻊ و ﮔﺎز وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﮏ ﮐﯿﻦ‪ (1994) 1‬ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺳﻨﮕﯿﻦ در ﻣﺨﻠﻮط ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ را ﺑﺮ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺳﯿﺎل ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﺎدﻻت ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻌﻤﻮﻻً اﺑﺰاری‬ ‫ﮐﻤّﯽ در ﺗﻮﺻﯿﻒ و ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽاﻧﺪ‪ .‬ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﮐﯿﻔﯽ اراﺋﻪ ﺷﺪه ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﮥ آﻧﺎﻟﯿﺰﻫﺎی ﮐﻤّﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺮزﻫﺎ اﻧﻮاع ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫را از ﻫﻢ ﺟﺪا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ را ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت اوﻟﯿﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی‬ ‫ﮐﺮد‪ .McCain‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫•‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری از ﺧﻮاص اﯾﻦ اﺟﺰا )ﻣﻮاد ﺧﺎﻟﺺ( در ﻃﻮل ﺳﺎلﻫﺎی ﻣﺘﻤﺎدی‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪18‬‬ ‫در اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﺨﺎزن اﻧﺮژی ﺟﻨﺒﺸﯽ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻ و ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﺟﺎذﺑﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ‬ ‫ﺑﺴﯿﺎر ﺿﻌﯿﻒ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ در ﺷﺮاﯾﻂ دﻣﺎی و ﻓﺸﺎر ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﻫﯿﭻ ﻣﺎﯾﻌﯽ‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ ﺧﻮاص اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻬﻢ را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص‬ ‫ﺗﺮﻣﻮدﯾﻨﺎﻣﯿﮑﯽ اﺟﺰای ﺧﺎﻟﺺ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﻠﻮط آﻧﻬﺎ ﻣﻬﯿﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.

‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :16-1‬دﯾﺎﮔﺮام ﻓﺎزی ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮔﺎز ﺧﺸﮏ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :17-1‬ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰﻧﯽ‬ ‫‪19‬‬ .

‫‪20‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺟﺪول ‪ :1-1‬ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه‬ .

‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺟﺪول ‪1‬ـ‪ :2‬ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺑﺮای اﺟﺰای ﺧﺎﻟﺺ‬ ‫‪21‬‬ .

‫‪22‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫اداﻣﻪ ﺟﺪول ‪1‬ـ‪:2‬‬ .

Ahmed‬‬ ‫‪4..7.Regresion‬‬ .‬اﯾﻦ ﺧـﻮاص ﺷـﺎﻣﻞ ﻣﯿـﺎﻧﮕﯿﻦ ﻧﻘﻄـﮥ ﺟـﻮش‪ ،‬وزن ﻣﺨـﺼﻮص و وزن‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ اﺳﺖ‪ .‫‪23‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﺧﻮاص ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺑﺤﺮاﻧﯽ ) ‪( pc‬؛‬ ‫•‬ ‫دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ) ‪( Tc‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺣﺠﻢ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ) ‪( V c‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ) ‪( z c‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺧﺮوج‪ 1‬از ﻣﺮﮐﺰ ) ‪( ω‬؛‬ ‫•‬ ‫وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ) ‪..6‬؛‬ ‫‪ a1 − a5‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )ﺟﺪول ‪.( M‬‬ ‫در ﺟﺪول ‪ 2-1‬اﯾﻦ ﺧﻮاص ﺑﺮای ﺗﻌﺪادی از اﺟﺰای ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ و ﻏﯿﺮﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫آﻣﺪهاﻧﺪ‪..Acentric Factor‬‬ ‫‪2.( 3-1‬‬ ‫‪1.8..‬‬ ‫ﮐﺘﺰ و ﻓﯿﺮوزآﺑﺎدی‪ 2‬ﺗﻌﺪادی از ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﮐﻠﯽ اﺟﺰای ﻧﻔﺘﯽ ﺑﺮای ‪ C 6‬ﺗـﺎ‬ ‫‪C 45‬‬ ‫را اراﺋﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .Katz and Firoozabadi‬‬ ‫‪3.‬آﻧﻬﺎ ﯾﮏ دﺳﺘﻪ از ﺧﻮاص ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺑﯿﺴﺖ و ﺷـﺶ‬ ‫ﻧﻮع ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی و ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﺎم را ﻧﻤﺎﯾﺶ دادهاﻧﺪ )ﺟﺪول ‪.(2-1‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 1985‬اﺣﻤﺪ‪ 3‬ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺟﺪول ﮐﺘﺰ و ﻓﯿﺮوزآﺑﺎدی را ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد‬ ‫اﺗﻢ ﻫﺎی ﮐﺮﺑﻦ ﻫﺮ ﺟﺰء‪ ،‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﻣﺪل رﮔﺮﺳﯿﻮن‪ ،4‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻧﺸﺎن داد‪:‬‬ ‫)‪(1-1‬‬ ‫) ‪θ = a1 + a 2 n + a3 n 2 + a 4 n 3 + (a 5 n‬‬ ‫‪ θ‬ﻫﺮ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ؛‬ ‫‪ n‬ﺗﻌﺪاد اﺗﻢ ﻫﺎی ﮐﺮﺑﻦ )‪ (45.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪24‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ :3-1‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪(1-1‬‬ ‫اﺟﺰای ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﺸﺪه‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﮥ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻘﺪاری اﺟﺰای ﺳـﻨﮕﯿﻦ دارﻧـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﻮﺑﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﺟﺰء ﻣﺸﺨﺺ ﻧﯿﺰ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻧﻤـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪.‬اﻏﻠﺐ اﯾﻦ اﺟﺰا آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﻘﻄﯿﺮ ﯾﺎ آﻧﺎﻟﯿﺰ ﮐﺮوﻣﺎﺗﻮﮔﺮاﻓﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﺌﻠﻪ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮدن ﺧﻮاص‬ ‫ﺑﺤﺮاﻧﯽ و ﻓﺎﮐﺘﻮرﻫﺎی ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ اﯾﻦ اﺟﺰا از دﯾﺮﺑﺎز در ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔﺖ وﺟـﻮد داﺷـﺘﻪ‬ ‫‪1.Compositional Model‬‬ .Plus Fraction‬‬ ‫‪2.‬دﯾﮕﺮ‬ ‫ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﯿﺰ ﺑﺮای ﺗﻤﺎم ﺟﺰء ﯾﺎ ﺑﺮای‬ ‫ﺑﺮشﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ از آن اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده از ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﺪلﻫﺎی ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﻣﻮدﯾﻨﺎﻣﯿﮑﯽ‪ ،‬ﻣـﺜﻼًَ ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺮای ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر ﻓﺎزی و ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺨﻠﻮط ﻫﺎی ﻫﯿﺪرو ﮐﺮﺑﻨـﯽ ﭘﯿﭽﯿـﺪه‪ ،‬ﺑﺎﯾـﺪ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ و ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ را ﺑﺮای اﺟﺰای ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه ﯾﺎ ﺗﻌﺮﯾـﻒ‬ ‫ﻧﺸﺪه )اﺟﺰای ﺳﻨﮕﯿﻦ( ﻣﺨﻠﻮط ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪ .‬‬ ‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اﺟﺰای اﺿﺎﻓﻪ و دﯾﮕﺮ اﺟﺰای ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﺸﺪه‪ ،‬در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت رﻓﺘﺎر ﻓﺎزی و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺪلﻫﺎی ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ‬ ‫‪2‬‬ ‫ﺿﺮوری اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫اﯾﻦ اﺟﺰا اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﺗـﻮدهای در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ و ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﯾـﮏ ﺟـﺰء اﺿـﺎﻓﻪ‪،1‬‬ ‫ﻣﺜﻼً ‪ ، C 7 +‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.

‫‪25‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬وﯾﺘﺴﻮن )‪ (1984‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻫﭙﺘﺎن ﭘـﻼس‪ ( C 7 + ) 1‬را ﺑـﺮ‬ ‫ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺨﻠﻮط ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده اﺳﺖ‪. ft 3 lb ،‬‬ ‫ﺟﺪول ‪1‬ـ‪ :4‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪(2-1‬‬ ‫ادﻣﯿﺴﺘﺮ )‪ (1958‬راﺑﻄﻪای را ﺑـﺮای ﺗﺨﻤـﯿﻦ ﺿـﺮﯾﺐ ﺧـﺮوج از ﻣﺮﮐـﺰ ) ‪ ( ω‬ﺑـﺮای‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت و اﺟﺰای ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺧـﺎﻟﺺ ﺑـﻪ دﺳـﺖ آورده ﮐـﻪ در ﺻـﻨﻌﺖ ﻧﻔـﺖ ﺑـﺴﯿﺎر‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ راﺑﻄـﮥ ﺗﺠﺮﺑـﯽ ﺑـﺮ اﺳـﺎس وزن ﻣﻮﻟﮑـﻮﻟﯽ ) ‪ ( M‬و وزن ﻣﺨـﺼﻮص ) ‪( γ‬‬ ‫اﺟﺰای ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﺸﺪه ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫] ‪θ = a (M )b γ c exp[d (M ) + eγ + f (M )γ‬‬ ‫)‪(2-1‬‬ ‫‪ θ‬ﻫﺮ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ؛‬ ‫‪ a − f‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺮای ﻫﺮ ﺧﺎﺻﯿﺖ؛‬ ‫‪ γ‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﺟﺰء؛‬ ‫‪ M‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ؛‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ Tc‬دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ R ،‬؛‬ ‫‪ pc‬ﻓﺸﺎر ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ Tb‬دﻣﺎی ﻧﻘﻄﮥ ﺟﻮش‪ o R ،‬؛‬ ‫‪ V c‬ﺣﺠﻢ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪.Heptan Plus‬‬ .‬‬ ‫داوﺑﺮت و رﯾﺎﺿـﯽ )‪ (1987‬ﯾـﮏ ﻣﻌﺎدﻟـﮥ دو ﭘـﺎراﻣﺘﺮی ﺳـﺎده را ﺑـﺮای ﭘـﯿﺶﺑﯿﻨـﯽ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اﺟﺰای ﺧﺎﻟﺺ و ﻣﺨﻠﻮطﻫﺎی ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺗﻌﺮﯾـﻒ ﻧـﺸﺪه ﺑـﺴﻂ‬ ‫دادهاﻧﺪ‪ .

‬‬ ‫درﺳﺘﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (4-1‬ﺑﻪ ﺻﺤﺖ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ pc ، Tc‬و ‪ V c‬اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه در ﺗﺨﻤـﯿﻦ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪ .‬‬ .‬اﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺎز ﺣﻘﯿﻘﯽ در ﻧﻘﻄﮥ ﺑﺤﺮاﻧﯽ و ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪(4-1‬‬ ‫‪pcVc M‬‬ ‫‪RTc‬‬ ‫= ‪zc‬‬ ‫‪ R‬ﺛﺎﺑﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺎزﻫﺎی‪ 10.73 psi − ft 3 / lb − mol . R ،‬‬ ‫اﮔﺮ ﺿﺮﯾﺐ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ از راﺑﻄﻪای دﯾﮕﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ادﻣﯿﺴﺘﺮ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺳﻪ ﺧﺎﺻﯿﺖ دﯾﮕﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد )ﺑﻪ ﺷﺮﻃﯽ ﮐﻪ دو ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻣﻌﯿﻦ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ(‪.o R ،‬؛‬ ‫‪ Vc‬ﺣﺠﻢ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ ft 3 / lb ،‬؛‬ ‫‪ M‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ‪.‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ) ‪ ،( z c‬ﺧﺎﺻﯿﺖ دﯾﮕﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ اﻏﻠﺐ در ﻣـﺪلﻫـﺎی‬ ‫ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﻣﻮدﯾﻨﺎﻣﯿﮑﯽ اﺳﺘﻔﺎده و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻫﺮ ﺟـﺰ در‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺑﺤﺮاﻧﯽاش ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺟﺪول ‪ 6-1‬ﺧﻼﺻﻪای از روشﻫﺎی ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﺤﺮاﻧﯽ را ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪.70‬‬ ‫‪−1‬‬ ‫])‪7[(Tc Tb − 1‬‬ ‫=‪ω‬‬ ‫‪ pc‬ﻓﺸﺎر ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ Tc‬دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ R ،‬؛‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ Tb‬دﻣﺎی ﺟﻮش ﻧﺮﻣﺎل‪.‬در اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی دﻣﺎی ﺟﻮش‪ ،‬دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ و ﻓﺸﺎر ﺑﺤﺮاﻧـﯽ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪:‬‬ ‫)‪(3-1‬‬ ‫‪ ω‬ﺿﺮﯾﺐ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ؛‬ ‫])‪3[log( p c 14.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪26‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .

78)1.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (2-1‬ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ‪ Vc .87‬را ﺑﺮآورد ﮐﻨﯿﺪ‪.401673‬‬ ‫ﻣـﺮﺣﻠـﻪ دوم‪ :‬ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ادﻣﯿﺴﺘﺮ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫)‪:((3-1‬‬ ‫]) ‪3[log(320.5287 (0.58262 exp[3.‫‪27‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺟﺪول ‪1‬ـ‪ :5‬روشﻫﺎی ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪1-1‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺑﺤﺮاﻧﯽ و ﺿﺮﯾﺐ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ ﻫﭙﺘـﺎن ﭘـﻼس ) ‪ ( C 7 +‬ﺑـﺎ وزن ﻣﻮﻟﮑـﻮﻟﯽ‬ ‫‪ 150‬و وزن ﻣﺨﺼﻮص ‪ 0.6015 exp[− 1.3084(0.26 − 1‬‬ ‫=‪ω‬‬ .78)−1.61641(0.78‬‬ ‫‪− 4.78‬‬ ‫) ‪Vc = 1.0555 exp[− 1.77857(150‬‬ ‫‪0.78)1.5288 × 10 −3 (150)(0.5203 × 10 4 (150‬‬ ‫‪= 320.78)−1.70‬‬ ‫‪− 1 = 0. pc .78)] = 825.5067‬‬ ‫])‪7[(1139.984036(0.78 )] = 0.3 psia‬‬ ‫)‪(0.3036 exp[− 2.2998‬‬ ‫)‪pc = 4.26 o R‬‬ ‫)‪Tb = 6.3 14.2(150‬‬ ‫‪0.4 o R‬‬ ‫]‪(0.06035 ft 3 ib‬‬ ‫)‪(0.4 825.206 × 10 −2 (150‬‬ ‫‪0.3478 ×10 −4 (150 ) − 0.78) + 0] = 1139.8078 × 10 −3 (150) − 0.657 × 10 −3 (150 ) + 0. Tc‬و ‪: Tb‬‬ ‫‪(0.8063‬‬ ‫) ‪Tc = 544.6012 × 10 −3 (150 )(0.20378‬‬ ‫‪+ 2.77409 ×10 −3 (150) + 2.78) + 0‬‬ ‫‪−0.

‬‬ ‫‪1.Riazi and Daubert‬‬ .‬‬ ‫اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫‪ -3‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺧﺮوج از ﻣﺮﮐﺰ و ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺟﺰء ﺋﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺎﻻ را‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫‪ -2‬اﮔﺮ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﯾﮏ ﺟﺰء ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ‪ 190‬و وزن ﻣﺨﺼﻮص آن ‪0.‬از راﺑﻄﮥ رﯾﺎﺿﯽ و داوﺑﺮت‪ 1‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﯿﺪ‪.8762‬‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻮاص اﯾﻦ ﺟﺰء را ﺑﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻧﻘﻄﮥ ﺟﻮش‪ ،‬دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺑﺤﺮاﻧﯽ و ﺣﺠﻢ‬ ‫ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪28‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ‬ ‫‪ -1‬ﺟﺪول زﯾﺮ ﻓﻬﺮﺳﺘﯽ از ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ‪ mol%‬اﺳﺖ‪.

pp. A. J.. p.. Eng.” Ind. T. Res. and Daubert. et al. “Applied Hydrocarbon Thermodynamic. 325–326. 755–759. 26.29 ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺮاﺟﻊ‬ 1. Chemical Process Principles.. pp.. Reid. 21. 2.. Fundam. D. 1985. Salerno. O. R.. 6. McCain. D. and Ragatz R. September 1994. “Characterization Parameters for Petroleum Fractions. 577. 3rd ed. W. A.. Edmister.. Vol. “Predicting Phase Behavior of Condensate/Crude-oil Systems Using Methane Interaction Coefficients. 173–179.. Vol. R. The Properties of Gases and Liquids. Riazi. 746–750. W. No.” Petroleum Refiner. . Haugen. 1649–1655. 7.” JPT. M. 27. 1985. A. McGraw-Hill. 3. and Sherwood. T. Chem. 21..” JPT. Vol. Chem. 4.. 1978. Part 4: Compressibility Factors and Equations of State. 15–34. Eng. Watson. 24. “Acentric Factor and Critical Volumes for Normal Fluids. Nath..” Ind.. 2nd ed.. No. New York: Wiley.” Fluid Phase Equilibria.. Prausnitz. “Heavy Components Control Reservoir Fluid Behavior. K. E. Katz.. pp. M. April 1958. 1987. Nov. T. 37. 5. pp.” final report submitted to the Montana’s on a New Track for Science (MONTS) program (Montana National Science Foundation Grant Program). 9. L. Ahmed. J. S. Vol. pp. “Prediction of Vapor Pressures and Saturated Vol. pp. 1985.. 8. pp. “Composition Modeling of Tyler and Mission Canyon FormationOils with CO2 and Lean Gases. June 10. C. 3. 1959. M. 1977.. and Firoozabadi.

‫‪30‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ .

‬‬ ‫‪1.‬اﮔﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﺧﻮاص اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﻧﻔﺖ‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺮﺧﯽ رواﺑﻂ ﺗﺠﺮﺑﯽ‪ 1‬آﻧﻬﺎ را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ‪ .Empirically‬‬ .‫‪31‬‬ ‫اﺻﻮل رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪2‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺑﺮای ﻓﻬﻢ و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر‪،‬‬ ‫داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﮐﺎﻓﯽ از ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺿﺮوری اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺧﻮاص‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً از ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﺪف اﯾﻦ ﻓﺼﻞ اراﺋﻪ‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ راﺑﻄﮥ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه ﻻزم ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰﻧﯽ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﺎم؛‬ ‫•‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی آب ﻣﺨﺰن‪.

µ g ،‬‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮان ﺧﻮاص ﺑﺎﻻ را ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه و ﯾﺎ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت رﯾﺎﺿﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ‬ ‫در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﮐﺘﺎب ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﻨﻨﺪه رﻓﺘﺎر ﺣﺠﻤﯽ‬ ‫ﮔﺎزﻫﺎ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪32‬‬ ‫ﺧﻮاص ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫ﮔﺎز ﺳﯿﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﻫﻤﮕﻦ ﺑﺎ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮐـﻢ و وﯾـﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﭘـﺎﯾﯿﻦ ﮐـﻪ ﺣﺠـﻢ ﻣﺸﺨـﺼﯽ‬ ‫ﻧﺪارد‪ .Volume.Temperature Relationships‬‬ .‬رواﺑﻂ رﯾﺎﺿﯽ ﮐﻪ در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت‬ ‫ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ زﯾﺎد ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽروﻧﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮور ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫داﻧﺴﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر‪ -‬ﺣﺠﻢ‪ -‬دﻣـﺎ‪ (PVT) 2‬و دﯾﮕـﺮ ﺧـﻮاص ﺷـﯿﻤﯿﺎﯾﯽ و ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ‬ ‫ﮔﺎزﻫﺎ ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﮔﺎزی ﺿﺮوری اﺳﺖ‪ .Pressure.‬اﯾﻦ ﺧﻮاص ﻋﺒـﺎرتاﻧـﺪ‬ ‫از‪:‬‬ ‫•‬ ‫وزن ﻣﻠﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی‪ M a ،‬؛‬ ‫•‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص‪ γ g ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی‪ z ،‬؛‬ ‫•‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ‪ ρ g ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص‪ v ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل )ﻫﻤﺪﻣﺎ( ﮔﺎز‪ c g ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪ B g ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺒﺴﺎط ﮔﺎز‪ E g ،‬؛‬ ‫•‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‪.‬‬ ‫‪1.‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﮔﺎز‬ ‫ﻃﺒﯿﻌــﯽ ﻣﺨﻠــﻮﻃﯽ از ﮔﺎزﻫــﺎی ﻫﯿــﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ و ﻏﯿــﺮﻫﯿــﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ اﺳــﺖ‪ .Impurities‬‬ ‫‪2.‬ﮔﺎزﻫــﺎی‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪ :‬ﻣﺘﺎن‪ ،‬اﺗﺎن‪ ،‬ﭘﺮوﭘـﺎن‪،‬‬ ‫ﺑﻮﺗﺎن‪ ،‬ﭘﻨﺘﺎن و ﻣﻘﺪار ﮐﻤﯽ ﻫﮕﺰان و ﮔﺎزﻫﺎی ﺳـﻨﮕﯿﻦ ﺗـﺮ‪ .‬ﮔﺎز ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻇﺮف درﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪهاش را ﮐﺎﻣﻼً ﭘﺮﮐﻨﺪ اﻧﺒﺴﺎط ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﮔﺎزﻫـﺎی ﻏﯿـﺮ ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫)ﻧﺎﺧﺎﻟﺼﯽﻫﺎ‪ (1‬ﺷـﺎﻣﻞ دیاﮐـﺴﯿﺪﮐﺮﺑﻦ‪ ،(CO2) ،‬ﺳـﻮﻟﻔﯿﺪ ﻫﯿـﺪروژن )‪ (H2S‬و ﻧﯿﺘـﺮوژن‬ ‫)‪ (N2‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.

730 psia ft 3 lb − mole o R‬اﺳﺖ‪.Elastic‬‬ ‫)‪2.‫‪33‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫رﻓﺘﺎر ﮔﺎزﻫﺎی اﯾﺪهال‬ ‫در ﺗﺌﻮری ﺟﻨﺒﺸﯽ ﮔﺎزﻫﺎ ﻓﺮض ﺷﺪه ﮐﻪ آﻧﻬﺎ از ﺗﻌﺪاد ﻧﺴﺒﺘﺎً زﯾﺎدی ذرات رﯾﺰ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫اﺻﻄﻼﺣﺎً ﻣﻮﻟﮑﻮل ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .Universal Gas Constant‬‬ .‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺌﻮری ﺟﻨﺒﺸﯽ ﮔﺎزﻫﺎ ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﺑﯿﺎن ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﻪای رﯾﺎﺿﯽ ﻣﻌـﺮوف‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ‪ 2‬را ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن راﺑﻄﮥ ﻓﺸﺎر ) ‪ ،( p‬ﺣﺠﻢ ) ‪ ( V‬و دﻣـﺎ ) ‪ ( T‬ﺑـﺮای‬ ‫ﻣﻘﺪار ﻣﻌﯿﻨﯽ از ﻣﻮلﻫﺎی ﮔﺎز ) ‪ ( n‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪ .‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﭘﻮﻧﺪ‪ -‬ﻣـﻮل از ﮔـﺎز‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ ‪ ، n‬ﺑـﻪ ﺻـﻮرت وزن ﮔـﺎز )‪ (m‬ﺗﻘـﺴﯿﻢ ﺑـﺮ وزن‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ)‪ (M‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(2‬‬ ‫‪m‬‬ ‫‪M‬‬ ‫=‪n‬‬ ‫‪1.‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﮔﺎز اﯾﺪهال‪ ،‬ﺣﺠﻢ اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺣﺠﻢ ﮐﻠﯽ ﮐﻪ ﮔﺎز اﺷﻐﺎلﮐﺮده ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬ ‫ﻓﺮض ﺷﺪه ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎ ﻫﯿﭻ ﻧﯿﺮوی ﺟﺎذﺑﻪ ﯾﺎ داﻓﻌﻪای ﺑﯿﻦ ﺧﻮد ﻧﺪارﻧﺪ و ﻫﻤﮥ‬ ‫ﺑﺮﺧﻮردﻫﺎی ﺑﯿﻦ ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﻗﺎﺑﻞ ارﺗﺠﺎع‪ 1‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﺮای ﮔﺎزﻫﺎی ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن‬ ‫ﮔﺎز اﯾﺪهال‪ 3‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(1‬‬ ‫‪pV = nRT‬‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ﻣﻄﻠﻖ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ V‬ﺣﺠﻢ‪ ft 3 ،‬؛‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﻣﻄﻠﻖ‪ R ،‬؛‬ ‫‪ n‬ﺗﻌﺪاد ﻣﻮﻟﻬﺎی ﮔﺎز‪ lb − mole ،‬؛‬ ‫‪ R‬ﺛﺎﺑــــﺖ ﺟﻬــــﺎﻧﯽ ﮔﺎزﻫــــﺎ‪ 4‬ﮐــــﻪ ﺑــــﺮای واﺣــــﺪﻫﺎی ﺑــــﺎﻻ ﻣﻘــــﺪار آن‬ ‫‪ 10.Equation of State (EOS‬‬ ‫‪3.Ideal Gas Law‬‬ ‫‪4.

‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺑﻮﺗﺎن ﻧﺮﻣﺎل ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺟﺪول ‪:1-1‬‬ ‫‪M = 58.123 ‬‬ ‫‪1.‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز را ﺑﺎ ﻓﺮض رﻓﺘﺎر ﮔﺎز اﯾﺪهال ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪1-2‬‬ ‫ﺳﻪ ﭘﻮﻧﺪ ﺑﻮﺗﺎن ﻧﺮﻣﺎل‪ 1‬در ﯾﮏ ﻇﺮف ﺗﺤﺖ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ‪ 120o F‬و ‪ 60 psia‬ﻗـﺮار‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .n-butane‬‬ .35 ft 3‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪60‬‬ ‫‪ 58.123‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (3-2‬ﺑﺮای ﺣﺠﻢ ﮔﺎز‪:‬‬ ‫‪ m  RT‬‬ ‫‪V = ‬‬ ‫‪M  p‬‬ ‫) ‪ 3  10.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪34‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (1-2‬و )‪:(2-2‬‬ ‫‪m‬‬ ‫‪pV =   RT‬‬ ‫‪M ‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(3‬‬ ‫‪ m‬وزن ﮔﺎز‪ lb ،‬؛‬ ‫‪ M‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ‪ lb lb − mol ،‬؛‬ ‫ﭼﻮن داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺮم در واﺣﺪ ﺣﺠﻢ ﻣﺎده ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫)‪(3-2‬را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز در ﻫﺮ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎﯾﯽ دوﺑﺎره ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮﻧﺸﺎن داد‪:‬‬ ‫‪m pM‬‬ ‫=‬ ‫‪V‬‬ ‫‪RT‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(4‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫‪ ρ g‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز‪ ، lb ft 3 ،‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻫﺮ ﮐﺠﺎ ﮐﻪ از ‪ lb‬ﻧﺎم ﺑﺮده ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻘﺪار ﭘﻮﻧﺪ ﺟﺮم اﺳﺖ‪.73(20 + 460‬‬ ‫‪V =‬‬ ‫‪= 5.

‬‬ ‫ﺧﻮاص اﺻﻠﯽ ﮔﺎزﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮﺣﺴﺐ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ‪ ،‬ﺣﺠﻢ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ‪،‬‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﺧﻮاص اﺻﻠﯽ ﮔﺎز ﮐﻪ ﺑﺮای ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﻣﻬﻢ اﺳﺖ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﮔـﺎز‬ ‫اﺳﺖ‪ .Mixing‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(4-2‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(60)(58.‫‪35‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2-2‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت داده ﺷﺪه در ﻣﺜﺎل ﺑﺎﻻ‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺑﻮﺗﺎن ﻧﺮﻣﺎل را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬ﭼﻮن ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﺨﻠﻮﻃﯽ از ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺧﻮاص ﮐﻠﯽ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ آن از ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻫﺮ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺟﺪا در ﻣﺨﻠﻮط ﺑﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﺨﻠﻮط‪ 1‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪.Mole Fraction‬‬ .‬‬ ‫‪1.56 lb‬‬ ‫)‪(10.123) = 0.73)(580‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﻧﻔﺖ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ رﻓﺘﺎر ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎز ﻋﻼﻗﻪ و ﺑﻪ ﻧﺪرت ﺑﺎ ﮔﺎزﻫﺎی‬ ‫ﺧﺎﻟﺺ ﺳﺮ و ﮐﺎر دارﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ‪ y i‬ﻣﻌﺮف ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ‪ 2‬ﺟﺰء ‪ i‬در ﯾﮏ ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬وزن ﻣﻮﻟﮑـﻮﻟﯽ‬ ‫ﻇﺎﻫﺮی ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(5‬‬ ‫‪M a = ∑ yi M i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪ M a‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﯾﮏ ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی؛‬ ‫‪ M i‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺟﺰء ‪ i‬ﻣﺨﻠﻮط؛‬ ‫‪ y i‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺟﺰء ‪ i‬در ﻣﺨﻠﻮط‪.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪36‬‬ ‫ﺣﺠﻢ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﺗﻌﺪادی از ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺣﺠﻢ اﺷﻐﺎلﺷﺪه ‪lb − mole‬‬ ‫‪ 1‬از ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﺒﻨﺎ )ﻣﻌﻤﻮﻻً ‪ 14.4 scf lb − mol‬‬ ‫‪ V sc‬ﺣﺠﻢ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ scf lb − mol ،‬؛‬ ‫‪ scf‬ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ اﺳﺘﺎﻧﺪارد؛‬ ‫‪ Tsc‬دﻣﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ o R ،‬؛‬ ‫‪ p sc‬ﻓﺸﺎر اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.7 psia‬و ‪ ( 60o F‬اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷـﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪pM a‬‬ ‫‪RT‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ .7‬‬ ‫=‬ ‫‪(1)RTsc‬‬ ‫‪p sc‬‬ ‫= ‪Vsc‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(6‬‬ ‫‪Vsc = 379. psia ،‬‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﯾﮏ ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎز اﯾﺪهال ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﺑﺎ ﮔﺬاردن وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﻣﺨﻠﻮط‬ ‫ﮔﺎزی ﺑﻪ ﺟﺎی وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺟﺰء ﺧﺎﻟﺺ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (4-2‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(7‬‬ ‫‪ ρ g‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ M a‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی‪.‬در اﯾﻦ ﺻـﻮرت ﺣﺠـﻢ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺣﺠﻢ ﮔﺎز اﺷـﻐﺎلﺷـﺪه ‪ 1 lb − mole‬از ﮔـﺎز در ﺷـﺮاﯾﻂ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ﺗﻌﺮﯾـﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .73)(520‬‬ ‫‪14.‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺒﻨﺎ را ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﺷﺮاﯾﻂ ﺑـﺎﻻ در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (1-2‬و ﺣـﻞ آن ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ )ﺣﺠـﻢ‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪارد(‪:‬‬ ‫)‪(1)(10.

‬ﻫﺮ دو داﻧـﺴﯿﺘﻪ در ﯾـﮏ‬ ‫دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﯾﺎ در ﯾﮏ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﯾﮑﺴﺎن ﺑﯿﺎن ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ .96‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ . lb ft 3 ،‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻧﺴﺒﺖ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﻪ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻫﻮاﺳﺖ‪ .‫‪37‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص ﺣﺠﻢ اﺷﻐﺎلﺷﺪه ﯾﮏ واﺣﺪ ﺟﺮم ﮔﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻌﻤـﻮﻻً‪ ،‬ﻓـﺸﺎر‬ ‫اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ‪ p sc‬و دﻣـﺎی اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ‪ Tsc‬در ﺗﻌﺮﯾـﻒ وزن ﻣﺨـﺼﻮص ﮔـﺎز اﺳـﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(9‬‬ ‫‪ρg‬‬ ‫‪ρ air‬‬ ‫= ‪γg‬‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺮض اﯾﻦﮐﻪ رﻓﺘﺎر ﻫﺮ دو ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎز و ﻫﻮا ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﮔﺎز اﯾﺪهال ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺷﻮد‪،‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪p sc M a‬‬ ‫‪RTsc‬‬ ‫= ‪γg‬‬ ‫‪p sc M air‬‬ ‫‪RTsc‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(10‬‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز؛‬ ‫‪Ma‬‬ ‫‪Ma‬‬ ‫=‬ ‫‪M air 28.‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﮔﺎز اﯾﺪهال‪،‬‬ ‫اﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (3-2‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(8‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪V‬‬ ‫‪RT‬‬ ‫=‬ ‫=‬ ‫‪m pM a ρ g‬‬ ‫=‪m‬‬ ‫‪ v‬ﺣﺠﻢ وﯾﮋه‪ ft 3 lb ،‬؛‬ ‫‪ ρ g‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز‪.

4‬‬ ‫=‪n‬‬ .4scf‬را در ﺷــﺮاﯾﻂ‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪارداﺷﻐﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻌﺪاد ﻣﻮلﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ روزاﻧﻪ از ﭼﺎه ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪= 2899 lb mol‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺟﺮم روزاﻧﮥ ﺗﻮﻟﯿﺪی ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(2-2‬‬ ‫‪(1. lb day‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫اﻟﻒ( ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(10-2‬‬ ‫‪M a = 28.82‬‬ ‫ب( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (7-2‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(1500)(18.65) = 18.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪38‬‬ ‫‪ ρ air‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻫﻮا؛‬ ‫‪ M air‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﻫﻮا‪ 28.96γ g‬‬ ‫‪M a = 28.73)(610‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ج(‬ ‫ﻣﺮﺣﻠــﮥ اول‪ :‬ﭼــﻮن ‪ 1 lb − mol‬از ﻫــﺮ ﮔــﺎز ﺣﺠــﻢ ‪ 379.96 ،‬؛‬ ‫‪ M a‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﮔﺎز؛‬ ‫‪ p sc‬ﻓﺸﺎر اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ Tsc‬دﻣﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.31lb‬‬ ‫)‪(10.82) = 4.‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ‪ 150o F‬و ‪ 1500 psi‬اﺳﺖ‪ . o R ،‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3-2‬‬ ‫ﮔﺎزی ﺑﺎ وزن ﻣﺨﺼﻮص ‪ 0.96(0.1)(10)6‬‬ ‫‪379.1 MMscf day‬از ﯾﮏ ﭼﺎه ﮔﺎزی ﺗﻮﻟﯿﺪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .65‬ﺑﺎ دﺑﯽ ‪ 1.‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﮔﺎز؛‬ ‫ب( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺨﺰن؛‬ ‫ج( دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ﺑﺮﺣﺴﺐ ‪.

73)(610‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ .636‬‬ ‫ج( ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (7-2‬ﺑﺮای داﻧﺴﯿﺘﻪ‪:‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(2000)(18.628 lb‬‬ ‫)‪(10. 150o F‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫اﻟﻒ( ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (5-2‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی‪:‬‬ ‫‪M a = 18.42) = 5.96 = 0.42 28.82) = 54559 lb day‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4-2‬‬ ‫ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ زﯾﺮ از ﯾﮏ ﭼﺎه ﮔﺎزی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺮض رﻓﺘﺎر ﮔﺎز اﯾﺪهال‪ ،‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی؛‬ ‫ب( وزن ﻣﺨﺼﻮص؛‬ ‫ج( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز در ‪ 2000 psia‬و ‪ 150o F‬؛‬ ‫د( وزن ﻣﺨﺼﻮص در ‪ 2000 psia‬و ‪.42‬‬ ‫ب( ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﺨﺼﻮص از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(10-2‬‬ ‫‪γ g = 18.‫‪39‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪m = nM a‬‬ ‫‪m = (2899)(18.

‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(11‬‬ ‫‪pV = znRT‬‬ ‫‪1. P‬و ‪ T‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺼﺤﯿﺤﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز‪) 2‬ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺤﺮاف ﮔﺎز‬ ‫‪3‬‬ ‫ﯾﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﺎده ﻓﺎﮐﺘﻮر ‪ ( z‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (1-2‬ﺑﺮای اﻧﺤﺮاف ﮔﺎزﻫﺎ از ﺣﺎﻟﺖ اﯾﺪهال ﺑﺎﯾـﺪ‬ ‫اﻋﻤﺎل ﺷﻮد‪ .‬‬ ‫در ﺗﻼش ﺑﺮای ارﺗﺒﺎط دادن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ‪ PVT‬ﮔﺎزﻫـﺎی واﻗﻌـﯽ ﺑـﺎ دادهﻫـﺎی ﺗﺠﺮﺑـﯽ‬ ‫ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدی ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬رﻓﺘﺎر ﮔﺎزﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﺑﺎ ﮔﺎزﻫﺎی‬ ‫اﯾﺪهال ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ زﯾﺮا ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺎزﻫﺎی ﮐﺎﻣﻞ‪ 1‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻓﺮض ﮐﻪ ﺣﺠﻢ ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎ ﻧﺎﭼﯿﺰ‬ ‫اﺳﺖ و ﻧﯿﺮوی داﻓﻌﻪ و ﺟﺎذﺑﮥ ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺑﯿﻦ آﻧﻬﺎ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .178 ft 3 lb‬‬ ‫‪5.Gas Deviation Factor‬‬ .628‬‬ ‫=‪v‬‬ ‫رﻓﺘﺎر ﮔﺎزﻫﺎی واﻗﻌﯽ‬ ‫زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﮔﺎزﻫﺎ در ﻓﺸﺎری ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬راﺑﻄﮥ ﮔـﺎز اﯾـﺪهال اﺑـﺰاری ﻣﻨﺎﺳـﺐ‬ ‫ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﺑﯿـﺎن راﺑﻄـﻪای دﻗﯿـﻖﺗـﺮ از ﻣﺘﻐﯿﺮﻫـﺎی‬ ‫‪ V .Gas Compressibility Factor‬‬ ‫‪3.Perfect Gas Law‬‬ ‫‪2.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪40‬‬ ‫د(ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(8-2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪= 0.‬اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺮای ﮔﺎزﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﺻﺪق ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﺎﺳﺎً‪ ،‬ﻣﻘﺪار اﻧﺤﺮاف ﮔﺎز واﻗﻌﯽ از ﺷﺮاﯾﻂ ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺎز اﯾﺪهال ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎ‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎز ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺎز اﯾـﺪهال ﻣﻤﮑـﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﺑﻪ ﺧﻄﺎﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﯽ ‪) 500%‬در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺧﻄﺎی ‪2‬ـ‪ 3‬درﺻﺪ در ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ(‬ ‫ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد‪.

‬‬ ‫اﯾﻦ ﺧﻮاص ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرات زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(12‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪p pc‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(13‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪T pc‬‬ ‫= ‪T pr‬‬ ‫‪ P‬ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ p pr‬ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ – ﮐﺎﻫﺸﯽ‪ ،‬ﺑﺪون ﺑﻌﺪ؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪ o R ،‬؛‬ ‫‪ T pr‬دﻣﺎی ﺷﺒﻪ‪ -‬ﮐﺎﻫﺸﯽ‪ ،‬ﺑﺪون ﺑﻌﺪ؛‬ ‫‪ T pc . p pc‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽاﻧﺪ و ﺑـﻪ ﺻـﻮرت رواﺑـﻂ زﯾـﺮ ﺗﻌﺮﯾـﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(14‬‬ ‫‪p pc = ∑ yi pci‬‬ ‫‪i =1‬‬ .‫‪41‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﮐﻪ در آن ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز ‪ ، z ،‬ﮐﻤّﯿﺘﯽ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﺣﺠﻢ ﺣﻘﯿﻘﯽ ‪ n‬ﻣﻮل از ﮔﺎز در ‪ T‬و ‪ p‬ﺑﻪ ﺣﺠﻢ اﯾﺪهال ﻫﻤﺎن ﺗﻌﺪاد ﻣـﻮل در ﻫﻤـﺎن‬ ‫دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ) ‪ T‬و ‪ ( p‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪Vactual‬‬ ‫‪V‬‬ ‫=‬ ‫‪(nRT ) p‬‬ ‫‪Videal‬‬ ‫=‪z‬‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت درﺑﺎره ﺿﺮﯾﺐﻫﺎی ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ دﻗﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻪ اﮐﺜﺮ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﺗﻌﻤﯿﻢ داد اﮔﺮ دو ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ آﻧﻬﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ؛‬ ‫•‬ ‫دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ‪.

‬‬ .‬اﯾﻦ ﻧﻤﻮدار ﺑﺮای‬ ‫ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ ﻧﺎﺧﺎﻟﺼﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻏﯿﺮ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﻌﺘﺒـﺮ و اﯾـﻦ ﮔـﺮاف ﯾﮑـﯽ از رواﺑﻄـﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز را در ﺷﺮاﯾﻂ اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.(1‬اﯾﻦ ﻧﻤﻮدار ﻓﺎﮐﺘﻮرﻫﺎی ﺗـﺮاﮐﻢﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺷﯿﺮﯾﻦ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ‪ p pr‬و ‪ T pr‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪5-2‬‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮔﺎزی ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﮔﺎزی زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 3000 psia‬و ‪ 180o F‬اﺳﺖ‪. p pc‬ﻣﻌــﺮف‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎی اﺻـﻼﺣﯽ‬ ‫ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﻮاص ﮔﺎز اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻔﻬﻮم ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ‪ ،‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ )‪ (1942‬ﯾـﮏ ﻧﻤـﻮدار ﮐﻠـﯽ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی را اراﺋﻪ ﮐﺮدﻧﺪ )ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪42‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(15‬‬ ‫‪T pc = ∑ y i Tci‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫ﺑﺎﯾــﺪ ﺗﻮﺟــﻪ داﺷــﺖ ﮐــﻪ اﯾــﻦ ﺧــﺼﻮﺻﯿﺎت ﺷــﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧــﯽ ) ‪ ( T pc .

85‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (11-2‬را ﺑﺮﺣﺴﺐ وزن ﻣﻠﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ‪ M a‬و وزن ﮔﺎز ‪ m‬ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪ m ‬‬ ‫‪ RT‬‬ ‫‪pV = ‬‬ ‫‪M‬‬ ‫‪ a‬‬ ‫ﺑﺎ ﺣﻞ راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز و داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(16‬‬ ‫‪V‬‬ ‫‪zRT‬‬ ‫=‬ ‫‪m pM a‬‬ ‫=‪v‬‬ .‫‪43‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺟﻮاب‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(14-2‬‬ ‫‪p pc = 666.18‬‬ ‫‪640‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.50‬‬ ‫‪666.18‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(15-2‬‬ ‫‪T pc = 383.38‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬از ﺷﮑﻞ )‪:(1-2‬‬ ‫‪z = 0.67‬‬ ‫‪383.38‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (12-2‬و )‪:(13-2‬‬ ‫‪3000‬‬ ‫‪= 4.

‬ﻧﺘﺎﯾﺞ را ﺑﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از رﻓﺘﺎر ﮔﺎز اﯾﺪهال ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ . lb / ft 3 ،‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6-2‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از داده ﻫﺎی ﻣﺜﺎل ‪ 5-2‬و ﻓﺮض رﻓﺘﺎر ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻓﺎز ﮔﺎزی را در‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪44‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(17‬‬ ‫‪1 pM a‬‬ ‫=‬ ‫‪v‬‬ ‫‪zRT‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫‪ v‬ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص‪ ft 3 / lb ،‬؛‬ ‫‪ ρ g‬داﻧﺴﯿﺘﻪ‪.

23‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(14-2‬‬ ‫‪p pc = 666.18‬‬ .‫‪45‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ :1‬ﻧﻤﻮدار ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(5-2‬‬ ‫‪M a = 20.

38‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (12-2‬و )‪:(13-2‬‬ ‫‪3000‬‬ ‫‪= 4.‬‬ ‫در ﺣﺎﻻﺗﯽ ﮐﻪ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﯾﮏ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺧـﺼﻮﺻﯿﺎت ﺷـﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧـﯽ‬ ‫) ‪( p pc .(2-2‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ اﯾﻦ راﺑﻄﮥ ﻧﻤﻮداری را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﺎدﻟﻪ زﯾﺮ اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ .‬ﺑـﺮاون )‪ (1945‬و ﻫﻤﮑـﺎراﻧﺶ‬ ‫ﺑﺮای ﺣﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬روﺷـﯽ ﻧﻤـﻮداری را ﺑـﺮای ﺑـﻪ دﺳـﺖ‬ ‫آوردن ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎزﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﻘﺮﯾـﺐ ﻣﻨﺎﺳـﺐ اراﺋـﻪ دادهاﻧـﺪ‬ ‫)ﺷﮑﻞ ‪ .23) = 10.4 lb‬‬ ‫)‪(0.18‬‬ ‫‪640‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.67‬‬ ‫‪383.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪46‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(15-2‬‬ ‫‪T pc = 383.38‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬از ﺷﮑﻞ‪:1-2‬‬ ‫‪z = 0.851)(0.23) = 8.50‬‬ ‫‪666. T pc‬از روی وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ .73)(640‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺜﺎل ﺑﺎﻻ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﮔـﺎز اﯾـﺪهال در‬ ‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‪ %15‬واﻗﻌﯽ اﺳﺖ‪.73)(640‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ ﻓﺮض ﯾﮏ رﻓﺘﺎر ﮔﺎز اﯾﺪهال ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(7-2‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(3000)(20.84 lb‬‬ ‫)‪(0.85‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(17-2‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(3000)(20.

5γ g2‬‬ .5γ g2‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(19‬‬ ‫‪p pc = 677 + 15.0γ g − 37.‫‪47‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ :3‬ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ اول‪ :‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫)‪2‬ـ‪(18‬‬ ‫‪T pc = 168 + 325γ g − 12.

699‬‬ ‫‪28.23‬‬ ‫=‬ ‫‪= 0.5γ g2‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(21‬‬ ‫‪p pc = 706 + 51.699 ) = 389.0(0.699) − 37.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز‪:‬‬ ‫‪Ma‬‬ ‫‪20.699) = 669.1‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪2‬ـ‪:(1‬‬ ‫‪T pr‬‬ .7γ g − 11.1o R‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪p pc = 677 + 15.2 psia‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ p pr‬و ‪: T pr‬‬ ‫‪3000‬‬ ‫‪= 4.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪7‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪ 5-2‬را ﺑﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (18-2‬و )‪ (19-2‬دوﺑﺎره‬ ‫ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪.1γ g2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ T pc‬دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ R ،‬؛‬ ‫‪ p pc‬ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی‪.96‬‬ ‫= ‪γg‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺣﻞ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (18-2‬و )‪:(19-2‬‬ ‫‪T pc = 168 + 325(0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪48‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ دوم‪ :‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی‬ ‫)‪2‬ـ‪(20‬‬ ‫‪T pc = 187 + 330γ g − 71.5(0.5(0.48‬‬ ‫‪669.699 ) − 12.64‬‬ ‫‪389.2‬‬ ‫‪640‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.96 28.

Grain‬‬ ‫‪4.Sweet Gas‬‬ ‫‪3.Aziz‬‬ .Wichert .‬‬ ‫ﻏﻠﻈﺖﻫﺎی ﺗﺎ ‪ 5‬درﺻﺪ اﯾﻦ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻏﯿﺮﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ زﯾﺎد ﺑﺮ دﻗﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺗـﺄﺛﯿﺮ‬ ‫ﻧﻤﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ .73)(640‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻏﯿﺮﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺮ ﺿﺮﯾﺐ ‪z‬‬ ‫اﻏﻠﺐ ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺣﺎوی ﻣﻮادی ﻏﯿﺮ از ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻧﯿﺘـﺮوژن‪،‬‬ ‫دیاﮐﺴﯿﺪ ﮐﺮﺑﻦ و ﺳﻮﻟﻔﯿﺪ ﻫﯿﺪروژن )ﺋﯿﺪروژن ﺳﻮﻟﻔﻮره( ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .46 lb‬‬ ‫)‪(0.‬‬ ‫روشﻫﺎی اﺻﻼﺣﯽ ﺣﻀﻮر ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻏﯿﺮ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫دو روش ﺑﺮای اﺻﻼح ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎزﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ وﺟﻮد ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻏﯿﺮ‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ وﯾﭽﺮت‪ -‬ﻋﺰﯾﺰ‬ ‫•‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮐﺎر‪ -‬ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ‪ -‬ﺑﺎروس‬ ‫‪4‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1.23) = 10.‬ﮔﺎزﻫﺎی ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﺳﻮﻟﻔﯿﺪ ﻫﯿﺪروژن ﺑﻪ دو دﺳﺘﮥ ﺗﺮش‪ 1‬و ﺷﯿﺮﯾﻦ‪ 2‬ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .Sour Gas‬‬ ‫‪2.824‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪2‬ـ‪:(17‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(3000)(20.‬وﻟﯽ ﻏﻠﻈﺖﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﻤﮑـﻦ اﺳـﺖ ﺧﻄـﺎﯾﯽ ﺑـﻪ ﺑﺰرﮔـﯽ ‪ 10‬درﺻـﺪ در‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺠﺎد ﮐﻨﻨﺪ‪.‫‪49‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪z = 0.845)(10.‬ﺑـﻪ ﮔـﺎزی‬ ‫ﺗﺮش ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﺤﺘﻮی ﯾﮏ ﮔﺮﯾﻦ ‪ H 2 S 3‬در ﻫﺮ ‪ 100 ft 3‬از ﺣﺠﻤـﺶ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪.‬ﻫـﺮ‬ ‫دو اﯾﻦ ﮔﺎزﻫﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺣﺎوی ﻧﯿﺘﺮوژن‪ ،‬دیاﮐﺴﯿﺪ ﮐﺮﺑﻦ ﯾﺎ ﻫﺮ دو ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ درﺻﺪﻫﺎی ﮐﻢ ﻧﯿﺘﺮوژن و دیاﮐﺴﯿﺪ ﮐﺮﺑﻦ در رواﺑﻄﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.

6 ] + 15(B 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪50‬‬ ‫روش اﺻﻼﺣﯽ وﯾﭽﺮت‪ -‬ﻋﺰﯾﺰ‬ ‫رﻓﺘﺎر ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎزﻫﺎی ﻣﺤﺘﻮی ‪ CO2‬و ‪ H2S‬اﻏﻠﺐ ﺑﺎ ﮔﺎزﻫـﺎی ﺷـﯿﺮﯾﻦ‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .Carr – Kobayashi – Burrows‬‬ .‬وﯾﭽﺮت و ﻋﺰﯾﺰ روﺷﯽ ﺳﺎده ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت اراﺋﻪ دادهاﻧـﺪ‪ .0‬‬ ‫ﮐﻪ در آن ﺿﺮﯾﺐ ‪ A‬ﻣﺠﻤﻮع ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ‪ H2 S‬و ‪ CO2‬در ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی اﺳﺖ‪ .‬ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪A = y H 2 S + y CO 2‬‬ ‫‪1.‬در‬ ‫اﯾﻦ روش از ﻧﻤﻮدار اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‪ -‬ﮐﺘﺰ )ﺷﮑﻞ ‪ ،(1-2‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﺿﺮﯾﺐ اﺻـﻼﺣﯽ‬ ‫دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻏﻠﻈﺖ ‪ CO2‬و ‪ H2S‬اﺳـﺖ( اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .5 − B 4.‬از اﯾـﻦ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺑﺮای ﺗﻨﻈﯿﻢ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪T pc' = T pc − ε‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(22‬‬ ‫'‪p pc T pc‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(23‬‬ ‫‪T pc + B(1 − B )ε‬‬ ‫= ‪p 'pc‬‬ ‫‪ T pc‬دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ p pc‬ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪psia ،‬؛‬ ‫'‪ T pc‬دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ p 'pc‬ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه‪psia ،‬؛‬ ‫‪ B‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ‪ H2 S‬در ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی؛‬ ‫‪ ε‬ﺿﺮﯾﺐ اﺻﻼﺣﯽ دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪.‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ اﺻﻼﺣﯽ دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(24‬‬ ‫) ‪ε = 120[A 0.9 − A1.

7 ) = 389.151.1 psia‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺼﺤﯿﺢ دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(24-2‬‬ ‫‪ε = 120[0.5(0.(12-2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺧﻮاﻧﺪن ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی از ﺷﮑﻞ ‪.9 − 0.1-2‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪8‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎزی ﺗﺮش ‪ 0.‫‪51‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﯽ ﺿﺮﯾﺐ ﺗـﺼﺤﯿﺢ ‪ ε‬در ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت ﺿـﺮﯾﺐ ‪ z‬ﺑـﻪ ﺻـﻮرت زﯾـﺮ‬ ‫ﺧﻼﺻﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣـﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤـﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮐﻞ ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (18-2‬و‬ ‫)‪ (19-2‬ﯾﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (20-2‬و )‪.6 ] + 15(0.‬آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﮔﺎز ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮔﺎز‬ ‫‪ 5‬درﺻﺪ ‪ CO2‬و ‪ 10‬درﺻﺪ ‪ H2 S‬دارد‪ .7‬اﺳﺖ‪ .0 ) = 20.735‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(22-2‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣـﺮﺣﻠـﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (18-2‬و‬ ‫)‪:(19-2‬‬ ‫‪T pc = 168 + 325(0.‬داﻧﺴﯿﺘﻪ اﯾﻦ ﮔـﺎز را در ﻓـﺸﺎر ‪ 3500 psia‬و‬ ‫دﻣﺎی ‪ 160o F‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.(21-2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺼﺤﯿﺢ ‪ ε‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪.5(0.7 ) − 37.15 0.5 − 0.38 o R‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪p pc = 677 + 15(0.7 ) − 12.(23-2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠـﮥ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬ﻣﺤـﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ‪ p pr ،‬و ‪ ، T pr‬ﺑـﺎ ﻣﻌـﺎدﻻت )‪ (11-2‬و‬ ‫)‪.7 ) = 669.10.14.(24-2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺼﺤﯿﺢ ‪ p pc‬و ‪ T pc‬ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪه )ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪه در ﻣﺮﺣﻠـﻪ اول( ﺑـﺎ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (22-2‬و )‪.

44‬‬ ‫)‪(389.38) + (0.89‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﮔﺎز )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:((10-2‬‬ ‫‪M a = (28.1)(20.44‬‬ ‫‪160 + 460‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪52‬‬ ‫‪T pc' = 389.27‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز‪:‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(3500)(20.89)(10.1)(1 − 0.38 − 20.635‬‬ ‫= ‪p 'pc‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ Ppr‬و ‪: Tpr‬‬ ‫‪3500‬‬ ‫‪= 5.7 ) = 20.735 = 368.96 )(0.73)(620‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ اﺻﻼﺣﯽ ﮐﺎر‪ -‬ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ‪ -‬ﺑﺎروس‬ ‫ﮐﺎر‪ ،‬ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ و ﺑﺎروس )‪(1945‬روﺷﯽ ﺳﺎده را ﺑﺮای ﺗﺤﺼﯿﺢ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ ‫ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺣﺎوی ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻏﯿﺮﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪ .68‬‬ ‫‪368.‬از اﯾﻦ روش ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ در دﺳﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .27 ) = 11.64‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ‪) z‬ﺷﮑﻞ ‪:(1-2‬‬ ‫‪z = 0.98 lb‬‬ ‫)‪(0.64‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬اﺻﻼح ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ‪ p pc‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(23-2‬‬ ‫)‪(669.‬ﻣﺮاﺣﻞ اﯾﻦ روش ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫زﯾﺮاﻧﺪ‪:‬‬ .64‬‬ ‫‪= 630.1)(368.55‬‬ ‫‪630.

10) − 250(0) = 38.38o R‬‬ ‫‪p 'pc = 669.05) + 130(0.‫‪53‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺑﺎ داﻧﺴﺘﻦ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (2-18‬و )‪ (2-19‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.1 psia‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬ﺑﺎ ﺷﮑﻞ ‪.38 − 80(0.05) + 600(0.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺨﻤﯿﻦ زده ﺷﺪه‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(25‬‬ ‫‪T pc' = T pc − 80 yCO 2 + 130 y H 2 S − 250 y N 2‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(26‬‬ ‫‪p 'pc = p pc + 440 yCO 2 + 600 y H 2 S − 170 y N 2‬‬ ‫'‪ T pc‬دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺤﺼﯿﺢ ﺷﺪه‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ T pc‬دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺸﺪه‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ yCO 2‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ‪CO2‬؛‬ ‫‪ y N 2‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ‪ N2‬؛‬ ‫‪ y H 2 S‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ‪H2 S‬؛‬ ‫‪ p 'pc‬ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ p pc‬ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺸﺪه ‪psia ،‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص‬ ‫ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ‪.1 + 440(0.1-2‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪9-2‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺜﺎل ‪ ،8-2‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز را ﺑﺎ روش ﺑﺎﻻ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.10) − 170(0) = 751.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (25-2‬و )‪:(26-2‬‬ ‫‪T pc' = 389.

Sutton‬‬ ‫‪2.75‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮﻧﺪ‪.1‬‬ ‫‪620‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.0 lb‬‬ ‫)‪(0.‬ﺳـﺎﺗﻮن‬ ‫ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺨﻠﻮﻃﯽ ﮐﯽ‪ 3‬ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎزﻫـﺎی‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺎ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﺣﺪود ‪ 0.82)(10.820‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﮥ ﮔﺎز‪:‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(3500)(20.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺳــﺎﺗﻮن )‪ (1985‬ﺻــﺤﺖ ﻧﻤــﻮدار را ﺑــﺎ اﺳــﺘﻔﺎده از ﺗﺮﮐﯿﺒــﺎت ﮔــﺎز و ﺿــﺮاﯾﺐ ‪z‬‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﺮد و ﭘﯽ ﺑﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﻤـﻮدار ﺻـﺤﺖ و دﻗـﺖ‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﯽ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ دارد‪ .‬‬ ‫‪1.56‬‬ ‫‪398.38‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز )ﺷﮑﻞ ‪:(1-2‬‬ ‫‪z = 0.‬وﻟﯽ ﺑﺎ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺨﻠﻮﻃﯽ ﮐﯽ‪) 2‬ﻣﻌـﺎدﻻت )‪(13-2‬‬ ‫و )‪ (14-2‬ﯾﺎ رواﺑﻂ وزﻧﯽ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ( ﺿﺮاﯾﺐ ‪ z‬ﻏﯿﺮ‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﯽ ﺑﺮای ﮔﺎزﻫﺎی ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺎ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﻨـﺪ‪ .27 ) = 13.Kay's Mixing Rules‬‬ .73)(620‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺿﺮﯾﺐ ‪ Z‬ﺑﺮای ﮔﺎزﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺑﺎﻻ‬ ‫ﻧﻤﻮدار ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ )ﺷﮑﻞ ‪ (1-2‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دادهﻫﺎی‬ ‫ﻣﺨﻠﻮطﻫﺎی دوﺗﺎﯾﯽ ﻣﺘﺎن ـ ﭘﺮوﭘﺎن‪ ،‬اﺗﺎن ـ ﺑﻮﺗﺎن و ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺗﻬﯿﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ داﻣﻨﮥ وﺳﯿﻌﯽ از ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻣﺨﻠﻮطﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﺤﺘﻮی ﻣﺘﺎن را ﭘﻮﺷﺶ‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬آﻧﻬـﺎ ﻣـﺸﺎﻫﺪه‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﮔﺎزﻫﺎﯾﯽ ﺣﺎوی ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت زﯾﺎد ‪ C 7 +‬اﻧﺤﺮاف ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎد ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻧﻤﻮدار وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻫﯿﭻ ﻣﺨﻠﻮﻃﯽ ﺑﯿﺶ از ‪ 40‬ﻧﯿﺴﺖ‪.Kay‬‬ ‫‪3.56‬‬ ‫‪751.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪54‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ p pr‬و ‪: Tpr‬‬ ‫‪3500‬‬ ‫‪= 4.

3129y‬‬ ‫‪C 7+‬‬ ‫‪pc‬‬ ‫[‬ ‫‪E K = Tc‬‬ ‫‪ (Tc )C 7 +‬دﻣﺎی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ‪ C 7 +‬؛‬ ‫‪ ( p c )C 7 +‬ﻓﺸﺎر ﺑﺤﺮاﻧﯽ ‪ C 7 +‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺤﺼﯿﺢ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ‪ J‬و ‪ K‬ﺑﺎ ﺿﺮاﯾﺐ اﺻﻼﺣﯽ ‪ E J‬و ‪: E K‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی اﺻﻼﺣﯽ ‪ E J .5 ‬‬ ‫‪J = ∑ y i (Tci p ci ) + ∑ y i (Tci p ci ) ‬‬ ‫‪3 i‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 3 i‬‬ ‫]‬ ‫)‪2‬ـ‪(28‬‬ ‫[‬ ‫‪K = ∑ yi Tci‬‬ ‫‪pci‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪ J‬ﭘﺎراﻣﺘﺮ اﺻﻼﺣﯽ اﺳﺘﻮارت‪ -‬ﺑﻮرﮐﺎرت‪ -‬وو‪ o R psia ،2‬؛‬ ‫‪ K‬ﭘﺎراﻣﺘﺮ اﺻﻼﺣﯽ اﺳﺘﻮارت‪ -‬ﺑﻮرﮐﺎرت‪ -‬وو‪ o R psia ،‬؛‬ ‫‪ y i‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺟﺰء ‪ i‬در ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی‪.6081FJ + 1.3751yC3 7+‬‬ ‫‪ y C 7 +‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﻫﭙﺘﺎن ﭘﻼس ) ‪ (C 7+‬؛‬ ‫‪C 7+‬‬ ‫‪] [0.434 FJ y C2 7 +‬‬ ‫]‬ ‫‪− 4. FJ‬و ‪ ( E K‬ﮐـﻪ ﺑـﻪ وﺟـﻮد‬ ‫ﺟﺰء ‪ C 7 +‬در ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی ﺑﺴﺘﮕﯽ دارﻧﺪ در ﻣﺮاﺣﻞ زﯾﺮ ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻤﮑﻦ رﺳﺎﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ‪ J‬و ‪: K‬‬ ‫‪2‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(27‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪ 2‬‬ ‫‪0.Stewart – Burkhardt – Voo‬‬ .004 FJ y C 7 + + 64.‫‪55‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺳﺎﺗﻮن ﻣﯽﺗﻮان اﯾﻦ اﻧﺤﺮاف را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺨﻠـﻮﻃﯽ اﺳـﺘﻮارت‪ 1‬و‬ ‫ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺿﺮاﯾﺐ اﺻﻼﺣﯽ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺟﺪﯾﺪ ) ‪ E J .Stewart‬‬ ‫‪2.8156 yC2 7+ + 27.5‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪3‬‬ ‫= ‪FJ‬‬ ‫‪E J = 0. FJ‬و ‪: E K‬‬ ‫]‬ ‫‪2‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(29‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(30‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(31‬‬ ‫‪C 7+‬‬ ‫[‬ ‫‪1‬‬ ‫‪[ y (Tc pc )]C 7+ + 2 y (Tc p c )0.1325 FJ2 − 14.

Mixing Rule‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪10‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪56‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(32‬‬ ‫‪J ' = J − EJ‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(33‬‬ ‫‪K ' = K − EK‬‬ ‫‪ J‬و ‪ K‬ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (27-2‬و )‪.(28-2‬‬ ‫‪ E J‬و ‪ EK‬ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (30-2‬و )‪.75‬دﻗﺖ ﺿﺮﯾﺐ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ‪ z‬را ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺨﻠﻮط‪ 1‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎزﻫﺎی ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺎ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ‬ ‫ﺑﺎﻻ ) ‪ ( γ g > 0.(31-2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه ﺑﺎ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(34‬‬ ‫) ‪(K‬‬ ‫=‬ ‫‪' 2‬‬ ‫'‪J‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(35‬‬ ‫'‪T pc‬‬ ‫'‪J‬‬ ‫=‬ ‫'‬ ‫‪pc‬‬ ‫'‬ ‫‪pc‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪p‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺑـﺎ ﻣﻌﻠـﻮم ﺑـﻮدن ‪ T pc‬و ‪ p pc‬ﺗـﺼﺤﯿﺢ ﺷـﺪه‪ ،‬روش ﻣﻌﻤـﻮل ﻣﺤﺎﺳـﺒﮥ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ دﻧﺒﺎل ﻣﯽﺷﻮد‪.

81)1.2998‬‬ ‫‪(Tc )C 7+‬‬ ‫‪= 1189 o R‬‬ ‫)‪= 4.8063‬‬ ‫‪( pc )C 7+‬‬ ‫‪= 318.Riazi – Daubert‬‬ .0555 exp[− 1.Heptane Plus‬‬ ‫‪2.3478 × 10 −4 (161) − 0.61641(0.8078 × 10 −3 (161) − 0.2(161‬‬ ‫‪0.4 psia‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺟﺪول زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫اﻟﻒ( ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از روش ﺳـﺎﺗﻮن‪ ،‬داﻧـﺴﯿﺘﻪ ﮔـﺎز را در ﻓـﺸﺎر ‪ 2000 psi‬و دﻣـﺎی‬ ‫‪ 150 o F‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ اﻟﻒ(‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺟﺰء ﻫﭙﺘﺎن ﭘﻼس ﺑﺎ راﺑﻄﮥ رﯾﺎﺿﯽ‪ -‬دوﺑﺮت‬ ‫‪2‬‬ ‫)ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪2‬ـ‪:((1‬‬ ‫])‪(0.81‬‬ ‫)‪= 544.81)1.3084(0.‫‪57‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﺟﺰء ﻫﭙﺘﺎن ﭘﻼس‪ 161 1‬و ‪ 0/81‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ب( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز را ﺑﺪون اﺻﻼح ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ دوﺑﺎره ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.6015 exp[− 1.5203 × 10 4 (161‬‬ ‫‪−0.81‬‬ ‫])‪(0.

662‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪K = 16 .7‬‬ ‫‪0.03) = 0.634 0.0396‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪3‬‬ ‫= ‪FJ‬‬ ‫‪E J = 0.03) + 27.04)(0.03) = 0.65‬‬ ‫‪p 'pc‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (11-2‬و )‪:(12-2‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪= 3.802 )2 = 0.650‬‬ ‫‪K ' = 16.004(0.03) − 4.700 ) + 2 (0.012‬‬ ‫‪2‬‬ ‫]‬ ‫‪2‬‬ ‫[‬ ‫‪E K = 66.6081(0.434(0.2‬‬ ‫‪0.09‬‬ ‫‪647.03) + 64.662 − 0.058)2 = 0.386 = 16. FJ‬و ‪ E K‬ﺑـﺎ ﻣﻌـﺎدﻻت )‪ (29-2‬و‬ ‫)‪:(31-2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪(0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪58‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ‪ J‬و ‪ K‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (27-2‬و )‪:(28-2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪(0.112 ) + 2 (0.536 )2‬‬ ‫= '‪T pc‬‬ ‫‪= 420.536‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (34-2‬و )‪:(35-2‬‬ ‫‪(16.8156(0.3129(0.922 − 0.1325(0.04) + 1.04)(0.3751(0.2‬‬ ‫= ‪p pc‬‬ .7‬‬ ‫=‬ ‫‪= 647.65‬‬ ‫‪420.386‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ' ‪ J‬و ' ‪ K‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (32-2‬و )‪:(33-2‬‬ ‫‪J ' = 0.04) − 14.012 = 0.922‬‬ ‫=‪J‬‬ ‫ﻣـﺮﺣـﻠﮥ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬ﺗـﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮاﯾـﺐ اﺻﻼﺣﯽ ‪ E J .

14 lb‬‬ ‫)‪(10.745‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪2‬ـ‪:(16‬‬ ‫‪(2000)(24.5 psia‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ p pr‬و ‪: T pr‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪= 3.‫‪59‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪610‬‬ ‫‪= 1.73‬‬ ‫=‬ ‫‪= 0.710‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ .4 o R‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪p pc = 677 + 15(0.854 ) = 436.73) = 10.40‬‬ ‫‪436.854 ) − 12.64 lb‬‬ ‫)‪(10.73)(610)(0.854 ) = 662.45‬‬ ‫‪420.02‬‬ ‫‪662.854‬‬ ‫‪28.4‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬از ﺷﮑﻞ ‪:1-2‬‬ ‫‪z = 0.5‬‬ ‫‪610‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.5(0.5(0.854 ) − 37.73)(610)(0.710‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(16-2‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(2000)(24.96‬‬ ‫= ‪γg‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (18-2‬و )‪:(19-2‬‬ ‫‪T pc = 168 + 325(0.96 28.7‬‬ ‫= ‪T pc‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬از ﺷﮑﻞ ‪:1-2‬‬ ‫‪z = 0.745‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ ب(‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز‪:‬‬ ‫‪Ma‬‬ ‫‪24.73) = 10.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪60‬‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻫﻨﻮز ﭘﺲ از ﭼﻬﺎر دﻫﻪ ﻧﻤﻮدار ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺒـﻊ ﺿـﺮاﯾﺐ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .Kassem‬‬ ‫‪3.2(1 − t‬‬ ‫‪Y‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ p pr‬ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ؛‬ ‫‪ t‬ﻣﻌﮑﻮس دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ؛‬ ‫‪ Y‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ آﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﺮ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ اﺳﺘﺎرﻟﯿﻨﮓ‪ -‬ﮐﺎرﻧﺎﻫﺎن‪ 4‬اﺳـﺘﻮار اﺳـﺖ‪ .Dranchuk – Purvis – Robinson‬‬ ‫‪4.Starling – Carnahan‬‬ .‬ﻫﺎل‪ -‬ﯾﺎرﺑﻮروگ راﺑﻄﻪ زﯾﺮ را ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(36‬‬ ‫]‬ ‫[‬ ‫‪ 0.06125 p pr t ‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪z=‬‬ ‫) ‪ exp − 1.Hall .Yarborough‬‬ ‫‪2.Dranchuk – Abu .‬در ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺷﺮح ﺳﺎدۀ رﯾﺎﺿـﯽ از‬ ‫اﯾﻦ ﻧﻤﻮدار ﻧﯿﺎز اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳﻪ راﺑﻄﮥ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻫﺎل‪ -‬ﯾﺎرﺑﻮروگ‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ دراﻧﭽﻮک‪ -‬اﺑﻮ ﻗﺎﺳﻢ‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ دراﻧﭽﻮک‪ -‬ﭘﺎروﯾﺲ‪ -‬راﺑﯿﻨﺴﻮن‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫روش ﻫﺎل‪ -‬ﯾﺎرﺑﻮروگ‬ ‫ﻫﺎل و ﯾﺎرﺑﻮروگ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ دﻗﯿﻘﯽ را ﺑﺮای ﻧﻤﻮدار ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬اﺳـﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘـﺰ‬ ‫اراﺋﻪ دادﻧﺪ‪ .‬ﺿـﺮاﯾﺐ‬ ‫راﺑﻄﻪ ﺑﺎ اﻧﻄﺒﺎق آﻧﻬﺎ ﺑﺎ دادهﻫﺎی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از ﻧﻤﻮدار ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ ﺗﻌﯿﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭼﻨﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮاﯾﺐ ‪ z‬در ﻃـﯽ ﭼﻨـﺪﯾﻦ‬ ‫ﺳﺎل ﻣﺘﻤﺎدی اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .

2t‬‬ ‫‪X 2 = 14.‬ﺗﻨﻬﺎ اﮔﺮ ﻣﻘﺪار ﺻﺤﯿﺢ‪ Y‬اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺟﻮاﺑﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﺻﻔﺮ ﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫داﺷﺖ و ﮔﺮﻧﻪ ﺟﻮاب ﻏﯿﺮ ﺻﻔﺮ )‪ F(Y‬اﺳﺖ‪.2(1 − t‬‬ ‫)‬ ‫) ‪+ 42.‬ﯾﮏ ﺣﺪس اوﻟﯿﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ‪ Y‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄـﮥ زﯾـﺮ‬ ‫ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫]‬ ‫‪2‬‬ ‫[‬ ‫) ‪Y k = 0.18 + 2.76t 2 + 4.58t 3‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪X3‬‬ ‫) ‪X 4 = (2.82t‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (37-2‬ﻏﯿﺮﺧﻄﯽ اﺳﺖ و ﻣﯽﺗﻮان آن را ﺑـﻪ راﺣﺘـﯽ ﺑـﺮای داﻧـﺴﺘﻦ داﻧـﺴﯿﺘﻪ‬ ‫ﮐﺎﻫﺸﯽ‪ Y‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﺗﮑﺮار ﻧﯿﻮﺗﻮن‪ -‬راﻓﺴﻮن ﺣﻞ ﮐﺮد‪ .0125 p pr t exp − 1.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﯾﮏ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﺑﻪ ﺟﻮاب از‪) Y‬ﯾﻌﻨﯽ ‪ ( Y k +1‬ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت زﯾـﺮ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(38‬‬ ‫) (‬ ‫) (‬ ‫‪f Yk‬‬ ‫‪f ' Yk‬‬ ‫) ‪ f (Y‬از ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺸﺘﻖ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (37-2‬در ‪ Y k‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪Y k +1 = Y k −‬‬ .06125 p pr t exp − 1.4t‬‬ ‫(‬ ‫‪= (90.2(1 − t‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬اﯾﻦ ﻣﻘﺪار اوﻟﯿﻪ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (37-2‬ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺗﺎﺑﻊ ﻏﯿﺮﺧﻄﯽ ارزﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .7t − 242.‬روش ﺣﻞ اﯾـﻦ ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬ ‫در ﻫﺮ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﻣﻌﯿﻦ ) ‪ p pr‬و ‪ (T pr‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺧﻼﺻﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺣﺪس اوﻟﯿﻪ از ﭘـﺎراﻣﺘﺮ ﻣﺠﻬـﻮل‪ ، Y k ،‬ﺷـﺮوع ﻣـﯽﺷـﻮد؛ ‪k‬‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺶﮔﺮ ﺗﮑﺮار ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﺳﺖ‪ .‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫)‪2‬ـ‪(37‬‬ ‫‪61‬‬ ‫‪− ( X 2 )Y 2 + ( X 3 )Y X 4 = 0‬‬ ‫]‬ ‫‪2‬‬ ‫‪Y +Y 2 +Y3 +Y 4‬‬ ‫) ‪(1 − Y‬‬ ‫‪3‬‬ ‫[‬ ‫‪F (Y ) = X 1 +‬‬ ‫) ‪X 1 = −0.76t − 9.

27 p pr‬‬ ‫‪zT pr‬‬ ‫= ‪ρr‬‬ ‫اراﺋﻪدﻫﻨﺪﮔﺎن اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ زﯾﺮ را ﺑﺎ ﯾﺎزده ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ‬ ‫ﮐﺎﻫﺸﯽ ﮔﺎز ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪1.Reduced Gas Density‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻣﻘﺪار ﺻﺤﯿﺢ ‪ Y‬ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (36-2‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺿﺮﯾﺐ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫روش دراﻧﭽﻮک‪ -‬اﺑﻮﻗﺎﺳﻢ‬ ‫دراﻧﭽﻮک‪ -‬اﺑﻮﻗﺎﺳﻢ )‪ (1975‬راﺑﻄﻪای ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧـﺴﯿﺘﻪ ﮐﺎﻫـﺸﯽ‪ 1‬ﮔـﺎز‬ ‫اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ آن ﻣﯽﺗﻮان ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز را ﺗﺨﻤﯿﻦ زد‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪62‬‬ ‫)‪(39-2‬‬ ‫)‪− 2( X 2 )Y + ( X 3 )( X 4 )Y ( X 4−1‬‬ ‫‪1 + 4Y + 4Y 2 − 4Y 3 + Y 4‬‬ ‫‪4‬‬ ‫) ‪(1 − Y‬‬ ‫= ) ‪f ' (Y‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠــﻪ ﭼﻬــﺎرم‪ :‬ﻣﺮاﺣــﻞ دوم و ﺳــﻮم ‪ n‬ﺑــﺎر ﺗﮑــﺮار ﻣــﯽﺷــﻮﻧﺪ ﺗــﺎ ﻣﻘــﺪار‬ ‫ﺧﻄﺎ‪ ، abs( Y k − Y k +1 ) ،‬ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از ﺧﻄﺎی ﻣﺠﺎز‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ) ‪ ، (10−12‬ﺷﻮد‪.Critical Compressibility Factor‬‬ .‬‬ ‫ﻫﺎل و ﯾﺎرﺑﻮروگ ﮐﺎرﺑﺮد اﯾﻦ روش را اﮔﺮ دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﮐﻤﺘﺮ از ﯾﮏ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬داﻧـﺴﯿﺘﻪ ﮐﺎﻫـﺸﯽ‬ ‫ﮔﺎز‪ ، ρ r ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻪ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز در دﻣﺎ و‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺑﺤﺮاﻧﯽاش ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫) ‪pM a ( zRT‬‬ ‫) ‪p ( zT‬‬ ‫‪ρ‬‬ ‫=‬ ‫=‬ ‫) ‪ρ c p c M a (z c RTc ) p c (z cTc‬‬ ‫= ‪ρr‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز‪ ، z c ،2‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 0.27‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﮔﺬاﺷـﺘﻦ آن‬ ‫در راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪(40-2‬‬ ‫‪0.

27 p pr ‬‬ ‫‪R2 = ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ T pr ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪A ‬‬ ‫‪R3 =  A6 + 7 + 28 ‬‬ ‫‪T pr T pr ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪A ‬‬ ‫‪R4 = A9  7 + 28 ‬‬ ‫‪ T pr T pr ‬‬ ‫‪A ‬‬ ‫‪R5 =  103 ‬‬ ‫‪ T pr ‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(42‬‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ ‪ A1‬ﺗﺎ ‪ A11‬ﺑﺎ اﻧﻄﺒﺎق ﻣﻌﺎدﻟﻪ )ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪلﻫﺎی رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻏﯿﺮﺧﻄـﯽ(‬ ‫ﺑﺎ ‪ 1500‬ﻧﻘﻄﮥ داده از ﻧﻤﻮدار ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪A2 = −1.05165‬‬ ‫‪A9 = 0.0700‬‬ ‫‪A3 = −0.6134‬‬ ‫‪A11 = 0.01569‬‬ ‫‪A6 = 0.7361‬‬ ‫‪A8 = 0.5339‬‬ ‫‪A4 = 0.3265‬‬ ‫‪A5 = −0.‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫)‪(41-2‬‬ ‫‪63‬‬ ‫]‬ ‫[ )‬ ‫(‬ ‫‪+ (R3 )ρ r2 − (R4 )ρ r5 + (R5 ) 1 + A11 ρ r2 exp − A11 ρ r2 + 1 = 0‬‬ ‫‪R2‬‬ ‫‪ρr‬‬ ‫‪f (ρ r ) = (R1 )ρ r −‬‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ ‪ R1‬ﺗﺎ ‪ R5‬ﺑﻪ ﺻﻮرت رواﺑﻂ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪A ‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪R1 =  A1 + 2 + 33 + 44 + 55 ‬‬ ‫‪T pr T pr T pr T pr ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.1844‬‬ ‫‪A10 = 0.1056‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (41-2‬را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﮔﺎز‪ ، ρ r ،‬ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از روش‬ ‫ﻧﯿﻮﺗﻦ – راﻓﺴﻮن ﺣﻞ ﮐﺮد‪:‬‬ .7210‬‬ ‫‪A1 = 0.5475‬‬ ‫‪A7 = −0.

27 p pr‬‬ ‫‪zT pr‬‬ ‫= ‪ρr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﮔﺬاﺷﺘﻦ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار اوﻟﯿﻪ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (41-2‬و ارزﯾﺎﺑﯽ ﺗﺎﺑﻊ ﻏﯿﺮﺧﻄﯽ‪ .‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﯾﮏ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﺑـﻪ ﺟـﻮاب از ‪ ( ρ rk +1 ) ρ r‬ﺑـﺎ راﺑﻄـﮥ زﯾـﺮ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫) ‪f (ρ rk‬‬ ‫) ‪f ' (ρ rk‬‬ ‫‪R‬‬ ‫‪f ' (ρ r ) = (R1 ) + 22 + 2(R3 )ρ r − 5(R4 )ρ r4 + 2(R5 )ρ r‬‬ ‫‪ρ rk +1 = ρ rk −‬‬ ‫])‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫‪ρr‬‬ ‫[()‬ ‫(‬ ‫‪exp − A11 ρ r2 1 + 2 A11 ρ r3 − A11 ρ r2 1 + A11 ρ r2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠــﻪ ﭼﻬــﺎرم‪ :‬ﻣﺮاﺣــﻞ دوم و ﺳــﻮم ‪ n‬ﺑــﺎر ﺗﮑــﺮار ﻣــﯽﺷــﻮﻧﺪ ﺗــﺎ ﻣﻘــﺪار ﺧﻄــﺎ‬ ‫) ) ‪ ( abs(ρ rk − ρ rk +1‬ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از ﻣﻘﺪار ﺧﻄﺎی ﻣﺠﺎز از ﭘﯿﺶ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه ﺷﻮد ) ‪.‬ﺑﺎ ﺣﺪس اوﻟﯿﻪ ‪ ρ rk‬ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪0.‬ﺗﻨﻬﺎ‬ ‫اﮔﺮ ﻣﻘﺪار ﺣﺪس زده ﺷﺪه ﺟﻮاب ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (41-2‬ﺟﻮاب ﺻﻔﺮ ﻣﯽدﻫﺪ و‬ ‫ﮔﺮﻧﻪ ﻣﻘﺪار آن ﻏﯿﺮ ﺻﻔﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪64‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬اﻋﻤﺎل ﯾﮏ ﺣﺪس اوﻟﯿﻪ از ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻣﺠﻬـﻮل ‪ ، ρ rk‬ﮐـﻪ در آن ‪ k‬ﻧﻤـﺎﯾﺶﮔـﺮ‬ ‫ﺗﮑﺮار اﺳﺖ‪ .27 p pr‬‬ ‫‪ρ r T pr‬‬ ‫=‪z‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﯾﮏ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ اراﺋـﻪ ﻣـﯽدﻫـﺪ و‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻣﻘﺪار ﺧﻄﺎی ﻣﻄﻠﻖ آن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ روش اﺳـﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘـﺰ ‪0/585‬درﺻـﺪ و در‬ ‫ﻣﺤﺪودهﻫﺎی زﯾﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺖ‪:‬‬ . (10−12‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗـﺼﺤﯿﺢ ﻣﻘـﺪار ‪ ρ r‬و ﺳـﭙﺲ ارزﯾـﺎﺑﯽ ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (40-2‬ﺑـﺮای ﺿـﺮﯾﺐ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی‪:‬‬ ‫‪0.

68157001‬‬ ‫‪A4 = 0.31506237‬‬ ‫‪A5 = −0.0‬‬ ‫‪1.27 p pr ‬‬ ‫‪T5 = ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ T pr ‬‬ ‫‪ ρ r‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (41-2‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﻘﺪار ﺿـﺮاﯾﺐ ‪ A1‬ﺗـﺎ ‪ A8‬ﻧﯿـﺰ ﭼﻨـﯿﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪A1 = 0.68446549‬‬ ‫‪1.0‬‬ ‫روش دراﻧﭽﻮک‪ -‬ﭘﻮروﯾﺲ‪ -‬راﺑﯿﻨﺴﻮن‬ ‫دراﻧﭽﻮک‪ -‬ﭘﻮروﯾﺲ‪ -‬راﺑﯿﻨﺴﻮن )‪ (1974‬راﺑﻄﻪای را ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎدﻟـﮥ ﺣﺎﻟـﺖ ﻧـﻮع‬ ‫ﺑﻨﺪﯾﮑﺖ‪ -‬وب‪ -‬روﺑﯿﻦ‪ 1‬ﺗﻮﺳﻌﻪ دادهاﻧﺪ‪ .0467099‬‬ ‫‪A6 = −0.‫‪65‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪0.53530771‬‬ ‫‪A8 = 0.0 < T pr < 3.Benedict –Webb – Rubin‬‬ .61232032‬‬ ‫‪A2 = −1.10488813‬‬ ‫‪A3 = −0.2 < p pr < 3.‬ﺑﺎ اﻧﻄﺒﺎق اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟـﻪ ﺑـﺎ ‪ 1500‬داده از ﻧﻤـﻮدار‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ای ﺑﺎ ﻫﺸﺖ ﺿﺮﯾﺐ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪(43-2‬‬ ‫‪=0‬‬ ‫‪T5‬‬ ‫‪ρr‬‬ ‫])‬ ‫( )‬ ‫(‬ ‫[‬ ‫‪1 + T1 ρ r + T2 ρ r2 + T3 ρ r5 + T4 ρ r2 1 + A8 ρ r2 exp − A8 ρ r2 −‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪A ‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪T1 =  A1 + 2 + 33 ‬‬ ‫‪T pr T pr ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪A ‬‬ ‫‪T2 =  A4 + 5 ‬‬ ‫‪T pr ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪A ‬‬ ‫‪T3 =  A5 + 6 ‬‬ ‫‪T pr ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪A ‬‬ ‫‪T4 =  37 ‬‬ ‫‪ T pr ‬‬ ‫‪ 0.57832720‬‬ ‫‪A7 = 0.

‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‪:‬‬ ‫‪nRTz‬‬ ‫‪p‬‬ ‫= ‪V‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺸﺘﻖﮔﯿﺮی از ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎﻻ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر در دﻣﺎی ﺛﺎﺑﺖ ‪ T‬ﺧﻮاﻫﯿﻢ داﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪ 1  ∂z  z ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ = nRT    − 2 ‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪ p  ∂p  p ‬‬ ‫‪ ∂V‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ∂p‬‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاردن در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (24-2‬راﺑﻄﮥ ﮐﻠﯽ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(45‬‬ ‫‪1 1  ∂z ‬‬ ‫‪−  ‬‬ ‫‪p z  ∂p  T‬‬ ‫= ‪cg‬‬ ‫‪1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪66‬‬ ‫روش ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (43-2‬ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺣﻞ روش دراﻧﭽﻮک‪ -‬اﺑﻮ ﻗﺎﺳﻢ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮔﺎز‪ 1‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺣﺠﻢ در واﺣﺪ ﺣﺠﻢ در ازای ﯾﮏ‬ ‫واﺣﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪T‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(44‬‬ ‫‪1  ∂V‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪V  ∂p‬‬ ‫‪cg = −‬‬ ‫‪ c g‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮔﺎز‪ psi −1 ،‬اﺳﺖ‪.Isothermal Gas Compressibility‬‬ .‬در ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ‪ ،‬ﺑﺮﺧﻼف ﻓﺎز ﮔﺎزی‪ ،‬ﻣﻘﺪار‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐﻮﭼﮏ اﺳﺖ و ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮض ﻣﯽﺷﻮد‪.0‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫آﮔﺎﻫﯽ از ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﻮدن ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﯿﺎل ﺑﺎ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر در ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﺴﯿﺎری از‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺰن ﺿﺮوری اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ روش در‬ ‫ﻣﺤﺪودهﻫﺎی ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ زﯾﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪0.2 < p pr < 3.05 < T pr < 3.0‬‬ ‫‪1.

‬‬ .‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (45-2‬را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺳـﺎدﮔﯽ ﺑﺮﺣـﺴﺐ ﻓـﺸﺎر و دﻣـﺎی ﺷـﺒﻪ ﮐﺎﻫـﺸﯽ‪ ،‬ﺑـﺎ‬ ‫ﮔﺬاﺷﺘﻦ ‪ p pc‬و ‪ p pr‬ﺑﻪ ﺟﺎی ‪ ، p‬ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪∂z‬‬ ‫‪− ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p pr p pc z  ∂ ( p pr p pc )‬‬ ‫‪Tpc‬‬ ‫= ‪cg‬‬ ‫ﺑﺎ ﺿﺮب ﮐﺮدن راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ در ‪: p pc‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1  ∂z ‬‬ ‫‪− ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p pr z  ∂p pr ‬‬ ‫‪Tpr‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(47‬‬ ‫= ‪c g p pc = c pr‬‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺮم ‪ c pr‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪c pr = c g p pc‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(48‬‬ ‫‪ c pr‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل؛‬ ‫‪ c g‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮔﺎز‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ p pc‬ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ‪ psi ،‬؛‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ ∂Z / ∂Ppr Tpr‬ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺷـﯿﺐ اﯾﺰوﺗﺮﻣـﺎل روی ﻧﻤـﻮدار ﺿـﺮﯾﺐ ‪z‬‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و ﮐﺘﺰ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‫‪67‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﮔﺎز اﯾﺪهال ‪ z = 1‬و ‪ (∂z ∂p ) = 0‬اﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ دارﯾﻢ‪:‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪p‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(46‬‬ ‫= ‪cg‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (45-2‬ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺣﺪود اﻧﺪازه ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺘﻈﺎر‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮔﺎز ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ‪.

52‬‬ ‫‪395.4‬‬ ‫‪600‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.72 ) − 37.4 psia‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ p pr‬و ‪ T pr‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (11-2‬و )‪:(12-2‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪= 2.72 ) = 395.72 ) − 12.99‬‬ ‫‪668.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪68‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪11-2‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﯾﮏ ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﮔﺎزی ‪ 0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫اﻟﻒ( در ﺻﻮرت ﻓﺮض رﻓﺘﺎر ﮔﺎز اﯾﺪهال‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ‪ c g‬را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (45-2‬ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫آورد‪:‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪= 500 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫= ‪cg‬‬ ‫ب( در ﺻﻮرت ﻓﺮض رﻓﺘﺎر ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ p pc‬و ‪ Tcr‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (17-2‬و )‪:(18-2‬‬ ‫‪T pc = 168 + 325(0.5(0.022‬‬ ‫‪  Tpr‬‬ .78‬‬ ‫‪ ∂z ‬‬ ‫‪ ∂p  = −.5 o R‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪p pc = 677 + 15(0.72 ) = 668.72‬اﺳﺖ‪ .52‬‬ ‫‪(∂z‬‬ ‫‪z = 0.5‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬از ﺷﮑﻞ ‪:1-2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺷﯿﺐ ‪∂p )Tpr =1.5(0.‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی‬ ‫اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮔﺎز را در ﻓﺸﺎر ‪ 2000 psi‬و دﻣﺎی ‪ 140o F‬ﺑﺎ ﻓﺮض‬ ‫اﻟﻒ( رﻓﺘﺎر ﮔﺎز اﯾﺪهال‬ ‫ب( رﻓﺘﺎر ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

36‬‬ ‫‪= 539 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪668.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪12-2‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﻤﻮدارﻫﺎی ﮐﻠﯽ ﺗﺮوب‪ ،‬ﻣﺜﺎل ‪ 11-2‬را دوﺑﺎره ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪.4‬‬ ‫= ‪cg‬‬ ‫ﻣﺎﺗﺮ ‪ ،‬ﺑﺮار و ﻋﺰﯾﺰ ‪ 2‬ﺗﮑﻨﯿﮑﯽ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮔﺎز اراﺋﻪ‬ ‫دادهاﻧﺪ‪ .‫‪69‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (47-2‬ﺑﺮای ‪: c pr‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪(− 0.3627‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪2.78‬‬ ‫= ‪c pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ c g‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(48-2‬‬ ‫‪0. Brar and Aziz‬‬ .99 0.36‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (49-2‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪0.4‬‬ ‫= ‪cg‬‬ ‫ﺗﺮوب‪ (1957) 1‬ﻧﻤﻮدارﻫﺎﯾﯽ را ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل‬ ‫ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ اراﺋﻪ داده اﺳﺖ )ﺷﮑﻞﻫﺎی ‪2‬ـ‪ .Matter.(4‬اﯾﻦ ﻧﻤﻮدارﻫﺎ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل‬ ‫ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ را ﺑﺼﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.Trube‬‬ ‫‪2.327‬‬ ‫‪= 543 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪668.022) = 0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬از ﺷﮑﻞ ‪ 3-2‬ﻣﻘﺪار ‪ c pr‬ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪c pr = 0.‬آﻧﻬﺎ ‪ c pr‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ‪ ∂p ∂ρ r‬ﺑﻪ ﺟﺎی ‪ ∂p ∂p pr‬ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (41-2‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ‪ p pr‬ﻣﺸﺘﻖ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ‪:‬‬ ‫‪1.

‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ ﮔﺎز‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز ﺳﺎزﻧﺪ ﺑﺮای ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺣﺠﻢ ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﮔﺎز در‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ) ‪ 60o F‬و ‪ ( 14.7 psia‬اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .27‬‬ ‫‪r Tpr‬‬ ‫=‬ ‫‪− 2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p pr z T pr  ρ r‬‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫‪1+‬‬ ‫‪∂z ∂ρ r Tpr ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪z‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(50‬‬ ‫‪c pr‬‬ ‫‪ ρ r‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﮔﺎز اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺸﺘﻖ ﺟﺰﯾﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (50-2‬از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪2‬ـ‪ (43‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(51‬‬ ‫)‬ ‫‪ ∂z ‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪2 4‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ = T1 + 2T2 ρ r + 5T3 ρ r + 2T4 ρ r 1 + A8 ρ r − A8 ρ r exp − A8 ρ r‬‬ ‫∂‬ ‫‪ρ‬‬ ‫‪ r  Tpr‬‬ ‫( )‬ ‫(‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ ‪ T1‬ﺗﺎ ‪ T5‬و ‪ A1‬ﺗﺎ ‪ A8‬ﻗﺒﻼً در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (43-2‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬اﯾـﻦ ﺧﺎﺻـﯿﺖ ﮔـﺎز ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺣﺠﻢ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺨﺼﯽ از ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﻌﯿﻦ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﺮ ﺣﺠﻢ ﻫﻤـﺎن ﻣﻘـﺪار‬ ‫ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﺎدﻟﻪ زﯾﺮ ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ .27  (∂z ∂ρ r )Tpr‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫=‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ∂p pr  zT pr 1 + ρ r (∂z ∂ρ r )Tpr ‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(49‬‬ ‫ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (49-2‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪(47-2‬‬ ‫ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫‪z‬‬ ‫‪ρ‬‬ ‫∂‬ ‫∂‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪70‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ∂z  0.

R ،‬‬ ‫‪zT‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪B g = 0.T‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪ p‬و دﻣﺎی ‪ ft 3 ، T‬؛‬ ‫‪ V sc‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.‫‪71‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪V p . scf ،‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ ‪ (11-2‬و ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﺮای ﺣﺠﻢ ‪: V‬‬ ‫‪znRT‬‬ ‫‪p zT‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪= sc‬‬ ‫= ‪Bg‬‬ ‫‪z sc nRTsc‬‬ ‫‪Tsc p‬‬ ‫‪p sc‬‬ ‫‪ z sc‬ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ z sc = 1.T‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(52‬‬ ‫‪Vsc‬‬ ‫= ‪Bg‬‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز ﺳﺎزﻧﺪ‪ ft 3 scf ،‬؛‬ ‫‪ V p .0 ،‬؛‬ ‫‪ p sc‬و ‪ Tsc‬ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.7 psia‬ﻣﻌـﺮف ﺷـﺮاﯾﻂ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ را ﻣﯽﺗﻮان ﺧﻼﺻﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(53‬‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪ ft 3 scf ،‬؛‬ ‫‪ z‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز؛‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪.02827‬‬ .‬‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺮض اﯾﻦﮐـﻪ ‪ Tsc = 520 o R‬و ‪ p sc = 14.

‫‪72‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ :4‬ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﺗﺮوب ﺑﺮای ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ .

scf ft 3‬‬ ‫‪zT‬‬ ‫‪E g = 35.Gas Expansion Factor‬‬ .6‬‬ ‫‪1.37‬‬ ‫در واﺣﺪﻫﺎی دﯾﮕﺮ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(56‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪.Field Unit‬‬ ‫‪2.6‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪Rρ g‬‬ ‫‪Ma‬‬ ‫‪E g = 198.005035‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻌﮑﻮس ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺒﺴﺎط ﮔﺎز ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد و ﺑﺎ ﻋﻼﻣﺖ ‪E g‬‬ ‫ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(55‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪.‫‪73‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫در ﺳﯿﺴﺘﻢ واﺣﺪی دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﻧﻔﺘﯽ‪ ،1‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﮥ‬ ‫زﯾﺮ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ bbl scf‬ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪zT‬‬ ‫‪p‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(54‬‬ ‫‪B g = 0.005035‬‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (54-2‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺒﺎرﺗﯽ از داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ‪ ρ g‬ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪Ma‬‬ ‫‪Rρ g‬‬ ‫‪B g = 0.37‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ در ﺗﺮم ‪ ρ g‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪Rρ g‬‬ ‫‪Ma‬‬ ‫‪E g = 35. scf bbl‬‬ ‫‪zT‬‬ ‫‪E g = 198.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪74‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪13-2‬‬ ‫ﯾﮏ ﭼﺎه ﺑﺎ دﺑﯽ ‪ 15000 ft 3 / day‬از ﯾﮏ ﻣﺨـﺰن ﮔـﺎزی ﺑـﺎ ﻓـﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ ‪psia‬‬ ‫‪ 2000‬و دﻣﺎی ‪ 120 o F‬ﮔﺎزی ﺑﺎ وزن ﻣﺨﺼﻮص ‪ 0.4 psia‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ Ppr‬و ‪: Tpr‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪= 2.15 scf ft 3‬‬ ‫)‪(0.‬اﮔﺮ اﺻﻄﮑﺎک ﻻﯾﻪﻫﺎی ﺳﯿﺎل ﮐﻢ ﺑﺎﺷﺪ )وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ(‪ ،‬اﻋﻤﺎل ﯾﮏ ﻧﯿﺮوی‬ .72‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .4‬‬ ‫‪600‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.78)(600‬‬ ‫‪E g = 35.5 o R‬‬ ‫‪Ppc = 668.000) = 2.78‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺒﺴﺎط ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(55-2‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪= 151.5‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬ﺑﺎ ﺷﮑﻞ ‪:1-2‬‬ ‫‪z = 0.52‬‬ ‫‪395.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (17-2‬و )‪:(18-2‬‬ ‫‪T pc = 395.15)(15.37‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ‪ scf day‬ﺑﺎ ﺿﺮب ﮐﺮدن دﺑﯽ ﺟﺮﯾـﺎن ﮔـﺎز‬ ‫) ‪ ( ft 3 day‬در ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺒﺴﺎط ﮔﺎز‪ ، E g ،‬در واﺣﺪ ‪: scf ft 3‬‬ ‫‪ = (151.267 MMscf day‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل از اﺻﻄﮑﺎک داﺧﻠﯽ ﺳﯿﺎل )ﻣﻘﺎوﻣﺖ( ﺑﻪ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﻨﺠﯿﺪه‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .99‬‬ ‫‪668.‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾـﺎن ﮔـﺎز‬ ‫را در واﺣﺪ ‪ scf day‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

72 × 10 − 2 lb mass ft − sec‬‬ ‫‪= 2.‫‪75‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺑﺮﺷﯽ ﮔﺮادﯾﺎن ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺰرﮔﯽ را ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ .09 × 10 −3 lb − sec ft 2‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻘﺪار وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﻤﯽﺷﻮد زﯾﺮا اﯾﻦ ﻣﻘﺪار را‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ دﻗﺘﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﺎ رواﺑﻂ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪ .‬ﯾـﮏ ﭘـﻮﯾﺰ ﻣﻌـﺎدل ﺳـﺮﻋﺖ ‪ 1 dyne − sec cm 2‬اﺳـﺖ و‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ رواﺑﻂ زﯾﺮ آن را ﺑﻪ دﯾﮕﺮ واﺣﺪﻫﺎ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪1 poise = 100centyipoises‬‬ ‫‪= 1 × 10 6 micropoises‬‬ ‫‪= 6.‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﻧـﺴﺒﺖ ﻧﯿـﺮوی ﺑﺮﺷـﯽ در واﺣـﺪ‬ ‫ﺳﻄﺢ ﺑﻪ ﮔﺮادﯾﺎن ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺤﻠﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ . T .‬ﺷﺒﯿﻪ دﯾﮕﺮ ﺧﻮاص‪،‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﯾﮏ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ ﺗﺎﺑﻊ زﯾﺮ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫) ‪µ g = ( p. y i‬‬ ‫ﮐﻪ در آن ‪ µ g‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻓﺎز ﮔﺎزی اﺳﺖ‪ . 1‬‬ ‫‪1.‬راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳـﺎده ﺑﯿـﺎن ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر‪ ،‬دﻣﺎ و ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎز اﺳﺖ‪ .Correlation‬‬ .‬ﺗﻌﺪادی از رواﺑﻂ وﯾـﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‬ ‫ﮔﺎز ﮐﻪ اﻏﻠﺐ در ﺻﻨﻌﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺻﻮرتﻫﺎی ﺗﻐﯿﯿﺮﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺎﺑﻊ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬واﺣﺪﻫﺎی وﯾـﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﭘـﻮﯾﺰ‪ ،‬ﺳـﺎﻧﺘﯽ‬ ‫ﭘﻮﯾﺰ ﯾﺎ ﻣﯿﮑﺮو ﭘﻮﯾﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‪ ،‬ﻫﺮ ﻻﯾﻪ‬ ‫ﺳﯿﺎل ﮐﺸﺶ اﺻﻄﮑﺎﮐﯽ ﺑﺰرﮔﺘﺮی ﺑﺮ ﻻﯾﻪﻫﺎی ﻫﻤﺠﻮار ﺧﻮد اﻋﻤﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻣﺘﻌﺎﻗﺒﺎً‬ ‫ﮔﺮادﯾﺎن ﺳﺮﻋﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫روشﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ‬ ‫از دو روش در ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫روش ﺗﻄﺎﺑﻘﯽ‪ 1‬ﮐﺎر‪ -‬ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ‪ -‬ﺑﺮوس؛‬ ‫•‬ ‫روش ﻟﯽ‪ -‬ﮔﻨﺰاﻟﺰ‪ -‬اﯾﮑﯿﻦ‪.

Lee.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﯾﮏ اﺗﻤـﺴﻔﺮ ﻓـﺸﺎر و دﻣـﺎی ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ از‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 5-2‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪76‬‬ ‫روش ﮐﺎر‪ -‬ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ‪ -‬ﺑﺮوس‬ ‫ﮐﺎر‪ -‬ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ‪ -‬ﺑﺮوس )‪ (1954‬رواﺑﻄﯽ ﻧﻤﻮداری را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از دﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺸﺎر و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز اراﺋﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪. CO2‬و ‪ ( N 2‬در ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ 5‬درﺻـﺪ ﻣـﻮﻟﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬اﺟﺰای ﻏﯿـﺮ ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﮔـﺎز ﺑـﻪ‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻓﺎز ﮔﺎزی ﺗﻤﺎﯾﻞ دارﻧﺪ‪ .‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬از روی ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫـﺸﯽ‪ ،‬ﻧـﺴﺒﺖ وﯾـﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ) ‪ ( µ g µ1‬از‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-2‬ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‪ ، µ1 ،‬را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ وﺟﻮد ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻏﯿـﺮ‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﮑﻞ ‪ 5-2‬ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮐﺮد‪ .Gonzalez.Eakin Method‬‬ .‬اﮔﺮ درﺻـﺪ ﻏﻠﻈـﺖ ﮔﺎزﻫـﺎی‬ ‫ﻏﯿﺮ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ) ‪ H 2 S .‬ﺗﺮم ‪ µ g‬ﻣﻌﺮف وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔـﺎز در ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﻮاﺳـﺘﻪ ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪای اﺳﺘﻔﺎده از اﯾﻦ رواﺑﻂ ﻧﻤﻮداری در ﻣﺮاﺣﻞ زﯾﺮ ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧـﯽ و وزن ﻣﻮﻟﮑـﻮﻟﯽ ﻇـﺎﻫﺮی ﮔـﺎز ﻃﺒﯿﻌـﯽ ﺑـﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از وزن ﻣﺨﺼﻮص ﯾﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ آن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺗﺄﺛﯿﺮ اﺟﺰا و ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻏﯿﺮ ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑـﺮ‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرات زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(57‬‬ ‫‪µ1 = (µ1 )uncorrected + (∆µ )N 2 + (∆µ )CO 2 + (∆µ )H 2 S‬‬ ‫‪ µ1‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪۀ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﯾﮏ اﺗﻤﺴﻔﺮ و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ (∆µ )N 2‬ﺗﺼﺤﯿﺤﺎت وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﺎﺷﯽ از وﺟﻮد ‪ N 2‬؛‬ ‫‪ (∆µ )CO 2‬ﺗﺼﺤﯿﺤﺎت وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﺎﺷﯽ از وﺟﻮد ‪ CO2‬؛‬ ‫‪ (∆µ )H 2 S‬ﺗﺼﺤﯿﺤﺎت وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﺎﺷﯽ از وﺟﻮد ‪ H 2 S‬؛‬ ‫‪ (µ1 )uncorrected‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺸﺪه‪. cp ،‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ‪.‬‬ ‫‪1.

01695cp‬‬ ‫‪µ1 1‬‬ ‫= ‪µg‬‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ )‪ (1977‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ رﯾﺎﺿﯽ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔـﺎز ﻃﺒﯿﻌـﯽ‬ ‫در ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪ ، µ1 ،‬اراﺋﻪ و ﻧﯿـﺰ ﻣﻌـﺎدﻻﺗﯽ را ﺑـﺮای ﺗﺨﻤـﯿﻦ ﺗـﺄﺛﯿﺮات‬ ‫‪ H 2 S .99‬‬ ‫‪T pr = 1. CO2‬و ‪ N 2‬ﺑﺮ ‪ µ1‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورده اﺳﺖ‪:‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎلﻫﺎی زﯾﺮ اﺳﺘﻔﺎده از رواﺑﻂ ﻧﻤﻮداری ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪14‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎی ﻣﺜﺎل ‪،13-2‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.96 ) = 20.0113‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ p pr‬و ‪: T pr‬‬ ‫‪p pr = 2.5)(0.72 )(28.52‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﺴﺒﺖ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ )ﺷﮑﻞ ‪:(6-2‬‬ ‫‪µg‬‬ ‫‪= 1.‫‪77‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز‪ ، µ g ،‬در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی دﻟﺨﻮاه ﺑﺎ ﺿـﺮب وﯾـﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ در‬ ‫ﻓﺸﺎر ﯾﮏ اﺗﻤﺴﻔﺮ و دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪ ، µ1 ،‬در ﻧﺴﺒﺖ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽ آﯾﺪ‪.85‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز در ‪ 1 atm‬و ‪ 140˚ F‬ﺑﺎ ﺷﮑﻞ ‪:5-2‬‬ ‫‪µ1 = 0.0113) = 0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﮔﺎز‪:‬‬ ‫‪M a = (0.5‬‬ ‫‪µ1‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ‪:‬‬ ‫‪µg‬‬ ‫‪(µ ) = (1.

Dempsey .49 × 10 −3 log γ g + 3.24 × 10 −3 )] (∆µ )N 2 = y N 2 [(8.709 × 10 −5 − 2.118 × 10 −3 − 6. CO2 ‫ ﮐﺴﺮﻫﺎی ﻣﻮﻟﯽ‬y N 2 ‫ و‬y H 2 S . y CO 2 :‫(را ﺑﺎ راﺑﻄﻪ زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‬   µg ln T pr    µ1 ( µg ) ‫( ﻧﺴﺒﺖ داﻧﺴﯿﺘﻪ‬1965) 1‫دﻣﭙﺴﯽ‬ µ1   = a 0 + a1 p pr + a 2 p 2pr + a3 p 3pr + T pr a 4 + a5 p pr + a 6 p 2pr + a7 p 3pr  ( ) ( + T pr2 a8 + a9 p pr + a10 p 2pr + a11 p 3pr + T pr3 a12 + a13 p pr + a14 p 2pr + a15 p 3pr ) (62‫ـ‬2) ) ‫ ˚؛‬R ،‫ دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی‬T pr .15 × 10 −3 log γ g (∆µ )CO 2 = yCO 2 [(9.062 × 10 −6 γ g (T − 460 ) (59‫ـ‬2) + 8. psi ،‫ ﻓﺸﺎر ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی‬p pr 1.73 × 10 −3 (60‫ـ‬2) )] (61‫ـ‬2) ‫ ؛‬cp ،‫ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‬µ1 ‫ ˚؛‬R ،‫ دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‬T ‫ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز؛‬γ g .(‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ‬ 78 µ1 = (µ1 )uncorrected + (∆µ )CO 2 + (∆µ )H 2 S + (∆µ )N 2 (µ1 )uncorrected [ (58‫ـ‬2) ] = 1.08 × 10 −3 )log γ g + (6.59 × 10 −3 )] (∆µ )H 2 S [( ) ( = y H 2 S 8. N 2 ‫ و‬H 2 S .48 × 10 −3 )log γ g + (9.

.‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ :5‬راﺑﻄﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﮐﺎرـ ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ ـ ﺑﺮوس‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ :6‬راﺑﻄﮥ ﻧﺴﺒﺖ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﮥ ﮐﺎر ـ ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ ـ ﺑﺮوس‬ ‫‪ a 0 ..a15‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﻌﺎدﻻتاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺪار آﻧﻬﺎ در زﯾﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪79‬‬ .

39643306‬‬ ‫‪a1 = 2.49803305‬‬ ‫)‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪a14‬‬ ‫‪a 6 = 3.09579263(10‬‬ ‫‪a11 = 4.970547414‬‬ ‫‪a10 = −1.5 +‬‬ ‫‪Y = 2 .41015512 10 −3‬‬ ‫‪−2‬‬ ‫‪−1‬‬ ‫‪−2‬‬ ‫‪−4‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪a 2 = −2.46211820‬‬ ‫‪a9 = 1.39387178(10‬‬ ‫) ‪= −1.02M a )T 1.4  ‬‬ ‫‪−4‬‬ ‫‪(9.01M a‬‬ ‫‪T‬‬ ‫=‪K‬‬ ‫‪X = 3 .5‬‬ ‫‪209 + 19M a + T‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(65‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(66‬‬ ‫‪ ρ g‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز در دﻣﺎ وﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ M a‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی‪.‫‪80‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪a8 = −7.86264054 10 −1‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪a3 = 8.‬آﻧﻬﺎ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز را ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪای از دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ و‬ ‫وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﮔﺎز ﺑﯿﺎن ﮐﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(63‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(64‬‬ ‫‪  ρ g Y ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪µ g = 10 K exp  X ‬‬ ‫‪  62.2 X‬‬ .044324 10 −2‬‬ ‫(‬ ‫روش ﻟﯽ‪ -‬ﮔﻨﺰاﻟﺰ‪ -‬اﯾﮑﯿﻦ‬ ‫ﻟﯽ‪ -‬ﮔﻨﺰاﻟﺰ‪ -‬اﯾﮑﯿﻦ )‪ (1966‬روﺷﯽ ﻧﯿﻤﻪ ﺗﺠﺮﺑﯽ را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎزﻫﺎی‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪ .‬‬ ‫‪986‬‬ ‫‪+ 0.86408848(10‬‬ ‫) ‪= 2.80860949‬‬ ‫‪a13‬‬ ‫‪a5 = −3.60373020 10 −1‬‬ ‫‪a15‬‬ ‫‪a 7 = −1.4 + 0.49144925 10 −1‬‬ ‫) (‬ ‫) ‪= 8.93385648 10 −1‬‬ ‫‪a 0 = −2.03367881(10‬‬ ‫) ‪= −6.05420522 10 −3‬‬ ‫‪a12‬‬ ‫‪a 4 = 2.4 − 0 .

85)](600‬‬ ‫=‪K‬‬ ‫‪= 119.‬ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و‬ .35‬‬ ‫‪  = 0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:(16-2‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪(2000)(20.5 +‬‬ ‫‪+ 0.72 ) exp 5.72‬‬ ‫‪209 + 19(20.02(20.85) = 8.35‬‬ ‫‪600‬‬ ‫‪Y = 2.78‬‬ ‫= ‪ρg‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ‪ X .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪15‬‬ ‫در ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪ 14‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز را دوﺑﺎره ﺑﺎ روش ﻟﯽ‪ -‬ﮔﻨﺰاﻟﺰ‪ -‬اﯾﮑﯿﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.5‬‬ ‫[‬ ‫)‪9.3  ‬‬ ‫‪µ g = 10 (119.‫‪81‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﻣﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﻣﻘـﺎدﯾﺮ داﻧـﺴﯿﺘﻪ را ﺑـﺎ اﻧﺤـﺮاف اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ‪ 27‬درﺻـﺪ و‬ ‫ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ اﻧﺤﺮاف ‪ 8/99‬درﺻـﺪ ﭘـﯿﺶﺑﯿﻨـﯽ ﮐﻨـﺪ‪ .35) = 1.4 − 0.‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دﻫﻨﺪﮔﺎن اﯾﻦ راﺑﻄﻪ اﺷﺎره ﮐﺮدهاﻧـﺪ‬ ‫ﮐﻪ از اﯾﻦ روش ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﮔﺎزﻫﺎی ﺗﺮش اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪.01(20.33‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 8 .3 lb‬‬ ‫)‪(10.4 + 0.‬اﯾـﻦ راﺑﻄـﻪ ﺑـﺮای ﮔﺎزﻫـﺎﯾﯽ ﺑـﺎ وزن‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺎﻻ دﻗﺖ و ﺻﺤﺖ ﮐﻤﺘﺮی دارد‪ .2(5.4  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪−4‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﺎم‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﺨﻠﻮﻃﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﭘﯿﭽﯿﺪه‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﺎﻣﻞ اﻧﻮاع ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦﻫﺎ و ﻧﯿﺰ ﻣﻘﺪاری‬ ‫اﺟﺰای ﻓﺮﻋﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻮﻟﻔﻮر‪ ،‬ﻧﯿﺘﺮوژن‪ ،‬اﮐﺴﯿﮋن و ﻫﻠﯿﻮم‪ ،‬اﺳﺖ‪ .85) = 5.73)(600)(0.0173cp‬‬ ‫‪ 62.85) + 600‬‬ ‫‪986‬‬ ‫‪X = 3 .33‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(63-2‬‬ ‫‪1. K‬و ‪ Y‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (64-2‬و‬ ‫)‪ (65-2‬و )‪:(66-2‬‬ ‫‪1.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪82‬‬ ‫ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﻪ ﻏﻠﻈﺖ اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ ﻫﺎ و اﺟﺰای ﻓﺮﻋﯽ ﺑﺴﯿﺎر واﺑﺴﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬وزن ﻣﺨـﺼﻮص ﯾـﮏ ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ داﻧﺴﯿﺘﻪ آب در دﻣﺎی ‪ 60o F‬و ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ .‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪ lb ft 3‬ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﺧﻮاص اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﻪ دﺳﺖ ﻧﯿﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﺧﻮاص را ﺑﺎ رواﺑﻂ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه ﺑﻪ دﺳﺖ ﺑﯿﺎورﻧﺪ‪.‬ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ اوﻟﯿﻪ ﻻزم ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت‬ ‫ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﺳﯿﺎل؛‬ ‫•‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل؛‬ ‫•‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز؛‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻓﻮق اﺷﺒﺎع؛‬ ‫•‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻞ؛‬ ‫•‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم؛‬ ‫•‬ ‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ‪.‬‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ اﯾﻦ ﺧﻮاص ﻣﻌﻤﻮﻻً در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺳﯿﺎﻻت واﻗﻌﯽ ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺟﺮم ﯾﮏ واﺣﺪ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻒ دﻗﯿﻖ ﻋﻤﻠﯽ و ﺗﺌﻮری ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه در ﺣﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺘﯽ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪ .

‬داﻧﺴﯿﺘﻪ آب ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ‪ 62.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪16‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص و ‪ API‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم را ﺑﺎ داﻧـﺴﯿﺘﻪ اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی‬ ‫ﺷﺪۀ ‪ 53 lb ft 3‬در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.4‬‬ ‫= ‪γo‬‬ .‬اﯾﻦ ﻣﻘﯿـﺎس ﮐـﺎﻣﻼً‬ ‫ﺑﻪ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(68‬‬ ‫‪− 131.4 lb / ft 3‬اﺳﺖ؛ در ﻧﺘﯿﺠﻪ‪:‬‬ ‫‪.4‬‬ ‫= ‪γo‬‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ و وزن ﻣﺨﺼﻮص در ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔﺖ ﺑـﺴﯿﺎر اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ اﻣـﺎ ﻣﻌﻤـﻮﻻً‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻘﯿﺎس ‪ API‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﺮﺟﯿﺢ داده ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(67-2‬‬ ‫‪53‬‬ ‫‪= 0.5‬‬ ‫= ‪API‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪γo‬‬ ‫‪ API‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖﻫﺎی ﺧﺎم ﻣﻌﻤﻮﻻً ‪ 47 ˚ API‬ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﻫﺎی ﺧﺎم ﺳﺒﮏ ﺗﺎ ‪10 ˚API‬‬ ‫ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﻫﺎی ﺧﺎم آﺳﻔﺎﻟﺘﯿﮏ ﺳﻨﮕﯿﻦ اﺳﺖ‪.849‬‬ ‫‪62. 60 o 60 o‬‬ ‫‪ρo‬‬ ‫‪62.‫‪83‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪ρo‬‬ ‫‪ρw‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(67‬‬ ‫= ‪γo‬‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ ρ o‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم‪ lb / ft 3 ،‬؛‬ ‫‪3‬‬ ‫‪ ρ w‬داﻧﺴﯿﺘﻪ آب‪. lb ft ،‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟـﻪ داﺷـﺖ ﮐـﻪ وزن ﻣﺨـﺼﻮص ﻣـﺎﯾﻊ ﺑـﺪون ﺑﻌـﺪ اﺳـﺖ‪ ،‬اﻣـﺎ ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺑـﺎ‬ ‫واﺣﺪﻫﺎی ‪ 60 o /60 o‬ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐـﻪ ﻫـﺮ دو داﻧـﺴﯿﺘﻪ در ﺷـﺮاﯾﻂ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪهاﻧﺪ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺷﻮد‪ .5‬‬ ‫‪141.

Weighted Average‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪17‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه‪ 2‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم اﻧﺠﺎم و ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺗﻔﮑﯿﮏ ﺷﺪه در ﺟﺪول زﯾﺮ‬ ‫ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺟﺪا ﺷﺪه را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫‪1.849‬‬ ‫= ‪API‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ‪ γ g‬ﺑﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ‪ 1‬وزن ﻣﺨـﺼﻮص ﮔﺎزﻫـﺎی ﺟـﺪا‬ ‫ﺷﺪه از ﻫﺮ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .Separator Tests‬‬ .5 = 35.2 o API‬‬ ‫‪0.5‬‬ ‫‪− 131.‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑـﻪ ﻧﻔـﺖ‬ ‫ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ؛ ﯾﻌﻨﯽ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(69‬‬ ‫‪+ Rst γ st‬‬ ‫) ‪∑ (R ) (γ‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪sep i‬‬ ‫‪+ Rst‬‬ ‫‪sep i‬‬ ‫) ‪∑ (R‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪sep i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫= ‪γg‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪ n‬ﺗﻌﺪاد ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ؛‬ ‫‪ Rsep‬ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه‪ scf STB ،‬؛‬ ‫‪ γ sep‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه؛‬ ‫‪ Rst‬ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ‪ scf STB‬؛‬ ‫‪ γ st‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪84‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪ API‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ‪:‬‬ ‫‪141.

‬‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﮔﺎز و ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﻌﯿﻦ در ﯾﮏ دﻣﺎی ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺗﺎ رﺳﯿﺪن ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع‪ ،‬اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﭘـﻨﺞ راﺑﻄـﮥ‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﯽ زﯾﺮ ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ‪ -‬ﺑﮕﺰ ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻣﺎرﻫﻮن؛‬ .‬‬ ‫ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ﺑـﺮای ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم‬ ‫ﻓﻮق اﺷﺒﺎع در ﺷﮑﻞ ‪ 7-2‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﻧﻔﺖ‬ ‫ﺧﺎم ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻣﺤﮑﻢ از ﻓﺸﺎر‪ ،‬دﻣﺎ‪ API ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ و ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﮔﺎز اﺳﺖ‪.‬زﯾـﺮ ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ ،‬ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل آزاد و ﻣﻘﺪار ‪ Rs‬ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻓـﺸﺎر ﮐـﻢ ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‫‪85‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺗﺨﻤﯿﻦ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻣﺤﻠﻮل ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(69-2‬‬ ‫‪(724 )(0.296 ) = 0.819‬‬ ‫‪724 + 202 + 58‬‬ ‫= ‪γg‬‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ‪ Rs‬ﺗﻌﺪاد ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﮔﺎزی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ‬ ‫ﺧﺎم ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه در دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﻣﻌﯿﻦ ﺣﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .956 ) + (58)(1.‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻬﻢﺗﺮ از اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﻘﺪار ﮔﺎزی ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر در‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﺣﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﻘﺪار ﮔﺎزی اﺳﺖ ﮐﻪ از ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ﺧﺎرج ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﺑﺎ ﮐـﺎﻫﺶ ﻓـﺸﺎر ﻣﺨـﺰن از ﻓـﺸﺎر ‪pi‬‬ ‫)ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن( ﺗﺎ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ ، pb‬ﻫﯿﭻ ﮔﺎزی از ﻧﻔﺖ ﺧﺎرج ﻧﻤﯽﺷـﻮد و در‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻣﻘﺪار ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺧﻮد ) ‪ ( Rsb‬ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ .‬در ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع )ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب( ﻫﻤﮥ ﮔﺎزﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺣﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺧﻮد ﻣﯽرﺳﺪ‪ .743) + (202 )(0.

Standing Correlation‬‬ .‬ﻣﯿـﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄـﺎی اﯾـﻦ راﺑﻄـﻪ ‪4.4 10 x ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪ 18.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪18‬‬ ‫دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ‪ PVT‬زﯾﺮ ﺑﺮای ﺷﺶ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﻮﺟﻮداﻧـﺪ و‬ ‫از ﯾﮏ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه دو ﻣﺮﺣﻠﻪای در ﺳﻄﺢ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪1.8%‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .2‬‬ ‫)‪x = 0.00091(T − 460‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪.‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ راﺑﻄﮥ ﻧﻤﻮداریاش را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ رﯾﺎﺿﯽ راﺣـﺖﺗـﺮی ﻧﯿـﺰ ﺑﯿـﺎن ﮐـﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(70‬‬ ‫‪1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪86‬‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ‪ -‬ﻓﺮﺷﺎد‪.2048‬‬ ‫‪ p‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪Rs = γ g ‬‬ ‫‪+ 1.0125 API − 0.‬‬ ‫راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‬ ‫‪1‬‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ راﺑﻄﻪای ﻧﻤﻮداری را ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ از‬ ‫ﻓﺸﺎر‪ ،‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز‪ API ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ و ﺑﺎ دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﺗﻨﻬﺎ در ﻓﺸﺎر ﺣﺒﺎب و ﻓﺸﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻧﻔﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬اﯾـﻦ راﺑﻄـﻪ‬ ‫از ‪ 105‬ﻧﻘﻄﻪ داده آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑﺎ آزﻣﺎﯾﺶ ‪ 22‬ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻧﻔﺖ ﻫﺎی ﺧـﺎم‬ ‫و ﮔﺎزﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳـﺖ‪ .

Absolute Average Error‬‬ .‫‪87‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ :7‬ﻧﻤﻮدار ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪ -‬ﻓﺸﺎر‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪˚F ،‬؛‬ ‫‪ pb‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ psig ،‬؛‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ p sep‬ﻓﺸﺎر ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه‪ psig ،‬؛‬ ‫‪ Tsep‬دﻣﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‪˚F ،‬؛‬ ‫‪−1‬‬ ‫‪ c o‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﻧﻔﺖ در ﯾﮏ ﻓﺸﺎر ﻣﻌﯿﻦ‪.‬‬ ‫‪1. psi ،‬‬ ‫ﺑﺎ راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺑﺰﻧﯿﺪ و آن را‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻘﺪار آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻄﺎی ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻣﻄﻠﻖ )‪ 1(AAE‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪88‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (70-2‬ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪ ،‬ﻧﺘﺎﯾﺞ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ‪ -‬ﺑﮕﺰ‬ ‫‪1‬‬ ‫واﺳﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕﺰ )‪ (1980‬راﺑﻄﮥ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﻬﺒﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪای را ﺑﺮای ﺗﺨﻤـﯿﻦ ‪ Rs‬از آﻧـﺎﻟﯿﺰ‬ ‫رﮔﺮﺳﯿﻮن ‪ 5008‬ﻧﻘﻄﻪ دادۀ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪۀ ﮔﺎز اراﺋﻪ دادﻧﺪ‪ .‬ﺑـﺮ اﺳـﺎس‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ ‪ 30 o API‬دادهﻫﺎی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه ﺑﻪ دو ﮔﺮوه ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪهاﻧﺪ و ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫زﯾﺮ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(71‬‬ ‫‪  API ‬‬ ‫‪Rs = C1γ gs p C 2 exp C 3 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  T ‬‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺿﺮاﯾﺐ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺪول زﯾﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪1.Beggs Correlation‬‬ .Vasquea.

‬اﮔـﺮ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺗﻔﮑﯿـﮏ ﮐﻨﻨـﺪه‬ ‫ﻧﺎﻣﻌﻠﻮم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (71-2‬از ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﺸﺪه اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺳﺎﺗﻮن و ﻓﺮﺷﺎد )‪ (1984‬ﺑﺎ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ راﺑﻄﻪ ﺑﺎﻻ ﻧـﺸﺎن دادﻧـﺪ ﮐـﻪ اﯾـﻦ راﺑﻄـﻪ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫﺎی اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄﺎی ﻣﻄﻠﻖ ‪ 12.˚R ،‬‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﮔﺎزی ﮐﻪ واﺳﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕﺰ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ و در ﻫﻤﻪ رواﺑﻂ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه‬ ‫از ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪۀ دو ﻣﺮﺣﻠﻪای ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪19‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از داده ﻫﺎی ‪ PVT‬ﺷﺶ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﺜﺎل ‪ ،18-2‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼلﮔـﺎز‬ ‫را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.‫‪89‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺑﺎ داﻧﺴﺘﻦ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﻘﺪار وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد ﮐﻪ ﮔﺎز در آﻧﻬﺎ‬ ‫از ﻧﻔﺖ ﺟﺪا ﻣﯽﺷﻮد واﺳﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕﺰ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺪار وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺟﺪا‬ ‫ﺷﺪه از ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه ‪ 100 psig‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﻮد زﯾـﺮا اﯾـﻦ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﺒﻨﺎ ﻣﻌﺮف ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﺸﺎری ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪهﻫﺎی ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﻧﻔﺘﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ . p sep‬؛‬ ‫‪ p sep‬ﻓﺸﺎر ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه‪psia ،‬؛‬ ‫‪ Tsep‬دﻣﺎی ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه‪.‬‬ .‬ﻓﺸﺎر ﻣﺮﺣﻠﻪ اول ‪ 100 psig‬اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﺷﺪه و ﻓﺸﺎر ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم ﻓﺸﺎر ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﺑـﻮده اﺳـﺖ‪ .‬آﻧﻬﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ را ﺑﺮای ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﮔﺎز ‪ γ g‬ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﻣﺒﻨـﺎی ﺗﻔﮑﯿـﮏ ﮐﻨﻨـﺪه‬ ‫اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(72‬‬ ‫‪ p sep ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 114.7 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪γ gs = γ g 1 + 5.912(10 −5 )( API )(Tsep − 460 )log‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ γ gs‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻣﺒﻨﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه؛‬ ‫‪ γ g‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه ) ‪( Tsep .7%‬را ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﮐﻨﺪ‪.

8869 − [14.Correlating Number‬‬ .172 ‬‬ ‫)‪ (T − 460‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫* ‪ pb‬ﯾﮏ ﻋﺪد ارﺗﺒﺎط دﻫﻨﺪه‪ 1‬اﺳﺖ و ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪p b * = 10 x‬‬ ‫]) ‪x = 2.989 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪( pb *)‬‬ ‫‪Rs = γ g ‬‬ ‫‪0.‬راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪1. 5‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪20‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪ 18-2‬را دوﺑﺎره ﺗﮑﺮار ﮐﻨﯿﺪ و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز را ﺑﺎ راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫آورﯾﺪ‪.98%‬ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .28%‬و‬ ‫‪ 6.3093 log ( p‬‬ ‫‪0.1811 − 3.‬‬ ‫‪1.‬ﻣﯿﺰان ﺧﻄﺎ و اﻧﺤﺮاف اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿـﺐ ‪ 1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪90‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ‬ ‫ﮔﻼﺳﻮ )‪ (1980‬ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ‪ 45‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم درﯾﺎی ﺷﻤﺎل راﺑﻄﻪای را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ‪ API‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ‪ ،‬ﻓـﺸﺎر‪ ،‬دﻣـﺎ و وزن ﻣﺨـﺼﻮص‬ ‫ﮔﺎز اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .2255‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(73‬‬ ‫‪ API 0.

843208‬‬ ‫‪b = 1.‬‬ ‫‪1.1437‬‬ ‫‪d = −1.398441‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪21‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪ 18-2‬را دوﺑﺎره ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﮥ ﻣﺎرﻫﻮن ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪.Marhoun's Correlation‬‬ .˚R ،‬‬ ‫‪ a − e‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪a = 185.‬راﺑﻄﮥ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺮﺗﺐ و ﺑﺮای ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﺣﻞ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫]‬ ‫‪e‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(74‬‬ ‫[‬ ‫‪Rs = aγ gb γ ocT d p‬‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ؛‬ ‫‪ γ o‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪.877840‬‬ ‫‪c = −3.32657‬‬ ‫‪e = 1.‫‪91‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻣﺎرﻫﻮن‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻣﺎرﻫﻮن )‪ (1988‬ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ‪ 60‬داده آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع راﺑﻄﻪای را ﺑﺮای‬ ‫ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪ .

˚R ،‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪22‬‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ‪ -‬ﻓﺮﺷﺎد را ﺑﺎ ﺣﻞ دوﺑﺎره ﻣﺜﺎل ‪ 18-2‬آزﻣﺎﯾﺶ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪.‬اﯾـﺸﺎن ﭘﺎﯾﮕـﺎه دادۀ ‪PVT‬‬ ‫‪1‬‬ ‫را ﺑـﺎ‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ‪ 81‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧـﺎم ﺧﻠـﯿﺞ ﻣﮑﺰﯾﮑـﻮ اﯾﺠـﺎد ﮐﺮدﻧـﺪ‪ .PVT Data Base‬‬ .‬ﭘﺘﺮوﺳـﮑﯽ و‬ ‫ﻓﺮﺷﺎد راﺑﻄﮥ زﯾﺮ را در ﻧﻬﺎﯾﺖ اراﺋﻪ دادﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪1.561(10 −5 )(T − 460‬‬ ‫‪1.3911‬‬ ‫) ‪x = 7.8439 10 x ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 112.340 γ g0.‬‬ ‫‪1.5410‬‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪psia ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪.73184‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(75‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪Rs = ‬‬ ‫‪+ 12.727‬‬ ‫‪‬‬ ‫) ‪− 4.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪92‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ‪ -‬ﻓﺮﺷﺎد‬ ‫ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ و ﻓﺮﺷﺎد )‪ (1993‬از ﻧﺮماﻓﺰار رﮔﺮﺳﯿﻮن ﭼﻨﺪﺗﺎﯾﯽ ﻏﯿﺮﺧﻄﯽ ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫آوردن ﯾﮏ راﺑﻄﮥ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدﻧﺪ‪ .916(10 −4 )( API‬‬ ‫‪1.

‫‪93‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز را ﻣﯽﺗـﻮان از دادهﻫـﺎی آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎﻫﯽ ‪ PVT‬در ﻓـﺸﺎر و دﻣـﺎی‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﻧﯿﺰ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫ﻣﮏ ﮐﯿﻦ )‪ (1991‬ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ از ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ وزنﻫـﺎی ﻣﺨـﺼﻮص ﮔـﺎز در‬ ‫ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه و ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ γ g‬اﺳـﺘﻔﺎده ﮐـﺮد‪ .‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ زﯾﺮ راﺑﻄﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ‪ Rs‬را ﺑﺎ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪،‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﮔﺎز و ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(76‬‬ ‫‪Bo ρ o − 62.‬ﺧﻄـﺎی ﻣﺤﺎﺳـﺒﮥ ‪ Rs‬ﺑـﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ ﺑﺎﻻ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ دﻗﺖ دادهﻫﺎی ‪ PVT‬ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪23‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘـﻔﺎده از دادهﻫﺎی ﻣﺜﺎل ‪ ،18-2‬ﻣﻘﺪار ‪ Rs‬را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (76-2‬ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺑﺰﻧﯿﺪ‪.‬‬ .0136γ g‬‬ ‫= ‪Rs‬‬ ‫‪ ρ o‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه؛‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪.4γ o‬‬ ‫‪0.

T‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﻘﻘﺎن ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺗﺮﮐﯿﺐ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﺑﺎﻻ را در ﯾﮏ ﺷﮑﻞ ﻧﻤﻮداری ﯾﺎ‬ ‫ﻋﺒﺎرت رﯾﺎﺿﯽ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ؛‬ ‫•‬ ‫واﺳﮑﻮﺋﺰ‪ -‬ﺑﮕﺰ؛‬ ‫•‬ ‫ﮔﻼﺳﻮ؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﺎرﻫﻮن؛‬ ‫‪1 Constant.‬ﭼﻨـﺪﯾﻦ‬ ‫راﺑﻄﮥ رﯾﺎﺿﯽ و ﻧﻤﻮداری ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ‪ pb‬در اﯾﻦ ﭼﻬﺎر دﻫﮥ اﺧﯿﺮ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷـﺪهاﻧـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫اﺳﺎﺳﺎً ﺑﺮ اﯾﻦ ﻓﺮض اﺳﺘﻮاراﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤـﻼل ﮔـﺎز ‪، Rs‬‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﮔﺎز ‪ API ، γ g‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ و دﻣﺎ ‪ T‬اﺳﺖ؛ ﯾﻌﻨﯽ‪:‬‬ ‫) ‪p b = f (Rs . γ g . API .‬اﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻣﻬﻢ را ﻣﯽﺗﻮان در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺮای‬ ‫ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﺎ آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎط ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ‪ 1‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪94‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ pb‬ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑـﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻓـﺸﺎری اﺳـﺖ ﮐـﻪ در آن‬ ‫اوﻟﯿﻦ ﺣﺒﺎب ﮔﺎز از ﻧﻔﺖ آزاد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﺑﺎﯾـﺪ‬ ‫اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ را از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪۀ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ دﺳﺖ آورﻧـﺪ‪ .Composition Expansion Test‬‬ .

2  s‬‬ ‫‪ γ g‬‬ ‫‪‬‬ ‫) ‪a = 0.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪24‬‬ ‫دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﺜﺎل ‪ 18-2‬ﺑﺮای راﺣﺘﯽ ﮐﺎر در اﯾﻦ ﺟﺎ دوﺑﺎره ﺗﮑﺮار ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ .‬‬ ‫راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ‪ 105‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی ﺷـﺪه در ‪ 22‬ﺳﯿـﺴﺘﻢ ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﻧﻔﺘﯽ ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ‪ ،‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ )‪ (1947‬راﺑﻄﻪای ﻧﻤﻮداری را ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓـﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ‬ ‫ﺣﺒﺎب ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده اﺳﺖ‪ .00091(T − 460) − 0.8%‬اﺳﺖ‪. 4 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0.‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄﺎی ﮔﺰارش ﺷﺪه در اﯾﻦ روش ‪ 4.0125( API‬‬ ‫‪ pb‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪psia ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪˚R ،‬؛‬ ‫در ﺻﻮرت وﺟﻮد اﺟﺰای ﻏﯿﺮﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺎﯾﺪ از راﺑﻄﻪ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﺑﺎ اﺣﺘﯿﺎط اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﮐﺮد‪.‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫•‬ ‫‪95‬‬ ‫ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ و ﻓﺮﺷﺎد‪.‬ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی اﯾﻦ راﺑﻄـﻪ ﻋﺒـﺎرتاﻧـﺪ از‪:‬‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔـﺎز ‪ ، Rs‬ﮔﺮاوﯾﺘـﯽ ﮔـﺎز ‪ API ، γ g‬ﮔﺮاوﯾﺘـﯽ ﻧﻔـﺖ و دﻣـﺎی ﺳﯿـﺴﺘﻢ‪.83‬‬ ‫‪a‬‬ ‫)‪(10‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ R‬‬ ‫‪p b = 18.‬‬ ‫رواﺑﻂ ﺗﺠﺮﺑﯽ اﯾﻦ ﻣﺤﻘﻘﺎن ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب در زﯾﺮ آورده ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ راﺑﻄﮥ ﻧﻤﻮداریاش را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(77‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(78‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪− 1.

‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﮏ ﮐﯿﻦ )‪ (1991‬ﺑﺎ ﮔﺬاردن وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز در ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه ﺑﻪ‬ ‫ﺟﺎی وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز در ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪2‬ـ‪ ،(77‬ﯾﻌﻨﯽ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺑﻪ ﻏﯿﺮ از ﮔﺎز‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه‪ ،‬دﻗﺖ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪25‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪ 24‬و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز در دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه‪،‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺑﺰﻧﯿﺪ‪.‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪96‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﺑﺎ راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﮐﻨﯿﺪ‪.

‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺿﺮاﯾﺐ ‪ C2 .‬‬ .‫‪97‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ‪ -‬ﺑﮕﺰ‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز واﺳﮑﻮﺋﺰ ـ ﺑﮕﺰ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (71-2‬را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ pb‬ﺣﻞ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(79‬‬ ‫‪C2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪(10)a ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ R‬‬ ‫‪pb =  C1 s‬‬ ‫‪ γ gs‬‬ ‫‪a = C 3 API T‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ‪ γ g‬در ﻓﺸﺎر ﻣﺒﻨﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨـﺪه ﺑـﺎ ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (72-2‬ﺗﻌﺮﯾـﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ . C1‬و ‪ C3‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮاﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪26‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪ 24-2‬را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (79-2‬دوﺑﺎره ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪.

7447 log( pb *) − 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪98‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫راﺑﻄﻪ ﮔﻼﺳﻮ‬ ‫ﮔﻼﺳﻮ )‪ (1980‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ 45‬ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔﺘﯽ‪) ،‬اﻏﻠﺐ از ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ درﯾﺎی‬ ‫ﺷﻤﺎل( راﺑﻄﻪای دﻗﯿﻖ ﺑﺮای ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(80‬‬ ‫])* ‪log( pb ) = 1. b = 0.816‬‬ ‫‪b = 0. a‬و ‪ c‬ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮ زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪a = 0.7669 + 1.130 :‬‬ .30218[log( pb‬‬ ‫‪2‬‬ ‫* ‪ pb‬ﻋﺪد ارﺗﺒﺎط دﻫﻨﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(81‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪ b‬‬ ‫‪ (t ) ( API )c‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪R‬‬ ‫‪pb * =  s‬‬ ‫‪γ‬‬ ‫‪ g‬‬ ‫‪ Rs‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪ scf STB ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪˚F ،‬؛‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﻤﺎم ﮔﺎزﻫﺎی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﻄﺢ؛‬ ‫‪ b.989‬‬ ‫ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﻫﺎی ﻓﺮار‪ ،‬ﮔﻼﺳﻮ ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐـﻪ ﺗـﻮان دﻣـﺎ‪ ، b ،‬در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪(81-2‬‬ ‫اﻧﺪﮐﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﺎﺑﺪ‪.172‬‬ ‫‪c = −0.

38088 × 10 −3‬‬ ‫‪b = 0.715082‬‬ ‫‪c = −1.‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪99‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪27‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪ 24-2‬را ﺑﺎ راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ دوﺑﺎره ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪.1437‬‬ ‫‪e = 1.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻣﺎرﻫﻮن‬ ‫ﻣﺎرﻫﻮن )‪ (1988‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ 160‬ﻓـﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه از آﻧـﺎﻟﯿﺰ‬ ‫آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ‪ 69 PVT‬ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ راﺑﻄﻪای را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪ .32657‬‬ .87784‬‬ ‫‪d = 3.‬در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒﺎب ﺑﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ‪، Rs‬‬ ‫دﻣﺎی ‪ T‬و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(82‬‬ ‫‪pb = aRsb γ gc γ od T e‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه؛‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز؛‬ ‫‪ a − e‬ﺿﺮاﯾﺐ راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮ زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪a = 5.

‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ‪ -‬ﻓﺮﺷﺎد‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ‪ -‬ﻓﺮﺷﺎد )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ((75-2‬را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻧﯿﺰ ﺣﻞ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(83‬‬ ‫‪112.577421 ‬‬ ‫‪pb = ‬‬ ‫‪ − 1391.‬‬ .66%‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ اﺳـﺘﻔﺎده‬ ‫ﺷﺪه در ﺑﺴﻂ راﺑﻄﻪ‪ ،‬ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ‪.28%‬ﺧﻄـﺎی ﻣﻄﻠـﻖ ﭘـﯿﺶ ﺑﯿﻨـﯽ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‫‪100‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄﺎی ﻣﻄﻠﻖ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ‪ ، 3.8439‬‬ ‫‪ γ g (10 ) ‬‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮ ‪ x‬ﻗﺒﻼً ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (75-2‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اراﺋﻪدﻫﻨﺪﮔﺎن اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻧـﺸﺎن‬ ‫دادهاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﺑـﺎ ‪ 3.051‬‬ ‫‪x‬‬ ‫‪0.727 Rs0.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪28‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (82-2‬ﻣﺜﺎل ‪ 24-2‬را دوﺑﺎره ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪.

‬اﯾﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﺠﻢ ﺗﺎ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب‬ ‫اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ .‬‬ ‫ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻧﺒﺴﺎط ﻧﻔﺖ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت اﻓﺰاﯾﺶ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺑﺮوز ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(84‬‬ ‫‪(Vo ) p. p‬؛‬ ‫‪ (Vo )sc‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ STB ،‬؛‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ﺑﺮای ﯾﮏ ﻧﻔﺖ ﻓـﻮق‬ ‫اﺷﺒﺎع ) ‪ ( pi > pb‬در ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ 8‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.T‬‬ ‫‪(Vo )sc‬‬ ‫= ‪Bo‬‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ (Vo ) p .T‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ در ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺨﺰن ) ‪ bbl ،( T .‬ﻫﻤـﻮاره‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﯾﺎ ﻣﺴﺎوی ﯾﮏ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ‪ ، Bo ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ )ﺑﻪ ﻋﻼوۀ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل( در‬ ‫دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد ﺗﻌﺮﯾـﻒ ﻣـﯽﺷـﻮد‪ Bo .‫‪101‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪29‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد ﻣﻘﺪار ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺜﺎل ‪ 24-2‬ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ ، pb‬ﻧﻔﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ اﻧﺒﺴﺎط ﺧـﻮد را ﺧﻮاﻫـﺪ‬ .

T‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ :8‬دﯾﺎﮔﺮام ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺳﺎزﻧﺪ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺷﺶ روش ﻣﺘﻔﺎوت ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺳﺎزﻧﺪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻣﺎرﻫﻮن؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد‪.( Bob‬ﺑـﺎ اﻓـﺖ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺑﻪ زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ ،‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ و ‪ Bo‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ آزاد ﺷﺪن ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ﮐﺎﻫﺶ‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬‬ ‫اﮐﺜﺮ رواﺑﻂ ﻣﻨﺘﺸﺮﺷﺪۀ ﻏﺮﺑﯽ ‪ Bo‬از راﺑﻄﮥ ﮐﻠﯽ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫) ‪Bo = f (Rs . γ g .‬‬ ‫•‬ ‫دﯾﮕﺮ رواﺑﻂ‪.‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪102‬‬ ‫داﺷﺖ و ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ‪ Bo‬ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﻘﺪار ﺧﻮد ﺧﻮاﻫﺪ رﺳـﯿﺪ ) ‪ . γ o .‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر در دﻣﺎی ‪ 60˚F‬ﺑﻪ ﯾﮏ اﺗﻤﺴﻔﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﻣﻘـﺪار ‪ Bo‬ﺑﺮاﺑـﺮ ﯾـﮏ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.

0 + C1 Rs + (T − 520 )‬‬ ‫‪ γ ‬‬ ‫‪ gs ‬‬ ‫‪ Rs‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل‪ scf STB ،‬؛‬ .‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄﺎی ‪ 1.‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﮑﻨﯿﮏ آﻧﺎﻟﯿﺰی رﮔﺮﺳﯿﻮن‪ ،‬واﺳﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕﺰ درﯾﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ دادهﻫﺎی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه را در ﺑﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(86‬‬ ‫‪ API ‬‬ ‫] ‪[C 2 + C 3 Rs‬‬ ‫‪Bo = 1.25(T − 460)‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0.‫‪103‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻫﻤﮥ اﯾﻦ رواﺑﻂ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﻫﺮ ﻓﺸﺎری ﺑﺮاﺑﺮ ﯾﺎ زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﮐﺮد‪.9759 + 0.‬‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ)‪ (1981‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺳﺎده زﯾﺮ اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(85‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ‬ ‫واﺳﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕﺰ )‪ (1980‬ﺑﺮاﺳـﺎس ‪ 6000‬اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی ‪ Bo‬در ﻓـﺸﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬ ‫راﺑﻄﻪای را ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ‪ Bo‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ‪ γ g ، γ o ، Rs‬و ‪ T‬اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪.5‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ γg‬‬ ‫‪Bo = 0.‬‬ ‫راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ )‪ (1947‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ 105‬ﻧﻘﻄﻪ داده آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎﻫﯽ ‪ 22‬ﺳﯿـﺴﺘﻢ ﻣﺘﻔـﺎوت‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ راﺑﻄﻪای ﻧﻤـﻮداری را ﺑـﺮای ﺗﺨﻤـﯿﻦ ﺿـﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤـﯽ ﻧﻔـﺖ ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪ ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﮔﺎز‪ ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ و ﻓﺸﺎر ﻣﺨـﺰن اراﺋـﻪ‬ ‫داده اﺳﺖ‪ .2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪+ 1.2%‬ﺑﺮای اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ‪.000120 Rs ‬‬ ‫‪  γ o‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه؛‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪.

27683[log(Bob‬‬ ‫‪2‬‬ ‫* ‪ Bob‬ﯾﮏ ﻋﺪد ارﺗﺒﺎط دﻫﻨﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(89‬‬ ‫) ‪+ 0.968(T − 460‬‬ ‫‪0.91329 log(Bob *) − 0.‬‬ ‫ﺳﺎﺗﻮن و ﻓﺮﺷﺎد )‪ (1984‬ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ راﺑﻄـﮥ ﮔﻼﺳـﻮ از رواﺑـﻂ اﺳـﺘﻨﺪﯾﻨﮓ و‬ ‫واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﻬﺘﺮی را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪104‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ γ gs‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪.0 + 10 A‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(87‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(88‬‬ ‫])* ‪A = −6.526‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪γ g‬‬ ‫‪Bob * = Rs ‬‬ ‫‪γo‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه‪.‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ‪ ،‬راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ ﻣﻘﺪار ‪Bo‬‬ ‫را ﮐﻤﺘﺮ از ﻣﻘﺪار واﻗﻌﯽ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .58511 + 2.7%‬ﮔﺰارش دادهاﻧﺪ‪. C1‬و ‪ C3‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫واﺳﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕﺰ ﻣﻘﺪار ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄﺎ را در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ‪ 4.(72-2‬‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺿﺮاﯾﺐ ‪ C2 .‬راﺑﻄـﮥ اﺳـﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﻣﻘـﺪار ‪ Bo‬را در ﻣﻘـﺎدﯾﺮ‬ .18%‬ﮔﺰارش ﺷﺪهاﻧﺪ‪.43%‬و اﻧﺤﺮاف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ‪ 2.‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ‬ ‫ﮔﻼﺳﻮ )‪ (1980‬ﻋﺒﺎرات زﯾﺮ را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Bo = 1.‬‬ ‫رواﺑﻂ ﺑﺎﻻ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ‪ PVT‬ﭼﻬﻞ و ﭘﻨﺞ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔﺘﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺧﻄﺎی ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‬ ‫راﺑﻄﻪ ‪ − 0.

‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻣﺎرﻫﻮن‬ ‫ﻣﺎرﻫﻮن )‪ (1988‬ﺑﺎ آﻧﺎﻟﯿﺰ رﮔﺮﺳﯿﻮن ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ ﻏﯿﺮﺧﻄﯽ ‪ 160‬ﻧﻘﻄﻪ داده آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ‬ ‫‪ 69‬ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺘﯽ ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ راﺑﻄﻪای را ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪ ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه‪ ،‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز و دﻣﺎ‬ ‫اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(90‬‬ ‫‪Bo = 0.182594 × 10 −2 F + 0.‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد‬ ‫ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ و ﻓﺮﺷﺎد )‪ (1993‬راﺑﻄﻪای ﺟﺪﯾﺪی را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ‪ Bo‬ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎد دادﻧـﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺷﺒﯿﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ اﺳﺖ‪ .2 bbl / STB‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﻘﺪار واﻗﻌﯽ و راﺑﻄﮥ واﺳـﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕـﺰ ﻧﯿـﺰ آن را‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﻘﺪار واﻗﻌﯽ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻣﯽ زﻧﺪ‪. a‬و ‪ c‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪a = 0.202040‬‬ ‫و ‪ T‬دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﺮﺣﺴﺐ ‪˚R‬اﺳﺖ‪.862963 × 10 −3 T + 0.‫‪105‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ‪ 1.318099 × 10 −5 F 2‬‬ ‫‪ F‬ﺿﺮﯾﺐ ارﺗﺒﺎط دﻫﻨﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(91‬‬ ‫‪F = Rsa γ gb γ oc‬‬ ‫ﻣﻘﺪار ﺿﺮاﯾﺐ ‪ b.‬اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮ اﻧﻄﺒﺎﻗﯽ اﺿـﺎﻓﯽ ﺑـﺮای اﻓـﺰاﯾﺶ‬ ‫دﻗﺖ دارد‪.323294‬‬ ‫‪c = −1.497069 + 0.‬‬ .742390‬‬ ‫‪b = 0.

24626(T − 460‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪γ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ o‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪−5‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه‪.3738  0.0136 Rs γ g‬‬ ‫‪ρo‬‬ ‫= ‪Bo‬‬ ‫‪ ρ o‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﻌﯿﻦ‪ 1 b / ft 3 ،‬اﺳﺖ‪.2046 × 10  Rs0.2914 ‬‬ ‫‪0.4γ o + 0.6265  + 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪106‬‬ ‫در اﯾﻦ روش از ﻣﺪل رﮔﺮﺳﯿﻮن ﻏﯿﺮﺧﻄﯽ ﺑﺮای ﺗﻄﺒﯿﻖ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎ داده ﻫﺎی‬ ‫آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺧﻠﯿﺞ ﻣﮑﺰﯾﮏ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(92‬‬ ‫‪3.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪30‬‬ ‫دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ‪ PVT‬روی ﺷﺶ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم در دﺳﺖاﻧـﺪ‪ .‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﻮازﻧﮥ ﺟﺮم‬ ‫‪ Bo‬ﮐﻪ در ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪2‬ـ‪ (84‬ﺑﻪ ﺻﻮرت رﯾﺎﺿﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫زﯾﺮ ﻧﺸﺎن داد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(93‬‬ ‫‪62.5371‬‬ ‫) ‪Bo = 1.‬ﻧﺘـﺎﯾﺞ اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻔﮑﯿﮏ ﺳﻄﺤﯽ دو ﻣﺮﺣﻠﻪای‪ 1‬در ﺟﺪول زﯾﺮ ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪1 Two Stage Separator Test‬‬ .0113 + 7.‬‬ ‫ﺧﻄــﺎی ﻣﺤﺎﺳــﺒﮥ ‪ Bo‬در ﻣﻌﺎدﻟــﮥ )‪ (93-2‬ﺗﻨﻬــﺎ ﺑــﻪ ﺻــﺤﺖ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫــﺎی ورودی‬ ‫) ‪ γ g . Rs‬و ‪ ( γ o‬و روش ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ ρ o‬ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.0936‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ γ g0.

‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﻧﻔﺖ ﺧﺎم‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﺑﺮای ﺣﻞ ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺰن از‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺬرای‪ 1‬ﺳﯿﺎل و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻧﻔﺖ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع ﻻزماﻧﺪ‪.Transient Flow‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫•‬ ‫روش ‪ :1‬راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ؛‬ ‫•‬ ‫روش ‪ :2‬راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ؛‬ ‫•‬ ‫روش ‪ :3‬راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ؛‬ ‫•‬ ‫روش ‪ :4‬راﺑﻄﮥ ﻣﺎرﻫﻮن؛‬ ‫•‬ ‫روش ‪ :5‬راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد؛‬ ‫•‬ ‫روش ‪ :6‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﻮازﻧﮥ ﻣﺎده‪.‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﯾﮏ ﻣﺎده ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪1  ∂V‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪V  ∂p‬‬ ‫‪c=−‬‬ ‫‪1.‫‪107‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺷـﺶ راﺑﻄـﮥ ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ را ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄﺎی ﻣﻄﻠـﻖ )‪(AAE‬‬ ‫را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

bbl STB ،‬‬ ‫در ﻓﺸﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1 ∂Bo B g ∂Rs‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪Bo ∂p Bo ∂p‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(97‬‬ ‫‪co = −‬‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪ bbl scf ،‬اﺳﺖ ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی درﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻی ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب )ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻓﻮق اﺷﺒﺎع( اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻪ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻣﮏ ﮐﯿﻦ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪108‬‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺘﯽ‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﻓﺎز ﻧﻔﺖ ‪ C o‬ﺑﺮای ﻓﺸﺎرﻫﺎی‬ ‫ﺑﺎﻻی ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺑﺎ ﯾﮑﯽ از رواﺑﻂ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(94‬‬ ‫‪co = −(1 V )(∂V ∂p )T‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(95‬‬ ‫‪co = −(1 Bo )(∂Bo ∂p )T‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(96‬‬ ‫‪co = (1 ρ o )(∂ρ o ∂p )T‬‬ ‫‪ c o‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل‪ psi-1 ،‬؛‬ ‫‪ ρ o‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ‪.‬‬ .

2(T − 460) − 1180(γ gs ) + 12.1885 API 0.6729‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ Rsb‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪.61 o API‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪10 p‬‬ ‫= ‪co‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ Rsb‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ scf STB ،‬؛‬ ‫‪ γ gs‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﺪه ﮔﺎز )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪2‬ـ‪. scf STB ،‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪31‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺜﺎل ‪ ،30-2‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘـﺬﯾﺮی ﻧﻔـﺖ ﻓـﻮق اﺷـﺒﺎع را ﺑـﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از رواﺑﻂ واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ و ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد ﺗﺨﻤـﯿﻦ ﺑﺰﻧﯿـﺪ‪ . o API . γ g‬و ‪ p‬ارﺗﺒﺎط و راﺑﻄﮥ زﯾﺮ را ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(98‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪− 1433 + 5Rsb + 17.3272 (T − 460‬‬ ‫‪0.705 × 10 −7 Rsb0.5906‬‬ ‫) ‪c o = 1.(72‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد‬ ‫ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ و ﻓﺮﺷﺎد )‪ (1993‬راﺑﻄﻪای را ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ در‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع اراﺋﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(99‬‬ ‫‪p −0.69357 γ g0.‬‬ . T .‬ﻣﻘـﺪار ﺧﻄـﺎی‬ ‫‪ AAE‬را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‫‪109‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ 4036‬ﻧﻘﻄﻪ دادۀ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه در ﻣـﺪل رﮔﺮﺳـﯿﻮن ﻏﯿـﺮ‬ ‫ﺧﻄــﯽ‪ ،‬واﺳــﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕــﺰ )‪ (1980‬ﺿــﺮﯾﺐ ﺗــﺮاﮐﻢﭘــﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣــﺎل ﻧﻔــﺖ را ﺑــﺎ‬ ‫‪ Rs .

633 − 1.‬راﺑﻄﮥ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪c o = exp( A‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(100‬‬ ‫ﮐﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ‪ A‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(101‬‬ ‫) ‪A = −7.497 ln( p ) + 1.45 ln( p ) − 0.402 ln(T‬‬ ‫) ‪+ 0.573 − 1.115 ln(T ) + 0.449 ln(Rsb‬‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از رواﺑﻂ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﺑﺮای ‪ Rs‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪(70-2‬‬ ‫و ‪ Bo‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (85-2‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ‪ p‬ﻣﺸﺘﻖ ﮔﺮﻓﺖ‪:‬‬ .383 ln( pb ) + 1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪110‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﮏ ﮐﯿﻦ و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ )‪ (1988‬ﻧﺸﺎن دادﻧـﺪ ﮐـﻪ در ﻓـﺸﺎرﻫﺎی زﯾـﺮ ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب‪،‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ‪ API ، p‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‬ ‫‪ Rsb‬و دﻣﺎی ‪ T‬در واﺣﺪ ‪ ˚R‬ارﺗﺒﺎط دارد‪ .256 ln( API ) + 0.184 ln(Rsb‬‬ ‫آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ دﻗﺖ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ،(100-2‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻣﻌﻠـﻮم ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑـﺴﯿﺎر‬ ‫ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ارﺗﺒﺎط دﻫﻨﺪه ‪ A‬را ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒـﺎب ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺻﻼح ﮐﺮده اﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(102‬‬ ‫) ‪A = −7.533 ln( API ) + 0.

000144Rs  γ g‬‬ ‫‪‬‬ ‫=‬ ‫‪∂p  0.75‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(103‬‬ ‫‪0.12‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪γg ‬‬ ‫‪γg‬‬ ‫‪Rs‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪+ 1.83 p + 21.851‬‬ .528 bbl STB‬‬ ‫‪Rsb = 751 scf STB‬‬ ‫‪pb = 2377 psig‬‬ ‫‪γ g = 0.1‬‬ ‫‪Bob = 1.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪32‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ ﻧﻔﺘﯽ ‪ 11650 psi‬و دﻣﺎی آن ‪ 250 ˚F‬اﺳﺖ‪ .83 p + 21.25(T − 460) − B g ‬‬ ‫‪co = −‬‬ ‫‪ Rs‬‬ ‫‪0.5‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪∂Bo  0.75  γ o‬‬ ‫دو ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ را ﻣﯽﺗﻮان در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (97-2‬ﮔﺬاﺷﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(105‬‬ ‫‪0.12‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(104‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪+ 1.25(T − 460)‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0 .‬اﯾـﻦ ﺳﯿـﺴﺘﻢ ﺧـﻮاص‬ ‫‪ PVT‬زﯾﺮ را دارد‪:‬‬ ‫‪API = 47 .75) ‬‬ ‫‪γ o ‬‬ ‫‪γo‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪psia ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪ bbl scf ، p‬؛‬ ‫‪ Rs‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪ scf STB ، p‬؛‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ‪ bbl STB ، p‬؛‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه؛‬ ‫‪ γ g‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪.5‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ γg‬‬ ‫‪ Rs ‬‬ ‫‪  γ o‬‬ ‫‪0 .00014‬‬ ‫‪Bo (0.83 p + 21.‫‪111‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪∂Rs‬‬ ‫‪Rs‬‬ ‫=‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪0.

12‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0.3 × 10 −6 psi −6‬‬ ‫* ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(105-2‬‬ ‫‪515‬‬ ‫)‪1.‬‬ ‫‪792‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪00014‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ = 424 × 10 psi‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪.256 ln (47.1) + 0.1445 ) = 290.1445‬‬ ‫* ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (100-2‬ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ‪: c o‬‬ ‫‪c o = exp(− 8.8 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪Bo = 1.851 ‬‬ ‫‪−6‬‬ ‫‪−6‬‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫‪+‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪.393 bbl STB‬‬ ‫‪B g = 0.393(0.‬‬ ‫‪792‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ .402 ln (710‬‬ ‫‪+ 0.851‬‬ ‫‪0.873‬‬ ‫دادهﻫﺎی ‪ PVT‬ﻧﻔﺖ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه در آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎه در ﻓـﺸﺎر ‪ 1650 psig‬در زﯾـﺮ‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪Rs = 515 scf STB‬‬ ‫‪co = 324.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪112‬‬ ‫‪γ gs = 0.001936 bbl scf‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( راﺑﻄﮥ ﻣﮏ ﮐﯿﻦ‬ ‫ب( ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪(105-2‬‬ ‫ﺑﺮآورد ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫* ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ارﺗﺒﺎط دﻫﻨﺪه ‪ A‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(102-2‬‬ ‫) ‪A = −7.83(1665) + 21.45 ln (1665 ) − 0.75‬‬ ‫‪co = −‬‬ ‫‪0.449 ln (451) = −8.383 ln (2392 ) + 1.‬‬ ‫‪001936‬‬ ‫‪515‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪.573 − 1.‬‬ ‫‪25‬‬ ‫‪250‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪.

‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ‪ Bo‬ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪه‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺧﻄﺎﻫﺎی ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ‪ PVT‬اﻏﻠﺐ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻ‪ ،‬ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ‬ ‫ﮔﺎز‪ ،Bg ،‬ﻧﺴﺒﺘﺎً ﮐﻮﭼﮏ اﺳﺖ‪ ،‬روی ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬ﺑﺪﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ ‪ ، c o‬ﺑﻪ ﺻـﻮرﺗﯽ‬ ‫ﮐﻪ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (97-2‬آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺘﻤـﺎً ﺑﺎﯾـﺪ ﻣﺜﺒـﺖ ﺑﺎﺷـﺪ و اﯾـﻦ ﻣﻄﻠـﺐ ﺑـﻪ ﻣﻌﯿـﺎر‬ ‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ زﯾﺮ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(106‬‬ ‫‪∂Bo‬‬ ‫‪∂Rs‬‬ ‫‪< Bg‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫اﯾﻦ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ راﺣﺘﯽ در ﯾﮏ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺟﺪوﻟﺒﻨﺪی ﺷﺪه دادهﻫﺎی ‪PVT‬‬ ‫ﮐﻨﺘﺮل ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫اﯾﻦ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﮔﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﮐﻤﺘﺮ از اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﺎﺷﯽ‬ ‫از اﻧﺤﻼل ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺿـﺮﯾﺐ ﺗـﺮاﮐﻢ ﭘـﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣـﺎل‬ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ .(9‬‬ ‫راﺑﻄﻪ ﺣﺠﻢ ﻓﺸﺎر‪ :‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ اﺛﺮات ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﻔﺖ ﺑـﺮ ‪ ،Bo‬در اﺑﺘـﺪا ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از‬ ‫ﯾﮑﯽ از روشﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﺷﺮح داده ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫‪113‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮد زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ رواﺑﻂ ‪ PVT‬ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺎﯾـﺪ از رواﺑـﻂ‬ ‫اﻧﻄﺒﺎﻗﯽ ﯾﺎ ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻮاﺑﻊ ‪ PVT‬ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﻻزم را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﻫﺎی ﻓﻮق اﺷﺒﺎع‬ ‫در ﺑﺎﻻی ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒﺎب ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻣﺘﺮاﮐﻢ ﺷﺪن‬ ‫ﻧﻔﺖ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ )ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪114‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪2‬ـ‪ :9‬راﺑﻄﮥ ﺣﺠﻢ‪ -‬ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (94-2‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﻌﺎدل ﺑﺮﺣﺴﺐ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1 ∂Bo‬‬ ‫‪Bo ∂p‬‬ ‫‪co = −‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺮﺗﺐ ﮐﺮدن دوﺑﺎره راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ و اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از آن‪:‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪dBo‬‬ ‫‪Bo‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(107‬‬ ‫‪Bo‬‬ ‫∫ = ‪− c o dp‬‬ ‫‪Bob‬‬ ‫‪p‬‬ ‫∫‬ ‫‪pb‬‬ ‫ﺑﺎ ارزﯾﺎﺑﯽ ‪ c o‬در ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺣﺴﺎﺑﯽ ﻓﺸﺎر و اﻧﺠﺎم ﻓﺮاﯾﻨﺪ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(108‬‬ ‫]) ‪Bo = Bob exp[− c o ( p − p b‬‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر دﻟﺨﻮاه‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ Bob‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر دﻟﺨﻮاه‪psia ،‬؛‬ ‫‪ pb‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪.psia ،‬‬ .

scf STB ،‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪33‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫـﺎی ‪ PVT‬در ﻣﺜـﺎل ‪ ،32-2‬ﺿـﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤـﯽ ﺳـﺎزﻧﺪ ﻧﻔـﺖ را در‬ ‫ﻓﺸﺎر ‪ 5000 psig‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪(109-2‬‬ ‫ب( ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪(110-2‬‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ Bo .‬اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﻣﻌﺎدل ‪ 1.‬‬ .3272‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ Rsb‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪.69357 γ g0.457 bbl STB‬اﺳﺖ‪.1885 ( API‬‬ ‫‪0.1646 × 10 −7 Rsb0.4094 − p b0.6729‬‬ ‫) ‪A = 4.2(T − 460) − 1180γ gs + 12.61API‬‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاردن ﻋﺒـﺎرت ﭘﺘﺮوﺳـﮑﯽ – ﻓﺮﺷـﺎد ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (99-2‬ﺑـﻪ ﺟـﺎی ‪ C o‬در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬ ‫)‪2‬ـ‪ (107‬و اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی‪:‬‬ ‫]‬ ‫[‬ ‫) ‪Bo = Bob exp − A( p 0.4094‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(110‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎراﻣﺘﺮ اﻧﻄﺒﺎﻗﯽ ‪ A‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(111‬‬ ‫‪(T − 460)0.‫‪115‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻋﺒﺎرت واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (98-2‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ و اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی‬ ‫از آن‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ p ‬‬ ‫‪Bo = Bob exp − A ln ‬‬ ‫‪ pb ‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(109‬‬ ‫]‬ ‫[‬ ‫‪A = 10 −5 − 1433 + 5Rsb + 17.

4γ o + 0.61(47.459 bbl STB‬‬ ‫‪ 2392 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(110-2‬‬ ‫* ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ‪ A‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(111-2‬‬ ‫‪(0.528 ) exp − (0.4094‬‬ ‫)‪A = 4.6729 = 0.1885 (47.873) + 12.‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (93-2‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ ﯾﺎ ﻣﻌﺎدل ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(112‬‬ ‫‪62.005778 ) (5015‬‬ ‫‪0.1)0.‬ﭼﻨـﺪﯾﻦ راﺑﻄـﮥ‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻣﺎﯾﻌﺎﺗﯽ ﮐﻪ آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﻧﺎﻣﻌﻠﻮم دارﻧﺪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪.453 bbl STB‬‬ ‫) ‪− (2392‬‬ ‫‪0.‬‬ ‫در اﯾﻦ رواﺑﻂ از دادهﻫﺎی ‪ PVT‬ﻣﺤﺪود‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔـﺎز‪ ،‬ﮔﺮاوﯾﺘـﯽ ﻧﻔـﺖ و‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی اﻧﻄﺒﺎﻗﯽ ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻣﺎﯾﻊ در ﻓﺸﺎر و‬ ‫دﻣﺎی ﻣﺨﺰن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.3272 (250 )0.4094‬‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺮم ﯾﮏ واﺣﺪ ﺣﺠﻢ از ﻧﻔﺖ ﺧﺎم در ﻓـﺸﺎر و دﻣـﺎی‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﻮﻧﺪ ﺑﺮ ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ‪ ،‬ﺗﻌﺮﯾـﻒ ﻣـﯽ ﺷـﻮد‪ .528) exp − (0.851)0.2(250 ) − 1180(0.061858‬‬ ‫* ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ Bo‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(109-2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 5015 ‬‬ ‫‪Bo = (1.061858) ln‬‬ ‫‪ = 1.0136 Rs γ g‬‬ ‫‪Bo‬‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه؛‬ ‫= ‪ρo‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪116‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫* ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ‪ A‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(109-2‬‬ ‫‪A = 10 −5 [− 1433 + 5(751) + 17.005778‬‬ ‫* ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ‪ Bo‬از ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪2‬ـ‪:(110‬‬ ‫‪)] = 1.69357‬‬ ‫[‬ ‫(‬ ‫) ‪Bo = (1.1)] = 0.1646 × 10 −7 (751‬‬ ‫‪0.

‬ﻧﺘﺎﯾﺞ را ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮ‬ ‫آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﻄﻠﻖ )‪ (AAE‬را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.972 + 0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ را در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ‬ ‫ﮐﺮد‪:‬‬ .25(T − 460)‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪34‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﺜﺎل ‪ 30-2‬ﺑﺮای ﺷـﺶ ﺳﯿـﺴﺘﻢ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻧﻔـﺖ‬ ‫ﺧﺎم‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (112-2‬و )‪ (113-2‬ﺣﺴﺎب ﮐﻨﯿﺪ‪ .175‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪+ 1.5‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ γ g‬‬ ‫‪0.0136Rs γ g‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(113‬‬ ‫‪1. lb ft 3 ،‬‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ )‪ (1981‬راﺑﻄﻪای ﺗﺠﺮﺑﯽ را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔـﺎز‪ ، Rs ،‬وزن ﻣﺨـﺼﻮص ﻧﻔـﺖ در ﺗﺎﻧـﮏ ذﺧﯿـﺮه‪ ، γ o ،‬وزن‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪ ، γ g ،‬و دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪ ، T ،‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .000147 Rs ‬‬ ‫‪  γ o‬‬ ‫= ‪ρo‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ γ o‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه‪.4γ o + 0.‫‪117‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪ Rs‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ‪ scf STB‬؛‬ ‫‪ ρ o‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪.‬ﺑﺎ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﮐـﺮدن‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ رﯾﺎﺿﯽ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ و راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﯾـﮏ ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم در دﻣـﺎ و‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪62.

‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻞ‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر – ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ در زﯾـﺮ ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒﺎب ﺷﺎن راﺣﺘﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ رواﺑﻂ را در ﺗﺮمﻫﺎﯾﯽ از ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤـﯽ ﺳـﺎزﻧﺪ‬ ‫ﮐﻞ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ﺑﯿﺎن ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻞ‪ ، Bt ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ‬ ‫از ﻧﺴﺒﺖ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ )ﻣﺜﻼً ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز( در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﻮرد ﻧﻈـﺮ‬ ‫در ﺣﺠﻢ واﺣـﺪ ﻧﻔـﺖ ﺗﺎﻧـﮏ ذﺧﯿـﺮه ﺗﻌﺮﯾـﻒ ﻣـﯽ ﺷـﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﻨﻨﺪۀ ﺣﺠﻢ ﮐـﻞ ﺳﯿـﺴﺘﻢ‬ ‫ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد ﻓﺎز ﺣﺎﺿﺮ در آن اﺳﺖ‪.‬ﭼـﻮن ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺳﯿـﺴﺘﻤﻬﺎی‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪118‬‬ ‫]) ‪ρ o = ρ ob exp[co ( p − pb‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(114‬‬ ‫‪ ρ o‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ‪ lb ft 3 ، p‬؛‬ ‫‪ ρ ob‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ c o‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل در ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ‪.4094‬‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮ ارﺗﺒﺎط دﻫﻨﺪه ‪ A‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (111-2‬آﻣﺪه اﺳﺖ‪. psi -1 ،‬‬ ‫ﺑﺎ ﻗﺮار دادن راﺑﻄﮥ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ واﺳﮑﻮﺋﺰ‪ -‬ﺑﮕﺰ و راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد در‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (114-2‬رواﺑﻂ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫* ﺑﺮای ﻣﻌﺎدﻟﮥ ‪ C o‬واﺳﮑﻮﺋﺰ‪ -‬ﺑﮕﺰ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(115‬‬ ‫]‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪+ 17.4094 − p b0.2(T − 460) − 1180γ gs + 12.61API‬‬ ‫* ﺑﺮای راﺑﻄﮥ ‪ C o‬ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(116‬‬ ‫‪ p‬‬ ‫‪ pb‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ρ o = ρ ob exp  Aln‬‬ ‫‪sb‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪[− 1433 + 5R‬‬ ‫‪−5‬‬ ‫‪A = 10‬‬ ‫]) ‪ρ o = ρ ob exp[A( p 0.

‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ ﺷﮑﻞ آورده ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ Bo .‫‪119‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﻓﺎز دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬از ﺗﺮم ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ دو ﻓـﺎزی‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺎی ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪(Vo ) p .T‬‬ ‫‪(Vo )sc‬‬ ‫= ‪Bt‬‬ ‫‪ Bt‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ ﮐﻞ‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ (Vo ) p .‬ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻧﻔﺘـﯽ ﺑـﻪ اﻧـﺪازه ای‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﯾﮏ ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮐﻨـﺪ‪ Rsb .‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﺳﻠﻮل ﺗـﺎ ﻓـﺸﺎر ‪ p‬ﭘـﺎﯾﯿﻦ آورده‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺨﺸﯽ از ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل آزاد ﻣﯽﺷﻮد و ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺸﺨﺺ از ﺳـﻠﻮل ‪ PVT‬را اﺷـﻐﺎل‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ Rs .‬و ‪ Bt‬در ﻓﺸﺎر ﻫﺎی ﻣﺴﺎوی ﯾﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒﺎب ﺷﺒﯿﻪ ﻫـﻢ ﻫـﺴﺘﻨﺪ‬ ‫زﯾﺮا در آن ﻓﺸﺎر ﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﻓﺎز‪ ،‬ﻓﺎز ﻧﻔﺖ‪ ،‬وﺟﻮد دارد‪ .T‬‬ ‫=‬ ‫‪(Vo )sc‬‬ ‫‪(Vo )sc‬‬ ‫= ‪Bt‬‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻋﺎم ‪ Bt‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ﺑﺮای ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم ﻓـﻮق اﺷـﺒﺎع در ﺷـﮑﻞ‬ ‫‪ 10-2‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ . STB ،‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ در ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒﺎب ﻫﯿﭻ ﮔﺎز آزادی وﺟﻮد ﻧﺪارد در‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻋﺒﺎرت ﻓﻮق ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﻨﻨﺪه ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪= Bo‬‬ ‫‪(Vo ) p.T‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ در ﺷﺮاﯾﻂ ‪ p‬و ‪ bbl ، T‬؛‬ ‫‪ (V g ) p .‬را ﻣﻌـﺮف‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ‪ pb‬در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ .‬و ‪ Bo‬را ﻣﻌﺮف ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل و ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔـﺖ در ﻓـﺸﺎر ‪ Bt‬در‬ .T + (Vg ) p .‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎﻣﯽ را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺳﻠﻮل ‪ PVT‬در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒـﺎﺑﺶ‪،‬‬ ‫‪ ، pb‬و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .T + 0 (Vo ) p .T‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز آزاد ﺷﺪه در ﺷﺮاﯾﻂ ‪ p‬و ‪ bbl ، T‬؛‬ ‫‪ (Vo )sc‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﻓـﺸﺎر ﻫـﺎﯾﯽ زﯾـﺮ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒﺎب اﺧﺘﻼف ﻣﻘﺎدﯾﺮ اﯾﻦ دو ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻧﻔﺖ ﻣﻌﺮف ﺣﺠﻢ ﮔﺎز ﻣﺤﻠـﻮل آزاد‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ )اﻧﺪازه ﮔﯿﺮی ﺷﺪه در ﺷﺮاﯾﻂ ﺳﯿﺴﺘﻢ در ﻫﺮ ﺑﺸﮑﻪ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﻧﻔﺖ(‪.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪120‬‬ ‫ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ .T‬‬ ‫) ‪(V‬‬ ‫‪g‬‬ ‫‪ (V g ) p . bbl / scf ،‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ Bt :10-2‬و ‪ Bo‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪P‬‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ﺷﺮاﯾﻂ ﺳﻠﻮل ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪= Bo‬‬ ‫‪(V ) p .T‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ دو ﻓﺎزی را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪Bt = Bo + (Rsb − Rs )B g‬‬ .‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز آزاد در ﺷﺮاﯾﻂ ﺳﻠﻮل ﺑﺮاﺑﺮ اﺳـﺖ‬ ‫ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪= (Rsb − Rs )B g‬‬ ‫‪p .T‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز آزاد در ﺷﺮاﯾﻂ ‪ p‬و ‪ T‬ﺗﻌﺪاد ﺑـﺸﮑﻪ ﮔـﺎز در ﻫـﺮ ﺑـﺸﮑﻪ ﺗﺎﻧـﮏ‬ ‫ذﺧﯿﺮه ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪.‬ﺗﺮم ) ‪ (Rsb − Rs‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز آزاد را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد در‬ ‫ﻫﺮ ﺑﺸﮑﻪ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﻧﻔﺖ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .

3‬‬ ‫‪6.604 + log( p ) ‬‬ ‫) ‪(γ g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ .1 −‬‬ ‫‪0.‬در‬ ‫اﯾﻦ راﺑﻄﻪ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی زﯾﺮ ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ دو ﻓﺎزی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫• ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‪ R s ،‬؛‬ ‫• ﮔﺮاوﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪ γ g ،‬؛‬ ‫• ﮔﺮاوﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪ γ 60 / 60 ،‬؛‬ ‫• دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪ T ،‬؛‬ ‫• ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن‪ P ،‬؛‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ در ﺑﺴﻂ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ از ﯾﮏ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻣﺮﮐﺐ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ (T − 460)0.‬ﺧﻄﺎی ﻣﺘﻮﺳﻂ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ‪ 5%‬اﺳﺖ‪ .‬ﺳﻪ راﺑﻄﻪ در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﻪ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﻪ ﮔﻼﺳﻮ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﻪ ﻣﺎرﻫﻮن‪.8‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪log( A *) = log  Rs‬‬ ‫‪ − 10.‬‬ ‫راﺑﻄﻪ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ از ‪ 387‬داده ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﺮای ﺑﺴﻂ ﯾﮏ راﺑﻄﻪ ﮔﺮاﻓﯿﮑﯽ ﺑﺮای ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ دو ﻓﺎزی اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .5 (γ o )C  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪96.‬اﮔﺮ دادهﻫﺎی‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﯽ ﻻزم ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان از اﯾﻦ رواﺑﻂ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ . bbl / scf ،‬‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ دوﻓﺎزی وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ .‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪121‬‬ ‫‪ Rsb‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒﺎب‪ scf bbl ،‬؛‬ ‫‪ Rs‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل در ﻫﺮ ﻓﺸﺎر ‪ scf bbl ، p‬؛‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻫﺮ ﻓﺸﺎر ‪ bbl scf ، p‬؛‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪.

080135 + 0.54%‬ﮔﺰارش داده اﺳﺖ‪.223 −‬‬ ‫راﺑﻄﻪ ﮔﻼﺳﻮ‬ ‫ﮔﻼﺳﻮ ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ‪ 45‬ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﻧﻔﺘـﯽ درﯾـﺎی ﺷـﻤﺎل راﺑﻄـﻪ ای را ﺑـﺮای ﺗﺨﻤـﯿﻦ ‪Bt‬‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .22 + log( A‬‬ ‫‪log(Bt ) = −5.1089‬‬ ‫‪A* = ‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪(γ g )0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪122‬‬ ‫ﺗﻮان ‪ C‬ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪C = 2.3‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﺗﻮان ‪ C‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪C = 2.‬ﮔﻼﺳﻮ ﭘﺎراﻣﺘﺮ * ‪ A‬راﺑﻄﻪ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ را اﺻﻼح ﮐﺮد و از ﻣﺪل آﻧﺎﻟﯿﺰ‬ ‫رﮔﺮﺳﯿﻮن ﺑﺮای ﺑﺴﻂ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺑﺮای ‪ Bt‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬ ‫])* ‪log(Bt ) = 0.47257 log( A *) + 0.4‬‬ ‫)* ‪− 12.9 × 10 −0.‬‬ ‫راﺑﻄﻪ ﻣﺎرﻫﻮن‬ ‫ﻣﺎرﻫﻮن ﻧﯿﺰ از ﺑﺮرﺳﯽ ‪ 1556‬ﻧﻤﻮﻧﻪ داده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻣـﺪل رﮔﺮﺳـﯿﻮن ﭼﻨﺪﮔﺎﻧـﻪ‬ ‫ﻏﯿﺮﺧﻄﯽ راﺑﻄﻪ ای را ﺑﺮای ‪ Bt‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورده اﺳﺖ‪:‬‬ .00027 Rs‬‬ ‫وﯾﺘﺴﻮن و ﺑﺮول راﺑﻄﻪ ﮔﺮاﻓﯿﮑﯽ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻊ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮده اﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪47.17351[log( A‬‬ ‫‪2‬‬ ‫وی ﺗﺮم ﻓﺸﺎر را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ وارد راﺑﻄﻪ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﮐﺮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ Rs (T − 460)0.5 (γ o )C  −1.00027 Rs‬‬ ‫ﮔﻼﺳﻮ ﻣﯿﺰان اﻧﺤﺮاف ﻣﻌﯿﺎر را ﺑﺮای اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ‪ 6.9 × 10 −0.

94‬‬ ‫درﺻﺪ ﮔﺰارش داده اﺳﺖ‪.314693 + 0.079340‬‬ ‫‪c = 0.18883 × 10 −10 F 2‬‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮ ‪ F‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪d = 2.6744‬‬ ‫‪p = 2000 psia‬‬ ‫‪Bo = 1.‫‪123‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪Bt = 0.724874‬‬ ‫ﻣﺎرﻫﻮن ﻣﯿﺰان ﺧﻄﺎی ﻣﻄﻠﻖ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ را ‪ 4.843‬‬ ‫‪T = 600 R‬‬ ‫‪γ g = 0.7 psia‬ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از‬ ‫رواﺑﻂ زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( ﺗﻌﺮﯾﻒ ‪B t‬‬ ‫ب( راﺑﻄﻪ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‬ ‫ج( راﺑﻄﻪ ﮔﻼﺳﻮ‬ ‫د( راﺑﻄﻪ ﻣﺎرﻫﻮن‬ ‫‪Rsb = 603 scf STB‬‬ ‫‪pb = 2744 psia‬‬ ‫‪γ o = 0.11%‬ﺑﺎ اﻧﺤﺮاف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ‪4.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪35-2‬‬ ‫ﺑﺎ داﺷﺘﻦ داده ﻫﺎی ‪ PVT‬زﯾﺮ ﻣﻘـﺪار ‪ Bt‬را در ﻓـﺸﺎر ‪ 2000.006210‬‬ ‫‪e = −0.644516‬‬ ‫‪b = −1.106253 × 10 −4 F + 0.1752 bbl STB‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪Rs = 444 scf STB‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻌﺮﯾﻒ ‪B t‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ T pc‬و ‪ p pc‬ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺑـﻪ‬ ‫ﮐﻤﮏ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (18-3‬و )‪:(19-3‬‬ .761910‬‬ ‫‪F = Rsa γ gb γ ocT d p e‬‬ ‫‪a = 0.

5 (γ o )C  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪96.986‬‬ ‫‪670.81)(600 ) = 0.00504‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺣﻞ ‪ Bt‬ﺑﺎ راﺑﻄﻪ زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪Bt = Bo + (Rsb − Rs )B g‬‬ ‫‪Bt = 1.1752 + 0.6744 ) = 670.9 × 10 −0.81‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪ B g‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:(54-3‬‬ ‫‪(0.6744) − 12.49‬‬ ‫= ‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز در ﺷﮑﻞ ‪:1-3‬‬ ‫‪Z = 0.06‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪600‬‬ ‫‪= 1.00027 (444 ) = 2.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪124‬‬ ‫) ‪T pc = 168 + 325γ g − 12.3‬‬ ‫‪6.00027 Rs‬‬ ‫‪C = 2.6744 ) − 37.20‬‬ ‫‪ (T − 460)0.6744) = 381.5(0.57‬‬ ‫‪381.195 bbl STB‬‬ ‫• ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ‪ C‬و * ‪: A‬‬ ‫‪C = 2.5(γ g‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪= 168 + 325(0.001225‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪B g = 0.0001225(603 − 444 ) = 1.9 × 10 −0.1 −‬‬ ‫‪0.5(0.49 o R‬‬ ‫‪2‬‬ ‫) ‪p pc = 677 + 15γ g − 37.604 + log( p ) ‬‬ ‫) ‪(γ g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ .8‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪log( A *) = log  Rs‬‬ ‫‪ − 10.06 psia‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪ Tpr‬و ‪Ppr‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪= 2.5(γ g‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪= 677 + 15(0.

47257 log( A *) + 0.281‬‬ ‫‪log(Bt ) = −5.2 ‬‬ ‫‪−1.5 (0.8873‬‬ ‫) ‪ (2000‬‬ ‫‪0.‫‪125‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪(140)0.080135 + 0.8‬‬ ‫‪ = 3.4‬‬ ‫)* ‪− 12.1089‬‬ ‫‪A* = ‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪(γ g )0.3‬‬ ‫‪6.8733)] = 0.9 × 10 −0.2  − 10.17351[log(0.8873) + 0.6744‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﺣﻞ ‪ Bt‬ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت ﮔﻼﺳﻮ‪:‬‬ ‫])* ‪log(Bt ) = 0.5 (γ o )C  −1.0561‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪Bt = 10 0.22 + log( A‬‬ ‫‪47.604 + log(2000 ) ‬‬ ‫)‪(0.281‬‬ ‫) ‪log( A *) = log (444‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪0 .1089‬‬ ‫‪A* = ‬‬ ‫‪= 0.17351[log( A‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪log(Bt ) = 0.200 bbl STB‬‬ ‫• ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ ﮔﻼﺳﻮ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ‪: C‬‬ ‫‪C = 2.9 × 10 −0.47257 log(0.0792 = 1.00027 (444 ) = 2.1 −‬‬ ‫‪96.3‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ (444 )(140 )0.843)2.20‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮ * ‪: A‬‬ ‫‪ Rs (T − 460)0.00027 Rs‬‬ ‫‪C = 2.22 + 3.223 −‬‬ ‫‪Bt = 10 0.4‬‬ ‫‪log(Bt ) = −5.080135 + 0.5 (0.223 −‬‬ ‫‪= 0.843)2.0561 = 1.0792‬‬ ‫‪− 12.3‬‬ ‫)‪(0.6744‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﺗﺨﻤﯿﻦ ‪ Bt‬از ﻣﻌﺎدﻟﻪ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‪:‬‬ ‫‪47.138‬‬ ‫• ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﻪ ﻣﺎرﻫﻮن‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ‪: F‬‬ .

‬در ﺻﻮرت اﻣﮑﺎن‪ ،‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎی‬ ‫آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﺮد‪ .18883 × 10 −10 (78590.106253 × 10 −4 F + 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪126‬‬ ‫‪F = Rsa γ gb γ ocT d p e = 78590.‬اﮔﺮ اﯾﻦ دادۀ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﻮﺟـﻮد ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﻬﻨﺪﺳـﺎن‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ از رواﺑﻂ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ‪ .Dead Oil Viscosity‬‬ .‬اﯾﻦ رواﺑﻂ‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ‬ ‫ﺑﻪ دادهﻫﺎی ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﻣﯿﺰان ﺻﺤﺖ‪ ،‬دﻗﺖ و ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﻣﺘﻔﺎوتاﻧﺪ‪.106253 × 10 −4 (78590.6789‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪Bt = 1.18883 × 10 −10 F 2‬‬ ‫) ‪Bt = 0.314693 + 0.‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﺑﻊ ﻣﺤﮑﻤﯽ از دﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ‪ ،‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔـﺎز و‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز اﺳﺖ‪ .‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻣﻌﻤـﻮﻻً در آزﻣـﺎﯾﺶﻫـﺎی‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪارد ‪ PVT‬ﮔﺰارش ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .6789‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ‪ Bt‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻣﺎرﻫﻮن‪:‬‬ ‫‪Bt = 0.‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺳﻪ دﺳﺘﮥ زﯾﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫* وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز‬ ‫‪1‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ )ﺑﺪون ﮔﺎز‬ ‫ﻣﺤﻠﻮل( و دﻣﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪.314693 + 0.‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ‪ ،‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﻣﻘﺎوﻣﺖ داﺧﻠﯽ ﺳﯿﺎل در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪.6789 ) + 0.2664 bbl STB‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﻬﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ در ﻣﺤﯿﻂ‬ ‫ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ و ﻟﻮﻟﻪﻫﺎ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد و آن را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .

‬‬ ‫روش ﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ روش ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫• راﺑﻄﮥ ﺑﯿﻞ؛‬ ‫• راﺑﻄﮥ ﺑﮕﺰ – راﺑﯿﻨﺴﻮن؛‬ ‫• راﺑﻄﻪ ﮔﻼﺳﻮ‪.‬‬ ‫* وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع ﺑﻪ ﺻﻮرت وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﺨﻤﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ در ﻓﺸﺎرﻫﺎﯾﯽ ﻣﻌﺎدل ﯾﺎ زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺷﺎﻣﻞ دو ﻣﺮﺣﻠﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪ ، µ od ،‬در دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪.‬‬ ‫‪1.Saturated Oil viscosity‬‬ .‬‬ ‫در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻧﻔﺖ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﺮاﮐﻢ و درﺟﻪ ﻓﻮق‬ ‫اﺷﺒﺎﻋﯽ ﻧﻔﺖ ﻣﺨﺰن وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﻪ ﺣﺒﺎب ﺑﺎﯾﺪ دوﺑﺎره ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﻮد‬ ‫)ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم(‪ .‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫* وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه‬ ‫‪127‬‬ ‫‪1‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه )ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب( ﺑﻪ ﺻﻮرت وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﭼﻨﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﮐﻪ در ﺑﺮآورد وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ در‬ ‫زﯾﺮ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﺗﺼﺤﯿﺢ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز ﺑﺮای ﻣﻨﻈﻮر ﮐﺮدن اﺛﺮ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ‬ ‫اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‪.

7 psia‬و دﻣـﺎی ﻣﺨـﺰن‪،‬‬ ‫‪ cp‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪.33 API‬‬ ‫‪ µ od‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز‪ ،‬اﻧﺪازهﮔﯿـﺮی ﺷـﺪه در ‪ 14.64%‬و اﻧﺤﺮاف اﺳﺘﺎﻧﺪارد ‪ 13.02023( o API‬‬ ‫اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﺎ دادهﻫﺎی اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﺑﺮای ﺑﺴﻂ آزﻣﺎﯾﺶ ﺷﺪه و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄﺎی‬ ‫‪ -0.53‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪µ od‬‬ ‫) ‪a = 10 (0.43+8.53%‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪.163‬‬ ‫) ‪x = Y (T − 460‬‬ ‫‪Y = 10 Z‬‬ ‫) ‪Z = 3.8 × 10 7‬‬ ‫‪=  0.0324 − 0.˚R ،‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﺑﮕﺰ ـ راﺑﯿﻨﺴﻮن‬ ‫راﺑﯿﻨﺴﻮن ـ ﺑﮕﺰ )‪ (1975‬راﺑﻄﻪای ﺗﺠﺮﺑﯽ را ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪µ od = 10 x − 1‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(118‬‬ ‫‪−1.‬اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ)‪ (1981‬اﯾﻦ راﺑﻄﮥ ﻧﻤﻮداری را ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(117‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪ 360 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ T − 460 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪128‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﺑﯿﻞ‬ ‫ﺑﯿﻞ )‪ (1946‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻘﺎدﯾﺮ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ‪ 753‬ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز در دﻣﺎی ‪100 ˚F‬‬ ‫و ﺑﺎﻻﺗﺮ‪ ،‬راﺑﻄﻪای ﻧﻤﻮداری را ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ‬ ‫از دﻣﺎ و ‪ API‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم اراﺋﻪ ﮐﺮد‪ .‬‬ .32 +‬‬ ‫‪API 4.

3%‬را ﮔﺰارش ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.444 (log( API ))a‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(119‬‬ ‫ﮐﻪ ﺿﺮﯾﺐ ‪ a‬از ﻣﻌﺎدﻟﻪ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪a = 10.‬ﺳﺎﺗﻮن و ﻓﺮﺷﺎد )‪ (1986‬ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠـﮥ راﺑﻄـﮥ‬ ‫ﮔﻼﺳﻮ از دو راﺑﻄﮥ دﯾﮕﺮ دﻗﯿﻖﺗﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭼﻮ – ﮐﻮﻧﺎﻟﯽ‬ ‫ﭼﻮ و ﮐﻮﻧﺎﻟﯽ)‪ (1959‬راﺑﻄﻪای ﻧﻤﻮداری را ﺑﺮای ﺗﺼﺤﯿﺢ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون‬ ‫ﮔﺎز ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ‬ ‫ﮔﻼﺳﻮ )‪ (1980‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ‪ 26‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻧﻔﺖﻫﺎی ﺧﺎم ﯾﮏ‬ ‫راﺑﻄﻪ ﮐﻠﯽ رﯾﺎﺿﯽ را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪µ od = 3.‬‬ ‫روشﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ روش ﺗﺠﺮﺑﯽ ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﭼﻮ – ﮐﻮﻧﺎﻟﯽ؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﺑﮕﺰ – راﺑﯿﻨﺴﻮن‪.141× 1010 (T − 460)−3.‬‬ .‫‪129‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺳﺎﺗﻦ و ﻓﺮﺷﺎد )‪ (1980‬ﺑﺎ آزﻣﺎﯾﺶ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ‪ 93‬داده دﯾﮕﺮ در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻄﺎی‬ ‫‪ 114.313 log(T − 460) − 36.447‬‬ ‫ﻣﯽﺗـﻮان از راﺑﻄـﮥ ﺑـﺎﻻ در دﻣـﺎی ﺳﯿـﺴﺘﻢ ‪ 30-50 o F‬و ﺑـﺮای ﻧﻔـﺖﻫـﺎی ﺧـﺎم ﺑـﺎ‬ ‫‪ 20-48API‬درﺟﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .

377-50 CP :‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﺑﮕﺰ – راﺑﯿﻨﺴﻮن‬ ‫ﺑﮕﺰ و راﺑﯿﻨﺴﻮن ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ 2073‬اﻧﺪازهﮔﯿﺮی وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ اﺷﺒﺎع ﺷـﺪه‪ ،‬ﯾـﮏ‬ ‫راﺑﻄﻪ ﺗﺠﺮﺑﯽ را ﺑﺮای ﺑﺮآورد وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(121‬‬ ‫‪µob = a(µod )b‬‬ ‫‪a = 10.7‬دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪.0.62 × 10 −5 Rs‬‬ ‫‪d = 1.4 × 10 −4‬‬ ‫‪0.515‬‬ ‫‪b = 5.338‬‬ .1 × 10 −3 Rs‬‬ ‫‪e = 3.062‬‬ ‫=‪b‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪10 c 10 d‬‬ ‫‪10 e‬‬ ‫‪c = 8.44( RS + 150) −0.25 0.2 × 10 −7 R s − 7.715( RS + 100) −0. cp ،‬‬ ‫دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﭼﻮ و ﮐﻮﻧﺎﻟﯽ ﺑﺮای ﺑﺴﻂ راﺑﻄﻪﺷﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫ﻣﺤﺪودۀ ﻣﻘﺎدﯾﺮ زﯾﺮ ﺑﺮای ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﻞاﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻓﺸﺎر‪ 132-5645 psia :‬؛‬ ‫دﻣﺎ‪72-292 ˚F :‬؛‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪ 51-3544 scf/STB :‬؛‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز‪.‫‪130‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ )‪ (1977‬راﺑﻄﮥ رﯾﺎﺿﯽ زﯾﺮ را ﺑﺮای اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻧﻤﻮداری ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪µ ob = 10 a (µ od )b‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(120‬‬ ‫]‬ ‫[‬ ‫‪a = R s 2.68 0.74 × 10 −3 Rs‬‬ ‫‪ µ ob‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ µ od‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز در ‪ psia‬و‪ 14.

187 10 a‬‬ ‫‪a = −3.3-2199 scf/STB:‬‬ ‫‪1.‬واﺳﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕﺰ راﺑﻄﮥ رﯾﺎﺿﯽ ﺳﺎدهای‬ ‫را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪.9 × 10 −5 p − 5‬‬ ‫دادهﻫﺎی اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در اﯾﺠﺎد راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ﻣﺤﺪودهﻫﺎی زﯾﺮ را در ﺑﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻓﺸﺎر‪ 141-9151 psi:‬؛‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪9.6 p 1.‫‪131‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫دﻗﺖ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ‪1.83%‬ـ و اﻧﺤﺮاف اﺳﺘﺎﻧﺪارد آن ‪ 27.25%‬ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ‪.Data Point‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺤﺪودۀ دادهﻫﺎی اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﺑﺮای ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﮕﺰ‪ -‬راﺑﯿﻨﺴﻮن ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از‪:‬‬ ‫ﻓﺸﺎر‪132-5265 psia :‬؛‬ ‫دﻣﺎ‪ Fo 295-70 :‬؛‬ ‫ﮔﺮاوﯾﺘﯽ‪16-58 API:‬؛‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪20-2070 scf/ STB :‬‬ ‫روشﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع‬ ‫ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ ،‬در اوﻟﯿﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﺳﭙﺲ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫راﺑﻄﮥ واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ‬ ‫واﺳــﮑﻮﺋﺰ و ﺑﮕــﺰ ﺑــﺎ اﺳــﺘﻔﺎده از ‪ 3593‬ﻧﻘﻄــﻪ داده‪ 1‬ﻋﺒــﺎرت زﯾــﺮ را ﺑــﺮای ﺗﺨﻤــﯿﻦ‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻓﻮق اﺷﺒﺎع اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(122‬‬ ‫‪m‬‬ ‫‪ p ‬‬ ‫‪µ o = µ ob  ‬‬ ‫‪ pb ‬‬ ‫‪m = 2.

‫‪132‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز‪cp 0.5:‬‬ ‫وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز‪0.177-1487 :‬‬ ‫‪ API‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ‪15.54%‬ـ ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ‪.511-1.351 :‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺧﻄﺎی راﺑﻄﻪ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ‪7.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪35‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ دادهﻫﺎی ‪ PVT‬آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ در ﻣﺜﺎل ‪ ،30-2‬دادهﻫﺎی وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ زﯾﺮ ﻧﯿـﺰ‬ ‫وﺟﻮد دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻫﻤـﮥ رواﺑـﻂ وﯾـﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﻔﺘـﻪ ﺷـﺪه در اﯾـﻦ ﻓـﺼﻞ‪ µ od .3-59.µ ob ،‬و‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺪون ﮔﺎز‬ .

‬ﺳﺎﮔﺪن‪ (1924) 1‬راﺑﻄﻪ ای را‬ ‫ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﻣﺎﯾﻊ ﺧﺎﻟﺺ در ﺗﻌﺎدل ﺑـﺎ ﺑﺨـﺎرش اراﺋـﻪ ﮐـﺮده اﺳـﺖ‪.‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻣﻬﻤﯽ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨـﺰن و‬ ‫ﻃﺮاﺣﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎی ازدﯾﺎد ﺑﺮداﺷﺖ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ )‪ (EOR‬اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﯿﺮو از اﺧﺘﻼف ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ در ﻓـﺎز ﺑﺨـﺎر و ﻧﯿﺮوﻫـﺎی‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻋﺪم ﺗﻮازن اﯾﻦ ﻧﯿﺮوﻫﺎ در ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾـﺪ‪.‬‬ ‫‪1.‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫‪133‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه‬ ‫* ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ µod‬اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع‬ ‫* ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ µob‬اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه‬ ‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ )ﻣﯿﺎن روﯾﻪ(‬ ‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﻧﯿﺮوی اﻋﻤﺎل ﺷﺪه روی ﻣﺮز ﻻﯾﻪ ﺑﯿﻦ ﯾﮏ ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ و ﯾﮏ ﻓﺎز ﺑﺨـﺎر‬ ‫در واﺣﺪ ﻃﻮل اﺳﺖ‪ .Sugden‬‬ .‬‬ ‫ﮐﻨﺶ ﺳﻄﺤﯽ را ﻣﯽﺗﻮان در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐـﺮد و ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺑـﺎ واﺣـﺪ دﯾـﻦ ﺑـﺮ‬ ‫ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪ .

Fanchi‬‬ .Weinaug and Katz‬‬ ‫‪3.Parachor‬‬ ‫‪2.(1‬‬ ‫ﺟﺪول ‪2‬ـ‪ :1‬ﻣﻘﺪار ﭘﺎراﮐﻮر ﺑﺮای ﻣﻮاد ﺧﺎﻟﺺ‬ ‫ﻓﺎﻧﭽﯽ‪ (1985)4‬ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﭘﺎراﮐﻮر را در ﯾﮏ راﺑﻄﮥ ﺧﻄﯽ ﺳﺎده ﺑﻪ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ رﺑﻂ‬ ‫داده اﺳﺖ )اﯾﻦ ﺧﻄﯽ ﺑﻮدن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای اﺟﺰای ﺳﻨﮕﯿﻦﺗﺮ از ﻣﺘﺎن ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ(‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(124‬‬ ‫‪= 69.3M i‬‬ ‫‪(Pch )i‬‬ ‫‪ Mi‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺟﺰء ‪i‬؛‬ ‫‪ (Pch )i‬ﭘﺎراﮐﻮر ﺟﺰء ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪134‬‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺟﺰء ﺧﺎﻟﺺ ‪ ،M‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻫﺮ دو ﻓﺎز و‬ ‫ﯾﮏ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺟﺪﯾﺪ ﻣﺴﺘﻘﻞ از دﻣﺎ ‪: Pch‬‬ ‫‪4‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(123‬‬ ‫‪ P (ρ − ρ v ) ‬‬ ‫‪σ =  ch L‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪M‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ σ‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ و ‪ Pch‬ﯾﮏ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻣﺴﺘﻘﻞ از دﻣﺎﺳﺖ و ﭘﺎراﮐﻮر‪ 1‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.i‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫‪3‬‬ ‫وﯾﻨﻮگ و ﮐﺘﺰ‪ (1943) 2‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﭘﺎراﮐﻮر را ﺑﺮای ﺗﻌﺪادی اﺟﺰای ﺧﺎﻟﺺ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﺷﺪه اراﺋﻪ ﮐﺮدﻧﺪ )ﺟﺪول ‪2‬ـ‪.9 + 2.‬‬ ‫ﭘﺎراﮐﻮر ﻣﺸﺨﺼﮥ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺪون ﺑﻌﺪی از ﺟﺰء ﺧﺎﻟﺺ اﺳﺖ و ﺑـﺎ ﻗـﺮار دادن دادهﻫـﺎی‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ و ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه در آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎه در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (123-2‬و ﺣـﻞ آن‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ‪ Pch‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪.Pure Components‬‬ ‫‪4.

Sugden‬‬ .4 M g‬‬ ‫=‪A‬‬ ‫=‪B‬‬ ‫‪ ρ o‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻓﺎز ﻧﻔﺖ‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ Mo‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﻓﺎز ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ ρ g‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻓﺎز ﮔﺎز‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ Mg‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﻓﺎز ﮔﺎز؛‬ ‫‪ xi‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺟﺰء ‪ i‬در ﻓﺎز ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ y i‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺟﺰء ‪ i‬در ﻓﺎز ﮔﺎز؛‬ ‫‪ n‬ﺗﻌﺪاد ﮐﻞ اﺟﺰای ﺳﯿﺴﺘﻢ‪.4M o‬‬ ‫‪ρg‬‬ ‫‪62.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪2‬ـ‪36‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﯾﮏ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم و ﮔﺎز ﺗﻌﺎدﻟﯽ آن در زﯾـﺮ داده ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬‬ ‫‪1.‬ﻓـﺸﺎر و دﻣـﺎی‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 4000 psia‬و ‪ 160 ˚F‬اﺳﺖ‪.‫‪135‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺨﻠﻮط ﭘﯿﭽﯿﺪۀ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‪ ،‬ﮐﺘﺰ و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ )‪ ،(1943‬از راﺑﻄﮥ‬ ‫ﺳﺎﮔﺪن‪ 1‬ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ﺗﺮﮐﯿﺐ اﺟﺰای دو ﻓﺎز در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (123-2‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(125‬‬ ‫‪n‬‬ ‫]) ‪σ 1 4 = ∑ [(Pch )i ( Axi − By i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ‪ A‬و ‪ B‬ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪ρo‬‬ ‫‪62.

253‬‬ ‫‪18.‫‪136‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫دادهﻫﺎی ‪ PVT‬زﯾﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﻮﺟﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪46.4‬‬ ‫‪(Pch )C 7 +‬‬ .253‬‬ ‫‪M g = 24.99‬‬ ‫=‪A‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺎراﮐﻮر ‪ C 7 +‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(124-2‬‬ ‫‪= 69.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﻓﺎزﻫﺎی ﻣﺎﯾﻊ و ﮔﺎز‪:‬‬ ‫‪M o = 100.00739‬‬ ‫)‪(62.3(215) = 564.23‬‬ ‫‪= 0.99‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮاﯾﺐ ‪ A‬و ‪:B‬‬ ‫‪46.23 lb / ft 3 :‬‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز‪18.21‬‬ ‫=‪B‬‬ ‫‪= 0.4)(24.01168‬‬ ‫)‪(62.4)(100.21 lb / ft 3 :‬‬ ‫وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ‪215 C 7 +‬‬ ‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.9 + 2.

753 dynes cm‬‬ ‫ﺧﻮاص آب ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ آب‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ آب را ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪Bw = A1 + A2 p + A3 p 2‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(126‬‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ ‪ A1 – A3‬ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪2‬‬ ‫)‪Ai = a1 + a 2 (T − 460) + a3 (T − 460‬‬ ‫‪ a1 – a3‬ﺑﺮای آب ﺑﺪون ﮔﺎز و آب اﺷﺒﺎع ﺷﺪه از ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺪاول زﯾﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ .9315)4 = 0.‫‪137‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺟﺪول زﯾﺮ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪: σ‬‬ ‫‪σ = (0.

7 psia‬و ‪ cp ، T‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‪psia ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‪˚F ،‬؛‬ ‫‪ Y‬ﺷﻮری آب‪.Meehan‬‬ ‫‪2.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪138‬‬ ‫‪ T‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪2‬ـ‪ (126‬ﻣﻌﺮف دﻣﺎ ﺑﻪ ‪ ˚R‬اﺳﺖ‪.Water Salinity‬‬ .634 + 9.576 × 10 −10 Y 2‬‬ ‫‪ µ w‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ آب ﺷﻮر در ‪ p‬و ‪ cp ، T‬؛‬ ‫‪ µ wD‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ آب ﺷﻮر در ‪ p = 14.313 × 10 −7 Y − 3.93 × 10 −12 Y 2‬‬ ‫‪B = 70.518 × 10 −2 + 9.‬‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ آب‬ ‫ﻣﯿﻬﻦ‪ (1980) 1‬راﺑﻄﻪای را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ آب اراﺋﻪ داده ﮐﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻫﺮ دو‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻓﺸﺎر و ﺷﻮری آب‪ 2‬را در ﺑﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪:‬‬ ‫)‪2‬ـ‪(127‬‬ ‫]) ‪µ w = µ wD [1 + 3.5 × 10 −2 p 2 (T − 460‬‬ ‫‪µ wD = A + B T‬‬ ‫‪A = 4.ppm ،‬‬ ‫‪1.

‫‪139‬‬

‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬

‫ﺑﺮﯾﻞ و ﺑﮕﺰ‪ (1978) 1‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺳﺎدهﺗﺮی را ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﺛﺮ دﻣﺎ ﺗﻮﺟﻪ‬
‫دارد‪:‬‬
‫)‪2‬ـ‪(128‬‬
‫) ‪µ w = exp (1.003 − 1.479 × 10 −2 T + 1.982 × 10 −5 T 2‬‬
‫‪ T‬ﺑﺮﺣﺴﺐ ‪ ˚F‬و ‪ µ w‬ﺑﺮﺣﺴﺐ ‪ cp‬اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در آب‬
‫از راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در آب اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬
‫‪R sw = A + Bp + Cp 2‬‬

‫)‪2‬ـ‪(129‬‬

‫‪A = 2.12 + 3.45 × 10 −3 T − 3.59 × 10 −5 T 2‬‬

‫‪B = 0.0107 − 5.26 × 10 −5 T + 1.48 × 10 −7 T 2‬‬
‫‪C = 8.75 × 10 −7 + 3.9 × 10 −9 T − 1.02 × 10 −11 T 2‬‬

‫دﻣﺎ‪ ، T ،‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺟﻪ ﻓﺎرﻧﻬﺎﯾﺖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل آب‬
‫ﺑﺮﯾﻞ و ﺑﮕﺰ )‪ (1978‬ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل‪ ،‬ﺑﺪون در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ‬
‫ﺗﺼﺤﯿﺤﺎت ﻻزم ﺑﺮای ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل و ذرات ﺟﺎﻣﺪ درون آب‪ ،‬راﺑﻄﻪ زﯾﺮ را ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ‪:‬‬
‫)‪2‬ـ‪(130‬‬

‫)‬

‫(‬

‫‪c w = C1 + C 2T + C 3T 2 × 10 −6‬‬

‫‪C1 = 3.8546 − 0.000134 p‬‬
‫‪C 2 = −0.01052 + 4.77 × 10 −7 p‬‬
‫‪C 3 = 3.9267 × 10 −5 − 8.8 × 10 −10 p‬‬
‫‪1- Brill and Beggs‬‬

‫‪140‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬
‫‪T = oF‬‬
‫‪p = psia‬‬
‫‪c w = psi −1‬‬

‫ﻣﺴﺎﺋﻞ‬
‫‪ (1‬ﺑﺎ ﻓﺮض رﻓﺘﺎر ﯾﮏ ﮔﺎز اﯾﺪهال‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺑﻮﺗﺎن ﻧﺮﻣﺎل را در دﻣﺎی ‪ 220 ˚F‬و ﻓﺸﺎر‬
‫‪ 50 psia‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫‪ (2‬ﻧﺸﺎن دﻫﯿﺪ‪:‬‬

‫) ‪(wi M i‬‬
‫) ‪∑ (wi M i‬‬

‫= ‪yi‬‬

‫‪i‬‬

‫‪ (3‬ﮔﺎزی ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت زﯾﺮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪:‬‬

‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﮔﺎز‬
‫ب( وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی‬
‫ج( وزن ﻣﺨﺼﻮص‬
‫د( ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص در ﻓﺸﺎر ‪ 3500 psia‬و دﻣﺎی ‪ 200o F‬ﺑﺎ ﻓﺮض رﻓﺘﺎر ﯾﮏ ﮔﺎز‬
‫اﯾﺪهال‬
‫‪ (4‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﯾﮏ ﮔﺎز اﯾﺪهآل ‪ 1.92 lb ft 3‬در ﻓـﺸﺎر ‪ 500 psia‬و دﻣـﺎی ‪، 100o F‬‬
‫‪ 1.93 lb/ft3‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮی ﻣﺨﻠﻮط ﮔﺎزی را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬

‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬

‫‪141‬‬

‫‪ (5‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎز ﻣﺴﺌﻠﻪ ‪ 3‬و ﺑﺎ ﻓﺮض رﻓﺘﺎر ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪ 2000 psia‬و دﻣﺎی ‪150o F‬‬
‫ب( ﺣﺠﻢ ﻣﺨﺼﻮص در ﻓﺸﺎر ‪ 2000 psia‬و دﻣﺎی ‪150o F‬‬
‫ج( ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ft 3 scf‬‬

‫را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫‪ (6‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺎ وزن ﻣﺨﺼﻮص ‪ 0.00529 ft3 /scf ،0.75‬در ﻓـﺸﺎر‬
‫و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن اﺳﺖ‪ .‬داﻧﺴﯿﺘﻪ آن را ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪.‬‬
‫‪ (7‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎزی ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬

‫ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن را ‪ 3500 psia‬و دﻣﺎی آن را ‪ 200o F‬در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ .‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮔﺎز‬
‫ب( وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روشﻫﺎی زﯾﺮ‪:‬‬
‫‪.1‬‬

‫روش ﮐﺎر – ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ – ﺑﺎروز‬

‫‪.2‬‬

‫روش ﻟﯽ – ﮔﻮﻧﺰاﻟﺲ – اﯾﮑﯿﻦ‬

‫‪ (8‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎزی زﯾﺮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪:‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫‪142‬‬

‫اﮔﺮ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ‪ 2500 psia‬و ‪ 175o F‬ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ وﺟﻮد اﺟﺰای ﻏﯿﺮﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‬
‫روشﻫﺎی زﯾﺮ‪:‬‬
‫•‬

‫روش وﯾﭽﺮت – ﻋﺰﯾﺰ‬

‫•‬

‫روش ﮐﺎر – ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ – ﺑﺎروز‬

‫ب( ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮔﺎز‬
‫ج( وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‪:‬‬
‫•‬

‫روش ﮐﺎر – ﮐﻮﺑﺎﯾﺎﺷﯽ – ﺑﺎروز‬

‫•‬

‫روش ﻟﯽ – ﮔﻮﻧﺰاﻟﺲ – اﯾﮑﯿﻦ‬

‫‪ (9‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺘﯽ ﺧﺎم ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪1708.07 psia‬و دﻣـﺎی ‪ 131 o F‬ﻣﻮﺟـﻮد‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ‪:‬‬
‫‪API =40‬‬
‫‪ = 0.85‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬
‫‪ =100 psig‬ﻓﺸﺎر ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬
‫اﻟﻒ( ‪ Rsb‬را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روشﻫﺎی زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫‪ .1‬راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ‬
‫‪ .2‬روش واﺳﮑﻮﺋﺰ – ﺑﮕﺰ‬
‫‪ .3‬راﺑﻄﮥ ﮔﻼﺳﻮ‬
‫‪ .4‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﺎرﻫﻮن‬

‫‪143‬‬

‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬

‫‪ .5‬راﺑﻄﮥ ﭘﺘﺮوﺳﮑﯽ – ﻓﺮﺷﺎد‬
‫ب( ‪ Bob‬را ﻧﯿﺰ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روشﻫﺎی ﻗﺴﻤﺖ اﻟﻒ ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.‬‬
‫‪ (10‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم را ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺤـﺪود ‪PVT‬‬

‫زﯾﺮ‪:‬‬
‫‪γ g = 0.75‬‬

‫‪Rsb = 700 scf STB‬‬

‫‪T = 160o F‬‬
‫‪API = 35o‬‬

‫و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺶ روش ﻣﺴﺌﻠﻪ ‪ 9‬ﺑﺮآورد ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫‪ (11‬ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم در ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ‪ 4500 psi‬و دﻣـﺎی ‪T = 85 o F‬‬

‫ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ 2109 psia‬ﺑﺮآورد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻮاص ﻧﻔﺖ در ﻓـﺸﺎر‬
‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺑﻪ ﻗﺮار زﯾﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬
‫‪Rsb = 692 scf STB‬‬

‫‪API = 41.9 o‬‬

‫‪Bob = 1.406 bbl STB‬‬

‫‪γ g = 0.876‬‬

‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‬
‫ب( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ‪4500 psia‬‬
‫ج( ‪ Bo‬در ‪4500 psi‬‬

‫‪ (12‬ﯾﮏ ﻇﺮف )ﺳـﻠﻮل( ﻓـﺸﺎر ﺑـﺎﻻ ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ ‪ ، 0.33 ft 3‬ﻣﺤﺘـﻮی ﮔـﺎز ﺑـﺎ ﻓـﺸﺎر‬
‫‪ 2500 psia‬و دﻣــﺎی ‪ 130 o F‬اﺳــﺖ‪ .‬ﺿــﺮﯾﺐ ‪ z‬اﯾــﻦ ﮔــﺎز‪ 0.75‬اﺳــﺖ‪ .‬زﻣــﺎﻧﯽ ﮐــﻪ‬
‫‪ 43.6 scf‬از ﮔﺎز اﯾﻦ ﻇﺮف ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﻓﺸﺎر آن ﺑﻪ ‪ 1000 psia‬ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ )دﻣـﺎ‬
‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 130 o F‬ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ(‪ .‬ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺤﺮاف ﮔـﺎز را در ‪ 1000 Psi‬و دﻣـﺎی‬
‫‪ 130 o F‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫‪144‬‬

‫‪ (13‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﯾـﮏ ﻣﺨﻠـﻮط ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﮔـﺎزی‪ ،‬ﺑـﺎ وزن ﻣﺨـﺼﻮص ‪ ،0.7‬ﻣﻌـﺎدل‬
‫‪ 9 lb / ft 3‬اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺨﻠﻮط در ﺷﺮاﯾﻂ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﻗﺮار دارد‪ .‬ﺿـﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤـﯽ‬
‫ﮔﺎز را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ bbl scf‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫‪ (14‬دﻣﺎی ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮔﺎزی ‪ 150 o F‬اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎز اﯾﻦ ﻣﺨـﺰن ﺑـﻪ ﺷـﮑﻞ زﯾـﺮ‬
‫اﺳﺖ‪:‬‬

‫ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺒﺴﺎط ﮔﺎز ‪ E g‬ﻣﻌﺎدل ‪ 204.648scf / ft 3‬در دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ اﯾﻦ ﮔﺎز را ﺣﺴﺎب ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫‪ (15‬ﯾﮏ ﺗﺎﻧﮏ ‪ 20‬ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺒﯽ در ﻓﺸﺎر ‪ 2500 psia‬و دﻣـﺎی ‪ 212o F‬ﻣﺤﺘـﻮی‬
‫ﮔﺎز اﺗﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﭘﻮﻧﺪ اﺗﺎن در اﯾﻦ ﺗﺎﻧﮏ وﺟﻮد دارد؟‬
‫‪ (16‬اﻃﻼﻋﺎت ‪ PVT‬زﯾﺮ از ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﯾـﮏ ﻣﯿـﺪان ﺑـﺪون ﻧـﺎم ﺑـﻪ دﺳـﺖ‬
‫آﻣﺪه اﻧﺪ‪ .‬ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ‪ 3600 psia‬و دﻣﺎی آن ‪ 160o F‬ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯿـﺎﻧﮕﯿﻦ وزن‬
‫ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪ 0.65‬اﺳـﺖ‪ .‬اﯾـﻦ ﻣﺨـﺰن ﻣﺤﺘـﻮی ‪ 250MMbbl‬ﻧﻔـﺖ اوﻟﯿـﻪ‬
‫درﺟﺎﺳﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻧﻔﺖ اﯾﻦ ﻣﺨﺰن ‪ 2500 psi‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻟﻒ( ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ دو ﻓﺎزی ﻧﻔﺖ را در ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﺸﺎری زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫‪3200 Psia‬‬
‫‪2800 Psia‬‬
‫‪1800 Psia‬‬

‫‪.1‬‬
‫‪.2‬‬
‫‪.3‬‬
‫ب( ﺣﺠﻢ اوﻟﯿﻪ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل در ﻣﺨﺰن را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.‬‬
‫ج( ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ را در ﻓﺸﺎر ‪ 3200 psia‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬

‫‪145‬‬

‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬

‫‪ (17‬اﻃﻼﻋﺎت ‪ PVT‬زﯾﺮ از آﻧﺎﻟﯿﺰ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺗﻪ ﭼﺎﻫﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪهاﻧﺪ‪:‬‬

‫اﻟﻒ( ﺗﺎﺑـﻊ ‪ Y‬را ﺑـﺮﺣﺴـﺐ ﻓﺸﺎر در ﻣﺤﻮر ﻣﺨﺘﺼﺎت ﻣﺘﻌﺎﻣﺪ رﺳـﻢ ﮐﻨﯿـﺪ )ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬
‫)‪.(3-3‬‬
‫ب( ﺿﺮاﯾﺐ را در ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ‪:‬‬
‫‪Y = mp + b‬‬

‫ﺑﺎ روش ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫ج( ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (5-3‬دوﺑﺎره ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫‪146‬‬

‫‪ 295cc (18‬ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ‪ PVT‬ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ‪ 3500 psi‬ﻗﺮار‬
‫ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬دﻣﺎی ﻇﺮف ﻣﺤﺘﻮای اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ در ‪ 220o F‬ﺛﺎﺑـﺖ ﻧﮕـﻪ داﺷـﺘﻪ ﺷـﺪ‪ .‬آزﻣـﺎﯾﺶ‬
‫ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪای اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم اﻧﺠﺎم ﺷﺪ و اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ از آن ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪهاﻧﺪ‪:‬‬

‫* ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‬
‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﭼﺎه و ﺑﺎ ﻓﺮض ﮔﺮاوﯾﺘـﯽ ﻧﻔـﺖ ﻣﻌـﺎدل‬
‫‪ ،40 o API‬ﺧﻮاص ‪ PVT‬زﯾﺮ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ ﻧﻔﺖ در ‪3500 psi‬‬
‫ب( ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ‪3500 psi‬‬
‫ج( وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ‪3500 psi‬‬
‫د( ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل در ‪3500 psi‬‬
‫ه( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در‪1000 psi‬‬

‫‪ (19‬ﭼﻨﺪﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز و ﺿـﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤـﯽ ﮔـﺎز‪ ،‬ﺑـﻪ‬
‫ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم ﺗـﻪ ﭼـﺎﻫﯽ ﻣﯿـﺪان ‪North Grreve‬‬

‫اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ‪ 3600 psi‬و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ‪ 130 o F‬اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﺑـﻪ‬
‫ﺻﻮرت زﯾﺮاﻧﺪ‪:‬‬

‫‪147‬‬

‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬

‫در ﭘﺎﯾﺎن آزﻣﺎﯾﺶ‪ API ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﻧﻔـﺖ ﻣﻌـﺎدل ‪ 40 o‬اﻧـﺪازه ﮔﯿـﺮی ﺷـﺪ‪ .‬اﮔـﺮ وزن‬
‫ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪ 0.7‬ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫‪1‬‬

‫اﻟﻒ( ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻞ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ‪3200 psia‬‬
‫ب( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ‪3200 psia‬‬
‫ج( ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل در ﻓﺸﺎر‪1800 psia‬‬

‫‪ (20‬ﻧﻔﺖ ﺧﺎﻣﯽ ﺑﺎ ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ‪ 35 o API‬از ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑـﺎ ﻓـﺸﺎر و دﻣـﺎی ‪ 5000 psia‬و‬
‫‪ 140 o F‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻧﻔﺖ اﯾﻦ ﻣﺨـﺰن ‪ 4000 psia‬در ‪ 140 o F‬اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﮔﺎزی ﺑﺎ وزن ﻣﺨﺼﻮص ‪ 0.7‬ﻫﻤﺮاه ﺑـﺎ اﯾـﻦ ﻧﻔـﺖ ﺑـﺎ ﻧـﺴﺒﺖ ‪ 900 scf / STB‬ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ‪ 5000 psia‬و ‪140 o F‬‬
‫ب( ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻞ در ﻓﺸﺎر ‪ 5000 psia‬و ‪140 o F‬‬

‫‪ (21‬ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺖ ﻓﻮق اﺷﺒﺎﻋﯽ در ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ‪ 3112 psia‬و دﻣـﺎی ‪ 125 o F‬وﺟـﻮد‬
‫دارد‪ .‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻧﻔﺖ ﻣﻌﺎدل ‪ 1725 psia‬اﺳﺖ‪ .‬راﺑﻄـﮥ ﻓـﺸﺎر در ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﺿـﺮﯾﺐ‬
‫ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ اﯾﻦ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬

‫‪1- Total Formation Volume Factor‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫‪148‬‬

‫‪ API‬ﮔﺮاوﯾﺘــﯽ ﻧﻔــﺖ ﺧــﺎم و وزن ﻣﺨــﺼﻮص ﮔــﺎز ﻣﺤﻠــﻮل ‪ 40 o‬و ‪ 0.65‬ﻫــﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم را در ﻓﺸﺎر ‪ 3112 psia 3112 Psia‬و دﻣﺎی ‪ 125 o F‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫‪ (22‬ﯾﮏ ﻇﺮف )ﺳﻠﻮل( ‪ PVT‬ﻣﺤﺘﻮی ‪ 320 cc‬ﻧﻔﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب اﯾـﻦ‬
‫ﻧﻔﺖ ‪ 2500 psia‬و دﻣﺎ ‪ 200 ˚F‬اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺎ ﮐـﺎﻫـﺶ ﻓﺸـﺎر ﺑﻪ ‪ ،2000 psia‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ‬
‫ﺑﻪ ‪ 335.2 cc‬اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﮔﺎز ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر از ﺳﻠﻮل ﺗﺨﻠﯿﻪ و ﺣﺠﻢ آن‬
‫‪\0.145 scf‬اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺳﻠﻮل ﺑﻪ ‪ 303 cc‬ﮐـﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓـﺖ‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﻓﺸﺎر ﺗﺎ ‪ 14.7 psia‬و دﻣﺎ ﺗﺎ ‪60 ˚F‬ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ و ‪0.58scf‬ﮔـﺎز دﯾﮕـﺮ از ﻧﻔـﺖ‬
‫‪cc‬‬

‫ﺧﺎرج ﺷﺪ‪ .‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه ﺑﻪ‬

‫‪ 230‬رﺳﯿﺪ‪ .‬وزن ﻣﺨﺼﻮص اﯾـﻦ ﻧﻔـﺖ ‪42 ˚API‬‬

‫اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز ‪2000 psia‬‬
‫ب( ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪2000 psia‬‬

149

‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬

‫ﻣﺮاﺟﻊ‬
1. Ahmed, T., “Compositional Modeling of Tyler and
Mission Canyon Formation Oils with CO2 and Lean Gases,”
final report submitted to Montana’s on a New Track for Science
(MONTS) (Montana National Science Foundation Grant
Program), 1985–1988.
2. Baker, O. and Swerdloff, W., “Calculations of Surface
Tension-3: Calculations of Surface Tension Parachor Values,”
OGJ, December 5, 1955, Vol. 43, p. 141.
3. Beal, C., “The Viscosity of Air, Water, Natural Gas, Crude
Oils and its Associated Gases at Oil Field Temperatures and
Pressures,” Trans. AIME, 1946, Vol. 165, pp. 94–112.
4. Beggs, H. D. and Robinson, J. R., “Estimating the
Viscosity of Crude Oil Systems,” JPT, September 1975, pp.
1140–1141.
5. Brill, J. and Beggs, H., Two-Phase Flow in Pipes. Tulsa,
OK: The University of Tulsa, 1978.
6. Brown, et al., “Natural Gasoline and the Volatile
Hydrocarbons,” Tulsa: NGAA, 1948.
7. Carr, N., Kobayashi, R., and Burrows, D., “Viscosity of
Hydrocarbon Gases under Pressure,” Trans. AIME, 1954, Vol.
201, pp. 270–275.
8. Chew, J., and Connally, Jr., C. A., “A Viscosity
Correlation for Gas-Saturated Crude Oils,” Trans. AIME, 1959,
Vol. 216, pp. 23–25.
9. Dean, D. E., and Stiel, L. I., “The Viscosity of Non-polar
Gas Mixtures at Moderate and High Pressure,” AIChE Jour.,
1958, Vol. 4, pp. 430–436.

(‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ‬

150

10. Dempsey, J. R., “Computer Routine Treats Gas Viscosity
as a Variable,” Oil and Gas Journal, Aug. 16, 1965, pp.
141–143.
11. Dranchuk, P. M., and Abu-Kassem, J. H., “Calculation of
Z-factors for Natural Gases Using Equations-of-State,” JCPT,
July–Sept., 1975, pp. 34–36.
12. Dranchuk, P. M., Purvis, R. A., and Robinson, D. B.,
“Computer Calculations of Natural Gas Compressibility Factors
Using the Standing and Katz Correlation,” Inst. Of Petroleum
Technical Series, No. IP 74-008, 1974.
13. Fanchi, J. R., “Calculation of Parachors for Composition
Simulation,” JPT, November 1985, pp. 2049–2050.
14. Glaso, O., “Generalized Pressure-Volume-Temperature
Correlations,” JPT, May 1980, pp. 785–795.
15. Hall, K. R., and Yarborough, L., “A New Equation-ofState for Z-factor Calculations,” Oil and Gas Journal, June 18,
1973, pp. 82–92.
16. Hankinson, R. W., Thomas, L. K., and Phillips, K. A.,
“Predict Natural Gas Properties,” Hydrocarbon Processing,
April 1969, pp. 106–108.
17. Kay, W. B., “Density of Hydrocarbon Gases and Vapor,”
Industrial and Engineering Chemistry, 1936, Vol. 28, pp.
1014–1019.
18. Lee, A. L., Gonzalez, M. H., and Eakin, B. E., “The
Viscosity of Natural Gases,” JTP, August 1966, pp. 997–1000.
19. Marhoun, M. A., “PVT Correlation for Middle East
Crude Oils,” JPT, May1988, pp. 650–665.

D.. 22.. M. pp. 77–80. Texas. Vol. 24. S. 125–126... 1959. October–November 1975. and Katz. 27. F. Standing.. 22–25. 21. Las Vegas. 26. Sugden.” SPE Paper 26644.151 ‫ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺎزن‬ 20. 1942. S. Sept. “The Variation of Surface Tension. S. K.. Soc. Sutton.. 3–6 October. Volumetric and Phase Behavior of Oil Field Hydrocarbon Systems. “Pressure-VolumeTemperature Correlations for Gulf of Mexico Crude Oils.” Trans. 1924. pp. Burkhard. E. November 1980.. 267–273. R. B..” Journal of Canadian Petroleum Technology. pp. The Variation of Surface Tension with Temperature and Some Related Functions. pp. 1993. Brar. Mattar.” paper presented at the AIChE Meeting. AIME.” J.” SPE Paper 14265. F. D. Standing. presented at the 68th Annual Technical Conference of the SPE in Houston. D. G. M. and Farshad. Stewart. “Compressibility of Natural Gases. “Compressibility Factors for HighMolecular-Weight Reservoir Gases. and Aziz.. 23. W. Dallas: Society of Petroleum Engineers.. 32–39. 1968. L. N. Chem.” OGIL MUSZ. Petrosky. B. . G. 28. “Prediction of Pseudo-Critical Parameters for Mixtures. Kuzl. Tud. pp.. 140–149. pp. Kansas City. 146. “A Correlation for Water Compressibility.” Petroleum Engineer. 25.. Papay. “A Termelestechnologiai Parameterek Valtozasa a Gazlelepk Muvelese Soran. presented at the 60th Annual Technical Conference and Exhibition of the Society of Petroleum Engineers. F. J. 125–126. and Voo. VI.. Budapest. P. 1985. Vol. 1977. MO. 125.. L. “Density of Natural Gases.. Meehan.

1976. G. S. 35–43. F. AIME. Vasquez. 34. Trube. 210.. pp. L. K.... Texas. Trube. 1972.. June 1980.. and Aziz. Sutton. Takacs.. No. Vol. Eng. Houston. and Hall. 35. 1984.. Vol. Yarborough.” Trans.” Hydrocarbon Processing. 86–88. pp. “Surface Tension of Methane-Propane Mixtures. pp. 1943. 5.. E..” Oil and Gas Journal. Vol. 1957.. 32. 119–122. “Compressibility of Undersaturated Hydrocarbon Reservoir Fluids. “How to Solve Equation-of-State for Z-factors.” Ind. 968–970. M.” Trans AIME. pp. Weinaug. 51. pp. 25. Vol. “Comparisons Made for Computer Z-Factor Calculation. R.. pp.. 1957. Wichert. . A. 33. S. 31. 30. and Beggs. and Farshad. “Correlations for Fluid Physical Properties Prediction. 64–66.” Oil and Gas Journal.(‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ‬ 152 29. Chem. P.” JPT. and Katz.” SPE Paper 13172. presented at the 59th Annual Technical Conference. D. Dec. L. 210. K. D. “Compressibility of Natural Gases. 20. 36. C. A. “Calculation of Z’s for Sour Gases. F. 1974. 355–357. Feb 18. pp. “Evaluation of Empirically Derived PVT Properties for Gulf of Mexico Crude Oils.. 341–344. R.

‬ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدی ﺗﺤﻠﯿﻞ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ را ﻣﯽﺗـﻮان روی ﯾـﮏ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن اﻧﺠﺎم داد‪ .‬ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﮐﻠـﯽ‪ ،‬ﺳـﻪ ﻧـﻮع آزﻣـﺎﯾﺶ ﺑـﺮای اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی ﻧﻤﻮﻧـﻪﻫـﺎی‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﺨﺰن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪1.Volume.Temperature‬‬ .‬اﻃﻼﻋﺎت ﻻزم ﺗﻌـﺪاد اﯾـﻦ آزﻣـﺎﯾﺶﻫـﺎ را در آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎه‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‫‪3‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫اﻧﺠﺎم ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ دﻗﯿـﻖ ‪ 1PVT‬و ﺑﺮرﺳـﯽ رﻓﺘـﺎر ﺗﻌـﺎدل ﻓـﺎزی ﺳـﯿﺎﻻت‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺮای ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ و ﺗﺸﺨﯿﺺ اﯾـﻦ ﺳـﯿﺎﻻت و ارزﯾـﺎﺑﯽ ﻋﻤﻠﮑـﺮد ﺣﺠﻤـﯽ آﻧﻬـﺎ در‬ ‫ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺿﺮوریاﻧﺪ‪ .Pressure.

‬‬ ‫‪ (2‬آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎ ﻣﺘﻌﺪداﻧﺪ و ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺳﯿﺎل ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‬ ‫ﻣﺨﺰن اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ؛‬ ‫•‬ ‫اﻧﺒﺴﺎط در ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪای؛‬ ‫•‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺣﺠﻢ ﺛﺎﺑﺖ‪.Slim – Tube Test‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫‪ (3‬آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ وﯾﮋه‬ ‫اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎ ﻣﻮاﻗﻊ ﺧﺎﺻﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪154‬‬ ‫‪ (1‬آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎ‪ ،‬ﺳﺎدهاﻧﺪ و ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﻓﯿﻠﺪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪) .Swelling Test‬‬ .‬اﮔﺮ ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺎ ﺗﺰرﯾﻖ ﮔﺎز اﻗﺪاﻣﯽ‬ ‫ﯾﺎ ﯾﮏ ﻃﺮح ﺑﺎزﮔﺮداﻧﯽ ﮔﺎز ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﻮد‪ ،‬آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی زﯾﺮ را ﻣﯽﺗﻮان اﻧﺠﺎم داد‪:‬‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ ﻟﻮﻟﻪ ﻗﻠﻤﯽ‬ ‫آزﻣﺎﺷﯽ ﺗﻮرم ﻧﻔﺖ‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻫﺪف اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﻣﺮور و ﺑﺮرﺳـﯽ آزﻣـﺎﯾﺶﻫـﺎی ‪ PVT‬آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎﻫﯽ و ﻧـﺸﺎن دادن‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدۀ ﻣﻨﺎﺳﺐ از اﻃﻼﻋﺎت در ﮔﺰارش ﻫﺎی ‪ PVT‬اﺳﺖ‪.‬ﻣﺜﻞ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی وزن‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص و ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﺳﯿﺎﻻت ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪ(‪.‬‬ ‫‪1.

Chromatographe "fingerprint' Compositional Analysis‬‬ ‫‪4.Big Butte Field‬‬ ‫)‪5.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻌﮥ ﻣﻌﺎدﻻت ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل‪ ،‬ﺗﻮﺻـﯿﻒ ﮐـﺎﻣﻠﺘﺮی‬ ‫از اﺟﺰای ﺳﻨﮕﯿﻦ ﻻزم اﺳﺖ‪ .Constant.‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 1-3‬ﯾﮏ آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ ﮐﺮوﻣﺎﺗﻮﮔﺮاﻓﯿﮏ‪ 3‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﯿﺪان‬ ‫ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت‪ 4‬را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬‬ ‫اﮐﺜﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ در ﯾﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ‬ ‫درﺟﻪای از دﻗﺖ از ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺪول ﺷﺎﻣﻞ ﺟﺰء ﻣﻮﻟﯽ‪ ،‬ﺟﺰء وزﻧﯽ‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ و وزن‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻫﺮ ﺟﺰء اﺳﺖ‪.‬اﯾﻦ ﮐﺎﻣﻠﺘﺮﯾﻦ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان اﻧﺠﺎم داد‪ .‫‪155‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﯾﯽ از ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻣﻌﺮف ﺳﯿﺎل اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در‬ ‫آﻏﺎز ﻋﻤﺮ ﻣﺨﺰن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .Free Gas‬‬ ‫‪2.‬در ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻔﮑﯿﮏ‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻧﻔﺖ از ﻣﺘﺎن ﺗﺎ ﻫﮕﺰان ﻣﯽﺷﺪ و ﻫﭙﺘﺎن و اﺟﺰای ﺳﻨﮕﯿﻦﺗﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﺟﺰ‬ ‫ﺑﺎ ﻫﻢ ﮔﺮوهﺑﻨﺪی و ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ داﻧﺴﯿﺘﻪ و وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ آﻧﻬﺎ ﮔﺰارش ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎط در ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ‬ ‫‪5‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی اﻧﺒﺴﺎط در ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺮای ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی‪ 6‬ﯾﺎ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم و ﺑﺮای‬ ‫ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر – ﺣﺠﻢ اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻢ اﮐﻨﻮن آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﻫﺎی ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ از ﻣﻌـﺎدﻻت‬ ‫ﺣﺎﻟﺘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺗﺎ ‪ C30‬ﯾﺎ اﺟﺰای ﺳﻨﮕﯿﻦﺗﺮ ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ‪.‬ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‪ 2‬ﺣﺪاﻗﻞ ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫اﺟﺰای ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺗﺎ ‪ C10‬ﺑﺎﺷﺪ‪ .Composition Expansion Tests (CCE‬‬ ‫‪6.Gas Condensate‬‬ .‬اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی زﯾﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ )ﺷﮑﻞ ‪3‬ـ‪:(1‬‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع )ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﯾﺎ ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ(؛‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ ﮐﺎر ﺷﺎﻧﺲ وﺟﻮد ﮔﺎز آزاد‪ 1‬در ﻻﯾﻪ ﻧﻔﺘﯽ ﻣﺨﺰن‬ ‫را ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪.Compositional Analyses of the Reservoir Fluids‬‬ ‫‪3.

Flash Liberation‬‬ ‫‪7.‬ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻦ‬ ‫‪1‬‬ ‫‪ Vt‬ﺑﺮای ﻫﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .Pressure.‬اﯾـﻦ ﺣﺠـﻢ ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ ﻧـﺴﺒﯽ‬ ‫‪4‬‬ ‫ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ و ﻣﻌﺎدﻟﮥ رﯾﺎﺿﯽ آن ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Vt‬‬ ‫‪Vsat‬‬ ‫)‪3‬ـ‪(1‬‬ ‫= ‪Vrel‬‬ ‫‪ Vrel‬ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ؛‬ ‫‪ Vt‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ؛‬ ‫‪ Vsat‬ﺣﺠﻢ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪.‬ﻣﻌﻤﻮﻻً اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ را آزﻣﺎﯾﺶ رواﺑﻂ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺣﺠﻢ‪ ،5‬آزادﺳﺎزی آﻧﯽ‪ّ ،6‬ﺗﺒﺨﯿﺮ آﻧﯽ‪ 7‬ﯾﺎ اﻧﺒﺴﺎط آﻧﯽ‪ 8‬ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ‪.‬ﻓـﺸﺎر ﮔـﺎم ﺑـﻪ ﮔـﺎم در‬ ‫دﻣﺎی ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎ ﺧﺎرج ﮐﺮدن ﺟﯿﻮه از ﺳﻠﻮل ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ﺑﺮاﺑﺮ ﯾﮏ اﺳﺖ‪ .Saturated Pressure‬‬ ‫‪3.Flash Expansion‬‬ .Flash Vaporization‬‬ ‫‪8.Reference Volume‬‬ ‫‪4.‬‬ ‫در ﻣﺮﺣﻠﮥ ‪ A‬ﺷﮑﻞ ‪3‬ـ‪ 1‬ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن )ﻧﻔﺖ ﯾﺎ ﮔﺎز( در ﯾـﮏ ﺳـﻠﻮل ‪ PVT‬در‬ ‫دﻣﺎی ﻣﺨﺰن و ﻓﺸﺎری ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع‪) 2‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒـﺎب ﯾـﺎ ﻓـﺸﺎر‬ ‫‪3‬‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ( و ﺣﺠﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آن ﻣـﺸﺎﻫﺪه و ﺛﺒـﺖ و ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺣﺠـﻢ ﻣﺮﺟـﻊ ‪Vsat‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد )ﻗﺴﻤﺖ ‪ .Relative Volume‬‬ ‫‪5.(C‬ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ از ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﺳﻠﻮل ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻧﺴﺒﺘﯽ از ﺣﺠﻢ ﻣﺮﺟﻊ ﮔﺰارش ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪156‬‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﺳﯿﺎل ﺗﮏ ﻓﺎزی در ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻓﺎز ﮔﺎز؛‬ ‫•‬ ‫ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر‪.Total Hydrocarbon Volume‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫‪1.Volume Relations‬‬ ‫‪6.

‬در ﺑﺎﻻی ﻓـﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ‬ ‫ﺣﺒﺎب‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﮥ ﻧﻔﺖ را ﺑﺎ ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺛﺒﺖ ﺷﺪه ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ .6484 gm / cc‬اﺳﺖ و از اﻧﺪازهﮔﯿـﺮی‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ وزن – ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ در ﺳﻠﻮل ‪ PVT‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ﻣﻌﺎدل ‪ 0.‬ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺣﺠﻢ‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ‪ ،‬اﯾﻦ ﺟﺪول ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻘﺎدﯾﺮ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪۀ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع و ﺑﺎﻻﺗﺮ از‬ ‫آن اﺳﺖ‪ .‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫‪157‬‬ ‫ﺟﺪول ‪3‬ـ‪ :1‬آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫در اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻣﻮاد ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ از ﺳﻠﻮل ﺧﺎرج ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﻞ‬ ‫ﻣﺨﻠﻮط ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ در ﺳﻠﻮل ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻫﻤﺎن ﺗﺮﮐﯿﺐ اوﻟﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 2-3‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ آﻧـﯽ )آزﻣـﺎﯾﺶ اﻧﺒـﺴﺎط ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﺛﺎﺑـﺖ( را ﺑـﺮای‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم ﻣﯿـﺪان ﺑﯿﮓ ﺑﯿـﻮت ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻓـﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب ﺳﯿـﺴﺘﻢ‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ‪ 1930 psi‬در دﻣﺎی ‪ 247 o F‬ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .

6714 gm cc‬‬ ‫‪0.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪3‬ـ‪ :1‬آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎط ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪1‬‬ ‫ﺑــﺎ اﺳــﺘﻔﺎده از دادهﻫــﺎی آزﻣﺎﯾــﺸﮕﺎﻫﯽ ﺟــﺪول ‪ ،2-3‬ﻣﻘــﺎدﯾﺮ داﻧــﺴﯿﺘﮥ ﻧﻔــﺖ را در‬ ‫ﻓﺸﺎرﻫﺎی ‪ 4000 psi‬و ‪ 6500 Psi‬ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﯿﺪ‪.9657‬‬ ‫‪0.9371‬‬ ‫= ‪ρo‬‬ ‫= ‪ρo‬‬ .6484‬‬ ‫‪= 0.6919 gm cc‬‬ ‫‪0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(2-3‬‬ ‫•‬ ‫در ﻓﺸﺎر ‪4000 Psi‬‬ ‫•‬ ‫در ﻓﺸﺎر ‪6500 Psi‬‬ ‫‪0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪158‬‬ ‫‪ρ sat‬‬ ‫)‪3‬ـ‪(2‬‬ ‫‪Vrel‬‬ ‫=‪ρ‬‬ ‫‪ ρ‬داﻧﺴﯿﺘﻪ در ﻫﺮ ﻓﺸﺎری ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع؛‬ ‫‪ ρsat‬داﻧﺴﯿﺘﻪ در ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع؛‬ ‫‪ Vrel‬ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﻓﺸﺎر دﻟﺨﻮاه‪.6484‬‬ ‫‪= 0.

‬در اﯾﻦ ﺗﺮﺳﯿﻢ ﺗﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺧﻄـﯽ‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﯾﺎ ﺧﻄﯽ ﺑﺎ اﻧﺤﻨﺎی ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ را ﻣﯽﺳﺎزد )ﺷﮑﻞ ‪ .Smoothing‬‬ ‫‪2.‫‪159‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ وﻗﺖﻫﺎ دادهﻫـﺎی ﺣﺠـﻢ ﻧـﺴﺒﯽ ﺑـﺮای ﺗـﺼﺤﯿﺢ ﺧﻄﺎﻫـﺎی آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎﻫﯽ در‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع و ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ ﻓـﺸﺎرﻫﺎی‬ ‫ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻤﻮار ﮐﺮدن‪ 1‬ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻫﻤﻮارﮐﺮدن دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ زﯾـﺮ ﻓـﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب‪ ،‬ﺗـﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر در ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ‪ 2‬رﺳﻢ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺳﺎدۀ ﻫﻤﻮارﮐﺮدن و ﺗﺼﺤﯿﺢ دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در زﯾﺮ ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺗﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺑﺮای ﻫﻤﮥ ﻓﺸﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪(3-3‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬رﺳﻢ ﺗﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر در ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮاﯾﺐ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺧﻂ ﮔﺬرا از ﺑﯿﻦ ﻧﻘﺎط ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪3‬ـ‪(4‬‬ ‫‪Y = a + bp‬‬ ‫‪ a‬و ‪ b‬ﻋﺮض از ﻣﺒﺪأ و ﺷﯿﺐ ﺧﻂ راﺳﺖاﻧﺪ‪.(2-3‬اﯾﻦ ﺷﮑﻞ رﻓﺘـﺎر ﻧـﺎﻣﻨﻈﻢ‬ ‫دادهﻫﺎ در ﻧﺰدﯾﮑﯽ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬ﺷﮑﻞ رﯾﺎﺿﯽ اﯾﻦ ﺗﺎﺑﻊ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای ﻓﺸﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﻓﺸﺎر اﺷـﺒﺎع‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪3‬ـ‪(3‬‬ ‫) ‪( p sat − p‬‬ ‫)‪p(Vrel − 1‬‬ ‫=‪Y‬‬ ‫‪ p sat‬ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ Vrel‬ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﻓﺸﺎر ‪.‬ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﺎر ﻣﻌﻤﻮﻻً از ﺗﺎﺑﻊ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﺗـﺮاﮐﻢﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫)ﺗﺎﺑﻊ ‪ ( Y‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .Cartesian Scale‬‬ . p‬‬ ‫ﺳﺘﻮن ﺳﻮم ﺟﺪول ‪ 2-3‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷـﺪۀ ﺗـﺎﺑﻊ ‪ Y‬را ﺑـﺎ ﻣﻌﺎدﻟـﻪ )‪3‬ــ‪ (3‬ﻧـﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .

0981‬‬ ‫‪b = 0.‫‪160‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﻫﻤﮥ ﻓﺸﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‬ ‫راﺑﻄﮥ زﯾﺮ‪:‬‬ ‫)‪3‬ـ‪(5‬‬ ‫‪p sat − p‬‬ ‫) ‪p (a + bp‬‬ ‫‪Vrel = 1 +‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪2‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺧﻂ ﮔﺬرا از ﺑﯿﻦ ﻧﻘﺎط رﺳـﻢ ﺷـﺪه ﺗـﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ ﻓـﺸﺎر ﺑـﺮای‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Y = a + bp‬‬ ‫‪a = 1.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ‪ ، co ،‬در ﻓﺸﺎری ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب ﺑـﺎ دادهﻫـﺎی‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﺟﺪول ‪ 3-3‬ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ .000591‬‬ ‫دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺛﺒﺖ ﺷﺪه در ﺟﺪول ‪ 2-3‬را ﻫﻤﻮار ﮐﻨﯿﺪ‪.

‫‪161‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺟﺪول ‪3‬ـ‪ :2‬داده ﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎط ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ در دﻣﺎی ‪247 o F‬‬ ‫)‪ (A‬ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ‪ V Vsat :‬ﯾﺎ ﺣﺠﻢ در ﻓﺸﺎر ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه ﺑﻪ ﺣﺠﻢ در ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع‬ ‫) ‪( p sat − p‬‬ ‫)‪ (B‬ﺗﺎﺑﻊ ‪، Y‬‬ ‫)‪( p abs )(V Vsat − 1‬‬ ‫=‪Y‬‬ .

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪162‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪3‬ـ‪ :2‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (94-2‬ﺗﺎ )‪ (96-2‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ راﺑﻄﻪای ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪3‬ـ‪(6‬‬ ‫‪1 ∂Vrel‬‬ ‫‪Vrel ∂p‬‬ ‫‪co = −‬‬ .

(3-3‬ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ ‪ co‬در ﻫﺮ ﻓﺸﺎر ‪ ، p‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﻣـﺸﺘﻖ ﻣﻨﺤﻨـﯽ‬ ‫را ﺑــﻪ ﺻــﻮرت ﻧﻤــﻮداری ﺑــﺎ رﺳــﻢ ﺧــﻂ ﻣﻤــﺎس و ﺗﻌﯿــﯿﻦ ﺷــﯿﺐ اﯾــﻦ ﺧــﻂ ﻣﻤــﺎس‬ ‫) ‪ ( ∂Vrel ∂p‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪.92 × 10 −6‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(6-3‬‬ .‫‪163‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺟﺪول ‪ :3-3‬داده ﻫﺎی ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﻓﻮق اﺷﺒﺎع‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒـﺎب ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ از ﻓـﺸﺎر‬ ‫رﺳﻢ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3-3‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﮑﻞ ‪ ،3-3‬ﻣﻘﺪار ‪ co‬را در ﻓﺸﺎر ‪ 3000 psi‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫رﺳﻢ ﺧﻂ ﻣﻤﺎس ﺑﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﯿﺐ‪:‬‬ ‫‪∂Vrel‬‬ ‫‪= −14.

23 × 10 psi‬‬ ‫‪ 0.9987‬‬ ‫‪= 19.9890 − 0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(7-3‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪0.43 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪(0.98 ‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ‪ ،‬در ﺟﺪول ‪ 3-3‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی در ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺑﺎزۀ ﻓـﺸﺎری ﻣـﺜﻼً‬ ‫‪ ،6000-6500 psi‬ﺑﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﺑﺎزۀ ﻓﺸﺎر ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه‪ ،‬ﻓﻬﺮﺳﺖ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ و ‪ co‬در ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪(Vrel )1 − (Vrel )2‬‬ ‫)‪(7-3‬‬ ‫‪p1 − p 2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪(Vrel )2‬‬ ‫‪co = −‬‬ ‫زﯾﺮ ﻧﻮﯾﺲﻫﺎی ‪ 1‬و ‪ 2‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﺎزه را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.9987 ) 2500 − 2000‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای‬ ‫‪co = −‬‬ ‫‪1‬‬ ‫در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪای )آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای (‪ ،‬ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل آزاد ﺷﺪه از ﻧﻤﻮﻧﮥ‬ ‫ﻧﻔﺘﯽ در ﻃﻮل ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻓﺎز ﻣﺎﯾﻊ ﺑﻪ ﺗﻌﺎدل ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬در ﺳﻄﺢ‬ ‫‪1.92 × 10 ) = 15.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪164‬‬ ‫‪1 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪−6‬‬ ‫‪−6‬‬ ‫‪−1‬‬ ‫‪co =  −‬‬ ‫‪(− 14.Differential Liberation Test‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪4‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه در ﺟـﺪول ‪ 2-3‬ﺑـﺮای ﺳﯿـﺴﺘﻢ‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت‪ ،‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻧﻔﺖ را در ﺑـﺎزۀ ﻓـﺸﺎری ‪ 2500 psi‬ﺗـﺎ ‪psi‬‬ ‫‪ 2000‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫‪165‬‬ ‫ﺗﻤﺎﺳﺶ ﺑﺎ ﻧﻔﺖ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﺸﺨﺼﮥ اﯾﻦ ﻧﻮع آزادﮐﺮدن‪ ،‬ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﻮدن‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﻠﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ اﺳﺖ‪.Dissolved Gas‬‬ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :3-3‬داده ﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‬ ‫دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺷﺪه از اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻣﻘﺪار ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل‪ 1‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر؛‬ ‫‪1.

‬‬ ‫ﮔﺎز آزاد ﺷﺪه از ﻧﻔﺖ ﺑﺎ رﺳﯿﺪن درﺟﻪ اﺷﺒﺎﻋﺶ ﺑﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز‪ ،‬ﺑﻪ دﻟﯿﻞ‬ ‫ﺗﺤﺮک ﺑﯿﺸﺘﺮ ﮔﺎز از ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ و ﻧﻔﺖ را ﺗﺮک ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ روی ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﻣﺨﺰن اﺟﺮا و اﻧﺠﺎم آن ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳـﯿﺎل‬ ‫ﻣﺎﯾﻊ و ﺳﯿﺎل ‪ PVT‬در دﻣﺎی ﻣﺨﺰن و ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ و اﺟﺰای ﺳﻨﮕﯿﻦﺗﺮ درﺻﺪی ﺑﯿﺸﺘﺮ‬ ‫از اﺟﺰای ﺳﺒﮑﺘﺮ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﻣﺘﻌﺎﻗﺒﺎً ﺑﺎ اﯾﻦ رﻓﺘﺎر‬ ‫ﺗﻮاﻟﯽ آزادﺳﺎزی ﻣﺮﺣﻠﻪای دﻧﺒﺎل ﻣﯽﺷﻮد‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪166‬‬ ‫•‬ ‫اﻧﻘﺒﺎض ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر؛‬ ‫•‬ ‫ﺧﻮاص ﮔﺎز ﺧﺎرج ﺷﺪه ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎز آزاد ﺷﺪه‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز‬ ‫و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز؛‬ ‫•‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر‪.‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ اﯾﻦ روش آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺮای ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی رﻓﺘﺎر ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‪ ،‬در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﺑﺎﻻﺗﺮ از درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز‪ ،1‬ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺧﺎص ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺗﻮﺻﯿﻒ را از ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺟﺪاﯾﺶ در ﻣﺨﺰن اراﺋﻪ‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬در‬ ‫ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی و ﺳـﭙﺲ ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ در دﻣـﺎی ‪60 ˚F‬‬ ‫ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد )‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه ‪ VL‬در ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﻓﺸﺎر اﻧﺪازهﮔﯿـﺮی‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .Relative Oil Volume Factors‬‬ .(4‬در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﮔﺎز آزاد ﺷـﺪه ﺑﺮداﺷـﺘﻪ و ﺣﺠـﻢ آن در ﺷـﺮاﯾﻂ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .(Vsc‬ﺿﺮﯾﺐ ﻫﺎی ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔـﺖ در ﻫـﺮ ﻣﺮﺣﻠـﻪ ‪) Bod‬ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺑـﺎ ﻧـﺎم‬ ‫ﺿﺮﯾﺐﻫﺎی ﺣﺠﻤﯽ ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ‪ (2‬در ﻫﻤﮥ ﺳﻄﻮح ﻓﺸﺎری ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺣﺠﻢﻫﺎی ﺛﺒﺖ ﺷﺪۀ‬ ‫ﻧﻔﺖ ‪ VL‬ﺑﺮ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪۀ ‪ Vsc‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪1.Critical Gas Saturation‬‬ ‫‪2.‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺎﻻ ﺗﺎ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻـﻮرت‬ ‫ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم و ﻣﺮﺣﻠﻪای ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ )ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﺳﻄﻮح اﻓﺖ ﻓﺸﺎری‪ 10‬ﺗـﺎ ‪( 15 psi‬‬ ‫)ﺷﮑﻞ ‪3‬ـ‪ .

‬ﺟﺪول ‪ 4-3‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐـﺮدن ﻣﺮﺣﻠـﻪای را ﺑـﺮای‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﯿﺪان ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .Residual Oil Volume‬‬ .‬در اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔـﺖ و‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ ﻣﺮﺣﻠﻪای ﺑﺮای اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧـﮥ ﻧﻔﺘـﯽ در ﻓـﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب ﺑـﻪ ﺗﺮﺗﯿـﺐ‬ ‫‪ 933 scf STB‬و ‪ 1.730 bbl STB‬‬ ‫‪1.730 bbl STB‬اﺳﺖ‪.‫‪167‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫‪VL‬‬ ‫‪Vsc‬‬ ‫)‪3‬ـ‪(8‬‬ ‫= ‪Bod‬‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ در ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ‪ Rsd 1‬ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺣﺠﻢ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ﺑـﺮ ﺣﺠـﻢ ﻧﻔـﺖ‬ ‫ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه‪ 2‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .Differential Solution Gas Ratio‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪3‬ـ‪ :4‬آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ ای‬ ‫ﻋﻼﻣﺖ ﻫﺎی ‪ Rsdb‬و ‪ Bodb‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻌﺮف دو ﻣﻘﺪار ذﮐﺮ ﺷﺪه ﺑﻪ ﮐـﺎر ﻣـﯽروﻧـﺪ؛‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ‪:‬‬ ‫‪Rsdb = 933 scf STB‬‬ ‫‪Bodb = 1.

‬‬ ‫ﺳﺘﻮن ﻫﻔﺘﻢ ﺟﺪول ‪ 3-4‬ﺷﺎﻣﻞ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻊ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪(11-3‬‬ ‫‪ p  zT‬‬ ‫‪B g =  sc ‬‬ ‫‪ Tsc  p‬‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪ ft 3 scf ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ﺳﻠﻮل‪psia ،‬؛‬ ‫‪ Tsc‬دﻣﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ p sc‬ﻓﺸﺎر اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.‫‪168‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺳﺘﻮن ‪ C‬ﺟﺪول ‪ 4-3‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻧﺴﺒﯽ ‪ Btd‬آزادﮐـﺮدن ﻣﺮﺣﻠـﻪای را ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از‬ ‫ﻓﺮﻣﻮل زﯾﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫)‪3‬ـ‪(9‬‬ ‫‪Btd = Bod + (Rsdb − Rsd )B g‬‬ ‫‪ Btd‬ﺣﺠﻢ ﮐﻠﯽ ﻧﺴﺒﯽ‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪ bbl scf ،‬؛‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺤﺮاف ﮔﺎز ‪ z‬در ﺳﺘﻮن ﺷﺸﻢ ﺟـﺪول ﺿـﺮﯾﺐ ‪ z‬ﮔـﺎز ﻣﺤﻠـﻮل آزاد ﺷـﺪه‬ ‫)ﺑﺮداﺷﺖ ﺷﺪه( در ﻓﺸﺎر ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ‪ .psia ،‬‬ ‫ﻣﻮزس‪ 1‬ﻧﺸﺎن داده ﮐﻪ ﮔﺰارش دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻧـﺴﺒﺘﯽ از ﺣﺠـﻢ‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺑـﺎﻗﯽﻣﺎﻧـﺪه در دﻣـﺎی ‪) 60˚F‬در ﺷـﮑﻞﻫـﺎی ‪ 5-3‬و ‪ (6-3‬ﺑﺎﻋـﺚ ﻣـﯽﺷـﻮد ﮐـﻪ‬ ‫‪1.Moses‬‬ .‬اﯾﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺎ اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﮔﺎز ﺛﺒـﺖ‬ ‫ﺷﺪه ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪(10-3‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ Vp  T‬‬ ‫‪z =   sc‬‬ ‫‪ T  Vsc p sc‬‬ ‫‪ V‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز آزاد ﺷﺪه در ﺳﻠﻮل ‪ PVT‬در ‪ p‬و ‪ T‬؛‬ ‫‪ Vsc‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز ﺑﺮداﺷﺖ ﺷﺪه در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.

60˚F‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای رﻓﺘﺎر ﻧﻔﺖ را در ﻣﺨﺰن ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ و ﻣﻬﻨﺪس ﻣﺨﺰن وﻇﯿﻔﻪ دارد ﺑﻪ ﺷﯿﻮهای اﯾﻦ ﻧﻔﺖ را ﺑﻪ‬ .‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ :4-3‬داده ﻫﺎی آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای‬ ‫)‪ (A‬ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ ﮔـﺎز در ﻓـﺸﺎر ‪ 14.‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫‪169‬‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ ‪ Bod‬و ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺮﺣﻠﻪای ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ‪ Rsc‬ﺷﺒﯿﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽﻫـﺎی‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ‪ Bo‬و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ‪ Rs‬ﺷﻮﻧﺪ ﮐـﻪ اﯾـﻦ ﺑﺎﻋـﺚ ﺑـﺮوز‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺨﺰﻧﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪.73 psia‬‬ ‫و ‪.73 psia‬و دﻣـﺎی ‪ 60˚F‬در ﻫـﺮ ﺑـﺸﮑﻪ ﻧﻔـﺖ‬ ‫ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ‪60˚F‬؛‬ ‫)‪ (B‬ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﺸﺨﺺ در ﻫﺮ ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ‪60˚F‬؛‬ ‫)‪ (C‬ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ ‪ +‬ﮔﺎز آزاد ﺷﺪه در ﻓـﺸﺎر و دﻣـﺎی ﻣـﺸﺨﺺ در ﻫـﺮ ﺑـﺸﮑﻪ ﻧﻔـﺖ‬ ‫ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ‪ 60˚F‬؛‬ ‫)‪ (D‬ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ ﮔﺎز در دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﻣﺸﺨﺺ در ﻫﺮ ﻓﻮت ﻣﮑﻌـﺐ در ‪14.

Rs ) PVT‬و ‪ ( Bt‬ﺑــﺮای‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﻫــﺪف اوﻟﯿــﻪ اﺟــﺮای آزﻣــﺎﯾﺶﻫــﺎی ﺗﻔﮑﯿــﮏﮐﻨﻨــﺪه ﻣﻬﯿــﺎ ﮐــﺮدن اﻃﻼﻋــﺎت ﺿــﺮوری‬ ‫آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﻬﯿﻨﮥ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﺳـﻄﺤﯽ اﺳـﺖ‪ .Separator Tests‬‬ .‬اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﺎ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻓﻠﺶ‬ ‫)آﻧﯽ( ﯾﺎ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‪ 1‬اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ در اﯾﻦ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ‪ Vsat‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫‪170‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﺳﻄﺤﯽ در ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ و ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪ .‬‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ در ﯾـﮏ ﺳـﻠﻮل ‪ ،PVT‬در ﺷـﺮاﯾﻂ‬ ‫دﻣﺎی ﻣﺨﺰن و ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ‪ ،‬آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای ﻧﻔﺖ اوﻟﯿﻪ در‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬ﺳـﭙﺲ از دادهﻫـﺎی‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ‬ ‫ﺣﺒﺎب اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1.‬ﻓـﺸﺎر و دﻣـﺎی اﯾـﻦ ﻣﺮاﺣـﻞ‬ ‫ﻣﻌﺎدل دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر دﻟﺨﻮاه ﯾﺎ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺗﺴﻬﯿﻼت روی زﻣﯿﻨـﯽ ﺗﻔﮑﯿـﮏ ﺗﻨﻈـﯿﻢ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﯾﮏ ﺗـﺎ ﺳـﻪ ﻣﺮﺣﻠـﻪ‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﭼﻨﺪﻣﺮﺣﻠﻪای ﻓﻠﺶ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﮔﺎز آزاد ﺷﺪه از ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺳﻠﻮل ﺧﺎرج و وزن ﻣﺨـﺼﻮص و ﺣﺠـﻢ آن در‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ رﻓﺘﺎر ﺣﺠﻤﯽ ﺳـﯿﺎل ﻣﺨـﺰن در زﻣـﺎن ﮔـﺬر‬ ‫ﺳﯿﺎل از ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه )ﯾﺎ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ( ﺗﺎ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿـﺮه اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑـﻪ ﻋـﻼوه‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺎ دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠـﻪای ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﺷـﻮﻧﺪ‪،‬‬ ‫اﺑــﺰاری ﻣﻨﺎﺳــﺐ ﺑــﺮای ﺑــﻪ دﺳــﺖ آوردن ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫــﺎی ‪ Bo .‬ﺷـﺮاﯾﻂ‬ ‫ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت روی زﻣﯿﻦ ﺑﺮ اﯾﻦ رﻓﺘﺎر ﺑـﺴﯿﺎر ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﻣـﯽﮔﺬارﻧـﺪ‪.‬ﻣﻨﻈـﻮر از ﺑﻬﯿﻨـﻪ ﮐـﺮدن‪،‬‬ ‫رﺳﺎﻧﺪن ﻣﻘﺪار ﻧﻔﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪی در ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﺑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺧـﻮد اﺳـﺖ‪ .‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧـﺪه در ﻣﺮﺣﻠـﮥ آﺧـﺮ )ﺷـﺮاﯾﻂ‬ ‫ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه( اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی و ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ‪ (Vo )st‬ﺛﺒـﺖ ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .

‬‬ .‬ﺟﺪول ‪ 6-3‬ﻧﺸﺎن ﻣـﯽ دﻫـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ داده ﻫﺎی ‪ PVT‬ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﻪ روش ﺗﻔﮑﯿﮏ در ﺳﻄﺢ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﯾﺎدآوری ﮐﺮد ﮐﻪ ﺿـﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤـﯽ ﻧﻔـﺖ در ﻣﺤـﺪودۀ‬ ‫‪ 1.‬ﻣﻌﻤﻮﻻً‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﭼﻬﺎر آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺸﺎر ﺑﻬﯿﻨﮥ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه اﻧﺠﺎم ﺷﻮد )در ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬ﻣﻘﺪار ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺣﺪاﻗﻞ اﺳﺖ(‪ .(5-3‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﺘﺎﯾﺞ اﯾـﻦ ﺟـﺪول ﻧـﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﺑﻬﯿﻨﮥ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه ‪ 100 psia‬اﺳﺖ ﭼﻮن در اﯾﻦ ﻓﺸﺎر ﻣﻘﺪار ﺿـﺮﯾﺐ‬ ‫ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﺟـﺪول ‪6-3‬‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﯾﮏ آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه را ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﯿﺪان ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.474 bbl STB‬ﺗــﺎ ‪ 1.‬‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای )ﺟﺪول ‪ (4-3‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﮔـﺎز ﻣﺤﻠـﻮل‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻔﺖ در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 933scf STB‬اﺳﺖ )ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ‪ 646 scf STB‬ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫آﻣﺪه از آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد(‪ .495 bbl STB‬و ﻗﺎﺑﻠﯿــﺖ اﻧﺤــﻼل ﮔــﺎز ﻧﯿــﺰ در ﻣﺤــﺪودۀ‬ ‫‪ 768 scf STB‬ﺗﺎ ‪ 795 scf STB‬ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾـﻦ اﺧـﺘﻼف ﻓـﺎﺣﺶ ﺑـﻪ ﺧـﺎﻃﺮ ﺗﻔـﺎوت‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎی ﺑﻪدﺳﺖ آوردن ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه و ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه)ازﻧﻔﺖ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب( اﺳﺖ‪.‬در اﯾﻦ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﮔﺮاوﯾﺘﯽ‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ و ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﮔﺎز ﺧﺎرج ﺷﺪه )ﮔﺎز ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه و ﮔﺎز‬ ‫ﺧﺮوﺟﯽ از ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه( ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪. scf ،‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه در دﻣﺎی ﺛﺎﺑﺖ ﺗﮑﺮار ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫)‪(12-3‬‬ ‫)‪(13-3‬‬ ‫‪171‬‬ ‫‪Vsat‬‬ ‫‪(Vo )st‬‬ ‫) ‪(V‬‬ ‫‪g sc‬‬ ‫‪(Vo )st‬‬ ‫= ‪Bofb‬‬ ‫= ‪Rsfb‬‬ ‫‪ Bofb‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ آزاد ﮐﺮدن آﻧﯽ‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ R sfb‬ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﻣﺤﻠﻮل در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ آزاد ﮐﺮدن آﻧﯽ‪ scf STB ،‬؛‬ ‫‪ (Vg )sc‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﮔﺎز ﺑﺮداﺷﺖ ﺷﺪه از ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪهﻫﺎ‪.‬‬ ‫ﻣﻮزس ﻧﻤﻮﻧﻪای از ﯾـﮏ دﺳـﺘﻪ آزﻣـﺎﯾﺶ ﺗﻔﮑﯿـﮏﮐﻨﻨـﺪه را ﺑـﺮای ﯾـﮏ ﺳﯿـﺴﺘﻢ دو‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪای ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮔﺰارش ﮐﺮده اﺳﺖ )ﺟﺪول ‪ .

‬اﯾـﻦ ﻓﺮاﯾﻨـﺪ در ﻣﺮاﺣـﻞ‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮐﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ﺗﮑﺮار ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ‪ Bo‬و ‪ Rs‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓـﺸﺎر ﺑـﻪ دﺳـﺖ‬ ‫آﯾﻨﺪ‪ .‫‪172‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫در ﺣﻘﯿﻘﺖ آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای ﭼﻨﺪ ﻓﺮاﯾﻨﺪ آزاد ﮐﺮدن آﻧﯽ را در دﻣﺎی ﻣﺨﺰن در‬ ‫ﺑﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬در‬ ‫ﺑﻌﻀﯽ ﻓﺸﺎرﻫﺎ )ﭼﻨﺪ ﺻﺪ ‪ psi‬زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب( ﻗﺴﻤﺖ ﮐﻮﭼﮑﯽ از ﻧﻔﺖ از ﺳﻠﻮل‬ ‫ﺧﺎرج ﻣﯽﺷﻮد و در ﻓﺸﺎرﻫﺎ و دﻣﺎﻫﺎی ﻣﻌﺎدل ﺑﺎ ﺗﻔﮑﯿـﮏﮐﻨﻨـﺪهﻫـﺎی ﺳـﻄﺤﯽ و ﺗﺎﻧـﮏ‬ ‫ذﺧﯿﺮه آزاد ﮐﺮدن آﻧﯽ ﺑﺮای آن اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﻘﺪار ﮔﺎز آزاد ﺷﺪه و ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﻧﻬﺎﯾﯽ در دو‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺘﻔﺎوتاﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ روش از دادهﻫﺎی آزاد ﮐﺮدن‬ ‫ﻣـﺮﺣﻠـﻪای )ﺟﺪول ‪ (4-3‬در ﮐﻨـﺎر دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻓﻠﺶ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫)ﺟﺪول ‪ (6-3‬ﺑﺮای دﺳﺘﻪای ﻣﻌﯿﻦ از ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﺗﻄﺒﯿﻖ دادهﻫﺎی آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه‬ ‫ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻮازﻧﮥ ﺟﺮم‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ‪ Bo‬و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤـﻼل ﮔـﺎز‬ ‫‪ Rs‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .PVT Cell‬‬ ‫‪2.‬دوﺑﺎره ﯾﺎدآوری ﻣﯽﺷﻮد ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪3‬ـ‪ ((12‬ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﺮ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه‪ ،‬ﺑﻌﺪ از‬ ‫ﮔﺬر از ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪهﻫﺎی روی زﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﻣﯿﮑﺲ‪ 3‬و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ و داﯾﮏ ﻓﺮاﯾﻨﺪی را ﺑﺮای ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل‬ ‫ﮔﺎز و ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ ﻧﻔﺖ اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪ .Amyx‬‬ .‬اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﮔﺎﻫﯽ در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه اﻧﺠﺎم ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز آزاد ﺷﺪه و ﺣﺠﻢ ﻧﻔـﺖ ﺗﺎﻧـﮏ‬ ‫ذﺧﯿﺮه ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ‪ Bo‬و ‪ Rs‬اﻧﺪازهﮔﯿـﺮی ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬اوﻟـﯿﻦ ﺑـﺎر دادﺳـﻮن‪ 2‬اﯾـﻦ روش‬ ‫آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ را ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮد و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻪ آن روش دادﺳﻮن ﮔﻮﯾﻨﺪ‪.‬در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﻔﮑﯿﮏﮐﻨﻨﺪه ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﻣﺮﺣﻠﻪ از آزاد ﮐﺮدن‬ ‫آﻧﯽ در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﭘﺎﯾﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺪهال اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﺴﺒﺘﺎً زﯾﺎدی‬ ‫ﻧﻔﺖ در ﯾﮏ ﺳﻠﻮل ‪ 1PVT‬در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب آن ﺳﯿﺎل و دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ﻗﺮار ﮔﯿـﺮد‪ .‬ﺧﻼﺻﮥ اﯾﻦ‬ ‫روش ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪1.Dadson‬‬ ‫‪3.

Differential Shrinkage Factors‬‬ .‫‪173‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮاﯾﺐ اﻧﻘﺒﺎض ﻣﺮﺣﻠﻪای‪ 1‬در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﺎ ﺗﻘـﺴﯿﻢ ﻫـﺮ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﻧﺴﺒﯽ ‪ Bod‬ﺑﻪ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﻧﺴﺒﯽ در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ Bodb‬ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪Bod‬‬ ‫‪Bodb‬‬ ‫)‪(14-3‬‬ ‫= ‪S od‬‬ ‫‪ Bod‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﻣﺮﺣﻠﻪای در ﻓﺸﺎر ‪ bbl STB ، p‬؛‬ ‫‪ Bodb‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﻣﺮﺣﻠﻪای در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ Sod‬ﺿﺮﯾﺐ اﻧﻘﺒﺎض ﻧﻔﺖ ﻣﺮﺣﻠﻪای ‪.‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ :5-3‬آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫‪1. bbl bbl ،‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ اﻧﻘﺒﺎض ﻧﻔﺖ ﻣﺮﺣﻠﻪای در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﯾﮏ و در ﻓﺸﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ‬ ‫ﺣﺒﺎب ﮐﻤﺘﺮ از ﯾﮏ اﺳﺖ‪.

‫‪174‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ‪ :5-3‬ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر‬ .

‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪3‬ـ‪ :6‬ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر‬ ‫‪175‬‬ .

73 psia‬و ‪ 60˚F‬در ﻫﺮ ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧـﮏ ذﺧﯿـﺮه در‬ ‫‪60˚F‬‬ ‫)‪ (C‬ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ اﺷﺒﺎع در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﻣﺸﺨﺺ در ﻫﺮ ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه در‬ ‫‪60˚F‬‬ ‫)‪ (D‬ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ در دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر ﻣﺸﺨﺺ در ﻫﺮ ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه در ‪60˚F‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬اﺻﻼح دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺎ ﺿﺮب ﮐﺮدن ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ ﺗﻔﮑﯿﮏ‬ ‫ﮐﻨﻨﺪه )ﻓﻠﺶ( ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣـﺪه در ﻓـﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب ‪ Bofb‬ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (12-3‬در ﺿـﺮﯾﺐ‬ ‫اﻧﻘﺒﺎض ﻧﻔﺖ ﻣﺮﺣﻠﻪای ‪ Sod‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (14-3‬در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ‪:‬‬ ‫)‪(15-3‬‬ ‫‪Bo = Bofb S od‬‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ Bofb‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ / STB ،‬ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب؛‬ ‫‪ Sod‬ﺿﺮﯾﺐ اﻧﻘﺒﺎض ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔﺖ در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ /‬ﺑﺸﮑﻪ ﻣﺨﺰﻧﯽ‪.73 psia‬و ‪ 60˚F‬در ﻫﺮ ﺑﺸﮑﻪ ﻧﻔـﺖ در دﻣـﺎ و ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ‬ ‫)‪ (B‬ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ ﮔﺎز در ‪ 14.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒـﺎب ﺑـﺎ‬ ‫ﺿﺮب دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ ‪) Vrel‬ﺣﺎﺻﻞ از آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎﻃﯽ ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﺛﺎﺑـﺖ( در‬ ‫‪ Bof b‬ﯾﺎ‪:‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪176‬‬ ‫ﺟﺪول‪ :6-3‬داده ﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫* ﺟﻤﻊ ﺷﺪه و آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺷﺪه ﺑﺎ ﮐﺮوﻣﺎﺗﻮﮔﺮاﻓﯽ ﮔﺎز در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه‬ ‫** ﻣﻘﺪار ﺑﺮای اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﺎﮐﺎﻓﯽ‬ ‫)‪ (A‬ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ ﮔﺎز در ‪ 14.

bbl bbl ،‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان‪ ،‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ از ‪ Bt‬را از آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای‪ ،‬ﺑﺎ ﺿﺮب ﮐﺮدن‬ ‫ﺣﺠﻢ ﮐﻠﯽ ﻧﺴﺒﯽ ‪) Btd‬ﺟﺪول ‪ 4-3‬ﺳﺘﻮن ‪ (C‬در ‪ ،Bofb‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪:‬‬ . scf STB ،‬‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ اﯾﻦ اﺻﻼﺣﺎت ﺿﺮﯾﺐﻫﺎی ﺣﺠﻤﯽ و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼﻟﯽ ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از دادهﻫﺎی‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐﺮدن اﺳﺖ‪.‫‪177‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫) ‪Bo = (Vrel )(Bofb‬‬ ‫)‪(16-3‬‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ Vrel‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﻧﺴﺒﯽ‪ bbl bbl ،‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬اﺻﻼح دادهﻫﺎی ﻣﺮﺣﻠﻪای ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ‪ Rsd‬ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪:‬‬ ‫)‪(17-3‬‬ ‫‪Bofb‬‬ ‫‪Bodb‬‬ ‫) ‪Rs = Rsfb − (Rsdb − Rsd‬‬ ‫‪ Rs‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪ scf STB ،‬؛‬ ‫‪ Rsfb‬ﻧﺴﺒﺖ ﮔـﺎز ﻣﺤﻠـﻮل ﺑـﻪ ﻧﻔـﺖ ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب ﺣﺎﺻـﻞ از آزﻣـﺎﯾﺶ ﺗﻔﮑﯿـﮏﮐﻨﻨـﺪه‪،‬‬ ‫‪ scf STB‬؛‬ ‫‪ Rsdb‬ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ﺑﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺎﺻﻞ از آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای ‪،‬‬ ‫‪ scf STB‬؛‬ ‫‪ Rsd‬ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ﺑﻪ ﻧﻔﺖ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺣﺎﺻﻞ از آزﻣﺎﯾﺶ آزاد ﮐـﺮدن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪای‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺿﺮﯾﺐ ﮐـﻞ ﺣﺠﻤـﯽ )دو ﻓـﺎزی( ‪ Bt‬ﺑـﺎ ﺿـﺮب ﮐـﺮدن‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﻧﺴﺒﯽ ‪ Vrel‬در زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب در ‪: Bofb‬‬ ‫)‪(18-3‬‬ ‫) ‪Bt = (Bofb )(Vrel‬‬ ‫‪ Bt‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ دو ﻓﺎزی‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ Vrel‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ ﻧﺴﺒﯽ زﯾﺮ ‪.

‬‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ‪ 4000‬و ‪1100 psi‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ‪1100 psi‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ دو ﻓﺎزی در ‪1300 psi‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ‪ Bofb ، Bsdb ، Bodb‬و ‪ Rsfb‬از ﺟﺪاول ‪ 4-3‬و ‪:6-3‬‬ ‫‪Bofb = 1.730 bbl STB‬‬ ‫‪R sfb = 646 scf STB‬‬ ‫‪Rsdb = 933 scf STB‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ Bo‬در ﻓﺸﺎر ‪ 4000 psi‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(16-3‬‬ ‫‪Bo = (0.0‬و ‪ Rs=0‬در ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ رﺳﻢ ﺷﻮﻧﺪ‪.527 bbl STB‬‬ ‫‪Bodb = 1.527 ) = 1.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪5‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی اﻧﺒﺴﺎط ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ‪،‬آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای و ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﯿﺪان ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ در ﺟﺪولﻫﺎی ‪ 4-3 ،2-3‬و‪ 6-3‬داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪۀ ‪ Bo‬و ‪ Rs‬ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﺳﺘﯽ ﺗﺎ ‪ Bo = 1.4746 bbl STB‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ Bo‬در ﻓﺸﺎر ‪ 1100 psi‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (14-3‬و) ‪:(15-3‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪178‬‬ ‫‪Bt = (Btd ) (Bofb ) Bodb‬‬ ‫)‪(19-3‬‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (16-3‬و )‪ (17-3‬در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻘﺎدﯾﺮی ﮐﻤﺘﺮ از ﯾﮏ‬ ‫ﺑﺮای ‪ Bo‬و ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﻨﻔﯽ ﺑﺮای ‪ Rs‬اﺳﺖ‪ .9657 )(1.

730‬‬ ‫= ‪S od‬‬ ‫‪Bo = (0.527 ‬‬ ‫‪Rs = 646 − (933 − 622 )‬‬ ‫‪ = 371 scf STB‬‬ ‫‪ 1.921bbl STB‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (19-3‬ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪Bt = (2.527 ) = 1.2579 bbl bbl‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪ .73 = 1.171)(1.527 )(1.‬ﺣﺎل‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (18-3‬ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ Bt‬را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪Bt = (1.379 bbl STB‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪ 1100 psi‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(17-3‬‬ ‫‪ 1.9035)(1.2579 ) = 1.9035‬‬ ‫‪1.‬ﺷـﮑﻞﻫـﺎی ‪ 7-3‬و ‪ ،8-3‬ﺑـﻪ ﺷـﮑﻞ ﻧﻤـﻮداری از ﻣﻘـﺎدﯾﺮ‬ ‫اﺻﻼﺣﯽ‪ Rs ،‬و ‪ Bo‬را ﺑﺎ دادهﻫﺎی ‪ Rs ،PVT‬و ‪ Bo‬اﺻﻼح ﻧﺸﺪه ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ .527 ) 1.‫‪179‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫‪1.730 ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر – ﺣﺠﻢ )دادهﻫﺎی ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ( در ﺟﺪول ‪2-3‬‬ ‫ﻣﻘﺪار ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﻓﺸﺎر ‪ 1300 psi‬ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 1.‬ﻫـﯿﭻ‬ ‫اﺻﻼﺣﯽ ﺑﺮای دادهﻫﺎی ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪ ،‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ و وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮونﯾﺎﺑﯽ دادهﻫﺎی ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫در ﻣﺨﺎزﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺰﺋﯽ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﯾﺎ در ﻣﯿﺎدﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻃﺒﯿﻌـﯽ‬ ‫ﻓﺸﺎری زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب دارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻًَ ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺳﯿﺎل ﮐﻪ ﻣﻌﺮف‬ .916 bbl STB‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 7-3‬دادهﻫﺎی ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪای اﺻﻼح ﺷﺪه را ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﯿـﺪان‬ ‫ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .563‬‬ ‫‪= 0.

‬ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ در ﺟﻤـﻊآوری‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺳﯿﺎل از ﭼﺎهﻫﺎی ﻧﻔﺘﯽ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﯾﯽ ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﯾﻨـﺪ ﮐـﻪ ﻓـﺸﺎر‬ ‫اﺷﺒﺎعﺷﺎن ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ ﯾﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻓﺸﺎر ﺣﻘﯿﻘﯽ اﺷﺒﺎع ﻣﺨﺰن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪180‬‬ ‫ﻧﻔﺖ اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن در زﻣﺎن اﮐﺘﺸﺎف ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺴﯿﺎر دﺷﻮار اﺳـﺖ‪ .‬ﻓﺮاﯾﻨــﺪ ﺗــﺼﺤﯿﺢ ﭘﯿــﺸﻨﻬﺎدی ﺑــﺮای ﺗﻄﺒﯿــﻖ دادهﻫــﺎی آزﻣــﻮن‬ ‫آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ در اداﻣﻪ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎﻃﯽ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ )‪(CCE‬؛‬ ‫•‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎﻃﯽ ﻣﺮﺣﻠﻪای )‪(DE‬؛‬ ‫•‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ؛‬ ‫•‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ دادهﻫﺎی اﻧﺒﺴﺎط ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬رﺳﻢ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ ﻓـﺸﺎر در ﻣﻘﯿـﺎس ﮐـﺎرﺗﺰﯾﻦ و ﺗﺮﺳـﯿﻢ‬ ‫ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺧﻂ راﺳﺖ ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﺑﯿﻦ دادهﻫﺎ‪ .‬‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻣﻘﺪار ﺗﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪ زﯾـﺮ ﻓـﺸﺎر اﺷـﺒﺎع ˝ ﻗـﺪﯾﻤﯽ˝‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺗﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (3-3‬ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺸﺎر‬ ‫اﺷﺒﺎع ˝ ﻗﺪﯾﻤﯽ˝‪.‬ﻧﻘﺎط ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﻫﻤـﺴﺎﯾﮕﯽ ﻓـﺸﺎر اﺷـﺒﺎع‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ رﻓﺘﺎر ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻣﯽﺗﻮان آﻧﻬﺎ را ﺣﺬف ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮاﯾﺐ ‪ a‬و ‪ b‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺧﻂ راﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Y = a + bp‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻣﺠﺪد ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ‪ Vrel‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (5-3‬و ﻓـﺸﺎر اﺷـﺒﺎع‬ ‫˝ﺟﺪﯾﺪ˝‪:‬‬ ‫)‪(20-3‬‬ ‫‪new‬‬ ‫‪p sat‬‬ ‫‪−p‬‬ ‫‪= 1+‬‬ ‫) ‪p(a + bp‬‬ ‫‪Vrel‬‬ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬دادهﻫـﺎی‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪۀ ‪ PVT‬در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﯾﺎ ﺗﻄﺒﯿﻖ داده ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﻓﺸﺎر ﺣﻘﯿﻘﯽ‬ ‫اﺷــﺒﺎع را ﻧــﺸﺎن دﻫﻨــﺪ‪ .

‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺟﺪول ‪ :7-3‬داده ﻫﺎی آزادﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪ ای اﺻﻼح ﺷﺪه‬ ‫‪181‬‬ .

‫‪182‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ‪ :7-3‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل اﺻﻼح ﺷﺪۀ ﮔﺎز ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻘﺎط ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ˝ﺟﺪﯾﺪ˝ ﻣﺮاﺣﻞ زﯾﺮ دﻧﺒﺎل ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬رﺳﻢ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ˝ ﻗﺪﯾﻤﯽ˝ ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ˝ ﻗﺪﯾﻤﯽ˝ ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ‬ ‫ﻓﺸﺎر در ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ و ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺧـﻂ راﺳـﺖ ﮔﺬﺷـﺘﻪ از ﺑـﯿﻦ اﯾـﻦ‬ ‫ﻧﻘﺎط؛‬ .

p sat‬ﺑﮕـﺬرد و ﻣـﻮازی‬ ‫ﺧﻄﯽ ﺑﺎ ﺷﯿﺐ واﺣﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫‪183‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :8-3‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ اﺻﻼح ﺷﺪۀ ﻧﻔﺖ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺷﯿﺐ ﺧﻂ ) ‪) ( S‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺐ ﻣﻨﻔـﯽ اﺳـﺖ ﯾﻌﻨـﯽ‬ ‫‪( S < 0‬؛‬ ‫‪new‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬رﺳﻢ ﯾﮏ ﺧﻂ راﺳـﺖ ﮐـﻪ از ﻧﻘﻄـﮥ )‬ ‫‪ ( Vrel = 1.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺧﻮاﻧﺪن دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ˝ﺟﺪﯾـﺪ˝ از روی ﺧـﻂ‬ ‫راﺳﺖ ﯾﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ در ﻫﺮ ﻓﺸﺎر ‪: p‬‬ .

‬‬ ‫دادهﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ روی زﻣﯿﻨﯽ اﯾﻦ ﻣﯿﺪان ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺣﻘﯿﻘـﯽ‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ 2000 psig‬اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪6‬‬ ‫رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر – ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﯿﺪان ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت در ﺟﺪول ‪ 2-3‬ﻧـﺸﺎن داده‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .0981 + 0.‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ Y‬ﺑﺮای اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺘﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺧﻄﯽ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Y = 1.000591 p‬‬ ‫در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ ،‬دادهﻫﺎی ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓـﺸﺎر ﺧﻄـﯽ‬ ‫راﺳﺖ ﺑﺎ ﺷﯿﺐ ‪ − 0.‬اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اﯾـﻦ ﻧﻔـﺖ ‪ 1930 psig‬در‬ ‫دﻣﺎی ‪ 240 o F‬اﺳﺖ‪ .0000138‬اﺳﺖ‪.‬دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر – ﺣﺠﻢ را ﺑﺎ ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ﮔﺰارش ﺷﺪۀ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ دوﺑﺎره ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.‫‪184‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫)‪(21-3‬‬ ‫‪new‬‬ ‫‪Vrel = 1 − S ( p sat‬‬ ‫)‪− p‬‬ ‫‪ S‬ﺷﯿﺐ ﺧﻂ ؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (30-3‬و )‪:(31-3‬‬ .

‬در زﯾﺮ اﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﻫﯿﭻ ﺗﻐﯿﯿﺮی ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ‪.‫‪185‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ دادهﻫﺎی آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ ‪ Bod‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر‬ ‫دادهﻫﺎی ‪ Bod‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﺗﻌﻤﯿﻢﺷﺎن در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ ‪ pbnew‬ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :9-3‬ﺗﺼﺤﯿﺢ ‪ Bod‬ﺑﺮای ‪ pb‬ﺟﺪﯾﺪ‬ .‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ اﯾﻦ ﺗﺼﺤﯿﺢ در زﯾﺮ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬رﺳﻢ دادهﻫﺎی ‪ Bod‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر در ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬رﺳﻢ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺧﻂ ﮔﺬرا از ﺣﻮزۀ ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﺘﻮﺳﻂ ) ‪ 90− 30‬درﺻﺪ ‪( Pb‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬اداﻣﻪ دادن ﺧﻂ راﺳﺖ ﺗﺎ ﻓﺸﺎر ﺟﺪﯾﺪ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب )ﺷﮑﻞ ‪(9-3‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬اﻧﺘﻘﺎل ﻫﺮ اﻧﺤﻨﺎ در اﻧﺘﻬﺎی ﻣﻨﺤﻨﯽ اوﻟﯿﻪ ) ‪ ∆Bo1‬در ‪ ( pbold‬ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﺟﺪﯾﺪ‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ‪ ∆Bo1‬ﺑﺎﻻ ﯾﺎ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺧﻂ راﺳﺖ در‬ ‫‪new‬‬ ‫‪ pb‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻧﺘﺨﺎب ﻫﺮ اﺧﺘﻼف ﻓﺸﺎر ‪ ∆p‬زﯾﺮ ‪ pbold‬و اﻧﺘﻘﺎل اﻧﺤﻨﺎی آن ﻗـﺴﻤﺖ ﺑـﻪ‬ ‫ﻓﺸﺎر ) ‪( pbnew − ∆p‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺗﮑﺮار ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺎﻻ و رﺳﻢ ﻣﻨﺤﻨﯽای ﮐﻪ ﻧﻘـﺎط ‪ Bod‬را ﺑـﻪ ﻣﻨﺤﻨـﯽ اوﻟﯿـﻪ در‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﺗﻘﺎﻃﻊ ﺑﺎ ﺧﻂ راﺳﺖ وﺻﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .

‬‬ ‫ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﺟﺪﯾﺪ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪،‬‬ ‫‪ ، pbnew‬ﻣﺮاﺣﻞ زﯾﺮ را ﺑﺎﯾﺪ ﻃﯽ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬رﺳﻢ ﻣﻘﺎدﯾﺮ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺑﺮای ﻫﻤـﮥ ﻧﻘـﺎط ﺑـﺎﻻی ﻓـﺸﺎر اﺷـﺒﺎع ﻗـﺪﯾﻤﯽ در‬ ‫ﻣﺨﺘﺼﺎت ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ )ﺷﮑﻞ ‪ (11-3‬و ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﺑﻬﺘـﺮﯾﻦ ﺧـﻂ راﺳـﺖ ﮔـﺬرا از ﺑـﯿﻦ آﻧﻬـﺎ‬ ‫)ﺧﻂ ‪(A‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥدوم‪ :‬رﺳﻢ ﺧﻂ راﺳﺘﯽ ﻣﻮازی ﺧﻂ ‪) A‬ﺧﻂ ‪ (B‬از ﻧﻘﻄﻪای روی ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺑﺴﻂ داده‬ ‫ﺷﺪۀ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ در ‪ pbnew‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺧﻮاﻧﺪن وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﺟﺪﯾﺪ اﺷﺒﺎع از روی ﺧﻂ ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪186‬‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ﺑﻪ ﻧﻔﺖ‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺑﺮای ﺟﺪا ﮐﺮدن دادهﻫﺎی ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ‪ Rsd‬از دادهﻫﺎی‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد‪. B‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ دادهﻫﺎی وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان دادهﻫﺎی وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ را ﺗﺎ ﯾﮏ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥﺣﺒﺎب ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺑﺎ ﻣﺮاﺣﻞ زﯾﺮ‬ ‫ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺳﯿﺎﻟﯿﺖ‪) 1‬رواﻧﺮوی( ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﮑﺲ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔـﺖ ) ‪( 1 µ o‬‬ ‫و ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺳﯿﺎﻟﯿﺖ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪ زﯾﺮ ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع اوﻟﯿﻪ؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬رﺳﻢ ﺳﯿﺎﻟﯿﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر در ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ )ﺷﮑﻞ ‪(10-3‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬رﺳﻢ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺧﻂ راﺳﺖ ﮔﺬرا از ﻧﻘﺎط ﺑﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه و اداﻣـﻪ دادن اﯾـﻦ‬ ‫ﺧﻂ ﺗﺎ ﻓﺸﺎر ﺟﺪﯾﺪ اﺷﺒﺎع‬ ‫‪new‬‬ ‫‪ pb‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺧﻮاﻧـﺪن ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ﺟﺪﯾـﺪ وﯾـﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔـﺖ ﺑـﺎﻻی ‪ pbold‬از روی ﺧـﻂ‬ ‫راﺳﺖ‪.Fluidity‬‬ .

‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :10-3‬ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ ‪ µ o‬ﺗﺎ ‪ pb‬ﺟﺪﯾﺪ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :11-3‬ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ ‪ µ o‬در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻﺗﺮ از ‪p bnew‬‬ ‫‪187‬‬ .

‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ‪ Bod‬و ‪ Rsd‬ﻗﺒﻼً ﺗﻮﺿـﯿﺢ‬ ‫داده ﺷﺪ و ﻣﻘﺎدﯾﺮ زﯾﺮ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ .‬‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﮐﻞ ‪ Rsfb‬ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺮﺣﻠﻪای )اﺧﺘﻼﻓﯽ( ﺑـﺎ ﻧـﺴﺒﺘﯽ ﯾﮑـﺴﺎن‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫)‪(22-3‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪new‬‬ ‫‪old‬‬ ‫‪new‬‬ ‫‪old‬‬ ‫‪Rsfb‬‬ ‫‪= Rsfb‬‬ ‫‪Rsdb‬‬ ‫‪Rsdb‬‬ ‫‪new‬‬ ‫‪ Rsfb‬و‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ اﺧﺘﻼف ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﺟﺪﯾـﺪ ﮔـﺎز )ﺗـﺼﺤﯿﺢ ﺷـﺪه(‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﯿﺎﻓﺘﮥ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه را ﺗﻔﮑﯿﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ ﻧﻔﺖ در ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه ‪ Bofb‬ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻘـﺎدﯾﺮ آزاد‬ ‫ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای ﺗﻄﺒﯿﻖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪(23-3‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪new‬‬ ‫‪old‬‬ ‫‪new‬‬ ‫‪old‬‬ ‫‪Bofb‬‬ ‫‪= Bofb‬‬ ‫‪Bodb‬‬ ‫‪Bodb‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪7‬‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪای و ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه ﺳﯿـﺴﺘﻢ ﻧﻔـﺖ ﺧـﺎم ﻣﯿـﺪان‬ ‫ﺑﯿﮓ ﺑﯿﻮت در ﺟﺪولﻫﺎی ‪ 4-3‬و ‪ 6-3‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪهاﻧـﺪ‪ .‬دادهﻫـﺎی ﺟﺪﯾـﺪ ﻣﯿـﺪاﻧﯽ و‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐـﻪ ﻓـﺸﺎر ﻧﻘﻄـﮥ ﺣﺒـﺎب ‪ 2500 psi‬از ﻣﻘـﺪار ﮔـﺰارش ﺷـﺪه در‬ ‫آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه‪ ، 1936 psi ،‬ﺑﻬﺘﺮ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫‪188‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ و ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه‬ ‫ﻫﯿﭻ ﺗﺼﺤﯿﺤﯽ ﺑﺮای ﻧﺴﺒﺖ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ و ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ‪ API‬ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ‪.

013 bbl STB‬‬ ‫‪new‬‬ ‫‪R sdb‬‬ ‫‪= 1134 scf STB‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه در ﺟﺪول ‪ ،6-3‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز و‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﺟﺪﯾﺪ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.Recombination‬‬ ‫‪2.Volume Depletion Test‬‬ .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻣﮑﺎن اﯾﺠﺎد ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(22-3‬‬ ‫‪ 1134 ‬‬ ‫‪Rsb = 646‬‬ ‫‪ = 785 scf STB‬‬ ‫‪ 933 ‬‬ ‫‪ GOR = 785 − 13 = 722 scf STB‬ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(3-23‬‬ ‫‪ 2.777 bbl STB‬‬ ‫‪ 1.Constant.527‬‬ ‫‪ = 1.013 ‬‬ ‫‪Bob = 1.( CVD ) 2‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﺠﺪد ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‬ ‫ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻌﺮف از ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﺑﺮای ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی ﺑﺴﯿﺎر‬ ‫دﺷﻮارﺗﺮ از ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ اﺳﺖ‪ .‫‪189‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫‪new‬‬ ‫‪Bodb‬‬ ‫‪= 2.730 ‬‬ ‫ﺗﺤﻠﯿﻞ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی‬ ‫ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ اﺳﺘﺎﻧﺪارد از ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺮاﺣﻞ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﺠﺪد‪ 1‬و آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ؛‬ ‫•‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی راﺑﻄﮥ ﻓﺸﺎر – ﺣﺠﻢ‪ :‬آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎﻃﯽ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ؛‬ ‫•‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺨﻠﯿﻪای ﺣﺠﻢ ﺛﺎﺑﺖ‪.

Plant Products‬‬ .Nameless Field‬‬ ‫‪2 .‬در ﻃﻮل اﯾﻦ دورۀ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎ ﺛﺒﺎت‪ ،‬ﺣﺠﻢﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪۀ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ و ﮔﺎز در ﺗﺴﻬﯿﻼت روی زﻣﯿﻨﯽ‬ ‫ﻓﺮاورش ﺑﻪ دﻗﺖ اﻧﺪزهﮔﯿﺮی و ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺳﯿﺎل در اﯾﻦ ﺗﻨﺎﺳﺐﻫﺎ دوﺑﺎره ﺗﺮﮐﯿﺐ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬ﺟـﺪول ‪7-3‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫـﺎی ﮔـﺎزی و ﻣـﺎﯾﻊ ﻣﯿـﺪان ﻧـﯿﻤﻠﺲ‪ 1‬را ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ‪.‬ﮐﻤﯿﺖ اﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺎﯾﻊ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺎﻟﻦ ﻣﺎﯾﻊ در ﻫﺰار‬ ‫ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ اﺳﺘﺎﻧﺪارد از ﮔﺎز ﻓﺮاوری ﺷﺪه ﯾﺎ ‪ gal Mscf‬و ﯾﺎ ‪ GPM‬ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪.173 sc‬‬ ‫‪ Tsc‬‬ ‫‪ p sc‬ﻓﺸﺎر اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ psia ،‬؛‬ ‫‪1.71mol %‬ﻣﺘــﺎن و ‪10.‬‬ ‫ﻣﮏﮐﯿﻦ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ GPM‬ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺷـﺪه ﺑـﺮای ﻫـﺮ ﺟـﺰء در ﻓـﺎز‬ ‫ﮔﺎزی اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪(24-3‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ y i M i‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ γ oi‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪GPM i = 11.‬‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ وﻗﺖﻫﺎ ﮔﺎز در ﺳﻄﺢ ﻓﺮاورش ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﻫﻤﮥ اﺟﺰای ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﺳﻨﮕﯿﻦﺗـﺮ‬ ‫از ﻣﺘﺎن‪ ،‬اﺗﺎن‪ ،‬ﭘﺮوﭘﺎن و ﻏﯿﺮه ﺟﺪا و ﻣﺎﯾﻊ ﺷـﻮﻧﺪ‪ .‫‪190‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻧﺎدرﺳﺖ در ﻧﻤﻮﻧﮥ و ﻧﯿﺰ ﺣﺠﻢ ﻣﺤﺪود ﻗﺎﺑﻞ ﺣﺼﻮل‪ ،‬ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻫﺎی ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮی‬ ‫زﯾﺮﺳﻄﺤﯽ ﺑﻪ ﻧﺪرت در ﻣﺨﺎزن ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و در اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺨﺎزن‬ ‫از ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻫﺎی ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﯿﺮی روی زﻣﯿﻨﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد و ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻌﺪ از‬ ‫دورهﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن ﮐﻪ ﺛﺒﺎت ﻃﻮﻻﻧﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .75mol%‬‬ ‫ﻫﭙﺘﺎن ﭘﻼس اﺳﺖ‪.‬اﯾـﻦ ﻣﺎﯾﻌـﺎت اﺻـﻄﻼﺣﺎً ﻣﺤـﺼﻮﻻت‬ ‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪای‪ 2‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .(8‬دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣـﺸﺨﺺ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﺳﯿــﺴﺘﻢ ﮐﻠــﯽ ﺟﺮﯾــﺎن درون ﭼــﺎه ﺷــﺎﻣﻞ ‪ 63.‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﮔﺎزی و ﻣﺎﯾﻊ در ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻨﺎﺳـﺒﯽ ﺑـﺎ ﺑـﻪ دﺳـﺖ آوردن ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﺟﺮﯾـﺎن ﭼـﺎه‬ ‫دوﺑﺎره ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ )ﺟﺪول ‪3‬ـ‪ .‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ در ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬ﺑﺎ ﮐﺮوﻣﺎﺗﻮﮔﺮاﻓﯽ ﯾـﺎ‬ ‫ﺗﻘﻄﯿﺮ ﮐﺴﺮی در دﻣﺎی ﭘﺎﯾﯿﻦ و ﯾﺎ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ از ﻫﺮ دو روش ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷـﻮد‪ .

‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن ﮐﻠﯽ‪ ،‬او ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده ﮐﻪ ‪ 5‬ﺗﺎ ‪ 25%‬اﺗﺎن‪ 80 ،‬ﺗـﺎ ‪ 90%‬ﭘﺮوﭘـﺎن و ‪ 95%‬ﯾـﺎ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮﺗﺎن و ‪ 100%‬اﺟﺰای ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺗﺮ را ﻣﯽﺗﻮان درﺗﺄﺳﯿﺴﺎتﺳـﻄﺤﯽﺳـﺎدهﺑﺎزﯾﺎﻓـﺖ‬ ‫ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺟﺪول ‪ 8-3‬ﺟﺪول زﯾﺮ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﯿﻢ‪:‬‬ .‬ﺑﺎ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ،(24-3‬ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺎﯾﻊ ﻣﻮﺟﻮد را ﺑﺎ ﻓﺮض ﮐﺎراﯾﯽ ‪ 100‬درﺻﺪ‬ ‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﮥ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫‪ γ oi‬وزن ﻣﺨﺼﻮص ﺟﺰء ‪i‬ام ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻣﺎﯾﻊ در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ) ﺟـﺪول ‪،1-1‬‬ ‫ﺳﺘﻮن ‪.‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫‪191‬‬ ‫‪ Tsc‬دﻣﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ yi‬ﮐﺴﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺟﺰء ‪i‬ام در ﻓﺎز ﮔﺎزی؛‬ ‫‪ M i‬وزن ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﺟﺰء ‪i‬ام‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪8‬‬ ‫ﺟﺪول ‪3‬ـ‪ 8‬آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﺟﺮﯾﺎن درون ﭼﺎﻫﯽ ﻣﯿﺪان ﻧﯿﻤﻠﺲ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .(E‬‬ ‫ﻣﮏ ﮐﯿﻦ ﻧﺸﺎن داده ﮐﻪ ﺑﺎزﯾﺎﻓﺖ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .

‬آزﻣﺎﯾﺶ ‪ CCE‬ﺑﺮای ﻣﻬﯿﺎ ﮐﺮدن ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ‪ p d 1‬در دﻣﺎی ﻣﺨـﺰن و ﺣﺠـﻢ‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ ﮐﻠﯽ ‪ Vrel‬ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن )ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﺠﻢ در ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ( ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر‬ ‫‪1.‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﺎم‬ ‫اﺳﺖ‪ .‫‪192‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺟﺪول‪ :8-3‬آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻫﺎی ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ ﻣﺤﺼﻮﻻت در ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه و ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه درون ﭼﺎه‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ )‪(CCE‬‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﺷﺎﻣﻞ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر – ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن در دﻣﺎی ﻣﺨﺰن در‬ ‫ﺳﻠﻮل ‪ PVT‬اﺳﺖ‪ .Dew Point Pressure‬‬ .‬اﯾﻦ ﺳﻠﻮل ﻣﻌﻤـﻮﻟﯽ ‪ PVT‬ﻣـﺸﺎﻫﺪۀ ﺑـﺼﺮی ﻓﺮاﯾﻨـﺪ ﭼﮕـﺎﻟﺶ را در‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﮥ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .

‬اﻧﺪازهﮔﯿـﺮی آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎﻫﯽ‬ ‫ﺿــﺮﯾﺐ ‪ z‬در ﯾــﮏ ﻓــﺸﺎر ‪ p1‬و ﺗﻌﯿــﯿﻦ ﺿــﺮﯾﺐ اﻧﺤــﺮاف ﮔــﺎز در دﯾﮕــﺮ ﻓــﺸﺎرﻫﺎ‬ ‫) ‪( p‬ﺿﺮوری اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪(25-3‬‬ ‫‪ p V‬‬ ‫‪z = z1   rel‬‬ ‫‪ p1  (Vrel )1‬‬ ‫‪ z‬ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺤﺮاف ﮔﺎز در ‪ p‬؛‬ ‫‪ Vrel‬ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﻓﺸﺎر ‪ p‬؛‬ ‫‪ (Vrel )1‬ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ﻓﺸﺎر ‪ p1‬؛‬ ‫اﮔﺮ ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪(26-3‬‬ ‫‪ p ‬‬ ‫‪Vrel‬‬ ‫‪z = z d ‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪d‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ z d‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ ‪ p d‬؛‬ ‫‪ p d‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪. psia ،‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ 9-3‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻘﻄﮥ ﺷـﺒﻨﻢ و رواﺑـﻂ ﻓـﺸﺎر – ﺣﺠـﻢ ﻣﯿـﺪان ﻧـﯿﻤﻠﺲ را ﻧـﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺿـﺮﯾﺐ ﺗـﺮاﮐﻢﭘـﺬﯾﺮی در‬ ‫ﻓﺸﺎرﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﯾﺎ ﻣﺴﺎوی ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ﻧﯿﺰ ﮔﺰارش ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫‪193‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺠﻢ ﻧﺴﺒﯽ در ‪ p d‬ﺑﺮاﺑـﺮ ﯾـﮏ اﺳـﺖ‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪9‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (26-3‬و دادهﻫﺎی ﺟـﺪول ‪ ،9-3‬ﺿـﺮﯾﺐ اﻧﺤـﺮاف ﮔـﺎز را در‬ ‫ﻓﺸﺎرﻫﺎی ‪ 6000‬و ‪ 8100 psi‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.043‬اﺳﺖ‪.‬‬ .‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه ﮔﺎز در ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ 1.‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ ﺳﯿﺴﺘﻢ ‪ 4968 psia‬در دﻣﺎی ‪ 262 o F‬ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳـﺖ‪.

025 ‬‬ ‫‪z = 1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪194‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ :9-3‬رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر‪ -‬ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن در دﻣﺎی ‪) 262 o F‬اﻧﺒﺴﺎط ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ(‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫•‬ ‫در ﻓﺸﺎر ‪: 6000 psi‬‬ ‫•‬ ‫در ﻓﺸﺎر ‪: 8100 psi‬‬ ‫‪ 8100 + 15.‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻼﺻﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ ‪3‬ـ‪:(12‬‬ .025 ‬‬ ‫‪z = 1.025 ‬‬ ‫‪ 8100 + 15.‬از اﯾـﻦ‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻔﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻨﻮع و ﻣﻬﻢ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺰن ﻣﻬﯿـﺎ ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪.483‬‬ ‫‪ 4968 + 15.183‬‬ ‫‪ 4968 + 15.9397 ) = 1.043‬‬ ‫‪(0.025 ‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺣﺠﻢ ﺛﺎﺑﺖ )‪(CVD‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﺨﻠﯿﮥ ﺣﺠﻢ ﺛﺎﺑﺖ )‪ (CVD‬ﺑﺮای ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی و ﻧﻔﺘﻬـﺎی ﻓـﺮار ﺑـﺮای‬ ‫ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺗﺨﻠﯿﮥ ﻣﺨﺰن و ﺗﻐﯿﯿـﺮات ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﺳـﯿﺎل اﻧﺠـﺎم ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ .043‬‬ ‫‪(0.8733) = 1.

(a12-3‬دﻣﺎی ﺳﻠﻮل ‪ PVT‬در ﮐﻞ آزﻣﺎﯾﺶ دﻣﺎی ﻣﺨﺰن ‪ T‬اﺳـﺖ‪ .‫‪195‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :12-3‬ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺷﻤﺎﺗﯿﮏ آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺣﺠﻢ ﺛﺎﺑﺖ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺨﺼﯽ از ﻧﻤﻮﻧﻪای ﻣﻌﺮف از ﺳﯿﺎل اوﻟﯿـﮥ ﻣﺨـﺰن ﺑـﺎ ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﮐﻠـﯽ‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم درون ﯾـﮏ ﺳـﻠﻮل ﺑﺼﺮی ‪ PVT‬در ﻓـﺸﺎر ﻧﻘــﻄﮥ ﺷﺒــﻨﻢ ‪ p d‬ﻗــﺮار ﻣـﯽﮔﯿـﺮد‬ ‫)ﺷﮑﻞ ‪ .‬ﺣﺠـﻢ اوﻟﯿـﻪ‬ ‫ﺳﯿﺎل اﺷﺒﺎع ‪ Vi‬ﺣﺠﻢ ﻣﺮﺟﻊ اﺳﺖ؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺿﺮﯾﺐ اوﻟﯿﻪ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪(27-3‬‬ ‫‪ p d‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ Vi‬ﺣﺠﻢ اوﻟﯿﻪ ﮔﺎز‪ ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ ni = m M a‬ﺗﻌﺪاد اوﻟﯿﻪ ﻣﻮلﻫﺎی ﮔﺎز؛‬ ‫‪ R‬ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺎزﻫﺎ‪10.73 ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ z d‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ‪.‬‬ ‫‪p d Vi‬‬ ‫‪ni RT‬‬ ‫= ‪zd‬‬ .

Retrograde Liquid‬‬ .‬ﻣﻮلﻫﺎی ﮔﺎز ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻋﺒـﺎرت‬ ‫زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪(28-3‬‬ ‫‪p sc (V gp )sc‬‬ ‫‪RTsc‬‬ ‫= ‪np‬‬ ‫‪ n p‬ﻣﻮلﻫﺎی ﮔﺎز ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه؛‬ ‫‪ (V gp )sc‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ scf ،‬؛‬ ‫‪ Tsc‬دﻣﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪˚R ،‬؛‬ ‫‪ p sc‬ﻓﺸﺎر اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ psi ،‬؛‬ ‫‪.‬اﯾﻦ ﺣﺠﻢ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫درﺻﺪی از ﺣﺠﻢ اوﻟﯿﻪ ‪ Vi‬و اﺳﺎﺳﺎً ﻣﻌﺮف درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ‪ S L‬اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪V ‬‬ ‫‪S L =  L 100‬‬ ‫‪ Vi ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺟﯿﻮه ﻫﻢزﻣﺎن ﺑﺎ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺣﺠﻢ ﻣﻌﺎدﻟﯽ از ﮔـﺎز ﺑـﻪ درون ﺳـﻠﻮل ‪ PVT‬در‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ ‪ P‬ﺗﺰرﯾﻖ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ رﺳﯿﺪن ﺑـﻪ ﺣﺠـﻢ اوﻟﯿـﻪ ‪ ، Vi‬ﺗﺰرﯾـﻖ ﺟﯿـﻮه ﻣﺘﻮﻗـﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪ .‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ‪ yi‬ﮔﺎز ﺧﺎرج ﺷـﺪه از ﺳـﻠﻮل و ﺣﺠـﻢ آن در ﺷـﺮاﯾﻂ اﺳـﺘﺎﻧﺪارد‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪ (V gp )sc‬ﮔﺰارش ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺳﯿﺎل درون ﺳﻠﻮل وارد ﻓﺎز ﺗﻌﺎدﻟﯽ ﻣﯽﺷﻮد و ﺣﺠﻢ ﮔـﺎز ‪ V g‬و ﺣﺠـﻢ‬ ‫ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ‪ VL‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺼﺮی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ﺗﺤﺮکﻧﺎﭘـﺬﯾﺮ در ﻣﺨـﺰن ﺑـﺎﻗﯽ ﺧﻮاﻫـﺪ‬ ‫ﻣﺎﻧﺪ‪.(12-3‬اﯾـﻦ ﻣﺮﺣﻠـﻪ‪ ،‬زﻣـﺎﻧﯽ را ﮐـﻪ ﻣﺨـﺰن ﺗﻨﻬـﺎ ﮔـﺎز ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‬ ‫ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ . R = 10.73‬‬ ‫‪1.‫‪196‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻓﺸﺎر ﺳﻠﻮل از ﻓﺸﺎر اﺷﺒﺎع ﺗﺎ ﺳﻄﺢ ﻓﺸﺎر ﻣﻌﯿﻦ ‪ p‬ﺑﺎ ﺗﺨﻠﯿـﮥ ﺟﯿـﻮه درون‬ ‫ﺳﻠﻮل ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .(12-3‬در ﻃﻮل اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺎز دوﻣﯽ )ﻣـﺎﯾﻌﯽ ﺑﺮﮔـﺸﺘﯽ‪(1‬‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .

Factor‬‬ . scf ، p‬‬ ‫‪1.Two Phase z.‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ دو ﻓﺎزی ‪ z‬ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻣﻬﻤﯽ اﺳﺖ زﯾﺮا در ﻧﻤﻮدار ‪ p z‬ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬ ‫اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ ﮔﺎز ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯿﻌﺎﻧﺎت ﮔﺎزی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪(30-3‬‬ ‫را ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﯽ ﻣﺘﺪاولﺗﺮ ﺑﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺣﺠﻢﻫﺎی ﮔﺎزی ﻣﻌـﺎدل ﺑـﻪ ﺟـﺎی ﻣـﻮلﻫـﺎی ﮔـﺎز‪،‬‬ ‫‪ ni‬و ‪ ، n p‬ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪(31-3‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 1 − (G p GIIP )‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪z two − phase =  d‬‬ ‫‪ pd‬‬ ‫‪ z d‬ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺤﺮاف ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ؛‬ ‫‪ p d‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ GIIP‬ﮔﺎز درﺟﺎی اوﻟﯿﻪ‪ scf ،‬؛‬ ‫‪ G p‬ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪.‬ﺿﺮﯾﺐ‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی دو ﻓﺎزی ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ ﺳﯿﺎﻻت ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه )ﮔﺎز و ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ( را در‬ ‫ﺳﻠﻮل ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ و ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺎز واﻗﻌﯽ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪(30-3‬‬ ‫‪pVi‬‬ ‫‪(ni − n p )RT‬‬ ‫= ‪z two − phase‬‬ ‫‪ ni − n p‬ﻣﻮلﻫﺎی ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪۀ ﺳﯿﺎل در ﺳﻠﻮل؛‬ ‫‪ ni‬ﻣﻮلﻫﺎی اوﻟﯿﻪ در ﺳﻠﻮل؛‬ ‫‪ n p‬ﻣﻮلﻫﺎی اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ ﮔﺎز ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺷﺪه‪.‫‪197‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺳﻠﻮل ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺎز‬ ‫واﻗﻌﯽ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪pV g‬‬ ‫)‪(29-3‬‬ ‫‪n p RT‬‬ ‫=‪z‬‬ ‫ﺧﺎﺻﯿﺖ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی دو ﻓﺎزی‪ ،1‬ﻧﯿﺰ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .

‬‬ ‫ﻏﻠﻈﺖﻫﺎی ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺣﺪ واﺳﻂ ) ‪ ( C 2 − C 6‬ﻧﯿﺰ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨـﺪ‪ ،‬زﯾـﺮا ﺑـﺎ ﮐـﺎﻫﺶ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺗﺎ ‪ 2000 psi‬ﭼﮕﺎﻟﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑـﻪ‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ ﭘﯿﺸﺮو ‪ C 7 +‬زﯾﺮ ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ و اﻓﺰاﯾﺶ ﮐﺴﺮ ﻣﺘﺎن ) ‪ ( C1‬ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪.‬ﺳﺘﻮن آﺧﺮ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣـﺎﯾﻊ ﺑـﺎﻗﯽﻣﺎﻧـﺪه را در ﺳـﻠﻮل‬ ‫)ﯾﺎ ﻣﺨﺰن( در ﻓﺸﺎر ﺗﺮک ‪ 700 psi‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪ از‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺸﺎر ﻣﻘﺪار و ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮔﺎز و ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ﺳﻠﻮل ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪.Volatile Oil‬‬ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻـﻞ‬ ‫از ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﺗﺨﻠﯿﮥ ﻓﺸﺎر ﺑﺮای ﻣﯿﺪان ﻧﯿﻤﻠﺲ در ﺟﺪاول ‪ 10-3‬و ‪ 11-3‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬در اﯾـﻦ ﺣﺎﻟـﺖ‪ ،‬ﺳـﻠﻮل‬ ‫‪ PVT‬اﺑﺘﺪا‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎی ﮔﺎز‪ ،‬ﻣﺤﺘﻮی ﻧﻔﺖ در ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺟـﺪول ‪ 10-3‬و‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 13-3‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﺟﺮﯾﺎن درون ﭼﺎﻫﯽ را در ﻃﻮل ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨـﺪ‪ .‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬ﮔﺎز در ﺣﺎل ﺗﻌﺎدل و ‪ z‬دو ﻓﺎزی ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪهاﻧﺪ )ﺑﺮای ﺗﺤﻠﯿﻞ ‪p z‬‬ ‫ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ G p‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی دو ﻓﺎزی ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐﺗﺮاﻧﺪ(‪.‬‬ ‫‪1.‬ﺑﻌﺪ از ﻓﺸﺎر ‪ 2000 psi‬ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﺒﺨﯿـﺮ ﻣﺠـﺪد‬ ‫ﻏﻠﻈﺖ اﯾﻦ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‫‪198‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﺻﻮرت درﺻﺪی از ﮔﺎز درﺟﺎی اوﻟﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ‬ ‫ﺣﺠﻢ اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ ﮔﺎز ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه ﺑﺮ ﮔﺎز درﺟﺎی اوﻟﯿﻪ )ﻫﺮ دو در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد(‪،‬‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪(32-3‬‬ ‫‪ ∑ (V gp )sc ‬‬ ‫‪%G p = ‬‬ ‫‪100‬‬ ‫‪ GIIP ‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪ ∑ np ‬‬ ‫‪%G p = ‬‬ ‫‪100‬‬ ‫‪ (ni )Original ‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺎﻻ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺗﮑﺮار ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﺣﺪاﻗﻞ ﻓﺸﺎر آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﻪ دﺳﺖ آﯾﺪ‪ .‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﺪه در ﺳﺘﻮن ﻓﺸﺎر ‪ 4968 psi‬در ﺟﺪول ‪ 10-3‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺳﯿﺎل ﻣﺨـﺰن‬ ‫در ﻧﻘﻄﮥ ﺷﺒﻨﻢ اﺳﺖ و در ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺎزی وﺟـﻮد دارد‪ .‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔﺘﯽ ﻓﺮار‪ 1‬ﻧﯿﺰ اﺟﺮا ﮐﺮد‪ .‬ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻮدن ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ‪ C 7 +‬در ﻣـﺎﯾﻊ‬ ‫ﻇﺎﻫﺮی اﺳﺖ‪.

‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺿﺮﯾﺐ ﺑﺮداﺷﺖ ﮐﻠﯽ ﺟﺮﯾﺎن درون ﭼﺎﻫﯽ اﺳـﺖ و در اﯾـﻦﺟـﺎ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺑﺮداﺷﺖﻫﺎی ﮔﺎز و ﻧﻔﺖ در ﺳﻄﺢ ﺟﺪا ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.% of initial GPM fro Smooth Compositions‬‬ ‫در ﺟﺪول‪ ،‬ﮐﺴﺮی از ﻣﻮلﻫﺎی ﮐﻞ را )‪ (scf‬از ﺳﻠﻮل ﯾﺎ ﻣﺨﺰن ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣـﯽدﻫـﺪ‪.‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪3‬ـ‪10‬‬ ‫ﺑـﺎ دادهﻫــﺎی آزﻣـﺎﯾــﺸـﮕﺎﻫﯽ ﻣـﯿــﺪان ﻧـﯿــﻤﻠﺲ در ﺟـﺪول ‪ 10-3‬و ﻣـﻌـﺎدﻟــﮥ‬ ‫)‪ (31-3‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی دو ﻓﺎزی را در ﻓﺸﺎر ‪ 2000 psi‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﺎﯾﻊ در آﺧﺮﯾﻦ ﺳﺘﻮن ﺟﺪول ‪ 10-3‬در ﻓـﺸﺎر‬ ‫‪ 700 psi‬ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬رﯾﺰش ﻣﺎﯾﻊ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت درﺻﺪی از ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓـﺮج و‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻄﺒﯿﻖ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﮔﺰارش ﺷﺪه ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ درﺟﻪ اﺷـﺒﺎع اوﻟﯿـﻪ آب‪ ،‬ﺑﯿـﺎن‬ ‫ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪(33-3‬‬ ‫) ‪S o = (LDO )(1 − S wi‬‬ ‫‪ S o‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺎﯾﻊ )ﻧﻔﺖ( ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ‪ % ،‬؛‬ ‫‪ LDO‬رﯾﺰش ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ‪ % ،‬؛‬ ‫‪ S wi‬درﺟﻪ اوﻟﯿﻪ اﺷﺒﺎع آب‪.‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ درون ﭼﺎﻫﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه در ﻓﺸﺎر ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺗﺨﻠﯿـﻪ ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﻣـﺎﯾﻊ‬ ‫ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ ﻧﯿﺰ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .Liquid Dropout‬‬ .Retrograde Liquid‬‬ ‫‪2.‬اﯾﻦ دادهﻫﺎ در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮازﻧﮥ ﺟﺮم ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻨﻨـﺪه‬ ‫ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.4%‬در ﻓـﺸﺎر‬ ‫‪ 3500 psi‬اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﺣﺠﻢ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺮﮔـﺸﺘﯽ‪ 1‬ﯾـﺎ رﯾـﺰش ﻣـﺎﯾﻊ‪ 2‬در ﺣـﯿﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌـﮥ ﺗﺨﻠﯿـﻪ )ﺟـﺪول ‪(11-3‬‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫‪199‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ردﯾـﻒ ‪Wellstream Produced.‬‬ ‫اﯾﻦ اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫـﺎ ﻣـﺸﺨﺺ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺑﯿـﺸﺘﺮﯾﻦ رﯾـﺰش ﻣـﺎﯾﻊ ‪ 34.‬اﯾﻦ دادهﻫﺎ درﺻﺪی از ﻓﻀﺎی ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ دوﺑﺎرهاﻧـﺪ‪.

‬از‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪3‬ـ‪ (31‬دارﯾﻢ‪:‬‬ ‫‪ 1.02 psia‬ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪200‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﮔﺰارش آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻓـﺸﺎر ﭘﺎﯾـﻪ )اﺳـﺘﺎﻧﺪارد( را ‪ 15.043‬‬ ‫‪  2000 + 15.02 ‬‬ ‫‪z two − phase = ‬‬ ‫‪= 0.787‬‬ ‫‪ 4968 + 15.02   1 − 0.46422 ‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ :10-3‬ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﺗﺨﻠﯿﻪ در دﻣﺎی ‪262 o F‬‬ ‫ﺟﺪول ‪ :11-3‬ﺗﺮاﮐﻢ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ در ﺣﯿﻦ ﺗﺨﻠﯿﮥ ﮔﺎز در دﻣﺎی ‪262 o F‬‬ .

‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :13-3‬آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ در ﺣﯿﻦ ﺗﺨﻠﯿﻪ‬ ‫‪201‬‬ .

Rs‬و ‪ Bt‬را ﺑـﺮای اﯾـﻦ‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪ .‬‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﻬﯿﻨﮥ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه را اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨﯿﺪ و ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ‪ Bo .‬ﻣﻮﺟﻮد را ﻃﻮری ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﺟﺪﯾﺪ ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب را ﻣﻨﻌﮑﺲ ﮐﻨﺪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬اﯾـﻦ‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺷﺎﻣﻞ ‪ CCE‬و ‪ DE‬و آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪهاﻧﺪ‪.Mtech‬‬ .‬‬ ‫ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ‪ 2500 psi‬ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺑﻬﺘﺮی از ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺨﺰن اراﺋﻪ‬ ‫دﻫﺪ‪ PVT .‬‬ ‫ﺟﺪول‪ :12-3‬رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر‪ -‬ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن در دﻣﺎی ‪) 260 o F‬آزﻣﺎﯾﺶ اﻧﺒﺴﺎط ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺛﺎﺑﺖ(‬ ‫‪1 .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺧﻮد را رﺳﻢ و ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻏﯿﺮاﺻـﻼﺣﯽ ﻣﻘﺎﯾـﺴﻪ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪.‫‪202‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ‬ ‫ﺟﺪول ‪ 12-3‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﺎﯾﺶ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻣﯿﺪان ﻣﺘﭻ‪ 1‬را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .

‫آﻧﺎﻟﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‬ ‫اداﻣﮥ ﺟﺪول ‪3‬ـ‪ ،12‬آزاد ﮐﺮدن ﻣﺮﺣﻠﻪ ای در دﻣﺎی ‪260 o F‬‬ ‫اداﻣﮥ ﺟﺪول ‪3‬ـ‪ ،12‬آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫‪203‬‬ .

. Amyx.. “Application of Laboratory PVT Data to Reservoir Engineering Problems. Petroleum Reservoir Engineering. Tulsa. 1960. W. The Properties of Petroleum Fluids. 5. New York: McGraw-Hill Book Company. 1978. 1990.Physical Properties. Amsterdam: Elsevier Scientific Publishing Company.. P. July 1986. J.. M. 715–723. and Whiting. D. P.(‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ‬ 204 ‫ﻣﺮاﺟﻊ‬ 1. P. Fundamentals of Reservoir Engineering. R.. Dodson. 2. pp. 4. OK: PennWell Publishing Company. McCain.” JPT. 287–298. M. 3. L. Dake. December 1953.” JPT. . Moses. Bass. pp. “Engineering Application of Phase Behavior of Crude Oil and Condensate Systems.. L..

‬‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ ﺑﺎ ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﻐﺰهﻫﺎی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از ﻣﺨﺰن ارزﯾﺎﺑﯽ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‫‪4‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﻮاد ﺗﺸﮑﯿﻞدﻫﻨﺪۀ ﺳﻨﮓ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری ﺣﻮزهای وﺳﯿﻊ دارﻧﺪ‪ :‬ﻣﺎﺳﻪ ﺷﻞ‬ ‫و ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ ﺗﺎ ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓﻫﺎ‪ ،‬ﺳﻨﮓﻫﺎی آﻫﮑﯽ و ﯾﺎ دوﻟﻮﻣﯿﺖﻫﺎی ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺨﺖ‪.‬در آزﻣﺎﯾﺶ ﯾﮏ ﻣﻐﺰه ﺑﺎﯾﺪ‬ .‬‬ ‫داﻧﻪﻫﺎی اﯾﻦ ﺳﻨﮓﻫﺎ ﺑﺎ اﻧﻮاع ﻣﻮاد ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﻣﺘﺼﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮلﺗﺮﯾﻦ آﻧﻬﺎ‬ ‫ﺳﯿﻠﺖ‪ ،‬ﮐﻠﺴﯿﺖ ﯾﺎ رساﻧﺪ‪ .‬آﮔﺎﻫﯽ از ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺳﻨﮓ و ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻻت ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ و ﺳﺎزﻧﺪ در ﻓﻬﻢ و ارزﯾﺎﺑﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪.‬ﻫﺮ ﮐﺪام از اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺳﺎزﻧﺪ و ﺧﺎﺻﯿﺖ‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‪ ،‬اﺛﺮی ﻗﺎﺑﻞ اﻏﻤﺎض ﯾﺎ ﻣﻬﻢ ﺑﺮ ﻧﺘﯿﺠﻪ دارد‪ .‬ﻣﻐﺰهﮔﯿﺮی از ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺨﺰن ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ در ﺣﺠﻢ ﮐﻠﯽ ﻣﻐﺰه‪ ،‬ﺣﺠﻢ‬ ‫ﻓﻀﺎی ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻣﻐﺰه‪ ،‬درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن و ﺑﻌﻀﯽ اوﻗﺎت ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮ ﺷﻮﻧﺪی‬ ‫ﺳﺎزﻧﺪ ﻫﻤﺮاه اﺳﺖ‪ .

Special Tests‬‬ ‫‪3.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪206‬‬ ‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد‪ .Porosity‬‬ .‬اﺳﺎﺳﺎً دو ﻧﻮع آزﻣﺎﯾﺶ ﻋﻤﺪۀ آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻣﻐﺰه ﺑﺮای اﻧﺪازهﮔﯿﺮی‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺳﻨﮓﻫﺎی ﻣﺨﺰن اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ )روﺗﯿﻦ( آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻣﻐﺰه‬ ‫•‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی؛‬ ‫•‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‪.Fluid Properties‬‬ ‫‪4.‬اﮔﺮ اﯾﻦ‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺎ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل‪ 3‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺟﺮﯾﺎن ﻓﺎزﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫در ﻣﺨﺰن ﻣﺎﻧﻨﺪ آب‪ ،‬ﮔﺎز و ﻧﻔﺖ را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﻮاص ﺑﺎﻻ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺰن ﺿﺮوری ﻫﺴﺘﻨﺪ و‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺑﺮ ﮐﻤّﯿﺖ و ﻣﺪل ﺗﻮزﯾﻊ ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻦ ﻫﺎ در ﻣﺨﺰن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬راﺑﻄﮥ زﯾﺮ اﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻣﻬﻢ ﺳﻨﮓ را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪1.Routine Core Analysis Tests‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ‬ ‫‪4‬‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﯾﮏ ﺳﻨﮓ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮓ )ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج( ﺑﺮای اﻧﺒﺎﺷﺖ‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی وﯾﮋه آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻣﻐﺰه‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر وزن روﺑﺎره؛‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﺋﯿﻨﮕﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ‪.‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﻤّﯽ‪ ،‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻧﺴﺒﺖ ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺳﻨﮓ‬ ‫اﺳﺖ‪ .

V − G.V‬‬ ‫‪B.‬اﯾﻦ ﺳﻨﮓﻫﺎ دو ﻧﻮع ﻓﻀﺎی ﺧﺎﻟﯽ دارﻧﺪ؛ ﺑﻌﻀﯽ از اﯾﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻣﺮﺗﺒﻂاﻧﺪ و‬ ‫ﺑﻌﻀﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﻣﻮاد ﺳﯿﻤﺎﻧﯽ از دﯾﮕﺮ ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺧﺎﻟﯽ ﺟﺪا ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .V‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ؛‬ ‫‪1.V‬ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج؛‬ ‫‪ B.V‬‬ ‫= ‪φa‬‬ ‫‪ φa‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﻄﻠﻖ؛‬ ‫‪ (P.‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﯾﮏ ﺳﻨﮓ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﻄﻠﻖ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪای داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﮔﺬردﻫﯽ ﺳﯿﺎل آن ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻓﻘﺪان ارﺗﺒﺎط ﻣﻨﺎﻓﺬ در ﺣﺪ ﺻﻔﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﻄﻠﻖ‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﻄﻠﻖ ﻧﺴﺒﺖ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﻣﻮﺟﻮد در ﺳﻨﮓ ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻧﻤﻮﻧﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﺗﻮﺿﯿﺢ‬ ‫ﮐﻮﺗﺎه دو ﻧﻮع ﻣﺸﺨﺺ ﺗﺨﻠﺨﻞ را ﻣﯽﺗﻮان ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﻄﻠﻖ؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺆﺛﺮ‪.V )t‬‬ ‫‪B.V )t‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج؛‬ ‫‪ B.‫‪207‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪P.V‬‬ ‫‪B.V‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ‪.Absolute Porosity‬‬ .V‬‬ ‫=‪φ‬‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ؛‬ ‫‪ P.‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﻄﻠﻖ‬ ‫در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪(1-4‬‬ ‫‪(P.V‬‬ ‫= ‪φa‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(2‬‬ ‫‪B.‬‬ ‫ﺳﻨﮓﻫﺎ در دورهﻫﺎی زﻣﯿﻦ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﺎ رﺳﻮﺑﮕﺬاری در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺸﮑﯿﻞ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .

‬‬ ‫ﺳﻨﮓﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﺨﻠﺨﻞ اوﻟﯿﻪ دارﻧﺪ ﻣﻌﻤﻮﻻً از ﺳﻨﮓﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺨﺶ اﻋﻈﻢ آﻧﻬﺎ ﺗﺨﻠﺨﻞ‬ ‫ﺛﺎﻧﻮﯾﻪ اﺳﺖ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻫﻤﮕﻦﺗﺮی دارﻧﺪ‪ .V‬ﺣﺠﻢ داﻧﻪﻫﺎی ﺳﻨﮓ‪.‬‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺆﺛﺮ‬ ‫‪1‬‬ ‫درﺻﺪ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻧﻤﻮﻧﻪ اﺳﺖ؛ ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(3‬‬ ‫‪(P.V )i‬ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﻫﻢ‪.‬‬ ‫ﭼﻮن ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﻣﻘﺪاری اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ‬ ‫روشﻫﺎی ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ وﯾﮋه ﮐﺮد‪ .Effective Permeability‬‬ ‫‪2.‬ﺗﺨﻠﺨﻞﻫﺎی اﯾﺠﺎد ﺷﺪه ﺑﺎ ﻓﺮﮐﭽﺮﻫﺎ ﮐﻪ‬ ‫در اﻏﻠﺐ ﺷﯿﻞ ﻫﺎ و ﺳﻨﮓ آﻫﮏﻫﺎ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﯾﺎ ﺗﺨﻠﺨﻞﻫﺎی ﻧﺎﺷﯽ از اﻧﺤﻼل ﻣﻮاد‬ ‫ﺳﻨﮕﯽ )اﻏﻠﺐ در ﺳﻨﮓ ﻫﺎی آﻫﮑﯽ( در ﮔﺮوه ﺗﺨﻠﺨﻠﻬﺎی ﺛﺎﻧﻮﯾﻪ دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪208‬‬ ‫‪ G.V‬‬ ‫=‪φ‬‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺆﺛﺮ؛‬ ‫‪ (P.Primary and Secondary Porosity‬‬ .‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺨﻠﺨﻞ را ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻨﺸﺄ زﻣﺎن ﺷﮑﻞﮔﯿﺮیاش ﺑﻪ دو دﺳﺘﮥ اوﻟﯿﻪ و ﺛﺎﻧﻮﯾﻪ‬ ‫‪2‬‬ ‫ﻧﯿﺰ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫در ﻫﻤﮥ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺰن ﭼﻮن ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ‬ ‫ﻫﻢ و ﺣﺎوی ﺳﯿﺎﻻت ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮﻧﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮداﺷﺖ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬از اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺑﯿﻦ داﻧﻪای ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓﻫﺎ و ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺑﯿﻦ ﮐﺮﯾﺴﺘﺎﻟﯽ و اوﻟﯿﺘﮑﯽ ﺑﻌﻀﯽ از‬ ‫ﺳﻨﮓﻫﺎی آﻫﮏ ﺗﺨﻠﺨﻞ اوﻟﯿﻪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬اﮔﺮ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺳﻨﮕﯽ‬ ‫‪1.‬ﺗﺨﻠﺨﻞ اوﻟﯿﻪ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ رﺳﻮب ﻣﻮاد ﺗﺸﮑﯿﻞدﻫﻨﺪۀ ﺳﻨﮓ ﺗﺸﮑﯿﻞ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد و ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺛﺎﻧﻮﯾﻪ در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﻌﻀﯽ ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎی زﻣﯿﻦ ﺷﻨﺎﺳﯽ در ﺳﻨﮓ رخ‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺮای اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﮐﻤّﯽ و ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺗﺨﻠﺨﻞ‪،‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از ﺳﺎزﻧﺪ اﻋﺘﻤﺎد ﮐﺮد‪.V )i‬‬ ‫‪B.

Initial Oil in Place‬‬ .560 Ah‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(5‬‬ ‫‪bbl‬‬ ‫‪B.‬ﺣﺎل ﺑﺎ ﮐﻢ ﮐﺮدن ﺣﺠﻢ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻧﻤﻮﻧﻪ و ﺗﻘﺴﯿﻢ‬ ‫آن ﺑﺮﺣﺠﻢ ﮐﻞ‪ ،‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﻄﻠﻖ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ زﯾﺮا در ﭘﺮوﺳﮥ ﺧﺮد و ﭘﻮدر ﮐﺮدن ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﺠﺰا ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﻓﺬ از ﺑﯿﻦ ﻣﯽرود‪.‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪،‬‬ ‫اﮔﺮ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺳﻨﮕﯽ ﺧﺮد و در ﻫﺎون ﭘﻮدر ﺷﻮد‪ ،‬ﺣﺠﻢ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﮕﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻗﺎﺑﻞ‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻣﺨـﺰن را ﺑـﺎ‬ ‫راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(4‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪B.V = 7.‬‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺣﺠﻢ اوﻟﯿﮥ ﻧﻔﺖ درﺟﺎﺳﺖ‪ .V = 43.560 Ahφ‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪1.‫‪209‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺑﺎ اﺷﺒﺎع ﺻﺪ درﺻﺪ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺳﻨﮕﯽ ﺑﺎ ﺳﯿﺎﻟﯽ ﺑﺎ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻣﻌﻠﻮم و اﻧﺪازهﮔﯿﺮی اﺿﺎﻓﻪ‬ ‫وزن ﻧﺎﺷﯽ از اﯾﻦ اﺷﺒﺎع اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺆﺛﺮ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ زﯾﺮا در اﯾﻦ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﺳﯿﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻨﻬﺎ وارد ﻣﻨﺎﻓﺬی ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﻣﺮﺗﺒﻂاﻧﺪ‪ .758 Ah‬‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﺨﺰن‪ acres ،‬؛‬ ‫‪ h‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ‪.V = 43.1‬ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑـﺎ‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ‪ A‬اﯾﮑﺮ و ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪ h‬ﻓﻮت را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ . ft ،‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ رواﺑﻂ )‪ (4-4‬و )‪ (5-4‬ﻣﯽﺗﻮان ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﻣﺨﺰن را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ‬ ‫ﻓﻮت ﻣﮑﻌﺐ ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(6‬‬ ‫‪ft 3‬‬ ‫‪P.

8156‬‬ ‫‪42 + 131.5‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪Bo = 0.65‬اﺳﺖ‪ .5‬‬ ‫= ‪γo‬‬ ‫ﻣﺮﺣـﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤـﺎﺳﺒـﮥ ﺿـﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ اوﻟﯿﻪ ﺳﺎزﻧﺪ ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫)‪:(85-2‬‬ ‫‪1.25(160)‬‬ ‫‪  0.9759 + 0.2‬‬ ‫‪  0.5‬‬ ‫‪= 0.25 :‬؛‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺆﺛﺮ‪.15) = 7.65  0.‬اﻃﻼﻋﺎت اﺿﺎﻓﯽ‬ ‫زﯾﺮ ﻧﯿﺰ وﺟﻮد دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﺨﺰن‪ 640acres :‬؛‬ ‫ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ‪ 10 ft :‬؛‬ ‫درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ‪ 0.V = 7758(640)(10)(0.8156 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪= 1. 15% :‬‬ ‫ﻣﻘﺪار ﻧﻔﺖ درﺟﺎی اوﻟﯿﻪ را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ STB‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.V = 7.‬ﮔﺮاوﯾﺘــﮥ ﻧﻔــﺖ اﯾــﻦ ﻣﺨــﺰن ‪ 42 o API‬و ﻧــﺴﺒﺖ ﮔــﺎز ﺑــﻪ ﻧﻔــﺖ آن‬ ‫‪ 600 scf STB‬و وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل در ﻧﻔﺖ ‪ 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪210‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(7‬‬ ‫‪bbl‬‬ ‫‪P.758 Ahφ‬‬ ‫ﻣﺜﺎل‪4‬ـ‪1‬‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺘﯽ ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ‪) 3000 psia‬ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒـﺎب( و دﻣـﺎی ‪160 o F‬‬ ‫ﻗــﺮار دارد‪ .00012600‬‬ ‫‪ + 1.680bbl‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ وزن ﻣﺨﺼﻮص ﻧﻔﺖ ﺗﺎﻧﮏ ذﺧﯿﺮه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(68-2‬‬ ‫‪141.447.306 bbl STB‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(7-4‬‬ ‫‪P.

‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺣﺴﺎﺑﯽ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﯾﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ‪ -‬ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺗﺨﻠﺨﻞ‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺨﺰن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .276.‬اﯾﻦ ﺗﮑﻨﯿﮏﻫﺎی ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮاﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(8‬‬ ‫‪ : φ = ∑ φi n‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺣﺴﺎﺑﯽ‬ ‫)‪4‬ـ‪(9‬‬ ‫‪ : φ = ∑ φi hi hi‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ‪ -‬ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ‬ ‫)‪4‬ـ‪(10‬‬ ‫‪ : φ = ∑ φi Ai Ai‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ‪ -‬ﻣﺴﺎﺣﺘﯽ‬ ‫)‪4‬ـ‪(11‬‬ ‫‪ : φ = ∑ φi Ai hi Ai hi‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ‪ -‬ﺣﺠﻤﯽ‬ ‫‪ n‬ﺗﻌﺪاد؛‬ ‫‪ hi‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻐﺰۀ ‪i‬ام ﯾﺎ ﻧﺎﺣﯿﮥ ‪i‬ام ﻣﺨﺰن؛‬ ‫‪ φi‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻐﺰۀ ‪i‬ام ﯾﺎ ﻧﺎﺣﯿﮥ ‪i‬ام ﻣﺨﺰن؛‬ ‫‪ Ai‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ‪i‬ام ﻣﺨﺰن‪.‬ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﺮاﯾﻂ رﺳﻮﺑﮕﺬاری ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﻋﺚ‬ ‫ﺗﻔﺎوت زﯾﺎد ﺗﺨﻠﺨﻞ در ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﻣﺨﺰن ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﻗﺴﻤﺖﻫﺎی آن ﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪2‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺣﺴﺎﺑﯽ و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ – ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی زﯾﺮ را ﺣﺴﺎب ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ .306 = 4.800 (1 − 0.25) 1.412.998STB‬‬ ‫در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮات زﯾﺎدی در ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن در ﺟﻬﺖ ﻋﻤﻮدی دﯾﺪه‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ در ﺟﻬﺖ ﻣﻮازی ﺑﺎ ﺻﻔﺤﺎت ﻻﯾﻪﻫﺎ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات زﯾﺎد ﻧﯿﺴﺖ‪ .‫‪211‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻧﻔﺖ درﺟﺎی اوﻟﯿﻪ‪:‬‬ ‫‪OOIP = 12.‬در ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎﻟﺘﯽ‪،‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ‪ -‬ﻣﺴﺎﺣﺘﯽ ﯾﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ‪ -‬ﺣﺠﻤﯽ ﺗﺨﻠﺨﻞ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﺶ‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .

67%‬‬ ‫‪6‬‬ ‫)‪(1)(10) + (1.11%‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ ‫‪1‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﮐﺴﺮ ﯾﺎ درﺻﺪی از ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺳﻨﮓ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﯿﺎل ﺧﺎﺻﯽ‬ ‫)ﮔﺎز‪ ،‬آب ﯾﺎ ﻧﻔﺖ( اﺷﻐﺎل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .5)(12) + (1)(11) + (2)(13) + (2.1)(10‬‬ ‫‪1 + 1 .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪212‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫•‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺣﺴﺎﺑﯽ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ – ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ‪:‬‬ ‫‪10 + 12 + 11 + 13 + 14 + 10‬‬ ‫‪= 11. 1‬‬ ‫=‪φ‬‬ ‫=‪φ‬‬ ‫‪= 12.V‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(13‬‬ ‫‪Vg‬‬ ‫‪P.5 + 1 + 2 + 2 .‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ اﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Vf‬‬ ‫‪P.V‬‬ ‫= ‪So‬‬ ‫= ‪Sg‬‬ ‫‪1.1)(14) + (1.1 + 1 .V‬‬ ‫= ‪Sf‬‬ ‫ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﻣﻔﻬﻮم رﯾﺎﺿﯽ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺮای ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(12‬‬ ‫‪Vo‬‬ ‫‪P.Saturation‬‬ .

‬ﻣﺠﻤﻮع درﺟﺎت اﺷـﺒﺎع ﺳـﯿﺎﻻت‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻫﻤﻮاره ﺑﺮاﺑﺮ ﯾﮏ اﺳﺖ؛ ﻣﺜﻼً اﮔﺮ ﻣﺨﺰن از ﺳـﻪ ﺳـﯿﺎل آب‪ ،‬ﻧﻔـﺖ و‬ ‫ﮔﺎز ﭘﺮ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(15‬‬ ‫‪S o + S g + S w = 1 .0‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻘﯿﺪه داﻧﺸﻤﻨﺪان در اﮐﺜﺮ ﻣﺨﺎزن‪ ،‬ﺳﯿﺎﻻت در ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻌﺎدلاﻧﺪ ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪاﺷﺎن از ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﺟﺪا ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﮔﺎز از ﺑﺎﻻ و آب از ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻧﻔﺖ را‬ ‫ﻣﺤﺼﻮر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﻫﻤﮥ ﻣﻘﺎدﯾﺮ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج‪ ،‬و ﻧﻪ ﺣﺠﻢ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ‬ ‫ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.V‬‬ ‫= ‪Sw‬‬ ‫‪ S f‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل؛‬ ‫‪ S o‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ S g‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﮔﺎز؛‬ ‫‪ S w‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب؛‬ ‫‪ P.‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻫﺮ ﻓﺎز ﺑﯿﻦ ‪ 0‬ﺗﺎ ‪ 100‬درﺻﺪ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ‪ S wc‬اﺻﻮﻻً ﭘﺎراﻣﺘﺮی ﻣﻬﻢ اﺳﺖ زﯾﺮا ﻓﻀﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺑـﺮای‬ ‫ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز را در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬‬ ‫ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪۀ آب در اﯾﻦ ﻧﻮاﺣﯽ ﺑﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﻮﺋﯿﻨﮕﯽ ﻣﻌﺮوفاﻧﺪ‪ .V‬ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج؛‬ ‫‪ Vw . Vo‬ﺣﺠﻢ ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﮔﺎز و آب‪.‬ﮐﻼً درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع آب ﻣﺤﺘـﻮاﯾﯽ‬ ‫‪1.‬زﯾﺮا ﺗﻨﻬﺎ در‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﺬی ﺑﺎ اﻧﺪازهﻫﺎی ﻣﻮﺋﯿﻦ اﻫﻤﯿﺖ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪.‬ﻣﻘﺪار آب ﻣﻮﺟﻮد در اﯾﻦ ﻧﻮاﺣﯽ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ و ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﮐﺎﻫﺶ اﺳﺖ‪.‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫)‪4‬ـ‪(14‬‬ ‫‪213‬‬ ‫‪Vw‬‬ ‫‪P. V g .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ زﯾﺮ ﯾﺎ ﮐﻨﺎر ﻧﻔﺖ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ‪ 1‬در ﺗﻤﺎم ﻧﻮاﺣﯽ ﮔﺎزدار و‬ ‫ﻧﻔﺖدار وﺟﻮد دارد‪ .Connate Water‬‬ .

‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه‪Sor ،‬‬ ‫‪2‬‬ ‫در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﺎ آب ﯾﺎ ﮔﺎز ﺗﺰرﯾﻘﯽ ﯾﺎ ﻧﻔﻮذی درون ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ‬ ‫ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ‪ ،‬در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻘﺪاری ﻧﻔﺖ در ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﺤﺼﺎل‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ‪Som ،‬‬ ‫‪3‬‬ ‫ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﺴﺮی از ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج‬ ‫اﺷﻐﺎل ﺷﺪه ﺑﺎ ﻧﻔﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪S om = 1 − S wc − S oc‬‬ ‫‪1.Critical Oil Saturation‬‬ ‫‪2.‬ﻫﺮ‬ ‫ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺧﺎص ﺧﻮد را دارد‪ .Residual Oil Saturation‬‬ ‫‪3.‬ﻣﻌﻤﻮﻻً در زﻣﺎن ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ ﺑﺎ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ‪ ،‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ ‫ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪۀ ﻓﺎز ﺗﺮ ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﺑﻪ اﯾﻦ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‪ ،‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺪار آن از درﺟﮥ‬ ‫اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺰرﮔﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪214‬‬ ‫ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ در ﺗﻤﺎم ﮔﺴﺘﺮۀ ﻣﺨﺰن ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬ﻟﯿﺘﻮﻟﻮژی‬ ‫و ﻓﺎﺻﻠﻪ از ﺳﻄﺢ آب آزاد‪ ،‬ﻣﻘﺪار آن در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺨﺰن ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪.‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺣﺪ ﺧﺎص ﻧﺮﺳﺪ‪ ،‬ﻧﻔﺖ در ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ و ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪.Movable Oil Saturation‬‬ .‬‬ ‫ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺑﺮای ﺳﯿﺎﻻت‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ در زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ ‪Soc‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﺘﻮاﻧﺪ در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آن ﺑﺎﯾﺪ از‬ ‫ﻣﻘﺪاری ﻣﻌﯿﻦ ﻓﺮاﺗﺮ رود ﮐﻪ ﺑﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .

‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻓﺎز ﮔﺎزی ﺗﺎ‬ ‫رﺳﯿﺪن ﺑﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎﻋﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻪ اﺻﻄﻼﺣﺎً درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫ﺣﺮﮐﺘﯽ ﻧﺪارد‪ .‫‪215‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪ S wc‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ؛‬ ‫‪ S oc‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ‪.‬ﻫﺮ ﺳﻪ اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ ‫آب اﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آن درﺟﻪ آب در ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺪون ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز ‪Sgc‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺑﺎ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﺑﻪ زﯾﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب‪ ،‬ﮔﺎز از ﻓﺎز ﻧﻔﺘﯽ ﺟﺪا ﻣﯽﺷﻮد و درﺟﮥ‬ ‫اﺷﺒﺎع ﮔﺎز ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﻧﯿﺰ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ آب‪Swc ،‬‬ ‫‪2‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ آب‪ ،‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ و درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ‪ 3‬داﯾﻢ ﺑﻪ ﺟﺎی ﻫﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﻓﺮاﺗﺮ رﻓﺘﻦ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﮔﺎز از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﮔﺎز ﺷﺮوع ﺑﻪ‬ ‫ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.Irriduceable Water Saturation‬‬ ‫‪4.Critical Gas Saturation‬‬ ‫‪2.Average Saturation‬‬ .‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ‬ ‫‪4‬‬ ‫ﺑﺮای ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی ﻣﻨﺎﺳﺐ از دادهﻫﺎی درﺟﮥ اﺷـﺒﺎع‪ ،‬دادهﻫـﺎی درﺟـﻪ اﺷـﺒﺎع ﺑﺎﯾـﺪ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﺮ دو ﺑﺎزۀ ﺿﺨﺎﻣﺖ ‪ hi‬و ﺗﺨﻠﺨﻞ ‪ φ‬وزن دﻫﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ‬ ‫ﻫﺮ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﺑﺎ رواﺑﻂ زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(16‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪oi‬‬ ‫‪∑φ h S‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪∑φ h‬‬ ‫‪i‬‬ ‫= ‪So‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪1.Critical Water Saturation‬‬ ‫‪3.

S oi . φ i‬و‬ ‫‪ S wi‬در آن اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﯾﺎ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪3‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ و آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ دادهﻫﺎی زﯾﺮ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪:‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺟﺪوﻟﯽ ﺷﺒﯿﻪ ﺟﺪول زﯾﺮ ﺗﺸﮑﯿﻞ دﻫﯿﺪ و درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ را ﺑﺮای ﻓﺎزﻫﺎی ﻧﻔﺖ‬ ‫و آب ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ .‫‪216‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(17‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪n‬‬ ‫‪wi‬‬ ‫‪∑φ h S‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪∑φ h‬‬ ‫‪i‬‬ ‫= ‪Sw‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(18‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪gi‬‬ ‫‪∑φ h S‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪∑φ h‬‬ ‫= ‪Sg‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫اﻧﺪﯾﺲ ‪ i‬ﻣﻌﺮف ﻫﺮ دادۀ ﻣﻨﻔﺮد و ‪ hi‬ﻣﻌﺮف ﺑﺎزۀ ﻋﻤﻘﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ‪ S gi .

2365‬‬ ‫‪1.Immiscible Fluids‬‬ ‫‪3.(1‬زاوﯾﮥ ﺗﻤـﺎس ﺻـﻔﺮ درﺟـﻪ‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺗﺮی ﮐﺎﻣﻞ و زاوﯾﮥ ﺗﻤﺎس ‪ 180‬درﺟﻪ ﻣﻌﺮف ﻏﯿﺮ ﺗـﺮی ﻣﻄﻠـﻖ اﺳـﺖ‪ .‬ﺟﯿﻮه ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﯾﮏ ﮐﺮه ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻧﯿﻢ ﮐﺮه روی ﺳﻄﺢ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ وﻟﯽ ﻗﻄﺮۀ آب روی‬ ‫ﺳﻄﺢ ﺷﯿﺸﻪای ﭘﺨﺶ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.7635‬‬ ‫‪1.‬ﻣﻌﻤﻮﻻً اﯾﻦ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﭘﺨﺶ ﺷﺪن ﺑﺎ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی‬ ‫زاوﯾﮥ ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻣﺪ – ﻣﺎﯾﻊ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮدﮐﻪ زاوﯾﮥ ﺗﻤﺎس‪ θ 3‬ﻧﺎﻣﯿﺪه و ﻫﻤﯿـﺸﻪ‬ ‫از ﺳﻤﺖ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﺪ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪.(1-4‬‬ ‫ﻗﻄﺮات ﮐﻮﭼﮑﯽ از ﺳﻪ ﺳﯿﺎل )ﺟﯿﻮه‪ ،‬ﻧﻔﺖ و آب( روی ﯾﮏ ﺻﻔﺤﻪ ﺷﯿﺸﻪای ﺗﻤﯿﺰ ﻗﺮار‬ ‫داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .Contact Angle‬‬ .Wettability‬‬ ‫‪2.2493‬‬ ‫‪= 0.‬ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ زاوﯾﮥ ﺗﻤﺎس‪،‬‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺗﺮی ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ )ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ .054‬‬ ‫= ‪So‬‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ آب ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪4‬ـ‪:(17‬‬ ‫‪0.‬ﺧﺎﺻـﯿﺖ‬ ‫ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ ﻣﯿﺎﻧﻪ ﺗﻌﺎرﯾﻔﯽ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن دارد وﻟﯽ در اﮐﺜﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ زواﯾﺎی ‪ 60‬ﺗﺎ ‪ 90‬درﺟـﻪ‬ ‫ﻣﻌﺮف اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ ﺳﻨﮓﻫﺎی ﻣﺨﺰن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﯿﺎﻻت اﻫﻤﯿﺘﯽ ﺧﺎص دارد زﯾﺮا‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ اﯾﻦ ﺳﯿﺎﻻت در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ‪ .‫‪217‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(16-4‬‬ ‫‪0.8047‬‬ ‫‪= 0.‬‬ ‫ﺗﻤﺎﯾﻞ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﭘﺨﺶ ﺷﺪن روی ﺳﻄﺢ ﯾﮏ ﺟﺎﻣﺪ ﺧـﺼﻮﺻﯿﺎت ﺗـﺮی ﺳـﯿﺎل را‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻣﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﻪ ﻗﻄﺮه از ﯾﮏﻧﻤﺎ در ﺷﮑﻞ ‪ 1-4‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬‬ ‫زاوﯾﮥ ﺗﻤﺎس ‪ θ‬ﺑﺰرﮔﯽ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .054‬‬ ‫ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ‬ ‫= ‪Sw‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﭘﺨﺶ ﺷﺪن روی ﯾﮏ ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻣﺪ ﯾﺎ‬ ‫ﭼﺴﺒﯿﺪن ﺑﻪ آن در ﺣﻀﻮر دﯾﮕﺮ ﺳﯿﺎﻻت اﻣﺘﺰاج ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‪ 2‬ﺑﺎ آن اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ ‪.‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ‬ ‫‪1.

‬اﯾﻦ ﻓﯿﻠﻢ ﻇﺎﻫﺮاً ﻣﻘﺎوﻣﺖ‬ ‫ﮐﻤﯽ دارد اﻣﺎ ﺷﺒﯿﻪ ﯾﮏ ﻏﺸﺎی ﻧﺎزک ﻋﻤﻞ و ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﻧﺸﻮد در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﯿﺮوﻫﺎ‬ ‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﮐﻪ در ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ دو ﻧﯿﺮوی ﻣﺘﻔﺎوت را ﺗﺤﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪1.(2-4‬‬ ‫ﯾﮏ ﻣﻮﻟﮑﻮل ﻣﺎﯾﻊ ﮐﻪ از ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﻧﺴﺒﺘﺎً دور اﺳﺖ ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﻣﻮﻟﮑﻮل ﻫﺎی ﻣﺎﯾﻊ اﺣﺎﻃﻪ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮآﯾﻨﺪ ﺧﺎﻟﺺ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﺟﺎذﺑﻪ روی اﯾﻦ ﻣﻮﻟﮑﻮل ﺻﻔﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﻄﻮح ﻣﺎﯾﻌﺎت‪ 2‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎ ﻓﯿﻠﻢ ﻧﺎزﮐﯽ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪218‬‬ ‫ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﺟﺎذﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺎز ﺗﺮ ﺑﻪ اﺷﻐﺎل ﻣﻨﺎﻓﺬ ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ ﺳﻨﮓ و ﻓﺎز ﻏﯿﺮ ﺗﺮ ﺑﻪ اﺷﻐﺎل ﮐﺎﻧﺎل ﻫﺎی‬ ‫ﺑﺎز ﺗﺮ ﺗﻤﺎﯾﻞ دارد‪.‬ﻧﯿﺮوی ﺟﺎذﺑﮥ ﺑﯿﻦ ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺟﺮم‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮل ﻫﺎ و ﻋﮑﺲ ﻣﺮﺑﻊ ﻓﺎﺻﻠﮥ آﻧﻬﺎ از ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :1‬ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ‬ ‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ‬ ‫‪1‬‬ ‫در ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﭼﻨﺪ ﻓﺎزی‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﺛﺮ ﻧﯿﺮوﻫﺎ در ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس‪ ،‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دو ﺳﯿﺎل‬ ‫اﻣﺘﺰاج ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ در ﺗﻤﺎساﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد‪ .‬اﮔﺮ اﯾﻦ ﺳﯿﺎلﻫﺎ ﻣﺎﯾﻊ و ﮔﺎز ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬از ﺗﺮم ﮐﺸﺶ‬ ‫ﺳﻄﺤﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻋﻤﻠﮕﺮ در ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس و اﮔﺮ ﻫﺮ دو ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪،‬‬ ‫از ﺗﺮم ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎﺳﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎوراﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻧﯿﺮوی ﺟﺎذﺑﮥ ﺑﯿﻦ‬ ‫ﻣﻮﻟﮑﻮﻟﯽ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﻌﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫دو ﺳﯿﺎل اﻣﺘﺰاج ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﻫﻮا )ﯾﺎ ﮔﺎز( و آب )ﯾﺎ ﻧﻔﺖ( را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ )ﺷﮑﻞ ‪.Fluid Contacts‬‬ .Interfacial Tension‬‬ ‫‪2.

‬ﺑﺮای درک ﺑﻬﺘﺮ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬اﮔﺮ ﯾﮏ‬ ‫ﺳﻮزن درﺳﻄﺢ ﻣﺎﯾﻊ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪ ،‬ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﭼﮕﺎلﺗﺮ ﺑﻮدن از ﻣﺎﯾﻊ‪ ،‬روی آن ﺷﻨﺎور ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﯾﮏ ﻟﻮﻟﮥ ﺷﯿﺸﻪای ﻣﻮﯾﯿﻨﻪ را در ﯾﮏ ﻇﺮف ﺑﺰرگ روﺑﺎز ﺣﺎوی آب ﻓﺮو ﺑﺮﯾﺪ‪،‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ و ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ ﻟﻮﻟﻪ ﺑﻪ آب ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺎﻻﺗﺮ رﻓﺘﻦ آب از‬ ‫ﺳﻄﺢ آب در ﻇﺮف ﻣﯽﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪.‬‬ ‫ﺟﺎذﺑﮥ ﻧﺎﻣﺘﻌﺎدل ﺑﯿﻦ ﻣﻮﻟﮑﻮل ﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﯾﮏ ﺳﻄﺢ ﻏﺸﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﯾﮏ ﮐﺸﺶ‬ ‫)ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ( ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺷـﻌﺎع ﻟﻮﻟـﻪ ﻣﻮﺋﯿﻨـﻪ ‪ r‬اﺳـﺖ؛‬ ‫ﻧﯿﺮوی ﮐﻠﯽ ﺑﺎﻻ ﺑﺮﻧﺪۀ ﻣﺎﯾﻊ ‪ Fup‬ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻧﯿﺮو در واﺣﺪ ﻃﻮل ﺳﻄﺢ در ﻃﻮل ﺳـﻄﺢ‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ :2-4‬ﻧﻤﺎﯾﺶ ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ‬ ‫ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﺑﺮآﯾﻨﺪ در ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﻣﺘﻌﺎدلاﻧﺪ و ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﯾﮏ ﮐﺸﺶ در ﺳﻄﺢ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫واﺣﺪﻫﺎی ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ از ﺟﻨﺲ ﻧﯿﺮو در واﺣﺪ ﻃﻮل اﻧـﺪ )ﻣـﺜﻼً ‪ ( dynes cm‬و‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎ ‪ σ‬ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‫‪219‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﯾﮑﯽ دﻗﯿﻘﺎً ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس و از ﻃﺮف ﻣﻮﻟﮑﻮل ﻫﺎی ﻫﻮا )ﯾﺎ ﮔﺎز( و دﯾﮕﺮی از‬ ‫ﻃﺮف ﻣﻮﻟﮑﻮلﻫﺎی ﻣﺎﯾﻊ زﯾﺮ ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس‪.(3-4‬‬ ‫آب ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﺑﺎﻻ ﻣﯽرود ﮐﻪ ﻧﯿﺮوی ﮐﻠﯽ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎﻻ ﮐﺸﯿﺪن ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺎ ﻧﯿﺮوی ﺣﺎﺻـﻞ از‬ ‫وزن ﺳﺘﻮن ﻣﺎﯾﻊ در ﻟﻮﻟﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺎدل ﺑﺮﺳﺪ‪ .

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪220‬‬ ‫) ‪Fup = (2πr )(σ gw )(cos θ‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(19‬‬ ‫‪ σ gw‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﻫﻮا )ﮔﺎز( و آب )ﻧﻔﺖ(‪ dynes cm ،‬؛‬ ‫‪ θ‬زاوﯾﮥ ﺗﻤﺎس؛‬ ‫‪ r‬ﺷﻌﺎع‪. cm ،‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :3‬رواﺑﻂ ﻓﺸﺎر در ﻟﻮﻟﻪ ﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﻪ‬ ‫ﻧﯿﺮوی ﺑﺎﻻ ﺑﺮﻧﺪه در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﻧﯿﺮوی ﭘﺎﯾﯿﻦ ﮐﺸﻨﺪه وزن آب اﺳﺖ ﮐﻪ دوﻣﯽ ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(20‬‬ ‫‪ h‬ارﺗﻔﺎع ﺳﺘﻮن ﻣﺎﯾﻊ‪ cm ،‬؛‬ ‫‪ g‬ﺷﺘﺎب ﺛﻘﻞ‪ cm sec 2 ،‬؛‬ ‫‪ ρ w‬داﻧﺴﯿﺘﻪ آب‪ gm cm 3 ،‬؛‬ ‫‪Fdown = πr 2 h(ρ w − ρ air )g‬‬ .

،‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﺋﯿﻨﮕﯽ‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﻮﺋﯿﻨﮕﯽ در ﻣﺨﺎزن ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻮری در ﻧﺘﯿﺠـﮥ ﺗﺮﮐﯿـﺐ اﺛـﺮ ﮐـﺸﺶ ﻫـﺎی‬ ‫ﺳﻄﺤﯽ و ﺳـﻄﺢ ﺗﻤﺎﺳـﯽ ﺳـﻨﮓ و ﺳـﯿﺎﻻت‪ ،‬ﻫﻨﺪﺳـﻪ و اﻧـﺪازۀ ﻣﻨﺎﻓـﺬ و ﺧـﺼﻮﺻﯿﺎت‬ ‫ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪ .Capillary Pressure‬‬ .‬اﮔﺮ دو ﺳﯿﺎل ﻧﻔﺖ و‬ ‫آب ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻧﻤﯽﺗﻮان از داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (22-4‬ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫زﯾﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪rh(ρ w − ρ o )g‬‬ ‫‪2 cos θ‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(23‬‬ ‫= ‪σ ow‬‬ ‫‪ ρ o‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ‪ gm cm 3‬؛‬ ‫‪ σ ow‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﻧﻔﺖ و آب‪dynes cm .‬اﻧﺤﻨﺎی ﺳﻄﺤﯽ دو ﺳﯿﺎل اﻣﺘﺰاج ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺗﻤﺎﯾﻞ دارد‬ ‫‪1.‫‪221‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪ ρ air‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﮔﺎز‪ gm cm 3 ،‬؛‬ ‫در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ داﻧﺴﯿﺘﻪ آب ﻣﯽﺗﻮان از داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻫﻮا ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪Fdown = πr 2 ρ w g‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(21‬‬ ‫ﺑﺎ ﺑﺮاﺑﺮ ﻗﺮار دادن ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (19-4‬و )‪ (21-4‬ﻣﻌﺎدﻟﻪای ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﮐﺸﺶ‬ ‫ﺳﻄﺤﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪rhρ w g‬‬ ‫‪2 cos θ‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(22‬‬ ‫= ‪σ gw‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (19-4‬ﺗﺎ )‪ (22-4‬در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﻋﻤﻮﻣﯿﺖ دارﻧﺪ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫آوردن ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﻫﺮ دو ﺳﯿﺎﻟﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽروﻧﺪ‪ .

‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺑﺎﻻ‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻓﺸﺎر ﻓﺎز ﺗﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪ p w‬و ﻓﺸﺎر ﻓـﺎز ﻏﯿﺮﺗـﺮ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ‪p nw‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪p c = p nw − p w‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(24‬‬ ‫ﻓﺸﺎر اﺿﺎﻓﯽ ﺳﯿﺎل ﻏﯿﺮﺗﺮ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ و ﺗﺎﺑﻌﯽ از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﺳﻪ ﻧﻮع ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری وﺟﻮد دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ آب – ﻧﻔﺖ‪ p cwo ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﮔﺎز‪ -‬ﻧﻔﺖ‪ p cgo ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﮔﺎز – آب‪.‬اﯾﻦ اﺧﺘﻼف ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﻌﺮوف اﺳـﺖ و ﺑـﺎ ‪ pc‬ﻧـﺸﺎن داده‬ ‫ﺷﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺰﯾﯽ از ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﻏﯿﺮﺗﺮ اﺷﺒﺎع ﺷﻮد‪،‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺎل ﻏﯿﺮﺗﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻓﺸﺎر ﺳﯿﺎل ﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪. p g‬و ‪ p w‬ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﮔﺎز‪ ،‬ﻧﻔﺖ و آب ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪222‬‬ ‫در ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﻤﮑﻦ در واﺣﺪ ﺣﺠﻢ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﻮد )ﻫﺮ دو ﺳﯿﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺧﻮاه ﻧﻔﺖ‬ ‫و آب‪ ،‬آب و ﮔﺎز و ﯾﺎ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز(‪ .‬‬ ‫ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﺑﺎ ﺳﯿﺎل دﯾﮕﺮ درون ﻣﻨﺎﻓﺬ ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺑﺎ ﻧﯿﺮوﻫﺎی‬ ‫ﺳﻄﺤﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ‪ ،‬ﺗﻘﻮﯾﺖ و ﯾﺎ ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ دو ﺳﯿﺎل اﻣﺘـﺰاج ﻧﺎﭘـﺬﯾﺮ در ﺗﻤـﺎس ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬در‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﯿﺎنﺷﺎن ﯾﮏ ﻧﺎﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺤﻨﺎی ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﺟـﺪا ﮐﻨﻨـﺪۀ دو ﺳـﯿﺎل‬ ‫ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪ . p cgw ،‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻌﺮﯾﻒ رﯾﺎﺿﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ،(24-4‬اﯾﻦ ﺳﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪p cwo = p o − p w‬‬ ‫‪p cgo = p g − p o‬‬ ‫‪p cgw = p g − p w‬‬ ‫‪ p o .

‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻫﻮا )ﮔﺎز( در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ داﻧﺴﯿﺘﻪ‬ ‫آب ﻗﺎﺑﻞ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺣﺎﻻت ﮐﺎرﺑﺮدی ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (28-4‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ h ‬‬ ‫‪pc = ‬‬ ‫‪ ∆ρ‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ pc‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ h‬ارﺗﻔﺎع ﺳﺘﻮن ﻣﺎﯾﻊ‪ ft ،‬؛‬ .‫‪223‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫اﮔﺮ ﻫﺮ ﺳﻪ ﻓﺎز ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪p cgw = p cgo + p cwo‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ ،3-4‬اﺧﺘﻼف ﻓﺸﺎر در ﻃﻮل ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﻧﻘـﺎط ‪ 1‬و ‪ 2‬اﺻـﻮﻻً‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(25‬‬ ‫‪p c = p1 − p 2‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻓﺎز آب در ﻧﻘﻄﮥ ‪ 2‬ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﺸﺎر در ﻧﻘﻄﮥ ‪ 4‬ﻣﻨﻬﺎی ﻓﺸﺎر ﺳﺘﻮن آب اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(26‬‬ ‫‪p 2 = p 4 − ghρ w‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﻪای دﻗﯿﻘﺎً ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس در ﻧﻘﻄﮥ ‪ 1‬ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻓﺸﺎر ﻫﻮاﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(27‬‬ ‫‪p1 = p3 − ghρ air‬‬ ‫ﻓﺸﺎر در ﻧﻘﻄﮥ ‪ 4‬درون ﯾﮏ ﻟﻮﻟﮥ ﻣﻮﺋﯿﻨﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﺸﺎر در ﻧﻘﻄﮥ ‪ 3‬ﺧﺎرج از ﻟﻮﻟﻪ اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﮐﻢ ﮐﺮدن ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (26-4‬از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(27-4‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(28‬‬ ‫‪p c = gh(ρ w − ρ air ) = gh∆ρ‬‬ ‫‪ ∆ρ‬اﺧﺘﻼف داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻓﺎزﻫﺎی ﺗﺮ و ﻏﯿﺮﺗﺮ اﺳﺖ‪ .

lb ft 3 ،‬‬ ‫اﮔﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ از ﻧﻔﺖ و آب ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻗﺒﻞ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ‬ ‫ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(29‬‬ ‫‪p c = gh(ρ w − ρ o ) = gh∆ρ‬‬ ‫ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﮐﺎرﺑﺮد ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ h ‬‬ ‫‪pc = ‬‬ ‫) ‪( ρ w − ρ o‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮمﻫﺎﯾﯽ از ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ و ﺳﻄﺢ‬ ‫ﺗﻤﺎﺳﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (28-4‬و )‪ (29-4‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (22-4‬و )‪ (23-4‬ﻧﻤﺎﯾﺶ‬ ‫داد‪:‬‬ ‫* ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز – ﻣﺎﯾﻊ‬ ‫)‪4‬ـ‪(30‬‬ ‫) ‪2σ gw (cos θ‬‬ ‫‪r‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(31‬‬ ‫‪ ρ w‬داﻧﺴﯿﺘﮥ آب‪ gm cm 3 ،‬؛‬ ‫‪ σ gw‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﮔﺎز –آب‪ dynes cm ،‬؛‬ ‫‪ r‬ﺷﻌﺎع ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ cm ،‬؛‬ ‫‪ θ‬زاوﯾﮥ ﺗﻤﺎس؛‬ ‫‪ h‬ارﺗﻔﺎع ﺳﺘﻮن ﻣﺎﯾﻊ‪ cm ،‬؛‬ ‫‪ g‬ﺷﺘﺎب ﺛﻘﻞ‪ cm sec 3 ،‬؛‬ ‫‪ Pc‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ dynes cm 2 ،‬؛‬ ‫* ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب‬ ‫) ‪2σ gw (cos θ‬‬ ‫= ‪pc‬‬ ‫) ‪rg (ρ w − ρ gas‬‬ ‫=‪h‬‬ .‫‪224‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪ ∆ρ‬اﺧﺘﻼف داﻧﺴﯿﺘﻪ‪.

‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ h‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(33-4‬‬ ‫) ‪(2)(25)(cos 30 o‬‬ ‫‪= 1766cm = 57.75 gm cm 3‬‬ ‫‪θ = 30 o‬‬ ‫‪σ ow = 25dynes cm‬‬ ‫‪r = 10 − 4 cm‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ pc‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(23-4‬‬ ‫‪cm 2‬‬ ‫‪(2)(25)(cos 30 o ) = 4.33 × 10 5 dynes‬‬ ‫‪0.0001‬‬ ‫= ‪pc‬‬ ‫‪1 dyne cm 2 = 1.75‬‬ ‫=‪h‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل‪4‬ـ‪4‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ و ارﺗﻔﺎع ﺳﺘﻮن ﻣﺎﯾﻊ را در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب ﺑﺎ دادهﻫﺎی زﯾﺮ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫‪ρ w = 1.0001)(980.7 )(1.9 ft‬‬ ‫)‪(0.0 gm cm 3‬‬ ‫‪ρ o = 0.28 psi‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻓﺸﺎر ﻓﺎز آب اﺳﺖ‪.0 − 0.28 psi‬‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﻓﺎز ﻧﻔﺖ ‪ 6.‫‪225‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫) ‪2σ wo (cos θ‬‬ ‫‪r‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(32‬‬ ‫= ‪pc‬‬ ‫) ‪2σ wo (cosθ‬‬ ‫) ‪rg (ρ w − ρ o‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(33‬‬ ‫=‪h‬‬ ‫‪ σ wo‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﺗﻤﺎﺳﯽ آب – ﻧﻔﺖ‪ ، dynes cm ،‬اﺳﺖ‪.45 × 10 −5 psi‬‬ ‫ﭘﺲ‪:‬‬ ‫‪p c = 6.

Restored Capillary Pressure Technique‬‬ .‬در ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﻌﺪ ﻫﻮا ﺑﻪ درون ﻣﺤﻔﻈﻪ ﺗﺰرﯾﻖ ﻣﯽﺷﻮد و ﻓﺸﺎر را ﺑﺎﻻ‬ ‫ﻣﯽﺑﺮد و آب ﻣﻘﺪاری ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ و از ﻏﺸﺎی ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻧﯿﻤﻪ ﺗﺮاوا ﺑﻪ ﯾﮏ اﺳﺘﻮاﻧﮥ ﻣﺪرج‬ ‫وارد ﻣﯽﺷﻮد‪ .(5‬‬ ‫ﭼﻮن ﻓﺸﺎر ﻻزم ﺑﺮای ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ درون ﻣﻐﺰه دﻗﯿﻘﺎً ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﯿﺮوﻫـﺎی ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫ﻧﮕﻬﺪارﻧﺪۀ آب ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ﻣﻐﺰه ﺑﻌـﺪ از ﺗﻌـﺎدل اﺳـﺖ‪ ،‬ﻣـﯽﺗـﻮان از دادهﻫـﺎی ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮای رﺳﻢ ﻧﻤﻮدار اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬اﻧﺤﻨﺎ ﺗﺎﺑﻌﯽ از‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎﻻت ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﯿﻂ ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ‪.‬‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺑﺮای ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﮐﻨﻨﺪه در ﯾﮏ‬ ‫ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺑﺰرﮔﯽ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ آن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻮزﯾﻌﺎت درﺟﮥ اﺷﺒﺎع و‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ‪ ،‬اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ اﺻﻄﻼﺣﺎً ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮﮔﺸﺘﯽ‪ 1‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺑﺰرﮔﯽ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ اراﺋﻪ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪226‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺳﻨﮓﻫﺎی ﻣﺨﺰن‬ ‫ﭘﺪﯾﺪۀ ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﺑﺎﻻ در ﯾﮏ ﻟﻮﻟﮥ ﻣﻮﯾﯿﻨﮥ ﻣﻨﻔﺮد در ﻣﻨﺎﻓﺬ ﻣﺘﻌﺪد ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ‬ ‫ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺑﺎ اﻧﺪازهﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻧﯿﺰ وﺟﻮد دارد‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﭼﻨﺪﯾﻦ روز ﯾﺎ ﻫﻔﺘﻪ ﻃﻮل ﺑﮑﺸﺪ‪ .‬در ﮔﺎم ﺑﻌﺪی ﻧﻤﻮﻧﻪ دوﺑﺎره در‬ ‫ﻣﺤﻔﻈﻪ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﻓﺸﺎر دوﺑﺎره اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﻓﺮاﯾﻨﺪ دوﺑﺎره ﺗﮑﺮار ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﺑﻪ ﻣﯿﻨﯿﻤﻢ ﺑﺮﺳﺪ )ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪.(4‬‬ ‫اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶ ﺑﺎ اﺷﺒﺎع ﮐﺮدن ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﺎ ‪ 100‬درﺻﺪ از آب ﻣﺨﺰن و ﺳﭙﺲ ﻗﺮار دادن‬ ‫آن روی ﯾﮏ ﻏﺸﺎی ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﮐﻪ ‪ 100‬درﺻﺪ ﺑﺎ آب اﺷﺒﺎع ﺷﺪه و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ آب ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮ‬ ‫اﺳﺖ ﺷﺮوع ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻌﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداﺷﺘﻪ و‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آن ﺑﺎ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی وزﻧﺶ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ آﺑﯽ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﻧﺸﻮد‪ .‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ‬ ‫ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻣﯿﺎن دو ﻓﺎز اﻣﺘﺰاج ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﮐﺸﺶ ﻫﺎی ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎﺳﯽ و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ اﻧﺪازه‬ ‫ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج اﺳﺖ‪ .‬دو روﯾﺪاد ﻣﻬﻢ در ﺷﮑﻞ ‪ 5-4‬دﯾﺪه ﻣﯽﺷـﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﺮای ورود ﻓﺎز ﻏﯿﺮ ﺗﺮ ﺑﻪ ﮐﺎﻧﺎل ﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﻪ ﭘﺮ ﺷـﺪه ﺑـﺎ ﻓـﺎز ﺗـﺮ‪ ،‬در درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع آب‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ اﻧﺤﻨﺎی ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .

‬‬ ‫ﺑﺎ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﺷﺪن ﻓﺎز ﺗﺮ‪ ،‬دوﻣﯿﻦ روﯾﺪاد ﻫﺮ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ اﻣﺘﺰاج ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ روی‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ :‬رﺳﯿﺪن ﺑﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺣﺪاﻗﻞ آب ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﮐﺎﻫﺶ ﮐﻪ آن را آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ‬ ‫ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ‪.‬ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ‪ p c‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺸﺎر ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﺘﻮﺳـﻂ‬ ‫ﺑﯿﻦ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ‪ 40%‬و ‪ ، 50%‬ﺷﻌﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ ﮐﺎﻧﺎل ﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﻪ ﻣﻮﺟـﻮد از راﺑﻄـﮥ‬ ‫زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫) ‪2σ (cos θ‬‬ ‫‪pc‬‬ ‫=‪r‬‬ ‫اﮔﺮ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎﻧﺎل ﻣﻮﯾﯿﻨﻪ اﺳﺘﻮاﻧﻪای ﺑﺎ ﺷﻌﺎع ‪ r‬در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﻮد‪ ،‬ﻓـﺸﺎر ﻻزم‬ ‫ﺑﺮای وارد ﮐﺮدن ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﺑﻪ درون ﻣﻐﺰه ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫) ‪2σ (cos θ‬‬ ‫‪r‬‬ ‫= ‪pc‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻓﺸﺎری اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ درون ﻣﻨﻔﺬ ﻣﻮﯾﯿﻨﻪ ﻻزم اﺳﺖ‬ ‫زﯾﺮا ﻫﺮ ﻣﻨﻔﺬ ﻣﻮﯾﯿﻨﻪای ﺑﺎ ﺷﻌﺎع ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ ﻓﺸﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮی را ﻣﯽﻃﻠﺒﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ اﻧﺪازۀ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺳﺎزﻧﺪۀ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج‬ ‫ﮐﻞ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫‪1.‫‪227‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪ 100%‬ﺑﻪ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﺋﯿﻨﮕﯽ ﻧﯿﺎز اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻓـﺸﺎر ﺟﺎﺑـﻪﺟـﺎﯾﯽ‪ 1‬ﯾـﺎ ‪ p d‬ﻧﺎﻣﯿـﺪه‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪.Displacement Pressure‬‬ .

‫‪228‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :4‬ﺗﺠﻬﯿﺰات ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :5‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ .

‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :6‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ .‬در اﯾـﻦ ﺣﺎﻟـﺖ‪،‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﺑﺮای ﭼﻬﺎر ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی اﻓﺰاﯾﺸﯽ‪،‬‬ ‫از ‪ k1‬ﺗﺎ ‪ ، k 2‬رﺳﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪای ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ درﺟﮥ‬ ‫اﺷﺒﺎع آب اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﯿﺰ ﺗﺄﯾﯿﺪ دﯾﮕﺮی ﺑﺮ ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﺷـﻌﺎع اﻧﺤﻨـﺎی ﺳـﻄﺢ ﺗﻤـﺎس‬ ‫آب – ﻧﻔﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-4‬ﻣﺜﺎﻟﯽ از ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻧﻔـﺖ – آب اﺳـﺖ‪ .‬دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫در ﯾﮏ ﻣﻘﺪار درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺛﺎﺑﺖ آب اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﮐـﻪ ﺗـﺄﺛﯿﺮ اﻧـﺪازۀ ﺧﻠـﻞ و ﻓـﺮج را‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ زﯾﺮا ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺑﺎ ﻗﻄﺮ ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ ﻫﻤﻮاره ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﮐﻤﺘـﺮی از ﻣﻨﺎﻓـﺬ ﺑـﺎ ﻗﻄـﺮ‬ ‫زﯾﺎد دارﻧﺪ‪ .‫‪229‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ θ‬و ‪ σ‬ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻘﺪار ‪ r‬را در راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪.

Imbibition Process‬‬ ‫‪4.Desaturating‬‬ ‫‪6.‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺟﺮﯾﺎن اﺻﻠﯽ دﯾﮕﺮی ﮐﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪ آن ﺗﻮﺟﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﭘﺪﯾﺪۀ‬ ‫ﻋﮑﺲ ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﯾﺰش اﺳﺖ؛ ﯾﻌﻨﯽ در اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻓﺎز ﺗﺮ)آب( ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ )ﻧﻔﺖ( را ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .Wet‬‬ .‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪۀ ﻣﻨﺤﻨﯽ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ )آب( ﺑﺎ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ )ﻧﻔﺖ ﯾﺎ ﮔﺎز( اﺻﻄﻼﺣﺎً‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﯾﺰش‪ 2‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.Capillary Pressure Imbibition Curve‬‬ ‫‪5.‬‬ ‫اﯾﻦ اﺧﺘﻼف اﺷﺒﺎع و ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﻪ زواﯾﺎی‬ ‫ﺗﻤﺎس ﭘﯿﺸﺮو و ﭘﺴﺮو ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﺳﯿﺎل ﺑﺎ ﺳﻄﻮح ﺟﺎﻣﺪ ﻣﺘﻔﺎوتاﻧﺪ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ‪.Capillary Hystersis‬‬ ‫‪2.‬در زﻣﺎن اﮐﺘﺸﺎف ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﻣﻨﺎﻓﺬ آن ﺑﺎ درﺟﮥ‬ ‫اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ و درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﭘﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‫‪230‬‬ ‫ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪1‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﻣﺨﺰن در آﻏﺎز ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺑﺎ آب ﭘﺮ‬ ‫ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺨﺎزن وارد ﺷﺪ‪ ،‬آب را ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﮐﺮد و ﻣﻘﺪار آن‬ ‫را ﺗﺎ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه ﮐﺎﻫﺶ داد‪ .Drainage Process‬‬ ‫‪3.Oil.‬‬ ‫اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت در ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻃﺒﯿﻌﯽ – آب ﺷﻮر‪ ،‬زاوﯾﮥ ﺗﻤﺎس ﯾﺎ ﺧﺎﺻﯿﺖ‬ ‫ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ زﻣﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬اﮔﺮ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳﻨﮓ )ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻼً ﺑﺎ‬ ‫ﺣﻼلﻫﺎی ﻓﺮار ﺗﻤﯿﺰ ﺷﺪه( ﺑﺮای ﻣﺪﺗﯽ در ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﻗﺮار ﮔﯿﺮد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻧﻔﺖ دوﺳﺖ‪ 6‬رﻓﺘﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد؛ اﻣﺎ اﮔﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﻨﮓ ﺑﻌﺪ از ﺷﺴﺘﺸﻮ و ﺗﻤﯿﺰ ﺷﺪن در‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ آﺷﺎم‪ 3‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﻨﺤﻨﯽ آن ﺑﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ آﺷﺎم ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫‪4‬‬ ‫ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﮥ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎ در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺮای‬ ‫ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع در ﻣﺨﺰن ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬‬ ‫ﻃﯽ اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل در زﻣﺎن اﮐﺘﺸﺎف ﻣﺨﺰن درون ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن‬ ‫اﯾﺠﺎد ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ اﺷﺒﺎع و ﺗﺨﻠﯿﻪ‪ 5‬ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻐﺰه ﺑﺎ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪7-4‬؛ اﯾﻦ دو ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺸﺎر – درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﯾﮑﺴﺎن ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ(‪.

‬‬ ‫ﻣﮑﺎﻧﯿﺴﻢ دﯾﮕﺮی ﮐﻪ ﻣﮏ ﮐﺎردل‪ 2‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳـﺒﮥ ﭘـﺴﻤﺎﻧﺪ ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎد ﮐـﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬اﺛﺮ ﺟﻮﻫﺮ – ﺑﻄﺮی‪ 3‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻓﻌﻼً ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﻞ ﻧﺸﺪه در ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻔﺖ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن اﺳﺖ‪.Ink – Bottle Effect‬‬ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :7‬ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫‪1.Water.‬اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه را ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮان در ﯾﮏ ﻟﻮﻟـﮥ‬ ‫ﻣﻮﯾﯿﻨﻪ ﮐﻪ ﻗﻄﺮش ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻃﻮﻟﺶ ﻣﺘﻐﯿﺮ اﺳﺖ دﯾﺪ‪ .‬زﻣـﺎﻧﯽ ﮐـﻪ ﺳـﺮ‬ ‫ﺗﺤﺘﺎﻧﯽ اﯾﻦ ﻟﻮﻟﻪ درون آب ﻏﺮق ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬آب ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر ﻫﯿﺪروﺳﺘﺎﺗﯿﮏ ﺳﯿﺎل در‬ ‫ﻟﻮﻟﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﻻ ﻣﯽآﯾﺪ‪.McCardell‬‬ ‫‪3.‫‪231‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫آب ﺷﻮر ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪ ،‬رﻓﺘﺎر آب دوﺳﺖ‪ 1‬از ﺧﻮد ﺑﺮوز ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻟﻮﻟﮥ ﻣﻮﯾﯿﻨﻪ را در ﻧﻈـﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾـﺪ‬ ‫ﮐﻪ‪ ،‬ﻗﺮﯾﻨﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﻮر ﻟﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻗﻄﺮ آن ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﻮج ﺳﯿﻨﻮﺳﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .Wet‬‬ ‫‪2.

‬‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ آب در ﻗﺴﻤﺖ ﻫﻼﻟﯽ ﻟﻮﻟﻪ ﺟﻠﻮ ﻣﯽرود و ﺑﻪ ﻣﺠﺮای ﺗﻨﮓ آن ﻣﯽرﺳﺪ‪،‬‬ ‫ﻧﺎﮔﻬﺎن از اﯾﻦ ﮔﺮدﻧﻪ ﺑﺎﻻ ﻣﯽﭘﺮد‪ .‬‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ اوﻟﯿﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع در ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﻣﻔﻬﻮم ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﺳﯿﺎل در ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻗﺒﻞ‬ ‫از اﺳﺘﺨﺮاج ﻧﻔﺖ از آن ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪232‬‬ ‫ﺣﺎل اﮔﺮ اﯾﻦ ﻟﻮﻟﻪ ﮐﻤﯽ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﮐﺸﯿﺪه ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻘﺪاری از آب درون ﻟﻮﻟﻪ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫و در ﺳﻄﺢ ﺟﺪﯾﺪی دوﺑﺎره ﺑﻪ ﺗﻌﺎدل ﻣﯽرﺳﺪ‪.Water – Oil Contact (WOC‬‬ ‫)‪4.Transition Zone‬‬ ‫)‪3.‬اﯾﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا در ﯾﮏ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﻌﯿﻦ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب روی ﻣﻨﺤﻨﯽ رﯾﺰش ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻣﻨﺤﻨﯽ آﺷﺎم اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در اﯾﻨﺠﺎ ﭼﻬﺎر ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻬﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻧﺎﺣﯿﮥ اﻧﺘﻘﺎل‪ 2‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس آب – ﻧﻔﺖ‪3‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ‪4‬؛‬ ‫‪1. ft ،‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 8-4‬ﻧﻤﻮدار ﺗﻮزﯾﻊ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺎﺻﻠﻪ از ﺳﻄﺢ‬ ‫آب آزاد‪ 1‬در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.Gas – Oil Contact (GOC‬‬ .Free Water Level‬‬ ‫‪2.‬دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع را ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﺑﺎ آراﯾﺶ ﻣﺠﺪد ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (29-4‬و ﺣﻞ آن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ارﺗﻔﺎع ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ آب آزاد ﺑﻪ‬ ‫دادهﻫﺎی ارﺗﻔﺎع – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪144 p c‬‬ ‫‪∆ρ‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(34‬‬ ‫=‪h‬‬ ‫‪ pc‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ ∆ρ‬اﺧﺘﻼف داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻓﺎزﻫﺎی ﺗﺮ و ﻏﯿﺮﺗﺮ‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ h‬ارﺗﻔﺎع ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ آب آزاد‪.

Free Water Level (FWL‬‬ ‫‪2.‬ﻧﯿﺰ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻋﻤﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در‬ ‫آن درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ )آب ‪ +‬ﻧﻔﺖ( ‪ 100%‬در ﻣﺨﺰن وﺟﻮد دارد(‪.‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺳﻄﺢ آب آزاد ) ‪ ( FWL‬و ﻋﻤﻖ ‪ 100%‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﺑـﺎ‬ ‫ﻫﻢ ﻣﺘﻔﺎوتاﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻐﺰه در ﻣﻌﺮض ﻧﻔﺖ )ﻓﺎز ﻏﯿﺮ ﺗـﺮ( ﻗـﺮار‬ ‫ﮔﯿﺮد؛ ﻓﺸﺎر اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﺗﺎ ﻣﻘﺪاری آب در ﻣﻐﺰه ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﺷﻮد )ﻓﺸﺎر ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ‪.‬از دﯾﺪﮔﺎه ﻣﻬﻨﺪﺳـﯽ ﻣﺨـﺰن‪ ،‬ﺳـﻄﺢ آب آزاد ﺑـﺎ ﻓـﺸﺎر ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺻـﻔﺮ‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﯾـﻦ ﺗـﻮاﻟﯽ ﻓﺮاﯾﻨـﺪ در ﻣﻘـﺎﻃﻊ ‪ B‬و ‪C‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 10-4‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻘﻄﻊ ‪ A‬در ﺷﮑﻞ ‪ 10-4‬ﻧﻤﺎﯾﯽ از ﯾﮏ ﻣﻐﺰه ﺑﺎ ﭘـﻨﺞ ﻣﻨﻔـﺬ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﮐـﺎﻣﻼً ﺑـﺎ آب‬ ‫)ﻓﺎز ﺗﺮ( اﺷﺒﺎع ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﻨﻔﺬ ﺑﻪ ﻗﺪری ﺑﺰرگ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﺑﺎﻻ آﻣﺪﮔﯽ ﺑﻪ دﻟﯿـﻞ‬ ‫)‪1.‬‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر‪ ،‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺎﯾﻊ ﮐﻞ )ﻧﻔﺖ و آب( ﺑﻪ آراﻣﯽ از ‪ 100%‬در ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻧﻔﺘﯽ‬ ‫ﺗﺎ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ در ﻣﻨﻄﻘﮥ ﮐﻼﻫﮏ ﮔﺎزی ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در ﺑﯿﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻧﻔﺘـﯽ‬ ‫و ﮔﺎزی ﻧﯿﺰ ﻧﺎﺣﯿﮥ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ وﺟﻮد دارد )ﺷﮑﻞ ‪8-4‬؛ ‪ WOC‬ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻋﻤﻖ ﻣﺨﺰن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ‪ 100%‬دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ GOC .1‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 9-4‬ﺗﻮزﯾﻊ اﯾﺪهال ﮔﺎز‪ ،‬ﻧﻔﺖ و آب را درون ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻧﺎﺣﯿﮥ‬ ‫اﻧﺘﻘﺎل ﻧﻔﺖ – آب ﯾﮑﯽ از اﺛﺮات ﻋﻤﺪۀ ﻧﯿﺮوﻫـﺎی ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﻣﺨـﺎزن ﻫﯿـﺪروﮐﺮﺑﻮری‬ ‫اﺳﺖ‪.‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫•‬ ‫‪233‬‬ ‫ﺳﻄﺢ آب آزاد‪.‬در اﯾﻦ‬ ‫ﺷﮑﻞ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع از ‪ 100%‬آب در ﻧﺎﺣﯿﮥ آﺑﯽ ﺗﺎ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑـﻞ ﮐـﺎﻫﺶ‬ ‫در ﻓﺎﺻﻠﻪای ﻋﻤﻮدی ﺑﺎﻻی ﻧﺎﺣﯿﻪ آﺑﯽ ﮐﻢﮐﻢ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻧﺎﺣﯿﮥ اﻧﺘﻘﺎل در ﻫﺮ ﻣﺨﺰن ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ ﺳﻔﺮۀ آﺑﯽ اﺳﺖ‪ .Transition Zone‬‬ .‬اﯾﻦ ﻧﺎﺣﯿـﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ ﻋﻤﻮدی‪ ،‬ﮐﻪ در آن درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﺑﯿﻦ ‪ 100%‬ﺗﺎ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب‬ ‫ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ‪ S wc‬ﻣﺘﻐﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻬﻢ ﺷﮑﻞ ‪ 9-4‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻫـﯿﭻ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ از ‪ 100%‬آب ﺗﺎ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻋﻤﻮدی ﺑـﻪ ﻧﺎﺣﯿـﮥ‬ ‫اﻧﺘﻘﺎل‪ 2‬ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻ ﺑـﺮده ﻣـﯽﺷـﻮد ﺗـﺎ آب‬ ‫درون دوﻣﯿﻦ ﻣﻨﻔﺬ )از ﻧﻈﺮ اﻧﺪازه( ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﺷﻮد‪ .( p d‬‬ ‫اﯾﻦ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ آب اﺑﺘﺪا در ﻣﻨﻔﺬی ﺑﺰرﮔﺘﺮ رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪234‬‬ ‫ﻣــﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﺳــﻮراخ دﯾــﺪه ﻧــﺸﻮد‪ ،‬ﺳــﻄﺢ آب آزاد و ﺳــﻄﺢ درﺟــﮥ اﺷــﺒﺎع ‪100%‬‬ ‫آب‪ ، WOC ،‬ﯾﮑﺴﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :8‬ﭘﺮوﻓﯿﻞ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب‬ ‫)‪4‬ـ‪(35‬‬ ‫‪ p d‬ﻓﺸﺎر ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ ∆ρ‬اﺧﺘﻼف داﻧﺴﯿﺘﻪ‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ FWL‬ﺳﻄﺢ آب آزاد‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ WOC‬ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس آب – ﻧﻔﺖ‪. ft ،‬‬ ‫‪144 p d‬‬ ‫‪∆ρ‬‬ ‫‪FWL = WOC +‬‬ .

5 lb ft 3‬‬ .‬ﺗﻔــﺴﯿﺮﻫﺎی ﭼــﺎه ﻧﮕــﺎری و آﻧــﺎﻟﯿﺰ ﻣﻐــﺰه وﺟــﻮد ‪ WOC‬را در‬ ‫ﻋﻤﻖ ‪ 5023 ft‬ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪235‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :9‬ﭘﺮوﻓﯿﻞ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع اوﻟﯿﻪ در ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﭼﻨﺪ راﻧﺸﯽ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :10‬راﺑﻄﮥ ﭘﺮوﻓﯿﻞ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع و ﺗﻮزﯾﻊ اﻧﺪازه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻨﺎﻓﺬ‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪5‬‬ ‫دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺨـﺰن ﻧﻔﺘـﯽ ﺑﯿـﮓ ﺑﯿـﻮت در ﺷـﮑﻞ ‪11-4‬‬ ‫ﻧــﺸﺎن داده ﺷــﺪهاﻧــﺪ‪ .‬ﺑﺎ داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ‪:‬‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ ‪43.

5‬‬ ‫‪(144)(6.5 ft‬‬ ‫)‪(64. 50%‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫اﻟﻒ( از ﺷﮑﻞ ‪ 11-4‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ‪ 20%‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪.0 − 1.5‬‬ ‫)‪(64.1 − 43.5‬‬ ‫‪FWL = 5023 +‬‬ ‫= ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻧﺎﺣﯿﻪ اﻧﺘﻘﺎل‬ ‫د( ‪ pc‬در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ‪ 50%‬ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 3.1 − 43.1lb ft 3‬‬ ‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ‪50 dynes cm‬‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ‪ S wc‬؛‬ ‫ب( ﻋﻤﻖ ‪ FWL‬؛‬ ‫ج( ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻧﺎﺣﯿﻪ اﻧﺘﻘﺎل؛‬ ‫د( ﻋﻤﻖ ﺣﻀﻮر درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ‪.1 − 43.5 ft‬‬ ‫)‪(144)(3.5‬‬ ‫)‪(64.5‬‬ ‫= ارﺗﻔﺎع ﻣﻌﺎدل ﺑﺎﻻی ‪FWL‬‬ ‫‪ = 5033.‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪236‬‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ آب ‪64.5) = 31.5 ft‬در‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن اﺳﺖ‪ .5 ft‬ﺗﺎ ‪ ، WOC‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﻔـﺖ ﺑـﺎ ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬ ‫آب ﺗﻮأم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.5 = 5009 ft‬ﻋﻤﻖ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ‪ 50%‬آب‬ ‫ﻣﺜﺎل ﺑﺎﻻ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻔـﺖ در ﺑـﺎزۀ ﺑـﺎﻻی ﻻﯾـﻪ و ﻋﻤـﻖ ‪ 4991.‬در ﻧﺎﺣﯿﻪ اﻧﺘﻘﺎل‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎزۀ ‪ 4991.‬‬ ‫ب( ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (5-3‬و ﺑﺎ ﯾﮏ ﻓﺸﺎر ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ‪: 1.5 − 24.5 psia‬اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪= 24.5 psi‬‬ ‫‪= 5033.5 ft‬‬ ‫ج(‬ ‫)‪(144)(1.

‬ﮐـﻮل اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم را در ﺷﮑﻞ ‪ 12-4‬ﻧﻤﺎﯾﺶ داده اﺳﺖ‪.‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﮔﺮ ﻫﻤﮥ‬ ‫ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﯾـﮏ ﻣﺨـﺰن ﻧﻔﺘـﯽ ﺑـﺎ ‪ API‬ﭘـﺎﯾﯿﻦ ﺑـﺎ ﺳـﻄﺢ ﺗﻤـﺎس‬ ‫آب – ﻧﻔﺖ ﻧﺎﺣﯿﮥ اﻧﺘﻘﺎل ﻃﻮﻻﻧﯽﺗﺮی از ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺘﯽ ﺑـﺎ ‪ API‬ﺑـﺎﻻ دارد‪ .‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ آﻣﺪﮔﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ ارﺗﻔـﺎع‬ ‫ﺑﺎﻻی ‪ ، FWL‬را دوﺑﺎره ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫) ‪2σ (cos θ‬‬ ‫‪rg∆ρ‬‬ ‫=‪h‬‬ ‫اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ارﺗﻔـﺎع ﺑـﺎﻻی ‪ FWL‬ﺑـﺎ ﮐـﺎﻫﺶ اﺧـﺘﻼف داﻧـﺴﯿﺘﻪ ‪∆ρ‬‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‫‪237‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻧﺎﺣﯿﮥ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ از ﭼﻨﺪ ﻓﻮت ﺗﺎ ﭼﻨـﺪ ﺻـﺪ‬ ‫ﻓﻮت در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺨﺎزن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ‪ .‬‬ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :11‬داده ﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ -‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ ‫از ﻧﻈﺮ ﮐﺎرﺑﺮدی‪ ،‬اﯾﻦ ﯾﻌﻨـﯽ در ﯾـﮏ ﻣﺨـﺰن ﮔـﺎزی ﺑـﺎ ﺳـﻄﺢ ﺗﻤـﺎس ﮔـﺎز – آب‪،‬‬ ‫ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻧﺎﺣﯿﮥ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺰرگ ﺑﻮدن ‪ ∆ρ‬ﺣﺪاﻗﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬‬ ‫ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﻌﺎع ﻣﻨﻔﺬ ‪ r‬ﻣﻘﺪار ‪ h‬ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑـﺪ؛‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﺬ ﮐﻮﭼﮏ ﻧﺎﺣﯿـﻪ اﻧﺘﻘـﺎل ﻃـﻮﻻﻧﯽﺗـﺮی از ﯾـﮏ‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺑﺰرگ دارد‪.

‬اﯾﻦ ﻫﻔﺖ ﻻﯾﻪ ﺑﺎ ﺗﻨﻬﺎ دو اﻧﺪازۀ ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج )ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﻘﻄﻊ ‪ A‬ﺷﮑﻞ ‪ (15-4‬ﻣـﺸﺨﺺ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬‬ ‫در ﺑﺤﺚ ﻗﺒﻠﯽ از ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﻣﺨﺰن ﻓﺮض ﺷﺪ ﮐﻪ اﻧﺪازهﻫـﺎی‬ ‫ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج )ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎ( اﺳﺎﺳﺎً ﯾﮏﻧﻮاﺧﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﮔـﺮ ﭼـﺎﻫﯽ در ﻧﻘﻄـﮥ ﻧـﺸﺎن داده ﺷـﺪه در ﻣﻘﻄـﻊ ‪ B‬ﺷـﮑﻞ ‪ 15-4‬ﺣﻔـﺮ ﺷـﻮد‪،‬‬ ‫ﻻﯾﻪﻫﺎی‪ 1‬و ‪ 3‬آب ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻻﯾـﻪ ‪ 2‬در ﺑـﺎﻻی ﻻﯾـﮥ ‪ 3‬ﺑـﻪ ﺧـﺎﻃﺮ‬ ‫ﺑﻮدن در ﻧﺎﺣﯿﮥ اﻧﺘﻘﺎل آب ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.(13-4‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﮐﻮل ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﺷﯿﺒﺪار آب – ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫در ﻋﺮض ﻣﺨﺰن ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﺪ )ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ .‬‬ .‬ﺷـﮑﻞ ‪ 15-4‬ﯾـﮏ ﺳﯿـﺴﺘﻢ‬ ‫ﻓﺮﺿﯽ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن ﻫﻔﺖ ﻻﯾﻪ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﺨﺰن ﻻﯾﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻣﻘﻄﻊ ‪ B‬ﺷﮑﻞ ‪15-4‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﮐـﻮل اﺛـﺮ ﻧـﺎﻫﻤﮕﻨﯽ ﻣﺨـﺰن ﺑـﺮ‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل در ﺳﺎزﻧﺪ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده اﺳـﺖ‪ .(14‬ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻞ اﺻﻠﯽ اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس آب ـ ﻧﻔﺖ و در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻧﺪازۀ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﺨﺰن اﺳﺖ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪238‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :12‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﻨﻄﻘﮥ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮔﺮاوﯾﺘﯽ ﺳﯿﺎل‬ ‫اﻧﺪازۀ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﻣﺨﺰن ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ؛ در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﮔﻔﺖ ﻣﺨﺎزﻧﯽ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎﻻ ﻧﻮاﺣﯽ اﻧﺘﻘﺎل ﮐﻮﺗﺎﻫﺘﺮی از ﻣﺨﺎزن ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﮐﻢ‬ ‫دارﻧﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .

‫‪239‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :13‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﻨﻄﻘﮥ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ WOC :14‬ﺷﯿﺒﺪار‬ .

2 lb ft 3‬داﻧﺴﯿﺘﻪ آب‬ ‫‪ = 55.8 ‬‬ ‫‪pc = ‬‬ ‫‪ ∆ρ = ‬‬ ‫‪(65.75‬‬ ‫)‪(65.75 psi‬‬ ‫‪FWL = 4060 +‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﺑﺎﻻی ﻻﯾﮥ ﺗﺤﺘﺎﻧﯽ در ﻋﻤﻖ ‪ 4035 ft‬و ‪ 35.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ‪ FWL‬ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ‪ p d‬ﺑﺮای ﻻﯾـﻪ ﺗﺤﺘـﺎﻧﯽ )ﻻﯾـﮥ ﭼﻬـﺎرم ﺑـﺎ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:((37-4‬‬ ‫‪= 4070.2 lb ft 3‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﻧﻔﺖ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻋﻤﻖ را ﺑﺮای اﯾﻦ ﻣﺨﺰن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و رﺳﻢ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬ﺑـﺎ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ارﺗﻔﺎع ‪ ، h = 35.2‬‬ ‫‪p d = 0.2 ) = 2.2 − 55.(16‬ﺑﺎ در دﺳﺖ داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪WOC = 4060 ft‬‬ ‫‪ = 65.‫‪240‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪6‬‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﭼﻬﺎر ﻻﯾﻪ ﺑﺎ دﺳﺘﻪای از ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ .8 ft‬‬ ‫)‪(144)(0.2 − 55.8 ft‬ﺑـﺎﻻی ‪ FWL‬اﺳـﺖ‪ .486 psi‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ .8 ft‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﺑﺎﻻی ﻻﯾﻪ ﺗﺤﺘﺎﻧﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪ h ‬‬ ‫‪ 35.

370‬ﺑـﻪ‬ ‫دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪.‫‪241‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫* از روی ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻃﺮاﺣﯽ ﺷـﺪه ﺑـﺮای ﻻﯾـﮥ ﭼﻬـﺎرم‪،‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ‪ p c = 2.‬‬ ‫* ﺟﺪول زﯾﺮ را ﺑﺮای ﻻﯾﮥ ﺳﻮم رﺳﻢ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ .486 psi‬و ‪ S w = 0.‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ را در ﺑﺎﻻی ﻻﯾﮥ ﺳﻮم ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫‪ 50.8 ‬‬ ‫‪pc = ‬‬ ‫‪(65.23‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫* ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺨﺘﻠﻒ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع آب را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ و ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﺮﺑﻮط‬ ‫ﺑﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (34-4‬ﺑﻪ ارﺗﻔﺎع ﺑﺎﻻی ‪ FWL‬ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫‪144 p c‬‬ ‫) ‪(ρ w − ρ o‬‬ ‫=‪h‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠـــــﮥ ﺳـــــﻮم‪ :‬ﺑـــــﺎﻻی ﻻﯾـــــﻪ ‪ 50.8 − 4020 = 50.2 ) = 3.2 − 55.8 ft 3‬از ‪ FWL‬اﺳـــــﺖ؛ ﯾﻌﻨـــــﯽ‬ ‫‪ h = 4070.8 ft‬اﺳﺖ‪ .53 psi‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫* درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ‪ pc‬از ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﺑﺮای ﻻﯾـﮥ ﺳـﻮم ﺑﺮاﺑـﺮ ‪ 0.

‫‪242‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :15‬اﺛﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮ ﭘﺮوﻓﯿﻞ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب‬ .

8 ft‬‬ ‫‪ 70.92 psi‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫* ‪ S w‬در ﺑﺎﻻی ﻻﯾﻪ اول ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 0.8 ft‬و ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑـﺮ ‪ p c = 3.2 − 55.2 ) = 4.15‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .8 ft‬‬ ‫‪ 60.2 ) = 4.8 − 4010 = 60.8 − 4000 = 70.‬‬ .53 psi‬و ‪S w = 0.‬‬ ‫* ﻓﺎﺻﻠﮥ ‪ FWL‬ﺗﺎ ﺗﻪ ﻻﯾﻪ ‪ 50.22 psi‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫* ‪ S w‬در ‪ p c = 4.8 ‬‬ ‫‪pc = ‬‬ ‫‪(65.27‬اﺳﺖ‪.2 − 55.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﺑﺮای ﻻﯾﮥ اول‪ ،‬ﻓﺎﺻﻠﮥ ‪ FWL‬از ﺑﺎﻻی ﻻﯾﻪ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪h = 4070.‬اﯾﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻻﯾﻪ دوم ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ و ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 15%‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫* ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﺗﻪ ﻻﯾﻪ ‪ 3.22 psi‬ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 0.25‬اﺳﺖ‪.‫‪243‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :16‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ‪ p c‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻓﺎﺻﻠﮥ ‪ FWL‬ﺗﺎ ﺑﺎﻻی ﻻﯾﻪ دوم ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪h = 4070.8 ‬‬ ‫‪pc = ‬‬ ‫‪(65.15‬اﺳﺖ‪.53 psi‬و ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺮ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ‪ 0.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪244‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺷﮑﻞ ‪ 17-4‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﻤﻮداری ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :17‬ﭘﺮوﻓﯿﻞ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب‬ ‫ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﻟﻮرت‬ ‫‪1‬‬ ‫دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣﻐﺰۀ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﻌﺮف ﺑﺨﺶ‬ ‫ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻮﭼﮑﯽ از ﻣﺨﺰن ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﻤﮥ دادهﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺨﺰن وﯾﮋه ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﺷﻮد‪ .‬ﻟﻮرت راه ﺣﻠﯽ را‬ ‫از دﯾﺪﮔﺎه آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﺑﺮای اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬در اﯾـﻦ‬ ‫ﺷﮑﻞ ﻻﯾﮥ دوم ‪ 100%‬ﻧﻔﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻻﯾﻪﻫﺎی دﯾﮕـﺮ ﻫﻤﺰﻣـﺎن آب و‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس واﺑﺴﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺗﺨﻠﺨﻞ‪ ،‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ و ﺷﻌﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺧﻠـﻞ‬ ‫و ﻓﺮج‪ ،‬ﻟﻮرت ﺗﺎﺑﻊ ﺑﺪون ﺑﻌﺪی از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع را ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮد و آن را ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﻧﺎﻣﯿﺪ‪:‬‬ ‫‪1.‬ﺣﻘﯿﻘﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻫﻤﮥ ﻣﻮاد ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻃﺒﯿﻌﯽ از ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻧﻈﺮ اﺷﺘﺮاﮐﺎﺗﯽ دارﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻼش ﺑﺮای اﯾﺠﺎد ﻣﻌﺎدﻻﺗﯽ ﮐﻠﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ آﻧﻬﺎ ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .Leverett J – Function‬‬ .

‬‬ ‫اﺑﺘﺪا ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﻨﻨﺪۀ ﻫﻤﮥ دادهﻫﺎی ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – ﻓـﺸﺎر ﺑـﻪ‬ ‫ﯾﮏ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺮاﮔﯿﺮ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﻐـــﺰه دارای ﺗﺨﻠﺨـــﻞ ‪ 16%‬و ﻧﻔﻮذﭘـــﺬﯾﺮی ‪ 80mD‬اﺳـــﺖ‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪7‬‬ ‫ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﻣﯿﺪان ﻧﯿﻤﻠﺲ در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ آزﻣﻮده ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺷﯿﻮه‪ ،‬ﻟﻮرت ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ‪ k‬ﺑﻪ ﺗﺨﻠﺨﻞ ‪ φ‬را ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻣﺮﺑـﻊ ﺷـﻌﺎع‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﺑﺎ درﺟﻪ اﺷـﺒﺎع آب در ﺳـﺎزﻧﺪﻫﺎ ﻣﺘﻔـﺎوت‬ ‫اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺮاﮔﯿﺮی ﺑﻪ دﺳﺖ ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ ﺧﺎص‪ ،‬اﯾـﻦ ﺗـﺎﺑﻊ‬ ‫ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – ﻓﺸﺎر در ﺑﺴﯿﺎری از ﺣﺎﻻت ﮐﻤﮏ ﻧـﺴﺒﺘﺎً ﺧـﻮﺑﯽ ﺑـﺮای ﺑﺮداﺷـﺘﻦ‬ ‫ﻧﺎﻫﻤﺨﻮاﻧﯽﻫﺎی ﻣﻨﺤﻨﯽ ‪ pc‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ S w‬اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺮای ﻣﺎﺳﻪﻫﺎی ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ در ﺷﮑﻞ ‪ 18-4‬ﻧﺸﺎن داده ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪.21645‬‬ ‫‪ pc‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ σ‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ‪ dynes cm ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ‪.‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫)‪4‬ـ‪(36‬‬ ‫) ‪ J (S w‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﻟﻮرت؛‬ ‫‪245‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪pc‬‬ ‫‪φ‬‬ ‫‪σ‬‬ ‫‪J (S w ) = 0.‬دادهﻫـــﺎی ﻓـــﺸﺎر‬ ‫ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺮای اﯾﻦ ﻣﻐﺰه ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮاﻧﺪ‪:‬‬ .

192 J (S w‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﮑﻞ ﻣﺠﺪد ﺟﺪاول ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‪:‬‬ .21645 ‬‬ ‫‪φ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪(120) ‬‬ ‫‪p c = J (S w )(50 ) 0.21645‬‬ ‫‪(0.16‬‬ ‫‪pc‬‬ ‫)‪(50‬‬ ‫‪J (S w ) = 0.‫‪246‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 50 dynes cm‬اﺳﺖ‪ .096799 p c‬‬ ‫)‪(80‬‬ ‫)‪(0.‬ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺑﯿﺸﺘﺮ دادهﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨـﺰن‬ ‫ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺨﺰن در ﻣﻘﺪار ﺗﺨﻠﺨﻞ ‪ 19%‬و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠـﻖ ‪ 120mD‬ﺑﻬﺘـﺮ‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .21645‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪4‬ـ‪ (36‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺟﺪﯾﺪ‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪p c = J (S w )σ 0.19) ‬‬ ‫‪‬‬ ‫) ‪p c = 9.‬دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ را ﺑﺮای اﯾﻦ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﺑﺎ دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪:‬‬ ‫‪= 0.

‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪247‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :18‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﻟﻮرت ﺑﺮای ﻣﺎﺳﻪ ﻫﺎی ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ‬ ‫ﺗﺒﺪﯾﻞ دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ از ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻫﻮا – آب ﺷﻮر و ﯾﺎ‬ ‫ﻫﻮا – ﺟﯿﻮه ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺳﯿـﺴﺘﻢ آب – ﻧﻔـﺖ ﺣﻘﯿﻘـﯽ )ﻣﺸﺨـﺼﮥ ﺧـﻮد ﻣﺨـﺰن( اﺳـﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭼﻮن ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﯿﺎل آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﯾﮑﺴﺎن‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﺨﺰن ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﻓـﺮض‬ .

‬اﮔﺮ ﻓﺮض ﺷﻮد ﮐﻪ ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻮع ﺳـﻨﮓ ﻣﻌـﯿﻦ در ﻫـﺮ ﺑـﺎزهای از‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺛﺎﺑﺖ اﺳـﺖ‪ ،‬ﻓـﺸﺎر ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت زﯾـﺮ ﺗـﺼﺤﯿﺢ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(37‬‬ ‫‪ ( p c )res‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﺨﺰن؛‬ ‫) ‪(φ res k core‬‬ ‫) ‪(φcore k res‬‬ ‫‪σ res‬‬ ‫‪σ lab‬‬ ‫‪( pc )res = ( pc )lab‬‬ ‫‪ σ res‬ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﯾﺎ ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎﺳﯽ؛‬ ‫‪ k res‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺨﺰن؛‬ ‫‪ φ res‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺨﺰن؛‬ ‫‪ ( p c )lab‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه؛‬ ‫‪ φcore‬ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﻐﺰه؛‬ ‫‪ k core‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻐﺰه‪.‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی )‪ (k‬ﺧﺎﺻﯿﺘﯽ از ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻇﺮﻓﯿﺖ و ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﺳﺎزﻧﺪ را‬ ‫ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﺳﯿﺎﻻت اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﭼﻮن ﺣﺮﮐﺖ در ﺟﻬﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ و دﺑﯽ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰن را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﺮی دارﺳﯽ اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر در‬ .‫‪248‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ ﺗﺎﺑﻊ ‪ J‬ﻟﻮرت ﺧﺎﺻﯿﺘﯽ از ﺳﻨﮓ اﺳﺖ و در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه و ﻣﺨﺰن ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﻧﻤـﯽﮐﻨـﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻣﺨﺰن را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪( pc )res = ( pc )lab σ res‬‬ ‫‪σ lab‬‬ ‫ﺣﺘﯽ ﺑﻌﺪ از ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﮐـﺸﺶ ﺳـﻄﺤﯽ‪ ،‬اﯾـﻦ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﻮد زﯾـﺮا ﻣﻤﮑـﻦ اﺳـﺖ ﻧﻤﻮﻧـﮥ‬ ‫ﻣﻐﺰه در آزﻣﻮن ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎه ﻣﻌـﺮف ﺗﺨﻠﺨـﻞ و ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳـﻂ‬ ‫ﻣﺨﺰن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .

‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺒﺎراﺗﯽ از ﮐﻤّﯿﺖ ﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫و اﺻﻄﻼﺣﺎً ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪. atm‬‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ ‪ v‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻧﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺳﯿﺎل در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن ﮐﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺎﻫﺮی‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺗﻘﺴﯿﻢ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻌﯽ ﮐﻪ ﺳﯿﺎل از آن ﻋﺒﻮر ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑـﻪ دﺳـﺖ‬ ‫ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‫‪249‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺳﺎل ‪ 1856‬اﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﺳﻨﮓ را ﺑﻪ ﺻﻮرت رﯾﺎﺿﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮد‪ . cm 2 ،‬‬ ‫واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺻﻮرت وﺟﻮد دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﯾﮏ ﺳـﺎﻧﺘﯽﻣﺘـﺮ ﻣﮑﻌـﺐ در ﺛﺎﻧﯿـﻪ در‬ ‫ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﯾﮏ ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ‪ ،‬ﺳﯿﺎﻟﯽ ﺑﺎ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﯾﮏ ﺳﺎﻧﺘﯽﭘﻮﺋﺰ و ﮔﺮادﯾـﺎن ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﯾﮏ اﺗﻤﺴﻔﺮ در ﻃﻮل ﯾﮏ ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ‪ ،‬ﻣﻘﺪار ‪ k‬ﺑﺮاﺑﺮ ﯾﮏ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ اﻓﻘـﯽ ﯾـﮏ ﺳـﯿﺎل ﺗـﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘـﺬﯾﺮ‬ ‫درون ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻐﺰه ﺑﻪ ﻃﻮل ‪ L‬و ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ‪ A‬ﺑﺮﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺟﺮﯾﺎن ﮐﻨﺘـﺮل‬ ‫ﮐﻨﻨﺪۀ ﺣﺮﮐﺖ ﺳﯿﺎل درون ﻣﻐﺰه ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪k dp‬‬ ‫‪µ dL‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(38‬‬ ‫‪v=−‬‬ ‫‪ v‬ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺎﻫﺮی ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل‪ cm sec ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﺛﺎﺑﺖ ﺗﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬ﯾﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ Darcys ،‬؛‬ ‫‪ µ‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺳﯿﺎل در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ dp dL‬اﻓﺖ ﻓﺸﺎر در واﺣﺪ ﻃﻮل‪cm ،‬‬ ‫‪.‬ﺑﺎ ﮔﺬاردن راﺑﻄﮥ ‪ q A‬ﺑﻪ ﺟﺎی ‪ v‬در اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﮥ و ﺣﻞ آن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ‪: q‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(39‬‬ ‫‪kA dp‬‬ ‫‪µ dL‬‬ ‫‪q=−‬‬ ‫‪ q‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ‪ cm 3 sec ،‬؛‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﻋﺒﻮری ﺟﺮﯾﺎن‪.‬واﺣﺪ ‪ k‬ﺑﻪ اﺣﺘﺮام اراﺋـﻪ‬ .‬‬ ‫دارﺳﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎﻟﯽ را اراﺋﻪ داده ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز ﯾﮑـﯽ از اﺑﺰارﻫـﺎی رﯾﺎﺿـﯽ‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .

‬‬ ‫ﯾﮏ دارﺳﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺑﺎﻻﯾﯽ اﺳﺖ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﮐﺜﺮ ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﻣﺨﺰن‬ ‫ﮐﻤﺘﺮ از ﯾﮏ دارﺳﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ دﯾﮕﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (39-4‬ﯾﮏ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ k ،‬ﯾﮏ دارﺳﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻮن ‪ p1‬ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ‪ p2‬اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺮمﻫﺎی ﻓﺸﺎر را دوﺑﺎرهً آراﯾﺶ و ﻣﻘﺪار ﺗـﺮم‬ ‫ﻣﻨﻔﯽ را در ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺣﺬف ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(40‬‬ ‫) ‪( p1 − p 2‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫‪q = kA‬‬ .‫‪250‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫دﻫﻨﺪۀ ﺗﺌﻮری ﺟﺮﯾﺎن درون ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ دارﺳﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻫﻨﺪﺳﮥ ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ ﮐﻪ ﺳﯿﺎل در آن ﺟﺮﯾﺎن دارد ﻣﻌﻠﻮم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان از‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪4‬ـ‪ (39‬اﻧﺘﮕﺮال ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻋﺸﺎری ﻧﺸﺪن ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬ﺗﺮم ﻣﯿﻠﯽ‬ ‫دارﺳﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﯾﮏ ﻫﺰارم دارﺳﯽ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪1Darcy = 1000 mD‬‬ ‫ﻗﺮار دادن ﻋﻼﻣﺖ ﻣﻨﻔﯽ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (39-4‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر و ﻓﺎﺻﻠﻪ در دو‬ ‫ﺟﻬﺖ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ ﺿﺮوری اﺳﺖ‪.‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ ﺳﺎده در ﺷﮑﻞ ‪،19-4‬‬ ‫اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ اﺟﺮا ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪p2‬‬ ‫∫‬ ‫‪p1‬‬ ‫‪kA‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪L‬‬ ‫‪q ∫ dL = −‬‬ ‫‪0‬‬ ‫در ﺻﻮرت ﺗﮑﻤﯿﻞ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫) ‪( p 2 − p1‬‬ ‫‪kA‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪qL = −‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ دﺑﯽ ﺣﺠﻤﯽ ﺟﺮﯾﺎن ‪ q‬در ﻣﺎﯾﻌﺎت ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ زﯾﺮا داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺑـﺎ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪای ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.

‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ ﮔﻞ ﺣﻔﺎری‬ ‫ﻧﻔﺖ ﭘﺎﯾﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻔﻈﮥ ﻣﻐﺰۀ ﻓﺸﺎری‪ 2‬و اﻧﺠﺎم آزﻣﻮنﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ ﻧﻔﺖ ﻣﺨﺰن دﻗﺖ‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎی ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.Overburden Pressure‬‬ .Core Plugs‬‬ ‫‪2.‬اﯾـﻦ ﺿـﺮﯾﺐ را ﺑﺎﯾـﺪ در ﺗﺨﻤـﯿﻦ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن در ﭼﺎه ﻫـﺎی ﻋﻤﯿـﻖ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓـﺖ زﯾـﺮا ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﯾـﮏ‬ ‫ﺧﺎﺻﯿﺖ آﻧﯿﺰوﺗﺮوپ ﺳﻨﮓ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ در ﺑﻌﻀﯽ از ﻧﻮاﺣﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷـﺪه ﺳﯿـﺴﺘﻢ اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :19‬ﻣﺪل ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ ﻓـﺸﺎر روﺑـﺎره‪ 3‬ﮐـﺎﻫﺶ ﻣـﯽ ﯾﺎﺑـﺪ‪ .‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺣﻔﺎری ﺷﺪه در ﺟﻬﺖ ﻣﻮازی ﺑﺎ ﺻﻔﺤﺎت ﻻﯾﻪﺑﻨﺪی ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺟﺮﯾﺎن در آزﻣﻮن ﻧﯿﺰ ﻣﻮازی ﺑﺎ ﺟﻬـﺖ ﺟﺮﯾـﺎن در ﻣﺨـﺰن و ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ آزﻣﻮن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﻓﻘﯽ ‪ k h‬اﺳﺖ‪.‫‪251‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺗﺤﻠﯿﻞ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ دادهﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎدی از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣﻐﺰه ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬‬ ‫‪1.Pressure Core Burrel‬‬ ‫‪3.‬اﮔﺮ ﺳﻨﮓ ﻫﻤﮕﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﻞ ﻣﻐﺰه‬ ‫اﺣﺘﻤﺎﻻً از ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﻄﻌﻪﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﻣﻐﺰه‪ 1‬دﻗﯿﻖ ﺗﺮاﻧﺪ‪ .

Luminar (Viscose) Flow‬‬ . cm ،‬‬ ‫=‪k‬‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ زﯾﺮ ﺑﺎﯾﺪ در ﺣﯿﻦ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮﻗﺮار ﺑﺎﺷﻨﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺮانرو ﯾﺎ آرام‪ 2‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻋﺪم اﻧﺠﺎم واﮐﻨﺶ ﺳﻨﮓ و ﺳﯿﺎل؛‬ ‫•‬ ‫وﺟﻮد ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﻓﺎز ﻣﺠﺮد ﺑﺎ ‪ 100%‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع درون ﻣﻨﺎﻓﺬ‪.‬در اﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺸﺄ ﺧﻄﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻐﺰه ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ‪ 1‬ﻣﺨﺰن ﻣﻌﺮف ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻧﺒﺎﺷﺪ؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎزﯾﺎﻓﺖ ﻣﻐﺰه ﮐﺎﻣﻞ ﻧﺒﺎﺷﺪ؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻐﺰه ﻃﯽ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺮش ﯾﺎ در زﻣﺎن ﺷﺴﺘﺸﻮ و ﺧﺸﮏ‬ ‫ﮐﺮدن ﺑﺮای آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷــﮑﻞ ‪ 20-4‬ﻣﻔﻬــﻮم ﻣﻐــﺰۀ ﮐﻮﭼــﮏ ﻣﻘﯿــﺎس و‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی آن را ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .Heterogeneity‬‬ ‫‪2. L‬و ﺳﭙﺲ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ‪ q‬و اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ‪ ∆p‬اﻧﺪازهﮔﯿﺮی‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫‪1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪252‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻗﻄﻌﻪﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﺣﻔﺎری ﺷﺪه ﻋﻤﻮد ﺑﺮ ﺻﻔﺤﺎت ﻻﯾﻪﺑﻨﺪی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻋﻤــﻮدی ‪ k v‬را ﺑـﻪ دﺳــﺖ ﻣــﯽدﻫﻨــﺪ‪ .‬ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (40-4‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی راﺑﻄﮥ زﯾﺮ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫‪qµL‬‬ ‫‪A∆p‬‬ ‫•‬ ‫‪ L‬ﻃﻮل ﻣﻐﺰه‪ cm ،‬؛‬ ‫•‬ ‫‪2‬‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ‪.‬اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺳﻨﮓ ﻣﺤﺘﻮی رسﻫﺎی‬ ‫واﮐﻨﺶ ﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﯿﺰ رخ ﻣﯽدﻫﺪ؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮی ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی ﻣﻐﺰه ﺑﺮای‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮﻧﺪ؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ ﻋﺒﻮر ﺳﯿﺎل ﺑﺎ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻣﻌﻠﻮم ‪ µ‬از ﻣﯿﺎن ﯾﮏ ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻐﺰه ﺑﺎ‬ ‫اﺑﻌﺎد ﻣﻌﻠﻮم ) ‪ ( A.

‬‬ ‫‪1.‫‪253‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫اﯾﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ‪ 100%‬ﯾﮏ ﻓﺎز ﻣﺠﺮد اﺻـﻄﻼﺣﺎً‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪ 1‬ﺳﻨﮓ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﻃﻮل اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ ‪ 4cm‬و ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ آن ‪ 3cm 2‬اﺳﺖ‪ .5 cm 3 sec‬ﺗﺤـﺖ اﺧـﺘﻼف‬ ‫ﻓﺸﺎر ‪ 2.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :20‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ای ﻣﻌﺮف ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪8-4‬‬ ‫از آب ﺷﻮری ﺑﺮای اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﯾـﮏ ﻗﻄﻌـﻪ ﻣﻐـﺰه اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .0atm‬اﺳﺖ‪ .0cp‬و دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻋﺒﻮری از ﻣﻐـﺰه ﻧﯿـﺰ ‪ 0.Absolute Permeability‬‬ .‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ اﯾﻦ‬ ‫آب ﺷﻮر ‪ 1.‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ اﯾﻦ ﺳﻨﮓ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.

0cp‬ﺑﺎﺷـﺪ‪،‬‬ ‫دوﺑﺎره ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬‬ ‫ﮔﺎز ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﺷـﺪت ﺗـﺮاﮐﻢﭘـﺬﯾﺮ اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ اﮔـﺮ از ﮔـﺎز ﺧـﺸﮏ ﺑـﺮای‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد‪ ،‬دﺑﯽ ﺣﺠﻤﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ‪ q‬ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪.5‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪9‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ﺑﺎﻻ را ﺑﺎ ﻓﺮض اﯾﻨﮑﻪ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺳﯿﺎل ﻋﺒﻮری از ﻣﻐـﺰه ﻧﻔﺘـﯽ ‪ 2.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ‪:‬‬ ‫‪(k )(3)(2) = 0.333Darcys‬‬ ‫)‪(1)(4‬‬ ‫= ‪0.333Darcys‬‬ ‫)‪(2)(4‬‬ ‫= ‪0.‫‪254‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:((40-4‬‬ ‫‪(k )(3)(2) = 0.‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن را ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺎدل ‪ 0.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪4‬ـ‪ (40‬ﺑﺎﯾﺪ از ﻣﻘﺪار ‪ q‬در ﻓـﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ در ﻣﻐـﺰه اﺳـﺘﻔﺎده ﮐـﺮد‪.‬‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﭘﺎﯾﯿﻦ )ﮔﺮانرو ﯾﺎ آرام( ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫زﯾﺮا ﺟﺮﯾﺎنﻫﺎی آﺷﻔﺘﻪ ﺧﻄﺎ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﮔﺎزﻫﺎی اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در آزﻣـﺎﯾﺶ رﻓﺘـﺎر ﮔـﺎز اﯾـﺪهال را داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‬ ‫)در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﮐﻢ(؛ در اﯾﻦ ﺻﻮرت‪:‬‬ ‫‪p1V1 = p 2V2 = p mVm‬‬ ‫در ﺗﺮم ﻫﺎﯾﯽ از دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ‪ ، q‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻣﻌﺎدل راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪:‬‬ .25‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻًَ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﺎرﺑﺮد آﺳﺎن‪ ،‬ﻓﺮاواﻧﯽ و ﺣﺪاﻗﻞ واﮐﻨﺶ ﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ ﺳﻨﮓ از ﮔﺎزﻫﺎی‬ ‫ﺧﺸﮏ )ﻫﻮا‪ N 2 ،‬و ‪ ( He‬ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬در دﺑﯽ ﻫﺎی ﺑﺎﻻی ﺟﺮﯾﺎن‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ‬ ‫)ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ((40-4‬ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ راﺑﻄﮥ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن و اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪.25 cm 3 sec‬در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪.

cm 3 sec ،‬‬ ‫دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﻪ )اﺗﻤﺴﻔﺮ( ‪ pb‬اﻧﺪازه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣـﯽﺷـﻮد ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫ﺗﺮم ‪ Q gsc‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (41-4‬اﻋﻤﺎل ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪Q gsc p b = q m p m‬‬ ‫‪ Q gsc‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ cm 3 sec ،‬؛‬ ‫‪ pb‬ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﻪ )ﻓﺸﺎر اﺗﻤﺴﻔﺮ(‪. atm ،‬‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ در ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪( p1 − p 2 )  p1 + p 2 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(42‬‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪ Darcys ،‬؛‬ ‫‪ µ g‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ pb‬ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﻪ‪ atm ،‬؛‬ ‫‪ p1‬ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻدﺳﺘﯽ )ورودی( ‪ atm ،‬؛‬ ‫‪ p2‬ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺘﯽ )ﺧﺮوﺟﯽ( ‪ atm ،‬؛‬ ‫‪ L‬ﻃﻮل ﻣﻐﺰه‪ cm ،‬؛‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ‪ cm 2 ،‬؛‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪Q gsc pb = kA‬‬ ‫‪µg L‬‬ ‫)‬ ‫‪(p‬‬ ‫‪− p 22‬‬ ‫‪2 µ g Lp b‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪Q gsc = kA‬‬ . q1‬و ‪ q m‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ورودی‪ ،‬ﺧﺮوﺟﯽ و ﻣﺘﻮﺳﻂ‪.‫‪255‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪p1 q1 = p 2 q 2 = p m q m‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(41‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪p1 + p 2‬‬ ‫‪2‬‬ ‫= ‪pm‬‬ ‫‪ P2 . V1‬و ‪ Vm‬ﺣﺠﻢ ﮔﺎز ورودی‪ ،‬ﺧﺮوﺟﯽ و ﻣﺘﻮﺳﻂ‪ cm 3 ،‬؛‬ ‫‪ q 2 . P1‬و ‪ Pm‬ﻓﺸﺎرﻫﺎی ورودی‪ ،‬ﺧﺮوﺟﯽ و ﻣﺘﻮﺳﻂ‪ atm ،‬؛‬ ‫‪ V2 .

‬‬ ‫ﺑﺰرﮔﯽ اﺛﺮ ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻐﺰه و ﻧﻮع ﮔﺎز اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در آزﻣﺎﯾﺶ ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﺷﮑﻞﻫﺎی ‪4‬ـ‪ 22‬و ‪4‬ـ‪ .‬‬ ‫ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺠﺎرب آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽاش ﻓﺮض ﮐﺮد ﮐﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺳـﯿﺎﻻت ﻣـﺎﯾﻊ در‬ ‫ﺳﻄﺢ داﻧﻪﻫﺎی ﻣﺎﺳﻪ ﺻﻔﺮ و ﺳﺮﻋﺖ ﮔﺎزﻫﺎ ﻣﺤﺪود اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ از ﺟﻤـﻊ‬ ‫دو ﻓـــﺸﺎر ﺑﺎﻻدﺳـــﺘﯽ و ﭘـــﺎﯾﯿﻦدﺳـــﺘﯽ ﺗﻘـــﺴﯿﻢ ﺑـــﺮ دو ﺑـــﻪ دﺳـــﺖ ﻣـــﯽآﯾـــﺪ‪:‬‬ ‫) ‪ .‬اﯾﻦ ﻟﻐﺰﻧﺪﮔﯽ در دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎﻻﺗﺮ ﮔﺎزﻫﺎ ﺗﺤﺖ ﯾﮏ اﺧﺘﻼف‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻌﻠﻮم اﺗﻔﺎق ﻣﯽاﻓﺘﺪ‪ . cm 3 sec ،‬‬ ‫اﺛﺮ ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ‬ ‫‪1‬‬ ‫ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ ﮐﺸﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻫﻮا ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺟﺮﯾـﺎن ﻋﺒـﻮری از‬ ‫ﻣﻐﺰه ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﻣﺘﻔﺎوتاﻧﺪ و اوﻟﯽ ﻫﻤﻮاره ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻧﻔﻮذ دوﻣـﯽ اﺳـﺖ‪.( p m = ( p1 + p 2 ) 2‬اﮔﺮ ﻧﻤﻮداری از ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی ﺷـﺪه ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ‬ ‫‪ 1 p m‬رﺳﻢ و ﺗﺎ ﻧﻘﻄﮥ ‪ 1 p m = 0‬ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ ﺷﻮد ) ∞ = ‪ ،( p m‬اﯾﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺗﻘﺮﯾﺒـﺎً‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ ‪ .The Klinkenberg Effect‬‬ .(21-4‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﯽﮐـﻪ در‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 21-4‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﮔﺎزﻫـﺎ روی‬ ‫ﺳﻄﺢ داﻧﻪ ﻣﺎﺳﻪ ﻣﯽﻟﻐﺰﻧﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪256‬‬ ‫‪ Q gsc‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ وی ﻓﻬﻤﯿﺪ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﻣﺤـﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨـﻞ ﻣﻌـﯿﻦ‪ ،‬ﺑـﺎ‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .(23‬راﺑﻄﮥ ﺧﻂ راﺳﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺑﯿﺎن‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(43‬‬ ‫‪ 1 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪k g = k L + c‬‬ ‫‪ pm ‬‬ ‫‪ k g‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪۀ ﮔﺎز؛‬ ‫‪ p m‬ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ؛‬ ‫‪ k L‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻌﺎدل ﻣﺎﯾﻊ ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ‪ k‬؛‬ ‫‪1.

‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :21‬اﺛﺮ ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ در اﻧﺪازه ﮔﯿﺮی ﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :22‬اﺛﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮ ﺑﺰرﮔﯽ اﺛﺮ ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ‬ .‫‪257‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪ c‬ﺷﯿﺐ ﺧﻂ‪.

‬‬ ‫ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ ﺷﯿﺐ ‪ c‬را ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪c = bk L‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(44‬‬ ‫‪ k L‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻌﺎدل ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ )ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ( ‪ k‬؛‬ ‫‪ b‬ﺛﺎﺑﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺪازۀ دﻫﺎﻧﮥ ﻣﻨﺎﻓﺬ واﺑﺴﺘﻪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﮑﻮس ﺑﺎ ﺷﻌﺎع ﻣﻨﺎﻓـﺬ ﻣﻮﯾﯿﻨـﻪ‬ ‫ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪258‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :23‬اﺛﺮ ﻓﺸﺎر ﮔﺎز ﺑﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮﯾﻬﺎی ﮔﺎزﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ ﺷﯿﺐ ‪ c‬ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻋﻮاﻣﻞ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ‪ ، k‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺤﯿﻂ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻓﺎز ﻣﺠﺮد ﮐﻪ‬ ‫ﮐﺎﻣﻼً ﻣﻨﺎﻓﺬ ﻣﺤﯿﻂ را ﭘﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ ‪ k L‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻮع ﮔﺎز اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺜﻼً ﻫﻮا؛‬ ‫•‬ ‫ﺷﻌﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺳﻨﮓ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ دو ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (43-4‬و )‪:(44-4‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(45‬‬ ‫‪ 1 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪k g = k L + (bk L )‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪ m‬‬ ‫‪ k g‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه در ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪ p m‬اﺳﺖ‪.‬‬ .

mD ،( k‬‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز ‪ k g‬ﺑـﺮای ﯾـﮏ ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﻣﻐـﺰه در ‪p m‬‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (47-4‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﺻـﻮرت ﻧﺒـﻮدن اﯾـﻦ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (45-4‬و )‪ (46-4‬ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(47‬‬ ‫‪6.Jones‬‬ ‫‪2.Gas Slippage‬‬ .9k L−0.9k L0.‫‪259‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺟﻮﻧﺰ‪ 1‬ﭘﺪﯾﺪۀ ﻟﻐﺰﯾﺪن ﮔﺎز‪ 2‬را ﺑﺮای ﯾﮏ ﮔﺮوه ﻣﻐﺰه ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻣﺎﯾﻊ ‪) k L‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ( و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﻮا ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .36‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(46‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ ﻫـﻮا در ﻓـﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﺗﻨﻬـﺎ ﮐﻤـﯽ ﺑـﺎﻻﺗﺮ از ﻓـﺸﺎر اﺗﻤـﺴﻔﺮ‬ ‫) ‪ ( 1atm‬اﻧﺪازهﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬او ﭘـﺎراﻣﺘﺮ ‪ b‬را ﺑـﺎ‬ ‫راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺑﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺎﯾﻊ ارﺗﺒﺎط داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪b = 6.‬ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﺪﯾﺪۀ ﻟﻐﺰش و اﺛﺮ ﮐﻠﯿﻨﮑﻨﺒﺮگ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫ﮔﺎز ﺑﺎﯾﺪ در ﺣﺪاﻗﻞ دو ﺳﻄﺢ ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷـﻮد‪ .64 + p m k L − p m k g = 0‬‬ ‫‪ p m‬ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ p m‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﻮا در ‪ psi ، p m‬؛‬ ‫‪ k L‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ) ‪.‬اﯾـﻦ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻏﯿﺮ ﺧﻄﯽ را ﺑﺎ روش ﺗﮑﺮار ﻧﯿﻮﺗﻦ – راﻓﺴﻮن ﻣﯽﺗﻮان ﺣﻞ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫) ‪f (k i‬‬ ‫) ‪f ' (k i‬‬ ‫‪k i +1 = k i −‬‬ ‫‪ k i‬ﺣﺪس ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ k i +1‬ﻣﻘﺪار ﺟﺪﯾﺪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده در ﺗﮑﺮار ﺑﻌﺪی؛‬ ‫‪ i‬ﺳﻄﺢ ﺗﮑﺮار؛‬ ‫) ‪ f (k i‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ،(47-4‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﻓﺮض ﺷﺪۀ ‪ k i‬؛‬ ‫‪1.

152‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺣﺪس زدن ﻣﻘﺪار اوﻟﯿﻪ ‪ k i = 30‬و اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻧﯿﻮﺗﻦ – راﻓﺴﻮن‬ ‫ﺑﺮای ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﺟﻮاب‪:‬‬ ‫ﺑﻌﺪ از ﺳﻪ ﮔﺎم ﺗﮑﺮار‪ ،‬روش ﻧﯿﻮﺗﻦ – راﻓﺴﻮن ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻘﺪار ﻣﻄﻠﻖ ﺑﺮای ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫ﻫﻤﮕﺮا ﻣﯽﺷﻮد )‪.36 + 2.152 psi‬اﻧـﺪازهﮔﯿـﺮی‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .64 + 2.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل‪4‬ـ‪10‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﯾﮏ ﻗﻄﻌﻪ ﻣﻐﺰه ﺑﺎ ﻫﻮا ﺗﻨﻬﺎ در ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ ‪ 2.9k i0.152 )(46.36 + p m‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺗﮑﺮار ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ) ‪ f (k i‬ﺑﻪ ﺻﻔﺮ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﻮد‪ ،‬ﯾﺎ ﻫﯿﭻ ﺗﻐﯿﯿـﺮی در ﻣﻘـﺎدﯾﺮ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺷﺪه ‪ k i‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﺸﻮد اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪. (k = 22.‬ﻣﻘـﺪار‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠـﻖ اﯾـﻦ ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﻣﻐـﺰه را ﺗﺨﻤـﯿﻦ ﺑﺰﻧﯿـﺪ و ﻧﺘﯿﺠـﻪ را ﺑـﺎ ﻣﻘـﺪار ﺣﻘﯿﻘـﯽ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ‪ 23.‬ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻫـﻮا در اﯾـﻦ ﻓـﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﺑﺮاﺑـﺮ ‪ 46.848mD‬‬ .6 ) f ' (k i ) = 4.6mD‬اﺳـﺖ‪ .152 k i − (2.416 k i−0.66mD‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.416 k i−0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪260‬‬ ‫) ‪ f ' (k i‬ﻣﺸﺘﻖ اول ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ،(47-4‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪه در ‪ k i‬؛‬ ‫ﻣﺸﺘﻖ اول ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (47-4‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(48‬‬ ‫‪f ' (k i ) = 4.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﮔﺬاردن ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﻌﻠﻮم ‪ p m‬و ‪ k g‬در ﻣﻌﺎدﻟﻪﻫﺎی )‪ (47-4‬و )‪:(48-4‬‬ ‫‪f (k i ) = 6.

‬ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‪ ،1‬ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﮑﻠﯽ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪kA dp‬‬ ‫‪µ dr‬‬ ‫=‪q‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :24‬ﻣﺪل ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از راﺑﻄﮥ دارﺳﯽ‪:‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪pe‬‬ ‫∫‬ ‫‪pwf‬‬ ‫‪kA‬‬ ‫‪re‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪rw‬‬ ‫= ‪q ∫ dr‬‬ ‫ﺗﺮم ‪ dr‬ﺑﻪ ﺟﺎی ‪ dL‬ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه زﯾﺮا در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﺮم ﻃﻮل ﺑﻪ ﺗﺮم ﺷﻌﺎع ﺗﺒـﺪﯾﻞ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪ 24-4‬اﯾﻦ ﻧﻮع ﺟﺮﯾﺎن را ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫اﻟﮕﻮ در ﻧﺰدﯾﮑﯽ ﯾﮏ ﭼﺎه ﺗﻮﻟﯿﺪی ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .Radial Flow‬‬ .‫‪261‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (39-4‬را ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺟﺮﯾﺎن در ﻫﺮ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻠﯽ ﮐﻪ اﺑﻌﺎد و‬ ‫ﻫﻨﺪﺳﮥ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﺮای اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی زﯾﺎد ﭘﯿﭽﯿﺪه ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﺴﻂ داد‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺟﺮﯾﺎن درون‬ ‫ﯾﮏ ﭼﺎه ﺧﻄﯽ ﻧﯿﺴﺖ و اﻏﻠﺐ ﺷﻌﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪای درون ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻌﯽ ﮐﻪ‬ ‫‪1.‬ﻋﻼﻣﺖ ﻣﻨﻔﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺮا ﺷﻌﺎع در ﺟﻬـﺖ ﯾﮑـﺴﺎﻧﯽ ﺑـﺎ‬ ‫ﻓﺸﺎر اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ؛ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﻌﺎع‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﮔـﺮﻓﺘﻦ از ﭼـﺎه‪،‬‬ ‫ﻣﻘﺪار ﻓﺸﺎر ﻧﯿﺰ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .

( 2πrh‬‬ ‫ﺑﺪﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﻪ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﺑﻪ ‪ r‬واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ A ،‬ﺑﺎﯾﺪ وارد ﻋﻼﻣﺖ اﻧﺘﮕـﺮال‬ ‫ﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪pe‬‬ ‫∫‬ ‫‪pwf‬‬ ‫‪dr‬‬ ‫‪k‬‬ ‫=‬ ‫‪rw 2πrh‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪re‬‬ ‫∫‪q‬‬ ‫ﺑﺎ آراﯾﺶ ﻣﺠﺪد راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪pe‬‬ ‫∫‬ ‫‪pwf‬‬ ‫‪q re dr k‬‬ ‫=‬ ‫‪2πh ∫rw r‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫)‬ ‫‪q‬‬ ‫‪(ln re − ln rw ) = k ( pe − p wf‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪2πh‬‬ ‫ﺑﺎ ﺣﻞ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ‪: q‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(49‬‬ ‫) ‪2πkh( p e − p w‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫‪µ ln e ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫=‪q‬‬ ‫در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻓﺮض ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺨﺰن ﻫﻤﮕﻦ و ﮐﺎﻣﻼً ﺑﺎ ﯾﮏ ﻓﺎز ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ )اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺣﻀﻮر ﺳﯿﺎﻻت دﯾﮕﺮ در ﻣﻘﺎﻃﻊ ﺑﻌﺪی‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ(‪.‫‪262‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن از آن ﻋﺒﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﯾﮏ اﺳﺘﻮاﻧﻪ اﺳـﺖ ) ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ ‪.‬‬ ‫‪ q‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺨﺰن‪ cm 3 sec ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪ darcys ،‬؛‬ ‫‪ h‬ﺿﺨﺎﻣﺖ‪ cm ،‬؛‬ ‫‪ re‬ﺷﻌﺎع زﻫﮑﺸﯽ‪ cm ،‬؛‬ ‫‪ rw‬ﺷﻌﺎع ﭼﺎه‪ cm ،‬؛‬ ‫‪ p e‬ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع زﻫﮑﺸﯽ‪ atm ،‬؛‬ ‫‪ p w‬ﻓﺸﺎر ﺗﻪ ﭼﺎه در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن‪ atm ،‬؛‬ .

cp‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺳﻄﺢ و ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ در ﮐﻞ ﻣﺨﺰن از دﯾﮕﺮ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت آن ﻣﺸﮑﻞﺗﺮ اﺳﺖ‪ .Weighted Average Permeability‬‬ ‫‪2.‬در ﺣﺎﻻﺗﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﺨﺰن در ﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪۀ ﻻﯾﻪﻫﺎی ﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬ﺑﻠﻮک ﻫﺎ ﯾﺎ‬ ‫ﺣﻠﻘﻪﻫﺎی ﻫﻢ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﻮز آﮔﺎﻫﯽ ﮐﺎﻓﯽ از ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮای‬ ‫ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﻫﺮ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺎزﯾﺎﻓﺘﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .3‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫اﯾﻦ روش ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی ﺑﺮای ﺗﻌﯿـﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﻣﺨﺰﻧـﯽ ﺑـﺎ ﻻﯾـﻪﺑﻨـﺪی‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺪام ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺧﺎص ﺧﻮد را دارﻧﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .Geometrical Average Permeability‬‬ .‫‪263‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪ µ‬ﮔﺮان روی ‪.‬ﻓﺮض ﮐﻨﯿـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺮﯾﺎن از ﺳﻪ ﻻﯾﻪ ﻣﻮازی درﺳﺖ ﺷـﺪه ﮐـﻪ ﺑـﺎ ﻣـﻮاﻧﻌﯽ ﻧﻔﻮذﻧﺎﭘـﺬﯾﺮ و ﻧـﺎزک از‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ دو ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻐﯿﺮﺗﺮ از ﺗﺨﻠﺨﻞ اﻧﺪ و‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی آﻧﻬﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺨﺖﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻫﻤﻮاره‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﻣﻘﯿﺎس ﺗﺮی ﻧﯿﺰ وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻣﻐﺰه ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺟﺮﯾﺎن در ﮐﻞ ﻣﺨﺰن ﯾﺎ در ﻻﯾﻪﻫﺎ )واﺣﺪﻫﺎی( ﻣﻨﻔﺮد ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬‬ ‫ﺳﻪ ﺗﮑﻨﯿﮏ ﺳﺎده ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﺶ‬ ‫ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﻤﮕﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪1‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﺎرﻣﻮﻧﯿﮏ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪2‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪.Harmonic Average Permeability‬‬ ‫‪3.‬در ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻣﺨﺰﻧﯽ‬ ‫ﻫﻤﮕﻦ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺷﯿﻮه ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی از دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﻪ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎ در زﻣﺎن ﻧﻬﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﺳﻨﮓﻫﺎ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.

(25-4‬ﻫﻤـﮥ‬ ‫ﻻﯾﻪﻫﺎ ﻋﺮض ﯾﮑﺴﺎن ‪ w‬ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ‪ A‬دارﻧﺪ‪.‫‪264‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﺟﺪا ﺷﺪهاﻧﺪ؛ ﯾﻌﻨﯽ اﻧﺘﻘﺎل ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺑـﻪ ﻫﻤـﺪﯾﮕﺮ ﻧﺪارﻧـﺪ )ﺷـﮑﻞ ‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :25‬ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻻﯾﻪ ﻻﯾﻪ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن در ﻫﺮ ﻻﯾﻪ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺧﻄﯽ دارﺳﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (40-4‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ﻻﯾﻪ ‪:1‬‬ ‫‪k1 wh1 ∆p‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫= ‪q1‬‬ ‫ﻻﯾﻪ ‪:2‬‬ ‫‪k 2 wh2 ∆p‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫= ‪q2‬‬ ‫ﻻﯾﻪ ‪:3‬‬ ‫‪k 3 wh3 ∆p‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫= ‪q3‬‬ ‫دﺑﯽ ﮐﻞ ﺟﺮﯾﺎن در ﮐﻞ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪k avg wht ∆p‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫= ‪qt‬‬ .

‬‬ ‫دﺑﯽ ﮐﻞ ﺟﺮﯾﺎن ‪ qt‬ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺠﻤﻮع دﺑﯽﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺬرا از ﻫﺮ ﻻﯾﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪qt = q1 + q 2 + q3‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻋﺒﺎرات ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪k1 wh1 ∆p k 2 wh2 ∆p k 3 wh3 ∆p‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫=‬ ‫‪k avg wht ∆p‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪k avg ht = k1 h1 + k 2 h2 + k 3 h3‬‬ ‫‪k1 h1 + k 2 h2 + k 3 h3‬‬ ‫‪ht‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﻄﻠﻖ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﭼﻨﺪ ﻻﯾﻪای ﻣﻮازی ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(50‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪j‬‬ ‫‪∑k h‬‬ ‫‪j‬‬ ‫‪j =1‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪j‬‬ ‫‪∑h‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ ‫‪j =1‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن از روی دادهﻫﺎی ﻣﻐﺰه‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﺑﺎ اﯾﻦ‬ ‫ﻓﺮض ﮐﻪ ﺑﯿﻦ دو ﻻﯾﻪ ﻫﯿﭻ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ را ﻣﺜﻞ ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 26-4‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻻﯾﻪای ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ را ﺑﺎ ﻋﺮض ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻻﯾﻪﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‫‪265‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪ qt‬دﺑﯽ ﮐﻞ ﺟﺮﯾﺎن؛‬ ‫‪ k avg‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺮای ﮐﻞ ﻣﺪل؛‬ ‫‪ w‬ﻋﺮض ﺳﺎزﻧﺪ؛‬ ‫‪ ∆p = p1 − p 2‬؛‬ ‫‪ ht‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﮐﻞ‪.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪266‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :26‬ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻻﯾﻪ ﻻﯾﻪ ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺣﺘﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫‪Aj‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪j‬‬ ‫‪∑k‬‬ ‫‪j =1‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪j‬‬ ‫‪∑A‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ ‫‪j =1‬‬ ‫‪ A j‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﻻﯾﮥ ‪ j‬؛‬ ‫‪ w j‬ﻋﺮض ﻻﯾﻪ ‪ j‬؛‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪11‬‬ ‫دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی زﯾﺮ از ﯾﮏ ﮔﺰارش آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻣﻐﺰه ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪهاﻧﺪ‪ .‬‬ .‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺨﺰن را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

‫‪267‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪2040‬‬ ‫‪= 170 mD‬‬ ‫‪12‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﺎرﻣﻮﻧﯿﮏ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮری ﮐﻪ در ﻧﺰدﯾﮑﯽ ﭼﺎه اﺗﻔﺎق ﻣﯽاﻓﺘﺪ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺟﺎﻧﺒﯽ در ﯾﮏ ﻣﺨﺰن رخ دﻫﻨﺪ‪ .‬‬ ‫در ﯾﮏ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ و اﻓـﺖ ﻓـﺸﺎر ﮐـﻞ ‪ ∆p‬ﺑﺮاﺑـﺮ‬ ‫ﻣﺠﻤﻮع اﻓﺖ ﻫﺎی ﻓﺸﺎر در ﻃﻮل ﻫﺮ ﻻﯾﻪ اﺳﺖ؛ ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(51‬‬ ‫‪∆p = ∆p1 + ∆p 2 + ∆p3‬‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاردن ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪4‬ـ‪ (40‬ﺑﻪ ﺟﺎی اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ‪:‬‬ ‫‪qµL1 qµL2 qµL3‬‬ ‫‪qµL‬‬ ‫=‬ ‫‪+‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪Ak avg‬‬ ‫‪Ak1‬‬ ‫‪Ak 2‬‬ ‫‪Ak 3‬‬ .‬ﺷﮑﻞ ‪ 27-4‬ﻧﻤﺎﯾﺸﯽ از ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل از ﻣﯿﺎن‬ ‫دﺳﺘﻪﻫﺎﯾﯽ از ﻻﯾﻪﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪268‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :27‬ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ در ﻻﯾﻪ ﻫﺎی ﺳﺮی‬ ‫ﺑﺎ ﺣﺬف ﺗﺮﻣﻬﺎی ﻣﺸﺎﺑﻪ و ﺳﺎدهﮐﺮدن راﺑﻄﻪ‪:‬‬ ‫‪L‬‬ ‫‪(L k )1 + (L k )2 + (L k )3‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ در ﺷﮑﻠﯽ ﻋﺎمﺗﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪n‬‬ ‫‪∑L‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(52‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪n‬‬ ‫) ‪∑ (L k‬‬ ‫‪i‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪ Li‬ﻃﻮل ﻫﺮ ﻻﯾﻪ؛‬ ‫‪ k i‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﻫﺮ ﻻﯾﻪ‪.‬‬ ‫در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺷﮑﻞ ‪ ،28-4‬روش ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی ﺑﺎﻻ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻋﺒﺎرت ﻋﻤﻮﻣﯽ‬ ‫زﯾﺮ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽرود‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(53‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫‪ln e ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫) ‪ln (r j r j −1‬‬ ‫‪kj‬‬ ‫‪n‬‬ ‫∑‬ ‫‪j =1‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ .

‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬اﺛﺮات ﻧﻔﻮذ ﮔﻞ ﺣﻔﺎری درون ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬اﺳﯿﺪ ﮐﺎری ﯾﺎ‬ ‫ﻣﺸﺒﮏﮐﺎری را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ آن ﺗﺨﻤﯿﻦ زد‪.‫‪269‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان از اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺎﯾﻪای ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺗﻌﺪادی ﮐﻤّﯿﺖ ﻣﻔﯿﺪ در ﮐﺎر‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :28‬ﺟﺮﯾﺎن در ﻻﯾﻪ ﻫﺎی ﺳﺮی‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪12‬‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری از ﭘﻨﺞ ﻗﻄﻌﻪ ﺳﺎزﻧﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﺮی ﺑﻪ ﻫﻢ‬ ‫ﭘﯿﻮﺳﺘﻪاﻧﺪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻃﻮل و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻫﺮ ﻣﻘﻄﻊ از ﻣﺨﺰن ﭘﻨﺞ ﻻﯾﻪای ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺨﺰن را ﺑﺎ ﻓﺮض‬ .‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺳﺎزﻧﺪ ﻗﻄﻌﻪﻫﺎ ﻣﺸﺎﺑﻪ اﺳﺖ‪ .

25‬‬ ‫‪= 52.25‬ﻓﻮﺗﯽ ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪.‫‪270‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫اﻟﻒ( ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ‬ ‫ب( ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.163‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ .875‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ ‫* ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ‪:‬‬ ‫ﺟﻮاب ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ را ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾـﺮ ﺟﺪوﻟﺒﻨـﺪی ﮐـﺮد‪ .‬اﯾـﻦ‬ ‫ﺟﻮاب ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (53-4‬و ﻓﺮض ﯾﮏ ﺷﻌﺎع ﭼﺎه ‪ 0.‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(53-4‬‬ ‫)‪ln (1350 0.18mD‬‬ ‫‪60.72mD‬‬ ‫‪0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫* ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ‪:‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(52-4‬‬ ‫‪1350‬‬ ‫‪= 22.

‫‪271‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫وارن و ﭘﺮاﯾﺲ‪ 1‬در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻣﺤﺘﻤﻞ ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ‬ ‫ﻧﺎﻫﻨﺠﺎر ﺑﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻌﺎدل ﺑﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ‬ ‫دارد ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬‬ ‫اﮔﺮ ﺿﺨﺎﻣﺖﻫﺎی ) ‪ ( hi‬ﻫﻤﮥ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ ﯾﮑﺴﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (54-4‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾـﺮ‬ ‫ﺳﺎدهﻧﻮﯾﺴﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(55‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪k avg = (k1 k 2 k 3 .‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.k n ) n‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪13‬‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻐﺰه زﯾﺮ ﻣﻮﺟﻮداﻧﺪ‪ ..‬‬ ‫‪1..‬‬ ‫‪ n‬ﺗﻌﺪاد ﮐﻞ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ‪.‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(54‬‬ ‫‪ n‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ∑ (hi ln(k i )) ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪= exp i =1 n‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪hi‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫∑‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪k avg‬‬ ‫‪ k i‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻐﺰه ‪i‬ام‪.‬‬ ‫‪ hi‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻐﺰۀ ‪i‬ام‪.Warren and Price‬‬ .

Calhoun‬‬ .‬ﮐﺎﻟﻬﻮن‪ 1‬ﺗﺸﮑﯿﻼت ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ اﯾﺪهآﻟﯽ‬ ‫از ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی ﻫﻤﮕﻦ را اراﺋﻪ و ﻧﺸﺎن داده ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﮐﺎﻫﺶ از‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺳﺖ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻣﻨﺤﺼﺮاً ﺑﻪ ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮدن اﻧﺪازۀ ذرات‬ ‫ﻣﺮﺑﻮطاﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ‬ ‫‪1.‫‪272‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪ 42.5 ‬‬ ‫رواﺑﻂ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‬ ‫ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻘﺪار آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ از دادهﻫﺎی ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – ﻓﺸﺎر ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﻘﺎدﯾﺮ آﺑﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻔﺎوت و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮۀ ﻋﺮﯾﺾﺗﺮ را ﺑﺎ دﻗﺘﯽ‬ ‫ﺑﯿﺶ از روشﻫﺎی ﻗﺒﻠﯽ ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎ ﺟﻤﻊ آوری ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﯾﺎﻓﺘﻦ‬ ‫ﯾﮏ راﺑﻄﮥ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﯿﻦ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﻤﻮﻧﮥ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم در ﮔﺴﺘﺮۀ ﻣﺸﺨﺼﯽ از ﻣﺨﺰن ﻣﻤﮑﻦ ﺷﻮد‪ .128 ‬‬ ‫‪k avg = exp‬‬ ‫‪ = 39mD‬‬ ‫‪ 11.‬در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ واﻗﻌﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه از ﻧﻬﺸﺘﻪﮔﺬاری اﺟﺰای داﻧﻪای‬ ‫ﯾﺎ دﯾﮕﺮ اﺟﺰای ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﻓﺰاﯾﺶ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬اﻧﺘﻈﺎر‬ ‫رود زﯾﺮا ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﺘﯿﺠﮥ ﻧﺎﻫﻤﮕﻦ ﺑﻮدن ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج اﯾﺠﺎد‬ ‫ﺷﺪه ﺑﻪ دﻟﯿﻞ درﺟﻪﺑﻨﺪی اﺟﺰای ﺳﺎزﻧﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮدن اﺟﺰا ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .

‬‬ ‫در ﻃﻮل ﺳﺎﻟﻬﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺎدﯾﺮ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ در ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﮐﺎﻟﻬﻮن ﻧﺸﺎن داده ﮐﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود ﻫﺮ راﺑﻄﻪای ﺑﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﺤﺪودۀ ﮐﻢ ﻋﺮﺿﯽ از ﯾﮏ ﻣﺨﺰن و ﯾﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻪ ﮐﺎر رود‪.‬‬ ‫دو روش ﺗﺠﺮﺑﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً در اﯾﻦ زﻣﯿﻨـﻪ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ :‬ﻣﻌﺎدﻟـﮥ ﺗﯿﻤـﻮر‪ 1‬و ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬ ‫ﻣﻮرﯾﺲ – ﺑﯿﮕﺰ‪.‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪273‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽﮐﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج واﺑﺴﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آب‬ ‫ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .1‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﺸﺎن داده ﺑﻪ ﺷﺮط اﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﻮع ﺳـﻨﮓ و ﯾـﺎ اﻧـﺪازۀ داﻧـﻪﻫـﺎی ذرات در ﮐـﻞ‬ ‫ﺳﺎزﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﻧﮑﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﯾـﮏ راﺑﻄـﮥ ﮐﻠـﯽ ﺑـﯿﻦ ﺗﺨﻠﺨـﻞ ﻣﺨـﺰن ‪ φ‬و درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع آب‬ ‫ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ‪ S wc‬وﺟﻮد دارد‪:‬‬ ‫‪C = φS wi‬‬ ‫‪ C‬ﺛﺎﺑﺘﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﻮع ﺳﻨﮓ و اﻧﺪازۀ داﻧﻪﻫﺎی آن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺤﻘﻖ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺛﺎﺑﺖ ‪ C‬ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﺳﻨﮓ ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻘﺪار آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ را در ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺪون‬ ‫اﻃﻼع از آراﯾﺶ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج آن‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﮐﻨﺪ‪.‬ﮐﻪ در ﭘﯽ آن راﺑﻄﻪای ﻣﺸﺎﺑﻪ‬ ‫ﺑﯿﻦ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی وﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ورای اﯾﻦ ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎ‪ ،‬راﺑﻄﻪای ﮐﻠﯽ ﺑﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬ ‫ﺷﺪه ﻧﯿﺴﺖ اﻣﺎ اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود در ﺳﺎزﻧﺪﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ‬ ‫ﺑﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﻣﺎﺳﻪﻫﺎی ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ ﺗﺸﮑﯿﻞ‬ ‫ﺷﺪه از اﺟﺰای ﻫﻤﺪﺳﺖ و ﻫﻢ اﻧﺪازه‪ ،‬ﻣﻘﺪار آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺳﺖ‪.‬اﻟﺒﺘﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ در ﯾﮏ‬ ‫ﻣﺨﺰن ﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﻟﮕﺎرﯾﺘﻤﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬ﺑﺎ اﯾﻦ دادهﻫﺎ‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮان ﮐﻠﯽﮔﻮﯾﯽ ﮐﺮد‪ .‬ﻧﺘﺎﯾﺞ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ‪،‬‬ ‫ﻧﯿﻤﻪ ﻟﮕﺎرﯾﺘﻤﯽ اﺳﺖ و ﻫﻨﻮز اﻃﻤﯿﻨﺎﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﺎﻣﻞ و دﻗﯿﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .Timur Equation‬‬ .

58102‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﻮرﯾﺲ – ﺑﯿﮕﺰ‬ ‫ﻣﻮرﯾﺲ و ﺑﯿﮕﺰ دو ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫* ﺑﺮای ﻣﺨﺰن ﻧﻔﺘﯽ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(57‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ φ3‬‬ ‫‪k = 62.4‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪wc‬‬ ‫‪S‬‬ ‫‪k = 8.‬‬ ‫‪1.5‬‬ ‫‪ S wc‬‬ ‫* ﺑﺮای ﻣﺨﺰن ﮔﺎزی‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(58‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ φ3‬‬ ‫‪k = 2.Biggs – Morris Equation‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪14‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﯾﮏ ﻧﺎﺣﯿـﮥ ﻧﻔـﺖ دار را ﺑـﺎ درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع آب ﻣﺤﺘـﻮاﯾﯽ ‪ ٢٥٪‬و‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ‪ ١٩٪‬را ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺑﺰﻧﯿﺪ‪.5‬‬ ‫‪ S wc‬‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪ Darcy ،‬؛‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ؛‬ ‫‪ S wc‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ‪.‫‪274‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺗﯿﻤﻮر‬ ‫ﺗﯿﻤﻮر ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب‬ ‫ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ و ﺗﺨﻠﺨﻞ اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(56‬‬ ‫‪φ 4.

0921Darcy‬‬ ‫‪4 .19‬‬ ‫‪k = 8.‬‬ ‫‪25‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪2‬‬ ‫در ﻣﺒﺤﺚ ﻗﺒﻠﯽ درﺑﺎرۀ ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ و اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬ﻓﺮض ﺷـﺪ ﮐـﻪ‬ ‫ﮐﻞ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﮐﺎﻣﻼً از ﯾﮏ ﻓﺎز اﺷـﺒﺎع ﺷـﺪه اﺳـﺖ )اﺷـﺒﺎع ‪ .047 Darcy‬‬ ‫‪k = 62.‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺬردﻫﯽ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺎل )اﮔﺮ ﻣﺤﯿﻂ ﺷﺎﻣﻞ ﺑﯿﺶ از‬ ‫ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﺑﺎﺷﺪ(‪ .19 )3 ‬‬ ‫‪ = 0.‬اﯾﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮای ﺳﻪ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﻋﺒﺎرات زﯾﺮ ﺑﯿﺎن‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫‪ k g‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﮔﺎز؛‬ ‫•‬ ‫‪ k o‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﻧﻔﺖ؛‬ ‫•‬ ‫‪ k w‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ آب‪.58102‬‬ ‫‪(0.25)2‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از راﺑﻄﮥ ﻣﻮرﯾﺲ ـ ﺑﯿﮕﺰ‪:‬‬ ‫‪ (0.‬‬ .‬اﯾﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن )ﮔﺎز‪ ،‬ﻧﻔﺖ و‬ ‫آب( ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ‪ .5‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪.‬‬ ‫ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﯾﮏ ﻓﺎز ﺧﺎص‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن ﻓﺎز ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‫‪275‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺗﯿﻤﻮر‪:‬‬ ‫‪= 0.( 100%‬در ﻣﺨـﺎزن‬ ‫ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری ﺳﻨﮓ ﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً از دو ﻧﻮع ﺳﯿﺎل ﯾﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺷﺒﺎع ﺷﺪهاﻧﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﺑﺎﯾﺪ اﺻﻼح ﺷﻮد ﺗـﺎ رﻓﺘـﺎر ﺳـﯿﺎل در ﺣـﺎل ﺟﺮﯾـﺎن در ﻣﺨـﺰن ﺑﻬﺘـﺮ‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺷﻮد‪ .4‬‬ ‫(‬ ‫) ‪0.‬اﮔﺮ ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻐﺰه ﺑﺼﻮرت ﺟﺰﺋﯽ از ﯾﮏ ﺳﯿﺎل اﺷﺒﺎع ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ )ﻏﯿـﺮ‬ ‫از ﺳﯿﺎل آزﻣﺎﯾﺶ( و ﻫـﺮ دو درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع در ﮐـﻞ ﺟﺮﯾـﺎن ﺛﺎﺑـﺖ ﻧﮕـﻪ داﺷـﺘﻪ ﺷـﻮﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺑﺮای ﺳﯿﺎل آزﻣﺎﯾﺶ ﮐﻤﺘﺮ از ﺣﺎﻟﺘﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﻐـﺰه ‪ 100%‬از‬ ‫ﺳﯿﺎل آزﻣﺎﯾﺶ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.

‬ﻣﻘـﺪار ﺻـﻔﺮ در‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺴﯿﺎر ﭘـﺎﯾﯿﻦ آن ﺳـﯿﺎل و ﻣﻘـﺪار ﯾـﮏ در درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع ‪ 100%‬آن اﺗﻔـﺎق‬ ‫ﻣﯽاﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻋﻠﺖ ﮐﻪ ﻣﻘـﺪار ‪ k‬در ﻫـﺮ ﻣﺤـﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻠـﯽ ﺛﺎﺑـﺖ اﺳـﺖ‪،‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل در ﻣﺪ ﯾﮑـﺴﺎﻧﯽ ﺑـﺎ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻣـﺆﺛﺮ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ . Darcys ،‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎی ﻣـﺆﺛﺮ‪ ،‬ﻣـﺴﺘﻘﯿﻤﺎً در آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎه از ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﻣﻐـﺰهﻫـﺎی ﮐﻮﭼـﮏ در‬ ‫درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺰارش ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ‬ ‫ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ . k g k‬و ‪ k w k‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽروﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ‬ ‫ﮔﺎز‪ ،‬ﻧﻔﺖ و آب اﻧﺪ‪ .‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل از ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ﯾﮏ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻋﺒﺎرت ﺟﺮﯾﺎن در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ ﺗﺤﺖ درﺟﮥ ﺟﺰﯾﯽ‬ ‫اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(59‬‬ ‫) ‪k o A( p1 − p 2‬‬ ‫‪µo L‬‬ ‫= ‪qo‬‬ ‫‪ q o‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ‪ cc sec ،‬؛‬ ‫‪ µ o‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ k o‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﻧﻔﺖ‪.‬ﻣﻌﻤــﻮﻻً ﻋﺒــﺎرات‬ ‫‪ k o k .‫‪276‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫در ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻣﺆﺛﺮ ﭼﻨﺪ ﻓﺎزی ﻣﺠﻤﻮع ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻣﺆﺛﺮ ﻫﻤﻮاره ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ‬ ‫ﯾﺎ ﻣﺴﺎوی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪k g + ko + k w ≤ k‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬در ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻪ ﺟﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ وارد‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﻣﻌﯿﻦ در درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع‬ ‫ﻣــﺸﺨﺺ ﻧــﺴﺒﺖ ﺑــﻪ ﻧﻔﻮذﭘــﺬﯾﺮی در درﺟــﮥ اﺷــﺒﺎع ‪ 100%‬اﺳــﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ را ﺑﻪ ﺻﻮرت رواﺑﻂ زﯾﺮ ﻧﺸﺎن داد‪:‬‬ ‫‪kg‬‬ ‫= ‪k rg‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪k ro = o‬‬ ‫‪k‬‬ .

‬‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﻨﮓ‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری ﻣﻌﻤﻮﻻًَ ﻫﺰاران ﻓﻮت زﯾﺮ ﺳﻄﺢ زﻣﯿﻦ ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‫‪277‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪kw‬‬ ‫‪k‬‬ ‫= ‪k rw‬‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺟﺎﻣﻊﺗﺮی از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی در ﻓﺼﻞ ﭘﻨﺠﻢ اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﺧﺘﻼف ﻓﺸﺎر روﺑﺎره و ﻓﺸﺎر درون ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﻪ ﻓﺸﺎر روﺑﺎرۀ ﻣﺆﺛﺮ‪ 2‬ﻣﻌﺮوف‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺸﺎر درون ﺧﻠـﻞ‬ ‫و ﻓﺮج ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﻣﺨﺰن ﺑﻪ اﻧﺪازۀ ﻓﺸﺎر روﺑﺎره ﻧﯿـﺴﺖ‪ .‬در ﺣﯿﻦ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺗﺨﻠﯿﮥ ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﻓﺸﺎر درون ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﮐﺎﻫﺶ و در ﭘﯽ آن ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻣﺆﺛﺮ روﺑﺎره اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .Rock Cpmpressibility‬‬ ‫‪2.‬در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻓﺸﺎر ﻣﺆﺛﺮ روﺑﺎره ﮐﺎﻫﺶ‬ ‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.Effective Overburden Pressure‬‬ .‬ﻣﻘـﺪار ﺷـﺎﺧﺺ‬ ‫ﻓﺸﺎر روﺑﺎره ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 1 psi‬در ﻫﺮ ﻓﻮت ﻋﻤﻖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ دو ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺣﺠﻤﯽ ﺑﻪ ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺳﻨﮓ ﺗﻤﺎﯾﻞ‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬‬ ‫وزن ﺳﺎزﻧﺪﻫﺎی روﺑﺎره ﯾﮏ ﻧﯿﺮوی ﻓﺸﺎری ﺑﻪ ﻣﺨﺰن وارد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻋﻤﻖ ﺳـﺎزﻧﺪ اﺳـﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد اﺛﺮات زﯾﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن؛‬ ‫•‬ ‫اﻧﺒﺴﺎط داﻧﻪﻫﺎی ﻣﺎﺳﻪای ﻣﺨﺰن‪.‬اﻏﻠﺐ اﯾﻦ دادهﻫﺎ رواﺑﻄﯽ را ﺑﺎ ﻫﺮ دو ﻋﺎﻣﻞ ﻓﺸﺎر ﻣﺆﺛﺮ روﺑﺎره و ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬‬ ‫‪1.‬ﻓﺸﺎرﻫﺎی روﺑﺎره ﺑﺴﺘﻪ ﺑـﻪ ﻋـﻮاﻣﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻋﻤـﻖ‪ ،‬ﻃﺒﯿﻌـﺖ ﺳـﺎﺧﺘﺎر‪ ،‬وﺿـﻌﯿﺖ‬ ‫اﺳﺘﺤﮑﺎم ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﺳﻦ زﻣﯿﻦﺷﻨﺎﺳﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﭽﮥ ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﺗﺸﮑﯿﻞ دﻫﻨـﺪۀ آن ﺳـﺎزﻧﺪ در‬ ‫ﻧﻮاﺣﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻔﺎوت اﻧﺪ‪ .‬ﺳـﺎزﻧﺪﻫﺎ و‬ ‫ﻻﯾﻪﻫﺎی روی ﻣﺨﺰن ﻓـﺸﺎر روﺑـﺎرهای را ﻧﺎﺷـﯽ از وزنﺷـﺎن ﺑـﻪ اﯾـﻦ ﻣﺨـﺎزن ﺗﺤﻤﯿـﻞ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑـﺎ ﻓـﺮض اﯾـﻦ ﮐـﻪ ﻣﺨـﺰن از‬ ‫ﺳﻨﮓ ﻫﺎی ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه‪ ،‬ﻓﺸﺎر روﺑﺎره ﺑـﻪ ﺳـﯿﺎﻻت ﻣﻮﺟـﻮد در ﺧﻠـﻞ و ﻓـﺮج‬ ‫اﻋﻤﺎل ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻓﺸﺎر ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺷﺎﺧﺺ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎًَ ‪ 0/5 psi‬ﺑـﻪ ازای ﻫـﺮ‬ ‫ﻓﻮت ﻋﻤﻖ اﺳﺖ‪.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪278‬‬ ‫ﮔﯿﺮﺗﺴﻤﺎ‪ 1‬ﻧﺸﺎن داده ﮐﻪ ﺳﻪ ﻧﻮع ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی در ﺳﻨﮓ وﺟﻮد دارد‪:‬‬ ‫* ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﻨﮓ – ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ‪cr ،‬‬ ‫اﯾﻦ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻐﯿﯿﺮات ﮐﺴﺮی ﺣﺠﻢ ﻣﻮاد ﺳﻨﮕﯽ ﺟﺎﻣﺪ )داﻧﻪﻫﺎ( ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر واﺣﺪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪T‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(60‬‬ ‫‪ ∂Vr‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ∂p‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪Vr‬‬ ‫‪cr = −‬‬ ‫‪ cr‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﻨﮓ – ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ Vr‬ﺣﺠﻢ ﻣﻮاد ﺟﺎﻣﺪ‪.Pore Compressibility‬‬ .‬‬ ‫* ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺳﻨﮓ‪cp ،‬‬ ‫‪3‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺳﻨﮓ در ﯾﮏ‬ ‫واﺣﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1.Rock Bulk Compressibility‬‬ ‫‪3.‬‬ ‫* ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺳﻨﮓ‪cB ،‬‬ ‫‪2‬‬ ‫اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺣﺠﻤﯽ ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺳﻨﮓ ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر واﺣﺪ ﺗﻌﺮﯾﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪T‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(61‬‬ ‫‪ ∂VB‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ∂p‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪VB‬‬ ‫‪cB = −‬‬ ‫‪ c B‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺳﻨﮓ‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ VB‬ﺣﺠﻢ ﮐﻞ‪.Geertsma‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫زﯾﺮ ﻧﻮﯾﺲ ‪ T‬دﻣﺎی ﺛﺎﺑﺖ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.

‬‬ ‫ﮔﯿﺮﺗﺴﻤﺎ ﻧﺸﺎن داده ﮐﻪ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﺳﻨﮓ ‪ c B‬ﺑﺎ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘـﺬﯾﺮی ﺧﻠـﻞ و‬ ‫ﻓﺮج ‪ c p‬ارﺗﺒﺎط دارد‪:‬‬ .‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (62-4‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺒﺎراﺗﯽ از ﺗﺨﻠﺨﻞ ‪ φ‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻮﺷـﺖ‬ ‫)ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ‪ φ‬ﻧﯿﺰ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ(‪:‬‬ ‫‪1 ∂φ‬‬ ‫‪φ ∂p‬‬ ‫= ‪cp‬‬ ‫در اﮐﺜﺮ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری‪ ،‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﻨﮓ و ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺣﺠﻢ ﮐـﻞ ﺳـﻨﮓ‬ ‫از ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ‪ c p‬ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬ ‫)‪ (62-4‬را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﯿﺰ ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪1 ∆V p‬‬ ‫‪V p ∆p‬‬ ‫= ‪cf‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(64‬‬ ‫‪∆V p = c f V p ∆p‬‬ ‫‪ ∆V p‬و ‪ ∆p‬ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج و ﻓﺸﺎر ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج اﻧﺪ‪.‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫)‪4‬ـ‪(62‬‬ ‫‪279‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪T‬‬ ‫‪ ∂V p‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ∂p‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪Vp‬‬ ‫‪cp = −‬‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ c p‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ V p‬ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج‪.‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﺎزﻧﺪ ‪ c f‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑـﺮای‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﺎزﻧﺪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽرود‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(63‬‬ ‫‪1 ∂φ‬‬ ‫‪φ ∂p‬‬ ‫= ‪c f = cp‬‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﺳﺎزﻧﺪ ﺑﯿﻦ ‪ 3 × 10 −6 psi −1‬ﺗﺎ ‪ 25 × 10 −6 psi −1‬اﺳـﺖ‪ .

‬ﺑﺮای اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺮزی‪ ،‬وی‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺐ زﯾﺮ را ﺑﺮای ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﻫﺎ اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫) ‪c p (res ) = 1 2 c p (lab‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪15‬‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ‪ 10 psi‬ﯾﮏ ﻣﺨﺰن را ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﮐﻨﯿـﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺠﻢ اوﻟﯿﮥ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺑﺸﮑﻪ ﺑـﺎ ﺗـﺮاﮐﻢﭘـﺬﯾﺮی ﺗﺨﻤﯿﻨـﯽ ﺳـﺎزﻧﺪ ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ‬ ‫‪ 10 × 10 −6 psi −1‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮمﻫﺎﯾﯽ از ﺗﻐﯿﯿﺮات‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺨﺰن ﻧﯿﺰ ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪c f ∂p =  ∂φ‬‬ ‫‪φ ‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪∂φ‬‬ ‫‪φ‬‬ ‫∫ = ‪∂p‬‬ ‫‪p‬‬ ‫∫‬ ‫‪cf‬‬ ‫‪φ‬‬ ‫‪φ ‬‬ ‫‪c f ( p − p 0 ) = ln ‬‬ ‫‪ φ0 ‬‬ ‫‪φ0‬‬ ‫‪p0‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(64-4‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫()‬ ‫‪∆V p = 10 × 10 −6 1 × 10 −6 (10) = 100bbl‬‬ ‫ﻣﻘﺪار ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه در ﺑﺎﻻ ﮐﻮﭼﮏ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ‬ ‫ﻣﺤﺘﻮﯾﺎت ﻧﻔﺖ در ﺟﺎی اوﻟﯿﻪ و آﮐﯿﻔﺮ در ﻣﺨﺰﻧﯽ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع اﻧﺠﺎم ﺷﻮﻧﺪ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻬﻤﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪.‫‪280‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪c B ≅ c pφ‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(65‬‬ ‫وی ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺆﻟﻔﮥ ﻋﻤﻮدی ﺗﻨﺶ ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‬ ‫اﺳﺖ و ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ در ﺻﻔﺤﮥ اﻓﻘﯽ ﺑﺎ ﺷﺮط ﻣﺮزی‪ ،‬ﮐﻪ در ﻫﯿﭽﮑﺪام از آن‬ ‫ﺟﻬﺖ ﻫﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﮑﻠﯽ اﺗﻔﺎق ﻧﻤﯽاﻓﺘﺪ‪ ،‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .

‬‬ ‫!‪2! 3‬‬ ‫‪x‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﺴﻂ ﺳﺮی ﻫﺎ و ﺧﺎﺗﻤﻪ دادن آن ﺑﻌﺪ از دو ﻋﺒﺎرت‪:‬‬ ‫]) ‪φ = φ 0 [1 + c f ( p − p 0‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(67‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪16‬‬ ‫دادهﻫﺎی زﯾﺮ ﻣﻮﺟﻮداﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪c f = 10 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪ = 5000 psi‬ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ‬ ‫‪ = 18%‬ﺗﺨﻠﺨﻞ اوﻟﯿﻪ‬ ‫‪ = 4500 psi‬ﻓﺸﺎر ﮐﻨﻮﻧﯽ‬ ‫ﻣﻘﺪار ﺗﺨﻠﺨﻞ را در ﻓﺸﺎر ‪ 4500 psi‬ﺣﺴﺎب ﮐﻨﯿﺪ‪.‬اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ . p‬‬ ‫ﺑﺴﻂ ﺳﺮیﻫﺎی ‪ e x‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪x2 x3‬‬ ‫‪e = 1+ x +‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪+ ...179‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐـﻞ ﻣﺨـﺰن ‪ ct‬در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ ﺟﺮﯾـﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨـﺖ و‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﻮازﻧﮥ ﺟﺮم اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪φ = 0.18[1 + (10 × 10 −6 )(4500 − 5000)] = 0.‫‪281‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)) ‪φ = φ 0 exp(c f ( p − p 0‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(66‬‬ ‫‪ p0‬ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ φ0‬ﺗﺨﻠﺨﻞ اوﻟﯿﻪ؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ﮐﻨﻮﻧﯽ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ در ﻓﺸﺎر ‪.

782 ‬‬ ‫‪c f =  0. psi −1 ،‬‬ ‫در ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺘﯽ ﻓﻮق اﺷﺒﺎع‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﺑﺎﻻی ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب اﺳﺖ؛ ﯾﻌﻨﯽ در‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺨﺎزن ﮐﻼﻫﮏ ﮔﺎزی وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﻫﺎل‪ 1‬راﺑﻄﮥ زﯾﺮ را ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ 1.Newman‬‬ .438 10 −6‬‬ ‫‪φ‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(69‬‬ ‫‪ c f‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﺎزﻧﺪ‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪φ‬‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ‪.‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ‬ ‫ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ct = S o c o + S w c w + c f‬‬ ‫ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺤﻘﻖ ﺗﻼش ﮐﺮدهاﻧﺪ راﺑﻄﻪای ﺑﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬اﯾﺠﺎد ﮐﻨﻨﺪ‪ .Hall‬‬ ‫‪2. S w .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪282‬‬ ‫‪ct = S o co + S w c w + S g c g + c f‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(68‬‬ ‫‪ S g . S o‬درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ‪ ،‬آب و ﮔﺎز؛‬ ‫‪ co‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ c w‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی آب‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ c g‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ ct‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ ﻣﺨﺰن‪.‬‬ ‫ﻧﯿﻮﻣﻦ‪ 2‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ‪ 79‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ و ﺳﻨﮓ ﻫﺎی آﻫﮑـﯽ راﺑﻄـﻪای‬ ‫را ﺑﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﺎزﻧﺪ و ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪:‬‬ ‫‪a‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪(1 + cbφ )b‬‬ ‫= ‪cf‬‬ ‫* در ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓﻫﺎ‪:‬‬ ‫‪1.

‬‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺮزﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪۀ ﻧﻔﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻮﻟﺪ ﻧﺎﻣﯿﺪه‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .32 × 10 −6‬‬ ‫‪b = 0.‫‪283‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪a = 97.606 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪c f = ‬‬ ‫‪0.2‬‬ ‫‪1 0.438 ‬‬ ‫) ‪ (0.‬‬ ‫‪ WOC‬و ‪ GWC‬ﻣﺤﺪود ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.Net Pay Thickness‬‬ .2‬را ﺑـﺎ روشﻫـﺎی زﯾـﺮ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( راﺑﻄﮥ ﻫﺎل‬ ‫ب( راﺑﻄﮥ ﻧﯿﻮﻣﻦ‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫اﻟﻒ( راﺑﻄﮥ ﻫﺎل‪:‬‬ ‫‪ 1.699993‬‬ ‫= ‪cf‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﯾﮑﯽ از اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻬﻢ ﺑﺮای ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻣﺨﺰن آﮔـﺎﻫﯽ از ﺣﺠـﻢ اوﻟﯿـﻪ ﻧﻔـﺖ‬ ‫درﺟﺎﺳﺖ‪ .2‬‬ ‫‪‬‬ ‫ب( راﺑﻄﮥ ﻧﯿﻮﻣﻦ‪:‬‬ ‫‪= 2.8535‬‬ ‫‪b = 1.782  −6‬‬ ‫‪10 = 3.202 × 10 6‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪17‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮕﯽ ﺑﺎ ﺗﺨﻠﺨﻞ ‪ 0.‬اﺻﻮﻻً ﻣﺨﺎزن ﺑﺎ ﻣﺮزﻫﺎی زﻣﯿﻦ ﺷﻨﺎﺳـﯽ ﯾـﺎ ﻣﺮزﻫـﺎی ﺳـﯿﺎﻟﯽ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ‪GOC.‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺧﺎﻟﺺ ﻣﻮﻟﺪ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻣﺨﺰن ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ در‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺮداﺷﺖ ﻧﻔﺖ ﻣﺸﺎرﮐﺖ دارد و ﺑﺎ ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1.699993)(79.8181)(0.075‬‬ ‫‪c = 2.699993‬‬ ‫‪c = 79.74 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺧﺎﻟﺺ ﻣﻮﻟﺪ‬ ‫‪97.8181‬‬ ‫* در ﺳﻨﮓﻫﺎی آﻫﮑﯽ‪:‬‬ ‫‪a = 0.32 × 10 −6‬‬ ‫))‪(1 + (0.

‬در اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺨﺎزن ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﺨﺰن ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺎده اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮانﻫﺎی ﭘﺎﯾﯿﻨﯽ ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت زﯾﺮ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺣﺠﻢ ﮐﻞ ﻣﺨﺰن؛‬ ‫•‬ ‫ﮐﻞ ﺑﺎزۀ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی؛‬ ‫•‬ ‫ﮐﻞ ﺑﺎزۀ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﺨﻠﺨﻞ؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪.‬‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﻣﺨﺰن‬ ‫‪1‬‬ ‫اﮐﺜﺮ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری در ﻓﺮاﯾﻨﺪی ﻃﻮﻻﻧﯽ در ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎی درﯾﺎﯾﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﺖ‬ ‫اﯾﺪهال‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﺨﺰن ﻫﻤﮕﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺧﻮاص آن در ﻫﺮ ﻣﮑﺎﻧﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ‬ ‫ﺧﻮاص ﮐﻞ ﻣﺨﺰن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺘﺮاﮐﻢﺷﺪن‪ ،‬اﻧﺤﻼل‪ ،‬دوﻟﻮﻣﯿﺘﯽ ﺷﺪن و ﺳﯿﻤﺎﻧﯽ‬ ‫ﺷﺪن ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﺨﺰن ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺧﻮاص ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬ﺗﺨﻠﺨﻞ‪ ،‬ﺿﺨﺎﻣﺖ‪ ،‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‪ ،‬ﮔﺴﻞ ﻫﺎ و ﻓﺮﮐﭽﺮﻫﺎ‪ ،‬رﺧﺴﺎرهﻫﺎی ﺳﻨﮕﯽ‬ ‫و ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺳﻨﮓ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﻫﻤﮥ اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣﺨﺰﻧﯽ و ﭼﺎه ﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻧﺎﻟﯿﺰﻫﺎی ﻣﻐﺰه‬ ‫و ﻻگﻫﺎی ﭼﺎهﭘﯿﻤﺎﯾﯽ‪ ،‬در ارزﯾﺎﺑﯽ ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺧﺎﻟﺺ ﻣﻮﻟﺪ ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺤﯿﻂﻫﺎی رﺳﻮﺑﮕﺬاری و روﯾﺪادﻫﺎی ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ آن اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﻣﺨﺰن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﻀﺎﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای اراﺋﻪ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ از ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫‪1.Heterogeneity‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪284‬‬ ‫•‬ ‫ﮐﺮان ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺨﻠﺨﻞ؛‬ ‫•‬ ‫ﮐﺮان ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی؛‬ ‫•‬ ‫ﮐﺮان ﺑﺎﻻی درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب‪.‬در‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﻧﺎﻫﻤﮕﻦ‪ ،‬ﺧﻮاص ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻓﻀﺎﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﯿﭻ‬ ‫ﻣﺨﺰﻧﯽ ﻫﻤﮕﻦ ﻧﯿﺴﺖ و درﺟﮥ ﻋﺪم ﺗﺠﺎﻧﺲ و ﻧﺎﻫﻨﺠﺎری ﻧﻮاﺣﯽ آن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬اﮐﺜﺮ آﻧﻬﺎ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺤﯿﻂ رﺳﻮﺑﮕﺬاری و اﻧﻮاﻋﯽ از ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺳﺎﺧﺘﺎری را ﭘﺸﺖ‬ ‫ﺳﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .

‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻘﺪار ﯾﮏ ﺧﺎﺻﯿﺖ در ﺗﻤﺎم ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻣﺨﺰن ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﮕﻨﯽ آن ﭘﺎراﻣﺘﺮ‬ ‫ﺻﻔﺮ اﺳﺖ‪ .‬دﯾﮕﺮ‬ ‫‪1.‬‬ ‫اراﺋﮥ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﻨﺎﺳﺐ از درﺟﮥ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎری ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﺎص ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮمﻫﺎی‬ ‫ﮐﻤّﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪ .‫‪285‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎی ﻓﻀﺎﯾﯽ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﻋﻤﻮدی‬ ‫ﯾﮑﯽ از اوﻟﯿﻦ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﻣﺨﺰن در ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ و ﺗﻔﺴﯿﺮ رﻓﺘـﺎر ﺟﺎﺑـﻪﺟـﺎﯾﯽ‬ ‫ﺳﯿﺎل در ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎی ﺑﺮداﺷﺖ ﺛﺎﻧﻮﯾـﻪ و ‪ 4EOR‬ﺑـﺎ آن روﺑـﺮو ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺳـﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ و‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از داده ﻫﺎی ﻓﺮاوان آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻣﻐﺰه اﺳﺖ‪ . 2‬‬ ‫روش ﻫﺎی زﻣﯿﻦ آﻣﺎری‪ 3‬ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﻤّﯽ اﯾﻦ دو ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬درﺟﮥ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎری ﯾﮏ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻋﺪدی ﻣﺨﺰن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺻﻠﻪ از‬ ‫ﻫﻤﮕﻨﯽ ﯾﺎ ﺛﺒﺎت ﯾﮏ ﭘﺎراﻣﺘﺮ وﯾﮋه را در ﮐﻞ ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻣﺨﺰن ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬‬ ‫واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﮥ ﺧﻮاص اﺻﻠﯽ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬ﺗﺨﻠﺨﻞ‪ ،‬ﺧﺎﺻﯿﺖ‬ ‫ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ و درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻧﺎﻫﻤﮕﻦ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .Geostatistics Method‬‬ ‫‪4.‬در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻨﻬﺎ‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺸﮑﻼت ﺧـﺎص‬ ‫ﺧﻮد را دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﻌﻤﻮﻻًَ ﺑﺎزۀ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﻤﻮﻧﻪﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺷـﺪﺗﯽ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﻘﺪار آن در ﻻﯾﻪﻫﺎ دارد؛ ﭘﺲ ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫درﺟﮥ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎری ﻋﻤﻮدی را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮمﻫﺎی رﯾﺎﺿﯽ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﻨﻨﺪ؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻣﻮﻟﺪ اراﺋﻪ دﻫﻨﺪ‪.‬دو‬ ‫ﻧﻮع ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ وﺟﻮد دارد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﻋﻤﻮدی‪ 1‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﻧﺎﺣﯿﻪای‪.‬در ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ ﮐﺎﻣﻼً ﻫﺘﺮوﺟﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﮕﻨﯽ ﻣﻌﺎدل ﯾﮏ اﺳﺖ‪ .Enhanced Oil Recovery‬‬ .Vertical Heterogeneity‬‬ ‫‪2.Areal Heterogeneity‬‬ ‫‪3.

Parsons Permeability Variation‬‬ ‫‪2.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪286‬‬ ‫درﺟﺎت ﻫﺘﺮوﺟﻨﯽ در ﺑﯿﻦ اﯾﻦ دو ﮐﺮان ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭘـﺎراﻣﺘﺮ در ﮐـﻞ ﺑـﺮای‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای دﯾﮕﺮ ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﮐـﺎر ﻣـﯽرود‪.Lorenz Coefficient‬‬ .‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﻨﻨﺪۀ ﻫﺘﺮوﺟﯿﻨﺘﯽ‬ ‫ﻋﻤﻮدی ﺳﺎزﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﺮاوان اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی داﯾﮑﺴﺘﺮا – ﭘﺎرﺳﻮﻧﺰ‪V 1‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﻟﻮرﻧﺰ ‪L‬؛‬ ‫‪2‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی داﯾﮑﺴﺘﺮا – ﭘﺎرﺳﻮﻧﺰ‬ ‫داﯾﮑــﺴﺘﺮا و ﭘﺎرﺳــﻮﻧﺰ ﻣﻔﻬــﻮم ﺿــﺮﯾﺐ ﭘﺮاﮐﻨــﺪﮔﯽ ﻧﻔﻮذﭘــﺬﯾﺮی ‪ V‬را ﺑـﻪ ﺻــﻮرت‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی آﻣﺎری ﻧﺎﻫﻤﮕﻨﯽ ﯾﮏ دﺳﺘﻪ داده ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .1‬و‬ ‫‪ k 50‬اراﺋﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ؛‬ ‫‪1.‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه ﮐﻪ دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﻟﮕـﺎرﯾﺘﻤﯽ ﺗﻮزﯾـﻊ ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪،‬‬ ‫ﯾﻌﻨــﯽ ﻓﺮاﯾﻨــﺪﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘــﯽ ﺗﻮﻟﯿــﺪ ﻧﻔﻮذﭘــﺬﯾﺮی در ﺳــﻨﮓ ﻫــﺎی ﻣﺨــﺰن ﺑﺎﻋــﺚ ﺗﻮزﯾــﻊ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی در ﻣﺨﺰن ﺣﻮل ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺧﻼﺻـﻪ ﻣﺮاﺣـﻞ ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت ﺗﻌﯿـﯿﻦ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ‪ V‬در زﯾﺮ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1‬ـ آراﯾﺶ ﻧﺰوﻟﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻐﺰهﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﺷﺎن )از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﮐﻤﺘﺮ(؛‬ ‫‪2‬ـ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ درﺻﺪ ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﯿﺸﺘﺮی از آن ﻧﻤﻮﻧﻪ‬ ‫دارد؛‬ ‫‪3‬ـ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﻤﻮدار ﻟﮕﺎرﯾﺘﻢ ـ اﺣﺘﻤﺎل و رﺳﻢ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی روی ﻣﻘﯿﺎس‬ ‫ﻟﮕﺎرﯾﺘﻤﯽ و درﺻﺪ ﺿﺨﺎﻣﺖ روی ﻣﻘﯿﺎس اﺣﺘﻤﺎل )ﺷﮑﻞ ‪(29-4‬؛‬ ‫‪4‬ـ رﺳﻢ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺧﻂ ﮔﺬرا از ﺑﯿﻦ ﻧﻘﺎط ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ؛‬ ‫‪5‬ـ ﻗﺮاﺋﺖ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی در ‪ 84.1%‬و ‪ 50%‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﮐﻪ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ‪ k 84.The Dykstra.‬داﯾﮑﺴﺘﺮا و ﭘﺎرﺳﻮﻧﺰ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﻮزﯾﻊ وﯾـﮋهای را ﻃﺮاﺣـﯽ ﮐـﺮده اﻧـﺪ‪ .

1‬‬ ‫‪k 50‬‬ ‫=‪V‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪18‬‬ ‫در ﺟﺪول زﯾﺮ دادهﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ ﻣﻐﺰه ﺑﺮای ﺳﻪ ﭼﺎه ﻣﻮﺟﻮداﻧﺪ‪:‬‬ .‫‪287‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪6‬ـ ﺿﺮﯾﺐ ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی داﯾﮑﺴﺘﺮا – ﭘﺎرﺳﻮﻧﺰ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(70‬‬ ‫‪k 50 − k 84.

‫‪288‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :29‬ﻣﻘﯿﺎس اﺣﺘﻤﺎل‪ -‬ﻟﮕﺎرﯾﺘﻢ‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی داﯾﮑﺴﺘﺮا – ﭘﺎرﺳﻮﻧﺰ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪1‬ـ آراﯾﺶ ﻧﺰوﻟﯽ ﺗﻤﺎم دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ %‬ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮ‪:‬‬ .

Premeability Ordering Technique‬‬ .‫‪289‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪2‬ـ رﺳﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺻﺪ ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ ﺑﺎ ‪ k‬ﺑﺰرﮔﺘـﺮ در ﻣﻘﯿـﺎس ﻟﮕـﺎرﯾﺘﻢ‪-‬‬ ‫اﺣﺘﻤﺎل‪) 1‬ﺷﮑﻞ ‪ (30-4‬و ﻗﺮاﺋﺖ ‪ k 84.Log.1‬و ‪: k 50‬‬ ‫‪k 50 = 68mD‬‬ ‫‪k 84.‬روش‬ ‫داﯾﮑﺴﺘﺮا – ﭘﺎرﺳﻮﻧﺰ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻣﺮﺗﺐ ﮐﺮدن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ 2‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.5‬‬ ‫‪= 0.57‬‬ ‫‪68‬‬ ‫= ‪V‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮐﺎﻣﻼً ﻫﻤﮕﻦ اﮔﺮ ﻫﻤـﮥ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮیﻫـﺎ ﺑـﺎ ﻫـﻢ‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺻـﻮرت ﮐـﺴﺮ ﯾـﺎ ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (70-4‬و ﻣﺘﻌﺎﻗﺒـﺎً ‪ V‬ﺻـﻔﺮ ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ .1 = 29.Permeability Scale‬‬ ‫‪2.5mD‬‬ ‫‪3‬ـ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ V‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(70-4‬‬ ‫‪68 − 29.‬‬ ‫‪1.

‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻘﯿﺎس ﻟﮕﺎرﯾﺘﻢ – اﺣﺘﻤﺎل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﻣﻘﯿﺎس ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را ﺑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی درﺻﺪی ﻣﻌﺎدل اﺧﺘﺼﺎص دﻫﺪ و ﺑﺎ اﯾﻦ روش‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺑﺎزه در ﻧﻘﻄﮥ وﺳﻂ آن ﺑﺎزه ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﻣﻘﺪار ﺗﺨﻠﺨﻞ را در ﮐﻞ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﻤﮕﻦ در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪.‫‪290‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :30‬درﺻﺪ ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺳﯿﻼبزﻧﯽ‪ ،1‬اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻻﯾﻪ ﺑﺎ ﺿﺨﺎﻣﺖ ﯾﮑﺴﺎن و‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻔﺎوت ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮد‪ .Water Flooding‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪19‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎی ﻣﺜﺎل ‪ ،18-4‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻻﯾﻪای را ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫ده ﻻﯾﻪای ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪ .‬‬ ‫‪1.

‬‬ ‫ﻣﺮاﺣﻞ زﯾﺮ ﺧﻼﺻﻪای از روش ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ﻟﻮرﻧﺰ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪1‬ـ ﻣﺮﺗﺐ ﮐﺮدن ﻧﺰوﻟﯽ ﻫﻤﮥ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی؛‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ ﺗﺮم اﺻﻄﻼﺣﺎً ﺿﺮﯾﺐ ﻟﻮرﻧﺰ‪ 2‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و ﺑﯿﻦ‬ ‫ﺻﻔﺮ )ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮐﺎﻣﻼًَ ﻫﻤﮕﻦ( ﺗﺎ ﯾﮏ )ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮐﺎﻣﻼً ﻧﺎﻫﻤﮕﻦ( اﺳﺖ‪.Schmalz and Rahme‬‬ ‫‪2.‫‪291‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﻤﻮدار ﻟﮕﺎرﯾﺘﻢ – اﺣﺘﻤﺎل داﯾﮑﺴﺘﺮا – ﭘﺎرﺳﻮﻧﺰ )ﺷﮑﻞ ‪،(30-4‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ده ﻻﯾﻪای ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و ﺗﺨﻠﺨﻞ از ﯾﮏ دﯾﺪ ﻓﻨﯽ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﻫﻢ ارﺗﺒﺎط ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ در‬ ‫ﺳﻨﮕﯽ ﺑﺎ ﻟﯿﺘﻮﻟﻮژی و ﺗﻮزﯾﻊ اﻧﺪازه ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﯾﮑﺴﺎن ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .Lorenz Coefficient‬‬ .‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﻟﻮرﻧﺰ ‪L‬‬ ‫اﺷﻤﺎﻟﺰ و راﻫﻢ‪ 1‬ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻣﻨﻔﺮدی را اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ ﮐﻪ درﺟﮥ ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ درون ﯾﮏ‬ ‫ﻧﺎﺣﯿﻪ ﻣﻮﻟﺪ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬در‬ ‫ﺑﻌﻀﯽ ﺣﺎﻻت‪ ،‬ﻧﻤﻮدارﻫﺎی ﻟﮕﺎرﯾﺘﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺗﺨﻠﺨﻞ ﭘﯽ در ﭘﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺧﻂ راﺳﺖ ﮔﺬرا از ﺑﯿﻦ ﻧﻘﺎط رﺳﻢ ﻣﯽﺷﻮد‪.

‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 31-4‬ﻧﻤﺎﯾﺸﯽ از ﺗﻮزﯾﻊ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺟﺮﯾﺎن را ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﺿﺮﯾﺐ ﻟﻮرﻧﺰ ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪Aup‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(71‬‬ ‫‪Adown‬‬ ‫=‪L‬‬ ‫‪ Aup‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺑﺎﻻی ﺧﻂ راﺳﺖ؛‬ ‫‪ Adown‬ﻣﺴﺎﺣﺖ زﯾﺮ ﺧﻂ راﺳﺖ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪292‬‬ ‫‪2‬ـ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺗﺠﻤﻌﯽ‬ ‫‪∑ kh‬‬ ‫و ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺣﺠﻢ ﺗﺠﻤﻌﯽ ‪ ∑ φh‬؛‬ ‫‪3‬ـ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﮐﺮدن ﻫﺮ دو ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺑﻪ ﻃﻮریﮐﻪ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻫﺎی ﺗﺠﻤﻌﯽ ﺑﯿﻦ ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ﯾﮏ‬ ‫ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ؛‬ ‫‪4‬ـ رﺳﻢ ﻇﺮﻓﯿﺖ اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺷﺪه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻇﺮﻓﯿﺖ اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ ﺣﺠﻢ‬ ‫ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺷﺪه در ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ‪.747525 L − 1.‬از رﺳـﻢ اﯾـﻦ ﻧﻤـﻮدار ﻣـﯽﺗـﻮان ﺑـﺮای ﺗﻮﺻـﯿﻒ ﮐﻤـﯽ‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﻣﺨﺰن اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬ﺷﮑﻞ رﯾﺎﺿﯽ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت دو ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(72‬‬ ‫‪L = 0.‬ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ درﺟﮥ اﺧـﺘﻼف ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ﺑـﺎﻻ و ﭘـﺎﯾﯿﻦ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﻤﻮدار ﺗﻘﻌﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑـﺎﻻی ﮔﻮﺷـﻪ ﭼـﭗ ﺧﻮاﻫـﺪ داﺷـﺖ‬ ‫)ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ (31‬ﮐﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺷﺪت اﻧﺤﺮاف از ﺧـﻂ‬ ‫راﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد‪ .701023 L3‬‬ .066405V 2 − 0.339794V + 1.‬‬ ‫ﻣﻘﺪار اﯾﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺑﯿﻦ ﺻﻔﺮ و ﯾﮏ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﻔﺮ ﻫﻤﮕﻨﯽ ﮐﺎﻣﻞ و ﯾﮏ ﻫﺘﺮوﺟﯿﻨﺘﯽ‬ ‫ﮐﺎﻣﻞ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 32-4‬راﺑﻄﮥ ﺿﺮﯾﺐ ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ‪ V‬ﺑـﺎ ﺿـﺮﯾﺐ ﻟـﻮرﻧﺰ ‪ L‬را ﻧـﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬در ﯾـﮏ ﺳﯿـﺴﺘﻢ‬ ‫ﮐﺎﻣﻼً ﻫﻤﮕﻦ ﻫﻤﮥ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮاﻧﺪ و ﻧﺘﯿﺠﮥ رﺳﻢ ﻧﻤﻮدار‬ ‫‪ ∑ kh‬و ‪∑ φh‬‬ ‫ﺧﻄﯽ راﺳﺖ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺷﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .0597110 −4 + 1.468855 L2 + 0.3852407V 3‬‬ ‫)‪4‬ـ‪(73‬‬ ‫‪V = −5.0116356 + 0.

‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪1‬ـ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺮدن ﻧﺰوﻟﯽ دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ ∑ kh‬و ‪∑ φh‬‬ ‫‪:‬‬ ‫ﻧﺮﻣـﺎﻟﯿﺰه‬ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل‪4‬ـ‪20‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺜﺎل ‪ 18-4‬و ﺑﺎ ﻓﺮض ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻫﻤﮕﻦ‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ ﻟﻮرﻧﺰ را‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪293‬‬ ‫دو ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ در ﺑﺎزهﻫﺎی ‪ 0 < L < 1‬و ‪ 0 < V < 1‬ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده اﻧﺪ‪.

‫‪294‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :31‬ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :32‬راﺑﻄﮥ ‪ L‬و ‪V‬‬ .

(33-4‬‬ ‫‪3‬ـ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺿﺮﯾﺐ ﻟﻮرﻧﺰ ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮدن ﻧﺎﺣﯿﮥ ﺑـﺎﻻی ﺧـﻂ راﺳـﺖ )ﻧﺎﺣﯿـﻪ ‪ (A‬ﺑـﻪ‬ ‫ﻧﺎﺣﯿﮥ زﯾﺮ ﺧﻂ راﺳﺖ )ﻧﺎﺣﯿﻪ ‪:(B‬‬ ‫‪L = 0.42‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :33‬ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ‪20-4‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :34‬ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺿﺨﺎﻣﺖ اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ‬ .‫‪295‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪2‬ـ رﺳﻢ ﻇﺮﻓﯿﺘﻬﺎی ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه در ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ )ﺷﮑﻞ ‪.

‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪21‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺜﺎل ‪ ،18-4‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ده ﻻﯾﻪای را‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﻧﺘﺎﯾﺞ را ﺑﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ روش داﯾﮑﺴﺘﺮا‪ -‬ﭘﺎرﺳﻮﻧﺰ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪296‬‬ ‫ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﻧﻤـﻮدار ﻇﺮﻓﯿـﺖ اﻧﺒﺎﺷـﺘﯽ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫‪∑ kh‬‬ ‫ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ ‪) ∑ h‬ﺑـﺪون‬ ‫ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰاﺳﯿﻮن( ﺗﺸﮑﯿﻞ )ﺷﮑﻞ ‪ (34-4‬و ﺑﺮای ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﺑـﻪ‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﻻﯾﻪﻫﺎی اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪۀ ﻣﺨﺰن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .(35-4‬‬ ‫و ‪ ∑ h‬ﻣﺜﺎل ‪،20-4‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ ∑ kh :35‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪∑ h‬‬ ‫ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ‪21-4‬‬ ‫رﺳﻢ ‪∑ kh‬‬ ‫ﺑﺮ‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪1‬ـ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪۀ‬ ‫‪∑ kh‬‬ ‫ﺣﺴﺐ ‪ ∑ h‬در ﻣﻘﯿﺎس ﮐﺎرﺗﺰﯾﻦ )ﺷﮑﻞ ‪.‬اﮔﺮ ﺑﺎزهﻫﺎی ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ ،(34-4‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﺑـﺮای ﻫـﺮ ﺑـﺎزۀ ﺿـﺨﺎﻣﺘﯽ )ﻻﯾـﻪ( از‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ ‪ kh‬اﻓﺰاﯾﺸﯽ ﺑﻪ ﺿﺨﺎﻣﺖ اﻓﺰاﯾﺸﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﻟﺰوﻣﯽ ﻧﺪارد ﺑﺎزهﻫﺎی ﺿﺨﺎﻣﺘﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.

‫‪297‬‬ ‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬ ‫‪2‬ـ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﺤﻮر ‪ x‬ﻫﺎ ﺑﻪ ده ﻗﻄﻌﮥ ﻣﺴﺎوی )ﻫﺮ ﻗﻄﻌﻪ ﻣﻌﺎدل ‪.( 6.‬ﺑﺮای ﻓﻬﻢ و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ رﻓﺘﺎر‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺨﺰن در زﯾﺮزﻣﯿﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﺻﺤﯿﺢ و ﻣﻔﺼﻠﯽ از ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺮ ﺳﻄﺤﯽ ﻻزماﻧﺪ‪ .‬‬ ‫ﻫﺘﺮوﺟﻨﯿﺘﯽ ﻧﺎﺣﯿﻪای‬ ‫در ﻫﻤﺎن روزﻫﺎی اوﻟﯿﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﻓﻬﻤﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﺨﺎزن در ﺟﻬﺖ‬ ‫ﻫﺎی ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ دارﻧﺪ‪ .5 ft‬‬ ‫‪3‬ـ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪ k‬ﻫﺮ ﺑﺎزه‪:‬‬ ‫در روشﻫﺎی ﻣﺮﺗﺐ ﮐﺮدن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺎﺣﯿﻪای‪ ،‬ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺳﻨﮓ ﻫﺎ را در‬ ‫ﺳﺘﻮن ﻫﺎ ﻋﻤﻮدی در ﻧﻈﺮ ﻧﻤﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻻﯾﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه ﯾﺎ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ‬ ‫روش ﻣﮑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (54-4‬و )‪ ( 55-4‬ﺑﺮای ﻫﺮ‬ ‫ارﺗﻔﺎع ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻻﯾﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪.‬اﯾﻦ روش ﺑﻪ روش‬ ‫ﻣﮑﺎﻧﯽ‪ 2‬ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .Miller and Lents‬‬ ‫‪2.‬در‬ ‫‪1.‬ﻓﺮض ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﻤﮥ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﯾﮑﺴﺎن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.Positional Method‬‬ .‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯿﻠﺮ و ﻟﻨﺘﺲ‪ 1‬ﺣﺮﮐﺖ ﺳﯿﺎل درون ﻣﺨﺰن در ﻣﮑﺎن ﻋﻤﻮدی ﻧﺴﺒﯽ ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ )ﯾﻌﻨﯽ در ﯾﮏ ارﺗﻔﺎع ﯾﮑﺴﺎن اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد( و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی در اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ‬ ‫)ﻻﯾﻪ( ﺑﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﻬﺘﺮ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻫﻤﮥ دادهﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت آﻣﺎری در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻮزﯾﻊ آﻣﺎری ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ ،‬ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﺿﺨﺎﻣﺖ درون ﻣﺨﺰن را ﺗﻮﺻﯿﻒ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .

‬ﻣﺸﮑﻞﺗﺮﯾﻦ ﺧـﻮاص ﻣﺨـﺰن ﺑـﺮای‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺳﻄﺢ و ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫‪1.Regional Variables‬‬ .‬ﺑﺎ‬ ‫اﯾﻦ روش اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ ﺑﯿﻦ ﭼﺎه ﻫﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪاﻧﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪298‬‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﯿﺖ‪ ،‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ آب و ﮔﺎز ﺑﻪ اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺰن )ﺷﮑﻞ ﺳﺎﺧﺘﺎر و ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻻﯾﻪ( و ﻣﻘﺎدﯾﺮ‬ ‫ﻣﺤﻠﯽ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ )ﮐﻪ در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺘﻔﺎوتاﻧﺪ( و ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻣﺸﺮوط اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ روشﻫﺎ دادهﻫﺎی ﻣﻌﻠﻮم‬ ‫ارﺗﻔﺎع ﯾﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی دروﻧﯿﺎﺑﯽ و ﺑﻪ ﻣﺎورای اﯾﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﺴﻂ داده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺻﺤﺖ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت ﺗﻔﺼﯿﻠﯽ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﻨﻨﺪۀ‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺴﯿﺎر واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬اﯾﻦ ﻧﻘﺸﻪﻫﺎ ﺑﺎ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت اﺗﻮﻣﺎﺗﯿﮏ ﺷﺒﮑﻪﺑﻨﺪی و ﮐﺎﻧﺘﻮرﺑﻨﺪی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .Johnson‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫اﻧﻮاع ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ از ﺗﮑﻨﯿﮑﻬﺎی ﺗﺨﻤﯿﻦ زﻣﯿﻦ آﻣﺎری ﺑﺮای اراﺋﮥ روﺷﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﻀﺎﯾﯽ ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .Pulse Testing‬‬ ‫‪3.‬در اﯾﻦ روش‪،‬‬ ‫دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺎﻟﺴﯽ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺑﺎر در ﯾﮏ ﭼﺎه ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و در ﭼـﺎه ﻣﺠـﺎور‬ ‫ﻋﮑﺲاﻟﻌﻤﻞ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻫﻨـﻮز ﻫـﻢ داﺷـﺘﻦ اﻃﻼﻋـﺎت ﮐـﺎﻓﯽ از ﺗﻮزﯾـﻊ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی در ﻣﺨﺰن ﺑﺮای ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﯾﮏ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺮداﺷﺖ ﺿﺮوری اﺳﺖ‪.‬ﺑﺎ اﯾﻦ روش ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺟﺮﯾﺎن ) ‪( kh‬‬ ‫و ﻇﺮﻓﯿﺖ اﻧﺒﺎﺷﺖ ) ‪ (φh‬ﺳﺎزﻧﺪ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ ﻣﻌﻤﻮﻻً‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺿﺪ و ﻧﻘﯿﻀﯽ دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﯾﮏ ﺧﺼﻮﺻﯿﺖ ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪۀ رﻓﺘﺎر ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ؛‬ ‫•‬ ‫ﯾﮏ ﺧﺼﻮﺻﯿﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎری ﻣﻨﻌﮑﺲ ﮐﻨﻨﺪۀ اﺗﺼﺎﻻت ﻧﻘﻄﻪ دادهﻫﺎ‪.‬اﯾﻦ‬ ‫ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه‪ 3‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ اﺑﺰار زﻣﯿﻦ آﻣﺎری ﻧﻤﺎﯾﺶ دﻫﻨﺪۀ ﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ ﯾﮏ ﻧﻘﺸﮥ ﺑﺼﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﯾﮏ دﺳﺘﻪ داده را ﺑﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖﺷﺎن ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﻣﻔﻬﻮم ﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ ﻓﻀﺎﯾﯽ ﻧﻘﻄﻪ‬ ‫دادهﻫﺎی ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻫﻢ اﺣﺘﻤﺎﻻً ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻧﻘﻄﻪ دادهﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﻫﻢ ﻓﺎﺻﻠﻪ دارﻧﺪ ﺷﺒﯿﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫روش ﭼﺎهآزﻣﺎﯾﯽ اﺑﺪاع ﺟﺎﻧﺴﻮن‪ 1‬و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ ﺑﻪ آزﻣﺎﯾﺶ ﭘﺎﻟﺴﯽ‪ 2‬ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻐﯿﺮاﻧـﺪ‬ ‫و اﻧﺪازهﮔﯿﺮی آﻧﻬﺎ ﻧﯿﺰ دﺷـﻮارﺗﺮ اﺳـﺖ‪ .

‫‪299‬‬

‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬

‫ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺿﺨﺎﻣﺖ ﺧﺎﻟﺺ ﺗﻌﺪاد ﻣﺤﺪودی از ﭼﺎه ﻫﺎ در ﯾﮏ ﻣﯿﺪان ﯾﮏ‬
‫رﻓﺘﺎر ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ ﯾﺎ ﺗﺼﺎدﻓﯽ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺎ ﺣﻔﺮ ﭼﺎه ﻫﺎی ﺑﯿﺸﺘﺮ آﻧﻬﺎ رﻓﺘﺎری‬
‫ﻫﻤﻮارﺳﺎز و ﻣﺘﺼﻞ ﮐﻨﻨﺪه از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮل ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﺠﺎد ﺷﻮد‬
‫ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﻣﻨﻈﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎری و ﺗﺼﺎدﻓﯽ را در ﺑﺮﮔﯿﺮد‪ .‬در زﻣﯿﻦ آﻣﺎر‪ ،‬ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ رواﺑﻂ‬
‫ﻓﻀﺎﯾﯽ و ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه از وارﯾﻮﮔﺮام‪ 1‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬
‫ﭼﻨﺪﯾﻦ روش ﻣﺘﺪاول ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ و دروﻧﯿﺎﺑﯽ ﺑﺮای ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه در‬
‫ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ آﻧﻬﺎ از ﻋﺒﺎرت ﻋﻤﻮﻣﯽ زﯾﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬
‫)‪4‬ـ‪(74‬‬

‫‪n‬‬

‫) ‪Z * ( x ) = ∑ λi Z ( xi‬‬
‫‪i =1‬‬

‫)‪4‬ـ‪(75‬‬
‫) ‪ Z * (xi‬ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه در ﻣﮑﺎن ‪ x‬؛‬

‫‪=1‬‬

‫‪n‬‬

‫‪i‬‬

‫‪∑λ‬‬
‫‪i =1‬‬

‫) ‪ Z (xi‬ﻣﻘﺪار اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪۀ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪﺑﻨﺪی ﺷﺪه در ﻣﮑﺎن ‪ xi‬؛‬
‫‪ λi‬ﺿﺮﯾﺐ وزﻧﯽ؛‬
‫‪ n‬ﺗﻌﺪاد ﻧﻘﻄﻪ دادهﻫﺎی ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻫﻢ‪.‬‬
‫روشﻫﺎی ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ و دروﻧﯿﺎﺑﯽ ﻣﺘﺪاول در اﻟﮕﻮرﯾﺘﻢ رﯾﺎﺿﯽ ﺑﻪ ﮐﺎر رﻓﺘﻪ در ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ‬
‫ﺿﺮاﯾﺐ وزﻧﯽ ‪ λi‬اﺧﺘﻼف دارﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑـﺎ دﯾﮕـﺮ روش ﻫـﺎی دروﻧﯿـﺎﺑﯽ‪ ،‬اﺻـﺎﻟﺖ‬
‫زﻣﯿﻦ آﻣﺎری ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐـﻪ دﻗـﺖ و ﺻـﺤﺖ ﺗﺨﻤـﯿﻦ در ﯾـﮏ ﻧﻘﻄـﮥ ﻣﻌـﯿﻦ‬
‫)و ‪ ( λi‬ﺑﻪ دو ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪1 :‬ـ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻫﻨﺪﺳﯽ و ‪2‬ـ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻓﻀﺎﯾﯽ آﻣـﺎری‬
‫روﯾﺪاد ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‪.‬‬
‫اوﻟﯿﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻫﻨﺪﺳﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ و ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﮑﺎن ﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻘﺎط اﻧﺪازهﮔﯿﺮی‬
‫ﺷﺪه ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ ﺗﺨﻤﯿﻦ زده ﺷﺪه‪ .‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﻘﻄﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺎ ﻧﻘﺎط دﯾﮕﺮ اﺣﺎﻃﻪ‬

‫‪1- Variogram‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫‪300‬‬

‫ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺨﻤﯿﻨﯽ ﺑﻬﺘﺮ از زﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ آن ﻧﻘﻄﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ در ﯾﮏ ﻧﺎﺣﯿﻪ‬
‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺎ روشﻫﺎی دروﻧﯿﺎﺑﯽ ﮐﻼﺳﯿﮏ )ﭼﻨﺪ ﺟﻤﻠﻪای‪ ،‬رﮔﺮﺳﯿﻮن‬
‫ﭼﻨﺪ ﮔﺎﻧﻪ و ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت( در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت وارد ﺷﺪه اﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ‬
‫ﮐﻪ ﭘﺪﯾﺪهﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺪه ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﺎرﺑﺮدی ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫در اداﻣﻪ ﺳﻪ روش ﻣﺘﺪاول دروﻧﯿﺎﺑﯽ )ﯾﺎ ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ( ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪:‬‬

‫روش ﭼﻨﺪ ﺿﻠﻌﯽ‬

‫‪1‬‬

‫اﯾﻦ ﺗﮑﻨﯿﮏ ﺑﺮ ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷـﺪه از ﻣﺘﻐﯿـﺮ ﻣﻨﻄﻘـﻪﺑﻨـﺪی‬
‫ﺷﺪه ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﮑﺎﯾﺖ از آن دارد ﮐﻪ ﻫﻤﮥ ﺿﺮاﯾﺐ وزﻧﯽ‬
‫‪ λi‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (72-4‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺻﻔﺮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺟﺰ ‪ λi‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﮐﻪ ﯾﮏ اﺳﺖ‪.‬‬

‫روش ﻣﻌﮑﻮس ﻓﺎﺻﻠﻪ‬

‫‪2‬‬

‫ﺑﺎ اﯾﻦ روش‪ ،‬ﻧﻘﻄﻪ دادهﻫﺎ در ﺣﯿﻦ ﺑﺮوﻧﯿﺎﺑﯽ وزن داده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ‬
‫ﺗﺄﺛﯿﺮات ﯾﮏ ﻧﻘﻄﻪ داده ﺑﺮ دﯾﮕﺮی ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺎﺻﻠﻪ از ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﮐﻢ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬
‫در روش ﻋﮑﺲ ﻓﺎﺻﻠﻪ‪ ،‬ﺿﺮﯾﺐ وزﻧﯽ ‪ ، λi‬ﺑﺎ ﻋﮑﺲ ﻓﺎﺻﻠﮥ ﻣﻘﺪار اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه‬
‫و ﻧﻘﻄﮥ ﺗﺨﻤﯿﻦ زده ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه ﺗﻌﻠﻖ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪:‬‬
‫‪1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪d‬‬
‫‪λi = n i ‬‬
‫‪1‬‬
‫‪ ‬‬
‫∑‬
‫‪i =1  d i ‬‬

‫)‪4‬ـ‪(76‬‬

‫‪ d i‬ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﻘﺪار اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه و ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ؛‬
‫‪ n‬ﺗﻌﺪاد ﻧﻘﺎط ﻣﺠﺎور‪.‬‬

‫‪1- The Polygon Method‬‬
‫‪2- The Inverse Distance Method‬‬

‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬

‫روش ﻣﺮﺑﻊ ﻣﻌﮑﻮس ﻓﺎﺻﻠﻪ‬

‫‪301‬‬
‫‪1‬‬

‫در اﯾﻦ روش ﺑﻪ ازای ﻣﺮﺑﻊ ﻋﮑﺲ ﻓﺎﺻﻠﮥ ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪ داده ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ ﺗﺨﻤﯿﻦ زده ﺷﺪه ﺑﻪ‬
‫آن وزن داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬
‫‪2‬‬

‫‪1‬‬
‫‪ ‬‬
‫‪d‬‬
‫‪λi =  i  2‬‬
‫‪n‬‬
‫‪1‬‬
‫‪ ‬‬
‫∑‬
‫‪i =1  d i ‬‬

‫)‪4‬ـ‪(77‬‬

‫اﯾﻦ روش ﺑﯿﺶ از روشﻫﺎی ﻗﺒﻠﯽ ﺑﻪ ﭼﺎهﻫﺎی ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ وزن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬

‫ﻣﺜﺎل ‪4‬ـ‪22‬‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ 36-4‬ﻣﮑﺎن ﭼﻬﺎر ﭼﺎه‪ ،‬ﻓﻮاﺻﻞ آﻧﻬﺎ و ﻧﻘﻄﮥ ‪ x‬را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬
‫ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻫﺮ ﻣﮑﺎن ﭼﺎه ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬

‫ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را در ﻣﮑﺎن ‪ x‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻫﺎی ﭼﻨـﺪ ﺿـﻠﻌﯽ و دو روش‬
‫ﻋﮑﺲ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺑﺰﻧﯿﺪ‪.‬‬

‫ﺟﻮاب‬
‫* روش ﭼﻨﺪ ﺿﻠﻌﯽ‪:‬‬
‫ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮﯾﻦ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﭼﺎه ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ ‪ x‬ﭼﺎه ﺷﻤﺎرۀ ‪ 1‬ﺑﺎ ﻓﺎﺻﻠﮥ ‪ 170 ft‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺛﺒﺖ ﺷﺪه در اﯾﻦ ﭼﺎه ‪ 73mD‬اﺳﺖ؛ ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی در‬
‫ﻧﻘﻄﮥ ‪ x‬ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬
‫‪1- The Inverse Distance Squared Method‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫‪302‬‬

‫‪k = (1)(73) + (0)(110) + (0)(200) + (0)(140) = 73mD‬‬

‫ﺷﮑﻞ ‪4‬ـ‪ :36‬ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﭼﺎه ﻫﺎی ﻣﺜﺎل ‪22-4‬‬

‫* روش ﻣﻌﮑﻮس ﻓﺎﺻﻠﻪ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﺿﺮاﯾﺐ وزﻧﯽ را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (76-4‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬

‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را در ﻧﻘﻄﮥ ‪ x‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (74-4‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪:‬‬
‫‪k = (0.3711)(73) + (0.3145)(110) + (0.1509)(200) + (0.1635)(140) = 114.8mD‬‬

‫* روش ﻣﺮﺑﻊ ﻣﻌﮑﻮس ﻓﺎﺻﻠﻪ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (77-4‬ﺿﺮاﯾﺐ وزﻧﯽ را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬

‫‪303‬‬

‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬

‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را در ﻣﮑﺎن ‪ x‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (72-4‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪:‬‬
‫‪k = (0.4795)(73) + (0.3425)(110) + (0.0822)(200) + (0.0958)(140) = 102.5mD‬‬

‫ﻣﺴﺎﺋﻞ‬
‫‪ (1‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ‪:‬‬
‫‪φ = 12%‬‬
‫‪γ o = 0.7‬‬

‫‪API = 45 o‬‬
‫‪Rsb = 750 scf STB‬‬

‫‪A = 1000acres‬‬
‫‪h = 25 ft‬‬
‫‪S wi = 30%‬‬
‫‪pi = 3500 psi‬‬
‫‪pb = 3500 psi‬‬
‫‪T = 160 o F‬‬

‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( ﻧﻔﺖ درﺟﺎی اوﻟﯿﻪ در واﺣﺪ ‪ STB‬؛‬
‫ب( ﺣﺠﻢ اوﻟﯿﻪ ﮔﺎز ﺣﻞ ﺷﺪه در ﻧﻔﺖ‪.‬‬
‫‪ (2‬ﺑﺮداﺷﺖ ﻫﺎی زﯾﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻣﻮﻟﺪﻧﺪس ﻣﺮﺑﻮطاﻧﺪ‪:‬‬

‫‪304‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺘﻮﺳﻂ؛‬
‫ب( درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ آب و ﻧﻔﺖ )ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﻫﯿﭻ ﮔﺎزی در ﻣﺨﺰن وﺟﻮد‬
‫ﻧﺪارد(‪.‬‬
‫‪ (3‬دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ آب – ﻧﻔﺖ ﭼﻨﯿﻦاﻧﺪ‪:‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻐﺰه اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﺑﺮای ﺗﻮﻟﯿﺪ دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ از ﻻﯾﻪای ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬
‫ﻣﻄﻠﻖ ‪ 300mD‬و ﺗﺨﻠﺨﻞ ‪ 17%‬ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ را ﺑـﺮای‬
‫ﻻﯾﻪای دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی آن ‪ 15%‬و ‪ 200mD‬اﺳﺖ ﺑﻪ دﺳـﺖ آورﯾـﺪ‪.‬‬
‫ﮐﺸﺶ ﺳﻄﺤﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 35 dynes cm‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ (4‬ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﭘﻨﺞ ﻻﯾﻪ ﺑﺎ دﺳﺘﻪای از ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ – درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬
‫ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ‪4‬ـ‪ .(6‬اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﻮﺟﻮداﻧﺪ‪:‬‬

‫‪WOC = 6070 ft‬‬

‫‪ρ w = 65 lb ft 3‬‬
‫‪ρ o = 32 lb ft 3‬‬

‫ﭘﺮوﻓﯿﻞﻫﺎی درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ و آب را ﺑﺮای اﯾﻦ ﻣﺨﺰن ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬

‫‪305‬‬

‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬

‫‪ (5‬ﺑﺎ ﻓﺮض ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار آرام‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را ﺑﺎ دادهﻫﺎی زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫‪A = 2cm 2‬‬

‫‪ = 2 cm 3 sec‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‬

‫‪L = 3cm‬‬

‫‪ = 2atm‬ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻ دﺳﺘﯽ‬

‫‪T = 65 o F‬‬

‫‪ = 1atm‬ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺘﯽ‬
‫‪ = 0.018cp‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‬

‫‪ (6‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ را ﺑﺎ دادهﻫﺎی زﯾﺮ )ﺣﺎﺻﻞ از آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻣﻐﺰه( ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬

‫‪ (7‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ ﺑﺎ ﭼﻬﺎر ﻻﯾﻪ ﻣﺘﻮاﻟﯽ را ﺑﺎ ﻓﺮض‬
‫اﻟﻒ( ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ‬
‫ب( ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ ) ‪( rw = 0.3 ft , re = 1450 ft‬‬
‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬

‫‪ (8‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ ﺑﺎ ﺗﺨﻠﺨﻞ و درﺟﮥ اﺷـﺒﺎع آب ‪ 15%‬و ‪ 20%‬را‬
‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬

‫‪306‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫‪ (9‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺟﺪول زﯾﺮ‪:‬‬

‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﻟﻒ( ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ؛‬
‫ب( ﺿﺮﯾﺐ ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی؛‬
‫ج( ﺿﺮﯾﺐ ﻟﻮرﻧﺰ؛‬
‫د( ﺑﺎ ﻓﺮض ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺨﺰﻧﯽ ﭼﻬﺎر ﻻﯾﻪ ﺑﺎ ﻃﻮﻟﻬﺎی ﺑﺮاﺑﺮ‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺮ ﻻﯾﻪ‪.‬‬

‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬

‫‪307‬‬

‫‪ (10‬ﺳﻪ ﻻﯾﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺿﺨﺎﻣﺖﻫﺎی ‪ 6 ،4‬و ‪ 10‬ﻓﻮت دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﻪ ﻻﯾﻪ ﺟﺮﯾـﺎن را‬
‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻮازی از ﺧﻮد ﻋﺒﻮر ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﻋﻤﻖ ﺑﺎﻻی ﻻﯾﮥ اول ‪ 5012 ft‬اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺰارش‬
‫آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻣﻐﺰه دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی زﯾﺮ را ﺑﺮای ﻫﺮ ﻻﯾﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬

‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﮐﻞ ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻣﻮﻟﺪ ) ‪ ( 5012 ft − 5032 ft‬را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫‪ (11‬ﭼﺎﻫﯽ ﺑﺎ ﺷﻌﺎع ‪ 0.25 ft‬و ﺷـﻌﺎع زﻫﮑـﺸﯽ ‪ 660 ft‬در ﻣﺨﺰﻧـﯽ وﺟـﻮد دارد‪.‬‬
‫ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻻﯾﻪ ﻣﺎﺳﻪای ﮐﻪ اﯾﻦ ﭼﺎه در آن ﺣﻔﺮ ﺷﺪه ‪ 15 ft‬و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠـﻖ آن ﻧﯿـﺰ‬
‫‪ 50mD‬اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺨﺰن ﻣﺎﺳﻪای ﻣﺤﺘﻮی ﻧﻔﺖ ﺧﺎﻣﯽ ﺑﺎ ﺧﻮاص ‪ PVT‬زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬

‫ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ) ‪ ( p e‬و ﻓﺸﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺣﺒﺎب ﺳﯿﺎل ﻣﻮﺟﻮد در آن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿـﺐ ‪3500 psia‬‬

‫و ‪ 2746 psia‬اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﺗـﻪ ﭼـﺎه در ﺣـﺎل ﺟﺮﯾـﺎن ‪ 12500 psia‬ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬دﺑـﯽ‬
‫ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬

‫‪308‬‬

‫‪ (12‬ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﺎﯾﺶ ﺳﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻐﺰه از ﺳﻪ ﭼﺎه ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﻧﺪ‪:‬‬

‫ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان از اﯾﻦ دادهﻫﺎ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ﺑﺮداﺷﺖ ) ‪ ( RF‬اﺳﺘﻔﺎده‬
‫ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬
‫‪RF = a 0φ + a1 S w + a 2 k‬‬

‫‪ a 2 , a1 , a 0‬ﺛﺎﺑﺖ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ ‪ RF‬را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫‪S w = 0.75‬‬

‫‪φ = 0.2‬‬
‫‪k = 0.85‬‬

309

‫اﺻﻮل ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ‬

‫ﻣﺮاﺟﻊ‬
1. Calhoun, J. R., Fundamentals of Reservoir Engineering.
University of Oklahoma Press,1976.
2. Cole, Frank, Reservoir Engineering Manual. Houston:
Gulf Publishing Company, 1969.
3. Dykstra, H., and Parsons, R. L., “The Prediction of Oil
Recovery by Water Flood,” In Secondary Recovery of Oil in the
United States, 2nd ed., pp. 160–174. API, 1950.
4. Geertsma, J., “The Effect of Fluid Pressure Decline on
Volumetric Changes of Porous Rocks,” Trans. AIME, 1957, pp.
210, 331–340.
5. Hall, H. N., “Compressibility of Reservoir Rocks,” Trans.
AIME, 1953, p. 309.
6. Hustad, O., and Holt, H., “Gravity Stable Displacement of
Oil by Gas after WaterFlooding,” SPE Paper 24116, SPE/DOE
Symposium on EOR, Tulsa, OK, April 22–24, 1972.
7. Johnson C. R., Careenkorn, R. A. and Woods, E. G.,
“Pulse Testing: A New Method for Describing Reservoir Flow
Properties between Wells,” JPT, Dec. 1966, pp. 1599–1604
8. Jones, S. C., “A Rapid Accurate Unsteady State
Klinkenberg Parameter,” SPEJ, 1972, Vol. 12, No. 5, pp.
383–397.
9. Klinkenberg, L. J., “The Permeability of Porous Media to
Liquids and Gases,” API Drilling and Production Practice,
1941, p. 200.
10. Leverett, M. C., “Capillary Behavior in Porous Solids,”
Trans. AIME, 1941.

(‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ‬

310

11. McCardell, W. M., “A Review of the Physical Basis for
the Use of the JFunction,” Eighth Oil Recovery Conference,
Texas Petroleum Research Committee, 1955.
12. Miller, M. G., and Lents, M. R., “Performance of
Bodcaw Reservoir, Cotton Valley Field Cycling Project: New
Methods of Predicting Gas-Condensate Reservoir,” SPEJ, Sept.
1966, pp. 239.
13. Morris, R. L., and Biggs, W. P., “Using Log-Derived
Values of Water Saturation and Porosity.” SPWLA, Paper X,
1967.
14. Newman, G. H., “Pore-Volume Compressibility,” JPT,
Feb. 1973, pp. 129–134
15. Schmalz, J. P., and Rahme, H. D., “The Variation of
Waterflood Performance With Variation in Permeability
Profile,” Prod. Monthly, 1950, Vol. 15, No. 9, pp. 9–12.
16. Timur, A., “An Investigation of Permeability, Porosity,
and Residual Water Saturation Relationships,” AIME, June
1968.
17. Warren, J. E. and Price, H. S., “Flow in Heterogeneous
Porous Media,” SPEJ, Sept. 1961, pp. 153–169.

S w‬را در آن ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮد‪.Relative Permeability‬‬ .‬ﺑﺮای اراﺋﻪ ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ ﮐﺎﻣﻞ از ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻣـﺆﺛﺮ‬ ‫در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺎﯾﺪ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ) ‪ ( S o . k g . k w‬ﻧﯿﺰ ﺑـﺮای ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻫـﺎی ﻣـﺆﺛﺮ‬ ‫ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﮔﺎز و آب ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻣﺘﻌﺪدی از درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ‬ ‫‪1.‫‪5‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ زﯾﺎدی ﺗﺄﯾﯿﺪ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ‪ 1‬ﻫـﺮ ﺳـﯿﺎﻟﯽ در‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺗﺎﺑﻌﯽ از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل و ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ ﺳﺎزﻧﺪ اﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫ﺑﺮای ﺑﯿﺎن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﻫﺮ ﺳﯿﺎل ﺧﺎص در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻘﺪار درﺟـﮥ‬ ‫اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل ﻧﯿﺰ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﻮد‪ . S g .‬‬ ‫در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺎ آزﻣﺎﯾﺶ ﻗﻄﻌﻪﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﻣﻐﺰه‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎی ﻣﺆﺛﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﻋﻼﻣﺖ ‪ k‬ﮐﻪ در ﻫﻤـﻪ ﺟـﺎ ﺑـﺮای ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫ﻣﻄﻠﻖ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻼﻣﺖﻫﺎی ‪ k o .

k ro .‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﺧﺎﺻﯿﺘﯽ از ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ و ﺑﺮآوردی از ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮای‬ ‫اﻧﺘﻘﺎل ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﻼً اﮔﺮ ﻧﻔﻮذ ﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﯾﮏ ﺳﻨﮓ ‪ 200mD‬و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣـﺆﺛﺮ آن در درﺟـﮥ‬ ‫اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ‪ 80‬درﺻﺪ ‪ 60mD‬ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ‪ 0. k rg ≤ 1.‬ﺑﺮای درک ﺑﻬﺘﺮ‬ .0‬‬ ‫اﮔﺮ ﺳﻪ ﻓﺎز ﺑﺎ ﻫﻢ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮع ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫آﻧﻬﺎ ) ‪ ( k ro + k rg + k rw‬ﻣﺘﻐﯿﺮ و ﻫﻤﻮاره ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ ﯾﺎ ﻣﺴﺎوی ﯾﮏ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﭼﻮن ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ‪ k‬اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺻﻔﺮ ﺗﺎ ﯾـﮏ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪:‬‬ ‫‪0 ≤ k rw .30‬در درﺟﻪ اﺷـﺒﺎع ﻧﻔـﺖ‬ ‫‪ 0.‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دو ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﯾﮏ زﻣﺎن در ﻣﺤﯿﻂ‬ ‫وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻫﺮ ﻓﺎز در ﯾﮏ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻣﺸﺨﺺ ﻧﺴﺒﺘﯽ از‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ آن ﻓﺎز ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ‪ .‫‪312‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﻨﻔﺮد وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ وﻟﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺧﻼﺻﻪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺰارش ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.80‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪ko‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪kg‬‬ ‫= ‪k ro‬‬ ‫= ‪k rg‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪= w‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪k rw‬‬ ‫‪ k ro‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ k rg‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺎز؛‬ ‫‪ k rw‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ آب؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ؛‬ ‫‪ k o‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﻧﻔﺖ ﺑﺮای ﯾﮏ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ k g‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﮔﺎز ﺑﺮای ﯾﮏ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﻌﯿﻦ ﮔﺎز؛‬ ‫‪ k w‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ آب در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﻌﯿﻦ آب‪.

‬وﻟﯽ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﺳﻮراخ‬ ‫ﻫﺎی ﺑﺰرﮔﺘﺮ را اﺷﻐﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ رﺷﺘﮥ ﻣﺮﮐﺰی درون ﺳﻮراخ ﻫﺎ ﻗﺮار‬ ‫ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ دو ﻓﺎزی‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﺎز ﺗﺮ‪ 1‬و ﯾﮏ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ‪ 2‬ﺑﺎ ﻫﻢ در ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮ‬ ‫ﻓﺎز ﻣﺴﯿﺮﻫﺎی ﻣﺸﺨﺺ و ﻣﺠﺰاﯾﯽ را دﻧﺒﺎل ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 1-5‬دﺳﺘﻪای از ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‪ 3‬را ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر‬ ‫ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻬﻢ و ﻣﺸﺨﺺ اﺷﺎره دارد‪:‬‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ‪1‬‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﮐﻮﭼﮑﯽ از ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﺪت ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ را ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻮاﻫﺪ داد زﯾﺮا ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﻓﻀﺎﻫﺎی ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮ را اﺷﻐﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ درون اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻓﺬ رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬ﭼﻮن ﻓﺎز ﺗﺮ ﺳﻮراخ ﻫﺎی ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ را ﺑﺎ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﮐﻢ اﺷﻐﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫و اﯾﻦ ﺳﻮراخ ﻫﺎ اﺳﺎﺳﺎًَ در ﻓﻌﻞ و اﻧﻔﻌﺎﻻت ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺸﺎرﮐﺘﯽ ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﮐﻢ‬ ‫ﻓﺎز ﺗﺮ ﺑﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﯽ دارد‪ .‬‬ ‫اﻣﺮوزه در ﻋﻤﻞ ﻣﻌﻤﻮﻻً از ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺮای ﻓﺎز ﻏﯿﺮ ﺗﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪k nw‬‬ ‫و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪ k w‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‫‪313‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ و ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ دﻻﯾﻞ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ آن رواﺑﻂ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ دو ﻓﺎزی و ﺳﻪ ﻓـﺎزی‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻔﺼﻞﺗﺮ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.Non-Wet Phase‬‬ ‫‪3.Relative Permeability Curves‬‬ .‬اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻓﺬ و ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ رﺷﺘﻪﻫﺎی ﺳﯿﺎل ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻧﻘﺶ را در ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺳﯿﺎل درون ﻣﺨﺰن دارﻧﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺣﺘﯽ در ﺻﻮرت ﺣﻀﻮر درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻢ‬ ‫ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺳﻮراخﻫﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ ﺑﻪ ﺷﺪت ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪.Wet Phase‬‬ ‫‪2.‬در اﯾﻦ ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎ‪ ،‬آب ﻓﺎز ﺗﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫‪1.‬ﻧﺘﯿﺠﮥ ﺗﻮزﯾﻊ دو ﻓﺎز ﺳﯿﺎل ﺑﺮ‬ ‫اﺳﺎس ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺗﺮﺷﻮﻧﺪﮔﯽ آﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻓﺎز ﺗﺮ و ﻓﺎز‬ ‫ﻏﯿﺮ ﺗﺮ اﺳﺖ‪ .

‫‪314‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ‪2‬‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در درﺟﻪ اﺷـﺒﺎع ﻧـﺴﺒﺘﺎً ﭘـﺎﯾﯿﻦ‪،‬‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺎز ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﻋﮑﺲ اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ را ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮان دﯾﺪ‪ .( C‬‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع را درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔـﺖ ) ‪( S oc‬‬ ‫ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ‪.‬درﺟـﻪ اﺷـﺒﺎع آب در اﯾـﻦ‬ ‫وﺿﻌﯿﺖ‪ ،‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﮐﺎﻫﺶ ﻧﺎﭘـﺬﯾﺮ ) ‪ ( S wir‬ﯾـﺎ درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع آب ﻣﺤﺘـﻮاﯾﯽ ) ‪( S wi‬‬ ‫ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ‪3‬‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺟﺮﯾﺎن اﯾﻦ ﻓـﺎز در درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع‬ ‫ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺑﺎﻻی آن ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﯽﺷﻮد زﯾﺮا ﻓﺎز ﺗﺮ ﺗﺮﺟﯿﺤﺎً ﻣﻨﺎﻓـﺬ ﮐﻮﭼـﮏ را اﺷـﻐﺎل ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‬ ‫)ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪ 1‬ﺑﯿـﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘـﺪار را دارﻧـﺪ(‪ .Capillary Forces‬‬ .‬اﯾﻦ دو ﺗﺮم ﯾﮏ ﻣﻌﻨﯽ دارﻧﺪ و ﻣﯽﺗﻮان از ﻫﺮ دو اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ‪4‬‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در درﺟﺎت ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ اﺷﺒﺎع اﯾﻦ‬ ‫ﻓﺎز‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮات درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺄﺛﯿﺮی ﮐﻮﭼﮏ ﺑﺮ داﻣﻨﮥ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ زﯾﺮا در اﯾﻦ درﺟﺎت ﺳﯿﺎل ﻓﺎز ﺗﺮ ﺳﻮراخﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ را ﮐﻪ ﻣﺸﺎرﮐﺖ‬ ‫ﻋﻤﺪهای در ﺟﺮﯾﺎن ﻧﺪارﻧﺪ اﺷﻐﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع در اﯾﻦ ﺳﻮراخﻫﺎی‬ ‫ﮐﻮﭼﮏ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻧﺴﺒﺘﺎًَ ﮐﻤﯽ ﺑﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬ﺷﮑﻞ ﻣﻨﺤﻨـﯽﻫـﺎی ﻓﺎزﻫـﺎی ﺗـﺮ و ﻏﯿﺮﺗـﺮ را‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﻣﯽﺗﻮان از ﻧﻈﺮ ذﻫﻨﯽ ﻋﮑﺲ اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ را ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ ﮐﻪ ﻧﻔﺖ ﻓﺎز‬ ‫ﺗﺮ اﺳﺖ ﺗﺼﻮر ﮐﺮد‪ .‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ ﺑﺮای ﻫﺮ دو ﻓﺎز‪ ، k ro + k rw ،‬ﮐﻤﺘﺮ از ﯾـﮏ اﺳـﺖ‬ ‫)در ﻧﻮاﺣﯽ ‪ B‬و ‪.‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﺜـﺎل ﻧﻔـﺖ ﻓـﺎز‬ ‫ﻏﯿﺮﺗﺮ و آب ﻓﺎز ﺗﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .

Liquid Relative Permeability‬‬ .‬ﭼﻮن در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ ‫ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ رﺳﻢ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.Gas.‬ﺷﮑﻞ ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ در ﮐﺎرﺑﺮد دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫‪1.‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﭼﻮن آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ )آب ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﮐﺎﻫﺶ( ﻃﺒﯿﻌﺘﺎً ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ ﻣﻨﺎﻓﺬ را در ﺣﻀﻮر ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز اﺷﻐﺎل ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬در اﯾﻦ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺳﻮراخ ﻫﺎ ﺑﺎ آب ﯾﺎ ﻧﻔﺖ ﭘﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ اﺧﺘﻼف اﻧﺪﮐﯽ وﺟﻮد دارد زﯾﺮا در اﯾﻦ ﺻﻮرت‬ ‫ﻧﻔﺖ ﻧﯿﺰ ﻗﺎﺑﻞ ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎ ﺷﺪن ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ :1‬رﻓﺘﺎر ﺟﺮﯾﺎن دو ﻓﺎزی‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 2-5‬دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﻌﺮف ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ _ﮔﺎز را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺟﻪ‬ ‫اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .(2-5‬ﺑﻌﻀﯽ وﻗﺖﻫﺎ اﯾﻦ ﻧﻤﻮدار را ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻣﺎﯾﻊ – ﮔﺎز‪ 1‬ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‫‪315‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺑﺤﺚ ﺑﺎﻻ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ‪ -‬ﮔﺎز ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح‬ ‫ﻧﻤﻮد‪) .

‬در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب‪ ،‬ﻧﻔﺖ ﻓﺎز ﻏﯿﺮ ﺗـﺮ‬ ‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ در ﺣﻀﻮر ﮔﺎز ﻧﻔﺖ ﻓﺎز ﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد‪ .Total Liquid Saturation‬‬ .‫‪316‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ‪ -‬ﮔﺎز در ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻣﻌﻤﻮﻻً از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﮐﻞ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ‪ 1‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺎﯾﻪای‬ ‫ﺑﺮای ارزﯾﺎﺑﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺎز و ﻧﻔﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ :2‬ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺎز‪ -‬ﻧﻔﺖ‬ ‫ﺷﮑﻞ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﻌﺮف ﺗﻐﯿﯿـﺮات ﻧﻔـﺖ ﺑـﻪ ﮐﻠـﯽ ﺑـﺎ ﺷـﮑﻞ ﻣﻨﺤﻨـﯽ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ‪ -‬آب ﻓﺮق دارد‪ .‬درﺟـﮥ‬ ‫ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﺷﺒﺎع ﮔﺎز ‪ S gc‬ﻧﯿﺰ در ﮐﻞ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻮﭼﮏ اﺳﺖ‪.‬در ﻧﺘﯿﺠـﻪ‬ ‫در ﺣﻀﻮر آب ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ S‬اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ‬ ‫در ﺣﻀﻮر ﮔﺎز اﯾﻦ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻓﺎز ﺗﺮ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑـﺎﻻ ﻣﻘﻌـﺮ ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .

‬ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ ،‬ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﮐﻪ ﺳﯿﺎل ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬درﺟﮥ‬ ‫اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻘﺪار ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺮﺳﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .‬‬ ‫‪1.Imbibition or Resaturation Process‬‬ .(3-5‬اﮔﺮ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺳﻨﮕﯽ در آﻏﺎز ﺑﺎ ﻓﺎز ﺗﺮ )ﻣﺜﻼً آب( اﺷﺒﺎع‬ ‫ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ و دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺎ ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﻓﺘﻦ ﻓﺎز ﻏﯿﺮ ﺗﺮ )ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻔﺖ( در‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﻪ و ﮐﺎﻫﺶ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻓﺎز ﺗﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺮاﯾﻨﺪ در دﺳﺘﮥ رﯾﺰش ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬در ﺑﻌﻀﯽ‬ ‫درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﮐﻮﭼﮏ‪ ،‬ﻓﺮض ﻣﯽﺷﻮد ﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ ﺣﺮﮐﺖ ﻓﺎز ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﺷﺪه و در ﻧﺘﯿﺠﻪ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﻓﺎز ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﺷﺪه ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬درﺟﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﺷﺒﺎع در ﺟﻬﺖ اﻓﺰاﯾﺶ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع و‬ ‫درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﮐﺎﻫﺶ در ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺌﻮری‪،‬‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ و درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای ﻫﺮ ﺳﯿﺎﻟﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ )اﻟﺒﺘﻪ‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم اﯾﻦ دو ﺑﺎ ﻫﻢ ﻓﺮق دارد(‪ .‬ﭼﻮن اﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺮداﺷﺖ را از ﻣﺨﺰن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻫﻤﯿﺖ‬ ‫زﯾﺎدی در ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﺖ دارد‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫اﺧﺘﻼف ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺨﭽﮥ درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع را ﭘـﺴﻤﺎﻧﺪ )‪ (Hysteresis‬ﮔﻮﯾﻨـﺪ‪.‬‬ ‫ﻗﺒﻼًَ ﺑﺮای دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎرﯾﺨﭽﮥ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد )ﺷﮑﻞ ‪ .‬‬ ‫اﮔﺮ دادهﻫﺎ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻓﺎز ﺗﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ آن ﻓﺮاﯾﻨـﺪ آﺷـﺎم‪ 3‬ﮔﻔﺘـﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫‪317‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫دﯾﮕﺮ ﭘﺪﯾﺪۀ ﻣﻬﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻣﻔﻬﻮم درﺟﺎت اﺷﺒﺎع‬ ‫ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه‪ 1‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪﻫﺎی درﺟﻪ اﺷﺒﺎع در اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﻔﺎوت دارﻧﺪ‪.‬اﯾﻦ ﻧﺎﻣﮕﺬاری ﺑﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺮای ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ ﺳﺎزﮔﺎری دارد‪ .‬‬ ‫ﭼﻮن ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﺑﺮ اﻧﺪازه ﮔﯿﺮیﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارد‪ ،‬در آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎه ﺗﺎرﯾﺨﭽـﻪ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺎﯾﺪ ﺣﺘﻤﺎٌ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺑﺎر اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﻮد‪.Immiscible‬‬ ‫‪3.(1-5‬ﺑﻪ اﯾﻦ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﮐﻪ ﺳﯿﺎل‬ ‫در آن ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .Residual Saturation‬‬ ‫‪2.‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل اﻣﺘﺰاج ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‪ 2‬در ﺣﺎل ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﮐﺮدن ﺳﯿﺎل‬ ‫دﯾﮕﺮی اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺳﯿﺎل ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﺷﺪه ﺑﻪ ﺻﻔﺮ ﺑﺮﺳﺪ‪ .

‬‬ ‫اﯾﻦ ﺗﺎرﯾﺨﭽﮥ ﯾﮑﺴﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺑﺎر در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺮای ﺣﺬف اﺛﺮات ﻓﺮاﯾﻨﺪ‬ ‫ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﻮد‪ :‬اﺑﺘﺪا ﻣﻐﺰه را ﺑﺎ آب اﺷﺒﺎع ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﻧﻔﺖ ﻣﻘﺪار آب را ﺗﺎ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﮐﺎﻫﺶ آب ﯾﺎ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﻨﺪ؛ ﺣﺎل ﻗﻄﻌﻪ ﻣﻐﺰه ﺑﺎ‬ ‫ﻧﻔﺖ و آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ اﺷﺒﺎع اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﮔﺎزران‪ 2‬ﯾﺎ رﯾﺰش ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮏ ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﯾﺰش اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای اﺳﺘﻘﺮار درﺟﺎت اﺷﺒﺎع اوﻟﯿﻪ ﺳﯿﺎﻻت‪،‬‬ ‫ﻣﺸﺎﺑﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن در زﻣﺎن اﮐﺘﺸﺎف‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﮔﺎز ﻋﺎﻣﻞ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در ﻣﺨﺰن ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬ ‫و ﻧﻔﺖ را ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﮐﺸﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺳﻮراخ ﻫﺎی آن ﺑﺎ درﺟﮥ اﺷﺒﺎﻋﯽ از ﻧﻔﺖ و درﺟﮥ‬ ‫اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﭘﺮاﻧﺪ‪ .‬ﻓﺎز ﺗﺮ )آب( دوﺑﺎره ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻐﺰه ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﻘﺪار آن ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ در ﻗﻄﻌﻪ ﻣﻐﺰه در ﺣﺎل اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﻌﺪ ﻧﻔﺖ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﮔﺎز ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺳﯿﺎل ﻓﺎز ﻏﯿﺮ ﺗﺮ‬ ‫ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ اﻓﺰاﯾﺶ و ﻓﺎز ﺗﺮ ﻣﺪام ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.Water Drive Mechanism‬‬ .Imbibition Process‬‬ ‫‪4.‬‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ‬ ‫ﭘﺪﯾﺪه ﯾﮏ ﻓﺮاﯾﻨﺪ آﺷﺎم و ﻫﺪف از اﺟﺮای آن ﺗﻮﻟﯿﺪ دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺮای‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺳﯿﻼبزﻧﯽ ﯾﺎ ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم آﺑﺮان‪ 4‬اﺳﺖ‪.Gas Drive Depletion Process‬‬ ‫‪3.‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ آﺷﺎم‬ ‫‪3‬‬ ‫اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺪﯾﻦ ﺻﻮرت اﺳﺖ‪ :‬اﺑﺘﺪا ﻗﻄﻌﻪ ﻣﻐﺰه را ﺑﺎ ﻓﺎز ﺗﺮ‬ ‫)آب( اﺷﺒﺎع ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؛ ﺳﭙﺲ ﻣﻘﺪار آب را ﺑﺎ ﺗﺰرﯾﻖ ﻧﻔﺖ ﺗﺎ ﺳﻄﺢ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﮐﺎﻫﺶ‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .Drainage Process‬‬ ‫‪2.‬ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ داﺧﻞ ﻣﺨﺰن ﻣﻬﺎﺟﺮت ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬آب درون‬ ‫ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج را ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻣﻘﺪار آن را ﺗﺎ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪318‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﯾﺰش‬ ‫‪1‬‬ ‫اﻣﺮوزه ﻧﻈﺮ ﻫﻤﮥ داﻧﺸﻤﻨﺪان اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در آﻏﺎز ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﻣﻨﺎﻓﺬ آن‬ ‫ﺑﺎ آب اﺷﻐﺎل ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .

‬ﺗﺄﺛﯿﺮ اﯾﻦ دو ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺮ‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ )آب( ﻣﺸﺎﺑﻪ اﺳﺖ‪ .‬روش رﯾﺰش ﺗﺤﺮکﭘﺬﯾﺮی ﻓﺎز ﺗﺮ را در ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺎﻻﺗﺮ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع اﯾﻦ ﻓﺎز از روش آﺷﺎم ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.Two Phase Relative Permeability‬‬ .‬ﺗﮑﻨﯿﮏ آﺷﺎم در ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺑﺎﻻﺗﺮ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺎﻋﺚ از دﺳﺖ رﻓﺘﻦ‬ ‫ﺗﺤﺮکﭘﺬﯾﺮی ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ )ﻧﻔﺖ( ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﯾﺰش ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﯽﺗﻮان ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫‪1.‫‪319‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ :3‬ﺗﺄﺛﯿﺮات ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ در ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 3-5‬اﺧﺘﻼف ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎی آﺷﺎم و رﯾﺰش را ﺑﺮای اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬‬ ‫رواﺑﻂ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ دو ﻓﺎزی‬ ‫‪1‬‬ ‫در ﺑﻌﻀﯽ ﺣﺎﻻت‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ و ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺷﯿﻮۀ دﯾﮕﺮی ﺑﻪ دﺳﺖ آﯾﻨﺪ‪ .

‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬اﮐﺜﺮ رواﺑﻂ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺆﺛﺮ ﻓﺎز‪ 1‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺎراﻣﺘﺮ راﺑﻂ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ . S g* .‬ﭼﻨﺪﯾﻦ روش ﺑﺮای‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ رواﺑﻂ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ اراﺋﻪ و ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻣﺘﻨﻮﻋﯽ ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫درﺟﺎت اﺷﺒﺎع اوﻟﯿﻪ و ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه؛‬ ‫•‬ ‫دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪320‬‬ ‫ﻣﯿﺪان را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد )ﻓﺼﻞ ﺷﺸﻢ(‪ .‬‬ ‫‪1‬ـ راﺑﻄﮥ وﯾﻠﯽ‪ -‬ﮔﺎردﻧﺮ‬ ‫‪2‬‬ ‫وﯾﻠﯽ و ﮔﺎردﻧﺮ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ ﺳـﻨﮓﻫـﺎ راﺑﻄـﮥ ﻋﮑـﺲ ﻣﺮﺑـﻊ ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ) ‪ ( 1 p c2‬و درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺆﺛﺮ آب *‪ S w‬در ﺑـﺎزهای ﻋـﺮﯾﺾ از درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع‬ ‫ﺧﻄﯽ اﺳﺖ‪ .Honapour et al‬‬ .‬در ﻫﺮ ﺻﻮرت دادهﻫﺎی ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﯿﺪ در‬ ‫آﯾﻨﺪه وﺟﻮد ﻧﺪارﻧﺪ و ﺑﻌﻀﯽ داده ﻫﺎی ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮاﻫﻢ ﺷﻮﻧﺪ‪ . S o‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﮔﺎز و آب؛‬ ‫‪ S wc‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ‪.Wyllie. S o‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺆﺛﺮ ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﮔﺎز و آب؛‬ ‫‪ S w . S g .Gardner‬‬ ‫‪3.Effective Phase Saturation‬‬ ‫‪2.‬ﻫﻨﺎﭘﻮر و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ‪ 3‬رواﺑﻂ وﯾﻠﯽ و ﮔﺎردﻧﺮ را ﺑﻪ ﺧـﻮﺑﯽ در ﺟـﺪول زﯾـﺮ‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺆﺛﺮ ﻓﺎز ﺑﺎ دﺳﺘﻪ رواﺑﻂ زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(1‬‬ ‫‪So‬‬ ‫‪1 − S wc‬‬ ‫= ∗‪S o‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(2‬‬ ‫‪S w − S wc‬‬ ‫‪1 − S wc‬‬ ‫= ∗‪S w‬‬ ‫‪Sg‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(3‬‬ ‫‪1 − S wc‬‬ ‫= ∗‪S g‬‬ ‫*‪ S w* .‬‬ ‫‪1.

5‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪* 4‬‬ ‫‪o‬‬ ‫*‬ ‫‪w‬‬ ‫‪* 1 .5‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪*2‬‬ ‫‪w‬‬ ‫ﺑﻨﺪی ﺧﻮب‬ ‫‪(1 − S ) (1 − S‬‬ ‫‪* 2‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪(1 − S ) (1 − S‬‬ ‫‪* 2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫ﻣﺎﺳﻪ ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ‪ ،‬داﻧﻪ‬ ‫ﺑﻨﺪی ﺿﻌﯿﻒ‬ ‫ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ‪،‬‬ ‫آﻫﮏ اوﻟﯿﺘﯿﮑﯽ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ رﯾﺰش ﮔﺎز ‪ -‬ﻧﻔﺖ‬ ‫‪krg‬‬ ‫‪kro‬‬ ‫ﻧﻮع ﺳﺎزﻧﺪ‬ ‫) ‪(1 − S‬‬ ‫) ‪(S‬‬ ‫ﻣﺎﺳﻪ ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ‪ ،‬داﻧﻪ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪ‬ ‫‪* 3‬‬ ‫‪o‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(7‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(8‬‬ ‫)‬ ‫)‪5‬ـ‪(9‬‬ ‫)‬ ‫‪(1 − S ) (1 − S‬‬ ‫) ‪(S‬‬ ‫‪(1 − S ) (1 − S‬‬ ‫) ‪(S‬‬ ‫‪* 1 .5‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪*2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪* 3‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪* 2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪* 2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫ﺑﻨﺪی ﺧﻮب‬ ‫‪* 3 .5‬‬ ‫‪o‬‬ ‫ﻣﺎﺳﻪ ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ‪ ،‬داﻧﻪ‬ ‫ﺑﻨﺪی ﺿﻌﯿﻒ‬ ‫‪* 4‬‬ ‫‪o‬‬ ‫ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ‪،‬‬ ‫آﻫﮏ اوﻟﯿﺘﯿﮑﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد آﻧﻬﺎ اﮔﺮ ﯾﮏ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از دو ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن دﯾﮕﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب‬ ‫‪ S w∗ ‬‬ ‫‪− k ro ‬‬ ‫‪∗ ‬‬ ‫‪1 − S w ‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(10‬‬ ‫•‬ ‫)‪5‬ـ‪(11‬‬ ‫) (‬ ‫‪∗ 2‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪k rw = S‬‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ‬ ‫‪ S∗ ‬‬ ‫‪− k rg  o ∗ ‬‬ ‫‪1 − S o ‬‬ ‫) (‬ ‫‪2‬‬ ‫∗‪k ro = S o‬‬ .‫‪321‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ رﯾﺰش آب ‪ -‬ﻧﻔﺖ‬ ‫‪kro‬‬ ‫ﻧﻮع ﺳﺎزﻧﺪ‬ ‫) ‪(1 − S‬‬ ‫ﻣﺎﺳﻪ ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ‪ ،‬داﻧﻪ‬ ‫‪krw‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪ‬ ‫)‪5‬ـ‪(4‬‬ ‫) ‪(S‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(5‬‬ ‫) ‪(S‬‬ ‫)‬ ‫)‪5‬ـ‪(6‬‬ ‫) ‪(S‬‬ ‫)‬ ‫‪* 3‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪* 3 .

Wyllie‬‬ ‫‪2.‬ﺑﺎ اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﯽﺗﻮان ‪ k ro‬را از دادهﻫﺎی ‪ k rg‬ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ‬ ‫ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫) (‬ ‫‪‬‬ ‫‪) ( ( ) )‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(12‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪‬‬ ‫∗‪S o‬‬ ‫‪k ro = k rg ‬‬ ‫‪∗ 2‬‬ ‫∗‬ ‫‪ 1 − S o 1 − S o‬‬ ‫(‬ ‫ﻋﺒــﺎرت ﺑــﺎﻻ ﺑــﺪﯾﻦ ﻋﻠــﺖ ﮐــﻪ ﻣﻌﻤــﻮﻻً اﻧــﺪازهﮔﯿــﺮی ‪ k rg‬ﺑــﺴﯿﺎر راﺣــﺖﺗــﺮ از‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ‪ k ro‬اﺳﺖ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫•‬ ‫ﺑﺮای ﻓﺎز آﺑﯽ )ﻓﺎز ﺗﺮ(‪:‬‬ ‫‪k rw = S w* S w3‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(13‬‬ ‫ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ ﺑﺮای ﻫﺮ دو ﻓﺮاﯾﻨﺪ آﺷﺎم و رﯾﺰش ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺑﺮای ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ‬ ‫•‬ ‫آﺷﺎم‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(14‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪  S w − S wc ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪= 1 − ‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪S‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪S‬‬ ‫‪wc‬‬ ‫‪nw  ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪(k r )nonwetting‬‬ ‫‪1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪322‬‬ ‫‪ -2‬راﺑﻄﮥ ﺗﻮرﮐﺎﺳﻮ‪ -‬وﯾﻠﯽ‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺗﻮرﮐﺎﺳﻮ‪ -‬وﯾﻠﯽ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎدهای را ﺑـﺮای ﺗﻌﯿـﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ ﻓـﺎز ﻧﻔـﺖ در‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪ .‬ﻋﺒﺎرات ﮐﻠﯽ‬ ‫ﭘﯿﺮﺳﻮن ﺑﺮای ﺳﻨﮓ ﻫﺎی آب دوﺳﺖ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽروﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ -3‬راﺑﻄﮥ ﭘﯿﺮﺳﻮن‬ ‫‪2‬‬ ‫ﭘﯿﺮﺳﻮن‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﭘﺘﺮوﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‪ ،‬رواﺑﻄﯽ ﮐﻠﯽ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﺗﺮ و ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ ﺑﺮای ﻫﺮ دو ﻓﺮاﯾﻨﺪ آﺷﺎم و رﯾﺰش اراﺋﻪ ﮐﺮد‪ .Pirson‬‬ .Torcaso .

5‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(15‬‬ ‫‪Sw‬‬ ‫) ( [)‬ ‫‪0.05‬‬ ‫‪S wc = 0.3‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪﻫﺎی )‪ (4-5‬و )‪ (2-5‬دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ ـ آب ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪﻫﺎی )‪ (1-5‬و )‪ (7-5‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪:‬‬ .‬ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺎدﯾﺮ درﺟﮥ‬ ‫ﺑﺤﺮاﻧﯽ اﺷﺒﺎع ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪S gc = 0.25‬‬ ‫‪S oc = 0.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪5‬ـ‪1‬‬ ‫از راﺑﻄﮥ وﯾﻠﯽ و ﮔﺎردﻧﺮ‪ ،‬دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ رﯾﺰش را ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ‬ ‫ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ ﺑﺎ ﺟﻮرﺷﺪﮔﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ داﻧﻪﻫﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪ .‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫•‬ ‫رﯾﺰش‪:‬‬ ‫‪323‬‬ ‫]‬ ‫‪0.25‬‬ ‫(‬ ‫*‪= 1 − S w* 1 − S w‬‬ ‫‪(k r )nonwetting‬‬ ‫‪ S nw‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ؛‬ ‫‪ S w‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب؛‬ ‫*‪ S w‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻣﺆﺛﺮ آب‪.

(3-5‬‬ ‫‪1.Corey‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪ -4‬روش ﮐﻮری‬ ‫‪1‬‬ ‫ﮐﻮری ﯾﮏ راﺑﻄﮥ رﯾﺎﺿﯽ ﺳﺎده را ﺑﺮای ﺗﻮﻟﯿﺪ دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده ﮐﻪ ﺑﺮای ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﯾﺰش ﻧﯿﺰ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎًَ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ )ﯾﻌﻨﯽ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﮔﺎز ﻧﻔﺖ را ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ(‪:‬‬ ‫)‬ ‫‪4‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(16‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(17‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫*‪k ro = 1 − S g‬‬ ‫() (‬ ‫*‪k rg = S g* 2 − S g‬‬ ‫*‪ S g‬درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻣﺆﺛﺮ ﮔﺎز اﺳﺖ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪324‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪5‬ـ‪2‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪ 1-5‬را ﺑﺎ راﺑﻄﮥ ﭘﯿﺮﺳﻮن ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب دوﺑﺎره ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪.

25‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.Rose and Bruce‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪ -5‬ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺎ دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ‬ ‫رز و ﺑﺮوس‪ 1‬ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻓـﺸﺎر ﻣـﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ‪ pc‬ﯾﮑـﯽ از ﺧـﺼﻮﺻﯿﺎت اﺳﺎﺳـﯽ‬ ‫ﺳﺎزﻧﺪ اﺳﺖ و ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻧـﺴﺒﯽ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﻮد‪ .‬وﯾﻠـﯽ و‬ ‫ﮔﺎردﻧﺮ ﻋﺒﺎرات رﯾﺎﺿـﯽ زﯾـﺮ را ﺑـﺮای ﺗﻌﯿـﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ ﻧﻔـﺖ – آب از روی‬ ‫دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(18‬‬ ‫‪Sw‬‬ ‫‪pc2‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪∫ dS‬‬ ‫‪pc2‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪∫ dS‬‬ ‫‪Swc‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ S − S wc‬‬ ‫‪k rw =  w‬‬ ‫‪ 1 − S wc‬‬ ‫‪Swc‬‬ ‫‪1.‫‪325‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪5‬ـ‪3‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻘﺮﯾﺐ ﮐﻮری ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺎز– ﻧﻔﺖ را ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳـﺎزﻧﺪ ﺑـﺎ درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع‬ ‫آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ‪ 0.

‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪5‬ـ‪4‬‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب ﺑﯿﻦ درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع‬ ‫آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ و درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ‪ 100%‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺧﻄﯽ زﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪p c = 22 − 20 S w‬‬ .‫‪326‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪1‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(19‬‬ ‫‪pc2‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪∫ dS‬‬ ‫‪pc2‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪∫ dS‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪Sw‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 1− Sw‬‬ ‫‪k ro = ‬‬ ‫‪ 1 − S wc‬‬ ‫‪Swc‬‬ ‫وﯾﻠﯽ و ﮔﺎردﻧﺮ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ دو ﻋﺒﺎرت را ﺑﺮای ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز در‬ ‫ﺣﻀﻮر درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ اراﺋﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ )آﻧﻬﺎ آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ را ﻗﺴﻤﺘﯽ از‬ ‫ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﺳﻨﮓ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ(‪:‬‬ ‫‪So‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(20‬‬ ‫‪p c2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪∫ dS‬‬ ‫‪p c2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪∫ dS‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ S − S or‬‬ ‫‪k ro =  o‬‬ ‫‪ 1 − S or‬‬ ‫‪0‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(21‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪p c2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪∫ dS‬‬ ‫‪p c2‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪∫ dS‬‬ ‫‪So‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪S − S or ‬‬ ‫‪k ro = 1 − o‬‬ ‫‪ S −S ‬‬ ‫‪g‬‬ ‫‪gc ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪ S gc‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز؛‬ ‫‪ S wc‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ؛‬ ‫‪ S or‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه‪.

‬ﺑـﺎ روشﻫـﺎی وﯾﻠـﯽ و ﮔـﺎردﻧﺮ دادهﻫـﺎی‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ را ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.3) ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪=‬‬ ‫‪− 0.‬ﺷﮑﻞﻫﺎی ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ و دادهﻫﺎی‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ .3‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪dS w‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫) ‪∫ (22 − 20S‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪Sw‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺟﺪول زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪ -6‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ‬ ‫از ﻧﻤﺎﯾﺶﻫﺎی ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﺮای ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﻣﻨﻔﺮد ﻣﻌﻤﻮﻻً در‬ ‫ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزیﻫﺎی ﻋﺪدی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .02188‬‬ ‫‪ 440 − 400(1)   440 − 400(0.3‬‬ ‫‪w‬‬ ‫‪dS w‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪Sw‬‬ ‫) ‪∫ (22 − 20S‬‬ ‫‪0.00313‬‬ ‫‪ 440 − 400S w‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪= 0.‫‪327‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ‪ 30%‬اﺳـﺖ‪ .025 −‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪440 − 400S w ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪dS w‬‬ ‫‪2‬‬ ‫) ‪∫ (22 − 20S‬‬ ‫‪0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪=‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 440 − 400b   440 − 400a ‬‬ ‫‪dS w‬‬ ‫‪2‬‬ ‫) ‪(22 − 20S w‬‬ ‫‪b‬‬ ‫∫= ‪I‬‬ ‫‪a‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ارزﯾﺎﺑﯽ اﻧﺘﮕﺮال ﺑﺎﻻ در ﻣﺤﺪودهﻫﺎی زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪=‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ = 0.

‫‪328‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫• ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻧﻔﺖ – آب‬ ‫)‪5‬ـ‪(22‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(23‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(24‬‬ ‫‪no‬‬ ‫‪ 1 − S w − S orw ‬‬ ‫‪= (k ro )Swc ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1 − S wc − S orw ‬‬ ‫‪k ro‬‬ ‫‪nw‬‬ ‫‪ S w − S wc ‬‬ ‫‪= (k rw )Sorw ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1 − S wc − S orw ‬‬ ‫‪k rw‬‬ ‫‪np‬‬ ‫‪ 1 − S w − S orw ‬‬ ‫‪= ( p c )Swc ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1 − S wc − S orw ‬‬ ‫‪p cwo‬‬ ‫• ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ‬ ‫)‪5‬ـ‪(25‬‬ ‫‪ngo‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(26‬‬ ‫‪ng‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(27‬‬ ‫‪npg‬‬ ‫‪ 1 − S g − S lc ‬‬ ‫‪= (k ro )Sgc ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1 − S gc − S lc ‬‬ ‫‪k ro‬‬ ‫‪ S g − S gc ‬‬ ‫‪= (k rg )Swc ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1 − S gc − S lc ‬‬ ‫‪k rg‬‬ ‫‪ S g − S gc ‬‬ ‫‪= ( p c )Slc ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1 − S gc − S lc ‬‬ ‫‪p cgo‬‬ ‫‪S lc = S wc + S org‬‬ ‫‪ S lc‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮐﻞ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ؛‬ ‫‪ (k ro )Swc‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ؛‬ ‫‪ (k ro )Sgc‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز؛‬ ‫‪ S orw‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب؛‬ ‫‪ S org‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ S gc‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮔﺎز؛‬ ‫‪ (k rw )Sorw‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ آب در درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه؛‬ .

‬‬ ‫ﺷﮑﻞﻫﺎی ‪ 4-5‬و ‪ 5-5‬درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮐﻠﯿﺪی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ را ﮐﻪ در ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (22-5‬ﺗﺎ )‪ (27-5‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪهاﻧﺪ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪.‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫‪329‬‬ ‫‪ no . n g .‬‬ ‫ﺗﻮانﻫﺎ و ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (22-5‬ﺗﺎ )‪ (26-5‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎ ﺷﯿﻮۀ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮﺑﻌﺎت ﺑﺎ‬ ‫اﻧﻄﺒﺎق دادن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﯿﺪاﻧﯽ و آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ و دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﻪ‬ ‫دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪. n w .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ :4‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ‪ -‬آب‬ . n go‬ﺗﻮان در ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی؛‬ ‫‪ p cwo‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻧﻔﺖ – آب؛‬ ‫‪ ( p c )Swc‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ؛‬ ‫‪ n p‬ﺗﻮان ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب؛‬ ‫‪ p cgo‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ n pg‬ﺗﻮان ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ ( pc )Slc‬ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ در درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ‪.

4‬‬ ‫‪(k ro )Sgc = 0.6‬‬ ‫‪S org = 0.23‬‬ ‫‪S wc = 0.60‬‬ ‫‪= 0.5‬‬ ‫‪n go = 1.48‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺗﻮﻟﯿﺪ دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ و ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (22-5‬ﺗﺎ )‪:(24-5‬‬ .95‬‬ ‫‪( pc )Swc‬‬ ‫) ‪(k‬‬ ‫‪rg Swc‬‬ ‫‪n p = 0.‬اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻧﻔﺖ – آب و ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮداﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪S orw = 0.2‬‬ ‫‪n g = 0.9‬‬ ‫‪n w = 1.85‬‬ ‫‪no = 0.23 = 0.51‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪۀ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ‪:‬‬ ‫‪S lc = S wc + S org = 0.25 + 0.35‬‬ ‫‪S gc = 0.05‬‬ ‫‪(k ro )Swc‬‬ ‫‪(k rw )Sorw = 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪330‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ :5‬ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺎز‪ -‬ﻧﻔﺖ‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪5‬ـ‪5‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ )‪ (22-5‬ﺗﺎ )‪ ،(27-5‬دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ و ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪ .25‬‬ ‫‪= 20 psi‬‬ ‫‪= 0.71‬‬ ‫‪= 30 psi‬‬ ‫‪( pc )Slc‬‬ ‫‪n pg = 0.

‬ﻣﻔﯿﺪﺗﺮﯾﻦ ﻧﺴﺒﺘﻬﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ‬ ‫از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔـﺖ ) ‪ ( k rg k ro‬و ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ‬ ‫آب ﺑﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ ) ‪ .( k rw k ro‬در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﻌﯿﻦ ﻫﺮ دو ﮐﻤّﯿـﺖ ﻧـﺴﺒﺘﺎً‬ ‫ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎﻟﯿﺰ اﯾﻦ ﮐﻤّﯿﺖ آﺳﺎنﺗﺮ اﺳﺖ و راﺣﺖﺗـﺮ از ﺧـﻮد ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮدﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن را ﺑﻪ ﻫﻢ ارﺗﺒﺎط ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ ﺗﻮاﻧـﺎﯾﯽ‬ ‫ﻣﺨﺰن را ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن دادن ﯾﮏ ﺳﯿﺎل )در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﺟﺮﯾﺎن دادن ﺳﯿﺎل دﯾﮕﺮ در‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ و ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﯾﮑﺴﺎن( ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .Relative Permeability Ratio‬‬ .‫‪331‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ و ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز –‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (25-5‬ﺗﺎ )‪:(27-5‬‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫‪1‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻣﻔﯿﺪ دﯾﮕﺮی ﮐﻪ از ﻣﻔﻬﻮم ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ )ﯾﺎ ﻣﺆﺛﺮ( اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫‪1.‬ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ در داﻣﻨﮥ ﺻـﻔﺮ ﺗـﺎ ﺑـﯽﻧﻬﺎﯾـﺖ ﻣﺘﻐﯿـﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪.

‬ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺗﻌﺪادی از ﻣﻨﺤﻨﯽﻫـﺎی‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‪ ،‬ﻗﺴﻤﺖ ﻣﺮﮐﺰی ﯾﺎ ﻗﺴﻤﺖ اﺻﻠﯽ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺧﻄﯽ اﺳﺖ‪.513‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 6-5‬ﺗﺮﺳﯿﻤﯽ از ‪ k rg k ro‬را ﺑﺮ ﺣﺴﺐ درﺟﮥ اﺷـﺒﺎع ﮔـﺎز ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ‪.4‬ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ‪ k rg k ro = 0.‬ﺣﺎل ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳـﺖ آوردن دو ﭘـﺎراﻣﺘﺮ‬ ‫‪ a‬و ‪ b‬ﻣﯽﺗﻮان دو ﻣـﻌـﺎدﻟﮥ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه را ﺣﻞ ﮐـﺮد‪ .07‬؛‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ‪ :2‬در ‪ ، S g = 0.70‬؛‬ ‫ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ﻧﻘﺎط ﺑﺎﻻ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(28-5‬‬ ‫) ‪0.‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺎزۀ ﻋﺮﯾﺾ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﺴﺒﺘﻬﺎی‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی در ﻣﻘﯿـﺎس ﻟﮕـﺎرﯾﺘﻤﯽ ﯾـﮏ ﮐﺎﻏـﺬ ﻧﯿﻤـﻪ‬ ‫ﻟﮕﺎرﯾﺘﻤﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع رﺳﻢ ﻣﯽﺷﻮد‪ .07 = a exp(0.‫‪332‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫در ﺗﻮﺻــﯿﻒ رﯾﺎﺿــﯽ ﺟﺮﯾــﺎن دو ﻓــﺎزی ﻫﻤــﻮاره ﻧــﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘــﺬﯾﺮی ) ‪k rg k ro‬‬ ‫ﯾﺎ ‪ ( k ro k rw‬در ﻣﻌﺎدﻻت ﺟﺮﯾﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .70 = a exp(0.4b‬‬ ‫ﺑﺎ ﺣﻞ ﻫﻢزﻣﺎن اﯾﻦ دو ﻣﻌﺎدﻟﻪ‪ ،‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ a‬و ‪ b‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻋﺮض از ﻣﺒﺪأ ‪a = 0.2‬ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ‪ k rg k ro = 0.‬ﺑـﺮای ﭘﯿـﺪا ﮐـﺮدن ﺿـﺮاﯾﺐ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (28-5‬ﺑﺮای ﻗﺴﻤﺖ ﺧﻂ راﺳﺖ ﺷﮑﻞ ‪ 6-5‬دو ﻧﻘﻄﮥ زﯾﺮ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ‪ :1‬در ‪ ، S g = 0.‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮای ﺑﯿﺎن ﻗﺴﻤﺖ ﺧﻄﯽ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻨﺤﻨﯽ از راﺑﻄﮥ زﯾﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(28‬‬ ‫) ‪= a exp(bS g‬‬ ‫‪k rg‬‬ ‫‪k ro‬‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ ‪ a‬و ‪ b‬ﺑﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﺨﺘﺼﺎت دو ﻧﻘﻄﮥ ﻣﺨﺘﻠﻒ روی ﺧﻂ راﺳﺖ ﻣﻨﺤﻨـﯽ و‬ ‫ﮔﺬاردن آﻧﻬﺎ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (28-5‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .0070‬‬ ‫ﺷﯿﺐ ‪b = 11.2b‬‬ ‫) ‪0.

Dynamic Pseudo.513S g‬‬ ‫‪k rg‬‬ ‫‪k ro‬‬ ‫در ﺷﯿﻮهای ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺷﮑﻞ ‪ 7-5‬ﺗﺮﺳﯿﻤﯽ ﻧﯿﻤـﻪ ﻟﮕـﺎرﯾﺘﻤﯽ از ‪ k ro k rw‬را ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‫‪333‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫) ‪= 0.0070 exp(11.Relative Permeability‬‬ .‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎی ﺷﺒﻪ ﻧﺴﺒﯽ دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﭼﻨﺪ ﻻﯾﻪای ﮐﻪ ﻫﺮ ﻻﯾﻪ ﺑﺎ دﺳﺘﻪای از ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻧﺴﺒﯽ ﺗﻮﺻﯿﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺨﺰن را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ وزﻧﯽ ﺗﺨﻠﺨﻞ‪ ،‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و دﺳﺘﻪای‬ ‫از ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺷﺒﻪ ﻧﺴﺒﯽ دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ ﻣﻌﺎدل ﯾﮏ ﻻﯾﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪:‬‬ ‫• ﺗﺨﻠﺨﻞ ﻣﺘﻮﺳﻂ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(30‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪∑φ h‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪∑h‬‬ ‫‪i‬‬ ‫= ‪φ avg‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫• ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺘﻮﺳﻂ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(31‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪∑k h‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪∑h‬‬ ‫‪i‬‬ ‫= ‪k avg‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪1.‬ﺧﻂ راﺳﺖ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪای ﻣـﺸﺎﺑﻪ ﺑـﺎ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (28-5‬ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪k ro‬‬ ‫) ‪= a exp(bS w‬‬ ‫‪k rw‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(29‬‬ ‫در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻘﺪار ﺷﯿﺐ ‪ b‬ﻣﻨﻔﯽ اﺳﺖ‪.

‫‪334‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ k rg k ro :6‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ .

‫‪335‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ k ro k rw :7‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ ‫• ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺮای ﻓﺎز ﺗﺮ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(32‬‬ ‫‪N‬‬ ‫) ‪∑ (kh) (k‬‬ ‫‪rw i‬‬ ‫‪i‬‬ ‫= ‪k rw‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫)‪∑ (kh‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫• ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺮای ﻓﺎز ﻏﯿﺮ ﺗﺮ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(33‬‬ ‫‪N‬‬ ‫) ‪∑ (kh) (k‬‬ ‫‪rnw i‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫)‪∑ (kh‬‬ ‫‪i‬‬ ‫= ‪k rnw‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪﻫﺎی )‪ (16-4‬ﺗﺎ )‪ (18-4‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪.‬‬ ‫درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻧﻔﺖ‪:‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪oi‬‬ ‫‪∑φ h S‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪∑φ h‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫= ‪So‬‬ .

‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ از دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﺳﻨﮕﯽ ﻣﻨﻔﺮد‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﻌﺪاً ﻣﯽﺗﻮان ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺷﺪه را‬ .‬ﻫﺪف از ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﺪل ﺗﮏ ﻻﯾﻪای ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﻣـﺸﺎﺑﻪ ﺑـﺎ‬ ‫ﻣﺪﻟﻬﺎی ﻣﻘﻄﻌﯽ و ﭼﻨﺪ ﻻﯾﻪای اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰاﺳﯿﻮن و ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی از دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻐﺰه از ﯾﮏ ﺳﻨﮓ ﻣﺨﺰن اﻏﻠﺐ‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺘﻔﺎوتاﻧﺪ‪ .‬ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺷﺒﻪ ﻧﺴﺒﯽ دﯾﻨﺎﻣﯿﮏ در ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﻌﺪ در ﯾـﮏ ﻣـﺪل‬ ‫ﺗﮏ ﻻﯾﻪای اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ )ﻗﺒﻞ از اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺮای ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻣﯿﺰان‬ ‫ﺑﺮداﺷﺖ ﻧﻔﺖ( ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﺣﺬف اﺛﺮ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻣﺨﺘﻠﻒ آب اوﻟﯿﻪ و درﺟﺎت اﺷﺒﺎع‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺷﻮﻧﺪ‪ .‫‪336‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫• درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ آب‪:‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪wi‬‬ ‫‪∑φ h S‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪∑φ h‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫= ‪Sw‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫• درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻣﺘﻮﺳﻂ ﮔﺎز‪:‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪gi‬‬ ‫‪∑φ h S‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪∑φ h‬‬ ‫‪i i‬‬ ‫= ‪Sg‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪ N‬ﺗﻌﺪاد ﮐﻞ ﻻﯾﻪﻫﺎ؛‬ ‫‪ hi‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻻﯾﻪ ‪ i‬ام؛‬ ‫‪ k i‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﻻﯾﻪ ‪ i‬ام؛‬ ‫‪ k rw‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻓﺎز ﺗﺮ؛‬ ‫‪ k rnw‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻓﺎز ﻏﯿﺮﺗﺮ‪.‬‬ ‫در ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (22-5‬و )‪ (23-5‬زﯾﺮ ﻧﻮﯾﺲﻫﺎی ‪ w‬و ‪ nw‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﻌﺮف ﻓﺎزﻫـﺎی‬ ‫ﺗﺮ و ﻏﯿﺮﺗﺮاﻧﺪ‪ .

‬اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻣﻌﻤﻮﻻً‬ ‫ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰاﺳﯿﻮن و دی ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰاﺳﯿﻮن دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮ ﻧﺴﺒﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰاﺳﯿﻮن‪ ،‬ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮔﺎﻣﻬﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪای ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻤﻮﻧـﮥ ﻣﻐـﺰه ‪i‬‬ ‫در ﯾﮏ ﺟﺪول ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫روش ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰاﺳﯿﻮن زﯾﺮ ﮔﺎمﻫﺎی ﻻزم را ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب )ﻣﺜﻞ ﺟﺪول‬ ‫ﺑﺎﻻ( ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬اﻧﺘﺨﺎب ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﻘﺪار ‪ S w‬ﺑﺎ ﺷـﺮوع از ‪) S wc‬ﺳـﺘﻮن ‪ (1‬و ﻓﻬﺮﺳـﺖ‬ ‫ﮐﺮدن ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺮﺑﻮﻃﮥ ‪ k ro‬و ‪ k rw‬در ﺳﺘﻮنﻫﺎی ‪ 2‬و ‪.‫‪337‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫دی ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﮐﺮد و آن را ﺑﻪ ﻧﻮاﺣﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﺑﺮ اﺳﺎس درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺳﯿﺎل‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﺎﺣﯿﻪ ﻣﺨﺰن‪ ،‬اﺧﺘﺼﺎص داد‪.‬‬ ‫در روﺷﯽ ﻣﺘﺪاولﺗﺮ ﻫﻤﮥ دادهﻫﺎ ﺑﺮای اﻧﻌﮑﺎس ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﺗﺨﺼﯿﺺ داده ﺷﺪه‬ ‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬‬ ‫‪S w − S wc‬‬ ‫‪1 − S wc − S oc‬‬ ‫= *‪S w‬‬ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ روش ﯾﮏ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﺷﺪه ﺗﻌﯿﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﯾﮏ‬ ‫ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺑﺮای اﻧﻌﮑﺎس ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺨﺰن ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .3‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ) *‪ ( S w‬ﺑﺮای ﻫﺮ دﺳﺘﻪ از ﻣﻨﺤﻨـﯽﻫـﺎی‬ ‫ﻧﻔﻮذ ﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ و ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺮدن ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه در ﺳﺘﻮن ‪ 4‬ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(34‬‬ ‫‪ S oc‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ؛‬ ‫‪ S wc‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ؛‬ ‫*‪ S w‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه‪.

‬‬ ‫‪(k rw )Soc‬‬ ‫*‬ ‫‪k rw‬‬ ‫=‬ ‫*‬ ‫‪ k rw‬ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ *‪ S w‬در‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺨﺘﺼﺎت ﮐـﺎرﺗﺰﯾﻦ و رﺳـﻢ *‪ k ro‬و‬ ‫ﯾﮏ ﮔﺮاف ﺑﺮای ﮐﻞ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﻐﺰه‪.‫‪338‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻧﻔﻮذ ﭘﺬﯾﺮی ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺑﺮای ﻓﺎز ﻧﻔﺖ در درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ )ﺳﺘﻮن ‪:(5‬‬ ‫‪k ro‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(35‬‬ ‫‪(k ro )Swc‬‬ ‫= *‪k ro‬‬ ‫‪ k ro‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ در ‪ S w‬ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ؛‬ ‫‪ (k ro )Swc‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ؛‬ ‫*‬ ‫‪ k rw‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰۀ ﻧﻔﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ ﻧﺮﻣـﺎﻟﯿﺰه ﺑـﺮای ﻧﻔـﺖ و آب ﺑﻬـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺑﺎ اﻧﺘﺨـﺎب ﻣﻘـﺎدﯾﺮ دﻟﺨـﻮاه *‪ S w‬و ﻣﺤﺎﺳـﺒﮥ‬ ‫*‬ ‫‪ k rw‬ﺑﺎ رواﺑﻂ زﯾﺮ‪:‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ *‪ k ro‬و‬ ‫)‪5‬ـ‪(37‬‬ ‫) ‪∑ (hkk‬‬ ‫*‬ ‫‪ro i‬‬ ‫‪N‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫) ‪∑ (hk‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫=‬ ‫) ‪(k‬‬ ‫*‬ ‫‪ro avg‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﮐﺮدن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز آب ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ و ﺛﺒﺖ ﻧﺘﺎﯾﺞ‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت در ﺳﺘﻮن ‪:6‬‬ ‫‪k rw‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(36‬‬ ‫‪ (k rw )Soc‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ آب در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ اﺳﺖ‪.

‬و ‪ S oc‬ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺑـﺎ‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦﮔﯿﺮی از دادهﻫﺎی ﻣﻐﺰه‪ ،‬آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻻگﻫﺎی ﭼﺎهﻧﮕﺎری ﯾﺎ اﻧﻄﺒﺎقﮔﯿﺮی از ﮔﺮافﻫﺎﯾﯽ‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻤﻮدارﻫـﺎی ‪ (k ro )Swc‬ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ ‪ (k rw )Soc S wc‬ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ ‪ S oc‬و ‪ S oc‬ﺑـﺮ‬ ‫ﺣﺴﺐ ‪ S wc‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‫‪339‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫) ‪∑ (hkk‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(38‬‬ ‫‪N‬‬ ‫*‬ ‫‪rw i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫) ‪∑ (hk‬‬ ‫‪i‬‬ ‫=‬ ‫) ‪(k‬‬ ‫*‬ ‫‪rw avg‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪ N‬ﺗﻌﺪاد ﮐﻞ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣﻐﺰه؛‬ ‫‪ hi‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻧﻤﻮﻧﮥ ‪ i‬ام؛‬ ‫‪ k i‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ﻧﻤﻮﻧﮥ ‪ i‬ام‪.Point‬ﺑﯿـﺎن‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﺑﺤﺮاﻧﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗـﺴﻤﺖ اﯾـﻦ روشاﻧـﺪ و‬ ‫ﺗـﻼش زﯾـﺎدی ﺑﺎﯾـﺪ ﺻـﺮف ﺗﻌﯿـﯿﻦ ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ﻣﻌـﺮف ﺷـﻮد‪ S wc .‬اﻏﻠﺐ ﮔﺮافﻫـﺎی ‪ S wc‬و ‪ S oc‬ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ ‪log k φ‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎدی را ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ درﺟـﺎت اﺷـﺒﺎع ﻧﻘﻄـﮥ ﭘﺎﯾـﺎﻧﯽ )‪ (End .‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻫﻔﺘﻢ )ﮔﺎم آﺧﺮ(‪ :‬دی ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﮐﺮدن ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺑـﺮای اﻧﻌﮑـﺎس ﺷـﺮاﯾﻂ‬ ‫‪ S wc‬و ‪ S oc‬ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﺣﻘﯿﻘﯽ‪ .(8-5‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ﭘﺎﯾـﺎﻧﯽ ﻣﻌـﺮف ﺗﺨﻤـﯿﻦ زده ﺷـﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣـﯽﺗـﻮان‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت دیﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰاﺳﯿﻮن را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺟﺪول زﯾﺮ اﺟﺮا ﮐﺮد‪:‬‬ ‫) (‬ ‫‪Soc‬‬ ‫‪ k rw‬و‬ ‫) (‬ ‫‪Swc‬‬ ‫‪ k ro‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻧﻔﺖ و آب در درﺟﮥ اﺷـﺒﺎع‬ ‫آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ و درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ اﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(39‬‬ ‫‪N‬‬ ‫] ) ‪∑ [hk (k‬‬ ‫‪ro Swc i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫) ‪∑ (hk‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫=‬ ‫) ‪(k‬‬ ‫‪ro Swc‬‬ .

‫‪340‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(40‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪N‬‬ ‫] ) ‪∑ [hk (k‬‬ ‫‪rw Soc i‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫‪N‬‬ ‫) ‪∑ (hk‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ :8‬رواﺑﻂ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪5‬ـ‪6‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻐﺰه اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪i =1‬‬ ‫=‬ ‫) ‪(k‬‬ ‫‪rw Soc‬‬ .

‬دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ آب و ﻧﻔـﺖ را از درﺟـﺎت اﺷـﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧـﯽ‬ ‫ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.‫‪341‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫درﺟﺎت اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ‪ 0.402‬‬ ‫‪rw Soc‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰۀ آب ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﻣﻐﺰه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(36-5‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ در درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻧﻤﻮﻧﮥ‬ ‫ﻣﻐﺰه‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ‬ ‫) (‬ ‫‪Soc‬‬ ‫‪ k rw‬و‬ ‫) (‬ ‫‪Swc‬‬ ‫‪ k ro‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (39-5‬و )‪:(40-5‬‬ ‫) ‪(k‬‬ ‫) ‪(k‬‬ ‫‪= 0.27‬و اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ ‪ 30%‬ﺑﻬﺘـﺮﯾﻦ ﺗﻮﺻـﯿﻒ‬ ‫ﺳﺎزﻧﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .906‬‬ ‫‪ro Swc‬‬ ‫‪= 0.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪342‬‬ ‫*‬ ‫‪ k rw‬ﺑﺮای ﻫﻤﮥ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی ﻣﻐﺰه‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ *‪ k ro‬و‬ ‫*‬ ‫‪ k rw‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ *‪ S w‬ﺑﺮای ﻫﺮ ﻣﻐـﺰه )ﺷـﮑﻞ‬ ‫ﻣـﺮﺣﻠﮥ ﭘـﻨﺠـﻢ‪ :‬رﺳﻢ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه *‪ k ro‬و‬ ‫‪:(9-5‬‬ ‫ﺷﮑﻞ‪5‬ـ‪ :9‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﮔﯿﺮی از داده ﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫*‬ ‫‪ k rw‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻘﺎدﯾﺮ اﺧﺘﯿﺎری *‪ S w‬و ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ *‪ k ro‬و‬ ‫)‪ (37-5‬و )‪:(38-5‬‬ .

Three Phase Relative Permeability‬‬ .‫‪343‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ S wc‬و ‪ S oc‬ﺳﺎزﻧﺪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ) ﻣـﺜﻼً ‪ S oc = 0.‬ﻫـﺮ‬ ‫‪1.27‬و دیﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﮐﺮدن دادهﻫـﺎ ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﯿـﺪ دادهﻫـﺎی ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ‬ ‫ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺷﺪه‪:‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰاﺳﯿﻮن ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﺑﺎﻻ ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی‬ ‫ﻧﻔﺖ – آب ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﮐﺎر رود )ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ و‬ ‫ﮔﺎز –آب(‪.30‬و‬ ‫‪ ( S wc = 0.‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﻪ ﻓﺎزی‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣـﺆﺛﺮ آن ﺳـﯿﺎل در ﯾـﮏ‬ ‫درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ‪ 100%‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .

‬‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﺬ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻣﻨﺎﻓﺬ ﻋﺒﻮر دﻫﻨﺪۀ آب ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و‬ ‫ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از ﻣﻨﺎﻓﺬ ﻋﺒﻮر دﻫﻨﺪۀ ﮔﺎز ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽاﻧﺪ‪ .‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺎز ﻧﯿﺰ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﮔﺎز واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺳﻪ ﻓﺎزی ﺑﺎ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ دﺷﻮار و ﺷﺎﻣﻞ ﺗﮑﻨﯿﮏﻫـﺎﯾﯽ ﻧـﺴﺒﺘﺎً ﭘﯿﭽﯿـﺪه‬ ‫ﺑــﺮای ﺗﻌﯿــﯿﻦ ﺗﻮزﯾــﻊ درﺟــﻪ اﺷــﺒﺎع ﺳــﯿﺎل در ﻃــﻮل ﻣﻐــﺰه اﺳــﺖ‪ .‫‪344‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺘﺨﻠﺨﻠﯽ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑـﻪ ﻓـﺮدی دارد ﮐـﻪ ﺑﺎﯾـﺪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺗﺠﺮﺑﯽ و آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﺳﯿﺎل‪ ،‬ﻣﺸﺎﺑﻪ آب‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﺎزۀ ﺧﺎﺻﯽ از اﻧﺪازهﻫﺎی ﻣﻨﺎﻓﺬ ﻣﺤﺪود ﻣﯽﺷﻮد و ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺳﯿﺎل ﯾﺎ‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﭘﺮﮐﻨﻨﺪۀ ﺑﻘﯿﮥ ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺑﺮ ﺟﺮﯾﺎن آن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻧﺪارد‪.‬ﺑــﻪ اﯾــﻦ دﻟﯿــﻞ‪ ،‬از‬ ‫اﻧﺪازهﮔﯿﺮیﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ دو ﻓﺎزی ﮐﻪ راﺣﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﻨﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی از اﯾﻦ ﻧﻮع‪ ،‬ﮐﺸﻒ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ آب ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬ ‫درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻮن ﮐﻪ آب ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ درون ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ‬ ‫ﺳﻮراﺧﻬﺎی ﻣﺘﺼﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﺑﺪ و ﺣﺠﻤﺶ را در اﯾﻦ ﺳﻮراخﻫﺎ ﺟﺎ دﻫﺪ‪ ،‬ﺑﺎور اﯾﻦ ﮐﻪ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن آب درون ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ و ﻣﺎﻫﯿّﺖ ﺳﯿﺎﻻت اﺷﻐﺎلﮐﻨﻨﺪۀ دﯾﮕﺮ ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺑﺴﺘﮕﯽ‬ ‫ﻧﺪارد دﺷﻮار اﺳﺖ‪ . S g‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫در ﮐﻞ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻫﺮ ﻓﺎز )ﮔﺎز‪ ،‬آب ﯾﺎ ﻧﻔﺖ( در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی‬ ‫ﺿﺮورﺗﺎً ﺑﺎ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻣﻮﺟﻮد راﺑﻄﻪ دارد‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(41‬‬ ‫) ‪k rw = f (S w‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(42‬‬ ‫) ‪k rg = f (S g‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(43‬‬ ‫) ‪k ro = f (S w .Pore Size Distribution‬‬ .‬ﺗﻌﺪاد ﻣﻨﺎﻓﺬ اﺷﻐﺎل ﺷﺪه ﺑﺎ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻮزﯾﻊ اﻧﺪازۀ ﺧﺎص ﻣﻨﺎﻓﺬ‪ 1‬ﺳﻨﮕﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺳﻪ ﻓﺎز در آﻧﻬﺎ وﺟﻮد دارﻧﺪ و درﺟﮥ اﺷﺒﺎع‬ ‫ﺧﻮد ﻧﻔﺖ ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.

‬ﻋﻼﻣـﺖ ‪ k ro‬ﺑـﻪ ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﻧـﺴﺒﯽ‬ ‫ﻧﻔﺖ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی اﺧﺘﺼﺎص ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪. Keodentz and Harvey‬‬ .‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً از ﮔﺮاف ﻣﺜﻠﺜﯽ ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ در زﻣﺎن ﻫﺮ‬ ‫ﺳﻪ ﻓﺎز ﺟﺮﯾﺎن ﻫﻢ زﻣﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد )ﺷﮑﻞﻫﺎی ‪ 10-5‬و ‪ .Isoperms‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫‪1.(11-5‬دادهﻫﺎی‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻄﻮط درﺻﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ )اﯾﺰوﭘﺮﻣﻬﺎی‪ 1‬ﻧﻔﺖ‪،‬‬ ‫آب و ﮔﺎز ( رﺳﻢ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .Honapour.‬دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ )ﺑﻪ ﺻﻮرت اﯾﺰوﭘﺮمﻫﺎ ﻧﺸﺎن داده‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ( ﺑﻪ ﻣﻘﺎدﯾﺮ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﺑﺮای ﻫﺮ ﺳﻪ ﻓﺎز در ﺳﻨﮓ واﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ )ﺷﮑﻞﻫﺎی ‪5‬ـ‪10‬‬ ‫و ‪5‬ـ‪.‫‪345‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺗﺎﺑﻊ )‪ (43-5‬ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ‪ .(11‬‬ ‫رواﺑﻂ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﻪ ﻓﺎزی‬ ‫ﻫﻨﺎﭘﻮر‪ ،‬ﮐﺌﻮدﻧﺘﺰ و ﻫﺎروی‪ 2‬ﻓﺮاورش ﺟﺎﻣﻌﯽ از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮﯾﻬﺎی دو ﻓﺎزی و ﺳﻪ ﻓﺎزی‬ ‫را ﻣﻬﯿﺎ و ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدی راﺑﻄﻪ را ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮﯾﻬﺎی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﭼﻨﺪﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﻋﻤﻠﯽ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ ﺳﻪ ﻓﺎزی ﺑﺮ اﺳﺎس دو دﺳﺘﻪ دادۀ دو ﻓﺎزی ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫دﺳﺘﮥ اول‪ :‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب‬ ‫) ‪k row = f (S w‬‬ ‫) ‪k rw = f (S w‬‬ ‫دﺳﺘﮥ دوم‪ :‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ‬ ‫) ‪k rog = f (S g‬‬ ‫) ‪k rg = f (S g‬‬ ‫‪ k row‬ﻧﻔﻮذﭘــﺬﯾﺮی ﻧــﺴﺒﯽ ﻧﻔــﺖ در ﺳﯿــﺴﺘﻢ دو ﻓــﺎزی ﻧﻔــﺖ – آب و ‪ k rog‬ﻧﯿــﺰ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز– ﻧﻔﺖ اﻧﺪ‪ .

Holt‬‬ .Hustad .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪346‬‬ ‫ﺳﺎدهﺗﺮﯾﻦ روﯾﮑﺮد ﺑﺮای ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﻧﻔﺖ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪k ro = k row k rog‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(44‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ :10‬آﺷﺎم ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﻪ ﻓﺎزی‬ ‫داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻃﯽ ﺳﺎلﻫﺎ ﺗﻼش ﭼﻨﺪﯾﻦ راﺑﻄﮥ ﻋﻤﻠﯽ و دﻗﯿﻖﺗﺮ را در اﯾﻦ ﺑﺎره اراﺋﻪ‬ ‫دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫رواﺑﻂ واﯾﻠﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪(I‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪(II‬؛‬ ‫•‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻫﻮﺳﺘﺎد‪ -‬ﻫﻮﻟﺖ‪.1‬‬ ‫‪1.

‫‪347‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪5‬ـ‪ :11‬رﯾﺰش ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﻪ ﻓﺎزی‬ ‫رواﺑﻂ واﯾﻠﯽ‬ ‫واﯾﻠﯽ ﻣﻌﺎدﻻت زﯾﺮ را ﺑﺮای ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی ﺳﻪ ﻓﺎزی در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ آب دوﺳﺖ‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫)‪5‬ـ‪(45‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(46‬‬ ‫در ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻨﮓ ﺣﻔﺮهدار ﯾﺎ ﺳﻨﮓ آﻫﮏ اوﻟﯿﺘﯿﮏ )‪:(Oolitic‬‬ ‫]‬ ‫‪2‬‬ ‫[‬ ‫) ‪S g2 (1 − S wc ) − (S w + S o − S wc‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪(1 − S wc )4‬‬ ‫) ‪S o3 (2 S w + S o − 2 S wc‬‬ ‫‪4‬‬ ‫) ‪(1 − S wc‬‬ ‫= ‪k rg‬‬ ‫= ‪k ro‬‬ .

‬اﯾﻦ ﻣﺪل‪ ،‬ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﯾﮏ‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺳﺎده ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ در ﺣﻀﻮر ﺟﺮﯾﺎن آب و ﮔﺎز‪ ،‬ﺗﺌﻮری‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﮐﺎﻧﺎل را در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺑﺎ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ اﺣﺘﻤﺎل ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬‬ .‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺎز ﮔﺎز و ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ در‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﯿﺴﺘﻢ دو ﻓﺎزی ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ ﺗﻮاﺑﻌﯽ از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ﮔﺎزاﻧﺪ‪.‬اﯾﻦ ﻣﺪل‬ ‫زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع آب و ﮔﺎز در ﺟﻬﺖ ﯾﮑﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮای ﻫﺮ دو دﺳﺘﻪ داده ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﺛﺮات ﭘﺴﻤﺎﻧﺪ را ﻧﯿﺰ در ﻧﻈﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪348‬‬ ‫‪4‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(47‬‬ ‫•‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ S − S wc‬‬ ‫‪=  w‬‬ ‫‪ 1 − S wc‬‬ ‫‪k rw‬‬ ‫در ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ ﺑﺎ ﺟﻮرﺷﺪﮔﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ داﻧﻪﻫﺎ‪:‬‬ ‫‪3‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(48‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ S − S wc‬‬ ‫‪=  w‬‬ ‫‪ 1 − S wi‬‬ ‫‪S o3‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(49‬‬ ‫) ‪(1 − S wc‬‬ ‫‪3‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(50‬‬ ‫‪4‬‬ ‫) ‪S o3 (2 S w + S o − 2S wc‬‬ ‫‪4‬‬ ‫) ‪(1 − S wi‬‬ ‫‪k rw‬‬ ‫= ‪k ro‬‬ ‫= ‪k rg‬‬ ‫ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪(I‬‬ ‫اﺳﺘﻮن ﯾﮏ ﻣﺪل اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ را ﺑﺎ دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎﻫﯽ دو ﻓﺎزی ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ‬ ‫دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﺳﻪ ﻓﺎزی ﺑﺴﻂ داده اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺌﻮری ﺟﺮﯾﺎن ﮐﺎﻧﺎل ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ آب و ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﻧﻔﺖ _ آب در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮاﺑﻌﯽ از درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب )ﺻﺮفﻧﻈﺮ از‬ ‫درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز( و ﻧﯿﺰ در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی ﺗﻮاﺑﻌﯽ ﯾﮑﺴﺎن ﺑﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫دو ﻓﺎزی ﻧﻔﺖ – آب ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .

‬اﺳﺘﻮن درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه زﯾﺮ را اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺑﺮای ‪: S o ≥ S om‬‬ ‫‪S o − S om‬‬ ‫) ‪(1 − S wc − S om‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(51‬‬ ‫•‬ ‫= *‪S o‬‬ ‫ﺑﺮای ‪: S w ≥ S wc‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(52‬‬ ‫‪S w − S wc‬‬ ‫) ‪(1 − S wc − S om‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(53‬‬ ‫‪Sg‬‬ ‫) ‪(1 − S wc − S om‬‬ ‫= *‪S w‬‬ ‫= *‪S g‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(54‬‬ ‫‪k ro = S o* β w β g‬‬ ‫دو ﺿﺮﯾﺐ ‪ β w‬و ‪ β g‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(55‬‬ ‫‪k row‬‬ ‫*‪1 − S w‬‬ ‫= ‪βw‬‬ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟـﻪ‬ ‫داﺷﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪاﻗﻞ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ‪ S om‬ﺑﺎ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﻔﺖ در ﺳﯿـﺴﺘﻢ‬ ‫ﻧﻔﺖ – آب ) ‪ ( S orw‬و درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔـﺖ ﺑـﺎﻗﯽﻣﺎﻧـﺪه در ﺳﯿـﺴﺘﻢ ﮔـﺎز ـ ﻧﻔـﺖ ) ‪( S org‬‬ ‫ﺗﻔﺎوت دارد‪ .‫‪349‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ اﺳﺘﻮن درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪۀ ﻏﯿﺮ ﺻﻔﺮ ) ﺣﺪاﻗﻞ درﺟـﮥ اﺷـﺒﺎع ﻧﻔـﺖ(‬ ‫‪ S om‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﻔﺖ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﮔﺎز و آب ﺟﺎﺑﻪﺟﺎ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﺪ‪ .

Mathews‬‬ ‫‪2.Fayers.‫‪350‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪k rog‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(56‬‬ ‫*‬ ‫‪g‬‬ ‫‪1− S‬‬ ‫= ‪βg‬‬ ‫‪ S om‬ﺣﺪاﻗﻞ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع آب؛‬ ‫‪ k row‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ )ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ دو ﻓﺎزی ﻧﻔﺖ – آب در ‪ S w‬ﺗﻌﯿﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد(؛‬ ‫‪ k rog‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ )ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ دو ﻓﺎزی ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ در ‪ S g‬ﺗﻌﯿـﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد(‪.‬‬ ‫ﻋﺰﯾﺰ و ﺳﺘﺎری‪ 2‬ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ راﺑﻄﮥ اﺳﺘﻮن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﯾﮏ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻓﺮض ﻣﯽﺷﻮد ﻣﻨﺤﻨﯽﻫـﺎی ‪ k rg‬و‬ ‫‪ k rog‬در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.Aziz and Sattari‬‬ .‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﻣﺸﮑﻞ اﺳﺘﻔﺎده از اوﻟﯿﻦ ﻣﺪل اﺳﺘﻮن اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯿﻨﻤﻢ درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔـﺖ ‪ S om‬اﺳـﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻓﺎﯾﺮز و ﻣﺎﺗﯿﻮس‪ 1‬ﻋﺒﺎرﺗﯽ را ﺑﺮای آن ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪S om = αS orw + (1 − α )S org‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(57‬‬ ‫‪Sg‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(58‬‬ ‫‪1 − S wc − S org‬‬ ‫‪α = 1−‬‬ ‫‪ S orw‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ – آب؛‬ ‫‪ S org‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﮔﺎز‪ -‬ﻧﻔﺖ‪.‬اﯾﻦ دو‬ ‫ﺷﮑﻞ ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه زﯾﺮ را ﺑﺮای ﻣﺪل اﺳﺘﻮن ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(59‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ k row k rog‬‬ ‫‪‬‬ ‫) ‪ (k‬‬ ‫‪ ro Swc‬‬ ‫)‬ ‫*‪S o‬‬ ‫*‪1 − S w* 1 − S g‬‬ ‫()‬ ‫(‬ ‫= ‪k ro‬‬ ‫‪ (k ro )Swc‬ﻣﻘﺪار ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ در درﺟﮥ اﺷﺒﺎع آب ﻣﺤﺘـﻮاﯾﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ از ﺳﯿـﺴﺘﻢ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ – آب ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪ .

‬اﺳﺘﻮن ﻋﺒﺎرت ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه زﯾﺮ را ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ ﻧﻔﺖ در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺳﻪ ﻓﺎزی ) ‪ ( k ro‬اراﺋﻪ داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(60‬‬ ‫‪ k‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ k rog‬‬ ‫‪k ro = (k ro )Swc  row + k rw ‬‬ ‫‪+ k rg  − (k rw + k rg )‬‬ ‫‪ (k ro )Swc‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ (k ro )Swc‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺪل ﺗﻘﺮﯾﺐ ﻣﻌﻘﻮﻟﯽ از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﻪ ﻓﺎزی ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‫‪351‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪(II‬‬ ‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ در اﻧﺘﺨﺎب ‪ S om‬وﺟﻮد داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﺑﻪ اراﺋﻪ و ﺑﺴﻂ ﻣﺪل‬ ‫اﺳﺘﻮن )‪ (II‬ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬‬ ‫راﺑﻄﮥ ﻫﻮﺳﺘﺎد‪ -‬ﻫﻮﻟﺖ‬ ‫ﻫﻮﺳﺘﺎد و ﻫﻮﻟﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺗﻮان ‪ n‬ﺑﺮای درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﺪل اﺳـﺘﻮن‬ ‫)‪ (I‬را اﺻﻼح ﮐﺮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(61‬‬ ‫‪ k row k rog  n‬‬ ‫‪k ro = ‬‬ ‫‪β‬‬ ‫‪ (k ro )Swc ‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(62‬‬ ‫*‪S o‬‬ ‫*‪1 − S w* 1 − S g‬‬ ‫)‬ ‫()‬ ‫(‬ ‫)‪5‬ـ‪(63‬‬ ‫‪S o − S om‬‬ ‫‪1 − S wc − S om − S gc‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(64‬‬ ‫‪S g − S gc‬‬ ‫‪1 − S wc − S om − S gc‬‬ ‫=‪β‬‬ ‫= *‪S o‬‬ ‫= *‪S g‬‬ .

‬اﮔﺮ ﺗﻮان ‪ n‬ﻣﻌﺎدل ﯾﮏ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬اﯾﻦ راﺑﻄـﻪ ﻣـﺸﺎﺑﻪ‬ ‫ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪ (I‬ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬‬ .‬در ﺻﻮرت ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺑﻮدن ﻣﻘﺪار ‪ n‬از ﯾﮏ‪ ،‬اﯾﺰوﭘﺮمﻫﺎی ﻧﻔـﺖ‬ ‫در درﺟﺎت ﭘﺎﯾﯿﻦ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ از ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ ﺑﺎز ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ .88‬‬ ‫‪(k ro )Swc‬‬ ‫در ﻣﻘﺎدﯾﺮ درﺟﮥ اﺷﺒﺎع ‪ S w = 30%.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪352‬‬ ‫‪S w − S wc‬‬ ‫‪1 − S wc − S om − S gc‬‬ ‫)‪5‬ـ‪(65‬‬ ‫= *‪S w‬‬ ‫ﺗﺮم ‪ β‬را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﯿﻦ ﺻﻔﺮ و ﯾﮏ ﺑﺮای درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﭘﺎﯾﯿﻦ‬ ‫و ﺑﺎﻻی ﻧﻔﺖ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮد‪ . S o = 40%‬و ‪ S g = 30%‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮیﻫﺎی‬ ‫ﻧﺴﺒﯽ دو ﻓﺎزی ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪k row = 0.15‬‬ ‫‪S gc = 0.175‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﺳﻪ ﻓﺎزی در اﯾﻦ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از‬ ‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪(I‬‬ ‫ب‪ :‬ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪(II‬‬ ‫ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.403‬‬ ‫‪k rw = 0.15‬‬ ‫‪= 0.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪5‬ـ‪7‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ دو ﻓﺎزی ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻐﺰهای ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻧﻔﺖ – آب و ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ ﺑﺎرﻫﺎ آزﻣﻮده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .030‬‬ ‫‪k rg = 0.10‬‬ ‫‪S org = 0.035‬‬ ‫‪k rog = 0.‬ﻣﻘﺎدﯾﺮﮐﻤﺘﺮ از ﯾﮏ ‪ n‬ﺗـﺄﺛﯿﺮی‬ ‫ﺑﺮﻋﮑﺲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪.05‬‬ ‫‪S orw = 0.‬اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ از اﯾﻦ‬ ‫آزﻣﻮنﻫﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪S wc = 0.

4068‬‬ ‫‪1 − 0.15 − 0.067‬‬ ‫‪(1 − 0.035)‬‬ ‫‪k ro = 0.1125‬‬ ‫‪0 .30‬و ‪S oc = 0.15 − 0.1125‬‬ ‫= *‪S o‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﺗﺨﻤﯿﻦ ‪ k ro‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(59-5‬‬ ‫‪0.4068) ‬‬ ‫‪0.3898‬‬ ‫‪ (0.88‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ‬ ‫‪ (1‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪ S gc = 0.88‬‬ ‫‪‬‬ ‫= ‪k ro‬‬ ‫ب( ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪:(II‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(60-5‬‬ ‫‪ 0.2034 )(1 − 0.625)(0.406‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.625‬‬ ‫‪1 − 0. S wc = 0.15‬‬ ‫= *‪S w‬‬ ‫‪= 0.15) + (1 − 0.1125‬‬ ‫‪= 0.3‬‬ ‫= *‪S g‬‬ ‫‪= 0.406 )(0.88‬‬ ‫‪ 0.3 − 0.06.05‬‬ ‫‪α = 1−‬‬ ‫‪S om = (0.1125‬‬ ‫‪0.1125‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﻧﺮﻣﺎﻟﯿﺰه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (51-5‬ﺗﺎ )‪:(53-5‬‬ ‫‪0.3898‬‬ ‫‪1 − 0.2034‬‬ ‫‪1 − 0.15 − 0.35‬‬ .3‬‬ ‫‪= 0.035  − (0.625)(0.4 − 0.88‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.03 + 0.175‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪+ 0.05) = 0.‫‪353‬‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫اﻟﻒ( ﻣﺪل اﺳﺘﻮن )‪:(I‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ S om‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (58-5‬و )‪:(57-5‬‬ ‫‪0 .175) ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ = 0.03 ‬‬ ‫‪+ 0.15 − 0.

‬‬ ‫ب( ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‪ ،‬ﻧﻤـﻮدار ‪ k ro k rw‬را ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ‬ ‫‪ S w‬روی ﻣﻘﯿﺎس ﻧﯿﻤﻪ ﻟﮕﺎرﯾﺘﻤﯽ رﺳﻢ ﮐﻨﯿﺪ و ﺿﺮاﯾﺐ ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪:‬‬ ‫) ‪k ro k rw = a exp(bS w‬‬ ‫‪ (3‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺜﺎل ‪ ،6-5‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی را ﺑﺮای ﻻﯾﻪای‬ ‫از ﻣﺨﺰن ﺑﺎ درﺟﺎت اﺷﺒﺎع ﺑﺤﺮاﻧﯽ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪ S oc = 0.‫‪354‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺎﺳﻪ ﺳﻨﮓ ﻧﺎﻣﺴﺘﺤﮑﻢ ﺑﺎ ﺟﻮرﺷﺪﮔﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ داﻧﻪﻫﺎ‪،‬‬ ‫دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ رﯾﺰش را ﺑﺎ رواﺑﻂ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( راﺑﻄﮥ واﯾﻠﯽ‪ -‬ﮔﺎردﻧﺮ؛‬ ‫ب( راﺑﻄﮥ ﭘﯿﺮﺳﻮن؛‬ ‫ج( روش ﮐﻮری‪.‬‬ ‫‪ (2‬دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﻮﯾﯿﻨﮕﯽ ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ – آب ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮاﻧﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( دادهﻫﺎی ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ را ﺑﺮای اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪.25 ، S wc = 0.25‬و ‪h = 1‬‬ ‫‪ (4‬ﻧﻤﻮدار ‪ k rg k ro‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ‪ S g‬را ﺑـﺮای دادهﻫـﺎی آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎﻫﯽ زﯾـﺮ رﺳـﻢ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫ﺿﺮاﯾﺐ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورﯾﺪ‪:‬‬ ‫) ‪k rg k ro = a exp(bS w‬‬ .

(ed.” Trans.” Prod. and Matthews. 1958. 207. “Gravity Stable Displacement of Oil by Hydrocarbon Gas after Waterflooding. W. S... 290. 5. A. M. A. “Empirical Equations for Estimating Two-Phase Relative Permeability in Consolidated Rock. 2. T. Honarpour. Honarpour. 273. 358. 1954. T. 186.. 1982. M..).. 1988. Pirson. 1956. 9. OK.. and Bruce.. Petroleum Reservoir Simulation. J. 3.. F. and Sattari. “Evaluation of Normalized Stone’s Method for Estimating Three-Phase Relative Permeabilities. 1949. L. F. 1954. Hustad. A.” SPE Paper 24116. AIME. 1979. Corey. “Evaluation of Capillary Character in Petroleum Reservoir Rock. A. 6. pp. Corey. “Effect of Stratification on Relative Permeability. Koederitz. 19.. 1992. 8.. CRC Press. L. Oil Reservoir Engineering. pp.. K.. Koederitz. S. M. . W. and Harvey. 127. AIME. 38.. and Holt.. O. AIME. “The Interrelation between Gas and Oil Relative Permeabilities. London: Applied Science Publishers Ltd. H. Tulsa. pp. EOR Symposium. New York: McGraw-Hill. and Harvey.. A. T. and Rathjens. 224–239. Mon. M. H. pp. pp.. D. Inc. A. 4.” Trans. 7..355 ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﺴﺒﯽ‬ ‫ﻣﺮاﺟﻊ‬ 1. C.” Trans.. Fayers.” SPEJ. Aziz. Rose. J. F. D.. Relative Permeability of Petroleum Reservoirs. April 1984.. H.

“Estimation of Three-Phase Relative Permeability and Residual Oil Data. Pet. 1961. 1973.F. 146. “The Generalized Kozeny-Carmen Equation—Its Application to Problems of Multi-Phase Flow in Porous Media. M. H. 1958. JPT.H. 1970. Wyllie.R. 11. AIME.” Trans. 12. 2. of Can. 12. J.J. “A Comparison of Calculated krg/kro Ratios with Field Data. 214. pp..” JPT. 53. Stone.. 57. pp. Wyllie. H. and Wyllie. Stone. Technol.. R.. “Estimation of Three-Phase Relative Permeability.R. pp.. 192. G.” World Oil. M.121. 1958. 14. M. “Interrelationship between Wetting and Nonwetting Phase Relative Permeability.J. A. 13. 6.. pp.. 83. M.. L. . “ J. L. pp. Torcaso. and Gardner.(‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ‬ 356 10.

‬‬ .‬ﻓﯿﺰﯾﮑﺪاﻧﺎن‪ ،‬ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن‪ ،‬ﻫﯿﺪروﻟﻮژﯾﺴﺖ ﻫﺎ و … رﻓﺘﺎر‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن را در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ در ﺑﺎزهﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ از ﻣﻮاد‪ ،‬از ﺑﺴﺘﻪﻫﺎی ﺷﻨﯽ ﺗﺎ‬ ‫ﺷﯿﺸﻪﻫﺎی ﭘﯿﺮﮐﺲ‪ ،‬در آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﮐﻮﺷﯿﺪهاﻧﺪ ﻧﺘﺎﯾﺞ را ﻓﺮﻣﻮلﺑﻨﺪی‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑﻪ را ﺗﺤﻠﯿﻞ و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻗﻄﺮ ﻟﻮﻟﻪ و ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ﻧﺴﺒﺘﺎً آﺳﺎن اﺳﺖ اﻣﺎ در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻣﺴﯿﺮ اﺻﻠﯽ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺸﺨﺺ و اﺑﻌﺎد آن ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻃﯽ ﺳﺎلﻫﺎ‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ و ﻫﻢ‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‫‪6‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﭽﯿﺪه اﺳﺖ و ﻧﻤﯽﺗﻮان آن را ﺑﻪ وﺿﻮح ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫درون ﻟﻮﻟﻪﻫﺎ و ﮐﺎﻧﺎل ﻫﺎ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮد‪ .

‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل اﺳﺎﺳﺎً ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻨﻨﺪۀ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻧﻮع ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن اﺳﺖ‪.‬ﺷﮑﻞ ﻫﺎی رﯾﺎﺿﯽ اﯾﻦ رواﺑﻂ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﺨﺰن ﻣﺘﻔﺎوتاﻧﺪ‪ .Flow Regime‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫در ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ‪ ،‬ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﻪ ﮔﺮوه دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‪3‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ‪4‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ‪.Flow Dimension‬‬ ‫‪3.‬در ﻣﺮﺣﻠﮥ‬ ‫اول ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی زﯾﺮ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫اﻧﻮاع ﺳﯿﺎﻻت ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺨﺰن؛‬ ‫•‬ ‫رژﯾﻤﻬﺎی ﺟﺮﯾﺎن‪1‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻫﻨﺪﺳﻪ ﺟﺮﯾﺎن‪2‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﺳﯿﺎﻻت در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن در ﻣﺨﺰن‪.5‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ‪ c‬ﺑﺎ ﯾﮑﯽ از دو ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﺷﻮد )ﻓﺼﻞ‬ ‫دوم(‪:‬‬ ‫در ﺗﺮم ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎل‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(1‬‬ ‫‪1 ∂V‬‬ ‫‪V ∂p‬‬ ‫‪c=−‬‬ ‫در ﺗﺮم داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎل‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(2‬‬ ‫‪1 ∂ρ‬‬ ‫‪ρ ∂p‬‬ ‫=‪c‬‬ ‫‪ V‬و ‪ ρ‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺠﻢ و داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎلاﻧﺪ‪.Slightly Compressible Fluids‬‬ ‫‪5.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪358‬‬ ‫ﻫﺪف اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﻓﺼﻞ اراﺋﮥ رواﺑﻂ رﯾﺎﺿﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ رﻓﺘﺎر ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن‬ ‫اﺳﺖ‪ .Compressible Fluids‬‬ .Incompressible Fluids‬‬ ‫‪4.‬‬ ‫‪1.

+‬‬ ‫!‪2! 3‬‬ ‫!‪n‬‬ ‫‪ex = 1+ x +‬‬ .‬در‬ ‫ﺻﻮرت ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮدن ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ ﮐﻤـﯽ ﺗـﺮاﮐﻢ ﭘـﺬﯾﺮ ‪ Vref‬در ﻓـﺸﺎر ﻣﺮﺟـﻊ ‪p ref‬‬ ‫)ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ(‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮات رﻓﺘﺎر ﺣﺠﻤﯽ اﯾﻦ ﺳﯿﺎﻻت ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ‪ p‬اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪dV‬‬ ‫‪V‬‬ ‫‪V‬‬ ‫∫ = ‪dp‬‬ ‫‪Vref‬‬ ‫‪V‬‬ ‫‪Vref‬‬ ‫‪p‬‬ ‫∫‪− c‬‬ ‫‪pref‬‬ ‫= ) ‪e c ( pref − p‬‬ ‫) ‪V = Vref e c ( pref − p‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(3‬‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر ‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ V‬ﺣﺠﻢ در ﻓﺸﺎر ‪ ft 3 ، p‬؛‬ ‫‪ p ref‬ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ )ﻣﺮﺟﻊ(‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ Vref‬ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎل در ﻓﺸﺎر )اوﻟﯿﻪ( ﻣﺮﺟﻊ‪.‫‪359‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﺳﯿﺎل ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺳﯿﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺠﻢ و داﻧﺴﯿﺘﻪ آن ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪∂V‬‬ ‫‪=0‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪∂ρ‬‬ ‫‪=0‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ وﺟﻮد ﺧﺎرﺟﯽ ﻧﺪارﻧﺪ وﻟﯽ ﺑﻌﻀﯽ وﻗﺖﻫﺎ ﺑﺮای‬ ‫ﺳﺎده ﮐﺮدن ﻣﺸﺘﻖ و ﺷﮑﻞ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺗﻌﺪادی از ﻣﻌﺎدﻻت ﺟﺮﯾﺎن وﺟﻮدﺷﺎن ﻓﺮض ﻣﯽﺷﻮد‪..‬‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ‬ ‫داﻧﺴﯿﺘﻪ و ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓـﺸﺎر ﮐﻤـﯽ ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ . ft 3 ،‬‬ ‫ﺗﺎﺑﻊ ‪ e x‬ﺑﺎ ﺑﺴﻂ ﺳﺮیﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اراﺋﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(4‬‬ ‫‪x2 x3‬‬ ‫‪xn‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪+ ..

‬‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﺣﺠﻢ اﯾﻦ دﺳﺘﻪ از ﺳﯿﺎﻻت‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬‬ ‫در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪) (45-2‬ﻓﺼﻞ دوم( ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻫﺮ ﺳﯿﺎل ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(8‬‬ ‫‪1 1  ∂z ‬‬ ‫‪−  ‬‬ ‫‪p z  ∂p  T‬‬ ‫= ‪cg‬‬ . p ref‬‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧﺎم و آب در اﯾﻦ دﺳﺘﻪ ﻗﺮار دارﻧﺪ‪.‬ﻫﻤﮥ‬ ‫ﮔﺎزﻫﺎ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻧﻘﻄﺎع ﺑﺴﻂ ﺳﺮیﻫﺎ‪) ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫)‪ ،((6-5‬در اﯾـﻦ دﺳﺘـﻪ درﺳـﺖ ﻧﯿﺴﺖ و از ﺑﺴﻂ ﮐﺎﻣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (4-6‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‫‪360‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﭼﻮن ﺗﻮان ‪) x‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ) ‪ ( c ( p ref − p‬ﺑﺴﯿﺎرﮐﻮﭼﮏ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺮم ‪e x‬‬ ‫را ﺑﻌﺪ از ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻘﺮﯾﺐ زد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(5‬‬ ‫‪ex = 1+ x‬‬ ‫از ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (5-6‬و )‪:(3-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(6‬‬ ‫]‬ ‫[‬ ‫) ‪V = Vref 1 + c ( p ref − p‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (2-6‬را ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺶ داد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(7‬‬ ‫]) ‪ρ = ρ ref [1 − c ( p ref − p‬‬ ‫‪ V‬ﺣﺠﻢ در ﻓﺸﺎر ‪ p‬؛‬ ‫‪ ρ‬داﻧﺴﯿﺘﻪ در ﻓﺸﺎر ‪ p‬؛‬ ‫‪ Vref‬ﺣﺠﻢ در ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ )ﻣﺮﺟﻊ( ‪ p ref‬؛‬ ‫‪ ρref‬داﻧﺴﯿﺘﻪ در ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ )ﻣﺮﺟﻊ( ‪.

‫‪361‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﮑﻞﻫﺎی ‪ 1-6‬و ‪ 2-6‬ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺣﺠﻢ و داﻧﺴﯿﺘﻪ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻓﺸﺎر ﺑﺮای‬ ‫اﯾﻦ ﺳﻪ ﻧﻮع ﺳﯿﺎل ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :1‬راﺑﻄﮥ ﻓﺸﺎر‪ -‬ﺣﺠﻢ‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :2‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﺑﺮای اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﯿﺎل‬ ‫رژﯾﻢﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫اﺻﻮﻻً از ﺳﻪ ﻧﻮع رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ رﻓﺘﺎر ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل و ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ .

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪362‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‪1‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار‪2‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار‪. t‬‬ ‫‪ ∂t ‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺸﻖ ﻓﺸﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎن اﺻﻮﻻً ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﻫﺮ دو ﭘﺎراﻣﺘﺮ‬ ‫ﻣﮑﺎن ‪ i‬و زﻣﺎن ‪ t‬اﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(10‬‬ ‫‪ ∂p ‬‬ ‫) ‪  = f (i.‬در ﻣﺨﺎزن‪ ،‬ﺷﺮط ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار ﺗﻨﻬﺎ زﻣﺎﻧﯽﮐـﻪ ﻣﺨـﺰن ﮐـﺎﻣﻼً ﺑـﺎ‬ ‫ﯾﮏ آﮐﯿﻔﺮ ﻗﻮی و ﯾﺎ ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺻﯿﺎﻧﺖ از ﻓﺸﺎر ﻗﻮی دوﺑﺎره ﭘﺮ و ﯾﺎ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺷﻮد ﺑﻪ وﺟـﻮد‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪.Unsteady State Flow‬‬ ‫‪3.Semi-Steady State Flow‬‬ .‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار )ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد( ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ در‬ ‫آن ﻣﻘﺪار ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻓﺸﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎن در ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪای از ﻣﺨﺰن ﺻﻔﺮ ﯾـﺎ ﺛﺎﺑـﺖ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪.Steady-State Flow‬‬ ‫‪2.3‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫اﮔﺮ ﻓﺸﺎر در ﻫﺮ ﻣﮑﺎﻧﯽ در ﻣﺨﺰن ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻤﺎﻧﺪ و ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬رژﯾﻢ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ را ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺎﻣﻨﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(9‬‬ ‫‪ ∂p ‬‬ ‫‪  =0‬‬ ‫‪ ∂t  i‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺪار ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ‪ p‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣـﺎن ‪ t‬در ﻫـﺮ ﻣﮑـﺎن ‪i‬‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﺻﻔﺮ اﺳﺖ‪ .

‫‪363‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﻓﺸﺎر در ﻣﮑﺎن ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن ﺧﻄﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫ﮐﻨﺪ )در ﻣﻘﺪار ﻧﺰول ﺛﺎﺑﺘﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ(‪ ،‬ﺷﺮط ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار را دارد‪ .‬اﯾﻦ‬ ‫ﺷﺮط ﺑﻪ ﺻﻮرت رﯾﺎﺿﯽ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺪار ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎن در ﻫﺮ ﻣﮑﺎﻧﯽ‬ ‫ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ ∂p ‬‬ ‫‪  = const‬‬ ‫‪ ∂t  i‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(11‬‬ ‫در ﺷﮑﻞ ‪ 3-6‬اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن در ﻫﺮ ﺳﻪ رژﯾﻢ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪.Reservoir Dimension‬‬ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :3‬رژﯾﻢﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﻫﻨﺪﺳﻪ ﻣﺨﺰن‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ﻣﺨﺰن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻋﻤﺪهای ﺑﺮ رﻓﺘﺎر ﺟﺮﯾﺎن درون آن دارد‪ .‬اﮐﺜﺮ ﻣﺨﺎزن ﻣﺮزﻫﺎی‬ ‫ﻧﺎﻣﻨﻈﻤﯽ دارﻧﺪ و اﻏﻠﺐ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻮﺻﯿﻒ رﯾﺎﺿﯽ ﺳﺎدهای از آﻧﻬﺎ در ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی ﻋﺪدی ﺑﻪ‬ ‫‪1.

(6-6‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﮐﺮوی ﯾﺎ ﻧﯿﻤﻪ ﮐﺮوی‬ ‫ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﺗﺸﮑﯿﻼت ﺗﮑﻤﯿﻞ ﭼﺎه‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﻣﺤﯿﻂ اﻃﺮاف ﭼﺎه رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﮐﺮوی ﯾﺎ ﻧﯿﻤﻪ ﮐﺮوی ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﻘﻄﻊ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺗﻌﺪادی از اﻫﺪاف ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ‪ ،‬ﻫﻨﺪﺳﮥ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﯾﮑﯽ از‬ ‫ﻫﻨﺪﺳﻪﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن زﯾﺮ اراﺋﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‪1‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ‪2‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﮐﺮوی ﯾﺎ ﻧﯿﻤﻪ ﮐﺮوی‪.Spherical or Hemi-Spherical Flow‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪364‬‬ ‫ﮐﺎر ﻣﯽرود‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪ 4-6‬ﺑﻪ ﺻﻮرت اﯾﺪهال ﺧﻄﻮط‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن و ﺧﻄﻮط ﻫﻢ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ را ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.Linear Flow‬‬ ‫‪3.‬ﭼﻮن ﺳﯿﺎﻻت از ﻫﻤﻪ ﺟﻬﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻤﺖ ﭼﺎه ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ در ﭼﺎه ﻫﻤﮕﺮا ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬از اﺻﻄﻼح ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺑﺮای ﺑﯿﺎن اﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .Radial Flow‬‬ ‫‪2.‬ﺷﮑﻞ ‪ 5-6‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﯾﺪهال ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻻت ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل درون ﻓﺮﮐﭽﺮﻫﺎی‬ ‫ﻫﯿﺪروﻟﯿﮑﯽ ﻋﻤﻮدی ﻫﺴﺘﻨﺪ )ﺷﮑﻞ ‪.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ‬ ‫زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﻣﺴﯿﺮ ﺧﻄﻮط ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻮازی ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺳﯿﺎل ﺗﻨﻬﺎ در ﯾﮏ ﺟﻬﺖ ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬آن ﺟﺮﯾﺎن را ﺧﻄﯽ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﻘﻄﻌﯽ از ﭼﺎه ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻣﻮﻟﺪ در ﺗﻤﺎس اﺳﺖ‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺰﺋﯽ ﻣﺸﺒﮏ ﺷﻮد‪ ،‬در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺨﺰﻧﯽ اﻃﺮاف ﭼﺎه اﯾﻦ رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﮐﺮوی‬ ‫‪1.3‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬ ‫اﮔﺮ ﻫﺘﺮوﺟﯿﻨﺘﯽ ﻣﺨﺰن زﯾﺎد ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﻄﻮط ﺟﺮﯾﺎن از ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﺎه ﯾﺎ از ﭼﺎه‬ ‫ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﺨﺰن اﻟﮕﻮی ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ را دﻧﺒﺎل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .

(7-6‬ﭼﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﻋﻤﻖ ﻣﺨﺰن ﺣﻔﺮ ﺷﺪه‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﻧﯿﺰ در ﻣﺨﺰن ﺟﺮﯾﺎن ﻧﯿﻤﻪ ﮐﺮوی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :4‬ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ اﯾﺪه آل در ﯾﮏ ﭼﺎه‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :5‬ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ‬ .(8-6‬اﻟﺒﺘﻪ ﺗﺸﮑﯿﻞ اﯾﻦ‬ ‫رژﯾﻢ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ ﭘﺪﯾﺪۀ ﻣﺨﺮوﻃﯽ در ﻣﺨﺰن واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‫‪365‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫اﯾﺠﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ )ﺷﮑﻞ ‪ .

‫‪366‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :6‬ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ اﯾﺪه آل درون ﻓﺮﮐﭽﺮ ﻋﻤﻮدی‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :7‬ﺟﺮﯾﺎن ﮐﺮوی ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺤﺪودﯾﺖ ورودی‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :8‬ﺟﺮﯾﺎن ﻧﯿﻤﻪ ﮐﺮوی در ﭼﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﻧﺎﻗﺺ در ﻣﺨﺰن ﺣﻔﺮ ﺷﺪه‬ .

‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪367‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﺳﯿﺎﻻت در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﻋﺒﺎرات رﯾﺎﺿﯽ ﺑﺮای ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺣﺠﻤﯽ و رﻓﺘﺎر ﻓﺸﺎر ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد ﺳﯿﺎﻻت ﻣﺘﺤﺮک در ﻣﺨﺰن ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪ .‬اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﻫﻤﮕﻦ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺑﺎ ﮔﺮادﯾﺎن ﻓﺸﺎر و ﻋﮑﺲ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‬ ‫ﺳﯿﺎل ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪ ..‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻻت ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل‬ ‫ﺷﮑﻞ ﻣﻌﺎدﻻت ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ رﻓﺘﺎر ﺳﯿﺎل ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﮐﯿﺐ‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ )ﻧﻮع ﺟﺮﯾﺎن‪ ،‬ﻧﻮع ﺳﯿﺎﻻت و ‪ ،(.‬ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﻘﺎی ﺟﺮم‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ و اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻌﺎدﻻت ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻌﺎدﻻت‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﻻزم را ﺑﻪ وﺟﻮد آورد‪ .‬در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻓﻘﯽ ﺧﻄﯽ‪ ،‬اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ .‬‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻨﯿﺎدی ﺣﺮﮐﺖ ﺳﯿﺎل در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻮن ﻫﻤﮥ ﻣﻌﺎدﻻت ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂاﻧﺪ‪،‬‬ ‫اﺑﺘﺪا ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ راﺑﻄﮥ ﻣﻬﻢ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل و آﻧﺎﻟﯿﺰ دادهﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ آن ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﻌﺪاد ﺳﯿﺎﻻت‬ ‫ﻣﺘﺤﺮک در ﻣﺨﺰن ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﺮی دارﺳﯽ در‬ ‫ﺳﺎل ‪1856‬ﻋﺒﺎرت رﯾﺎﺿﯽ اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن را اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻤﻮﻣﺎًَ در ﻣﺨﺰن ﺳﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫وﺟﻮد دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺗﮏ ﻓﺎزی )ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﮔﺎز ﯾﺎ آب(؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن دو ﻓﺎزی )ﻧﻔﺖ – آب‪ ،‬ﻧﻔﺖ‪ -‬ﮔﺎز ﯾﺎ ﮔﺎز – آب(؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺳﻪ ﻓﺎزی )ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﮔﺎز و آب(‪..

‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ ‪ A‬ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﻮاد ﺳﻨﮕﯽ و ﻣﺴﺎﺣﺖ‬ ‫ﮐﺎﻧﺎل ﻫﺎی ﻣﻨﺎﻓﺬ درون آن اﺳﺖ‪ .‬در ﭼـﺎﻫﯽ ﮐـﻪ‬ ‫ﮐﺎﻣﻼً در ﻃﻮل ﺿﺨﺎﻣﺖ ‪ h‬ﻣﺸﺒﮏ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﻘﻄﻊ ‪ Ar‬ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Ar = 2πrh‬‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ اﮔﺮ ﺷﺮوط زﯾﺮ ﺑﺮﻗﺮار ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻣﯽﺗﻮان از ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺮانرو )آرام(‪1‬؛‬ ‫‪1.‬واﺣﺪ وﯾـﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺳـﯿﺎل ‪ cp ، µ‬و واﺣـﺪ ﮔﺮادﯾـﺎن‬ ‫ﻓﺸﺎر ‪ ، dp dx ،‬اﺗﻤﺴﻔﺮ ﺑﺮ ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﻋﻼﻣﺖ ﻣﻨﻔﯽ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (12-6‬ﺑﺪﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﻪ اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﮔﺮادﯾﺎن ﻓﺸﺎر‬ ‫در ﺟﻬﺖ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﻨﻔﯽ اﺳﺖ )ﺷﮑﻞ ‪.(9-6‬‬ ‫در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻓﻘﯽ ﺷﻌﺎﻋﯽ‪ ،‬ﮔﺮادﯾﺎن ﻓﺸﺎر ﻣﺜﺒﺖ )ﺷﮑﻞ ‪ (10-6‬و ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪qr‬‬ ‫‪k  dp ‬‬ ‫‪=−  ‬‬ ‫‪Ar‬‬ ‫‪A  dr  r‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(13‬‬ ‫=‪ν‬‬ ‫‪ q r‬دﺑﯽ ﺣﺠﻤﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﺷﻌﺎع ‪ r‬؛‬ ‫‪ Ar‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﻘﻄﻊ ﺟﺮﯾﺎن در ﺷﻌﺎع ‪ r‬؛‬ ‫‪ (dp dr )r‬ﮔﺮادﯾﺎن ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع ‪ r‬؛‬ ‫‪ν‬ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺎﻫﺮی در ﺷﻌﺎع ‪.‬اﯾﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﻫﻢ ﺟﻬﺖ ﺑﺎ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎی‬ ‫‪ ν‬و ‪ q‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺛﺎﺑﺖ ﺗﻨﺎﺳﺐ ‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﺳـﻨﮓ و واﺣـﺪ آن ﻧﯿـﺰ‬ ‫دارﺳﯽ اﺳﺖ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪368‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪k dp‬‬ ‫‪=−‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪A dx‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(12‬‬ ‫= ‪ν‬‬ ‫‪ν‬ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺎﻫﺮی در واﺣﺪ ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ ﺑـﺮ ﺛﺎﻧﯿـﻪ و ﺑﺮاﺑـﺮ اﺳـﺖ ﺑـﺎ ‪ q ) q A‬دﺑـﯽ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺠﻤﯽ در ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ ﺑﺮ ﺛﺎﻧﯿﻪ و ‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﮐﻞ ﻣﻘﻄﻊ ﺟﺮﯾﺎن ﺳـﻨﮓ در‬ ‫واﺣﺪ ﺳﺎﻧﺘﯽﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ اﺳﺖ(‪ . r‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻣﻘﻄﻊ در ﺷﻌﺎع ‪ r‬اﺻﻮﻻً ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﯾﮏ اﺳﺘﻮاﻧﻪ اﺳﺖ‪ .Viscous (Laminar) Flow‬‬ .

‬در ﺻﻮرت‬ ‫وﺟﻮد ﺟﺮﯾﺎن آﺷﻔﺘﻪ‪ ،1‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺎدرﺳﺘﯽ را اﯾﺠﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫اﺻﻼح اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن آﺷﻔﺘﻪ در اداﻣﮥ اﯾﻦ ﻓﺼﻞ آورده ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار ﻣﻌﺮف ﺷﺮاﯾﻄﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺸﺎر در ﮐﻞ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار؛‬ ‫•‬ ‫ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫•‬ ‫ﺳﺎزﻧﺪ ﻫﻤﮕﻦ‪.‬ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ رﻓﺘﺎر ﺟﺮﯾﺎن ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺳﯿﺎل در‬ ‫ﻫﻨﺪﺳﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽرود‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫‪1.‬‬ ‫‪369‬‬ ‫ﺷﮑﻞ‪6‬ـ‪ :9‬ﻧﻤﻮدار ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﮔﺮادﯾﺎن در ﯾﮏ ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ‬ ‫در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾﺎن آﺷﻔﺘﻪ ﮐﻪ در ﺳﺮﻋﺖ ﻫﺎی ﺑﺎﻻی ﺟﺮﯾﺎن رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﮔﺮادﯾﺎن‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺳﺮﯾﻌﺘﺮ از دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ‪ .Turbulent Flow‬‬ .

Multiphase Flow‬‬ .(11-6‬‬ ‫اﮔﺮ ﺳﯿﺎﻟﯽ ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ در ﻃﻮل اﻟﻤﺎن ‪ dx‬در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺳﺮﻋﺖ ﺳـﯿﺎل ‪ v‬و‬ ‫دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ‪ q‬در ﻫﻤﮥ ﻧﻘـﺎط ﺛﺎﺑـﺖ ﻫـﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑـﺎ ﺟـﺪا ﮐـﺮدن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫـﺎ و‬ ‫اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از راﺑﻄﻪ در ﻃﻮل ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ‪:‬‬ ‫‪p2‬‬ ‫‪∫ dp‬‬ ‫‪p1‬‬ ‫‪L‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪dx = −‬‬ ‫∫‬ ‫‪A0‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪1.‬رﻓﺘـﺎر ﺟﺮﯾـﺎن در اﯾـﻦ ﺳﯿـﺴﺘﻢ ﺑـﺎ ﺷـﮑﻞ‬ ‫دﯾﻔﺮاﻧﺴﯿﻠﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ((12-6‬ﺑﯿﺎن ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪370‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﭼﻨﺪ ﻓﺎزی‪.1‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :10‬ﮔﺮادﯾﺎن ﻓﺸﺎر در ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‬ ‫در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ‪ ،‬ﻓﺮض ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺟﺮﯾﺎن در ﯾـﮏ ﺳـﻄﺢ ﻣﻘﻄـﻊ ﺛﺎﺑـﺖ ‪ A‬ﺑـﺎ دو‬ ‫اﻧﺘـﻬﺎی آزاد اﺗﻔـﺎق ﻣـﯽاﻓﺘﺪ و ﻫﯿﭻ ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﯾﯿﻦ رخ ﻧﻤﯽدﻫـﺪ )ﺷـﮑﻞ‬ ‫‪.

‫‪371‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫) ‪kA( p1 − p 2‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫=‪q‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :11‬ﻣﺪل ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ‬ ‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت در ﮐﺎرﺑﺮد ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(14‬‬ ‫) ‪0.001127 kA( p1 − p 2‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫‪ q‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‪ bbl day ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ µ‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ L‬ﻓﺎﺻﻠﻪ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ‪. ft 2 ،‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪1‬‬ ‫ﺳﯿﺎﻟﯽ ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘﺬﯾﺮ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺧﻄﯽ ﺑﺎ ﺧﻮاص زﯾﺮ ﺟﺮﯾﺎن دارد‪:‬‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫=‪q‬‬ .

0016 ft day‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪6000‬‬ ‫=‪q‬‬ ‫=‪v‬‬ ‫ج( ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺳﺮﻋﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺳﯿﺎل‪:‬‬ ‫)‪q (1. ft day ،‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ‪: A‬‬ ‫‪A = (h )(width ) = (20 )(300 ) = 6000 ft 2‬‬ ‫اﻟﻒ( ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(14-6‬‬ ‫‪day‬‬ ‫‪(0.6905 bbl‬‬ ‫)‪(2)(2000‬‬ ‫ب( ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺎﻫﺮی‪:‬‬ ‫)‪q (1.0105 ft day‬‬ ‫)‪(0.15)(6000‬‬ ‫‪φA‬‬ ‫=‪v‬‬ ‫اﺧﺘﻼف ﻓﺸﺎر ) ‪ ( p1 − p 2‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (14-6‬ﺗﻨﻬـﺎ ﻧﯿـﺮوی راﻧـﺶ در ﯾـﮏ ﻣﺨـﺰن‬ ‫ﺷﯿﺐدار ﻧﯿﺴﺖ‪ .6905)(5.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪372‬‬ ‫‪h = 20 ft‬‬ ‫‪φ = 10%‬‬ ‫‪p 2 = 1990 psi‬‬ ‫‪L = 2000 ft‬‬ ‫‪k = 100mD‬‬ ‫‪p1 = 2000 psi‬‬ ‫‪width = 300 ft‬‬ ‫‪µ = 2cp‬‬ ‫اﻟﻒ( دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‪ bbl day ،‬؛‬ ‫ب( ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺎﻫﺮی ﺳﯿﺎل‪ ft day ،‬؛‬ ‫ج( ﺳﺮﻋﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺳﯿﺎل‪.6905 )(5.615‬‬ ‫=‬ ‫‪= 0.‬ﻧﯿﺮوی ﺛﻘﻞ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺮوی راﻧﺶ ﻣﻬﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺟﻬـﺖ و‬ .001127)(100)(6000)(20001990) = 1.615‬‬ ‫=‬ ‫‪= 0.

‬‬ ‫اﮔﺮ واﺣﺪ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎل ‪ g cc‬ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(16‬‬ ‫‪Φ i = pi − 0.‬در اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (15-6‬ﯾﺎ )‪ ،(16-6‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺳـﯿﺎل ‪Φ i‬‬ ‫در ﻣﮑﺎن ‪ ، i‬اﮔﺮ ﻧﻘﻄﮥ ‪ i‬زﯾﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺎﺻﻠﮥ ﻋﻤﻮدی ‪ ∆z i‬ﻣﺜﺒـﺖ و‬ ‫اﮔﺮ ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻨﻔﯽ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .433γ∆z i‬‬ ‫‪ Φ i‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺳﯿﺎل در ﻧﻘﻄﮥ ‪ i‬ام‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ p i‬ﻓﺸﺎر در ﻧﻘﻄﮥ ‪ i‬ام‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ ∆z i‬ﻓﺎﺻﻠﮥ ﻋﻤﻮدی از ﻧﻘﻄﮥ ‪ i‬ام ﺗﺎ ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎی اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ ρ‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎل‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ γ‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎل‪.‬‬ ‫در ﻋﻤﻞ‪ ،‬اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺎ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﯾﮏ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺳﯿﺎل‪ 2‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾـﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻫﻢ ﺑﻌﺪ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر اﺳﺖ ) ‪ ( psi‬و ﺑﺎ ‪ Φ‬ﻧـﺸﺎن داده ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬ﻧﯿﺮوی ﮔﺮادﯾﺎن ﺳﯿﺎل )ﻧﯿﺮوی ﺛﻘﻞ‪ (1‬ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻋﻤـﻮد ﺑـﻪ‬ ‫ﺳﻤﺖ ﭘﺎﯾﯿﻦ اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﯽﮐﻪ ﻧﯿﺮوی ﻧﺎﺷﯽ از اﺧﺘﻼف ﻓﺸﺎر در ﻫﺮ ﺟﻬﺘﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳـﺖ‬ ‫ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻓﺎﺻﻠﮥ ﻋﻤـﻮدی ﻧﻘﻄـﮥ ‪ i‬در‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﺗﺎ اﯾﻦ ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪: ∆z i‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(15‬‬ ‫‪ ρ ‬‬ ‫‪Φ i = pi − ‬‬ ‫‪ ∆z i‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ ρ‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎل ‪ lb / ft 3‬اﺳﺖ‪.‫‪373‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن آن را در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪ . g cm 3 ،‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﺒﻨﺎ ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﮔﺎز – ﻧﻔﺖ آب و ﯾﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻧﻘﻄﮥ ﺳـﺎزﻧﺪ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ‪:‬‬ ‫‪1.‬ﭘﺘﺎﻧـﺴﯿﻞ ﺳـﯿﺎل در ﻫـﺮ‬ ‫ﻧﻘﻄﻪای از ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﺸﺎر در آن ﻧﻘﻄﻪ ﻣﻨﻬﺎی ﻓﺸﺎر وزن ﺳﯿﺎل روﺑﺎره ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ‬ ‫ﯾﮏ ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎی اﺧﺘﯿﺎری ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .Gravitational Force‬‬ ‫‪2.‬ﻧﯿﺮوﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺮدار ﺑﺮاﯾﻨﺪی از اﯾﻦ دو ﻧﯿﺮو اﺳـﺖ‪.Fluid Potential‬‬ .

‬‬ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪2‬‬ ‫ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ را ﺑﺎ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﮔﻔﺘـﻪ ﺷـﺪه در ﻣﺜـﺎل ﻗﺒـﻞ و زاوﯾـﻪ ﺷـﯿﺐ ‪5 o‬‬ ‫)ﺷﮑﻞ ‪ (12-6‬در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ .433γ∆z i‬‬ ‫* اﮔﺮ ﻧﻘﻄﮥ ‪ i‬زﯾﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫‪ ρ ‬‬ ‫‪Φ i = pi − ‬‬ ‫‪ ∆z i‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫و‪:‬‬ ‫‪Φ i = pi − 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪374‬‬ ‫* اﮔﺮ ﻧﻘﻄﮥ ‪ i‬ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫‪ ρ ‬‬ ‫‪Φ i = pi + ‬‬ ‫‪ ∆z i‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫و‪:‬‬ ‫‪Φ i = pi + 0.‬ﻣﺜﺎل ‪ 1-6‬را ﺑﺎ اﯾﻦ اﻃﻼﻋﺎت اﺿﺎﻓﯽ دوﺑﺎره ﺣﻞ ﮐﻨﯿﺪ‪.001127 kA(Φ 1 − Φ 2‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫=‪q‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ اﻓﺖ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺳﯿﺎل ) ‪ ( Φ1 − Φ 2‬ﺗﻨﻬﺎ اﮔﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺮﯾﺎن اﻓﻘـﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ) ‪ ( p1 − p 2‬اﺳﺖ‪.‬داﻧـﺴﯿﺘﻪ ﺳـﯿﺎل ﺗـﺮاﮐﻢ ﻧﺎﭘـﺬﯾﺮ اﯾـﻦ ﻣﺨـﺰن ‪42 lb ft 3‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .433γ∆z i‬‬ ‫ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﻣﻔﻬﻮم ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:((14-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(17‬‬ ‫) ‪0.

15) = 1974.‬اﺧﺘﻼف ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪∆Φ = 2015.42 psi‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ Φ 1 < Φ 2‬اﺳﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺳﯿﺎل از ﻧﻘﻄﮥ ‪ 2‬ﺑﻪ ﻧﻘﻄـﮥ ‪ 1‬و ﺑـﻪ ﺳـﻤﺖ ﭘـﺎﯾﯿﻦ ﺣﺮﮐـﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .(12-6‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺳﯿﺎل در ﻧﻘﻄﮥ ‪ 1‬و‪.2‬‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ‪ 1‬زﯾﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪:‬‬ ‫‪ ρ ‬‬ ‫‪ 42 ‬‬ ‫‪Φ 1 = p1 − ‬‬ ‫‪∆z1 = 2000 − ‬‬ ‫‪(87.15 ft :‬ﺷﮑﻞ ‪.‫‪375‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :12‬ﻣﺜﺎل ﯾﮏ ﻻﯾﻪ ﺷﯿﺒﺪار‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﻔﻬﻮم ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺳﯿﺎل‪ ،‬ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎ در ﻧﺼﻒ ﻓﺎﺻﻠﻪ دو ﻧﻘﻄـﻪ در‬ ‫ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪) 87.84 psi‬‬ ‫اﮔﺮ ﻧﻘﻄﮥ ‪ 2‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪:‬‬ .42 − 1974.58 = 40.15) = 2015.58 psi‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ‪ 2‬ﺑﺎﻻی ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ ρ ‬‬ ‫‪ 42 ‬‬ ‫‪Φ 2 = p2 + ‬‬ ‫‪∆z 2 = 1990 + ‬‬ ‫‪(87.

9 bbl day‬‬ ‫) ‪(2)(2000‬‬ ‫‪µL‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺳﺮﻋﺖ‪:‬‬ ‫‪(6.15)(6000‬‬ ‫= ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺎﻫﺮی‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (6-6‬راﺑﻄﮥ ﻓﺸﺎر و ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎل ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ را ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫]‬ ‫[‬ ‫) ‪V = Vref 1 + c ( p ref − p‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮم ﻫﺎﯾﯽ از دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺻﻼح‬ ‫ﮐﺮد‪:‬‬ ‫=‪q‬‬ .9)(5.84 psi‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‪:‬‬ ‫) ‪0.0065 ft‬‬ ‫‪day‬‬ ‫‪6000‬‬ ‫‪(6.001127 kA(Φ 1 − Φ 2 ) (0.16 psi‬‬ ‫‪∆z1 = 2000 − ‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ ρ ‬‬ ‫‪ 42 ‬‬ ‫‪Φ 2 = p2 + ‬‬ ‫‪∆z 2 = 1990 + ‬‬ ‫‪(0 ) = 1990 psi‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫‪ 144 ‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﮑﺎن ﺳﻄﺢ ﻣﺒﻨﺎ‪ ،‬ﺟﺮﯾﺎن‪ ،‬ﺑﺎ اﺧﺘﻼف‬ ‫ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ زﯾﺮ ﺣﺮﮐﺘﯽ رو ﺑﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ )از ﻧﻘﻄﮥ ‪ 2‬ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ ‪ ( 1‬دارد‪:‬‬ ‫‪∆Φ = 1990 − 1949.043 ft day‬‬ ‫= ﺳﺮﻋﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ‬ ‫)‪(0.001127 )(100 )(6000 )(40.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪376‬‬ ‫‪ 42 ‬‬ ‫‪ ρ ‬‬ ‫‪Φ 1 = p1 − ‬‬ ‫‪(174.9)(5.3) = 1949.16 = 40.615) = 0.615) = 0.84‬‬ ‫=‬ ‫‪= 6.

psi −1 ،‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻدﺳﺘﯽ ‪ p1‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺸﺎر ﻣﺮﺟﻊ ‪ p ref‬و ﮔﺬاردن آن در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬ ‫)‪ (19-6‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﻧﻘﻄﻪ ‪ 1‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(20‬‬ ‫‪ 0.001127‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪q ref‬‬ ‫‪A‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از راﺑﻄﻪ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(19‬‬ ‫‪ 0.001127 kA  1 + c( p ref − p 2 )‬‬ ‫‪q ref = ‬‬ ‫‪ln ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪µcL‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  1 + c( p ref − p1 ) ‬‬ ‫‪ q ref‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﻓﺸﺎر ﻣﺮﺟﻊ ‪ bbl day ، p ref‬؛‬ ‫‪ p1‬ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻ دﺳﺘﯽ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ p2‬ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺘﯽ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ µ‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ c‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺳﯿﺎل ﻣﺎﯾﻊ‪.001127kA ‬‬ ‫‪q1 = ‬‬ ‫]) ‪ ln[1 + c( p1 − p 2‬‬ ‫‪µcL‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺘﯽ ‪ p2‬ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻓـﺸﺎر ﻣﺮﺟـﻊ ‪ p ref‬اﻧﺘﺨـﺎب و در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬ ‫)‪ (19-6‬ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪:‬‬ .‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫]‬ ‫‪377‬‬ ‫[‬ ‫) ‪q = q ref 1 + c ( p ref − p‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(18‬‬ ‫‪ q ref‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﻓﺸﺎر ﻣﺮﺟﻊ اﺳﺖ‪ .001127‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪A‬‬ ‫‪µ dx‬‬ ‫ﺑﺎ ﺟﺪا ﮐﺮدن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ و آراﯾﺶ ﻣﺠﺪد آﻧﻬﺎ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪µ p∫1 1 + c( p ref + p )‬‬ ‫‪p2‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪L‬‬ ‫‪∫ dx = −0.‬ﺑﺎ ﮔﺬاردن ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ‪:‬‬ ‫]‬ ‫[‬ ‫) ‪q q ref 1 + c( p ref − p‬‬ ‫‪k dp‬‬ ‫=‬ ‫‪= −0.

692 bbl day‬‬ ‫‪−5‬‬ ‫‪−5‬‬ ‫‪ (2) 21 × 10 (2000)  1 + 21 × 10 (1990 − 2000) ‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫اﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ دﺑﯽﻫﺎی ‪ q1‬و ‪ q 2‬ﺗﻔﺎوت زﯾﺎدی ﺑﺎ ﻫـﻢ ﻧﺪارﻧـﺪ‬ ‫زﯾﺮا ﺳﯿﺎل ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ و ﺣﺠﻤﺶ ﺗﺎﺑﻌﯽ ﻗﻮی از ﻓﺸﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺧﻄﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ )ﮔﺎزﻫﺎ(‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﺟﺮﯾﺎن آرام )ﮔﺮانرو( ﮔﺎز در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ ﻫﻤﮕـﻦ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟـﮥ ﺣﺎﻟـﺖ‬ ‫واﻗﻌﯽ ﮔﺎز ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺗﻌﺪاد ﻣﻮل ﻫﺎی ﮔﺎز ‪ n‬در ﻓﺸﺎر ‪ ، p‬دﻣﺎی ‪ T‬و ﺣﺠﻢ ‪V‬‬ ‫ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽرود‪:‬‬ .‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ اﯾﻦ ﻣﺎﯾﻊ ‪ 21 × 10 −5 psi −1‬اﺳﺖ‪.‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن را در ﻫﺮ دو ﻃﺮف اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄـﯽ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪378‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫* ﻓﺸﺎر ﺑﺎﻻ دﺳﺘﯽ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺸﺎر ﻣﺮﺟﻊ در ﻧﻈﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﻢ‪:‬‬ ‫‪ (0.001127)(100)(6000)  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪q2 = ‬‬ ‫‪ ln ‬‬ ‫‪ = 1.001127)(100)(6000)‬‬ ‫‪−5‬‬ ‫‪q1 = ‬‬ ‫‪ ln 1 + 21× 10 (2000 − 1990) = 1.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪3‬‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ ﻣﺜﺎل ‪ 1-6‬را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ؛ ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﺳﯿﺎل ﻣﻮﺟﻮد در اﯾﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫ﻣﺎﯾﻌﯽ ﮐﻢ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .001127kA  ‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪q2 = ‬‬ ‫‪ln ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪µcL‬‬ ‫‪ 1 + c( p 2 − p1 ) ‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(21‬‬ ‫‪ q1‬و ‪ q 2‬دﺑﯽﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن در ﻧﻘﺎط‪ 1‬و‪ 2‬اﻧﺪ‪.689 bbl day‬‬ ‫‪−5‬‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫‪2‬‬ ‫‪21‬‬ ‫×‬ ‫‪10‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫]‬ ‫)‬ ‫( [‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫* ﺑﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﻓﺸﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺘﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮﺟﻊ‪:‬‬ ‫‪ (0.

001127‬‬ ‫‪µ dx‬‬ ‫‪ p  5.615 pq p sc Qsc‬‬ ‫=‬ ‫‪zT‬‬ ‫‪Tsc‬‬ ‫ﺑﺎ آراﯾﺶ ﻣﺠﺪد اﯾﻦ راﺑﻄﻪ‪:‬‬ ‫‪ zT  Qsc ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪=q‬‬ ‫‪ p  5.‬ﺑﺎ ﺟﺪا ﮐﺮدن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ و آراﯾﺶ ﻣﺠﺪد آﻧﻬﺎ‪:‬‬ . psia‬‬ ‫ﺑﺎ ﻗﺮار دادن دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ‪ q‬در ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:((12-6‬‬ ‫‪ zT  Qsc  1 ‬‬ ‫‪k dp‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪  = −0.‫‪379‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪pV‬‬ ‫‪zRT‬‬ ‫=‪n‬‬ ‫در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ ،‬ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻪ ﻣﻮلﻫﺎی ﺑﺎﻻ اﺷﻐﺎل ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪nz sc RTsc‬‬ ‫‪p sc‬‬ ‫= ‪Vsc‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ دو ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ و در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ‪: z sc = 1‬‬ ‫‪pV p scVsc‬‬ ‫=‬ ‫‪zT‬‬ ‫‪Tsc‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان راﺑﻄﻪ ﺑﺎﻻ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮم ﻫﺎﯾﯽ از دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪5.615  A ‬‬ ‫‪q  p sc‬‬ ‫‪=‬‬ ‫‪A  Tsc‬‬ ‫ﺛﺎﺑﺖ ‪ 0/001127‬ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﺒﺪﯾﻞ واﺣﺪﻫﺎی دارﺳﯽ ﺑﻪ واﺣﺪﻫﺎی اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه در‬ ‫ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﻧﻔﺘﯽ اﺳﺖ‪ . Tsc‬دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ o R ،‬و ‪.615 ‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(22‬‬ ‫‪ p sc‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ Tsc‬‬ ‫‪ q‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪ bbl day ، p‬؛‬ ‫‪ Qsc‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ scf day ،‬؛‬ ‫‪ z‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز؛‬ ‫‪ p sc .

‬ﻣﻌﺎدﻟـﮥ ﺑـﺎﻻ‬ ‫اﮔﺮ ﻓﺸﺎر ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 2000psi‬ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ‪ .006328kTsc A  0‬‬ ‫‪p1‬‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺮض ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺛﺎﺑﺖ ‪ z‬و ‪ µ g‬در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻣﻌﯿﻦ ) ‪ p1‬و ‪ ( p2‬و اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی‪:‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪0.‫‪380‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪p2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪L‬‬ ‫‪q sc p scT‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫∫ ‪ ∫ dx = −‬‬ ‫‪zµ g‬‬ ‫‪ 0.7 psi‬و ‪ Tsc = 520 o R‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(23‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪0. ft ،‬‬ ‫ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ‪ p sc = 14.003164Tsc Ak p12 − p 22‬‬ ‫‪p sc TLzµ g‬‬ ‫= ‪Qsc‬‬ ‫‪ Qsc‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ scf day ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪ o R ،‬؛‬ ‫‪ µ g‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ‪ ft 2 ،‬؛‬ ‫‪ L‬ﻃﻮل ﮐﻞ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺧﻄﯽ‪.111924 Ak p12 − p 22‬‬ ‫‪TLzµ g‬‬ ‫= ‪Qsc‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺧﻮاص ‪ z‬و ‪ µ g‬آن ﮔﺎزﻫﺎ ﺗﻮاﺑﻊ ﻗﻮی از ﻓـﺸﺎر ﻫـﺴﺘﻨﺪ اﻣـﺎ ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﺎﻃﺮ ﺳﺎده ﮐﺮدن ﺷﮑﻞ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز از اﻧﺘﮕﺮال ﺣﺬف ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺧﻮاص ﮔﺎز ﺑﺎﯾﺪ در ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻄﯽ ﮐـﻪ‬ ‫در زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ .

73 psi‬اﻧـﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ ﺛﺎﺑﺖ و ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 4500 ft 2‬اﺳﺖ‪ .78‬‬ .‬‬ ‫) ‪ p sc = 14.73 2‬‬ ‫‪= 2000 psi‬‬ ‫‪2‬‬ ‫=‪p‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از وزن ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺎز و ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺷﺒﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽاش ﺑﺎ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (17-2‬و )‪:(18-2‬‬ ‫‪T pc = 395.5 o R‬‬ ‫‪p pc = 668.‫‪381‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪p12 + p 22‬‬ ‫‪2‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(24‬‬ ‫=‪p‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪4‬‬ ‫از ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺧﻄﯽ‪ ،‬ﮔﺎزی ﺑﺎ وزن ﻣﺨـﺼﻮص ‪ 0.4 psia‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎی ﺷﺒﻪ ﮐﺎﻫﺸﯽ‪:‬‬ ‫‪2000‬‬ ‫‪= 2.5‬‬ ‫= ‪p pr‬‬ ‫‪T pr‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺿﺮﯾﺐ ‪ z‬ﺑﺎ ﭼﺎرت اﺳﺘﻨﺪﯾﻨﮓ – ﮐﺘﺰ )ﺷﮑﻞ ‪:(1-2‬‬ ‫‪z = 0.‬ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻ دﺳـﺘﯽ و ﭘـﺎﯾﯿﻦ دﺳـﺘﯽ ‪ 2100 psi‬و ‪ 1894.‬ﻃـﻮل ﮐـﻞ ﺳﯿـﺴﺘﻢ ‪ 2500 ft‬ﺑـﺎ‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ ‪ 60mD‬اﺳﺖ‪ .99‬‬ ‫‪668.‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾـﺎن ﮔـﺎز را در واﺣـﺪ ‪ scf day‬ﺣـﺴﺎب‬ ‫ﮐﻨﯿﺪ‪.7 psi‬و ‪.4‬‬ ‫‪600‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.52‬‬ ‫‪395.( Tsc = 520 o R‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(24-6‬‬ ‫‪2100 2 + 1894.72‬در دﻣـﺎی ‪120 o F‬‬ ‫ﻋﺒﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .

‬ﭼﻮن ﺳﯿﺎل ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘـﺬﯾﺮ اﺳـﺖ‪ ،‬دﺑـﯽ ﺟﺮﯾـﺎن ‪q‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ در ﻫﻤﮥ ﻓﻮاﺻﻞ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .0173cp‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(23-6‬‬ ‫‪day‬‬ ‫(‬ ‫) ‪0.111924)(4500)(60)(2100 2 − 1894.‬‬ ‫ﺑﺎ ﻗﺮار دادن ‪ p wf‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗﻪ ﭼـﺎه در ﺷـﻌﺎع ﭼـﺎه ‪ rw‬و ‪ p e‬ﺑـﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻓﺸﺎر ﺧﺎرﺟﯽ ﯾﺎ ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع زﻫﮑـﺸﯽ در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ دارﺳـﯽ )ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪،((12-6‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن را در ﻫﺮ ﺷﻌﺎع ‪ r‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪1.78)(2500)(0.‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬ﭘﺮوﻓﯿﻞ ﻓـﺸﺎر در‬ ‫اﻃﺮاف ﭼﺎه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.242 scf‬‬ ‫)‪(600)(0.0173‬‬ ‫‪Qsc‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‬ ‫در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‪ ،‬ﺳﯿﺎﻻت در ﻫﻤﮥ ﺟﻬﺎت ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﺎه ﺣﺮﮐﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺷﮑﻞ ‪13-6‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘﺬﯾﺮ را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﭼﺎه ﻋﻤﻮدی ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .Bottom Hole Flowing Pressure‬‬ .224.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪382‬‬ ‫ﻣﺮﺣـﻠﮥ ﭘﻨـﺠﻢ‪ :‬ﻣﺤـﺎﺳﺒﮥ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز ﺑﺎ روش ﻟﯽ – ﮔﻮﻧﺰاﻟﺲ – اﯾﮑﯿﻦ )ﻣﻌﺎدﻻت‬ ‫)‪ (63-2‬ﺗﺎ )‪:((66-2‬‬ ‫‪µ g = 0.‬ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن ﯾﺎﻓﺘﻦ ﯾﮏ ﺳﯿﺎل‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ اﺧﺘﻼف ﻓﺸﺎری در ﻣﺨﺰن ﺑﻪ وﺟﻮد آﯾﺪ؛‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﻪ ﭼﺎﻫﯽ ﻧﻔﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺸﺎر در ﺳﺎزﻧﺪ در ﮐﻨﺎر ﭼﺎه ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻤﺘﺮ از‬ ‫ﻓﺸﺎر در دﯾﮕﺮ ﻧﻘﺎط ﺳﺎزﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪.732‬‬ ‫=‬ ‫‪= 1.‬‬ ‫ﻓﺸﺎر در ﺳﺎزﻧﺪ ﻧﺰدﯾﮏ ﭼﺎه ﺗﻮﻟﯿﺪی را ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗﻪ ﭼﺎه‪ 1‬ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬ﺿـﺨﺎﻣﺖ‬ ‫ﺳﺎزﻧﺪ در ﻫﻤﻪ ﺟﺎی آن ﯾﮏﻧﻮاﺧﺖ و ﺑﺮاﺑﺮ ‪ h‬و ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻧﯿﺰ در ﺳﺎزﻧﺪ ﯾﮏﻧﻮاﺧـﺖ‬ ‫و ﺑﺮاﺑﺮ ‪ k‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .

001127‬‬ ‫‪Ar‬‬ ‫‪µ dr‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(25‬‬ ‫=‪v‬‬ ‫‪ v‬ﺳﺮﻋﺖ ﻇﺎﻫﺮی ﺳﯿﺎل‪ bbl day − ft 2 ،‬؛‬ ‫‪ q‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﺷﻌﺎع ‪ bbl day ، r‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ µ‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ 0/001127‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﺮای ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﻌﺎدﻟﻪ در واﺣﺪﻫﺎی ﮐﺎرﺑﺮدی؛‬ ‫‪ Ar‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄﻊ در ﺷﻌﺎع ‪.‬در ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪای از ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻄـﻊ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺳﻄﺢ ﯾﮏ اﺳﺘﻮاﻧﻪ اﺳﺖ ) ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒـﺎرت دﯾﮕـﺮ‪ ،‬ﺑـﺎ اﻓـﺰاﯾﺶ ﺷـﻌﺎع و ﻓﺎﺻـﻠﻪ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻦ از ﭼﺎه ﻓﺸﺎر ﻧﯿﺰ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .( 2πrh‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪:‬‬ .‫‪383‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪q‬‬ ‫‪k dp‬‬ ‫‪= 0. r‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :13‬ﻣﺪل ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬ ‫در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﻪ ﻋﻼﻣﺖ ﻣﻨﻔﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺷﮑﻞ ‪ 13-6‬ﻧﯿﺎز ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾـﺮا ﺷـﻌﺎع در‬ ‫ﺟﻬﺘﯽ ﯾﮑﺴﺎن ﺑﺎ ﻓﺸﺎر اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .

001127‬‬ ‫‪µ o dr‬‬ ‫‪2πrh‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﯿﻦ دو ﺷﻌﺎع ‪ r2 ، r1‬و ﻓﺸﺎرﻫﺎی ‪ p1‬و ‪: p2‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(26‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p2‬‬ ‫‪ k‬‬ ‫‪ Qo  dr‬‬ ‫‪∫r1 2πh  r = 0.001127k‬‬ ‫=‬ ‫‪2πh r∫1 r‬‬ ‫‪µ o Bo‬‬ ‫) ‪0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪384‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪k dp‬‬ ‫=‬ ‫‪= 0.001127‬‬ ‫‪Ar 2πrh‬‬ ‫‪µ dr‬‬ ‫=‪v‬‬ ‫دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮاردادی در واﺣﺪﻫﺎی ﮐﺎرﺑﺮدی‬ ‫در ﺳﻄﺢ )ﺑـﺸﮑﻪﻫـﺎی ﺗﺎﻧـﮏ ذﺧﯿـﺮه ) ‪ (( STB‬ﺑﯿـﺸﺘﺮ از واﺣـﺪﻫﺎی ﻣﺨﺰﻧـﯽ اﺳـﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .00708kh( p 2 − p1‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫‪µ o Bo ln 2 ‬‬ ‫‪ r1 ‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ .‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻋﻼﻣﺖ ‪ Qo‬ﺑﺮای ﺑﯿﺎن دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ در واﺣﺪ ‪: STB day‬‬ ‫‪q = B o Qo‬‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ‪ bbl / STB ،‬؛‬ ‫ﺑﺎ ﻗﺮار دادن دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ در واﺣﺪ ‪: STB day‬‬ ‫‪Qo Bo‬‬ ‫‪k dp‬‬ ‫‪= 0.001127 p∫1 µ o Bo‬‬ ‫‪r2‬‬ ‫ﺑﺮای ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘﺬﯾﺮ در ﯾﮏ ﺳﺎزﻧﺪ ﻫﻤﮕﻦ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (26-6‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺳﺎده‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪p2‬‬ ‫‪∫ dp‬‬ ‫‪p1‬‬ ‫ﺑﺎ ﺣﻞ اﻧﺘﮕﺮال در راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪Qo r 2 dr 0.

‬‬ ‫در ﻋﻤﻞ ﻧﻪ ﺷﻌﺎع ﺧﺎرﺟﯽ و ﻧﻪ ﺷﻌﺎع ﭼﺎه دﻗﯿﻘﺎً ﻣﺸﺨﺺ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‫‪385‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ وﻗﺖﻫﺎ دو ﺷﻌﺎع ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺷﻌﺎع ﭼﺎه ‪ rw‬و ﺷﻌﺎع ﺧﺎرﺟﯽ ﯾـﺎ ﺷـﻌﺎع ﻧﺎﺣﯿـﻪ‬ ‫زﻫﮑﺸﯽ ‪ re‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(27‬‬ ‫)‬ ‫‪0.00708kh( p e − p wf‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ re‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ ‫‪µ o Bo ln‬‬ ‫‪ Qo‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ‪ STB day ،‬؛‬ ‫‪ pe‬ﻓﺸﺎر ﺧﺎرﺟﯽ‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ p wf‬ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗﻪ ﭼﺎه‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ µ o‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ Bo‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ h‬ﺿﺨﺎﻣﺖ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ re‬ﺷﻌﺎع ﺧﺎرﺟﯽ ﯾﺎ زﻫﮑﺸﯽ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ rw‬ﺷﻌﺎع ﭼﺎه‪.‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (27-6‬را دوﺑﺎره آراﯾﺶ داد و ﺑﺮای ﻓﺸﺎر ‪ p‬در ﻫﺮ ﺷﻌﺎع ‪ r‬ﺣـﻞ‬ ‫ﮐﺮد‪:‬‬ . ft ،‬‬ ‫ﺷﻌﺎع ﺧﺎرﺟﯽ )زﻫﮑﺸﯽ( ‪ re‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺷﻌﺎع ﯾﮏ ﻧﺎﺣﯿﮥ داﯾـﺮهای ﺷـﮑﻞ در اﻃـﺮاف‬ ‫ﭼﺎه در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪πre2 = 43.‬ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﻟﮕﺎرﯾﺘﻤﯽ در ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ و ﺧﻄﺎ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.560 A‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(28‬‬ ‫‪43.560 A‬‬ ‫‪π‬‬ ‫= ‪re‬‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ داﯾﺮۀ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪.

‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬آراﯾﺶ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (27-6‬و ﺣﻞ آن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع ‪: r‬‬ ‫‪ Q Bµ   r ‬‬ ‫‪p = p wf +  o o o  ln ‬‬ ‫‪ 0.5cp‬‬ ‫‪rw = 0.00708kh   rw ‬‬ ‫‪ (2.‬ﺗﺤﻠﯿﻞ دادهﻫـﺎی آزﻣـﺎﯾﺶ ﺳـﺎﺧﺖ ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫـﺪ ﮐـﻪ ﺿـﺨﺎﻣﺖ و ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی اﯾـﻦ ﻣﺤـﯿﻂ ﻫﻤﮕـﻦ و ﺑﺮاﺑـﺮ ﺑـﺎ ‪ 25 ft‬و‬ ‫‪ 120mD‬اﺳﺖ‪ .00708kh   rw ‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(29‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪5‬‬ ‫ﭼﺎه ﻧﻔﺘﯽ در ﻣﯿﺪان ﻧﯿﻤﻠﺲ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺗﺜﺒﯿـﺖ ﺷـﺪۀ ‪ 650 STB day‬و ﻓـﺸﺎر ﺟﺮﯾـﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗﺜﺒﯿﺖ ﺷﺪۀ ﺗﻪ ﭼﺎه ‪ 1800 psi‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .5)(1.‬اﯾﻦ ﭼﺎه ﻧﺎﺣﯿﻪای را ﺑﻪ وﺳﻌﺖ ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ ‪ 40acres‬زﻫﮑﺸﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .25 ‬‬ ‫‪ r ‬‬ ‫‪p = 1800 + 88.25 ft‬‬ ‫‪Bo = 1.00708)(120)(25)   0.25 bbl STB‬‬ ‫ﭘﺮوﻓﯿﻞ )ﺗﻮزﯾﻊ( ﻓﺸﺎر را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ و اﻓﺖ ﻓﺸﺎر در ﺑﺎزهﻫﺎی ﯾﮏ ﻓﻮﺗﯽ را از ‪rw‬‬ ‫ﺗﺎ ‪ 4 ft ، 1.25)(600)   r ‬‬ ‫‪ ln‬‬ ‫‪p = 1800 + ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ (0.‬ﺑـﺎ‬ ‫وﺟﻮد اﻃﻼﻋﺎت اﺿﺎﻓﯽ زﯾﺮ‪:‬‬ ‫‪A = 40acres‬‬ ‫‪µ o = 2.28 ln ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع ﻫﺎی ﻣﻄﺮح ﺷﺪه‪:‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪386‬‬ ‫‪ Q Bµ   r ‬‬ ‫‪p = p wf +  o o o  ln ‬‬ ‫‪ 0.25 ft‬ﺗﺎ ‪ 19 ft ، 5 ft‬ﺗﺎ ‪ 99 ft ، 20 ft‬ﺗـﺎ ‪ 100 ft‬و ﻧﻬﺎﯾﺘـﺎً ‪ 744 ft‬ﺗـﺎ‬ ‫‪ 745 ft‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

‬ﻋﻠﺖ اﯾﻦ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر زﯾﺎد در اﻃﺮاف ﭼﺎه اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﺎل از ﻧﺎﺣﯿـﮥ زﻫﮑـﺸﯽ‬ ‫ﺑﺰرگ ‪ 40acres‬در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن اﺳﺖ‪.5 ( 142 psi‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮ از اﻓﺖ ﻓﺸﺎر در ﺑﺎزۀ ‪ 4 − 5 ft‬؛ ‪ 36‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺰرﮔﺘـﺮ از اﻓـﺖ‬ ‫ﻓﺸﺎر در ﺑﺎزۀ ‪ 19 − 20 ft‬و ‪ 142‬ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺰرﮔﺘﺮ از اﻓـﺖ ﻓـﺸﺎر در ﺑـﺎزۀ ‪99 − 100 ft‬‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺜﺎل ﺑﺎﻻ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨـﺪ ﮐـﻪ اﻓـﺖ ﻓـﺸﺎر درﺳـﺖ در ﻣﺠـﺎورت ﭼـﺎه )ﯾﻌﻨـﯽ‬ ‫‪ 7.‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪387‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 14-6‬ﭘﺮوﻓﯿﻞ ﻓﺸﺎر را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ﺷﻌﺎع ﺑﺮای دادهﻫﺎی ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺧﺎرﺟﯽ ‪ pe‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (27-6‬ﺑﻪ آﺳﺎﻧﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺪازهﮔﯿﺮی ﻧﯿـﺴﺖ اﻣـﺎ اﺻـﻮﻻً‬ ‫اﮔﺮ ﯾﮏ آﮐﯿﻔﺮ ﻓﻌﺎل و ﻗﻮی در ﻣﺨﺰن ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ ‪ pe‬ﺗﻔﺎوت زﯾـﺎدی ﺑـﺎ ﻓـﺸﺎر اوﻟﯿـﻪ‬ ‫ﻣﺨﺰن ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :14‬ﭘﺮوﻓﯿﻞ ﻓﺸﺎر اﻃﺮاف ﭼﺎه‬ .

‬ﮐﺮﻓـﺖ و‬ ‫ﻫﺎوﮐﯿﻨﺰ ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﺎﺻﻠﮥ ﻓﺸﺎر ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻃﻮل ﺷﻌﺎع زﻫﮑﺸﯽ ‪ ، re‬ﺑـﺮای ﺑﺮﻗـﺮاری‬ ‫ﺷﺮط ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‪ 61 ،‬درﺻﺪ اﺳﺖ‪ .61re‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ ‫‪µ o Bo ln‬‬ ‫‪ 0.‬ﺑﺎ ﻓﺮض ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺛﺎﺑﺖ ﻣﺨﺰن و ﺿـﺨﺎﻣﺖ‬ ‫ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ‪ ،‬ﻣﺴﺎﺣﺖ زﻫﮑﺸﯽ ﯾﮏ ﭼﺎه ﻣﺠﺮد ‪ Aw‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻘﺮﯾﺐ زده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1.61re‬‬ ‫‪p(@ r = 0.5‬‬ ‫‪ ln‬اﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪:‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪ w ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(31‬‬ ‫)‬ ‫‪0.‬ﺑﺎ ﮔﺬاردن ‪ 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪388‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﺤﻘﻖ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ از ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺨﺰن ﮐﻪ از آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﺑـﻪ‬ ‫دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻮازﻧﮥ ﺟﺮم و ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﮐـﺮد‪ .61r ‬‬ ‫‪e‬‬ ‫‪ = ln e  − 0.00708kh( p r − p wf‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ − 0.61re ) = p r = p wf +  o o o  ln‬‬ ‫‪ 0.00708kh   rw‬‬ ‫ﯾﺎ در ﺗﺮم دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‪:‬‬ ‫)‬ ‫)‪6‬ـ‪(30‬‬ ‫‪0.‬آن دو ﻓﺮض ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺠﻢ زﻫﮑـﺸﯽ ﺷـﺪه ﺑـﺎ‬ ‫ﯾﮏ ﭼﺎه ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎﻧﺶ اﺳﺖ‪ .5‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  re‬‬ ‫‪  rw‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ ‫‪µ o Bo ln‬‬ ‫ﮔﻼن و وﯾﺴﺘﻮن‪ 1‬روﺷﯽ را ﺑﺮای ﺗﻘﺮﯾﺐزدن ﻧﺎﺣﯿﻪ زﻫﮑﺸﯽ ﭼـﺎه ﻫـﺎی ﺗﻮﻟﯿـﺪی از‬ ‫ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ‪ .Golan and Whitson‬‬ .61re‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(29-6‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ Q B µ   0.00708kh( p r − p wf‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫‪ 0.

‬‬ ‫ﺑﺎ ﺟﺪا ﮐﺮدن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ و اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از راﺑﻄﻪ ﺣﺎﺻﻞ در ﻃـﻮل ﻣﺤـﯿﻂ‬ ‫ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ‪:‬‬ ‫‪pe‬‬ ‫‪re‬‬ ‫‪q ref µ‬‬ ‫‪dr‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫∫ ‪= 0.‬اﮔﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﻗﺎﻧﻮن‬ ‫دارﺳﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫]‬ ‫[‬ ‫) ‪q ref 1 + c( p ref − p‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪k dp‬‬ ‫=‬ ‫‪= 0.‫‪389‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪q ‬‬ ‫‪Aw = AT  w ‬‬ ‫‪ qT ‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(32‬‬ ‫‪ Aw‬ﻣﺴﺎﺣﺖ زﻫﮑﺸﯽ؛‬ ‫‪ AT‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﮐﻞ ﻣﯿﺪان؛‬ ‫‪ qT‬دﺑﯽ ﮐﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯿﺪان؛‬ ‫‪ q w‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﭼﺎه‪.001127‬‬ ‫∫‬ ‫‪2πkh rw r‬‬ ‫) ‪1 + c( p ref − p‬‬ ‫‪pwf‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﮐﺮﻓﺖ و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (18-6‬ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن واﺑﺴﺘﮕﯽ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺑﺮای ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .00708kh   1 + c( p e − p ref ) ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ln ‬‬ ‫=‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ re   1 + c( p wf − p ref )‬‬ ‫‪ µc ln  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ rw  ‬‬ ‫‪q ref‬‬ ‫در ﺻﻮرت اﻧﺘﺨﺎب ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗﻪ ﭼﺎه ‪ p wf‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺸﺎر ﻣﺮﺟﻊ در راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ .001127‬‬ ‫‪2πrh‬‬ ‫‪Ar‬‬ ‫‪µ dr‬‬ ‫‪ q ref‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﻓﺸﺎر ﻣﺮﺟﻊ ‪ Pref‬اﺳﺖ‪.

00708)(120 )(25‬‬ ‫‪‬‬ ‫) ‪ ln 1 + 25 × 10 −6 (2506 − 1800‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ ‫‪ 745  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪−6‬‬ ‫‪ (2.25  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪= 595 STB day‬‬ ‫]‬ ‫)‬ ‫( [‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﺑﺮای ﺳﯿﺎﻟﯽ ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ‪ ،‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (33-6‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫(‬ ‫)‪0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪390‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(33‬‬ ‫])‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪0.00708kh ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ln 1 + c o ( p e − p wf‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ re  ‬‬ ‫‪ µ o Bo co ln  ‬‬ ‫‪ rw  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫[‬ ‫‪ co‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ Qo‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ‪ STB day ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪.‬ﻧﺘﺎﯾﺞ را ﺑﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ‬ ‫ﺳﯿﺎل ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.12 Darcy‬‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺮض ﺳﯿﺎﻟﯽ ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ‪ ،‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ .25 ft‬‬ ‫‪c o = 25 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪µ o = 2.5cp‬‬ ‫‪h = 25 ft‬‬ ‫‪p e = 2506 psi‬‬ ‫‪re = 745 ft‬‬ ‫‪Bo = 1.5)(1. mD ،‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪6‬‬ ‫دادهﻫﺎی زﯾﺮ ﺑﻪ ﭼﺎﻫﯽ در ﻣﯿﺪان رد‪ -‬رﯾﻮر‪ 1‬ﻣﺮﺑﻮطاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪p wf = 1800 psi‬‬ ‫‪rw = 0.25 bbl STB‬‬ ‫‪k = 0.Red River Field‬‬ .25) 25 × 10 ln 0.

615q gr p‬‬ ‫‪zRT‬‬ .25 ‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﮔﺎزﻫﺎی ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ دﯾﻔﺮاﻧﺴﯿﻠﯽ ﭘﺎﯾﻪ ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ ﺑﺮای ﯾﮏ ﺟﺮﯾﺎن اﻓﻘﯽ آرام‪ ،‬ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﻫﺮ دو ﺳﯿﺴﺘﻢ ﮔﺎز و ﻣﺎﯾﻊ ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ‪ .001127(2πrh )k dp‬‬ ‫‪µg‬‬ ‫‪dr‬‬ ‫= ‪q gr‬‬ ‫‪ q gr‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ﺷﻌﺎع ‪ bbl day ، r‬؛‬ ‫‪ r‬ﻓﺎﺻﻠﮥ ﺷﻌﺎﻋﯽ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ h‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﻣﻨﻄﻘﻪ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ µ g‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ 0/001127‬ﺛﺎﺑﺖ ﺗﺒﺪﯾﻞ واﺣﺪﻫﺎی دارﺳﯽ ﺑﻪ واﺣﺪﻫﺎی ﮐﺎرﺑﺮدی در ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﻧﻔﺘﯽ‪.‬ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﮔﺎزﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫دارﺳﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(34‬‬ ‫‪0.‫‪391‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺮض ﺳﯿﺎﻟﯽ ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‪ ،‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ((27-6‬ﺗﺨﻤﯿﻦ‬ ‫زده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪day‬‬ ‫‪(0.‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در واﺣﺪ ‪ scf day‬ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮد‪ .25) ln 745 ‬‬ ‫‪ 0.00708)(120)(25)(2506 − 1800) = 600 STB‬‬ ‫‪(2.5)(1.‬ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ‬ ‫دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪ ، Q g‬ﻣﯽﺗـﻮان دﺑـﯽ ﺟﺮﯾـﺎن ﮔـﺎز ‪q gr‬‬ ‫ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر و دﻣﺎ را ﺑﻪ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‬ ‫ﺑﺮای ﻫﺮ دو ﺷﺮاﯾﻂ‪ ،‬ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪Q g p sc‬‬ ‫‪z sc RTsc‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫=‬ ‫‪5.

p wf‬ﺗـﺎ ﻫـﺮ ﻧﻘﻄـﻪای در‬ ‫ﻣﺨﺰن ) ‪:( r. z sc ≅ 1.001127(2πrh )k dp‬‬ ‫= ‪ Q g‬‬ ‫‪µg‬‬ ‫‪dr‬‬ ‫‪ p ‬‬ ‫‪ p sc‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 5.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪392‬‬ ‫‪ zT ‬‬ ‫‪ Q g = q gr‬‬ ‫‪ p ‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(35‬‬ ‫‪ p sc‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 5.0 ،‬‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (34-6‬و )‪ (35-6‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ zT ‬‬ ‫‪0.615Tsc‬‬ ‫ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ‪ Tsc = 520 o R‬و ‪: p sc = 14.703‬‬ ‫‪µ z‬‬ ‫‪g‬‬ ‫‪ r‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ TQ g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ kh‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ در ﺑﺎزۀ ﺷـﺮاﯾﻂ ﭼـﺎه ) ‪ ( rw .7 psia‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(36‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫‪ dr‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪= 0.615Tsc‬‬ ‫‪ p sc‬ﻓﺸﺎر اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ Tsc‬دﻣﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ o R ،‬؛‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪ scf day ،‬؛‬ ‫‪ q gr‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز در ﻓﺎﺻﻠﮥ ‪ bbl day ، r‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع ‪ psia ، r‬؛‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪ R ،‬؛‬ ‫‪ z‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز در ‪ T ، p‬؛‬ ‫‪ z sc‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪.703 ∫ ‬‬ ‫‪µ z‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪pwf ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﻗﺎﻧﻮن دارﺳﯽ را در اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (37-6‬اﻋﻤﺎل ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬ ‫‪ TQ g‬‬ ‫‪∫rw kh‬‬ ‫‪r‬‬ . p‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(37‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫‪ dr‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪= 0.

Real Gas Potential‬‬ ‫‪2.‫‪393‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫•‬ ‫‪ Q g‬در ﻫﻤﮥ ﺷﻌﺎع ﻫﺎ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ )ﺷﺮط ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار(؛‬ ‫•‬ ‫‪ k‬و ‪ h‬در ﮐﻞ ﻣﺨﺰن ﺛﺎﺑﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ )ﺷﺮط ﺳﺎزﻧﺪ ﻫﻤﮕﻦ(‪.703 ∫ ‬‬ ‫‪µ z‬‬ ‫‪g ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪pwf ‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺮم ‪dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪g‬‬ ‫‪pwf ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  r‬‬ ‫‪ ln‬‬ ‫‪  rw‬‬ ‫‪ TQ g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ kh‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪∫  µ‬‬ ‫را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺑﺴﻂ داد‪:‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪pwf‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪dp =  2 p dp −  2 p dp‬‬ ‫‪∫  µ g z  ∫0  µ g z ‬‬ ‫‪∫0  µ g z ‬‬ ‫‪pwf ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p‬‬ ‫از ﺗﺮﮐﯿﺐ رواﺑﻂ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪pwf‬‬ ‫‪p 2p ‬‬ ‫‪ 2p  ‬‬ ‫‪  r ‬‬ ‫‪dp ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫∫ ‪ ln  = 0.‬‬ ‫ﺑﺎ اﺣﺘﺴﺎب ﺷﺮوط ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪ = 0.Real Gas Pseudopressure‬‬ .703‬‬ ‫‪dp − ∫ ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪ 0  g ‬‬ ‫‪g ‬‬ ‫‪  w‬‬ ‫‪0 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(38‬‬ ‫‪ TQ g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ kh‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫ﺗﺮم ‪dp‬‬ ‫‪ ∫ ‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‪ 1‬و ﯾﺎ ﺷﺒﻪ ﻓﺸﺎر ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‪ 2‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و‬ ‫‪‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪g‬‬ ‫‪0‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﺻﻮرت ) ‪ m( p‬ﯾﺎ ‪ ψ‬ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(39‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪m( p ) = ψ = ∫ ‬‬ ‫‪µ z‬‬ ‫‪g ‬‬ ‫‪0‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (38-6‬را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮم ﻫﺎﯾﯽ از ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫‪1.

703kh(ψ − ψ w‬‬ ‫‪ r ‬‬ ‫‪T ln ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪394‬‬ ‫‪ r‬‬ ‫) ‪ ln = 0.703(ψ − ψ w‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫‪ TQ g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ kh‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪rw‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(40‬‬ ‫‪ln‬‬ ‫‪Qg T‬‬ ‫‪0.703kh‬‬ ‫‪ψ =ψ w +‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ از رﺳﻢ ‪ ψ‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ ln ‬ﺧﻄﯽ راﺳﺖ ﺑﺎ ﺷﯿﺐ‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫)‬ ‫‪Qg T‬‬ ‫‪0.(15-6‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :15‬ﮔﺮاف ‪ψ‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ln ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺑﻪ دﻗﺖ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(41‬‬ ‫در ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺎص‪ ،‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ‪ r = re‬ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫) ‪0.703kh‬‬ ‫( و ﻋﺮض از ﻣﺒﺪأ ‪ ψ w‬ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽﺷﻮد )ﺷﮑﻞ ‪.

703kh(ψ e − ψ w‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫‪T ln e ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫‪395‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ ‫‪ψ e‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪه در ﺑﺎزۀ ﻓﺸﺎری ‪ 0‬ﺗﺎ ‪ psi 2 cp ، pe‬؛‬ ‫‪ψ w‬ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪه در ﺑﺎزۀ ﻓﺸﺎری ‪ 0‬ﺗﺎ ‪ psi 2 cp ، p wf‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ h‬ﺿﺨﺎﻣﺖ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ re‬ﺷﻌﺎﻋﯽ زﻫﮑﺸﯽ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ rw‬ﺷﻌﺎع ﭼﺎه‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪.5‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  rw ‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ اﻧﺘﮕﺮال در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ ،(43-6‬ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ‪‬‬ ‫‪ ‬در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻓـﺸﺎر ‪p‬‬ ‫‪µ z‬‬ ‫‪ g ‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫)‪6‬ـ‪(42‬‬ ‫) ‪0.‬اﯾـﻦ‬ . scf day ،‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً واﺣﺪ ﺑﯿﺎن دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ‪ Mscf day‬اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(43‬‬ ‫) ‪kh(ψ e − ψ w‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫‪1422T ln e ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪ Mscf / day ،‬اﺳﺖ‪.‬ﺳﭙﺲ ﻧﻤﻮدار ‪‬‬ ‫‪ ‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ p‬در ﻣﻘﯿـﺎس ﮐـﺎرﺗﺰﯾﻦ رﺳـﻢ و‬ ‫‪‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪ g ‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻧﺎﺣﯿﻪ زﯾﺮ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺪدی و ﮔﺮاﻓﯿﮑـﯽ ﺗﺨﻤـﯿﻦ زده ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (43-6‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮم ﻫﺎﯾﯽ از ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺟﺎی‬ ‫ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن ﻧﺸﺎن داد‪:‬‬ ‫) ‪kh(ψ r − ψ w‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(44‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ r ‬‬ ‫‪1422T ln e  − 0.

‬ﺷـﻌﺎع ﭼـﺎه‬ ‫‪ 0.3 ft‬اﺳﺖ و اﻃﻼﻋﺎت اﺿﺎﻓﯽ زﯾﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﻮﺟﻮداﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪T = 600 o R‬‬ ‫‪h = 15 ft‬‬ ‫‪re = 1000 ft‬‬ ‫‪k = 65mD‬‬ ‫‪p e = 4400 psi‬‬ ‫دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز را در واﺣﺪ ‪ Mscf day‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺗﺮم ‪‬‬ ‫‪ ‬ﺑﺮای ﻫﺮ ﻓﺸﺎر‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪g‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪7‬‬ ‫دادهﻫﺎی ‪ PVT‬زﯾﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ ﭼﺎه ﮔﺎزی در ﻣﯿﺪان ﮔﺎزی آﻧﺎﮐﻮﻧﺪا‪ 1‬ﻣﺮﺑﻮطاﻧﺪ‪:‬‬ ‫اﯾﻦ ﭼﺎه در ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻪ ﭼﺎه ﺗﺜﺒﯿﺖ ﺷﺪه ‪ 3600 psi‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬‬ ‫ﻣﺜﺎل زﯾﺮ اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ را روﺷﻦﺗﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.Anaconda Gas Field‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪396‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ زﯾﺮ ﻣﻨﺤﻨﯽ از ‪ 0‬ﺗﺎ ﻫﺮ ﻓﺸﺎر ‪ p‬ﻣﻌﺮف ﻣﻘﺪار ‪ ψ‬ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻫـﺮ ‪ p‬اﺳـﺖ‪.

‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪397‬‬ ‫‪ 2p ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬رﺳﻢ ﻧﻤﻮدار ‪‬‬ ‫‪ ‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر )ﺷﮑﻞ ‪. p‬اﯾـﻦ ﻣـﺴﺎﺣﺖ‬ ‫ﻫﺎ ﻣﻌﺎدل ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ ‪ ψ‬در ﻫﺮ ﻓﺸﺎریاﻧﺪ ﮐﻪ در ﺟﺪول زﯾـﺮ ﺑـﺮای ﻓـﺸﺎرﻫﺎی‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ .(16-6‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪ g ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻋﺪدی ﻣﺴﺎﺣﺖ زﯾﺮ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻣﻘﺪار از ‪ .

25 ‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺐ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‬ ‫‪ 2 ‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ اﻧﺘﻘﺎل ﺗﺮم ‪‬‬ ‫‪ ‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻪ ﺧﺎرج از ﺣـﺎﻻت ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻗـﺎﻧﻮن‬ ‫‪‬‬ ‫‪z‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪ g ‬‬ ‫دارﺳﯽ )ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (37-6‬ﺗﺎ )‪ ((44-6‬دﺑﯽ دﻗﯿﻖ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز را ﺗﻘﺮﯾﺐ زد‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪398‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :16‬داده ﻫﺎی ﺷﺒﻪ ﻓﺸﺎر ﮔﺎز واﻗﻌﯽ ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ‪7-6‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(41 -6‬‬ ‫‪p w = 816.614 Mscf day‬‬ ‫‪(65)(15)(1089 − 816) × 10 6‬‬ ‫‪(1422)(600) ln 1000 ‬‬ ‫‪ 0.‬ﺑﺎﯾـﺪ ﺗﻮﺟـﻪ‬ ‫داﺷﺖ ﮐﻪ ‪ µ g z‬ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺤﺖ ﺑﺎزۀ ﻓﺸﺎری ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 2000 psi‬ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺛﺎﺑـﺖ در ﻧﻈـﺮ‬ .0 × 10 6‬‬ ‫‪p e = 1089 × 10 6‬‬ ‫‪= 37.

‬اﯾـﻦ ﻓﺮاﯾﻨـﺪ ﺑـﻪ ﻓـﺸﺎرﻫﺎی‬ ‫ﻣﺨﺰن زﯾﺮ ﻓﺸﺎر‪ 2000 psi‬ﻣﺤﺪود اﺳـﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (43-6‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ دوﺑﺎرهً آراﯾﺶ‬ ‫داد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ pe‬‬ ‫‪  2 p dp‬‬ ‫‪∫ µ z‬‬ ‫‪  pwf‬‬ ‫‪   g ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪Qg = ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪1422T ln e‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﻘﺎل اﯾﻦ ﺗﺮم ﺑﻪ ﭘﺸﺖ اﻧﺘﮕﺮال و ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻓﺮاﯾﻨﺪ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی‪:‬‬ ‫)‬ ‫)‪6‬ـ‪(45‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪kh( p e2 − p wf2‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪1422T (µ g z )avg ln e‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪ Mscf/day،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪.‬اﯾﻦ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪p wf2 + p e2‬‬ ‫‪2‬‬ ‫=‪p‬‬ ‫روش ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ روش ﻣﺮﺑﻊ ﻓﺸﺎر‪ 1‬ﻣﻌـﺮوف اﺳـﺖ‪ .‫‪399‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .mD ،‬‬ ‫ﺗﺮم ‪ (µ g z )avg‬در ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪ p‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬‬ ‫‪1.‬روشﻫـﺎی دﯾﮕـﺮ در ﻓـﺼﻞ ﻫﻔـﺘﻢ ﺑﺮرﺳـﯽ‬ ‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.Pressure Squared Method‬‬ .

‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﭼﻨﺪ ﻓﺎزی اﻓﻘﯽ‬ ‫زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﻢزﻣﺎن در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ اﻓﻘﯽ در ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻓﺎز و ﺧﻮاص ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آن ﺑﺎﯾﺪ در‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ اﻋﻤﺎل ﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺣﺴﺎﺑﯽ ﻓﺸﺎر‪:‬‬ ‫‪4400 2 + 3600 2‬‬ ‫‪= 4020 psi‬‬ ‫‪2‬‬ ‫=‪p‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﺗﻌﯿﯿﻦ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ و ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر ‪: 4020 psi‬‬ ‫‪µ g = 0.614‬را ﺑـﺎ‬ ‫ﺧﻄﺎی ﻣﻄﻠﻖ ‪ 1.0267cp‬‬ ‫‪z = 0.‬اﯾﻦ ﺧﻄﺎ ﻧﺎﺷﯽ از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻣﺤﺪود ﮐـﺎرﺑﺮد روش‬ ‫ﻣﺮﺑﻊ ﻓﺸﺎر در ﺣﻮﺿﮥ ﻓﺸﺎری زﯾﺮ ‪ 2000 psi‬اﺳﺖ‪.314 Mscf day‬‬ ‫) ‪(65)(15)(4400 2 − 3600 2‬‬ ‫‪(1422)(600)(0.862‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪: (4-6‬‬ ‫‪= 38.86%‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪400‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪8‬‬ ‫ﺑﺎ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺜﺎل ‪ ،7-6‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻣﺮﺑﻊ ﻓﺸﺎر دوﺑﺎرهً ﺑﻪ‬ ‫دﺳﺖ آورﯾﺪ و آن را ﺑﺎ ﻧﺘﯿﺠﮥ روش دﻗﯿﻖ )روش ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ( ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.0267 )(0.‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ‪ ،‬ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ ﺑﺮای‬ ‫ﻫﺮ ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ .25 ‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ روش ﻣﺮﺑﻊ ﻓـﺸﺎر ﺟـﻮاب دﻗﯿـﻖ ‪ 37.862) ln 1000 ‬‬ ‫‪ 0.

k w .‬‬ ‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات در ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (1-5‬ﺗﺎ )‪ (3-5‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪k o = k ro k‬‬ ‫‪k w = k rw k‬‬ ‫‪k g = k rg k‬‬ ‫ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﺑﺎﻻ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ و ﺑﯿﺎن دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﺷﺮاﯾﻂ اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(46‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(47‬‬ ‫‪ dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ dr‬‬ ‫‪ k  dp‬‬ ‫‪Qw = 0. mD ،‬‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮم ﻫﺎﯾﯽ از ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ و ﻧﺴﺒﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪. Bo‬ﺿﺮاﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﻧﻔﺖ و آب‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪ scf day ،‬؛‬ ‫‪ k‬‬ ‫‪Qo = 0.001127‬‬ ‫‪µ‬‬ ‫‪o‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ dr‬‬ ‫‪ 2πrh  dp‬‬ ‫‪k w‬‬ ‫‪q w = 0. k o‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﺆﺛﺮ ﻧﻔﺖ‪ ،‬آب و ﮔﺎز‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ µ g .‫‪401‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪ 2πrh  dp‬‬ ‫‪k o‬‬ ‫‪q o = 0.00708(rhk ) ro‬‬ ‫‪ µ o Bo‬‬ ‫‪ k rg‬‬ ‫‪Q g = 0.001127‬‬ ‫‪ µ  g dr‬‬ ‫‪ g ‬‬ ‫‪ k g . q w . µ w . q o‬دﺑﯽﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ‪ ،‬آب و ﮔﺎز‪ bbl day ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪.001127‬‬ ‫‪ µ w  dr‬‬ ‫‪ 2πrh  dp‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪q g = 0. Qo‬دﺑﯽﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ و آب‪ STB day ،‬؛‬ ‫‪ Bw . µ o‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﻧﻔﺖ‪ ،‬آب و ﮔﺎز‪ cp ،‬؛‬ ‫‪ q g .00708(rhk )‬‬ ‫‪µ B‬‬ ‫‪ g g‬‬ .00708(rhk ) rw ‬‬ ‫‪ µ w Bw  dr‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(48‬‬ ‫‪ dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ dr‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ Qw .

00708(kh )(k rw )( p e − p wf‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ ‫‪ re‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫= ‪Qw‬‬ ‫‪µ w Bw ln‬‬ ‫* ﺑﺮای ﻓﺎز ﮔﺎز‪:‬‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺒﺎراﺗﯽ از ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ‪:‬‬ ‫) ‪(kh )(k rg )(ψ e − ψ w‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(51‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺒﺎراﺗﯽ از ﻣﺮﺑﻊ ﻓﺸﺎر‪:‬‬ ‫) ‪(kh)(k rg )( pe2 − p wf2‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(52‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪ Mscf day ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪ mD ،‬؛‬ ‫‪r‬‬ ‫‪1422T ln e‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪1422(µ g z )avg T ln e‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ ‫= ‪Qg‬‬ .00708(kh )(k ro )( p e − p wf‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫* ﺑﺮای ﻓﺎز آب‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(50‬‬ ‫)‬ ‫‪ re‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫‪µ o Bo ln‬‬ ‫‪0. mD ،‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز ‪ B g‬ﻗﺒﻼً ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (54-2‬ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪zT‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪B g = 0.005035‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (46-6‬ﺗﺎ )‪ (48-6‬ﻧﺘﺎﯾﺞ زﯾﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫* ﺑﺮای ﻓﺎز ﻧﻔﺘﯽ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(49‬‬ ‫)‬ ‫‪0.‫‪402‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪ bbl scf ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ﻣﻄﻠﻖ‪.

( GOR‬ﻣـﯽﺗـﻮان از‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻫﺮ دو ﻧﺴﺒﺖ ﺟﺮﯾﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬ﻫﺮ دو دﺑﯽ‬ ‫در واﺣﺪ ‪ STB day‬ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪Qw‬‬ ‫‪Qo‬‬ ‫= ‪WOR‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (46-6‬ﺑﺮ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(48-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(53‬‬ ‫‪ k  µ B ‬‬ ‫‪WOR =  rw  o o ‬‬ ‫‪ k ro  µ w Bw ‬‬ ‫‪ WOR‬ﻧﺴﺒﺖ آب ﺑﻪ ﻧﻔﺖ‪ STB/STB ،‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫واﺣﺪ ‪ GOR‬آﻧﯽ ‪ scf STB‬اﺳﺖ‪ . STB day ،‬‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاردن ﻣﻌﺎدﻟﻪﻫﺎی )‪ (46-6‬و )‪ (48-6‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(54-6‬‬ ‫‪GOR = Rs +‬‬ .‬ﻧﺴﺒﺖ آب ﺑـﻪ‬ ‫ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺴﺒﺖ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن آب ﺑﻪ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﺮم ﺑﻪ ﺻﻮرت دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮐﻞ ﮔﺎز )ﮔﺎز‬ ‫آزاد و ﮔﺎز ﻣﺤﻠﻮل( ﺑﻪ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Qo R s + Q g‬‬ ‫‪Qo‬‬ ‫= ‪GOR‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(54‬‬ ‫‪Qg‬‬ ‫‪Qo‬‬ ‫‪ GOR‬ﻧﺴﺒﺖ آﻧﯽ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻧﻔﺖ‪ scf STB ،‬؛‬ ‫‪ Rs‬ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﻧﺤﻼل ﮔﺎز‪ scf STB ،‬؛‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز آزاد‪ scf day ،‬؛‬ ‫‪ Qo‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﺖ‪. R ،‬‬ ‫در ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدی از ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻫﺮ ﻓﺎز ﺑﻪ ﺻـﻮرت‬ ‫ﻧﺴﺒﺘﯽ از دﯾﮕﺮ ﺳﯿﺎل در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬دو ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻬﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﻋﺒﺎرتاﻧـﺪ از‪:‬‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ آﻧﯽ آب ﺑﻪ ﻧﻔﺖ ) ‪ ( WOR‬و ﻧﺴﺒﺖ آﻧﯽ ﮔﺎز ﺑـﻪ ﻧﻔـﺖ ) ‪ .‫‪403‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪o‬‬ ‫‪ T‬دﻣﺎ‪.

( rinv‬ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﺷﻌﺎع ﺟﺴﺘﺠﻮ ﺑـﻪ ﻣـﺰز ﻣﺨـﺰن‬ ‫ﻧﺮﺳﺪ‪ ،‬رﻓﺘﺎر ﻣﺨﺰن ﻣﺸﺎﺑﻪ رﻓﺘﺎر ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮۀ ﻧﺎﻣﺤﺪود اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺑـﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﺷﻌﺎع ﺷﻌﺎع ﺟﺴﺘﺠﻮ‪ 1‬ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ) ‪ .‬ﺷﻌﺎع آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑـﺪ‪ .‬‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻋﻤﻠﯽ اﯾﻦ دو ﻧﺴﺒﺖ دﺑـﯽ ﺟﺮﯾـﺎن ) ‪ GOR‬و ‪ ( WOR‬در ﻓـﺼﻞ ﻫـﺎی‬ ‫آﯾﻨﺪه ﮐﺎﻣﻼً ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن زﻣﺎن ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺻﻔﺮ را‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬در ﻃﻮل اﯾﻦ زﻣـﺎن‬ ‫اﺻﻄﻼﺣﺎً ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﻣﺨﺰن ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود دارد زﯾﺮا ﺷﻌﺎع زﻫﮑـﺸﯽ ﺧـﺎرﺟﯽ ‪ rw‬ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت رﯾﺎﺿﯽ ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ‪ B 17–6‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در زﻣﺎن ‪ ، t1‬آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﻓﺎﺻﻠﮥ ‪ r1‬در ﻣﺨـﺰن‬ ‫رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻘﺪار ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﯾﻦ آﺷﻔﺘﮕﯽ از ﭼﺎه ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ زﯾﺮ‬ ‫ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ؛‬ ‫•‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﺳﯿﺎل؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻫﺎی ﺳﻨﮓ و ﺳﯿﺎل‪.‬ﺑـﺎ ﺑـﺎز ﺷـﺪن ﭼـﺎه‪،‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ‪ p wf‬در ﺗﻪ ﭼﺎه ﻧﺎﮔﻬﺎن ﻣﯽاﻓﺘﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪404‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(55‬‬ ‫‪ k rg  µ o Bo‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪GOR = Rs + ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪ ro  µ g B g‬‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز‪ bbl/scf ،‬اﺳﺖ‪.‬اﮔﺮ ﭼﺎه در ﻣﺪار ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺟﺮﯾـﺎن ﺛﺎﺑـﺖ ‪ q‬ﻗـﺮار ﮔﯿـﺮد‪ ،‬ﻓـﺸﺎر در‬ ‫ﺳﻄﺢ ﺗﻤﺎس ﭼﺎه و ﻣﺨﺰن )ﺑﻪ ﺳﻤﺖ درون ﻣﺨﺰن( آﺷﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .Radius of Investigation‬‬ .‬اﯾﻦ آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن از ﭼﺎه ﻓﺎﺻـﻠﻪ‬ ‫ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﺑﻪ ﻣﺨﺰن ﻧﻔﻮذ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﭼﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﯾﮏ ﻓﺸﺎر ﺗﻪ ﭼـﺎﻫﯽ در ﺣـﺎل ﺟﺮﯾـﺎن‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫ﺷﮑﻞ‪ A 17–6‬ﭼﺎﻫﯽ ﺑﺴﺘﻪ را در ﻣﺮﮐﺰ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن داﯾـﺮهای ﺑـﻪ ﺷـﻌﺎع ‪ re‬و ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ ‪ p i‬در ﮐﻞ ﻣﺨﺰن ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .

‬در زﻣـﺎن ‪ ، t 4‬آﺷـﻔﺘﮕﯽ ﻓـﺸﺎر ﺑـﻪ ﻣـﺮز رﺳـﯿﺪه اﺳـﺖ‬ ‫) ‪ .‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﺑﺤﺚ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ )ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار( ﺑﻪ ﺻﻮرت دورهای از زﻣـﺎن‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻃﯽ آن ﻣﺮز ﻫﯿﭽﮕﻮﻧﻪ اﺛﺮی ﺑﻪ رﻓﺘﺎر ﻓﺸﺎر در ﻣﺨﺰن ﻧﺪارد و ﻣﺨـﺰن‬ ‫ﺷﺒﯿﻪ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻧﺎﻣﺤﺪود ﻋﻤﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :17‬ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﭘﺎﯾﻪ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ‬ ‫در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻣﻘﺪاری از ﺳﯿﺎل ﮐﻪ وارد ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﯽﺷﻮد از‬ ‫آن ﺧﺎرج ﻣﯽﺷﻮد‪ .( rinv = re‬اﯾﻦ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ رﻓﺘﺎر ﻓﺸﺎر ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ‪.‬ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس‪،‬‬ .‬در ﺷـﮑﻞ ‪ C 17-6‬ﭘـﺮاﮐﻨﺶ ﺷـﻌﺎع ﺟـﺴﺘﺠﻮ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎن دﯾﺪه ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪405‬‬ ‫اﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺷﮑﻞ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﺷـﻮد‪ .‬دورۀ ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﺟﺮﯾﺎن در ﺷـﮑﻞ ‪B 17-6‬‬ ‫در ﻃﻮل ﺑﺎزۀ زﻣﺎﻧﯽ ‪ 0 < t < t 5‬ﺑﺮای ﺳﻨﺎرﯾﻮی دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺛﺎﺑﺖ و در ﺷـﮑﻞ ‪C17-6‬‬ ‫در ﻃﻮل ﺑﺎزۀ زﻣﺎﻧﯽ ‪ 0 < t < t 5‬ﺑﺮای ﺳﻨﺎرﯾﻮی ﻓﺸﺎر ﺗﻪ ﭼﺎﻫﯽ ﺛﺎﺑﺖ رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾﺎن ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ورودی ﺑﻪ اﻟﻤﺎﻧﯽ از ﺣﺠﻢ ﯾﮏ‬ ‫ﻣﺨﺰن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺧﺮوﺟﯽ از ﻫﻤﺎن اﻟﻤﺎن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .

‬ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ‬ ‫ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫زﻣﺎن‪ t ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ‪ φ ،‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ‪.Continuity Equation‬‬ ‫‪2.Transport Equation‬‬ ‫‪3.‬‬ ‫ب( ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻣﻮﻣﻨﺘﻢ )اﻧﺪازه ﺣﺮﮐﺖ(‬ ‫‪2‬‬ ‫ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل ورودی ﯾﺎ ﺧﺮوﺟﯽ از ﻣﺨﺰن‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻻت ﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ و‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺮﮐﺖ ﺳﯿﺎل ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﺻﻮﻻً‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﻮﻣﻨﺘﻢ ﻫﻤﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﮐﻠﯽ‬ ‫دﯾﻔﺮاﻧﺴﯿﻠﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ اﺳﺖ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪406‬‬ ‫ﻣﺤﺘﻮﯾﺎت ﺳﯿﺎل در ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﺑﺎ زﻣﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ج( ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی‬ ‫‪3‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﯿﺎل )ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮمﻫﺎﯾﯽ از ﺣﺠﻢ( ﺑﺮای‬ ‫ﻓﺮﻣﻮلﺑﻨﺪی ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺣﺠﻢ ﺳﯿﺎل ﺑﺼﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ‬ ‫از ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽرود‪.‬اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻻت و‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺮزی در زﯾﺮ ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ در واﻗﻊ ﯾﮏ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﻮازﻧﮥ ﺟﺮم اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭘﻮﻧﺪ ﺟﺮم از ﺳﯿﺎل‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه‪ ،‬ﺗﺰرﯾﻖ ﺷﺪه ﯾﺎ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در ﻣﺨﺰن را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪1.Compressibility Equation‬‬ . ct ،‬‬ ‫ﻓﺮﻣﻮل رﯾﺎﺿﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﺑﺮ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺳﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﯾﮏ دﺳﺘﮥ‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ از ﺷﺮاﯾﻂ اوﻟﯿﻪ ﺗﺸﮑﯿﻞ دﻫﻨﺪۀ ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪ .

‬‬ ‫اﻟﻤﺎن ﺟﺮﯾﺎن ﺷﮑﻞ ‪ 18-6‬را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ .‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪407‬‬ ‫د( ﺷﺮاﯾﻂ اوﻟﯿﻪ و ﻣﺮزی‬ ‫دو ﺷﺮط ﻣﺮزی و ﯾﮏ ﺷﺮط اوﻟﯿﻪ ﺑﺮای ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻓﺮﻣﻮل و ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﻻزماﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫•‬ ‫ﺳﺎزﻧﺪ ﺗﺤﺖ ﯾﮏ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻪ درون ﭼﺎه ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻫﯿﭽﮕﻮﻧﻪ ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ در ﻣﺮز ﺧﺎرﺟﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد و ﻣﺨﺰن ﺷﺒﯿﻪ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻧﺎﻣﺤﺪود ) ∞ = ‪ ( re‬رﻓﺘﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺮط اوﻟﯿﻪ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺨﺰن در زﻣﺎن ﺷﺮوع ﺗﻮﻟﯿـﺪ ) ‪ ( t = 0‬ﺗﺤـﺖ‬ ‫ﯾﮏ ﻓﺸﺎر ﯾﮏﻧﻮاﺧﺖ اﺳﺖ‪.‬ﻋﺮض اﯾﻦ اﻟﻤﺎن ‪ dr‬و ﺑﻪ ﻓﺎﺻﻠﮥ‬ ‫‪r‬‬ ‫از ﻣﺮﮐﺰ ﭼﺎه اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺠﻢ اﯾﻦ اﻟﻤﺎن ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ‪ dV‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻣﻮازﻧﮥ‬ ‫ﺟﺮم‪ ،‬ﻣﻘﺪار ﺟﺮﯾﺎن ﺟﺮم ورودی ﺑﻪ اﻟﻤﺎن ﻣﻨﻬﺎی ﻣﻘﺪار ﺟﺮﯾﺎن ﺟﺮم ﺧﺮوﺟـﯽ از اﻟﻤـﺎن‬ ‫در ﻃﻮل اﺧﺘﻼف زﻣﺎن ‪ ∆t‬ﻣﺴﺎوی ﻣﻘﺪار ﺟﺮم اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ در ﻃﻮل آن ﺑﺎزۀ زﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(56‬‬ ‫ﺟﺮم ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه در اﻟﻤﺎن در زﻣﺎن ‪ = ∆t‬ﺟﺮم ﺧﺮوﺟﯽ ﺑﻪ ﺣﺠﻢ‬ ‫اﻟﻤﺎن در زﻣﺎن ‪ .∆t‬ﺟﺮم ورودی ﺑﻪ ﺣﺠﻢ اﻟﻤﺎن در زﻣﺎن ‪∆t‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :18‬ﻧﻤﺎﯾﺸﯽ از ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ‬ .

days ،‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ اﻟﻤﺎن در ﻃﺮف ورودی ﺳﯿﺎل ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(58‬‬ ‫‪Ar + dr = 2π (r + dr )h‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ دو ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻗﺒﻠﯽ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(59‬‬ ‫‪= 2π∆t (r + dr )h(vρ )r + dr‬‬ ‫‪(Mass )in‬‬ ‫ﺟﺮم ﺧﺮوﺟﯽ از اﻟﻤﺎن ﺣﺠﻤﯽ‬ ‫ﺑﺎ اﺟﺮای ﻓﺮاﯾﻨﺪی ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻗﺒﻞ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(60‬‬ ‫‪= 2π∆trh(vρ )r‬‬ ‫‪(Mass )out‬‬ ‫اﻧﺒﺎﺷﺖ ﮐﻞ ﺟﺮم‬ ‫ﺣﺠﻢ ﯾﮏ اﻟﻤﺎن ﺑﺎ ﺷﻌﺎع ‪ r‬ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪V = πr 2 h‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺸﺘﻖﮔﯿﺮی از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ‪ r‬دارﯾﻢ‪:‬‬ .‫‪408‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺗﺮمﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (56-6‬در زﯾﺮ ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﺟﺮم ورودی ﺑﻪ اﻟﻤﺎن ﺣﺠﻤﯽ در ﺑﺎزۀ زﻣﺎﻧﯽ ‪∆t‬‬ ‫‪= ∆t ( Avρ )r + dr‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(57‬‬ ‫‪(Mass )in‬‬ ‫‪ v‬ﺳﺮﻋﺖ ﺳﯿﺎل در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن‪ ft day ،‬؛‬ ‫‪ ρ‬داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎل در ) ‪ lb ft 3 ، (r + dr‬؛‬ ‫‪2‬‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ در ) ‪ ft ، (r + dr‬؛‬ ‫‪ ∆t‬ﺑﺎزۀ زﻣﺎﻧﯽ‪.

ft day ،‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (63-6‬ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .‫‪409‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪dV‬‬ ‫‪= 2πrh‬‬ ‫‪dr‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪dV = (2πrh )dr‬‬ ‫] ‪ = dV [(φρ )t + ∆t − (φρ )t‬اﻧﺒﺎﺷﺖ ﮐﻠﯽ ﺟﺮم در ﺑﺎزۀ ‪∆t‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(61‬‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاردن ‪ dV‬در ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫] ‪ = (2πrh )dr [(φρ )t + ∆t − (φρ )t‬اﻧﺒﺎﺷﺖ ﮐﻠﯽ ﺟﺮم‬ ‫)‪6‬ـ‪(62‬‬ ‫در ﺻﻮرت ﮔﺬاردن رواﺑﻂ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﺟﺎی ﺗﺮمﻫﺎی ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪6‬ـ‪:(56‬‬ ‫] ‪2πh(r + dr )∆t (φρ )r + dr − 2πhr∆t (φρ )r = (2πrh )dr [(φρ )t + ∆t − (φρ )t‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ‪ (2πrh)dr‬و ﺳﺎده ﮐﺮدن راﺑﻄﻪ‪:‬‬ ‫‪1‬‬ ‫] ‪[(r + dr )(vρ )r + dr − r (vρ )r ] = 1 [(φρ )t + ∆t − (φρ )t‬‬ ‫‪rdr‬‬ ‫‪∆t‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(63‬‬ ‫∂ ‪1‬‬ ‫) ‪[r (vρ )] = ∂ (φρ‬‬ ‫‪r ∂r‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ؛‬ ‫‪ ρ‬داﻧﺴﯿﺘﻪ‪ lb ft 3 ،‬؛‬ ‫‪ v‬ﺳﺮﻋﺖ ﺳﯿﺎل‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ اﻧﺪازۀ ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺎﯾﺪ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﭘﯿﻮﺳﺘﮕﯽ اﻋﻤﺎل ﺷﻮد ﺗـﺎ ﺳـﺮﻋﺖ ﺳـﯿﺎل را ﺑـﻪ‬ ‫ﮔﺮادﯾﺎن ﻓﺸﺎر در ﺣﺠﻢ ﮐﻨﺘﺮﻟﯽ ‪ dV‬ﻧﺴﺒﺖ دﻫـﺪ‪ .Principle Conservation of Mass‬‬ .‬اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ اﺻﻞ ﺑﻘﺎی ﺟﺮم‪ 1‬در‬ ‫ﻣﺨﺘﺼﺎت ﺷﻌﺎﻋﯽ را ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬ﻗـﺎﻧﻮن دارﺳـﯽ اﺻـﻮﻻً ﻣﻌﺎدﻟـﮥ ﭘﺎﯾـﻪ‬ ‫‪1.

‫‪410‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪ ∂p ‬‬ ‫ﺣﺮﮐﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫﺪ ﺳـﺮﻋﺖ ﻣﺘﻨـﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﮔﺮادﯾﺎن ﻓـﺸﺎر ‪‬‬ ‫‪ ∂r ‬‬ ‫‪ ‬اﺳـﺖ‪ .615)(0.001127‬‬ ‫‪k ∂p‬‬ ‫‪µ ∂r‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(64‬‬ ‫‪v = 0. ft day ،‬‬ ‫از ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (64-6‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(63-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(65‬‬ ‫‪0.006328‬‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ v‬ﺳﺮﻋﺖ‪.‬از‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (25-6‬دارﯾﻢ‪:‬‬ ‫‪k ∂p‬‬ ‫‪µ ∂r‬‬ ‫) ‪v = (5.006328 ∂  k‬‬ ‫∂ ‪∂p ‬‬ ‫) ‪ (ρr )  = (φρ‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪∂r  µ‬‬ ‫‪∂r  ∂t‬‬ ‫ﺑﺎ ﺑﺴﻂ ﻃﺮف ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻣﻌﺎدﻟﻪ و ﻣﺸﺘﻖ ﮔﺮﻓﺘﻦ از آن ﻣﯽﺗﻮان ﺗﺮم ﺗﺨﻠﺨﻞ را از‬ ‫ﺗﺮم ﻣﺸﺘﻖ ﺟﺰﯾﯽ در ﺳﻤﺖ راﺳﺖ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺣﺬف ﮐﺮد‪:‬‬ ‫∂‬ ‫‪(φρ ) = φ ∂ρ + ρ ∂φ‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(66‬‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ﺑﺎ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺑﺎ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺳﺎزﻧﺪ ارﺗﺒﺎط دارد )ﻓﺼﻞ ﭼﻬﺎرم(‪:‬‬ ‫‪1 ∂φ‬‬ ‫‪φ ∂p‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(67‬‬ ‫‪∂φ‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺸﺘﻖ زﻧﺠﯿﺮهای ﺑﺮای‬ ‫‪∂t‬‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (67-6‬در اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ‪:‬‬ ‫= ‪cf‬‬ ‫‪:‬‬ ‫‪∂φ ∂φ ∂p‬‬ ‫=‬ ‫‪∂t ∂p ∂t‬‬ .

‬اﮔﺮ اﯾﻦ ﺷﺮط وﺟﻮد‬ ‫ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﻧﻮع ﺳﯿﺎﻟﯽ ﻣﺤﺪود ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺮای ﻫﻤﮥ ﮔﺎزﻫﺎ و ﻣﺎﯾﻌﺎت‬ ‫ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻻت ﮐﺎرﺑﺮدی ﺑﺮای ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ و ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪای اراﺋﻪ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ و ﮔﺮﻧﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮان از ﻣﻌﺎدﻻت ﺑﺎﻻ ﺑﺮای اﯾﻦ دو ﺣﺎﻟﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻓﺮﺿﯿﺎت اوﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از آرام ﺑﻮدن ﺟﺮﯾﺎن ﺣﮑﺎﯾﺖ دارد‪ .‫‪411‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪∂φ‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪= φc f‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (66-6‬و ﻗﺮار دادن ﻧﺘﯿﺠﻪ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫)‪:(65-6‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪∂ρ‬‬ ‫‪0.‬در اداﻣﻪ دو‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ زﯾﺮ ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ‪.006328k  ∂  ∂p ‬‬ ‫‪ ∂p   ∂ρ ‬‬ ‫‪  rρ  = ρφc f   + φ  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪µr‬‬ ‫‪ ∂t   ∂t ‬‬ ‫‪ ∂r  ∂r ‬‬ ‫‪‬‬ .‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(69‬‬ ‫‪ 0.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﺑﺮای ﺳﺎده ﮐﺮدن ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ،(68-6‬ﻓﺮض ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر‪ ،‬زﻣﺎن و ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .006328 ∂  k‬‬ ‫‪∂p ‬‬ ‫‪ (ρr )  = φρc f‬‬ ‫‪+φ‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫‪∂r  µ‬‬ ‫‪∂r ‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(68‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (68-6‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﮐﻠﯽ دﯾﻔﺮاﻧﺴﯿﻞ ﺟﺰﯾﯽ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺟﺮﯾﺎن ﻫﺮ ﺳﯿﺎل در ﺟﻬﺖ‬ ‫ﺷﻌﺎﻋﯽ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ اﺳﺖ‪ .

(‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ‬ 412 :‫ﺑﺎ ﺑﺴﻂ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ‬  k  ρ ∂p ∂ 2 p ∂p ∂ρ   ∂p   ∂ρ   = ρφc f   + φ   +ρ 2 + 0.006328  2   r ∂r  ∂t   ∂r    ∂t   µ  ∂r 2  ∂p   ‫ﺗﺮم‬  ∂r  :‫ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻮﭼﮏ اﺳﺖ ﭘﺲ ﻣﯽﺗﻮان از آن ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ ﮐﺮد‬c  k  ∂ 2 p 1 ∂p   ∂p   = φ (c f + c )  0.006328  + 2 +       ∂t   ∂t  ρ ∂p   ∂r   ρ ∂r    µ  r ∂r ∂r :‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ارﺗﺒﺎط ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻫﺮ ﺳﯿﺎﻟﯽ ﺑﺎ داﻧﺴﯿﺘﻪاش ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‬ c= 1 ∂ρ ρ ∂p :‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ دو ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ‬ 2  k  ∂ 2 p 1 ∂p  ∂p   ∂p    ∂p  + + c  = φc f   + φc  0.006328  ∂r ∂r  ∂r  ∂t   ∂t   µ  r ∂r :‫ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﻗﺎﻧﻮن زﻧﺠﯿﺮهای ﻣﺸﺘﻖ در راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ‬ 2  k  ρ ∂p ∂ 2 p  ∂p  ∂ρ   ∂p   ∂p  ∂ρ  + ρ 2 +  = ρφc f   + φ    0.006328  2 + r ∂r   ∂t   µ  ∂r (70‫ـ‬6) :‫ ﺳﯿﺎل ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‬ct ‫ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ‬ .006328  ∂r  ∂r  ∂p   ∂t   ∂t  ∂p   µ  r ∂r : ρ ‫ﺑﺎ ﺗﻘﺴﯿﻢ راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ داﻧﺴﯿﺘﻪ ﺳﯿﺎل‬ 2  k  1 ∂p ∂ 2 p  ∂p   1 ∂ρ    ∂p   ∂ρ  1 ∂ρ    = φc f   + φ   0.

‬از اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻪ وﯾﮋه در آﻧﺎﻟﯿﺰ دادهﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ از‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎ زﻣﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫اﮔﺮ در اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ از زﻣﺎن ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺳﺎﻋﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(73‬‬ ‫‪φµct‬‬ ‫‪∂ 2 p 1 ∂p‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪+‬‬ ‫=‬ ‫‪2‬‬ ‫‪r ∂r 0.Diffusivity Equation‬‬ .006328k ∂t‬‬ ‫‪∂r‬‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪ ،day ،‬اﺳﺖ‪.000264k ∂t‬‬ ‫‪∂r‬‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ r‬ﻓﺎﺻﻠﮥ ﺷﻌﺎﻋﯽ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ p‬ﻓﺸﺎر‪ psia ،‬؛‬ ‫‪ ct‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪ hrs ،‬؛‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ؛‬ ‫‪ µ‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‪.‫‪413‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪ct = c + c f‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(71‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (69-6‬و )‪ (70-6‬و آراﯾﺶ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺟﺪﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(72‬‬ ‫‪φµct‬‬ ‫‪∂ 2 p 1 ∂p‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪+‬‬ ‫=‬ ‫‪2‬‬ ‫‪r ∂r 0. cp ،‬‬ ‫اﮔﺮ ﻣﺨﺰن ﺣﺎوی ﭼﻨﺪ ﻧﻮع ﺳﯿﺎل ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (72-6‬ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ‪ 1‬ﻣﻌﺮوف و ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻻت‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻧﻔﺖ اﺳﺖ‪ .

‬‬ ‫ﻗﺒﻞ از ﺑﺤﺚ ﮐﺮدن و ﻧﻤﺎﯾﺶ ﺟﻮاب ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺮﺿﯿﺎت و‬ ‫ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎی اراﺋﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (76-6‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ (1‬ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺘﺨﻠﺨﻞ ﻫﻤﮕﻦ و اﯾﺰوﺗﺮوپ؛‬ ‫‪ (2‬ﺿﺨﺎﻣﺖ ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ؛‬ ‫‪ (3‬ﺟﺮﯾﺎن ﺗﮏ ﻓﺎزی؛‬ ‫‪1. c w .000264 k‬‬ ‫‪φµct‬‬ ‫=‪η‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ را ﺳﺎده ﺗﺮ ﻧﯿﺰ ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(76‬‬ ‫‪∂ 2 p 1 ∂p 1 ∂p‬‬ ‫=‬ ‫‪+‬‬ ‫‪∂r 2 r ∂r η ∂t‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (76-6‬ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ از‬ ‫زﻣﺎن ‪ t‬و ﻣﮑﺎن ‪ r‬اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.000264 k‬‬ ‫ﺗﺮم‬ ‫‪φµct‬‬ ‫) ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ((73-6‬ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ‪ 1‬ﻧﺎﻣﯿﺪه و ﺑﺎ ﻋﻼﻣﺖ‬ ‫‪ η‬ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(75‬‬ ‫‪0. S w .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪414‬‬ ‫‪ct = co S o + c w S w + c g S g + c f‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(74‬‬ ‫‪ c g . S o‬درﺟﻪ اﺷﺒﺎع ﻧﻔﺖ‪ ،‬آب و ﮔﺎز‪.‬‬ ‫‪0.Diffusivity Constant‬‬ . c o‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻧﻔﺖ‪ ،‬آب و ﮔﺎز‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ S g .‬‬ ‫ﻗﺮار دادن ﺗـﺮم ‪ ct‬در ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (72-6‬اﯾـﻦ ﻣﻌﺎدﻟـﻪ را ﺑـﺮای ﺟﺮﯾـﺎن ﭼﻨـﺪ ﻓـﺎزی‬ ‫ﮐﺎرﺑﺮدی ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺮم ‪ ct‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (63-6‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﻫﺮ ﺳﯿﺎل‬ ‫ﺗﺤﺮک ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺳﯿﺎل در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن در ﻣﺨﺰن وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.

‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪9‬‬ ‫ﻧﺸﺎن دﻫﯿﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ ﺟﻮاب ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (77-6‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮای ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬ﻓﺸﺎر در ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪای از ﻣﺨﺰن ﺛﺎﺑـﺖ اﺳـﺖ و ﺑـﺎ‬ ‫‪∂p‬‬ ‫ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ) ‪= 0‬‬ ‫‪∂t‬‬ ‫(؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (76-6‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ دوﺑﺎره‬ ‫ﻧﻮﯾﺴﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪∂ 2 p 1 ∂p‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪=0‬‬ ‫‪∂r 2 r ∂r‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(77‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻻﭘﻼس‪ 1‬ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.00708kh   rw ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﮐﻢﻧﺎﭘﺬﯾﺮ در ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬ﺗﺮم ﻫـﺎی ﻣﯿـﺎن دو ﺑﺮاﮐـﺖ‬ ‫ﺛﺎﺑﺖاﻧﺪ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ‪ C‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ r ‬‬ ‫‪p = p wf + [C ]ln ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺸﺘﻖ اول و ﻣﺸﺘﻖ دوم ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪= [C ] ‬‬ ‫‪∂r‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪1.Laplace's Equation‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪) (29-6‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ( ﺷﺮوع ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫‪ Q Bµ   r ‬‬ ‫‪p = p wf +  o o o  ln ‬‬ ‫‪ 0.‫‪415‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪ (4‬ﺟﺮﯾﺎن آرام؛‬ ‫‪ (5‬ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ و ﺳﯿﺎل ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻓﺸﺎر‪.

‬ﺷﺮط اوﻟﯿﻪ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در زﻣﺎن‬ ‫ﺷﺮوع ﺗﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﯾﮏﻧﻮاﺧﺖ ‪ p i‬در ﻣﺨﺰن وﺟﻮد دارد‪ .Constant Terminal Rate Solution‬‬ ‫‪3.‬از اﯾﻦ ﺗﮑﻨﯿﮏ ﺑﯿﺸﺘﺮ وﻗﺖﻫﺎ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﻮذی آب‪ 3‬در‬ ‫ﻣﺨﺎزن ﮔﺎزی و ﻧﻔﺘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ ﺷﻌﺎﻋﯽ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫ﻓﺸﺎر در ﮐﻞ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺣﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﺮﻃﯽ ﮐﻪ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﯾﮏ ﻃﺮف ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫‪1.Constant Terminal Pressure Solution‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺟﻮاﺑﯽ ﺑﺮای ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ،((76-6‬ﯾﮏ ﺷﺮط‬ ‫اوﻟﯿﻪ و دو ﺷﺮط ﻣﺮزی ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬دو ﺷﺮط ﻣﺮزی ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦاﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﭼﺎه ﺗﻮﻟﯿﺪی ﺑﺎ ﯾﮏ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻣﺨﺰن ﺷﺒﯿﻪ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻧﺎﻣﺤﺪود رﻓﺘـﺎر ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‬ ‫) ∞ = ‪.( re‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺮزی ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ،(76-6‬دو ﺟﻮاب ﮐﻠﯽ زﯾﺮ ﺑﺮای ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫راه ﺣﻞ ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪1‬؛‬ ‫•‬ ‫راه ﺣﻞ دﺑﯽ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪.Water Influx‬‬ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪416‬‬ ‫‪∂2 p‬‬ ‫‪ 1 ‬‬ ‫‪= [C ] − 2 ‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪∂r‬‬ ‫‪ r ‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻗﺮار دادن دو ﻣﺸﺘﻖ ﺑﺎﻻ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(77-6‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪[C ] +  1 [C ] − 12  = 0‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪r  r ‬‬ ‫‪−‬‬ ‫ﻣـﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دارﺳﯽ ﺟﻮاب ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫)‪ (77-6‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻮاب ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﻻﭘﻼس اﺳﺖ‪. 2‬‬ ‫ﺟﻮاب ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﺮای ﻣﻬﯿﺎ ﮐﺮدن ﺟﺮﯾﺎن اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ در ﻫﺮ زﻣﺎن‬ ‫ﺧﺎص‪ ،‬ﺑﺮای ﻣﺨﺰﻧﯽ ﮐﻪ در آن ﻓﺸﺎر در ﯾﮑﯽ از ﻣﺮزﻫﺎی ﻣﺨﺰن ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﺷﻮد‪،‬‬ ‫اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .

‬‬ ‫راه ﺣﻞ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫اﯾﻦ راه ﺣﻞ ﺟﺰء ﻻﯾﻨﻔﮏ اﮐﺜﺮ ﺗﮑﻨﯿﮏﻫﺎی ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻓﺸﺎر ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿـﻞ آزﻣـﺎﯾﺶﻫـﺎی‬ ‫اﻓﺖ و ﺳﺎﺧﺖ ﻓﺸﺎر اﺳﺖ‪ .‬در راه ﺣﻞ ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻓﺸﺎر‬ ‫در ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺧﺎص ﺛﺎﺑﺖ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد و راه ﺣﻞ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﺣﺮﮐﺖ ﺳﯿﺎل اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ در ﺷﻌﺎع ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪهای )ﻣﺮز‪ (2‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﯾﺪ‪. t‬ﺛﺒـﺖ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در اﮐﺜﺮ اﯾﻦ آزﻣﺎﯾﺶﻫﺎ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻮﻟﯿﺪی ﯾﺎ ﺗﺰرﯾﻘـﯽ ﭼـﺎه‬ ‫ﺛﺎﺑﺖ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻓﺸﺎر در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ از زﻣـﺎن ) ‪ p(rw .1 p D‬‬ ‫راه ﺣﻞ ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ‬ ‫در راه ﺣﻞ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ ﺷﻌﺎﻋﯽ‪ ،‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن در ﺷﻌﺎع ﻣﻌﯿﻨﯽ‬ ‫)ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺷﻌﺎع ﭼﺎه( ﺛﺎﺑﺖ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﭘﺮوﻓﯿﻞ ﻓﺸﺎر در اﻃﺮاف آن ﺷﻌﺎع ﺑﻪ ﺻﻮرت‬ ‫ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن و ﻣﮑﺎن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‫‪417‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﻌﺎﻋﯽ )در ﭼﺎه ﺗﻮﻟﯿﺪی( ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬‬ ‫راه ﺣﻞ ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺟﺮﯾﺎن ﻧﻔﻮذی آب ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد )ﻓﺼﻞ‬ ‫دﻫﻢ(‪.The Dimensionless Pressure pD Solution‬‬ ‫‪2.‬دو راه ﺣﻞ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫راه ﺣﻞ ﺗﺎﺑﻊ ‪ Et‬؛‬ ‫•‬ ‫راه ﺣﻞ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪. p D‬‬ ‫راه ﺣﻞ ﺗﺎﺑﻊ ‪Ei‬‬ ‫‪1.Boundary‬‬ .‬دو راه زﯾﺮ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺮای ﺣﻞ دﺑﯽ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺛﺎﺑﺖ در اﻧﺘﻬﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ ‫• راه ﺣﻞ ﺗﺎﺑﻊ ‪4 Ei‬؛‬ ‫• راه ﺣﻞ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪.

‬ﺷﻌﺎع ﭼﺎه ‪ rw‬و ﺷﻌﺎع ﻣﺨﺰن‬ ‫‪ re‬اﺳﺖ؛‬ ‫•‬ ‫ﻫﯿﭻ ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ در ﻣﺮز ﺧﺮوﺟﯽ ) ‪ ( r‬وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫‪1. t‬ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع ‪ r‬از ﭼﺎه ﺑﻌﺪ از ‪ t‬ﺳﺎﻋﺖ؛‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪ hrs ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ Qo‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‪.Craft. t ) = pi + ‬‬ ‫‪ Ei  −‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪kt‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫) ‪ p(r .‬‬ ‫ﺑﺎ اﻋﻤﺎل اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ‪ ،‬اﯾﻦ دو ﻣﺤﻘﻖ ﺟﻮاﺑﺸﺎن را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪2‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(78‬‬ ‫‪ 70.‬‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫)‬ ‫‪u‬‬ ‫‪1‬‬ ‫!‬ ‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬ ‫!‬ ‫‪3‬‬ ‫‪3‬‬ ‫!‬ ‫‪x‬‬ ‫∫ ‪Ei (− x ) = −‬‬ ‫ﮐﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻫﺎوﮐﯿﻨﺰ و ﺗﺮی‪ 3‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﺎﺑﻊ ‪ E i‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺷـﮑﻞ ‪ 19-6‬و ﺟـﺪول ‪1-6‬‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺶ دادهاﻧﺪ‪.Matthews and Russell‬‬ ‫‪2. STB day ،‬‬ ‫ﺗﺎﺑﻊ رﯾﺎﺿﯽ ‪ E i‬ﺑﻪ ﺗﺎﺑﻊ اﻧﺘﮕﺮال ﻧﻤﺎﯾﯽ‪ 2‬ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(79‬‬ ‫∞‬ ‫‪e −u‬‬ ‫‪x‬‬ ‫‪x2‬‬ ‫‪x3‬‬ ‫‪du = ln x − +‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪+ etc.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪418‬‬ ‫ﻣﺎﺗﯿﻮس و راﺳﻞ‪ 1‬ﺑﺮاﺳﺎس ﻓﺮﺿﯿﺎت زﯾﺮ راه ﺣﻠﯽ را ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد دادهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻣﺨﺰن ﻧﺎﻣﺤﺪود اﺳﺖ )ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮۀ ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ(؛‬ ‫•‬ ‫ﭼﺎه ﺑﺎ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛‬ ‫•‬ ‫ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن در زﻣﺎن ﺷﺮوع ﺗﻮﻟﯿﺪ در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﯾﮏﻧﻮاﺧﺖ و ﺑﺮاﺑﺮ ‪ p i‬اﺳﺖ؛‬ ‫•‬ ‫ﭼﺎه در ﻣﺮﮐﺰ ﯾﮏ ﻣﺨﺰن اﺳﺘﻮاﻧﻪای ﻗﺮار دارد‪ . Hawkins and Terry‬‬ .Exponential Integral‬‬ ‫‪3.6Qo µ o Bo   948φµ o ct r ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p(r .

‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ‪ x > 10.6709776 × 10 − 4‬‬ ‫‪a1 = −0.662318450‬‬ ‫‪a8 = 8.781x‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(80‬‬ ‫در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ آرﮔﻮﻣﺎن ‪ x‬ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫‪948φµct r 2‬‬ ‫‪kt‬‬ ‫=‪x‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (80-6‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ E i‬را ﺑﺎ ﺧﻄﺎﯾﯽ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 0.0‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(81‬‬ ‫)) ‪E i (− x ) = a1 + a 2 ln ( x ) + a3 (ln ( x )) + a 4 (ln ( x‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪+ a 5 x + a 6 x 2 + a 7 x 3 + a8 x‬‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺿﺮاﯾﺐ ‪ a1‬ﺗﺎ ‪ a8‬ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫‪a 2 = −0.5%‬اﺳﺖ‪.12333524‬‬ ‫‪a5 = 0.33153973‬‬ ‫‪a 4 = 5.01 < x < 3.‬‬ ‫‪1.Line Source Solution‬‬ .‬ﺗﺎﺑﻊ اﻧﺘﮕـﺮال‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﯽ ‪ ، E i‬زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ آرﮔﻮﻣﺎن ‪ x‬ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از ‪ 0.25%‬ﺗﻘﺮﯾﺐ ﻣﯽزﻧـﺪ‪ .9‬ﻣﻘﺪار ) ‪ Ei (− x‬در ﻫﻤﮥ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﮐﺎرﺑﺮدی‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺰن ﺻﻔﺮ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.81512322‬‬ ‫‪a3 = 5.‫‪419‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً راه ﺣﻞ ‪) E i‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ ((78-6‬را راه ﺣﻞ ﻣﻨﺸﺄ ﺧﻂ‪ 1‬ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬از ﻋﺒـﺎرت‬ ‫دﯾﮕﺮی ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﺗﻘﺮﯾﺐ زدن ﺗﺎﺑﻊ ‪ E i‬در ﺑﺎزۀ ‪ 0.9849819 × 10 −3‬‬ ‫‪a 7 = 1.01‬ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻘﺮﯾـﺐ زده‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫) ‪E i (− x ) = ln(1.22123384 × 10 −2‬‬ ‫‪a 6 = −0.0832566 × 10 − 2‬‬ ‫ﻣﻘﺪار ﺧﻄﺎ از ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺗﺎﺑﻊ ‪ E i‬ﺑﺎ راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ‪ 0.

6 )(300 )(1.5) 12 × 10 −6 r 2 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ E i  −‬‬ ‫‪p (r .0.25 ft‬‬ ‫‪Bo = 1.10.‬‬ ‫‪ (2‬ﻗﺴﻤﺖ ‪ 1‬را ﺑﺮای ‪ t = 12hrs‬و ‪ t = 24hrs‬دوﺑﺎره ﺗﮑﺮار ﮐﻨﯿـﺪ‪ . t ) = 4000 + 44 .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(78-6‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪ (70.15 )(1.100.25 bbl STB‬‬ ‫‪k o = 60mD‬‬ ‫‪φ = 15%‬‬ ‫‪ (1‬ﻓﺸﺎر را در ﺷﻌﺎع ﻫﺎی ‪ 2000.5.1000. 6 × 10‬‬ ‫‪‬‬ .25 )   (984 )(0. 125 E i  − 42 .500.‬ﺧﻮاص ﺳﻨﮓ و ﺳﯿﺎل ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ct = 12 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪pi = 4000 psi‬‬ ‫‪µ o = 1.5cp‬‬ ‫‪h = 15 ft‬‬ ‫‪rw = 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪420‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪10‬‬ ‫ﯾﮏ ﭼﺎه ﻧﻔﺘﯽ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ‪ 300 STB day‬ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾـﺎن ﺣﺎﻟـﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾـﺪار‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .5)(1.‬ﻧﺘـﺎﯾﺞ را ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻟﮕﺎرﯾﺘﻢ ﺷﻌﺎع رﺳﻢ ﮐﻨﯿﺪ‪.25‬و ‪2500‬‬ ‫ﻓﻮﺗﯽ ﺑﻌﺪ از ﮔﺬﺷﺖ ﯾﮏ ﺳﺎﻋﺖ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و ﻧﺘﺎﯾﺞ را در دو ﺣﺎﻟﺖ زﯾﺮ رﺳﻢ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻟﮕﺎرﯾﺘﻢ ﺷﻌﺎع؛‬ ‫ب( ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺷﻌﺎع‪.1500. t ) = 4000 + ‬‬ ‫)‪(60 )(15‬‬ ‫) ‪(60 )(t‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪r2‬‬ ‫‪t‬‬ ‫‪−6‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p (r .50.

‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺟﺪول ‪6‬ـ‪ :1‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺗﺎﺑﻊ ) ‪ − E i (− x‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از ‪x‬‬ ‫‪421‬‬ .

‫‪422‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :19‬ﺗﺎﺑﻊ ) ‪E i (− x‬‬ .

(21-6‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﮑﺮار ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺮای ‪ t = 12hrs‬و ‪: t = 24hrs‬‬ ‫ﺑﻌﺪ از دوازده ﺳﺎﻋﺖ‪:‬‬ ‫‪423‬‬ .‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ دوم‪ :‬ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺟﺪول زﯾﺮ‪:‬‬ ‫ﺑﻌﺪ از ﯾﮏ ﺳﺎﻋﺖ‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺳﻮم‪ :‬ﻧﺸﺎن دادن ﻧﻤﻮداری ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت )ﺷﮑﻞ ﻫﺎی ‪ 20-6‬و ‪.

‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪424‬‬ ‫ﺑﻌﺪ از ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬﺎر ﺳﺎﻋﺖ‪:‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :20‬ﭘﺮوﻓﯿﻞﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻧﺸﺎن دادن ﻧﻤﻮداری ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﻬﺎرم )ﺷﮑﻞ ‪.‬‬ .‬ﺷﮑﻞ‬ ‫‪ 21-6‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭘﺮوﻓﯿﻞ ﻓﺸﺎر و ﺷﻌﺎع زﻫﮑﺸﯽ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺠﺎور ﭼﺎه ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ را ﺑﺮ رﻓﺘﺎر ﺟﺮﯾﺎن دارﻧﺪ‪ .(21-6‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ﺑﺎﻻ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر در ﻣﺤﺪودۀ ﻣﺠﺎور ﭼﺎه رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪.

6Qo Bo µ o‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪p (r . psi −1 ،‬‬ ‫‪  kt‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪  φµ c r 2‬‬ ‫‪  o t w‬‬ ‫‪162.‫‪425‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :21‬ﭘﺮوﻓﯿﻞﻫﺎی ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن در ﻣﻘﯿﺎس ﻧﯿﻤﻪ ﻟﮕﺎرﯾﺘﻤﯽ‬ ‫زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ‪ x‬در ﺗﺎﺑﻊ ‪ E i‬ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 0.23 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪ hrs ،‬؛‬ ‫‪ ct‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ‪. t ) = pi −‬‬ ‫در اﮐﺜﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ‪ ،‬اﺻﻮﻻً ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ﻧﮕﺮان رﻓﺘﺎر ﻓﺸﺎر ﺗﻪ ﭼﺎﻫﯽ در‬ ‫ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن در ﭼﺎه ) ‪ ( r = rw‬ﻫـﺴﺘﻨﺪ‪ .6Qo Bo µ o‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪p wf = pi −‬‬ .23 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  kt‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪  φµ c r 2‬‬ ‫‪  o t‬‬ ‫‪162.‬ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ (82-6‬در ‪ r = rw‬ﺑـﻪ ﺻـﻮرت زﯾـﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(83‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ − 3.01‬ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﺗﻘﺮﯾﺐ ﻟﮕـﺎرﯾﺘﻤﯽ ﻣﻌﺎدﻟـﮥ‬ ‫)‪ (80-6‬ﻣﯽﺗﻮان در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (78-6‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(82‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ − 3.

15)(1.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﮥ اول‪ :‬از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (83-6‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ p wf‬ﺗﻨﻬﺎ در ﺻﻮرﺗﯽ ﻣﯽﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‬ ‫ﮐﻪ زﻣﺎن از ﻣﺤﺪودۀ زﻣﺎن ﺗﺤﻤﯿﻞ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (84-6‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫‪= 0.000267hrs‬اﺳـﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ‪ p wf‬را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (83-6‬ﺗﺨﻤﯿﻦ زد‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ − 3.5)(12 × 10 −6 )(0.15)(1. mD ،‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪11‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺜـﺎل ‪ ،10-6‬ﻓـﺸﺎر ﺗـﻪ ﭼـﺎﻫﯽ در ﺣـﺎل ﺟﺮﯾـﺎن را ﺑﻌـﺪ از‬ ‫‪ 10hrs‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.25)2‬‬ ‫‪60‬‬ ‫‪t = 9.5)  ‬‬ ‫‪log‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪−6‬‬ ‫)‪(60)(15‬‬ ‫)‪  (0.‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﭼـﻮن زﻣـﺎن ﻣـﺸﺨﺺ ﺷـﺪه ‪ 10hrs‬ﺑﺰرﮔﺘـﺮ از ‪ 0.000267 hr = 0.25‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪p wf = 4000 −‬‬ ‫‪= 3358 psi‬‬ .25)(1.23‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪(60)(10‬‬ ‫‪162.153 sec‬‬ ‫‪(0.48 × 10‬‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪ hrs ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪.6(300 )(1.5) 12 × 10 (0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪426‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ از ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (82-6‬و )‪ (83-6‬زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﺷﺮط زﯾﺮ ﺑﺮﻗﺮار‬ ‫ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪φµ o ct r 2‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(84‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪k‬‬ ‫‪t > 9.48 × 10 4‬‬ ‫ﺑﺮای ﻫﻤﮥ اﻫﺪاف ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (83-6‬در ﻫﺮ زﻣﺎن از دورۀ ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد و ﻓﺸﺎر ﺗﻪ ﭼﺎﻫﯽ را ﺗﺨﻤﯿﻦ زد‪.

‬‬ ‫ﺑﺮای آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻣﻔﻬﻮم راه ﺣﻞ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺜﺎل ﺣﺎﻟﺖ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫دارﺳﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (27-6‬ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫)‬ ‫‪0.‬‬ ‫راه ﺣﻞ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪pD‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً در ﺗﺤﻠﯿﻞ آزﻣﺎﯾﺶ ﻓﺸﺎر از ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘـﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (85-6‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮمﻫﺎی ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ زﯾﺮ ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫) ‪p D = ln (reD‬‬ ‫‪1.‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ‬ ‫‪0.‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻃﺮف ﭼـﭗ ﻣﻌﺎدﻟـﻪ ﺑـﺪون ﺑﻌـﺪ و‬ ‫‪Q o Bo µ o‬‬ ‫واﺣﺪ ) ‪ psi ( p e − p wf‬اﺳﺖ‪ ،‬واﺣﺪ ﺗﺮم‬ ‫‪0.Dimensionless Pressure Drop‬‬ .00708kh‬‬ ‫‪Qo Bo µ o‬‬ ‫ﻫﺮ اﺧﺘﻼف ﻓﺸﺎری ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﺮ‬ ‫ﯾـﮏ ﻓـﺸﺎر ﺑـﺪون ﺑﻌـﺪ اﺳـﺖ‪ .‬اﻫﻤﯿﺖ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﻣﻬﻢاﻧﺪ زﯾﺮا ﻣﻌﺎدﻟﮥ‬ ‫دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ و ﺟﻮاﺑﺶ را ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﺮدن ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎی ﻣﺨﺰن )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪،‬‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ و ﻏﯿﺮه( ﺳﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺗﻌﺪاد ﮐﻞ ﻣﺠﻬﻮﻻت را ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.00708kh‬‬ ‫ﻧﯿﺰ ‪ psi‬اﺳﺖ‪ .‫‪427‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫دوﻣﯿﻦ ﺷﮑﻞ ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ‪ 1‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.00708kh ‬‬ ‫‪e‬‬ ‫روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺮف راﺳﺖ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ )ﺑﺪون واﺣﺪ( اﺳﺖ و ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس‬ ‫ﻃﺮف ﭼﭗ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .00708kh( p e − p wf‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﺑﺎ آراﯾﺶ ﻣﺠﺪد ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(85‬‬ ‫‪ re‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫= ‪Qo‬‬ ‫‪µ o Bo ln‬‬ ‫)‬ ‫‪− p wf‬‬ ‫‪(p‬‬ ‫‪r ‬‬ ‫‪= ln e ‬‬ ‫‪ Qo µ o Bo ‬‬ ‫‪ rw ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.

‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(86‬‬ ‫) ‪pi − p(r .‬ﺗﻌﺮﯾﻒ دﯾﮕﺮی از زﻣﺎن ﺑـﺪون‬ ‫ﺑﻌﺪ ﻧﯿﺰ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻًُ ﺑﺎ ‪ t DA‬ﻧﺸﺎن داده و ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺴﺎﺣﺖ ﮐﻞ زﻫﮑﺸﯽ اراﺋﻪ‬ ‫ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(a 87‬‬ ‫‪ r2 ‬‬ ‫‪0. t‬‬ ‫‪ Qo B o µ o ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.‫‪428‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻌﺎدﻻت ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ زﻣﺎن ﻧﯿﺰ ﯾﮏ‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد اراﺋﻪ داد‪ reD .000264kt‬‬ ‫‪= t D  w ‬‬ ‫‪φµct A‬‬ ‫‪ A‬‬ ‫= ‪t DA‬‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﮐﻞ ﻧﺎﺣﯿﻪ زﻫﮑﺸﯽ ‪ٰ ft 2 ، πre2‬؛‬ ‫‪ re‬ﺷﻌﺎع زﻫﮑﺸﯽ‪ft ،‬؛‬ ‫‪ rw‬ﺷﻌﺎع ﭼﺎه‪.ft‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ p D‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﮑﺎن در ﻣﺨﺰن ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ ﺗﻐﯿﯿـﺮ‬ ‫ﻣﮑﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﻮاﺻﻞ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ rD‬و ‪ reD‬ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬ .000264 kt‬‬ ‫‪φµct rw2‬‬ ‫= ‪tD‬‬ ‫ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮏ ﺣﺎﻟﺖ از زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ اﺳﺖ‪ .00708kh ‬‬ ‫= ‪pD‬‬ ‫در ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ p D‬ﻫﻤﻮاره ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(87‬‬ ‫‪0.

t‬ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع ‪ r‬و زﻣﺎن ‪ psi ، t‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ µ‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ‪.‬‬ ‫‪1.‫‪429‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫)‪6‬ـ‪(88‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪rw‬‬ ‫= ‪rD‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(89‬‬ ‫‪re‬‬ ‫‪rw‬‬ ‫= ‪reD‬‬ ‫‪ p D‬اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ؛‬ ‫‪ reD‬ﺷﻌﺎع ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ؛‬ ‫‪ t D‬زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ؛‬ ‫‪ rD‬ﺷﻌﺎع ﺑﺪون ﺑﻌﺪ؛‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪ hrs ،‬؛‬ ‫) ‪ p(r . t D‬را در ﻣﻌﺎدﻟﻪ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ )ﻣﻌﺎدﻟـﻪ‬ ‫)‪ ((76-6‬ﮔﺬاﺷﺖ و ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ زﯾﺮ را اﯾﺠﺎد ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪∂ 2 p D 1 ∂p D ∂p D‬‬ ‫‪+‬‬ ‫=‬ ‫‪rD ∂rD‬‬ ‫‪∂t D‬‬ ‫‪∂rD2‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(90‬‬ ‫ون اوردﻧﯿﮕﻦ و ﻫﺎرﺳﺖ‪ 1‬ﯾﮏ راه ﺣﻞ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﺑﺮای ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎﻻ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده اﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻓﺮﺿﯿﺎت زﯾﺮ را در ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺨﺰﻧﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﺷﻌﺎﻋﯽ؛‬ ‫•‬ ‫ﻗﺮار داﺷﺘﻦ ﭼﺎه ﺗﻮﻟﯿﺪی در ﻣﺮﮐﺰ ﻣﺨﺰن و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ‪ Q‬؛‬ ‫•‬ ‫ﯾﮑﻨﻮاﺧﺘﯽ ﻓﺸﺎر ﻗﺒﻞ از ﺗﻮﻟﯿﺪ در ﮐﻞ ﻣﺨﺰن ﺑﺮاﺑﺮ ‪ p i‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﺒﻮد ﻫﯿﭻ ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ در ﺷﻌﺎع ﺧﺎرﺟﯽ‪. cp ،‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﮔﺮوهﻫﺎی ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﺑﺎﻻ ) ‪ (rD .Van Everdingen and Hurstd‬‬ . p D .

µ‬‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود ) ∞ = ‪ ( reD‬ﺗﺎﺑﻊ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑـﺪون ﺑﻌـﺪ ‪p D‬‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﯽ ﻣﺤﺪود ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ t D‬اﺳﺖ‪:‬‬ ‫) ‪p D = f (t D‬‬ ‫ﭼﺎﺗﺎس و ﻟﯽ ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ p D‬را ﺑﺮای ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﺟـﺪول ‪2-6‬‬ ‫اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ‪ .Infinite Acting Reservoir‬‬ .‬ﻋﺒﺎرات رﯾﺎﺿﯽ زﯾﺮ ﺑﺮای ﺗﻘﺮﯾﺐ زدن اﯾﻦ ﻣﻘﺎدﯾﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪430‬‬ ‫ﺟﻮاب ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (89-6‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﺮی ﻫﺎی ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه از ﺗـﺮمﻫـﺎی‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﯽ و ﺗﻮاﺑﻊ ﺑﺴﻞ‪ 1‬اراﺋﻪ دادهاﻧﺪ و اﯾﻦ ﺳﺮیﻫﺎ را ﺑﺮای ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻣﺨﺘﻠـﻒ ‪ reD‬در‬ ‫ﺑﺎزه ﻋﺮﯾﻀﯽ از ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ t D‬ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود‬ ‫‪3‬‬ ‫زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﭼﺎﻫﯽ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻌﺪ از ﯾﮏ دوره اﻧﺴﺪاد ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺸﺎر درون ﭼﺎه‬ ‫ﺷﺮوع ﺑﻪ اﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﯾﮏ آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر در ﻣﺨﺰن ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﺛﺮ‬ ‫ﻣﺮزﻫﺎی ﻣﺨﺰن ﯾﺎ ﺷﮑﻞ ﻧﺎﺣﯿﻪ زﻫﮑﺸﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮی ﺑﺮ ﻣﻘﺪار ﭘﺮاﮐﻨﺶ اﯾﻦ آﺷﻔﺘﮕﯽ در ﺳﺎزﻧﺪ‬ ‫ﻧﺪارد‪ .‬در ﻃﻮل دوره ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود‪ ،‬ﻣﻘﺪار اﻓﺖ ﻓﺸﺎر درون ﭼﺎه و وﺿﻌﯿﺘﯽ ﮐﻪ‬ ‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر درون ﻣﺨﺰن ﭘﺨﺶ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺳﯿﺎل و ﻣﺨﺰن ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺗﺨﻠﺨﻞ ‪ φ‬؛‬ ‫•‬ ‫ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ‪ k‬؛‬ ‫•‬ ‫ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ ‪ ct‬؛‬ ‫•‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ‪.‬‬ ‫‪1.‬ﭼﺎﺗﺎس و ﻟﯽ‪ 2‬ﺑﺮای ﺳﺎدﮔﯽ ﮐﺎر اﯾﻦ ﺟﻮاب‬ ‫ﻫﺎ را در دو ﺣﺎﻟﺖ زﯾﺮ دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪی ﮐﺮدﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﺷﻌﺎع ﻣﺤﺪود‪.‬ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﻪ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﺣﺎﻟﺖ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ‬ ‫ﺷﻮد‪ .Chatas and Lee‬‬ ‫‪3.Bessel Functions‬‬ ‫‪2.

5(ln(t D ) + 0.‫‪431‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺟﺪول ‪6‬ـ‪ p D :2‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ .01‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(91‬‬ ‫‪tD‬‬ ‫‪π‬‬ ‫‪pD = 2‬‬ ‫* ﺑﺮای ‪: t D > 100‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(92‬‬ ‫)‪p D = 0.80907‬‬ .t D‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﻧﺎﻣﺤﺪود‪ ،‬دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ در ﻣﺮز داﺧﻠﯽ‬ ‫* ﺑﺮای ‪: t D < 0.

6723117 × 10 −3‬‬ ‫‪a1 = 0.‬‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﻣﺤﺪود )ﺑﺴﺘﻪ(‪ ،‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ p D‬ﺑﻪ زﻣـﺎن و ﺷـﻌﺎع ﺑـﺪون ﺑﻌـﺪ‬ ‫واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫) ‪p D = f (t D .Finite Radial Reservoir‬‬ ‫‪2.Late Transient state‬‬ .‬در ﻃﻮل اﯾﻦ دوره ﺟﺮﯾﺎن‪،‬‬ ‫ﻣﺮزﻫﺎی ﻣﺨﺰن و ﺷﮑﻞ ﻧﺎﺣﯿﻪ زﻫﮑﺸﯽ ﺑﺮ ﻋﮑﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻓﺸﺎر ﭼﺎه و رﻓﺘﺎر ﺗﻮزﯾﻊ ﻓﺸﺎر‬ ‫در ﮐﻞ ﻣﺨﺰن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ .1240532 × 10 −7‬‬ ‫‪a8 = −2.3033017 × 10 −10‬‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺎ ﺷﻌﺎع ﻣﺤﺪود‬ ‫‪1‬‬ ‫زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﻣﺮز ﻧﺎﺣﯿﻪ زﻫﮑﺸﯽ ﭼﺎه ﻣﯽ رﺳﺪ‪ ،‬دوره ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ‬ ‫ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و دوره ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺷﺮوع ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .4036304 × 10 −3‬‬ ‫‪a 7 = −2.02 < t D < 100‬‬ ‫)) ‪p D = a1 + a 2 ln (t D ) + a3 (ln (t D )) + a 4 (ln (t D‬‬ ‫‪3‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(93‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪+ a5 t D + a 6 (t D ) + a 7 (t D ) + a8 t D‬‬ ‫‪a 2 = 0. reD‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(94‬‬ ‫‪re‬‬ ‫‪rw‬‬ ‫= ‪reD‬‬ ‫‪1.8085064‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪a 4 = −1.‬ﺗﻐﯿﯿﺮ دوره از ﺣﺎﻟﺖ ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار در‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺴﺘﻪ )ﻣﺤﺪود( آﻧﯽ رخ ﻧﻤﯽ دﻫﺪ‪ ،‬و ﻣﺪﺗﯽ ﻃﻮل ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .5264177 × 10 −2‬‬ ‫‪a5 = −4.‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ و ﻣﺪت‬ ‫ﮐﻮﺗﺎه ﺣﻀﻮر اﯾﻦ دوره‪ ،‬در ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻋﻤﻠﯽ آزﻣﺎﯾﺶ ﻓﺸﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.7722225 × 10 − 4‬‬ ‫‪a 6 = 5.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪432‬‬ ‫* ﺑﺮای ‪: 0.‬ﻃﻮل اﯾﻦ دوره اﻧﺘﻘﺎل‬ ‫ﻧﺴﺒﺘﺎً ﮐﻮﺗﺎه و ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ‪ 2‬ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .29302022‬‬ ‫‪a3 = 3.

5 < reD < 10‬ﻧـﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽ دﻫﺪ‪ .‬‬ ‫در ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ t D‬ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ از ﻣﻘﺎدﯾﺮ اﯾﻦ ﺟﺪول‪ ،‬ﺑﺮای ‪ reD‬ﻫﺎی ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺨـﺰن ﻋﻤﻠﮑـﺮد‬ ‫ﻧﺎﻣﺤﺪود دارد‪ .‬‬ ‫ﺑﺮای ‪ t D > 25‬و ‪ t D‬ﺑﺰرﮔﺘﺮ از ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺟﺪول‪:‬‬ ‫‪− 4reD4 ln reD − 2reD2 − 1‬‬ ‫)‬ ‫‪2‬‬ ‫(‬ ‫‪(12 + 2t ) − 3r‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪eD‬‬ ‫‪D‬‬ ‫)‬ ‫‪−1‬‬ ‫‪4 reD2 − 1‬‬ ‫‪(r‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪eD‬‬ ‫= ‪pD‬‬ ‫ﺑﺮای ﭼﺎه ﻫﺎﯾﯽ در ﻣﺨﺎزن ﻣﺤﺪود )ﺑﺴﺘﻪ( ﺑﺎ ‪: reD2 >> 1‬‬ ‫‪2t D‬‬ ‫‪+ ln reD − 3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪reD2‬‬ ‫≅ ‪pD‬‬ ‫ﭼﺎﺗﺎس ﻋﺒﺎرت زﯾﺮ را ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪ p D‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫* ﺑﺮای ﺣﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ ‪ t D > 25‬و ‪ 0.‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺣﻮﺿـﻪ‬ ‫ﻣﻘﺎدﯾﺮ ‪ reD‬در ﺟﺪول ‪ 3-6‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﮐﺎرﺑﺮدی اﺳﺖ‪.‬ون اوردﻧﯿﮕﻦ و ﻫﺎرﺳﺖ از راهﺣﻞ ﺗﺎﺑﻊ ‪ p D‬ﺑﺮای ﻣﺪل ﮐﺮدن ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﻧﻔﻮذ آب ﺑﻪ درون ﻣﺨﺎزن ﻧﻔﺘﯽ اﺳـﺘﻔﺎده ﮐﺮدﻧـﺪ و ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺷـﻌﺎع ﭼـﺎه ‪ rw‬را ﺷـﻌﺎع‬ ‫ﺧﺎرﺟﯽ ﻣﺨﺰن و ‪ reD‬را ﺷﻌﺎع ﻣﺮز ﺧﺎرﺟﯽ آﮐﯿﻔﺮ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘﻨـﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﻘﺪار ‪ p D‬را ﺑﺮای اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ در ﺟﺪول ‪ 2-6‬ﭘﯿﺪا ﮐﻨﯿﺪ‪.‫‪433‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺟـﺪول ‪ p D 3-6‬را ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ از ‪ t D‬در ﺑـﺎزه ‪ 1.25reD2 < t D‬اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(95‬‬ ‫‪− 4reD4 ln reD − 2reD2 − 1‬‬ ‫)‬ ‫‪2‬‬ ‫(‬ ‫‪4 reD2 − 1‬‬ ‫) ‪1 + 2t‬‬ ‫(‬ ‫‪3r‬‬ ‫‪= 2‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪eD‬‬ ‫‪D‬‬ ‫)‬ ‫‪−1‬‬ ‫‪(r‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪eD‬‬ ‫‪pD‬‬ .

t D‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﻣﺤﺪود‪ ،‬دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ در ﻣﺮز داﺧﻠﯽ‬ .‫‪434‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺟﺪول ‪6‬ـ‪ p D :3‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ‪ .

‫‪435‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫اداﻣﮥ ﺟﺪول‪6‬ـ‪3‬‬ ‫ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺎﺻﯽ از ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎﻻ زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ‪ reD2 >> 1‬ﺑﺎﺷﺪ اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﺘﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(96‬‬ ‫‪2t D‬‬ ‫‪+ ln reD − 3‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪reD2‬‬ ‫≅ ‪pD‬‬ ‫ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎﺗﯽ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺎﺑﻊ ‪ p D‬در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻓﺸﺎر ﺗـﻪ ﭼـﺎﻫﯽ در ﺣـﺎل‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن در دوره ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ در ﻣﺮاﺣﻞ زﯾﺮ ﺧﻼﺻﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ t D‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪(87-6‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﻌﺎع ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ reD‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪(89-6‬؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ‪ t D‬و ‪ reD‬ﺑﺮای ﺗﻌﯿـﯿﻦ ﺗـﺎﺑﻊ ﻓـﺸﺎر ‪p D‬‬ ‫ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ از ﺟﺪول ﯾﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻣﺮﺗﺒﻂ؛‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ) ‪ ( rw‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (86-6‬ﯾﺎ‪:‬‬ .

1) = 4000 − ‬‬ ‫‪ (0.67) + 0.25 ft‬‬ ‫‪Bo = 1.5)(12 × 10 −6 )(0.5(ln(93866. t ) = pi −  o o o  p D‬‬ ‫‪ 0.‫‪436‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(97‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪ Q B µ ‬‬ ‫‪p(rw .866.25.00708)(60 )(15) ‬‬ .25 bbl STB‬‬ ‫‪k o = 60mD‬‬ ‫‪φ = 15%‬‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺮض وﺟﻮد ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود ) ∞ = ‪ ،( reD‬ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗـﻪ ﭼـﺎه را‬ ‫ﺑﻌﺪ از ﯾﮏ ﺳﺎﻋﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺎ روش ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ t D‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:(87-6‬‬ ‫)‪0.80907) = 6.25)(1.5cp‬‬ ‫‪h = 15 ft‬‬ ‫‪rw = 0.67‬‬ ‫‪(0.5) ‬‬ ‫‪(6.‬ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺳﻨﮓ و ﺳﯿﺎل اﯾﻦ ﻣﺨﺰن ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ct = 12 × 10 −6 psi −1‬‬ ‫‪pi = 4000 psi‬‬ ‫‪µ o = 1.1294‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻓﺸﺎر ﺗﻪ ﭼﺎﻫﯽ ﺑﻌﺪ از ﯾﮏ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:(97-6‬‬ ‫‪ (300)(1.000264(60 )(1‬‬ ‫‪= 93.00708kh ‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪12‬‬ ‫ﭼﺎﻫﯽ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ‪ 300 STB day‬در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟـﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾـﺪار ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻣـﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ‪ .15)(1.25)2‬‬ ‫= ‪tD‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ t D > 100 :‬اﺳﺖ؛ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺗﺎﺑﻊ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:(92-6‬‬ ‫‪p D = 0.1294) = 3459 psi‬‬ ‫‪p(0.

‬در اداﻣـﻪ‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﻓﺼﻞ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ‬ ‫وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ و ﭼﮕﺎﻟﯽ ﮔﺎز ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ﺑﺴﯿﺎر واﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪6‬ـ‪ (76‬ﮐﺎرﺑﺮدی‬ ‫در ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﮔﺎزی )ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ( ﻧﺪارد‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﮐﺎرﺑﺮد ﺗﺎﺑﻊ ‪ p D‬اﺻﻮﻻً ﺑﻪ ﺷﻌﺎع ﭼﺎه ﻣﺤﺪود ﻣـﯽﺷـﻮد‬ ‫زﯾﺮا دﺑﯽ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ‪ .‬اﺧﺘﻼف ﻋﻤﺪه اﯾﻦ دو ﻓﺮﻣﻮل اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎﺑﻊ ‪p D‬‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻓﺸﺎر در ﺷﻌﺎع ‪ ، r‬زﻣﺎﻧﯽﮐـﻪ ﻣﻘـﺪار دﺑـﯽ ﺛﺎﺑـﺖ ‪ Q‬ﻣﻌﻠـﻮم ﺑﺎﺷـﺪ‪،‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ روش ﺗﺎﺑﻊ ‪ E i‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﻓـﺸﺎر در‬ ‫ﻫﺮ ﺷﻌﺎﻋﯽ در ﻣﺨﺰن ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﭼﺎه ‪ Q‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪.‫‪437‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻣﺜﺎل ﺑﺎﻻ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﺟﻮاﺑﯽ ﮐﻪ از ﺗﮑﻨﯿﮏ ﺗﺎﺑﻊ ‪ p D‬ﺑـﻪ دﺳـﺖ ﻣـﯽ آﯾـﺪ ﻣـﺸﺎﺑﻪ‬ ‫ﺟﻮابﻫﺎی روش ﺗﺎﺑﻊ ‪ E i‬اﺳﺖ‪ .5 Ei  −‬‬ ‫‪  4t D‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪ 12-6‬ﯾﮏ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻋﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ اﻣﺎ ﮐﻼً ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن اﻫﻤﯿﺖ ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ روش‬ ‫ﺣﻞ ‪ p D‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬از ﺗﮑﻨﯿﮏ اﻓﺖ ﻓـﺸﺎر ﺑـﺪون ﺑﻌـﺪ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﯾﮏ ﯾﺎ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ ﻣﺨﺰن ) ‪ k‬و ‪ ( kh‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐـﺮد‪ .‬در آزﻣﺎﯾﺶ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾـﺎﻧﯽ ﺗـﻪ ﭼـﺎه ﺑـﻪ‬ ‫ﺷﮑﻞ ﻧﺮﻣﺎل ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن ﺛﺒﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬‬ ‫ﺑﺮای ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻧﺎﻣﺤﺪود ) ‪ ( t D > 100‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ p D‬و ﺗﺎﺑﻊ ‪ E i‬راﺑﻄﻪ زﯾﺮ را‬ ‫دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(98‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  1‬‬ ‫‪p D = 0.‬ﺑﺮای ﺑﺴﻂ ﺗﺎﺑﻊ رﯾﺎﺿﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮ در ﻣﺨﺰن ﺑﻪ دو ﻣﻌﺎدﻟﻪ اﺿﺎﻓﯽ ﮔﺎز ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ .

‬‬ ‫اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ‪ ،‬راﻣﯽ و ﮐﺮاوﻓﻮرد‪ 2‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎﻻ را ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﺗﺮم ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌـﯽ‬ ‫) ‪ m( p‬در ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (99-6‬ﺧﻄـﯽ ﮐﺮدﻧـﺪ‪ .Real Density Equation‬‬ ‫‪2. Ramy and Crawford‬‬ .‬ﻣﻌﺎدﻟـﻪ ) ‪ m( p‬ﺑـﻪ ﺻـﻮرت زﯾـﺮ ﺗﻌﺮﯾـﻒ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(100‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪2p‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪µz‬‬ ‫‪0‬‬ ‫∫ = ) ‪m( p‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺸﺘﻖ ﮔﯿﺮی از راﺑﻄﻪ ﺑﺎﻻ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ‪: p‬‬ ‫‪1.000264k µz ∂t‬‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪hrs ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪mD ،‬؛‬ ‫‪ C t‬ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﯾﺰوﺗﺮﻣﺎل ﮐﻞ‪ psi −1 ،‬؛‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ‪.Al-Hussainy.‫‪438‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪ داﻧﺴﯿﺘﻪ واﻗﻌﯽ‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪1‬‬ ‫‪pM‬‬ ‫‪zRT‬‬ ‫=‪ρ‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﮔﺎز‬ ‫‪1 1 dz‬‬ ‫‪−‬‬ ‫‪p z dp‬‬ ‫= ‪cg‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ دو ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:(68-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(99‬‬ ‫‪φµct‬‬ ‫‪1 ∂  p ∂p ‬‬ ‫‪p ∂p‬‬ ‫‪ r‬‬ ‫= ‪‬‬ ‫‪r ∂r  µz ∂r  0.

‬اﯾـﻦ ﻣﺤﻘﻘـﺎن ﺟـﻮاب دﻗﯿﻘـﯽ‬ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ‪ ،‬راﻣﯽ و ﮐﺮاوﻓﻮرد در ﺗﺤﻠﯿﻞ آزﻣﺎﯾﺶ ﻓـﺸﺎر ﭼـﺎه ﮔـﺎزی‪ ،‬راه‬ ‫ﺣﻞ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺎرﺑﺮدی ﺗﺮ از راه ﺣﻞ ﻓﺸﺎر ﺛﺎﺑﺖ اﺳـﺖ‪ .‫‪439‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪∂m( p ) 2 p‬‬ ‫=‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪µz‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(101‬‬ ‫راﺑﻄﻪ زﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﺸﺘﻖ ﮔﯿﺮی زﻧﺠﯿﺮه ای از ﻃﺮف ﺳﻤﺖ ﭼﭗ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽ آﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(102‬‬ ‫‪∂m( p ) ∂m( p ) ∂p‬‬ ‫=‬ ‫‪∂r‬‬ ‫‪∂p ∂r‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(103‬‬ ‫‪∂m( p ) ∂m( p ) ∂p‬‬ ‫=‬ ‫‪∂t‬‬ ‫‪∂p ∂t‬‬ ‫ﺑﺎ ﮔﺬاردن ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (101-6‬در ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (102-6‬و )‪:(103-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(104‬‬ ‫) ‪∂p µz ∂m( p‬‬ ‫=‬ ‫‪∂r 2 p ∂r‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(105‬‬ ‫) ‪∂p µz ∂m( p‬‬ ‫=‬ ‫‪∂t 2 p ∂t‬‬ ‫در ﻧﺘﯿﺠﮥ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (104-6‬و )‪ (105-6‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:(99-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(106‬‬ ‫) ‪φµct ∂m( p‬‬ ‫) ‪∂ 2 m( p ) 1 ∂m( p‬‬ ‫‪+‬‬ ‫=‬ ‫‪2‬‬ ‫‪r ∂r‬‬ ‫‪0.00264k ∂t‬‬ ‫‪∂r‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (106-6‬ﻣﻌﺎدﻟـﻪ دﯾﻔﯿﻮزﯾـﻮﯾﺘﯽ ﺷـﻌﺎﻋﯽ ﺑـﺮای ﺳـﯿﺎﻻت ﺗـﺮاﮐﻢ ﭘـﺬﯾﺮ اﺳـﺖ و‬ ‫دﯾﻔﺮاﻧﺴﯿﻞ ﺷﺒﻪ ﻓﺸﺎر ﮔﺎز واﻗﻌﯽ )ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﮔﺎز واﻗﻌﯽ( را ﺑﻪ زﻣﺎن ‪ t‬و ﺷـﻌﺎع ‪ r‬ارﺗﺒـﺎط‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .

Exact Solution‬‬ .3 sc‬‬ ‫‪ Tsc‬‬ ‫‪ p wf‬ﻓﺸﺎر ﺗﻪ ﭼﺎﻫﯽ در ﺣﺎل ﺟﺮﯾﺎن‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ p e‬ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪ Mscf day ،‬؛‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪ hrs ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ p sc‬ﻓﺸﺎر اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ psi ،‬؛‬ ‫‪ Tsc‬دﻣﺎی اﺳﺘﺎﻧﺪارد‪ o R ،‬؛‬ ‫‪ T‬دﻣﺎی ﻣﺨﺰن‪ o R ،‬؛‬ ‫‪ rw‬ﺷﻌﺎع ﭼﺎه‪ ft ،‬؛‬ ‫‪ h‬ﺿﺨﺎﻣﺖ‪ ft ،‬؛‬ ‫‪1.( p‬‬ ‫روش ﺣﻞ )‪) m(p‬راه ﺣﻞ ﮐﺎﻣﻞ(‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﺷﺮط دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺮزی ﻻزم ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪-6‬‬ ‫‪ ،(106‬اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ ﻣﻌﺎدﻟﻪ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺣﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(107‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ − 3.‬دو راه‬ ‫ﺣﻞ دﯾﮕﺮ ﺑﺮای ﺗﻘﺮﯾﺐ زدن ﺣﻞ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ روﯾﮑﺮد ﻣﺮﺑﻊ ﻓﺸﺎر و‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺐ ﻓﺸﺎر ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪440‬‬ ‫ﺑﺮای ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (106-6‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورده اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ راه ﺣﻞ ) ‪ m( p‬ﻣﻌﺮوف اﺳـﺖ‪ .‬در ﮐﻞ‪ ،‬ﺳﻪ راهﺣﻞ رﯾﺎﺿـﯽ ﺑـﺮای ﻣﻌﺎدﻟـﻪ دﯾﻔﯿﻮزﯾـﻮﯾﺘﯽ‬ ‫وﺟﻮد دارﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫راه ﺣﻞ ) ‪) m( p‬راه ﺣﻞ دﻗﯿﻖ(؛‬ ‫•‬ ‫روش ﻣﺮﺑﻊ ﻓﺸﺎر )روش ﺗﻘﺮﯾﺐ ‪( p 2‬؛‬ ‫•‬ ‫روش ﻓﺸﺎر )روش ﺗﻘﺮﯾﺐ ‪.23 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ Q g T   kt‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ kh   φµ i cti rw‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪m( p wf ) = m( pi ) − 57895.

781‬‬ ‫ﺟﻮاب ﻣﻌﺎدﻟﻪ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ )ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (108-6‬و )‪ ((109-6‬ﺷﺒﻪ ﻓﺸﺎر ﺗـﻪ ﭼـﺎﻫﯽ‬ ‫ﮔﺎز واﻗﻌﯽ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ‪ t‬ﺑﯿـﺎن ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪ .7 psia‬و ‪ Tsc = 520 o R‬ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (107-6‬ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾـﺮ‬ ‫ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(108‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ − 3.23 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 1637Q g T   kt‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪m( p wf ) = m( pi ) − ‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  φµ i cti rw‬‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (108-6‬را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻋﺒﺎراﺗﯽ از زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ t D‬ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(109‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 1637Q g T   4t D‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪m( p wf ) = m( pi ) − ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  γ‬‬ ‫زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ﻗﺒﻼً ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (86-6‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪0.5772 = 1.000264 kt‬‬ ‫‪φµ i cti rw2‬‬ ‫= ‪tD‬‬ ‫ﭘﺎراﻣﺘﺮ ‪ γ‬ﺛﺎﺑﺖ اوﯾﻠﺮ‪ 1‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد و ﻣﻘﺪار آن ﺑﺮاﺑﺮ اﺳﺖ ﺑﺎ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(110‬‬ ‫‪γ = e 0.‬‬ ‫‪1.‬‬ ‫اﮔﺮ ‪ p sc = 14.Euller's Constant‬‬ .‫‪441‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪ µ i‬وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ ﮔﺎز در ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ‪ cp ، p i‬؛‬ ‫‪ cti‬ﺿﺮﯾﺐ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﮐﻞ در ‪ psi −1 ، p i‬؛‬ ‫‪ φ‬ﺗﺨﻠﺨﻞ‪.‬ﻣﻌﻤـﻮﻻً اﯾـﻦ‬ ‫ﺟﻮاب در ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗـﺮمﻫـﺎﯾﯽ از ) ‪ m( p‬ﺗﻮﺻـﯿﻪ ﻣـﯽﺷـﻮد زﯾـﺮا اﯾـﻦ ﻋﺒـﺎرت‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻓﺸﺎر ﭼﺎه ﮔﺎزی را در ﻫﻤﻪ ﺣﻮﺿﻪﻫﺎی ﻓﺸﺎری ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﻨﺪ‪.

3 ft‬ﺑﺎ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ‪ 200 Mscf day‬در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾـﺎن‬ ‫ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻓﺸﺎر اوﻟﯿﻪ ﻣﺨﺰن )ﻓﺸﺎر زﻣﺎن اﻧﺴﺪاد( ‪ 4400 psi‬ﺗﺤﺖ دﻣﺎی‬ ‫‪ 140oF‬اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای راﺣﺘﯽ ﮐﺎر ﺟﺪول زﯾﺮ دوﺑﺎره اﯾﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ .80907‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪13‬‬ ‫ﯾﮏ ﭼﺎه ﮔﺎزی ﺑﻪ ﺷﻌﺎع ‪ 0.‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی و ﺿﺨﺎﻣﺖ اﯾﻦ ﺳﺎزﻧﺪ ‪ 65mD‬و ‪ 15 ft‬و ﺗﺨﻠﺨـﻞ ﻣﺨـﺰن‬ ‫ﻧﯿﺰ ‪ 15%‬اﺳﺖ‪.5(ln(t D ) + 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪442‬‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﻪ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﮔﺎز را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺮمﻫﺎی از اﻓﺖ ﻓـﺸﺎر ﮔـﺎز‬ ‫واﻗﻌﯽ ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ ψ D‬ﻧﺸﺎن داد‪ . mD ،‬‬ ‫اﻓﺖ ﺷﺒﻪ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪ ψ D‬را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ از ‪ t D‬ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از‬ ‫ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ از ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (69-6‬ﺗﺎ )‪6‬ـ‪ (91‬ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﺮد‪ .‬‬ ‫ﺧﻮاص ﮔﺎز و ﻣﻘﺎدﯾﺮ ) ‪ m( p‬ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﯽ از ﻓـﺸﺎر در ﻣﺜـﺎل ‪ 7-6‬ﻣـﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺟﻮاب ﺑﺪون ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(111‬‬ ‫‪ 1422Q g T ‬‬ ‫‪ψ D‬‬ ‫‪m( p wf ) = m( pi ) − ‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪ Mscf day ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪.‬زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ‪ t D > 100‬ﺑﺎﺷـﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮان ‪ ψ D‬را ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (82-6‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(112‬‬ ‫)‪ψ D = 0.

6‬‬ ‫)‪(0.5 × 10 6‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  e 0.5‬‬ ‫‪(0.15)(0.02831)(3 × 10 −4 )(0.5hrs‬ﺑـﻪ دﺳـﺖ‬ ‫آورﯾﺪ‪.‫‪443‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﻓﺮض ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺮاﮐﻢ ﭘﺬﯾﺮی ﮐـﻞ اﯾﺰوﺗﺮﻣـﺎل در زﻣـﺎن آﻏـﺎز ﺑﺮداﺷـﺖ از اﯾـﻦ ﻣﺨـﺰن‬ ‫‪ 3 × 10 −4 psi −1‬ﺑﺎﺷﺪ‪ . p wf = 4367 psi‬‬ ‫ﺟﻮاﺑﯽ ﻣﺸﺎﺑﻪ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺎ روش ‪ψ D‬ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪:‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪) ψ D‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:((112-6‬‬ .‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪: t D‬‬ ‫‪= 224.5772‬‬ ‫)‪(65)(15‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪m( p wf ) = 1089 × 10 6 −‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از داده ﻫﺎی ‪ ،PVT‬ﺑﺮونﯾﺎﺑﯽ ﻣﻘﺪار ) (‬ ‫‪ m p wf‬ﺑﺎ دادهﻫـﺎی ‪PVT‬‬ ‫ﺗﺎ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ‪.498.6)   = 1077.000264 )(65)(1.‬ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗـﻪ ﭼـﺎه را ﺑﻌـﺪ از ﮔﺬﺷـﺖ ‪ 1.3)2‬‬ ‫= ‪tD‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (109-6‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ) ‪: m( p wf‬‬ ‫‪(1637 )(2000 )(600)  log 4(224498.

80907) = 6.‬اﯾﻦ ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(115‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪pi2 + p wf‬‬ ‫‪2‬‬ ‫=‪p‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ (114-6‬ﺑﺎ ﯾﮑﯽ از ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (108-6‬و )‪:(111-6‬‬ ‫‪1.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪444‬‬ ‫‪ψ D = 0.565) = 1077.6) + 0.5(ln(224498.5 × 10 6‬‬ ‫)‪(65)(15‬‬ ‫روش ﺗﻘﺮﯾﺐ ﻣﺮﺑﻊ ﻓﺸﺎر )روش ‪( P2‬‬ ‫‪m( p wf ) = 1089 × 10 6 −‬‬ ‫‪1‬‬ ‫اوﻟﯿﻦ ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺑﺮای ﺣﻞ ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬اﻧﺘﻘﺎل ﺗﺮم واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻓﺸﺎر ) ‪ (µz‬ﺑـﻪ ﭘـﺸﺖ اﻧﺘﮕـﺮال‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﻨﻨﺪه ) ‪ m( p wf‬و ) ‪ m( pi‬اﺳﺖ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(113‬‬ ‫‪pi‬‬ ‫‪∫ pdp‬‬ ‫‪pwf‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪µz‬‬ ‫= ) ‪m( p ) − m ( p‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪wf‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(114‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪pi2 − p wf‬‬ ‫‪µz‬‬ ‫= ) ‪m( pi ) − m( p wf‬‬ ‫ﺧﻂ روی ‪ µ‬و ‪ z‬ﻣﻘﺎدﯾﺮ وﯾﺴﮑﻮزﯾﺘﻪ و ﺿﺮﯾﺐ اﻧﺤﺮاف ﮔﺎز ارزﯾـﺎﺑﯽ ﺷـﺪه در ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪ p‬را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .565‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ) ‪) m( p wf‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:((111-6‬‬ ‫‪(1422)(2000)(600) (6.The Pressure Squared Approximation Method‬‬ .

2 Mscf day‬در ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾـﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨـﺖ‬ ‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .3 ft‬‬ ‫‪k = 50mD‬‬ ‫‪T = 600 o R‬‬ ‫ﺧﻮاص ﮔﺎز ﻧﯿﺰ در ﺟﺪول زﯾﺮ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ .23 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪445‬‬ ‫‪ 1637Q g T µ z   kt‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪p wf‬‬ ‫‪= pi2 − ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  φµ i cti rw2‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(117‬‬ ‫‪ 1637Q g T µ z   4t D‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪p wf2 = p i2 − ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  γ‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪ 1422Q g T µ z ‬‬ ‫‪ψ‬‬ ‫‪p wf2 = p i2 − ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ D‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(118‬‬ ‫ﺗﺮمﻫﺎی ﺟﻮاب ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺑﺎﻻ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻠﻀﺮب ) ‪ (µz‬در ﻓـﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ‬ ‫‪ p‬ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ؛ اﯾﻦ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﮐﺎرﺑﺮد روش ‪ p 2‬را در ﻓﺸﺎرﻫﺎی زﯾﺮ ‪ 2000 psi‬ﺑـﺴﯿﺎر‬ ‫ﻣﺤﺪود ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .25 × 10 −4 psi −1‬‬ ‫‪h = 10 ft‬‬ ‫‪rw = 0.‬اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ ﻣﻮﺟﻮداﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪pi = 1600 psi‬‬ ‫‪φ = 20%‬‬ ‫‪cti = 6.‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫)‪6‬ـ‪(116‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ − 3.‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ روش ‪ p 2‬ﺑﺮای ﺗﻌﯿـﯿﻦ ‪ p wf‬اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﯽ‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ‪ µ i z = µ z‬را ﻓﺮض ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪14‬‬ ‫ﭼﺎﻫﯽ ﮔﺎزی ﺑﺎ ﯾﮏ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ‪ 7454.

‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫اﻟﻒ( روش ) ‪: m( p‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪: t D‬‬ ‫‪= 279.1) + 0.365.3)2‬‬ ‫= ‪tD‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪:ψ D‬‬ ‫‪ψ D = 0.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪446‬‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗﻪ ﭼﺎه را ﺑﻌﺪ از ﮔﺬﺷﺖ ‪ 4hrs‬ﺑﺎ روشﻫﺎی زﯾﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( روش ) ‪ m( p‬؛‬ ‫ب( روش ‪p 2‬‬ ‫‪.1 × 10 6‬‬ ‫‪p wf2 = (198 × 10 6 ) − ‬‬ ‫(‬ ‫()‬ ‫)‬ ‫‪50‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﻣﻘﺪار ‪ p wf = 1200 psi‬اﺳﺖ‪.000264 )(50)(4‬‬ ‫‪(0.‬‬ ‫ب( روش ‪: p 2‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪ ψ D‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:(112-6‬‬ .1‬‬ ‫)‪(0.6746‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (111-6‬ﺑﺮای ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ) ‪: m( p wf‬‬ ‫‪ (1422)(7454.80907) = 6.2)(0.5(ln(279365.6746 ) = 113.25 × 10 −4 )(0.0168)(6.2 )(600) ‬‬ ‫‪(6.

2)(600)(0.6746‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ‪ ) p wf‬ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:((118-6‬‬ ‫‪ (1422)(7454.6746) = 1.615Tsc‬‬ ‫= ) ‪m( p ) − m ( p‬‬ ‫‪wf‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪1.Pseudoliquid‬‬ .The Pressure Approximation Method‬‬ ‫‪2.427.‬‬ ‫روش ﺗﻘﺮﯾﺐ ﻓﺸﺎر‬ ‫‪1‬‬ ‫دوﻣﯿﻦ روش ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺑﺮای ﺣﻞ ﮐﺎﻣﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﮔﺎزﻫﺎ ﺑﺮای )ﮔﺎزﻫﺎی ﺷﺒﻪ‬ ‫ﻣﺎﯾﻊ‪ (2‬اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﮔﺎز ‪ B g‬در واﺣﺪ ‪ bbl scf‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪ zT ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪ p ‬‬ ‫‪p‬‬ ‫ﺑﺎ ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫‪z‬‬ ‫‪ p sc‬‬ ‫‪B g = ‬‬ ‫‪ 5.4%‬اﺳﺖ‪.615Tsc‬‬ ‫‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 1‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ B g‬‬ ‫‪p  Tp sc‬‬ ‫‪=‬‬ ‫‪z  5.1) + 0.0168)(0.615Tsc‬‬ ‫اﺧﺘﻼف ﺷﺒﻪ ﻓﺸﺎر ﮔﺎز ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪2p‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪µz‬‬ ‫‪pi‬‬ ‫∫‬ ‫= ) ‪m( pi ) − m( p wf‬‬ ‫‪pwf‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ دو ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(119‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 1‬‬ ‫‪∫pwf  µBg‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪pi‬‬ ‫‪2Tp sc‬‬ ‫‪5.‫‪447‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪ψ D = 0.794) ‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪(6.491‬‬ ‫‪p wf‬‬ ‫‪= 1600 2 − ‬‬ ‫)‪(50)(10‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p wf = 1195 psi‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﺧﻄﺎی ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ 0.80907) = 6.5(ln(279365.

615Tsc µ B g‬‬ ‫= ) ‪m( pi ) − m( p wf‬‬ ‫ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﺮدن ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (120-6‬ﺑﺎ ﯾﮑﯽ از ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (109-6) ، (108-6‬و ﯾﺎ )‪:(111-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(121‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ − 3.(22-6‬ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﺷﺮط ﻓﺘﮑﻮوﯾﭻ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (119-6‬و اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از آن‪:‬‬ ‫)‬ ‫)‪6‬ـ‪(120‬‬ ‫‪− p wf‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪(p‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪:22‬‬ ‫‪µ o Bo‬‬ ‫‪2Tp sc‬‬ ‫‪5.5 × 10 3 Q g µ B g‬‬ ‫‪p wf = pi − ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ .5 × 10 3 Q g µ B g‬‬ ‫‪p wf = p i − ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(122‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  4t D‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪  γ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 162.23 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  kt‬‬ ‫‪ log‬‬ ‫‪  φ µ c r 2‬‬ ‫‪t w‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪ 162.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪448‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻓﺘﮑﻮوﯾﭻ در ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻ ) ‪ ،( p > 3000 psi‬ﺗﺮم‬ ‫‪µB g‬‬ ‫ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‬ ‫)ﺷﮑﻞ ‪ .

B g .‫‪449‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫‪‬‬ ‫‪p‬‬ ‫‪ D‬‬ ‫‪‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(123‬‬ ‫‪ 141.2 × 10 3 Q g µ B g‬‬ ‫‪= pi − ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪kh‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪p wf‬‬ ‫‪ Q g‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺎز‪ Mscf day ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪ mD ،‬؛‬ ‫‪ B g‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻢ ﺳﺎزﻧﺪ ﮔﺎز‪ bbl scf ،‬؛‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن‪ hrs ،‬؛‬ ‫‪ p D‬اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ؛‬ ‫‪ t D‬زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ‪.02831)(3 × 10 −4 )(0.5‬‬ ‫‪(0.15)(0.0006458 bbl‬‬ ‫‪4400‬‬ ‫‪B g = 0. ct‬در ﻓـﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ ‪ p‬ارزﯾـﺎﺑﯽ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪pi + p wf‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(124‬‬ ‫‪2‬‬ ‫=‪p‬‬ ‫اﯾﻦ روش را ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﺑﺎﻻی ‪ 3000 psi‬ﻣﯽﺗﻮان ﺑـﻪ ﮐـﺎر ﺑـﺮد‪ .00504‬‬ .6‬‬ ‫)‪(0.896 )(600 ) = 0.‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷـﺖ ﮐـﻪ ﺧـﻮاص ﮔـﺎز ) ‪ ( µ .498.000264 )(65)(1.3)2‬‬ ‫= ‪tD‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ‪ B g‬در ‪: p i‬‬ ‫‪scf‬‬ ‫‪(0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ زﻣﺎن ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪: t D‬‬ ‫‪= 224.‬در زﻣـﺎن‬ ‫ﺣﻞ ﻣﻌﺎدﻟﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ‪ ، p wf‬ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ارزﯾﺎﺑﯽ ﺧﻮاص ﮔﺎز در ‪ p i‬ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪15‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪ 13-6‬را ﺑﺎ روش ﺗﻘﺮﯾﺐ ‪ p‬دوﺑﺎره ﺣﻞ و ﻧﺘﺎﯾﺞ را ﺑﺎ ﺣﻞ ﮐﺎﻣﻞ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

5(ln(224498.‬‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺜـﺎل ﻫـﺎی ‪ 10-6‬ﺗـﺎ ‪ 15-6‬ﺑـﺮای ﻧﻤـﺎﯾﺶ دادن روشﻫـﺎی‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﻞ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .02831)(0.0006158) ‬‬ ‫‪(6.‬‬ ‫در اﯾﻦ ﻟﺤﻈﻪ رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن دﯾﮕﺮی آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫‪1‬‬ ‫ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .2 ×103 (2000)(0.6) + 0.80907) = 6.‬در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﺮزی ﺑﺎﯾﺪ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ اﻋﻤﺎل‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮان ﺟﻮاب ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ را ﺑﺮای اﯾﻦ رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪.‬اﯾﻦ دﺑﯽ ﯾﮏ آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر در ﻣﺨﺰن‬ ‫اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﺗﻤﺎم ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻧﺎﻣﺤﺪود ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .565) = 4367psi‬‬ ‫‪pwf = 4400− ‬‬ ‫)‪(65)(15‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ﺟﻮاب ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺟﻮاب ﮐﺎﻣﻞ اﺳﺖ‪.‬ﺑﻪ ﻣﺤﺾ اﯾﻦ ﮐﻪ آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻤﮥ ﻣﺮزﻫﺎی زﻫﮑﺸﯽ ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ )ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار( ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫در ﺣﺎﻻﺗﯽ از ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار ﻓﺮض ﺷﺪه ﮐﻪ ﭼﺎه در ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺰرگ ﻗﺮار‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﺎ ﯾﮏ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻃﻮل اﯾﻦ دورۀ ﺟﺮﯾﺎن‬ ‫ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ‪ ،‬ﻣﺮزﻫﺎی ﻣﺨﺰن ﻫﯿﭻ ﺗﺄﺛﯿﺮی ﺑﺮ رﻓﺘﺎر ﻓﺸﺎر ﭼﺎه ﻧﺪارﻧﺪ‪ .Pseudo-Steady State‬‬ .‫‪450‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮم‪ :‬ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻓﺸﺎر ﺑﺪون ﺑﻌﺪ ‪) p D‬ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪:((92-8‬‬ ‫‪p D = 0.‬اﻟﺒﺘﻪ دورۀ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺮض ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﻋﻤﺎل ﺷﻮد اﻏﻠﺐ ﮐﻮﺗﺎه اﺳﺖ‪ .‬‬ ‫‪1.‬ﻫﻤـﮥ روش ﻫـﺎی‬ ‫ﻗﺒﻠﯽ اﺻﻮﻻ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی ‪ k‬ﯾﺎ ﺣﺎﺻـﻞﺿـﺮب ﻧﻔﻮذﭘـﺬﯾﺮی ﺿـﺨﺎﻣﺖ ‪kh‬‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.565‬‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﺗﻘﺮﯾﺐ زدن ‪ p wf‬ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪:(123-6‬‬ ‫)‬ ‫(‬ ‫‪ 141.‬اﯾﻦ ﻣﺜﺎل ﻫﺎ ﮐـﺎرﺑﺮدی ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ زﯾـﺮا در ﺗﺤﻠﯿـﻞ‪ ،‬ﺟﺮﯾـﺎن‬ ‫ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﻓﺸﺎر ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗﻪ ﭼﺎه ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺗﺎﺑﻌﯽ از زﻣﺎن ﻣﻮﺟﻮد اﺳـﺖ‪ .

‫‪451‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ 23-6‬ﭼﺎﻫﯽ را در ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺷﻌﺎﻋﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در دورهای ﻧﺴﺒﺘﺎً‬ ‫ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪ B 23-6‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﻮزﯾﻌﺎت ﻓﺸﺎر در دورهﻫﺎی زﻣﺎﻧﯽ ﻣﺘﻮاﻟﯽ ﻣﻮازی‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ ∂p ‬‬ ‫‪  = const‬‬ ‫‪ ∂t  r‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺛﺎﺑﺖ در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﺑﺎ ﯾﮏ ﻣﻮازﻧﻪ ﺟﺮم ﮐﻪ از ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪1 dV‬‬ ‫‪V dp‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :23‬رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار‬ ‫‪c=−‬‬ .‬ﻃﯽ اﯾﻦ زﻣﺎن ﻃﻮﻻﻧﯽ آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻓﺸﺎر ﺑﻪ ﻣﺮزﻫﺎی‬ ‫ﻣﺨﺰن رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻃﻮل اﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬ﻓﺸﺎر ﺑﺎ ﻣﻘﺪاری ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫زﻣﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.

‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻌﺎدﻻت )‪ (127-6‬و )‪:(126-6‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(128‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪0. bbl ،‬‬ ‫ﺑﺮای ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ زﻫﮑﺸﯽ ﺷﻌﺎﻋﯽ‪ ،‬ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(127‬‬ ‫‪Ahφ‬‬ ‫‪5.‫‪452‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﺑﺎ آراﯾﺶ ﻣﺠﺪد ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪cVdp = − dV‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺸﺘﻖﮔﺮﻓﺘﻦ از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻣﺎن‪:‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪dV‬‬ ‫‪=−‬‬ ‫‪=q‬‬ ‫‪dt‬‬ ‫‪dt‬‬ ‫‪cV‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪=−‬‬ ‫‪cV‬‬ ‫‪dt‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪psi‬‬ ‫ﻣﻘﺪار اﻓﺖ ﻓﺸﺎر‬ ‫در راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ در واﺣﺪ‬ ‫‪hr‬‬ ‫‪dt‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(126‬‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪Q B‬‬ ‫‪dp‬‬ ‫‪q‬‬ ‫‪=−‬‬ ‫‪=− o o‬‬ ‫‪dt‬‬ ‫‪24cV‬‬ ‫‪24cV‬‬ ‫‪ q‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‪ bbl day ،‬؛‬ ‫‪ Qo‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‪ STB day ،‬؛‬ ‫‪ dp dt‬ﻣﻘﺪار اﻓﺖ ﻓﺸﺎر‪ psi hr ،‬؛‬ ‫‪ V‬ﺣﺠﻢ ﻓﻀﺎی ﺧﺎﻟﯽ‪.615‬‬ ‫=‬ ‫‪πre2 hφ‬‬ ‫‪5.615‬‬ ‫= ‪V‬‬ ‫‪ A‬ﻣﺴﺎﺣﺖ زﻫﮑﺸﯽ ‪ ft 2 ،‬اﺳﺖ‪.23396 q‬‬ ‫‪0.23396 q‬‬ ‫‪=−‬‬ ‫‪=−‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪dt‬‬ ‫‪ct Ahφ‬‬ ‫‪ct πre hφ‬‬ .

‫‪453‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﻬﻢ رﻓﺘﺎر ﻣﻘﺪار اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ‪ dp dt‬را در ﻃﻮل ﺟﺮﯾـﺎن ﺣﺎﻟـﺖ‬ ‫ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار آﺷﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬دادهﻫﺎی آزﻣﺎﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐـﻪ ﻓـﺸﺎر ﺑـﺎ ﻣﻘـﺪار ﺛﺎﺑـﺖ‬ ‫‪ 4.655 psi hr‬اﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .23396)(1560‬‬ ‫)‪(12 × 10 −6 )( A)(25)(0.560‬‬ ‫=‪A‬‬ .655 = −‬‬ ‫‪A = 1.400 ft 2‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪1.‬اﯾﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ دﺑﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﯿﺎﻻت‪ ،‬ﻣﻘﺪار اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ؛‬ ‫•‬ ‫در ﻣﺨﺎزﻧﯽ ﺑﺎ ﺿﺮاﯾﺐ ﮐﻞ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎﻻﺗﺮ‪ ،‬ﻣﻘﺪار اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﻣﺨﺰن ﺳﺮﻋﺖ‬ ‫ﮐﻤﺘﺮی دارد؛‬ ‫•‬ ‫ﻣﺨﺎزﻧﯽ ﺑﺎ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ﺑﺰرﮔﺘﺮ اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﮐﻤﺘﺮی دارﻧﺪ‪.742.‬اﻃﻼﻋﺎت زﯾﺮ ﻧﯿﺰ در دﺳﺘﺮساﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪h = 25 ft‬‬ ‫‪φ = 15%‬‬ ‫‪Bo = 1.400‬‬ ‫‪= 40acres‬‬ ‫‪43.3) = 1560 bbl day‬‬ ‫ﺑﺎ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (128-6‬ﻣﻘﺪار ‪ A‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫)‪(0.‬‬ ‫ﺟﻮاب‬ ‫‪q = Qo Bo = (1200 )(1.15‬‬ ‫‪− 4.‬‬ ‫ﻣﺜﺎل ‪6‬ـ‪16‬‬ ‫ﯾﮏ ﭼﺎه ﻧﻔﺘﯽ ﺑﺎ دﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ‪ 1200 STB day‬در ﺷﺮاﯾﻂ رژﯾﻢ ﺟﺮﯾـﺎن ﺷـﺒﻪ ﭘﺎﯾـﺪار‬ ‫در ﺣﺎل ﺗﻮﻟﯿﺪ اﺳﺖ‪ .742.3 bbl STB‬‬ ‫‪−1‬‬ ‫‪−6‬‬ ‫‪ct = 12 × 10 psi‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻧﺎﺣﯿﮥ زﻫﮑﺸﯽ را ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪.

‬اﯾـﻦ ﻓـﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳـﻂ اﺻـﻮﻻً ﻣﻌـﺎدل ﻓـﺸﺎر‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺨﺰن‪ p 2‬و ﻓﺸﺎری اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺟﺮﯾـﺎن در ﻃـﻮل‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽرود‪ .‬‬ ‫ﭼﻮن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر در ﻫﻤﮥ ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺰن ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﻣﻘـﺪار‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺨﺰن ﻧﯿﺰ ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺸﺎر را ﻣﯽﺗﻮان از ﺧﻮاص‬ ‫زﻫﮑﺸﯽ ﯾﮏ ﭼﺎه ﻣﻨﻔﺮد ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪∑p V‬‬ ‫=‬ ‫‪∑V‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(130‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪ri‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪pr‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪ Vi‬ﺣﺠﻢ ﺧﻠﻞ و ﻓﺮج ‪ i‬اﻣﯿﻦ ﺣﺠﻢ زﻫﮑﺸﯽ؛‬ ‫‪ p ri‬ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺣﺠﻤﯽ در ‪ i‬اﻣﯿﻦ ﺣﺠﻢ زﻫﮑﺸﯽ )ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪.Volumetric Average Reservoir Pressure‬‬ .‬ﺑﺤﺚ ﺑﺎﻻ ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ اﮔـﺮ ‪(p − p ) t‬‬ ‫‪r‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ‪ dp/dt‬ﺷﻮد ﻣﯽﺗﻮان از ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (128-6‬ﺑﺮای ﺗﺨﻤﯿﻦ ‪ p r‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪0.‫‪454‬‬ ‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫ﻣﺎﺗﯿﻮس‪ ،‬ﺑﺮوﻧﺰ و ﻫﺎزﺑﺮوک‪ 1‬ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ زﻣﺎﻧﯽﮐـﻪ ﻣﺨـﺰن در ﺣﺎﻟـﺖ ﺷـﺒﻪ ﭘﺎﯾـﺪار ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﺎه ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﭼﺎه ﻫﺎی دﯾﮕﺮ و ﺗﻨﻬﺎ از ﻧﺎﺣﯿﮥ زﻫﮑﺸﯽ ﺧﻮدش ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪.23396 qt‬‬ ‫‪ct Ahφ‬‬ ‫= ‪pi − p r‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪0.Matthews.‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ زﻣﺎن اﻧﺠﺎم ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﻮازﻧﮥ ﺟﺮم‪ ،‬از ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺣﺠﻤﯽ ﮐﻞ‬ ‫ﻣﺨﺰن ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﺧﻮاص ﺳﯿﺎل اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪ . Brons and Harebroek‬‬ ‫‪2.‬‬ ‫ﺑﺮای ﺑﺮﻗﺮاری اﯾﻦ ﺷﺮط ﻣﻘﺪار اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ‪ dp dt‬ﺑﺎﯾﺪ در ﮐﻞ ﻣﺨﺰن ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪.23396 qt‬‬ ‫‪ct Ahφ‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(129‬‬ ‫‪p r = pi −‬‬ ‫‪ t‬زﻣﺎن ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ ﺳﭙﺮی ﺷﺪه از زﻣﺎن ﭘﺎﯾﺎن رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪.(24‬‬ ‫در ﻋﻤﻞ ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﻣﻘﺪار ‪ Vi‬ﺑﺴﯿﺎر دﺷﻮار اﺳﺖ و ﻣﻌﻤﻮﻻ از دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن ‪q i‬‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺎی ‪ Vi‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (129-6‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫‪1.

‫‪455‬‬ ‫اﺻﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﺳﯿﺎل در ﻣﺨﺰن‬ ‫)‪6‬ـ‪(131‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪∑p q‬‬ ‫=‬ ‫‪∑q‬‬ ‫‪ri‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪pr‬‬ ‫‪i‬‬ ‫‪i‬‬ ‫ﺷﮑﻞ ‪6‬ـ‪ :24‬ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺨﺰن‬ ‫دﺑﯿﻬﺎی ﺟﺮﯾﺎن داﺋﻢ در ﮐﻞ ﻋﻤﺮ ﻣﺨﺰن در ﻣﯿﺪان ﺛﺒﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻓﺸﺎر‬ ‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺨﺰن را آﺳﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.000264k  ∂t‬‬ ‫‪∂r‬‬ .‬‬ ‫در ﻋﻤﻞ ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﻋﻤﻠﯽ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺮاﯾﻂ ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﺮای‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻒ رﻓﺘﺎر ﺟﺮﯾﺎن دو ﻧﻮع ﺳﯿﺎل ﻣﻄﺮح ﺷﺪهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ؛‬ ‫•‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ‪.‬‬ ‫ﺟﺮﯾﺎن ﺷﻌﺎﻋﯽ ﺳﯿﺎﻻت ﮐﻤﯽ ﺗﺮاﮐﻢﭘﺬﯾﺮ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ )ﻣﻌﺎدﻟﻪ )‪ ((73-6‬ﺑﺮای رژﯾﻢ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺮاﻧﺰﯾﻨﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪∂ 2 p 1 ∂p  φµct‬‬ ‫‪ ∂p‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪=‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪r ∂r  0.

22qµ‬‬ ‫‪∂ 2 p 1 ∂p‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪=−‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪r ∂r‬‬ ‫‪Ahk‬‬ ‫‪∂r‬‬ ‫)‪6‬ـ‪(132‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (132-6‬را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ ﻧﯿﺰ ﻧﺸﺎن داد‪:‬‬ ‫‪1 ∂  ∂p ‬‬ ‫‪887.22qµ  r 2 ‬‬ ‫‪  + c1‬‬ ‫‪=−‬‬ ‫‪∂r‬‬ ‫‪πre2 hk  2 ‬‬ ‫) (‬ ‫‪r‬‬ ‫‪ c1‬ﺛﺎﺑــﺖ اﻧﺘﮕــﺮالﮔﯿــﺮی اﺳــﺖ و ﺑــﺎ اﻋﻤــﺎل ﺷــﺮط ﻣــﺮز ﺑــﺪون ﺟﺮﯾــﺎن ﺧــﺎرﺟﯽ‬ ‫) ‪ ((∂p ∂t )re = 0‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ راﺑﻄﮥ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪141.2qµ‬‬ ‫‪πhk‬‬ ‫= ‪c1‬‬ ‫از ﺗﺮﮐﯿﺐ دو ﻋﺒﺎرت ﺑﺎﻻ ﻣﻌﺎدﻟﮥ زﯾﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪∂p 141.22qµ‬‬ ‫‪r  = −‬‬ ‫‪r ∂r  ∂r ‬‬ ‫‪πre2 hk‬‬ ‫) (‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی از ﻣﻌﺎدﻟﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪∂p‬‬ ‫‪887.000264k ‬‬ ‫‪ct Ahφ ‬‬ ‫‪∂r‬‬ ‫ﯾﺎ‪:‬‬ ‫‪887.2qµ  1 r‬‬ ‫‪ −‬‬ ‫=‬ ‫‪∂r‬‬ ‫‪kh  r re2‬‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﮕﺮالﮔﯿﺮی ﻣﺠﺪد از راﺑﻄﮥ ﺑﺎﻻ‪:‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪dr‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ rw2 ‬‬ ‫ﺣﻞ اﻧﺘﮕﺮال ﺑﺎﻻ ﺑﺎ ﻓﺮض اﯾﻦ ﮐﻪ ‪‬‬ ‫‪2 ‬‬ ‫‪ re ‬‬ ‫‪re‬‬ ‫‪141.‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻣﺨﺎزن ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻮری )ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ(‬ ‫‪456‬‬ ‫ﺑﺮای ﺟﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار‪ ،‬ﺗـﺮم ‪ ∂p ∂t‬ﺛﺎﺑـﺖ اﺳـﺖ )ﻣﻌﺎدﻟـﮥ )‪ .23396q ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪+‬‬ ‫‪=‬‬ ‫‪ −‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪r ∂r  0.((128-6‬ﺑـﺎ‬ ‫ﮔﺬاردن اﯾﻦ ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (128-6‬در ﻣﻌﺎدﻟﮥ دﯾﻔﯿﻮزﯾﻮﯾﺘﯽ‪:‬‬ ‫‪∂ 2 p 1 ∂p  φµct‬‬ ‫‪ 0.2qµ  1 r‬‬ ‫‪∫ dp = kh rw∫  r − re2‬‬ ‫‪pwf‬‬ ‫‪ ‬ﻗﺎﺑﻞ اﻏﻤﺎض اﺳﺖ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪:‬‬ ‫‪pi‬‬ .

mD ،‬‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻ از ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺣﺠﻤﯽ ﻣﺨﺰن ‪ p r‬ﺑﺮای ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ دﺑﯽ ﺟﺮﯾـﺎن ﺳـﯿﺎل ﻣـﺎﯾﻊ‬ ‫ﺗﺤـﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺟـﺮﯾﺎن ﺣﺎﻟـﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﺗﺎﺑﻊ ‪ p D‬ﺑﺮای ﯾﮏ ﻣﺨﺰن ﻣﺤﺪود )ﺑـﺴﺘﻪ( ﻗـﺒﻼ ﺑـﺎ‬ ‫ﻣﻌﺎدﻟﮥ )‪ (96-6‬ﻧﻤﺎﯾﺶ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ .5 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪  re‬‬ ‫‪  rw‬‬ ‫=‪Q‬‬ ‫‪µB ln‬‬ ‫‪ Q‬دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن‪ STB day ،‬؛‬ ‫‪ B‬ﺿﺮﯾﺐ ﺣﺠﻤﯽ ﺳﺎزﻧﺪ‪ bbl STB ،‬؛‬ ‫‪ k‬ﻧﻔﻮذﭘﺬﯾﺮی‪.47re‬‬ ‫‪ln‬‬ ‫‪ rw‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﺷﺒﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻓﺸﺎر ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺣﺠﻤﯽ ‪ p r‬در ﻓﺎﺻـﻠﮥ‬ ‫‪ 47%‬از ﺷﻌﺎع ﻧﺎﺣﯿﻪ