You are on page 1of 6

Social software en het

nieuwe democratische web


contentmanagement

In dit artikel wordt ingegaan op het begrip social software, het ontstaan van de

term, het belang ervan voor huidige ontwikkelingen, en het gebruik van nieuwe
26 online toepassingen als wiki’s en blogs voor bedrijven en samenleving.

Anouschka Versleijen

M
et de introductie van internet is een heel nieuw Sindsdien wordt er hevig gediscussieerd over de vraag of soci-
scala aan sociale interactiepatronen ontstaan en al software nu echt een nieuwe trend is of meer een geval van
dringt langzamerhand breed het besef door dat oude wijn in nieuwe zakken: een nieuwe ‘glossy’ naam voor
netwerktoegang tot ménsen vele malen waardevoller is dan reeds bestaande producten zoals groupware. Door verregaan-
netwerktoegang tot compúters. de nieuwsverspreiding vinden er nu op internet, via weblogs,
Vroeger vereiste het maken van een afspraak voor overleg met hevige debatten plaats over mogelijke revoluties in het huidi-
een hele groep dat iedereen tegelijkertijd op dezelfde plek ge medialandschap en het nieuwe ‘democratische’ web, die
aanwezig was; of er moest een langdurige briefwisseling of ontstaan door het gebruik van social software. En het aantal
telefooncirkel worden opgezet. Tegenwoordig kunnen dit nieuwe bedrijven dat dit soort software en services waarmee
soort tijd- en plaatsgebonden beperkingen weggenomen groepscommunicatie ondersteund wordt, vertoont een dui-
worden door het gebruik van videoconferencing, instant delijke toename.
messaging, chatrooms en mailinglists. Het zijn relatief nieu-
we begrippen voor faciliteiten die andere vormen van inter- Groupware
actie mogelijk maken. In de brede definitie omvat social software [4] alle software
die groepscommunicatie ondersteunt, die varieert van de cc-
Recent is – op een in april dit jaar in Santa Clara, CA, gehou- mogelijkheid in e-mails tot de virtuele werelden van 3D
den O’Reilly Emerging Technologies Conferentie [1] – in de games als Everquest [5], waarin spelers elkaar kunnen ont-
softwarewereld een nieuw begrip geïntroduceerd: social soft- moeten. In principe gaat het hier om software voor commu-
ware. Op deze conferentie werden verschillende sessies aan nicatie en samenwerking, maar het grote verschil tussen soci-
dit onderwerp gewijd, met lezingen van onder meer al software en traditionele groupware is dat groupware de re-
Microsoft [2], Apple [3] en cyberworld goeroes als Howard laties tussen mensen en groepen ‘top-down’ benadert. Group-
Rheingold. ware bootst als het ware de omgeving van een groot bedrijf

Intellectueel Kapitaal, tweede jaargang vierde editie, december 2003/januari 2004


na, waarin mensen volgens vooraf bepaalde regels kunnen code breder kunnen verspreiden onder vrienden en beken-
samenwerken. Zo worden gebruikers ingedeeld in vooraf den. En op het moment dat het aantal gebruikers uit de hand
vastgestelde groepen, bestaan er meerdere autorisatieniveaus loopt verandert de beheerder de toegangscode weer. De nieu-
en wordt een hoge mate van regulatie van bovenaf opgelegd. we code verstrekt hij slechts aan de huurders, waarna het soci-

contentmanagement
Daarvan is social software in veel opzichten de filosofische ale proces (van het door de huurders onder vrienden ver-
tegenpool, omdat het ‘bottom-up’ werkt: mensen kunnen spreiden van de code) weer op gang komt. Deze ‘hot-tub’
zich bij het systeem aanmelden en op een bijna vanzelfspre- methode garandeert de betrokkenheid van de actieve kern-
kende manier groepen vormen, bijvoorbeeld door mensen groep en zorgt ervoor dat het gebruikersbestand niet vervuilt.
wel of niet in hun adresboek of ‘buddylist’ op te nemen.
Typen social software
Karma of ‘hot-tubben’ Ross Mayfield [9], CEO van SocialText [10], werkt aan een
In de vroege versies van social software [6] werden groepen karakterisering van social software en onderscheidt momen-
beschouwd op basis van 3 vooronderstellingen: teel 5 typen social software (zie Tabel 1): Explicit, Virtual,
1. groepen kunnen elke omvang hebben, Physical, Private, en Conversational.
2. iedereen moet tot de groep kunnen toetreden,
27
3. en de vrijheid van het individu is belangrijker dan de doe-
len van de groep. Network Type Connection Example
Door het ongeorganiseerde karakter van social software ont- Explicit Declarative Ryze
stonden echter een aantal problemen, zoals met: Virtual Avatar Everquest
• het in de hand houden van het aantal deelnemers aan een Physical In-person Meetup
online groep, Private Referral LinkedInd,
• het maken van een schifting tussen actieve en niet-actieve Friendster,
deelnemers, INWYK
• het bewaken van het behoud van het originele onderwerp Conversational Communication LiveJournal,
waarvoor de online gemeenschap in het leven is geroepen. Weblogs
Vandaar dat nieuwere versies meestal toch beschikken over
een of meerdere beheertools. Zo bevat de software soms de Tabel 1: Vijf typen social software
mogelijkheid om een soort waardering of ranking mee te
geven aan een nieuwe gebruiker, bijvoorbeeld: als een nieuw Met een expliciet netwerk wordt aangegeven dat het hele
groepslid geïntroduceerd wordt door een reeds bestaande netwerk voor iedereen zichtbaar is. Bij Ryze [11] kun je als
gebruiker, kan deze een hoger betrouwbaarheidskenmerk gebruiker zelf contact opnemen met andere – op Ryze gere-
meekrijgen dan een onbekende nieuwe gebruiker. De meest gistreerde - mensen die gelijksoortige interesses hebben.
geavanceerde sociale software karakteriseert een digitale repu- Een virtueel netwerk bestaat alleen in een computerwereld.
tatie (ook wel ‘karma’ genoemd) voor een gebruiker, geba- Veel online computerspellen vallen in deze categorie. De digi-
seerd op geregistreerde vrienden en de verwevenheid die een tale representatie – de zogenoemde ‘avatar’ – van de gebrui-
gebruiker in het netwerk heeft. Sommige groepen, bijvoor- ker maakt in de virtuele wereld contact met het digitale
beeld LinkedIn [7], houden hun gebruikers onder controle karakter dat een andere gebruiker heeft aangenomen, zie bij-
door de toegang strikt te controleren. Er zijn echter ook groe- voorbeeld Simsonline [12] .
pen die de methode van het ‘hot-tubben’ [8] volgen en peri- Een voorbeeld van een fysiek netwerk is Meetup [13], dat
odiek hun gebruikersbestand terugbrengen tot een kleine het web gebruikt om ‘in persoon’ bij te wonen bijeenkomsten
kerngroep. Deze laatste methode is vernoemd naar beheer- of ontmoetingen te regelen. Hierbij faciliteert de software de
ders van de hot-tub (warm bubbelbad) in appartementen- coördinatie.
complexen die de toegangscode voor de hot-tub verstrekken Naast het al eerder genoemde LinkedIn, zijn ook Friendster
aan een select aantal gebruikers – in dit geval huurders die de [14] en INWYK [15] voorbeelden van een privé-netwerk,

Intellectueel Kapitaal, tweede jaargang vierde editie, december 2003/januari 2004


waarbij een gebruiker zich niet zelf kan aanmelden, maar Blogs zijn eigenlijk onder te verdelen in drie categorieën:
alleen aangemeld kan worden door een bekende die al deel • de politieke en nieuwsblogs, die een functie hebben die
uitmaakt van het netwerk. Bij deze diensten is het niet moge- vergelijkbaar is met die van bestaande media als dagbladen
lijk om als deelnemer het gehele netwerk te overzien; zicht- en kranten;
contentmanagement

baar zijn alleen de directe bekenden en de contacten van deze • de traditionele weblogs, die fungeren als een soort dagboek
bekenden. Door via bestaande contacten te netwerken, kan (journaal) van een sociaal netwerk van (maximaal 150)
een gebruiker introducties tot andere deelnemers verkrijgen vaste gebruikers;
en daarmee zijn eigen contactennetwerk uitbreiden. Voordeel • de creatieve weblogs, die worden gebruikt door veelal klei-
van dit soort websites is dat het contactennetwerk van ne hechte teams (van circa 12 vaste gebruikers) die samen
iemands bestaande contacten zichtbaar wordt en daardoor aan ideeën of producten werken.
ook aangeboord kan worden.
Een conversational netwerk draait om communicatie en
vervangt als het ware een gesprek. In de volgende paragrafen blogs
wordt dieper ingegaan op deze variant (in de vorm van blogs) Weblog oplossingen/software:
en op het verwante fenomeen wiki’s. Blogger: http://www.blogger.com
28 Traction Software: http://www.tractions.com
Blogs Userland: http://www.weblogs.com
Een blog, een afkorting voor weblog, omschrijft een nieuwe 20six: http://www.20six.nl
categorie webpagina’s, het is een soort logboek waarin de Nederlandse blogs:
internetgebruiker (de blogger) de ontwikkelingen bijhoudt - Wim de Bie: http://bieslog.vpro.nl/programma.bieslog
aangaande een onderwerp dat hem/haar interesseert. Een - VVD-minister en Vice Premier: http://www.gerritzalm.nl
weblog is chronologisch opgezet, en de teksten zijn vaak kort - D66-minister Thom de Graaf: http://www.ministerdegraaf.nl
en informeel geschreven. Meestal bevatten ze niet alleen fei- Weblogs en contentmanagement:
telijke informatie over het onderwerp maar juist ook de visie - http://www.webcrimson.com/ourstories/blogsdisruptivetech.
of opinie van de blogger. Andere gebruikers kunnen daarop, htm
via een soort discussieplatform, hun reactie geven en zich - http://www.theworkfoundation.com/research/isociety/social
aanmelden voor het ontvangen van e-mail updates van nieu- _capital_main.jsp
we informatie op een blog.
Blogs bestaan al enige jaren en zijn in feite een direct kanaal Wiki’s
van-één-naar-velen voor het bijhouden van informatie en Een wiki is in feite een webpagina waar een extra mogelijk-
ideeën. Vandaar dat ze ook wel omschreven worden als een heid aan is toegevoegd, te weten: <edit this page>. Hiermee
‘personal publishing tool’. Het maken van een persoonlijke kan de gebruiker direct in de webpagina schrijven en kan
weblog is eenvoudig en wordt gefaciliteerd door bedrijven als makkelijk tekst (content) worden toegevoegd. Daarbij kan
Blogger, Userland, en Traction Software (zie kader blogs). ook gemakkelijk een link naar een andere pagina worden
Weblogs kunnen geschreven worden door mensen die expert gemaakt door simpelweg de titel van die pagina in te tikken.
zijn op een bepaald gebied, mensen die hun mening kwijt De term wiki is afkomstig uit het Hawaïaans en staat voor
willen, of tieners die een elektronisch dagboek bijhouden. ‘snel’. De allereerste wiki site werd in 1995 ontwikkeld en
Ook onder politici, zoals in Nederland van VVD-minister kreeg van programmeur Ward Cunningham de naam wiki
Zalm, lijkt het bijhouden van een weblog een populaire be- wiki web, in plaats van het simpelere maar minder elegante
zigheid te worden. quick-web. De omschrijving van een wiki was oorspronkelijk:
Veelvoorkomende onderwerpen van blogs in de VS zijn bij- de meest eenvoudige online database die nog zou werken.
voorbeeld IT, technologie, politiek, juridische onderwerpen Eigenlijk is een wiki een stukje server software waarmee
en de oorlog in Irak (http://www.warblogs.cc/). gebruikers vrijelijk inhoud voor webpagina’s kunnen creëren
en wijzigen. In afgelopen jaren hebben vele programmeurs

Intellectueel Kapitaal, tweede jaargang vierde editie, december 2003/januari 2004


een bijdrage geleverd aan de wiki software door extra functies ke software uitgebracht, waaronder Nice Little Wiki, soft-
toe te voegen of door zelf vergelijkbare wiki-software te ont- ware waarmee password protected wiki’s kunnen worden
wikkelen. Het opmerkelijke aan wiki’s – ten opzichte van opgezet en privé-wiki’s gecreëerd kunnen worden.
andere vormen van groupware – is dat er niet alleen inhoud

contentmanagement
(content) aan de pagina’s kan worden toegevoegd maar ook Bedrijfstoepassingen
kan worden gewijzigd. Zelfs de indeling en opzet van de wiki Social software overbrugt de kloof tussen online en fysiek
kan door de gebruikers worden aangepast. samenwerken en kan een grote invloed hebben op de wijze
waarop samenwerking binnen bedrijven wordt vormgegeven.
Gebleken is echter dat de – in hoge mate gestructureerde –
Wiki’s richtlijnen en processen van groupware niet altijd de feitelijke
Voorbeelden van wiki’s: werkwijze van mensen weerspiegelen. Dat bedrijven baat
- http://www.wikipedia.org/ hebben bij een betere samenwerking tussen werknemers, is
- http://joi.ito.com/joiwiki evident: de voordelen lopen uiteen van efficiencyverbetering
- http://www.kayakforum.com/cgi-sys/cgiwrap/guille/wiki.pl in bedrijfsprocessen tot versterking van het innovatieve ver-
Wiki’s in Business: http://www.nytimes.com/2003/05/19/techno- mogen van een bedrijf.
logy/19NECO.html Social software zou daartoe een simpel en ‘licht’ overlegplat- 29
Rondleiding langs een aantal wiki’s: form kunnen bieden dat beter aansluit bij de alledaagse werk-
http://www.usemod.com/cgi-bin/mb.pl?TourBus wijze van mensen.
Overzicht wiki weblog combinaties: http://www.usemod.com/cgi- Zo gebruiken telecombedrijf Verizon en fietsbandenfabrikant
bin/mb.pl?WikiLog Composite Tech de social software van SocialText. Het
gebruik van weblogs en wiki’s heeft bij Composite Tech gere-
sulteerd in een – informeel opgebouwd – permanent bedrijfs-
Wiki’s worden gebruikt om het gezamenlijk ontwikkelen van geheugen.
software te vergemakkelijken, om gezamenlijk een stuk tekst Bedrijven kunnen weblogs inzetten om experts met elkaar te
te schrijven, gezamenlijk aantekeningen te maken, of om in laten samenwerken. Een
een gemeenschappelijk project een archief of encyclopedie expert van de verkoopafde-
samen te stellen. Dit wordt momenteel gedaan in het ling bijvoorbeeld, zou een-
Wikipedia project (zie kader wiki’s). Een voordeel is ook dat voudigweg via een weblog
het vullen van wiki-pagina’s snel en gemakkelijk gaat, met een doorlopend persoonlijk ver-
hetzelfde gemak als het schrijven en verzenden van een e- slag met commentaar en opmerkin-
mail. Via een wiki samenwerken is vergelijkbaar met het om gen van klanten kunnen maken.
beurten schrijven op een whiteboard. Het via wiki’s samen- Dat levert dan informatie op die
stellen van informatiebronnen, zoals een encyclopedie, ver- een ontwikkelafdeling weer zou
loopt soepel omdat de informatie – zonder moeite tijdens de kunnen aanwenden bij het
opbouw – heringedeeld en aangepast kan worden. identificeren van – ook niet
Wiki’s zijn doorgaans vrij toegankelijk terwijl de inhoud en direct uitgesproken – wensen van klanten, om op basis daar-
structuur volledig door de deelnemers wordt bepaald. van verder te werken aan bijvoorbeeld productinnovaties.
Daarbij ontwikkelt elke wiki website na verloop van tijd een Bloggen vereist geen speciale computerkennis, wel blijkt dat
eigen sociaal stelsel met bijbehorende sociale etiquette, en er bij werknemers een initiële schroom kan bestaan om hun
wordt wikisquatting (het inzetten van een aantal pagina’s van snelgeschreven teksten (inclusief typefouten) direct op een
een wiki voor persoonlijk gebruik) en wikispam (reclame openbare intranetsite te publiceren. Dit kan ondervangen
maken op een wiki) over het algemeen als onfatsoenlijk worden door werknemers een in eerste instantie afgescherm-
beschouwd. Een aantal nieuwe bedrijven, zoals SocialText, de blog te laten bijhouden die – zodra ze voldoende aan het
heeft zich recentelijk in de wiki-wereld begeven, en specifie- medium gewend zijn – opengesteld kan worden.

Intellectueel Kapitaal, tweede jaargang vierde editie, december 2003/januari 2004


Happenings
online conferenties:
- Joi Ito: http://radio.weblogs.com/0114726/2003/02/15.html#a291 en
- Social Text: http://www.socialtext.com/weblog/archives/021903happening.html
- O’Reilly: http://conferences.oreillynet.com/cs/et2003/view/e_sess/3828
Software:
- Webex: http://www.webex.com

Gebruikers een fysiek gesprek. Aan deze ‘vergadering’ werd deelgenomen


Eén van de grotere actieve gebruikersgroepen in bedrijfsom- door 23 personen verspreid over 3 continenten. De hoofd-
gevingen, bestaat uit de softwareprogrammeurs zelf. Om de conversatie werd gevoerd via een conference call, maar daar-
samenwerking bij het ontwikkelen van nieuwe producten te naast werd gebruik gemaakt van een chatbox en een wiki.
contentmanagement

vergemakkelijken, hebben softwareontwikkelaars altijd al Kortom, drie verschillende vormen van communicatie die
gebruikt gemaakt van software, dus het is geen toeval dat zij voor verschillende doeleinden werden ingezet. De voorzitter
ook social software gebruiken. van de via de telefoon gevoerde discussie, hield via chat bij
Bij Sun, dat recent java.net heeft gelanceerd, worden weblogs welke volgende spreker het woord wilde – dit ter vervanging
en wiki’s ingezet om java-programmeurs een centrale plek van handopsteken of andere vormen van lichaamstaal waar-
[16] te bieden voor het gezamenlijk ontwikkelen van pro- mee een spreker aangeeft het woord te willen in een discus-
ducten. De populariteit van dit medium is af te leiden uit de sie. Maar het chatten werd ook gebruikt ter vervanging van
vele gemeenschappen die al kort na de lancering actief waren. gefluisterde één op één communicatie tussen de deelnemers
Open source softwaregemeenschappen die wiki’s inzetten zijn aan de vergadering. Verder kon het chatwindow gebruikt
bijvoorbeeld Technocrati [17] en de Social Software Alliance worden bij onder meer het stemmen over een voorgenomen
[18]. besluit. De wiki werd gebruikt voor het openbaar maken van
30 aantekeningen, voor het doorgeven van weblinks naar achter-
Marktpositie grondinformatie, voor de spontane vorming van subproject-
Er gaan ook stemmen op die stellen dat wiki’s en weblogs groepen, en de wiki fungeerde als een soort algemeen archief
zowel de traditionele manier van publiceren als de content- voor allerhande aantekeningen.
management systemen zullen verdringen. Dat is echter niet De deelnemers hebben het gebruik van deze gespreksonder-
de verwachting van Clay Shirky, hoogleraar in het steunende softwarevormen als zeer positief ervaren, maar
‘Interactive Telecommunications Program’ van New York plaatsten daarbij wel de kanttekening dat dit waarschijnlijk
University, die blogs en traditionele media vergeleek met alleen geldt voor mensen die zich op hun gemak voelen met
Instant Messaging (IM) en e-mail. Bepaalde groepen, voor- al die internettoepassingen.
namelijk tieners, maken meer gebruik van IM dan van e-
mail. Toch kan er niet algemeen gesteld worden dat de Presidentskandidaten
opkomst van IM invloed heeft op het totale e-mail gebruik. In de Verenigde Staten zijn de Democraten van plan om het
In het mediaspectrum hebben weblogs de afgelopen tijd dui- internet zwaar in te zetten als campagnemiddel in de presi-
delijk een eigen plek veroverd, maar wijst niets erop dat dit dentsverkiezingen van 2004. Howard Dean, één van de
ten koste gaat van de traditionele media. En wat contentma- democratische presidentskandidaten, heeft er tot nu toe het
nagement betreft vormen wiki’s en weblogs, ook al laat de meeste succes mee geboekt. Hij voert een actieve online ver-
vormgeving en uitstraling nog veel te wensen over, een finan- kiezingscampagne voor de voorverkiezingen tot presidents-
cieel absoluut aantrekkelijke manier om websites bij te hou- kandidaat voor de Democraten in 2004, door gebruik te
den en informatie vast te leggen. Het valt niet te ontkennen: maken van de faciliteiten van Meetup, een algemene site die
in de toekomst zal social software een grotere rol gaan spelen. niet specifiek gericht is op politiek. Sterker nog, de meeste
De hierna volgende twee voorbeelden geven een indruk van bijeenkomsten die via Meetup worden geregeld richten zich
de toekomstige mogelijkheden. op fans van Harry Potter, Elvis, en bijvoorbeeld groepen die
breipatronen uitwisselen.
Happening Totdat één van de gebruikers van Meetup het onderwerp
Op 14 februari 2003 organiseerde Joi Ito, venture capitalist Dean in 2004 aansneed, vanaf dat moment werd Deans cam-
bij Neoteny, een happening rond Emergent Democracy [19]. pagne ongekend snel het belangrijkste Meetup onderwerp.
Met deze ad hoc georganiseerde groepsbijeenkomst werden Van de 373.000 Meetup deelnemers hebben zich binnen de
van de verschillende vormen van social software de mogelijk- kortste keren 35.100 geregistreerd op het onderwerp
heden gedemonstreerd die deze biedt ter ondersteuning van ‘Howard Dean’. En Dean gebruikt Meetup ook voor het wer-

Intellectueel Kapitaal, tweede jaargang vierde editie, december 2003/januari 2004


ven van lokale vrijwilligers en het uitvoeren van lokale cam- ke lobbyproces. Zo gezien kan één van de meest belangrijke
pagnes op plaatsen waar hij niet beschikt over een officiële toekomstige bijdragen van social software liggen in het facili-
campagnestaf. Op deze wijze vergroot Dean zijn reikwijdte teren van het collectieve actievoeren.
zonder dat dit drukt op zijn beperkte campagnebudget. Zo

contentmanagement
heeft Meetup in belangrijke mate bijgedragen aan de bekend- Ir. Anouschka Versleijen – siliconvalley@nost.org
heid van Dean, die zo kon uitgroeien van een relatief onbe- – attaché TWA Silicon Valley.
kende antioorlog kandidaat naar één van de belangrijkste
kandidaten in de Amerikaanse voorverkiezingen. * Dit is een met Nederlandse voorbeelden uitgebreide bewerking van
Naast Meetup bemoeit ook de internet lobbyorganisatie het artikel ‘Social software: communiceren met groepen in de VS’,
MoveOn [20] zich met de voorverkiezingen van de zoals gepubliceerd in TWA nieuws nr. 4, 2003.
Democraten. MoveOn – oorspronkelijk opgericht als digitaal
platform tegen het impeachment proces tegen Bill Clinton – Bronnen
heeft in juni dit jaar een online voorverkiezing uitgeschreven [1] O’Reilly Emerging Technologies Conferentie:
onder hun 1,4 miljoen leden. De uiteindelijke winnaar van http://www.oreillynet.com/et2003
de voorverkiezingspoll krijgt een forse bijdrage in de verkie- [2] Microsoft sociale aspecten online communities: http://nets-
can.research.microsoft.com 31
zingskas, de totale som van de door MoveOn leden gedane
[3] Apple rendezvous: http://www.apple.com/macosx/jaguar/ren-
donaties: naar schatting 1,75 miljoen dollar. En Dean, die via
dezvous.html
internet al ruim 1,25 miljoen dollar campagnecontributies
[4] Algemeen social software:
heeft binnengehaald, maakt een goede kans die MoveOn bij- http://www.darwinmag.com/read/050103/social.html
drage binnen te halen. Ook al is de televisie er nog steeds het [5] Everquest: www.everquest.com
belangrijkste campagnemedium, de invloed van internet [6] Vroegste verwijzing social software, Drexler:
groeit onmiskenbaar. www.foresight.org/Updates/Update02/Update02.3.html
[7] LinkedIn: www.linkedin.com
Toekomst [8] Hottubbing: http://www.plocktau.com/portfolio/online_com-
Ondanks het nog bestaan van enige onzekerheden rond de munity/hottub.html
definitie van social software, is het duidelijk dat er momen- [9] Typen social software, Mayfield:
teel een nieuwe golf online gemeenschappen ontstaat. De http://radio.weblogs.com/0114726/2003/02/12.html
[10] SocialText: www.socialtext.com
eerste golf online gemeenschappen was e-mailgebaseerd en
[11] Ryze www.ryze.com
bouwde sociale ontmoetingsplekken op het web via usenet,
[12] Simsonline www.ea.com
bulletin boards en forums. De huidige hoge vlucht in inter- [13] Meetup: www.meetup.com
netgebruik plaveit, mede door de nieuwe technologische [14] Friendster: www.friendster.com
mogelijkheden, de weg voor een tweede golf die gebruik zal [15] INWYK: http://www.itsnotwhatyouknow.com
maken van alle diversiteit die webgebaseerde software en het [16] Communities java.net: http://community.java.net/javadesktop
internet bieden. In de toekomst zal social software niet alleen [17] Technocrati: http://developers.technocrati.com/wiki
op pc’s draaien maar op allerlei digitale apparatuur, van [18] Social Software Alliance: www.socialsoftwarealliance.org
mobiele telefoons tot spelcomputers. Howard Rheingold, die [19] Emergent Democracy: http://joi.ito.com/static/emergentde-
zijn toekomstvisie ventileerde op de eerder genoemde mocracy.html
Emerging Technology Conferentie, voorziet dat de combina- [20] MoveOn: www.moveon.org
[21] Smart mobs, Howard Rheingold: www.smartmobs.com
tie van ‘ubiquitous computing’ (alomtegenwoordige reken-
kracht in alledaagse voorwerpen) en social software, zal leiden
tot zogenoemde smart mobs [21]: ad hoc gevormde collec-
tieven van goed ingelichte individuen die zich gaan bezig-
houden met activiteiten variërend van het delen van muziek
tot het geven van consumentenbeoordelingen en het politie-

Intellectueel Kapitaal, tweede jaargang vierde editie, december 2003/januari 2004