Acta Universitatis Wratislaviensis No 2229 Jêzyk a Kultura • tom 14 • Wroc³aw 2000

KRYSTYNA DATA
Instytut Jêzyka Polskiego PAN, Kraków

W jaki sposób jêzykoznawcy opisuj¹ emocje?
Autorzy wiêkszoœci prac dotycz¹cych emocji opisuj¹ g³ównie nazywanie emocji i sposoby mówienia o nich, a niewiele zajmuj¹ siê samym wyra¿aniem tych¿e. Wynika to z braku odpowiednich materia³ów, które stanowi³yby podstawê analizy. Dotychczasowe prace jêzykoznawcze o emocjach i ich odbiciu w jêzyku mo¿na podzieliæ na dwie grupy: 1) dotycz¹ce nazywania uczuæ i sposobów mówienia o nich, 2) opisuj¹ce sposoby wyra¿ania uczuæ. W pierwszej grupie jest wiele opracowañ. S¹ to przede wszystkim teoretyczno-metodologiczne prace Iwony Nowakowskiej-Kempnej na temat klasyfikacji nazw uczuæ oraz ich konceptualizacji (Nowakowska-Kempna 1986; 1995). O funkcjach wyra¿ania emocji pisze tak¿e Aleksy Awdiejew (1987: 115-125). Z kolei emocjonaln¹ funkcj¹ wypowiedzi zaj¹³ siê Stanis³aw Grabias, poœwiêcaj¹c temu zagadnieniu podrozdzia³ swojej ksi¹¿ki (1994: 256-263). Oprócz tego jest te¿ wiele artyku³ów szczegó³owych, np. Anna Pajdziñska na podstawie analizy frazeologizmów pisze o tym, jak mówimy o uczuciach (Pajdziñska 1990: 86107). Natomiast w drugiej grupie s¹ g³ównie prace jêzykoznawców badaj¹cych ekspresywizmy, np. S. Grabiasa (1981) i E. Rudnickiej-Firy, która w swojej pracy analizuje i opisuje wyrazy nacechowane emocjonalnie w Dziadach A. Mickiewicza (Rudnicka-Fira 1986). Tak¿e autorzy opracowañ szczegó³owych zajmuj¹ siê t¹ problematyk¹, np. Maciej Grochowski w jednym z artyku³ów przeprowadza syntaktyczn¹ analizê wykrzykników (Grochowski 1988), Wiliam Hrycyna, Bo¿ena Sieradzka pisz¹ o polskich i angielskich wykrzyknikach w³aœciwych (Hrycyna, Sieradzka 1996). Analizuj¹c emocje, mo¿na wydzieliæ ró¿ne sposoby ich wyra¿ania, w zale¿noœci od tego, czy s¹ one wyra¿ane w akcie komunikacji ustnej czy pisemnej. Najszersze mo¿liwoœci s¹ w komunikacji ustnej – nieoficjalnej. Nadawca jest bowiem w bezpoœrednim kontakcie z odbiorc¹ i mo¿e u¿yæ do wyra¿enia swych emocji nie tylko œrodków jêzykowych, ale tak¿e pozajêzykowych, takich jak gesty, mimika, elementy paralingwistyczne. Emocje mog¹ byæ wyra¿ane przez krzyk, p³acz, gesty i dzia³ania, a nawet np. przez skakanie, tarzanie siê, rwanie

Pajdziñska pisze: „Ci¹gle próbujemy wyraziæ niewyra¿alne” (1990: 87). który zawarty jest w znakach jêzykowych”. ÿŒmiej siê z niego’. ¿e uczucie jest pozbawione struktury – wiêc niewyra¿alne (Wierzbicka 1971: 30). . por. polegaj¹cy na uzewnêtrznianiu siê uczuæ (szczególnie afektów)”. których autorzy staraj¹ siê opisaæ emocje. gdzie wa¿nym elementem jest realizacja intencji mówi¹cego poprzez funkcje pragmatyczne. O jasny gwint! – ÿczujê z³oœæ i dziwiê siê’. FUNKCJE WYRA¯ENIA EMOCJI – Nadawca ujawnia swój stosunek uczuciowy do przedstawionych procesów lub stanów rzeczy. FUNKCJE DZIA£ANIA – Nadawca chce czegoœ dokonaæ. tarzaæ siê ze œmiechu. ¿e „jêzykoznawca interesuje siê tylko obrazem prze¿yæ wewnêtrznych. teoriê aktów mowy. W przytoczonym wczeœniej artykule A. 2) znaki stanów emocjonalnych: Do diab³a! – ÿczujê z³oœæ’. œpiewaæ z radoœci. Poprzez wyra¿anie emocji nadawca ukazuje cechy swojej osobowoœci. 3. u¿ywaj¹c jêzyka. bicie. ¿e te¿ ci¹gle próbujemy opisaæ nieopisywalne. ÿOn mówi du¿o i nudnie’. Wed³ug niego „emocja to typ ekspresji. a nie coœ.. ukazuje swój stosunek do rzeczywistoœci. co siê czuje. Zalicza siê do nich najczêœciej: FUNKCJE MODALNE – Nadawca. i wolicjonalnej Chcê spowodowaæ. Do tego stwierdzenia mo¿na dodaæ. rwaæ w³osy z g³owy.246 KRYSTYNA DATA w³osów. Œwiadcz¹ o tym liczne prace. Wyra¿aj¹c emocje. Jednak opisujemy i wyra¿amy nasze uczucia tak¿e za pomoc¹ jêzyka. Grabias wyró¿nia 5 klas znaków emocjonalnych. którego treœæ jest zawarta w znaczeniu wypowiedzi (Awdiejew 1987: 107-130). Eee! – ÿlekcewa¿ê to’. Niektóre z tych sposobów wyra¿ania maj¹ swoje odbicie we frazeologizmach. 4) znaki stanów emocjonalnych i przyczyn emocji z komponentem sterowania uczuciami odbiorców: On glêdzi – 1. Autorka uwa¿a. ¿e to Ÿle’. W s³owach mo¿na zapisaæ myœli – nie mo¿na w s³owach zapisaæ uczuæ”.. Trudno jest opisaæ wyra¿anie uczuæ. ÿS¹dzê. Mo¿e to byæ wyra¿enie stosunku nadawcy do rzeczywistoœci b¹dŸ jego wewnêtrznego stanu emocjonalnego. jest to model zachowania jêzykowego. 2. a wœród nich pierwsza i druga s³u¿¹ wy³¹cznie emocji: 1) oznaki emocji – interpretowane w formule czujê: Aj! – ÿczujê ból’.ÿOn jest niekole¿eñski’.: skakaæ z radoœci. bo – jak twierdzi Anna Wierzbicka: „Uczucie to jest coœ. ÿCzujê z powodu jego postêpowania oburzenie’ – oprócz emocji element intelektualny. Z kolei S. ¿e „wszystkie wypowiedzi realizuj¹ce intencje nadawcy da siê pomieœciæ w dwu podstawowych ramach interpretacyjnych – afektywnej Czujê. co siê prze¿ywa w s³owach. S. wykorzystuj¹c najnowsze teorie.. np. Grabias uwa¿a.. Stwierdza dalej. œpiewanie itp. 3) znaki stanów emocjonalnych i przyczyn emocji: Œwinia! – 1. ¿e wiesz. 2. nadawca równoczeœnie ocenia zjawiska pozytywnie lub negatywnie.

na zjawiska nieosobowe i ich stany.2. 3) funkcje emotywne w stosunku do osoby trzeciej. Do wyra¿ania uczuæ osobistych s³u¿¹ wykrzykniki. Fajnie siê czujê. – negatywne. Grabias. wypowiedzi wykrzyknikowe. wybiera tylko wa¿niejsze. np.: niezadowolenie. Wydaje siê. Stany emocjonalne mog¹ siê przejawiaæ w ka¿dej wypowiedzi. Jeszcze inn¹ typologiê proponuje S. wyra¿ane lub mog¹ siê przejawiaæ (Grabias 1994: 261-263). 5) funkcje emotywne w stosunku do stanu rzeczy dotycz¹cego odbiorcy i jego sytuacji.W jaki sposób jêzykoznawcy opisuj¹ emocje? 247 5) znaki steruj¹ce uczuciami odbiorców: On kradnie – 1. dziel¹c emocje na stany motywuj¹ce zachowania pozytywne b¹dŸ negatywne. Grabias. na osoby. wdziêcznoœæ. zadowolenie. ¿yczenia. Sposoby . 6) funkcje emotywne w stosunku do stanu rzeczy dotycz¹cego osoby trzeciej i jej sytuacji. Emocje pozytywne: 1.2. Emocje negatywne z tym samym podzia³em szczegó³owym jak wy¿ej. przedk³adaæ’.2. ¿e wiesz. Bardzo przejrzysty przegl¹d sposobów wyra¿ania uczuæ w jêzyku angielskim jest podany w podrêczniku Gramatyka angielska dla Polaków Tomasza Krzeszowskiego. (Grabias 1994: 254-257). mog¹ byæ wyra¿ane lub komunikowane. Natomiast A. Autor dzieli uczucia na dwie grupy: o s o b i s t e – pozytywne. np. skierowane na nosiciela stanu. w o b e c i n n y c h: pozdrowienia. 2) funkcje emotywne w stosunku do odbiorcy. np. Jêzykoznawcy zajmowali siê dot¹d œrodkami wyra¿ania uczuæ w sposób ogólny. zaskoczenie. specjalne zwroty. powtórzenia wyrazów. akceptacja: Fajny facet. podziw: Coœ piêknego! 2. Dwie ostatnie klasy odnosz¹ siê do mówienia o uczuciach. ÿGardŸ nim (unikaj go)’. ÿS¹dzê. wrogoœæ. Awdiejew proponuje rozpatrywaæ emocje w 6 grupach: 1) funkcje emotywne w stosunku do samego siebie. np.1. podziw. np. 1. skierowane na zjawiska poza nosicielem stanów emocjonalnych: 1. zalicza do tej grupy. tak¿e przedk³adanie. ¿e nale¿a³oby wyró¿niæ tu jeszcze funkcjê emotywn¹ dotycz¹c¹ samego nadawcy. 4) funkcje emotywne w stosunku do stanu rzeczy dotycz¹cego nadawcy i jego sytuacji. ¿e to Ÿle’. poniewa¿. zaniepokojenie. analizuj¹cych konkretne u¿ycia tych œrodków w zale¿noœci od uwarunkowañ spo³ecznych i sytuacyjnych. 2. 1.1. poszczególne stany emocjonalne mog¹ byæ komunikowane. wyra¿ane czasownikiem prefer ÿwoleæ.2. podziw: Co za dziewczyna!. jak s³usznie uwa¿a S. ani pe³nego zestawu œrodków do ich wyra¿ania. okoliczniki zdaniowe i czasowniki. ¿al. 1. niewiele jest prac materia³owych. uczucia wobec innych wyra¿ane s¹ specjalnymi formu³ami. zadowolenie: Mi³o mi. które mog¹ byæ wyra¿ane. Oczywiœcie autor gramatyki nie podaje tu pe³nego zestawu uczuæ. rozczarowanie. a nie tylko jego stosunku do samego siebie.: radoœæ.

sympatia. oburzenie. Do jêzykowego wyra¿ania emocji s³u¿¹ nie tylko wykrzykniki. podaje sposoby jêzykowego wyra¿ania uczuæ. Waldemar Martyniuk w podrêczniku Mów do mnie jeszcze. II. np. np. pewnoœæ. Sieradzka 1996). `powtórzenia wyrazów. 2). np. Poza stron¹ semantyczn¹ przy opisie sposobów wyra¿ania uczuæ wa¿na jest te¿ technika: w jaki sposób i za pomoc¹ jakich œrodków s¹ one uzewnêtrzniane. Sieradzkiej. dok³adnie opisane s¹ one w artykule W. W ka¿dej z grup podane s¹ w³aœciwe dla niej wykrzykniki w jêzyku polskim i angielskim. ale tak¿e inne œrodki. Pewne próby komunikacyjnego opisu jêzyka mo¿na znaleŸæ w podrêcznikach polskiego dla obcokrajowców. +! (Martyniuk 1986). 1. Nowakowskiej-Kempnej. Liczba œrodków jêzykowych u¿ywanych do wyra¿ania uczuæ zale¿y od kompetencji komunikacyjnej u¿ytkownika danego jêzyka (Krzeszowski 1984: 256-270). 0. wyra¿ania i pokazywania znaczenia uczucia. podziw oraz wspó³czucie. na moj¹ zgubê!. –. Mo¿na tam znaleŸæ œrodki jêzykowe s³u¿¹ce do wyra¿ania takich uczuæ.248 KRYSTYNA DATA ich jêzykowego wyra¿ania po angielsku porównuje ze sposobami wyra¿ania tych samych uczuæ po polsku. Hrycyny i B. Przy wybranych æwiczeniach studenci maj¹ za zadanie uporz¹dkowanie wyra¿eñ emocjonalnych od najbardziej pozytywnych do negatywnych wed³ug skali –!. zdenerwowanie i z³oœæ. Podzia³ ten mo¿e s³u¿yæ tak¿e do opisu sposobów wyra¿ania emocji (Nowakowska-Kempna 1986: tab. niechêæ i wstrêt. Jak ju¿ wspomnia³am. cierpienie i ¿al. niepewnoœæ.: i znów . zdziwienie i niedowierzanie. Opis wyra¿ania emocji wed³ug tego podzia³u powinien uwzglêdniaæ sposoby oddawania. emocje negatywne – lêk. przy ich opisywaniu mo¿na wykorzystaæ wspomniany podzia³ I. dziel¹ oni wykrzykniki w³aœciwe na wyra¿aj¹ce.: a idŸ¿e. jak: antypatia. Nowakowsk¹-Kempn¹ mo¿e byæ punktem wyjœcia do takiego opisu.: ku mojej rozpaczy. rozczarowanie i rezygnacja. ironia. obojêtnoœæ i lekcewa¿enie. Autorka podzieli³a uczucia na 21 grup w pierwszym typie i na 12 w drugim. `wypowiedzi typu okolicznikowego. emocje pozytywne – radoœæ i zadowolenie. podstawowym œrodkiem wyra¿ania uczuæ s¹ wykrzykniki. sprzeciw. niezadowolenie. np.: Nic o tym nie wiesz! Nie zagl¹daj do garów! Spylaj stamt¹d! IdŸ z dymem!. Bardzo dok³adny teoretyczny podzia³ uczuæ-afektów i uczuæ-postaw emocjonalnych jest przedstawiony we wspomnianej pracy I. I. reakcja na przedstawianie. Nowakowskiej-Kempnej. Podzia³ uczuæ opracowany przez I. w czêœci æwiczeniowej. – u¿ywanie wyrazów i zwrotów nacechowanych ekspresywnie. który uwzglêdnia sposoby i œrodki ich wyra¿ania. a na koñcu artyku³u znajduje siê ich spis alfabetyczny (Hrycyna. idŸ¿e. Autorzy wykorzystuj¹ w swoim artykule w pewnym stopniu podzia³y uczuæ I. Na przyk³ad uczucia-afekty w grupie gniewu mo¿na wyraziæ przez: `wypowiedzi wykrzyknikowe. Jêzyk polski nie ma jeszcze pe³nej gramatyki komunikacyjnej. +. doznania psychiczno-fizyczne. protest. np. III. Nowakowskiej-Kempnej. idŸ¿e ty!. wspó³czucie. odczucia.

zdenerwowaniem. emocje w grupie gniewu wyra¿amy przez podniesienie g³osu. s¹ one najszersze i maj¹ najmniejsze ograniczenia przy tekstach tworzonych spontanicznie w sytuacjach nieoficjalnych przy równorzêdnych rolach pe³nionych przez interlokutorów. Tak wiêc najmniej mo¿liwoœci wyboru jest przy tworzeniu tekstów oficjalnych-pisanych a¿ do nieograniczonych w tekstach nieoficjalnychmówionych. lêkiem. np. wyra¿aj¹ce uczucia w sposób poœredni. k³ótnia. Uczucia-postawy emocjonalne te¿ s¹ wyra¿ane w ró¿ny sposób. w innych przypadkach mamy do czynienia z nazywaniem uczuæ i mówieniem. Mo¿liwoœci wyboru s¹ ograniczone typem sytuacji komunikacyjnej i sposobem przekazu. wyd³u¿anie samog³osek itp. radoœci¹ nadawcy tworz¹cego dany tekst. np. w grupie pogardy: z tak¹ szczerbat¹. np. np. dyskusja. tak jest tylko w listach prywatnych i pozornie w utworach dramatycznych. U¿ycie ró¿nych œrodków wyra¿ania emocji zale¿y w du¿ym stopniu od uwarunkowañ spo³ecznych i sytuacyjnych. komunikowaniem o nich lub przytaczaniem. nie zosta³a zbadana i opisana. tematu i celu danego aktu komunikacji. jak dot¹d.W jaki sposób jêzykoznawcy opisuj¹ emocje? 249 cholera smrodzi! wywalaj st¹d! dziœ bedzie sie psiakrew z wywietrznikiem pieprzy³ tutej. mówimy wtedy o przejawianiu siê emocji. Do wyra¿ania emocji wykorzystywane s¹ tak¿e czynniki s³owotwórcze. np.. W tekstach pisanych rzadko mamy do czynienia z wyra¿aniem uczuæ w sposób bezpoœredni. Pauzy i przerwania toku wypowiedzi. grozi jej klapsem. U¿ycie ró¿nych œrodków wyra¿ania uczuæ mo¿e byæ pomocne przy wyró¿nianiu odmiennych typów tekstów. cierpieniem. np. wyra¿aj¹c zniecierpliwienie jej zachowaniem. rozmowa. Przytoczone przyk³ady cytujê z Wyboru tekstów jêzyka mówionego (1979). ale groŸba ta jest z³agodzona u¿yciem deminutywnej formy imienia. Rola czynników prozodycznych. augmentatywa. Stany emocjonalne nie zawsze s¹ wyra¿ane wprost. w zale¿noœci od szeroko pojêtej konsytuacji. zaburzenia w sk³adni mog¹ byæ spowodowane miêdzy innymi np. zmiana intonacji. relacja profesor – student). strachem.: nie wojuj! nie wojuj Agata! dzie sie bije Agatke? – tak mówi babcia do wnuczki. z radoœci¹ krzykn¹³: hura! . ale z jêzykowego kszta³tu wypowiedzi mo¿na wnioskowaæ o stanie emocjonalnym nadawcy. barwa g³osu itp. deminutywa. czêsto wbrew jego woli. w grupie podziwu przez wyd³u¿enie samog³oski i odpowiedni dobór œrodków leksykalnych: a dobrze no. poprzez etapy poœrednie: teksty oficjalne-mówione i nieoficjalne-pisane. Teksty mówione nacechowane s¹ œrodkami wyra¿aj¹cymi uczucia w ró¿nym stopniu. intonacja. podobnie w grupie antypatii: ale ta Ela jest œwinia. Jednak g³ówn¹ rolê w wyra¿aniu emocji odgrywaj¹ czynniki prozodyczne: rozk³ad akcentów. W sytuacjach oficjalnych przy rolach nierównorzêdnych na u¿ycie œrodków emocjonalnych osoba podrzêdna mo¿e sobie pozwoliæ w sytuacji wyj¹tkowej (np. Wynika to z trudnoœci zwi¹zanych z przeprowadzeniem tego typu badañ.

(1987). (1990). Preyznera. Prolegomena. a dopiero w nastêpnym etapie opisaæ œrodki s³u¿¹ce do ich wyra¿ania. Materia³y VII Konferencji M³odych Jêzykoznawców-Dydaktyków. (1986). Metodyczny podrêcznik nauczyciela. (1996). Kraków. Wyrazy nacechowane emocjonalnie (ekspresywizmy) w „Dziadach” Adama Mickiewicza. z drugiej na ich odbieranie” (K³akówna 1993: 8). O semantyce polskich i angielskich wykrzykników w³aœciwych wyra¿aj¹cych emocje.. 2-4 VI 1982. Grochowski M. (1988). (1984). Rudnicka-Fira E. ale tak¿e rodzimych u¿ytkowników jêzyka. Pajdziñska A. pod red. (1986). Lublin. wyró¿niæ dwa podstawowe sposoby wyra¿ania: poœredni i bezpoœredni. ¿e nowe podrêczniki do szko³y podstawowej nastawione s¹ „z jednej strony na kszta³cenie umiejêtnoœci produkowania komunikatów. Æwiczenia redakcyjne dla klas IV-VI. (1993). Kocha. Krzeszowski T. [w:] Jêzykowy obraz œwiata. 87-107. – (1994). Kielce. Sieradzka B. (1986). Lublin. Wybór (1979). Wybór tekstów jêzyka mówionego mieszkañców Krakowa. Hrycyna W. 85-100.250 KRYSTYNA DATA Analiza tekstów mówionych i opracowañ dotycz¹cych uczuæ prowadzi do wniosku. Medytacje semantyczne. szanuje. Sumuj¹c niniejsze rozwa¿ania. Konceptualizacja uczuæ w jêzyku polskim. „Polonica” XIII. s. „Mów do mnie jeszcze!” Podrêcznik jêzyka polskiego dla œredniozaawansowanych. Lublin. Martyniuk W. Bardzo wa¿ne jest te¿ to. (1971). ¿e przy badaniu sposobów wyra¿ania uczuæ i emocji powinno siê sprecyzowaæ œciœle te dwa terminy. Grabias S. trzeba stwierdziæ. jakie teksty s¹ przedmiotem analizy i w jakich powsta³y sytuacjach. które u³atwi³yby pracê autorom podrêczników. Warszawa. s. pod red. Gramatyka angielska dla Polaków. Jak mówimy o uczuciach? Poprzez analizê frazeologizmów do jêzykowego obrazu œwiata. Kraków. Jêzyk w zachowaniach spo³ecznych. – (1995). Bartmiñskiego. O ekspresywnoœci jêzyka. ¿e konieczne jest sporz¹dzenie szczegó³owego opisu œrodków wyra¿ania uczuæ i emocji z podaniem ich funkcji w ró¿nych typach wypowiedzi zarówno pisanych. Bibliografia Awdiejew A. [w:] Jêzyk. pod red. O potrzebie takiego opisu œwiadczy to. Wierzbicka A. Kraków. Trzemeœnia. tworz¹c teksty mówione-spontaniczne i u¿ywamy wtedy najwiêcej œrodków do ich uzewnêtrznienia. . Pragmatyczne podstawy interpretacji wypowiedzeñ. M. lubi. jak i mówionych. Wci¹¿ brakuje jednak naukowych opracowañ specjalistycznych. Katowice. (1981). Teoria – dydaktyka. Warszawa. Sztuka pisania. 190-208. Kraków. II konferencja przek³adowa. Wprowadzenie do analizy syntaktycznej wykrzykników. s. Bezpoœrednio wyra¿amy uczucia przede wszystkim w sytuacjach nieoficjalnych. Konstrukcje zdaniowe z leksykalnymi wyk³adnikami predykatywów uczuæ. Warszawa. B. K³akówna A. Warszawa. J. Nowakowska-Kempna I. pocz¹wszy od jêzykowych poprzez paralingwistyczne do pozajêzykowych. Dunaja. By³oby to po¿yteczne przy nauczaniu jêzyka polskiego nie tylko cudzoziemców.

augmentative) and syntax (simple short sentences. Les publications actuelles peuvent Ãtre divisées en deux groupes: celles qui nomment les sentiments et s’occupent des moyens de parler de sentiments. Il y a plus de travaux où les auteurs décrivent la nominalisation des émotions. il faut distinguer les moyens directs des moyens indirects. depending on social and situational conditions because their choice is limited by the type of communicative situations and the ways of communication. In order to express emotions through language. one should distinguish two ways of accomplishing it. leurs fonctions et leurs moyens de communication. the indirect and direct one. dans des situations non-officielles. prosodical (intonation. (2) the second group is devoted to the issue of dealing with the ways in which feelings are expressed. and then to describe the means used to express them. the function of the expression of emotions and emotional function of statement. to wholly nonlinguistic means. Papers concerning emotions are divided into two groups: (1) there are papers the aim of which is to name the feelings. elliptical sentences) are used. parce que leur choix est délimité par la situation communicative où ils interviennent et par les moyens qui permettent de les transmettre. Emotions may be expressed indirectly by changing the tone of voice. dans des énoncés oraux spontanés. from the language. etc. word repetition. lexical (exclamations. et décrire les moyens qui servent à les exprimer. c’est dans ces situations que nous employons beaucoup de moyens (linguistiques. il faut tenir compte de divers facteurs: facteurs prosodiques (intonation. et celles qui décrivent les moyens d’exprimer les sentiments. errors in syntax and disruption of speech. We apply various means to express them. que de travaux qui parlent de moyens d’exprimer les sentiments.W jaki sposób jêzykoznawcy opisuj¹ emocje? 251 How Linguists Describe Emotions? Summary The subject of this paper are the ways in which emotions are described in linguistic papers. There are more papers whose authors describe the naming of emotions. Or nous pensons qu’il est nécessaire de décrire les moyens d’exprimer les émotions dans les différents types d’énoncés déterminés par les structures sociales et les situations. Les émotions s’expriment surtout de manière directe. i.e. paralinguistiques. Comment les linguistes décrivent-ils les émotions? Résumé Dans cet article. their functions and ways of speaking about them than papers devoted to the ways of expressing the feelings. . Dans le premier groupe. accent. nous parlons des moyens utilisés pour décrire les émotions dans les travaux de linguistique. In respect to analysis of feelings and emotions. A detailed description of means of the expression of feelings and emotions would be useful in teaching and description of the communicative grammar of Polish language. Lors de l’analyse des sentiments et des émotions. Pour exprimer des émotions. through paralinguistic means. the other group comprises detailed works whose authors deal mainly with expressive words. Emotions are expressed directly first of all in unofficial situations and in spontaneous spoken utterances. leurs fonctions émotives d’expressivité. The author suggests that it is necessary to describe in detail the means of expression of emotions in different types of statements. expressive words) and word-formation factors (diminutive. the length of vowels). on rencontre les travaux sur la lexicalisation des sentiments et leurs conceptualisations.) pour les manifester. The first group comprises papers concerning the lexicalisation of feelings and their conceptualisation. accent.

reprises de mots).252 KRYSTYNA DATA allongement des voyelles. facteurs morphologiques (diminutif.). Les émotions peuvent aussi s’exprimer indirectement grâce à des modifications du timbre de la voix. . etc. augmentatif). facteurs lexicaux (interjections. Une description détaillée des moyens d’exprimer les sentiments et les émotions serait utile pour l’apprentissage de la grammaire communicative de la langue polonaise ainsi que pour l’élaboration des manuels. des pauses dans le discours. des fautes de syntaxe.