You are on page 1of 45

UKLAD OKRESOWY PIERWIASTKÓW

Rys. 1 Układ okresowy pierwiastków

1

BUDOWA ATOMU

Rys. 2 Budowa atomu

2

ENERGIA WIĄZANIA JĄDRA ATOMOWEGO Energia wiązania jądra atomowego
Energia wiązania jądra atomowego określa energię potrzebną do rozdzielenia jądra atomowego na protony i neutrony. Energia wiązania jest ważnym kryterium decydującym o trwałości jądra atomowego. W związku z równoważnością masy i energii, energię wiązania można obliczyć na podstawie różnicy między masą jądra a łączną masą tworzących je nukleonów.

Rys. Energia wiązania na jeden nukleon w zależności od liczby nukleonów w jądrze Wykres energii wiązania na nukleon od liczby nukleonów w jądrze, czyli od liczby masowej A, jest krzywą, która szybko narasta dla małych liczb masowych, a stopniowo opada dla dużych. Wynika stąd, że dla pierwiastków lekkich (o małej liczbie masowej) syntezie nukleonów jąder towarzyszy wydzielanie się energii, zaś w przypadku pierwiastków ciężkich (o dużej liczbie masowej) wydzielanie energii towarzyszy rozszczepianiu, czyli podziałowi jąder. Z tego również powodu jądra pierwiastków lekkich charakteryzują się dużą trwałością, zaś jądra pierwiastków ciężkich mają tendencję do rozpadu. Reakcje jądrowe łączenia jąder przeprowadzane tak, aby uzyskać wyraźny wzrost energii wiązania, mogą być obfitym źródłem energii jądrowej. Reakcje syntezy lekkich jąder (np. synteza helu). W przypadku reakcji rozpadu lub rozszczepienia energia wiązania jądra musi być mniejsza niż energia wiązania produktów reakcji (np. rozpad uranu). Z wykresu wynika również, że największą energię wiązania na nukleon ma jądro atomu żelaza. Jest to przyczyną względnie dużej obfitości żelaza we Wszechświecie

3

Rys. 3. Energia wiązania na nukleon w zależności od liczby masowej A. r Rysunek pochodzi z książki "Energia jądrowa wczoraj i dziś", G. Jezierski, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 2005)

4

BUDOWA JĄDRA ATOMOWEGO

Rys. 3 Siły wzajemnego przyciągania się nukleonów w jądrze

Rys. 4 Zależność energii wiązania nukleonów w jądrze od ich liczby

5

REAKCJA ROZSZCZEPIENIA

Wymuszone rozszczepienie atomu uranu 235U, na skutek zderzenia z neutronem. W wyniku rozpadu powstają trzy nowe neutrony zgodnie z reakcją

PRZYKŁADOWE REAKCJE JĄDROWE ROZSZCZEPIENIA

1 235 0n + 92U 1 235 0n + 92U 1 235 0n + 92U 1 235 0n + 92U

= 56Ba + 36Kr + 2 (lub 3) 0n1 = 57La + 35Br + 2 (lub 3) 0n1 = 54Xe + 38Sr + 2 (lub 3) 0n1 = 50Sn + 42Mo + 2 (lub 3) 0n1

6

REAKCIA ROZSZCZEPIENIA

Rys. 1. Przebieg reakcji rozszczepienia U-235
Rysunek pochodzi z książki "Energia jądrowa i promieniotwórczość", A. Czerwiński, Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro, Warszawa 1998, http://www.pazdro.com.pl/

7

LAWINOWA REAKCIA ROZSZCZEPIENIOWA

Schemat reakcji lawinowej

8

REAKCJA SYNTEZY

Reakcja fuzji termojądrowej, jądra deuteru i trytu łączą się, powstaje jądro helu, neutron i wydzielana jest energia.

Najbardziej wydatne reakcje syntezy termojądrowej to: 1. D + T -> He-4 + n + 17.6 MeV 2. D + D -> He-3 + n + 3.27 MeV 3. D + D -> T + p + 4.03 MeV 4. He-3 + D -> He-4 + p + 18.4 MeV 5. Li-6 + n -> T + He-4 + 4.78 MeV 6. Li-7 + n -> T + He-4 + n - 2.47 MeV [gdzie D to deuter (H-2), a T - tryt (H-3)]

9

)
Rys. 1. Schematy reakcji syntezy pomiędzy jądrami izotopów wodoru (Ostatni przykład przedstawia reakcję syntezy deuteru z litem-6) Rysunek pochodzi z książki "Energia jądrowa i promieniotwórczość", A. Czerwiński, Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro, Warszawa 1998, http://www.pazdro.com.pl/

10

Rys. . Schemat syntezy termojądrowej przy zastosowaniu deuterku litu. (rysunek pochodzi z książki "Energia jądrowa i promieniotwórczość", A. Czerwiński, Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro, Warszawa 1998, http://www.pazdro.com.pl/

11

AMUNICJA JĄDROWA
Little Boy

Podstawowe dane: Typ: bomba swobodnie spadająca Długość – 3000 mm Średnica – 710 mm Masa - 4035 kg Równoważnik trotylowy – 15 kt Użytkownik : USA

Little Boy – kryptonim bomby jądrowej zrzuconej 6 sierpnia 1945 na Hiroszimę. Little Boy został zrzucony z wysokości ok. 9500 m przez bombowiec B-29 o nazwie Enola Gay, pilotowany przez płk. Paula Tibbetsa. Bomba wybuchła o 8:16:02 (rano) czasu lokalnego, na wysokości 580 metrów nad śródmieściem. Little Boy miał długość 3 metrów, średnicę, w najgrubszym miejscu, 71 cm i ważył 4035 kg, choć ładunek uranu ważył zaledwie 64 kg (z czego tylko 0,7 kg uległo rozszczepieniu). Nazwano go Little Boy (mały chłopiec) lub Thin Man (chudy człowiek), gdyż pod takim kryptonimem kryły się też duże bomby zapalające, które masowo zrzucano już wcześniej na Japonię. Little Boy odziedziczył po tych bombach zewnętrzny pancerz, co upodabniało go do złudzenia do tych bomb. Bomba posiadała zapalnik ciśnieniowy, który uruchamiał eksplozję automatycznie na żądanej wysokości. Little Boy posiadał moc wybuchu równoważną 15 kilotonom trotylu. Jego serce składało się ze sfery wypełnionej ok. 0,5 kg izotopu uranu 235. Sfera była podzielona na trzy odseparowane od siebie cienkimi foliami ołowianymi sekcje. W każdej znajdowała się 1/3 całkowitej ilości uranu. Wybuch został inicjowany przez symetrycznie rozmieszczone wokół tej sfery ładunki trotylu, które wtłoczyły trzy fragmenty uranu do środka sfery niszcząc przy okazji cienkie przegrody ołowiane i tworząc odpowiednią masę krytyczną uranu. Był pierwszą na świecie bombą atomową użytą w czasie wojny. Nigdy więcej nie użyto bojowo bomby uranowej.

12

AMUNICJA JĄDROWA

1. Lotki stabilizujące
2. 3.

Stożek ogona Wloty powietrza (dla detonatora ciśnieniowego) 4. Detonator ciśnieniowy 5. Ołowiana obudowa ekranująca 6. Ramię detonatora 7. Głowica detonatora 8. Konwencjonalny materiał wybuchowy (kordyt) 9. "Pocisk" z Uranu-235 10. Prowadnica "pocisku" 11. "Tarcza" z Uranu-235 (ze zwierciadłem neutronów) 12. Czujniki telemetryczne 13. Zapalniki (montowane tuż przed zrzutem)

Schemat bomby Little Boy (typu działo)

13

AMUNICJA JĄDROWA
Fat Man

Podstawowe dane: Typ: bomba swobodnie spadająca Długość – 3000 mm Średnica – 1500 mm Masa - 4500 kg Równoważnik trotylowy – 20 kt Użytkownik : USA

"Fat Man" – nazwa bomby atomowej, która w dniu 9 sierpnia 1945 roku została zdetonowana nad japońskim miastem Nagasaki.. W odróżnieniu od zrzuconej trzy dni wcześniej na Hiroszimę bomby Little Boy zbudowanej ze wzbogacanego uranu, to urządzenie zawierało ładunek z plutonu. Bomba miała długość ponad 3 m, średnicę 1,5 m i ważyła 4,5 tony. Siła ładunku wynosiła ok. 20 kiloton TNT (84 TJ (teradżule)). Została zrzucona przez pilota Charlesa Sweeneya z bombowca B-29 nazwanego przez załogę Bock's Car. W eksplozji w Nagasaki, łącznie z późniejszymi zgonami na chorobę popromienną, zginęło ok. 74300 osób. Było to drugie, i jak do tej pory (2011) ostatnie, bojowe użycie broni jądrowej.

14

AMUNICJA JĄDROWA

Schemat bomby Fat Man
1. bezpiecznik detonujący AN 219 2. antena radaru Archie 3. Panel z bateriami (do detonacji ładunków wybuchowych) 4. Jednostka X – układ sterujący detonacją 5. Łącznik mocujący dwie elipsoidalne połówki bomby 6. Pięciokątne fragmenty materiału wybuchowego 7. Bloki materiału wybuchowego ułożone na wzór dwudziestościanu ściętego 8. Ogon bomby (model California Parachute) 9. Powłoka głowicy (1,4 metra średnicy wewnętrznej) 10. Stożki obudowujące całość głowicy 11. Materiał wybuchowy 12. Materiał rozszczepialny 13. Panel z przyrządami sterującymi (radar, czasomierz, itp.) 14. Panel czujników barometrycznych

15

AMUNICJA JĄDROWA

Schemat dwóch metod detonowania ładunku jądrowego

16

ŁADUNEK TERMOJĄDROWY

Schemat budowy bomby termojądrowej.

17

AMUNICJA TERMOJĄDROWA

Rys. Domniemany schemat budowy bomby termonuklearnej B28 działającej według schematu Tellera-Ulama

18

AMUNICJA TERMOJĄDROWA

Rys.. Schemat budowy bomby wodorowej.
Rysunek pochodzi z książki "Energia jądrowa i promieniotwórczość", A. Czerwiński, Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro, Warszawa 19 98, http://www.pazdro.com.pl/)

Rys. 5. Schemat artyleryjskiego pocisku neutronowego. Rysunek pochodzi z książki "Energia jądrowa i promieniotwórczość", A. Czerwioski, Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro, Warszawa 1998, http://www.pazdro.com.pl/

19

AMUNICJA TERMOJĄDROWA

Fot. National Nuclear Security AdministrationBomba B-53 transportowana do miejsca demontażu Ostatnie śmiertelne "pamiątki" po zimnej wojnie odchodzą do historii. Amerykanie ogłosil i rozmontowanie ostatniej "superbomby" termonuklearnej B-53. Ten potężny ładunek o mocy dziewięciu megaton miał za zadanie niszczyć ukryte głęboko pod ziemią radzieckie centra dowodzenia.

Amerykańska bomba wodorowa B53 o równoważniku trotylowym 9 MT

20

Próbne wybuchy jądrowe 1945-1998 Stany Zjednoczone – 1030 ZSRR - 692 Wielka Brytania - 45 Francja - 210 Chiny - 45 Indie 6 Pakistan 6 Korea Płn 2 Izrael/RPA 1

Test atomowy – zgodnie z traktatem o ograniczeniu testów jądrowych, test jądrowy to jedna, dwie lub więcej eksplozji jądrowych wywołanych w ciągu 0,1 sekundy jedna od drugiej w obszarze o promieniu 2 kilometrów. Testy jądrowe przeprowadzane są głównie w celu sprawdzania i udoskonalania broni jądrowej lub jej zabezpieczeń. Od wynalezienia bomby atomowej w 1945 miało miejsce około 2000 próbnych wybuchów jądrowych, głównie przeprowadzonych przez USA i ZSRR. Od 1992 Rosja i USA utrzymują moratorium na dokonywanie próbnych wybuchów.

21

Kraj

Liczba testów

Opis

Stany Zjednoczone

1030
Pierwsza radziecka próba atomowa przeprowadzona została na specjalnie w tym celu utworzonym poligonie w Semipałatyńsku 29 sierpnia 1949 roku. Test ten był finalnym stopniem sowieckiego programu budowy broni nuklearnej. Ładunek wybuchowy RDS-1 był bombą plutonową stanowiącą w rzeczywistości wierną kopię amerykańskiej bomby " Fat Man"[3]. W następnych latach przeprowadzono zakrojony na szeroką skale program testów nuklearnych, w tym serię testów przeprowadzonych od 1 do 3 listopada 1958 roku, w której ładunki nuklearne zostały dostarczone do miejsca eksplozji za pomocą rakietowych pocisków balistycznych[3]. Nowa era w historii radzieckich prób nuklearnych rozpoczęła się jednak 26 lutego 1951 roku, kiedy podjęto decyzje o rozpoczęciu testów nuklearnych z użyciem ładunków termojądrowych (wodorowych)[3]. Pierwszy tego typu ładunek o mocy 400 Kt, umieszczony na wieży o wysokości 30 metrów, został zdetonowany w Semipałatyńsku 12 sierpnia 1953 roku, przy czym z reakcji fuzji jądrowej pochodziło od 15 do 20% energii eksplozji[3]. Pierwszy radziecki dwustopniowy ładunek termojądrowy został zdetonowany 22 listopada 1955 roku. Stanowiła go dostarczona nad poligon za pomocą bombowca Tu16 bomba RDS-37, o szacunkowej mocy ok. 3 megaton, jednakże 715 testów, siła zaplanowanej eksplozji została uprzednio zredukowana o w tym 962 połowę z uwagi na warunki panujące w Semipałatyńsku, stąd tez eksplozje faktyczna moc eksplozji nie przekraczała 1,6 Mt. RDS-37 była [3] jądrowe pierwszą sowiecką bombą wodorową, która zdatna była do bojowego dostarczenia nad cel[3]. Na skutek negocjacji ze stanami Zjednoczonymi w sprawie zakazu testów w atmosferze, zarówno ZSRR jak i USA nie dokonywały testów w latach 1958-1961. 20 sierpnia 1961 roku, Związek radziecki ogłosił że w związku z testami przeprowadzanymi przez Francję, wznowi własne testy jądrowe - które osiągnęły niespotykaną dotąd skalę 59 testów atomowych w ciągu niespełna dwóch miesięcy, większość z nich o ogromnej mocy - w tym napowietrzny test ładunku znanego jako "car bomba" o mocy wg różnych źródeł od 50 do 58 megaton[3]. Ostatni sowiecki test jądrowy miał miejsce 24 października 1990 roku na poligonie Nowa Ziemia, gdzie ładunek jądrowy o mocy ok. 70 Kt zdetonowano w tunelu[3]. 29 sierpnia 1991 roku, dekretem prezydenta Kazachstanu zamknięty został poligon jądrowy w Semipałatyńsku. W 1996 roku zawarto ratyfikowany przez Stany Zjednoczone i Rosję (21 kwietnia 2000) traktat o całkowitym zakazie prób z bronią jądrową. W związku jednak z brakiem podpisu i ratyfikacji tej umowy przez wymagana liczbę państw, w tym zwłaszcza przez Indie, Pakistan i Koreę Północną, traktat do dziś nie wszedł w życie[3]. Mimo to, zarówno Stany Zjednoczone jak i Rosja wzajemnie przestrzegają jednostronnych moratoriów na próby jądrowe[3]. Pierwszy wybuch miał miejsce na Saharze w Algierii (wtedy jeszcze francuskiej kolonii) 13 lutego 1960. Ogółem w Algierii 210 Francuzi przeprowadzili 4 próby atmosferyczne i 13 prób podziemnych, ostatnią 16 lutego 1966. (próby odbywały się dalej

Związek Radziecki

Francja

22

Wielka Brytania

45

nawet po uzyskaniu przez Algierię niepodległości w 1962). Następnie głównym ośrodkiem prób stały się francuskie wyspy na Pacyfiku, atole Mururoa i Fangataufa. Ostatnia, kontrowersyjna seria wybuchów została tam przeprowadzona w 1995, ostatni francuski wybuch miał miejsce 27 stycznia 1996. Pierwszy wybuch miał miejsce 3 października 1952. Ładunek jądrowy umieszczony został na statku i zdetonowany niedaleko północo-zachodniego wybrzeża Australii, w okolicach wysp Monte Bello. Do 1958 w Australii i na wyspach Bożego Narodzenia i Malden przeprowadzono 21 wybuchów atmosferycznych. W następnych latach Wielka Brytania rozpoczęła ścisłą współpracę ze Stanami Zjednoczonymi w dziedzinie broni jądrowej i od 1962 zaczęła przeprowadzać próbne wybuchy podziemne na głównym amerykańskim poligonie jądrowym w stanie Nevada. 24 z wybuchów, które miały tam miejsce, jest oficjalnie uważane za przeprowadzone wspólnie przez Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię. Ostatni z nich miał miejsce 26 listopada 1991.

Chiny Indie

Pakistan

Korea Północna

Izrael/RPA

Pierwszy wybuch miał miejsce 16 października 1964, ostatni 29 lipca 1996. Wszystkie odbyły się na poligonie Lop Nor w Sinciangu, na pustyni Takla Makan. Pierwszy wybuch miał miejsce 18 maja 1974. Po długiej przerwie, 6 następna seria pięciu wybuchów miała miejsce w 1998, 11 maja (3 wybuchy równocześnie) i 13 maja (dwa wybuchy równocześnie). Pierwsza i jak dotąd jedyna seria wybuchów miała miejsce w 1998, w odpowiedzi na serię prób Indii: 5 równoczesnych 6 wybuchów 28 maja 1998 (według oficjalnych danych, niezależni eksperci mają tu pewne wątpliwości, ale na pewno miały miejsce co najmniej dwa wybuchy) i 1 wybuch 30 maja 1998. Pierwsza próba została przeprowadzona 9 października 2006 Stosunkowo nieznaczna moc wybuchu, wynosząca 0,55 kT (czyli ok. 1/30 ładunku użytego przez Amerykanów ponad 60 lat wcześniej w Hiroszimie) wskazywać może na to, że próba ta była 2 nieudana. Opinię taką wyraził w listopadzie 2006 szef inspekcji ONZ do spraw broni masowej zagłady Hans Blix. Druga próba przeprowadzona została 3 lata po pierwszej, 25 maja 2009 pod ziemią. Moc wybuchu specjaliści określają na ok. 20 kT Oba kraje zbudowały arsenały nuklearne (RPA pozbyła się swoich bomb po upadku Apartheidu) i najprawdopodobniej prowadziły współpracę w tej dziedzinie. Oficjalnie żaden z nich nie przeprowadzał próbnych wybuchów jądrowych. Przypuszcza się jednak, że rozbłysk zaobserwowany przez amerykańskiego satelitę 1 (spekulacje) nad Oceanem Indyjskim 22 września 1979 był próbą jądrową, być może przeprowadzoną przez te kraje. Nie ma jednak co do tego dowodów, a szczegóły wydarzenia pozostają nadal utajnione. Być może rozbłysk był fenomenem naturalnym, spowodowanym na przykład przez meteoryt wybuchający w atmosferze. 45

23

Kliknij na czerwony kwadrat, aby dowiedzieć się więcej o tym jądrowego do badań.

Amchitka Island, Alaska, USA
Strona z trzech podziemnych prób nuklearnych w 1960 i 1970 na początku, obiekt Amchitka został zamknięty w 1971 roku.

Ocean Spokojny
Strony z różnych francuskich prób nuklearnych.

Strony testowe Nevada, Nevada, USA
Założona przez prezydenta Trumana w 1950 roku, obecnie obsługiwany przez Departament Energii, NTS był miejscem ponad 900 atmosferycznych i podziemnych prób nuklearnych.

Fallon, Nevada
Strona amerykańskiego testu.

Trinity Site, Nowy Meksyk, USA
Strony pierwszej próby jądrowej broni w dniu 16 lipca 1945 roku.

Carlsbad, Nowy Meksyk
Strona amerykańskiego testu.

24

Green Valley, CO
Strona amerykańskiego testu nuklearnego.

Rifle, CO
Strona amerykańskiego testu nuklearnego.

Hattiesburg, Mississippi
Strony z kilku amerykańskich badań.

Open Sea, na południowym Atlantyku
Strony trzech amerykańskich prób nuklearnych rakiet w 1958 roku.

Reggan, Saharze, Algieria
Najpierw francuski nuklearnej została zdetonowana w Reggan 13 lutego 1960 roku. W momencie, Algieria była pod protektoratem Francji.

Ekker, Algieria
Strony francuskich badań.

Nowej Ziemi Island, CIS
Strony szerokich radzieckich testów atmosferycznych i podziemnych, Nowej Ziemi stał się miejscem największego urządzenia termojądrowej kiedykolwiek testowaliśmy, 58 megaton bomba zdetonowana 23 października 1961 roku.

Semipalatinsk, CIS
Strony setek radzieckich atmosferycznych i podziemnych prób nuklearnych. Także miejscem pierwszego radzieckiego testu jądrowego w dniu 29 sierpnia 1949 roku.

Prince Edward Island, Ocean Indyjski
Strony południowoafrykańskiego / izraelskich badań jądrowych.

Lop Nur, zachodnich Chinach
Primary jądrowej do badań. Miejscu pierwszym chińskim eksplozji atomowej w dniu 16 października 1964 roku i pierwszy chiński termojądrowej detonacji w dniu 27 grudnia 1968 roku.

25

Chagai Hills, Baluchistan, Pakistan
Miejscu pierwszego pakistańskiego detonacji jądrowej 28 maja 1998 roku.

Pokharan, Radżastanie Desert, Indie
Miejscu pierwszym indyjskim detonacji jądrowej w dniu 18 maja 1974 roku. Ta bomba wybuchła 100 metrów pod powierzchnią. Miejscu 5 prób nuklearnych w 1998 roku.

Monte Bello Islands, Australia
Miejscu pierwszym w Wielkiej Brytanii broni prób nuklearnych w 1952 roku. Używany do testów atmosferycznych do roku 1956.

Nagasaki, Japonia
Strony drugiego broni jądrowych, używanych w czasie wojny. Bomb a Nagasaki, Fat Man, została porzucona przez trzy dni po bombę na Hiroszimę, 9 sierpnia 1945 roku. Jest to plon około 22 kiloton.

Hiroshima, Japonia
Strony pierwszej broni jądrowych, używanych w czasie wojny. Bomba Hiroshima, Little Boy, została zrzucona 6 sierpnia 1945 roku. Jest to plon około 12 kiloton.

Emu Field, Australia
Strony dwóch brytyjskich prób broni jądrowej.

Maralinga i miejsca badania Woomera, Australia
Używane w 1950 roku przez Brytyjczyków do testów atmosferycznych.

Atol Eniwetok, Wyspy Marshalla
Administrowane przez USA, wyspa ta została wykorzystana do testów nuklearnych w latach 1940-tych i 50. Eniwetok był miejscem pierwszej na świecie termojądrowej detonacji MIKE w 1952 roku.

Atol Bikini, Wyspy Marshalla
Administrowane przez USA, wyspa ta została wykorzystana do testów nuklearnych w latach 1940-tych i 50. Atol Bikini był miejscem testów BRAVO.

Johnston Wyspa
Administrowane przez Stany Zjednoczone. Strona szereg testów pod koniec 1950 i na początku 1960 roku.

26

Ocean Spokojny
Strony amerykańskich badań.

CEP, Mururoa i atoli Fangatau, Polinezja Francuska
(Le Centre d 'eksperymentów du Pacifique) Prowadzone przez Francuzów, CEP jest używany do testów nuklearnych. Strona Najpierw francuski urządzenie termojądrowe w dniu 24 sierpnia 1968 roku.

Wyspa Bożego Narodzenia, Kiribati
Używane do brytyjskich i amerykańskich testów nuklearnych w latach 1950 i początku 1960 roku. Miejscu pierwszym w Wielkiej Brytanii wybuchu termojądrowego w dniu 15 maja 1957 roku.

27

POWIETRZNY WYBUCH JADROWY

Rys. 1. Wybuch atmosferyczny

Wybuch bomby atomowej w Nagasaki 9 sierpnia 1945

28

PODWODNY WYBUCH JĄDROWY

Rys. Chmura kondensacyjna po płytkim wybuchu podwodnym. (Na pow ierzchni wody widoczna otoczka).

Rys. 3. Wybuch podwodny bomby atomowej: kolumna z "pióropuszem".

29

Eksplozja bomby Ivy Mike, test bomby wodorowej, 1 listopada 1952, na atolu Eniwetok

30

Rys. 7. Krater zwany Kielkiem-1 (powstał po wybuchu atomowym o sile 1.2 kt)

31

PODZIĄŁ ŁADUNKÓW JADROWYCH ZE WZGLĘDU MOC WYBUCHU Rodzaj ładunku jądrowego Bardzo małej mocy Małej mocy Średniej mocy Dużej mocy Bardzo dużej (wielkiej) mocy Równoważnik trotylowy Do 1 kt 1- 15 kt 15 –100 kt 100 – 500 kt Powyżej 500 kt

PODZIAŁ WYBUCHÓW JĄDROWYCH WEDŁUG RODZAJÓW Rodzaje wybuchów jądrowych

Wybuch powietrzny Wybuch
Wybuch bardzo wysoki
(kosmicz ny)

Wybuch podziemny (podwodny)
naziemny (nawodny) Głęboki wybuch podziemny Płytki wybuch podziemny Głęboki wybuch podwod ny Płytki wybuch podwodny

Wybuch wysoki powietrz ny

Wybuch niski powietrz ny

32

Tabela 5 WSPÓŁZALEŻNOŚĆ PARAMETRÓW FALI UDERZENIOWEJ I SKUTKI JEJ DZIAŁANIA
Nadciśni enie, MPa
+

Prędkość czoła fali, m/s

Prędkość powietrza, m/s

Temperatu ra powietrza na czole fali, 0C

Skutki
Zniszczenie i zburzenie większości urządzeń obronnych Bardzo ciężkie obrażenia ludzi Lekkie uszkodzenia budynków murowanych Częściowe zniszczenie oszklenia budynków

1 0,1 0,01 0,001

1040 460 354 341,4

772 174 23 2,3

514 80 23 15,8

Rys. Kolejne położenia fali czołowej oraz padającej i odbitej

33

Tabela 8 PROMIENIE STREFRAŻENIA LUDZI FALĄ UERZENIOWĄ JAKO FUNKCJA RODZAJU I MOCY WYBUCHU Moc wybuchu 3 kt 30 kt 300 kt Rodzaj wybuchu naziemny powietrzny naziemny powietrzny naziemny powietrzny Promień porażeń, m średnich ciężkich 500 400 700 600 1300 950 1600 1550 3000 2300 3800 3400 b. ciężkich 350 500 800 1300 2100 2850

lekkich 900 950 2100 2300 5000 5700

STOPIEŃ PORAŻENIA LUDZI JAKO FUNKCJA NADCIŚNIENIA FALI URERZENIOWEJ
Nadciśnienie 10-30 kPa 30 -50 kPa 50 – 80 kPa 80 – 100 kPa Porażenia lekkie średnie ciężkie Objawy Szum w uszach, krótkotrwałe zaburzenia słuchu, bóle głowy. Objawy przemijają samorzutnie. Omdlenia, bóle głowy, zaburzenia pamięci, mowy, słuchu, krwotoki z nosa i uszu, plucie krwią. Konieczna hospitalizacja. Uszkodzenia mózgu, płuc narządów jamy brzusznej. Krwotoki z nosa i uszu. Długotrwałe leczenie. Pojedyncze przypadki śmiertelne. Rozległe zranienia i uszkodzenia wielu narządów. Duży procent wypadków śmiertelnych.

bardzo ciężkie

34

Rys. Rozkład widma promieniowania przy różnych temperaturach powierzchni kuli ognistej

Tabela ZALEŻNOŚĆ CZASU ŚWIECENIA KULI OGNISTEJ OD MOCYWYBUCHU JĄDROWEGO Czas świecenia, s 1–2 2–4 4-8

Moc wybuchu, kt Mała Średnia Duża

35

STOPIEŃ OPARZENIA CIAŁA JAKO FUNKCJA IMPULSU CIEPLNEGO WYBUCHU JĄDROWEGO ŚREDNIEJ MOCY Oparzenia Pierwszego stopnia Drugiego stopnia Trzeciego stopnia Czwartego stopnia Impuls cieplny do 12.5 kJ/m2 12.5 - 42 kJ/m2 42 - 58 kJ/m2 powyżej 58 kJ/m2

Zasięg obrażeń termicznych

20 kiloton 1 megatona 20 megaton 2 2 2.5 cal/cm 3.2 cal/cm 5 cal/cm2 1-szy stopień (4.3 km) (18 km) (52 km) 2 2 2-gi stopień 5 cal/cm (3.2 km) 6 cal/cm (14.4 km) 8.5 cal/cm2 (45 km) 3-ci stopień 8 cal/cm2 (2.7 km) 10 cal/cm2 (12 km) 12 cal/cm2 (39 km)

Tabela 12 SKUTKI DZIAŁANIA PROMIENIOWANIA CIEPLNEGO NA LUDZI Moc wybuchu , kt
3 30 300

Odległości (m) wystąpienia oparzeń: Rodzaj wybuchu
I stopnia naziemny powietrzny naziemny powietrzny naziemny powietrzny II stopnia III i IV stopnia

1250 1800 2500 3300 4600 7500

850 1450 1800 2500 3200 5800

650 1100 1450 2000 2600 4700

36

Tabela 12 SKUTKI DZIAŁANIA PROMIENIOWANIA CIEPLNEGO NA RÓŻNE MATERIAŁY Rodzaj materiału
Deski sosnowe suche Deski sosnowe pomalowane na kolor biały Tkanina bawełniana koloru khaki Papier biały Szkło okienne Blacha aluminiowa 3 mm Blacha miedziana 2 mm Blacha żelazna powyżej 2 mm Impuls cieplny, kJ/m powodujący: zapalenie zwęglenie początek topienia
2

16,8 96 9.6 19.2 -

120 360 16,8 36 -

1700-1900 340-400 900 1800

37

Tabela 12 JEDNOSTKI DAWKI PROMIENIOWANIA PRZENIKLIWEGO Rodzaj dawki Dawka ekspozycyjna Dawka pochłonięta Równoważnik dawki pochłoniętej Jednostka kulomb na kilogram rentgen grej rad siwert rem Symbol jednostki C/kg R Gy rd Sv rem Wielokrotności 1 C/kg = 386 R 1 R = 2.,58 x 10-4 C/kg 1 Gy = 100 rd 1 rd = 10-2 Gy 1Sv = 100 rem 1 rem = 10–2 Sv.

Rys. 26 Dawka sumaryczna promieniowania przenikliwego jako funkcja mocy i odległości od wybuchu

38

Rys.. Schemat rozprzestrzeniania się opadów promieniotwórczych w bombie atomowej (po lewej stronie) i w bombie wodorowej (po prawej stronie).
(rysunek pochodzi z książki "Energia jądrowa i promieniotwórczość", A. Czerwiński , Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro, Warszawa 1998, http://www.pazdro.com.pl/

39

Tabela 13 PROMIENIE STREF RAŻENIA LUDZI PROMIENIOWANIEM PRZENIKLIWYM WYBUCHU JĄDROWEGO Promień strefy rażenia Rodzaje (stopnie) porażenia średnie bardzo ciężkie

lekkie

Dawka promieniowania

1 Gy

4 Gy

6 Gy

Moc wybuchu jądrowego

3 kt

1050 m

850 m

780 m

30 kt

1650 m

1380 m

1300 m

300 kt

2350 m

2050 m

1950 m

. Rys. 27 Powstawanie śladu obłoku promieniotwórczego

40

Rys. 28 Moc dawki promieniowania w rejonie

Tabela 14 PRZYRZĄDY DOZYMETRYCZNE Nazwa przyrządu Dozymetr Rentgenometr Radiometr Mierzona wielkość dawka Moc dawki Stopień skażenia Jednostkau pomiaru R, Gy, rad, rem, Sv R/h rozp/min.cm2

41

Arsenał nuklearny państw w 2009 r

        

od 1945 - USA - 10 000 głowic (w dniu 04.05.2010 r. amerykańskie Ministerstwo Obrony ogłosiło, że posiada 5113 głowic nuklearnych] od 1949 - ZSRR/Rosja - 16 000 od 1952 - Wielka Brytania - 160 od 1960 - Francja - 350 od 1964 - Chiny - 200 od 1974 - Indie - 160 od 1979 - Izrael - 150 od 1998 - Pakistan - 50 od 2006 - Korea Północna - 15

Kraje oficjalnie posiadające bomby atomowe. Izrael zaznaczony na zielono (posiadanie broni atomowej przez ten kraj nie zostało oficjalnie potwierdzone).

Amerykańskie i radzieckie/rosyjskie zapasy broni nuklearnej w latach 1945-2005

42

Rakieta Topol

43

Bibliografia: 1. Grabowski D., Broń jądrowa i skutki jej działania, Warszawa, 1972. (dostępne w Bibliotece Nukleonicznej, ul. Konwaliowa 7, Warszawa) 2. Grudziński P., "Teologia bomby. Narodziny systemu nuklearnego odstraszania 1939-1953. Tom I: Bomba atomowa", PWN, 1988. (dostępne w czytelni Biblioteki Głównej PW) 3. Hrynkiewicz A., Dawki i działanie biologiczne promieniowania jonizującego, Państwowa Agencja Atomistyki, Instytut Fizyki Jądrowej, 1993 4. Kubowski, J., Broń jądrowa: fizyka - budowa - działanie - skutki - historia, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2008r. 5. Skutki wybuchów jądrowych - opracowanie pełnomocnika rządu do spraw energii jądrowej, 1958r. (dostępne w Bibliotece Nukleonicznej, ul. Konwaliowa 7, Warszawa) 6. Felix F. Luykx, Martin J. Frissel, "Radioecology and the Restoration of Radioactive-Contaminated Sites" (dostępne w czytelni Biblioteki głównej PW) 7. Georges Charpak, Richard L. Garwin, "Błędne ogniki i grzyby atomowe", Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1997. (dostępne w Bibliotece

Nukleonicznej, ul. Konwaliowa 7, Warszawa) 8. S. Fidyk, A. Ruda, T. Siuda, Z. Worwa, "Przysposobienie obronne dla szkół ponadpodstawowych", dział pt. "Broń masowego rażenia", Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, 1994r. 9. Natural Resources Defence Council (http://www.nrdc.org), dział Nuclear Weapons and Waste 10. Wielka Internetowa Encyklopedia Multimedialna, http://www.wiem.pl 11. B. M. Jaworski, A. A. Dietłaf, "Fizyka. Poradnik encyklopedyczny", Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa, 1998r. (dostępne w czytelni Biblioteki głównej PW) 12. Akty prawne i materiały poglądowe udostępniane przez Państwową Agencję Atomistyki, ul. Krucza 36, 00-921 Warszawa

44

13. Wykłady i zajęcia w ramach przedmiotów na Wydziale Fizyki Politechniki Warszawskiej, w tym wycieczki do Instytutu Chemii i Technik Jądrowych, Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej i reaktora atomowego w Świerku 14. Merril Eisenbud, "Environmental Radioactivity From Natural, Industrial and Military Sources", Academic Press, Inc., 1987r. 15. http://www.atomicarchive.com/ 16. The Nuclear Weapon Archive (http://nuclearweaponarchive.org/) 17. Carnegie Endowment for International Peace (http://www.carnegieendowment.org), dział Nonproliferation 18. Center of American Progress (http://www.americanprogress.org), dział Issues > National Security -> Nuclear & Biological Weapons 19. Miesięcznik "Świat Nauki", nr 12 (196), grudzień 2007r.

20. http://www.atomicarchive.com/Photos/Photo6.shtml 21. (http://www.milnet.com), dział Nuclear Weapons 22. http://www.atomicarchive.com/Photos/Photo10.shtml 23. (http://www.milnet.com), dział Nuclear Weapons 24.

45