You are on page 1of 149

Organizacyjna i merytoryczna koordynacja procesu opracowania projektw sektorowej strategii rozwoju szkolnictwa wyszego do 2020 roku, ze szczeglnym uwzgldnieniem

okresu do 2015 roku

Strategia rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce do 2020 roku drugi wariant


Raport czstkowy przygotowany przez konsorcjum: Ernst & Young Business Advisory Instytut Bada nad Gospodark Rynkow

Marzec 2010

Spis treci
Streszczenie 1. 2. Wstp Zewntrzne uwarunkowania rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce wiatowe trendy w szkolnictwie wyszym Europejska Przestrze Badawcza Europejski Obszar Szkolnictwa Wyszego Cele rozwojowe kraju Uwarunkowania demograficzne Uwarunkowania gospodarcze Perspektywy finansowania szkolnictwa wyszego Uwarunkowania kulturowe i polityczne Uwarunkowania prawne 3. Diagnoza polskiego szkolnictwa wyszego Uczelnie publiczne uczelnie niepubliczne Kierunki elitarne kierunki masowe Jednostki badawcze jednostki dydaktyczne Badania globalne badania lokalne Jednostki silne kadrowo jednostki odczuwajce brak kadry Jednostki zasobne jednostki ubogie Modsza kadra starsza kadra 4. 5. Silne i sabe strony, szanse i zagroenia polskiego szkolnictwa wyszego Misja i wizja polskiego szkolnictwa wyszego Misja szkolnictwa wyszego Wizja szkolnictwa wyszego w Polsce w 2020 roku 6. 7. Cele i dziaania strategiczne Rnorodno uczelni i programw studiw 7.A. Wprowadzenie programw dyplomowych w miejsce kierunkw studiw 7.B. Wprowadzenie studiw w trybie standardowym i przeduonym w miejsce studiw stacjonarnych i niestacjonarnych 5 8 15 15 16 17 18 21 22 23 24 25 28 29 31 32 32 34 35 36 37 40 40 41 43 45 46 50

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

2/149

7.C. Upowszechnienie trjstopniowego systemu studiw 7.D. Promowanie studiw I stopnia 7.E. Wprowadzenie kursw wyrwnawczych 7.F. Wprowadzenie nowej typologii uczelni 7.G. Wzmocnienie i powizanie systemw akredytacji ksztacenia i ewaluacji bada Mierniki realizacji celu strategicznego Rnorodno 8. Otwarto na otoczenie spoeczne i gospodarcze 8.A. Wzmocnienie i usprawnienie systemu pomocy materialnej dla studentw 8.B. Rozszerzenie oferty edukacyjnej uczelni dla osb w rnym wieku 8.C. Wsparcie wsppracy uczelni ze szkoami ponadgimnazjalnymi 8.D. Wzmocnienie partnerstwa uczelni z przedsibiorstwami i pracodawcami 8.E. Pobudzenie aktywnoci i wraliwoci spoecznej studentw Mierniki realizacji celu strategicznego Otwarto 9. Mobilno kadry akademickiej i studentw 9.A. Wprowadzenie obowizku mobilnoci do polityki zatrudniania 9.B. Upowszechnienie badawczych stanowisk podoktorskich 9.C. Pobudzanie mobilnoci midzysektorowej kadry akademickiej 9.D. Uwzgldnienie mobilnoci w organizacji studiw 9.E. Utworzenie Krajowej Agencji Wymiany Akademickiej Mierniki realizacji celu strategicznego Mobilno 10. Konkurencja jako instrument poprawy jakoci

52 53 54 55 59 62 64 64 67 67 68 70 72 75 75 76 77 77 78 80 83 83 85 86 88 89 89 90 91 91 92 94

10.A. Wprowadzenie kontraktw na zadania dydaktyczne uczelni 10.B. Rozszerzenie konkursowego finansowania bada 10.C. Wzmocnienie roli marki uczelni w konkurowaniu o studentw Mierniki realizacji celu strategicznego Konkurencja 11. Efektywno wykorzystania zasobw

11.A. Usprawnienie zarzdzania strategicznego szkolnictwem wyszym przez pastwo 11.B. Racjonalizacja systemu publicznego szkolnictwa wyszego 11.C. Zwikszenie elastycznoci systemu wynagrodze nauczycieli akademickich 11.D. Usprawnienie systemw informatycznych zarzdzania uczelniami publicznymi 11.E. Wprowadzenie semestru wakacyjnego Mierniki realizacji celu strategicznego Efektywno

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

3/149

12.

Przejrzysto dziaania

96

12.A. Wprowadzenie przejrzystego ustroju uczelni publicznych opartego na czytelnej odpowiedzialnoci jej organw 96 12.B. Poszerzenie obowizkw informacyjnych 12.C. Wprowadzenie oglnopolskiego rejestru studentw i systemu rejestracji kandydatw na studia 12.D. Wprowadzenie przejrzystych zasad polityki kadrowej Mierniki realizacji celu strategicznego Przejrzysto 13. System finansowania szkolnictwa wyszego 100 101 102 105 107 107 108 108 116 117 119 125 128 128 132 133 137 137 139 147

Gwne cele i zaoenia Zakres finansowania ksztacenia ze rodkw publicznych Rodzaje dotacji na finansowanie dziaalnoci uczelni Uzasadnienie Zagroenia 14. 15. 16. Zestawienie najwaniejszych zmian w systemie szkolnictwa wyszego Harmonogram realizacji Strategii Zmiany prawne niezbdne do realizacji Strategii

Prawo o szkolnictwie wyszym Ustawa o poyczkach i kredytach studenckich oraz pomocy socjalnej Zmiany innych ustaw 17. Studium wykonalnoci Strategii

Zgodno proponowanych dziaa z celami strategicznymi Moliwoci finansowania szkolnictwa wyszego ze rodkw publicznych Informacja o projekcie

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

4/149

Streszczenie
Zasadniczym celem Strategii rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce do 2020 r. jest znaczce podwyszenie jakoci we wszystkich obszarach dziaania uczelni i caego systemu szkolnictwa wyszego. W ukadzie Strategii wyrni mona trzy zasadnicze czci. Cz pierwsza opisuje czynniki, ktre bd wpywa na moliwoci wdroenia niezbdnych zmian. Omwiono zarwno czynniki wewntrzne (aktualny stan i problemy szkolnictwa wyszego), jak i czynniki zewntrzne, wrd ktrych najwaniejsze znaczenie maj uwarunkowania demograficzne, finansowe i prawnopolityczne. W diagnozie zwrcono uwag na olbrzymie kontrasty wystpujce w polskim szkolnictwie wyszym. Analiza obecnej sytuacji staa si podstaw do okrelenia gwnych celw i zada proponowanej strategii, a nastpnie posuya do weryfikacji moliwoci przeprowadzenia konkretnych zmian. Cz druga zawiera opis proponowanej strategii rozwoju szkolnictwa wyszego do roku 2020. Przedstawiono w niej wizj, misj oraz nastpujce cele strategiczne szkolnictwa wyszego: zwikszenie rnorodnoci uczelni i programw studiw, wiksze otwarcie uczelni na ich otoczenie spoeczne i gospodarcze, zwikszenie mobilnoci kadry akademickiej i studentw, wzmocnienie mechanizmw konkurencji midzy uczelniami, poprawienie efektywnoci wykorzystania zasobw uczelni, zwikszenie przejrzystoci funkcjonowania uczelni. Oferta uczelni powinna by dostosowana do zapotrzebowania rynku pracy, jak rwnie do zrnicowanych aspiracji edukacyjnych osb koczcych szkoy ponadgimnazjalne i kolejne stopnie studiw. W tym celu Strategia proponuje odejcie od odgrnie ustalanych kierunkw studiw i zastpienie ich programami dyplomowymi, ktre bd samodzielnie projektowane przez uczelnie. Wysok jako bdzie zapewnia wzmocniony system akredytacji programw i uczelni, powizany z systemem ewaluacji bada naukowych. W zalenoci od rodzaju realizowanych programw dyplomowych oraz proporcji midzy dziaalnoci badawcz i dydaktyczn zostan wyrnione nastpujce typy uczelni: kolegia akademickie, uczelnie zawodowe i uczelnie akademickie oraz uczelnie badawcze. W miejsce studiw niestacjonarnych proponuje si wprowadzenie studiw w trybie przeduonym przeznaczone dla studentw, ktrzy z powodu zatrudnienia lub warunkw zdrowotnych nie mog podoa studiom w trybie standardowym. Otwarto uczelni na otoczenie spoeczne i gospodarcze powinna suy cigemu dostosowywaniu programw ksztacenia do potrzeb rynku pracy, a take transferowi wiedzy i innowacji midzy uczelniami a przedsibiorstwami. Wanym aspektem otwartoci jest zapewnienie rnorodnym grupom spoecznym dostpu do usug edukacyjnych na poziomie wyszym, czemu bd sprzyjay proponowane w Strategii rozwizania dotyczce

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

5/149

rozbudowanego i przeniesionego poza uczelnie systemu stypendiw socjalnych i u atwienia w uzyskiwaniu kredytw studenckich. Istotnym elementem Strategii s propozycje dziaa majcych na celu zwikszenie mobilnoci kadry akademickiej i studentw. Brak ruchliwoci kadr powoduje przywizanie do zastanych rozwiza, a take uatwia tworzenie si, nie zawsze pozytywnych, ukadw personalnych. Mobilno kadr jest konieczna dla pobudzenia kreatywnoci i tworzenia zespow, ktre mogyby konkurowa z najlepszymi w wiecie. Proponuje si wprowadzenie dotacji mobilnociowej i finansowanie stay podoktorskich, a take, wzorem innych krajw, mechanizmw wymuszajcych mobilno. Wspomaganie umidzynarodowienia dziaalnoci polskich uczelni bdzie zadaniem Krajowej Agencji Wymiany Akademickiej. Wzmocnione mechanizmy konkurencji maj suy poprawie jakoci w szkolnictwie wyszym. W proponowanym systemie uczelnie bd konkurowa o dotacje zarwno na dydaktyk, jak i na badania. Dotychczasow dotacj stacjonarn zastpi dotacja dydaktyczna, przyznawana w trybie konkursowym uczelniom publicznym i niepublicznym na pokrycie kosztw kszta cenia na studiach w trybie standardowym. W granicach limitu miejsc na poszczeglnych programach dyplomowych, ustalonych w procesie akredytacji, uczelnie bd mogy przyjmowa take studentw paccych za nauk. Finansowanie bada bdzie odbywa si z dotacji na rozwj potencjau badawczego, przyznawanej na zasadach konkursowych publicznym uczelniom akademickim i badawczym oraz z dotacji na projekty badawcze zgaszane przez zespoy usytuowane w uczelniach dowolnego typu. Uczelnie publiczne bd otrzymywa take niewielk dotacj stabilizacyjn, suc utrzymaniu materialnej infrastruktury dydaktycznej i badawczej. Strategia postuluje zwikszenie efektywnoci wykorzystania zasobw uczelni i rodkw przeznaczonych na finansowanie szkolnictwa wyszego, m.in. przez usprawnienie zarzdzania strategicznego i racjonalizacj systemu publicznego szkolnictwa wyszego. Uczelnie wysze, w ramach posiadanych rodkw, uzyskaj prawo samodzielnego ksztatowania systemw pacowych. Wprowadzenie dodatkowego semestru wakacyjnego zwikszy efektywno wykorzystania zasobw uczelni i umoliwi elastyczniejsz organizacj czasu pracy kadry nauczajcej i studentw, szczeglnie studiujcych w trybie przeduonym. W uczelniach publicznych zostan rozdzielone funkcje nadzoru wacicielskiego, zarzdzania uczelni oraz przedstawicielstwa spoecznoci akademickiej przez ukonstytuowanie ustroju uczelni polegajcego na wspdziaaniu nastpujcych organw: rady powierniczej, kolegium rektorskiego, senatu akademickiego, rady pracowniczej i samorzdu studentw. Rada powiernicza ma skada si z przedstawiciela Ministra oraz czonkw wyonionych przez senat uczelni, wadze samorzdu terytorialnego i organizacje reprezentujce przedsibiorcw. Do jej zada bdzie naleao m.in. nadawanie statutu uczelni oraz powoywanie i odwoywanie czonkw kolegium rektorskiego. Poszerzone zostan obowizki informacyjne uczelni. W celu umoliwienia kandydatom na studia podejmowania najlepszej decyzji o wyborze uczelni, oferty poszczeglnych szk wyszych oraz informacje dotyczce ocen jakoci ksztacenia i bada, a take dane z bada karier zawodowych absolwentw, bd udostpniane publicznie. Zostan wprowadzone przejrzyste zasady polityki kadrowej i zdecydowanie ograniczone wielozatrudnienie.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

6/149

W czci trzeciej Strategii omwiono najwaniejsze uwarunkowania dotyczce realizacji strategii harmonogram dziaa, niezbdne ramy prawne, projekcj finansow oraz analiz adekwatnoci zaproponowanych dziaa do sformuowanych celw strategicznych. Prognoza moliwoci finansowania przewiduje, e realna warto wydatkw publicznych na szkolnictwo wysze bdzie w roku 2020 o 42% wysza ni w roku 2008, w tym warto publicznych nakadw na dziaalno dydaktyczn wzronie o 32%, a nakadw na dziaalno naukowo-badawcz o 206%. W zreformowanym systemie szkolnictwa wyszego udzia studentw, ktrych studia bd finansowane rodkami publicznymi znaczco wzronie przewiduje si, e w 2020 roku a 61,4% studentw bdzie mogo skorzysta z bezpatnych studiw (w porwnaniu z ok. 40% obecnie). Jednoczenie istotnie wzronie poziom finansowania przypadajcego na jednego studenta. wiadczy to o tym, e gwatowne zmniejszenie liczby studentw, ktre nastpi w najbliszych latach z przyczyn demograficznych, cho stawia przed uczelniami powane wyzwania, jest zarazem szans na wdroenie wanych reform. Strategia w I wersji zostaa poddana szerokim konsultacjom, do ktrych zaproszono zarwno indywidualne osoby, jak i instytucje. W obecnej wersji Strategii wzito pod uwag opinie nie tylko rodowisk akademickich, ale rwnie tych, dla ktrych system szkolnictwa wyszego ma dziaa od modziey i studentw do przedsibiorcw i samorzdowcw. Uwzgldniono rwnie niektre uwagi i opinie zgaszane za porednictwem specjalnie w tym celu zaprojektowanej strony internetowej: http://www.uczelnie2020.pl, a take ankiety wypenianej za porednictwem Internetu.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

7/149

1. Wstp
Ostatnie dwadziecia lat to okres wielu zmian w szkolnictwie wyszym na caym wiecie, zwizanych przede wszystkim z przemianami politycznymi oraz technologicznymi w tym z rewolucj informatyczn. Badania naukowe na nieznan dotd skal wyszy poza mury uczelni i instytutw, koncentrujc si w sektorze przedsibiorstw. Czoowa rola uniwersytetw jako motoru postpu cywilizacyjnego i innowacji zacza by kwestionowana, cho z drugiej strony wyranie wzroso zapotrzebowanie gospodarki na ich najwaniejszy produkt: wysoko wykwalifikowanych pracownikw. Uczelnie europejskie, tradycyjnie silnie zwizane z wadz pastwow lub regionaln, w zakresie bada zostaway w tyle za pnocnoamerykaskimi konkurentami. Odpowiedzi na te tendencje byy postulaty istotnych zmian w sposobie dziaania uczelni europejskich i gbokie reformy szkolnictwa wyszego podjte w wielu krajach w ostatniej dekadzie. W ostatnich latach powsta y te wane inicjatywy europejskie: stworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej oraz Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyszego. Opracowana przez Komisj Europejsk Agenda Modernizacyjna Uniwersytetw rysuje kierunki reform europejskiego szkolnictwa wy szego.

Diagnoza
W okresie oglnowiatowych turbulencji wok szkolnictwa wyszego, w Polsce dokonywaa si transformacja ustrojowa i gospodarcza, majca powane skutki dla spoecznych, prawnych i materialnych warunkw dziaania polskich uczelni. Na dzisiejszy obraz szkolnictwa wyszego w Polsce decydujcy wpyw wywary trzy najwaniejsze trendy wystpujce od roku 1991: umasowienie studiw, pojawienie si prywatnych uczelni i opat w uczelniach publicznych, rozszerzenie autonomii uczelni i samorzdnoci rodowiska akademickiego. Punktem wyjcia do konstrukcji Strategii bya ocena obecnego stanu szkolnictwa wyszego, a take analiza nadrzdnych wobec niej pastwowych dokumentw strategicznych oraz czynnikw zewntrznych demograficznych, ekonomicznych i prawnych, ktre w najbliszym dziesicioleciu bd w znaczcy sposb determinoway sytuacj szkolnictwa wyszego w Polsce. Poddano take ocenie rozwizania stosowane w szkolnictwie wyszym za granic. Szczegowe analizy dotyczyy dziesiciu krajw: Austrii, Australii, Danii, Finlandii, Francji, Holandii, Niemiec, Szwecji, Wielkiej Brytanii, USA. Uznano, e najbardziej adekwatne dla polskich warunkw s rozwizania i zapisy ustawowe w czterech krajach wedug nastpujcej kolejnoci: Austria, Holandia, Dania i Australia. Szereg rozwiza strategicznych zaproponowanych w Strategii jest podbudowanych dowiadczeniami wymienionych krajw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

8/149

Ogromnemu rozwojowi ilociowemu szkolnictwa wyszego take w zakresie infrastruktury badawczej i dydaktycznej nie towarzyszyy w dostatecznym zakresie pozytywne zmiany jakociowe. Przeprowadzona analiza obecnego stanu szkolnictwa wyszego wskazaa na bardzo liczne saboci systemu i dziaania uczelni. Proporcje liczby studentw na rnych kierunkach studiw s niedostosowane do potrzeb gospodarki. Programy studiw i formy nauczania nie nadaj za zmieniajcym si wiatem. Rozdrobnienie uczelni jest niepokojce. Polska kadra naukowa jest mao mobilna, uczelnie nie s otwarte na kontakty z otoczeniem, nie s te skuteczne w pozyskiwaniu rodkw na badania. W polskim szkolnictwie wyszym, cho cae jest objte publicznym systemem zapewniania jakoci, wystpuj ogromne kontrasty. Chlubne wyjtki znaczcych wynikw badawczych, midzynarodowych sukcesw studentw, innowacyjnych rozwiza organizacyjnych w uczelniach wynikaj w wikszym stopniu z wielkiego zaangaowania indywidualnych osb, ni z prawidowych mechanizmw. Krytykowany jest zarwno przez krajowe rodowisko akademickie, jak i przez ekspertw zagranicznych scentralizowany sposb okrelania kierunkw studiw i standardw ksztacenia. Przyjcie za podstaw programw nauczania wykazu kierunkw ustalanych rozporzdzeniem waciwego ministra powoduje trudnoci w elastycznym dostosowywaniu oferty edukacyjnej do potrzeb rynku i utrudnia konkurowanie uczelni oferowanymi programami. Polskie uczelnie charakteryzuje maa otwarto. Przejawia si to zarwno w strukturze kadry, rekrutowanej przede wszystkim z wasnych absolwentw i czsto pracujcych do koca swej kariery zawodowej w tym samym miejscu, jak i w strukturze przychodw uczelni znikom ich cz stanowi wpywy z bada realizowanych na potrzeby podmiotw zewntrznych. Niepokoi te niewielka mobilno polskich studentw. Bardzo saba jest pozycja polskich uczelni na arenie midzynarodowej. Najlepsze polskie uniwersytety plasuj si w midzynarodowych rankingach na dalekich pozycjach, rwnie s abo wypadamy w statystykach obrazujcych efekty dziaalnoci badawczej (liczba publikacji, liczba cytowa, zgoszone patenty). Polskie uczelnie nie s te skuteczne w pozyskiwaniu zagranicznych rodkw na badania.

Strategia
Proponowane zmiany w organizacji i funkcjonowaniu szkolnictwa wyszego powinny stanowi odpowied na wskazane powyej problemy. Strategia rozwoju szkolnictwa wyszego musi rwnie uwzgldnia zewntrzne uwarunkowania funkcjonowania szkolnictwa wyszego, z ktrych wskaza trzeba przede wszystkim: przewidywany spadek (o co najmniej 2530% do 2020 roku) liczby studentw, spowodowany czynnikami demograficznymi; utrzymujcy si stan nierwnowagi finansw publicznych, ktry nawet przy wysokim tempie wzrostu gospodarczego bdzie ogranicza moliwo znaczcego zwikszenia obcienia budetu wydatkami na finansowanie szkolnictwa wyszego i nauki;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

9/149

zaangaowanie Polski w unijne inicjatywy i programy dotyczce sektora nauki i szkolnictwa wyszego. Konstruujc strategi wzito rwnie pod uwag zmiany proponowane w rzdowych projektach ustaw dotyczcych funkcjonowania sfery nauki i szkolnictwa wyszego. Nadrzdnym celem proponowanej strategii jest znaczce podniesienie jakoci w trzech najwaniejszych obszarach dziaania szkolnictwa wyszego: ksztaceniu, badaniach naukowych oraz relacji uczelni z ich otoczeniem spoecznym i gospodarczym. Podniesienie jakoci dziaania szkolnictwa wyszego wymaga podjcia dziaa koncentrujcych si wok szeciu celw strategicznych: rnorodnoci uczelni i programw studiw; otwartoci uczelni na otoczenie spoeczne i gospodarcze; mobilnoci kadry akademickiej i studentw; konkurencji w systemie szkolnictwa wyszego; efektywnoci wykorzystania zasobw przez uczelnie; przejrzystoci dziaania uczelni.

Rnorodno
Proponuje si, by w zbiorowoci uczelni wyrni cztery grupy uczelni, charakteryzujcych si odmiennymi funkcjami: kolegia akademickie, nieznane w obecnym systemie, oferujce multidyscyplinarne studia I stopnia (licencjackie), uczelnie zawodowe, oferujce studia I i II stopnia, przygotowujce do wykonywania okrelonego zawodu, uczelnie akademickie, prowadzce dziaalno badawcz, ktre oprcz studiw I i II stopnia bd prowadziy studia III stopnia (doktoranckie) w dyscyplinach, w ktrych prowadz dziaalno badawcz, uczelnie badawcze, charakteryzujce si wybitnymi osigniciami badawczymi w kilku dziedzinach wiedzy i koncentrujce si na dziaalnoci badawczej. Do charakteru uczelni zostan dostosowane stawiane im wymagania. Kolegia akademickie i uczelnie zawodowe nie bd zobowizane do prowadzenia bada. Od uczelni akademickich i badawczych bdzie si wymaga udokumentowanych wynikw dziaalnoci badawczej. Uczelnie bd samodzielnie opracowyway swoje programy dyplomowe (programy studiw), ktre bd podlega zatwierdzeniu przez Pastwow Komisj Akredytacyjn. Dla uzyskania

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

10/149

statusu uczelni akademickiej lub badawczej niezbdna bdzie ponadto pozytywna opinia Komisji Ewaluacji Jednostek Naukowych o prowadzonej w uczelni dziaalnoci badawczej. Wzrost roli instytucji akredytujcych i oceniajcych bdzie wymaga znaczcego kadrowego i finansowego wzmocnienia tak Pastwowej Komisji Akredytacyjnej, jak i Komisji Ewaluacji Jednostek Naukowych, ktrej utworzenie przewiduje projekt ustawy o finansowaniu nauki. Powszechnie obowizujcy stanie si trjstopniowy system studiw, co oznacza bdzie, e wszystkie programy dyplomowe bd przypisane do jednego z trzech stopni. Studenci bd mieli moliwo swobodnego ksztatowania cieki edukacyjnej. Zmiana dziedziny studiw (np. pomidzy studiami I i II stopnia) bdzie jednak wizaa si z koniecznoci wykazania si umiejtnociami i wiedz wymagan w nowej dziedzinie. Uczelnie bd mogy wspiera przechodzenie midzy programami i dziedzinami wiedzy organizujc kursy wyrwnawcze. Zostan zniesione studia niestacjonarne w obecnym ksztacie. Uczelnie bd mogy oferowa programy dyplomowe przeznaczone dla studentw pracujcych, jednak programy te bd pod wzgldem zawartoci identyczne z programami dla studiujcych w trybie standardowym z tym, e realizowane w duszym czasie i w bardziej elastycznym harmonogramie (w tzw. trybie przeduonym).

Otwarto
Uczelnie bd zachcane do opracowywania programw dyplomowych odpowiadajcych potrzebom zgaszanym przez instytucje z otoczenia uczelni. Moliwe bdzie rwnie tworzenie wsplnych programw, realizowanych na zlecenie i przy cisej wsppracy z pracodawcami. Promowany bdzie udzia wybitnych praktykw nawet nie posiadajcych stopni akademickich w realizacji programw dyplomowych o charakterze zawodowym. Uruchomiony zostanie program Partnerstwa na rzecz Transferu Wiedzy (PTW), ktrego celem bdzie promocja i uatwianie przepywu wiedzy i innowacji pomidzy uczelniami a gospodark. W systemie pomocy materialnej dla studentw zostan wprowadzone zmiany suce wikszej dostpnoci studiw. Kosztem rezygnacji ze stypendiw za wyniki w nauce zostan zwikszone rodki publiczne na stypendia socjalne. Te pierwsze bd nadal istniay, ale zakada si ich finansowanie wycznie ze rodkw niepublicznych, przez instytucje i osoby prywatne. Stypendia socjalne bd przyznawane i wypacane w ramach systemu pomocy spoecznej, a nie jak to ma miejsce obecnie przez uczelnie.

Mobilno
Dla zapewnienia mobilnoci kadry naukowej proponuje si ustanowienie zasady, e osoby, ktre uzyskay w danej uczelni stopie doktorski, mogyby podj prac w tej uczelni dopiero po co najmniej dwuletniej pracy w innym orodku naukowym. Od osb zatrudnianych lub awansowanych na stanowisko profesora byby wymagany trzyletni sta pracy poza macierzyst uczelni.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

11/149

Wspieranie mobilnoci bdzie obejmowao m.in. utworzenie tzw. dotacji mobilnociowej i finansowanie ze rodkw na nauk stay podoktorskich. Zostanie utworzona Krajowa Agencja Wymiany Akademickiej. Bdzie ona wspiera przyjazdy studentw oraz staystw podoktorskich do Polski. Bdzie te dysponowaa rodkami na granty dla profesorw zagranicznych pragncych w trakcie urlopw naukowych (tzw. sabbatical) naucza lub prowadzi badania w Polsce. Agencja bdzie te prowadzi za granic promocj Polski jako miejsca studiw.

Konkurencja
W nowym systemie finansowym gwn rol bdzie nadal odgrywao finansowanie dziaalnoci uczelni rodkami publicznymi, zwikszy si natomiast w zasadniczy sposb odsetek rodkw, ktre bd przyznawane uczelniom na zasadach konkurencyjnych. Znacznie szerszy ni obecnie dostp do rodkw publicznych uzyskaj przy tym uczelnie niepubliczne. Proponowany system finansowania szkolnictwa wyszego przewiduje w szczeglnoci zniesienie obecnej dotacji stacjonarnej oraz dotacji na dziaalno statutow i badania wasne a w to miejsce: finansowanie dziaalnoci dydaktycznej w formie kontraktowej, przy czym kontrakty bd zawierane z uczelniami wyonionymi w drodze konkursu ofert, w ktrym nacisk bdzie pooony na jako oferowanego ksztacenia; w konkursach bd mogy uczestniczy uczelnie niepubliczne; zawarcie kontraktu na wyksztacenie okrelonej liczby studentw bdzie stanowio gwarancj finansowania ksztacenia studentw rozpoczynajcych studia w danym roku przez cay okres studiw;

przyznawanie uczelniom publicznym dotacji stabilizacyjnej na utrzymanie infrastruktury badawczej i dydaktycznej; dotacje te bd stanowiy niewielk cz przychodw uczelni; finansowanie bada naukowych prowadzonych przez uczelnie w formie konkursw projektw skadanych przez uczelnie akademickie i przez zespoy badawcze z dowolnych uczelni.

Efektywno
W celu zwikszenia efektywnoci zarzdzania strategicznego szkolnictwem wyszym przez pastwo zaproponowano zmiany w kompetencjach organw pastwa: przekazanie Radzie Ministrw prawa powoywania i likwidacji uczelni publicznych; przekazanie ministrowi waciwemu do spraw szkolnictwa wyszego uprawnie do przeksztacania (konsolidacji) uczelni publicznych;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

12/149

trwae powizanie funkcji ministra waciwego do spraw szkolnictwa wyszego i ministra waciwego do spraw nauki; przyznanie ministrowi waciwemu do spraw szkolnictwa wyszego praw do elastycznego gospodarowania rodkami budetu pastwa przeznaczonymi na finansowanie dziaalnoci dydaktycznej i naukowo-badawczej uczelni; rozszerzenie kompetencji Pastwowej Komisji Akredytacyjnej, nowe zadania Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego oraz utworzenie przy Ministrze Rady Konsultacyjnej ds. Prognozowania Potrzeb Edukacyjnych. Niezbdnym warunkiem efektywnego wykorzystania kadry naukowo-dydaktycznej s zmiany systemu pac, ktre pozwol powiza poziom wynagrodzenia ze stopniem i jakoci realizacji zada dydaktycznych i badawczych. Bardziej efektywne wykorzystanie zasobw materialnych i kadrowych przez uczelnie bdzie moliwe rwnie dziki wprowadzeniu uzupeniajcego semestru wakacyjnego. W uczelniach publicznych zostan wprowadzone procedury kontrolingu strategicznego i finansowego. Zostan te wprowadzone zintegrowane systemy informatyczne wspomagajce zarzdzanie kluczowymi obszarami dziaania uczelni.

Przejrzysto
W uczelniach publicznych zostan rozdzielone funkcje nadzoru wacicielskiego, zarzdzania uczelni oraz przedstawicielstwa spoecznoci akademickiej przez ukonstytuowanie ustroju uczelni polegajcego na wspdziaaniu nastpujcych organw: rady powierniczej, kolegium rektorskiego, senatu akademickiego, rady pracowniczej i samorzdu studentw. Rada powiernicza ma skada si z przedstawiciela Ministra oraz czonkw wyonionych przez senat uczelni, wadze samorzdu terytorialnego i organizacje reprezentujce przedsibiorcw. W formowaniu rad bdzie brao udzia rodowisko akademickie za porednictwem Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego. Do zada rad powierniczych bdzie naleao m.in. nadawanie statutu uczelni oraz powoywanie i odwoywanie czonkw kolegium rektorskiego. Rozszerzone zostan obowizki informacyjne Ministerstwa, PKA, KEJN oraz uczelni, m.in. w zakresie podawania do publicznej wiadomoci informacji o dziaalnoci uczelni oraz o ocenach tej dziaalnoci. Zostanie wprowadzony oglnopolski system rekrutacji i rejestr studentw, ktrego celem bdzie gromadzenie danych o sfinansowanych publicznie studiach, ktre odby a dana osoba i pomocy materialnej, ktr otrzymaa w czasie studiw. Zostan rwnie wprowadzone przejrzyste zasady polityki kadrowej, powikszajce autonomi uczelni w zakresie okrelania wymaga kwalifikacyjnych na poszczeglne stanowiska, a take wymaganie ogaszania konkursw na stanowiska profesorskie w portalu internetowym Ministerstwa.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

13/149

System finansowania, podsumowanie strategii, uwarunkowania realizacji


Gwnym zadaniem systemu finansowania szkolnictwa wyszego jest podzia rodkw finansowych w sposb gwarantujcy z jednej strony wykonanie okrelonych zada dydaktycznych i badawczych, z drugiej za wykorzystanie rodkw zgodnie z rachunkiem ekonomicznym. Przyjto zaoenie, e rodki publiczne pozostan podstawowym rdem finansowania szkolnictwa wyszego. Z budetu pastwa bd wypacane uczelniom trzy gwne rodzaje dotacji: stabilizacyjna, dydaktyczna i naukowa. Bd te przyznawane dotacje celowe, na przykad na wspieranie mobilnoci, inwestycje, czy pomoc materialn dla studentw. W porwnaniu ze stanem obecnym zostanie zwikszony udzia rodkw przyznawanych na zasadzie konkursw. Podsumowaniem prezentacji strategii jest rozdzia powicony docelowemu schematowi organizacyjnemu sektora szkolnictwa wyszego. W kocowej czci dokumentu omwiono najwaniejsze uwarunkowania dotyczce realizacji strategii harmonogram dziaa, niezbdne ramy prawne, projekcj finansow oraz analiz adekwatnoci zaproponowanych dziaa do sformuowanych celw strategicznych. Prognoza moliwoci finansowania przewiduje, realna warto wydatkw publicznych na szkolnictwo wysze bdzie w roku 2020 o 42% wysza ni w roku 2008, w tym warto publicznych nakadw na dziaalno dydaktyczn wzronie o 32%, a nakadw na dziaalno naukowo-badawcz o 206%. W zreformowanym systemie szkolnictwa wyszego udzia studentw, ktrych studia bd finansowane rodkami publicznymi znaczco wzronie przewiduje si, e w 2020 roku a 61,4% studentw bdzie mogo skorzysta z bezpatnych studiw (w porwnaniu z ok. 40% obecnie). Jednoczenie istotnie wzronie poziom finansowania przypadajcego na jednego studenta. wiadczy to o tym, e gwatowne zmniejszenie liczby studentw, ktre nastpi w najbliszych latach z przyczyn demograficznych, cho stawia przed uczelniami powane wyzwania, jest zarazem szans na wdroenie wanych reform.

Konsultacje
I wersja Strategii zostaa poddana szerokim konsultacjom, do ktrych zaproszono zarwno indywidualne osoby, jak i instytucje. W obecnej wersji Strategii wzito pod uwag opinie nie tylko rodowisk akademickich, ale rwnie tych, dla ktrych system szkolnictwa wyszego ma dziaa od modziey i studentw do przedsibiorcw i samorzdowcw. Wrd kilkudziesiciu konsultowanych osb byli m.in.: byy premier, prezes Telekomunikacji Polskiej, prezes Narodowego Banku Polskiego, prezes Giedy Papierw Wartociowych, prezes Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, a take Polacy pracujcy na renomowanych uczelniach i w jednostkach naukowych za granic, w tym zrzeszeni w Forum Integracyjnym Academicus Poloniae. Konsultowane instytucje obejmoway m.in. wybrane uczelnie wysze i instytuty badawcze, organizacje studenckie, Pastwow Komisj Akredytacyjn, Narodowe Centrum Bada i Rozwoju, Konfederacj Pracodawcw Polskich, czy Naczeln Organizacj Techniczn. Uwzgldniono rwnie uwagi i opinie zgaszane za porednictwem specjalnie w tym celu zaprojektowanej strony internetowej: http://www.uczelnie2020.pl, a take ankiety wypenianej za porednictwem Internetu.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

14/149

2.

Zewntrzne uwarunkowania rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce

2.1. Zewntrzne uwarunkowania rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce to zestaw czynnikw spoza polskiego systemu szkolnictwa wyszego, ktre w najbliszej przyszoci bd w sposb istotny oddziaywa na jego funkcjonowanie, w niektrych za aspektach wrcz je determinowa. W niniejszym rozdziale omwione zostan: wiatowe i europejskie trendy w szkolnictwie wyszym, cele rozwojowe Polski oraz uwarunkowania demograficzne, gospodarcze, finansowe, kulturowe, polityczne i prawne.

wiatowe trendy w szkolnictwie wyszym1


2.2. W minionych dekadach nastpi znaczny wzrost liczby studentw na wiecie. O ile w 1970 r. na wiecie studiowao ok. 28,5 miliona osb, to w 2005 r. ju prawie 140 milionw, a dwa lata pniej ponad 150 milionw osb. Coraz powszechniejszy staje si udzia okoo poowy populacji w wieku od 19 do 24 lat w ksztaceniu na poziomie wyszym. W wielu krajach OECD poziom ten zosta ju wyranie przekroczony, a w niektrych z nich bdzie nadal rs. 2.3. Zwiksza si liczba mobilnych studentw, pobierajcych nauk poza ojczystym krajem. W 2006 r. byo ich 2,9 miliona, z czego a trzy czwarte studiowao w zaledwie siedmiu krajach, przede wszystkim anglojzycznych. Rozwijaj si rwnie midzynarodowe programy wymiany studentw i kadry, a wiele uczelni prowadzi aktywnie polityk pozyskiwania studentw i kadry akademickiej w skali globalnej. 2.4. Akademickie badania naukowe staj si coraz bardziej umidzynarodowione. W ostatnich dwudziestu latach dwukrotnie wzrosa liczba wsplnych publikacji midzynarodowych autorw pochodzcych z rnych krajw. Wzrs rwnie poziom finansowania bada z funduszy midzynarodowych (w tym z budetu Unii Europejskiej). Inn istotn tendencj jest rosnca rola rankingw midzynarodowych, ktre w duym stopniu opieraj si na kryteriach badawczych. Prowadzi to do wzrostu globalnej konkurencji w zakresie bada naukowych. 2.5. Ronie udzia rodkw prywatnych w rodkach przeznaczanych na badania naukowe i na ksztacenie. W latach 19952005 czny udzia publicznego finansowania szkolnictwa wyszego w krajach OECD spad z 80% do 74%, zmniejszajc si w 22 z 28 krajw, dla ktrych dostpne byy dane2.

Zob. Higher Education to 2030, Vol. 1: Demography, OECD, Pary 2008, Tertiary Education for the Knowledge Society, Vol. 1, OECD, Pary 2008, Higher Education to 2030, Vol. 2: Globalisation, OECD, Pary 2009 oraz Education at a Glance 2009, OECD, Pary 2009. 2 Salmi J., Scenarios for Financial Sustainability of Tertiary Education [w:] Higher Education to 2030,Vol. 2, Globalization, OECD, Pary 2009, s. 270.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

15/149

2.6. Nastpuje wzrost znaczenia mechanizmw rynkowych w zarzdzaniu szkolnictwem wyszym. Obok tradycyjnych dotacji, wykorzystywane s modele alokacji funduszw oparte na wynikach i na konkurencji. Wzrost znaczenia finansowania bada naukowych opartego na takim wanie modelu jest odzwierciedleniem globalnego denia do wikszej rozliczalnoci, skutecznoci i efektywnoci uczelni. 2.7. Zwikszona autonomia uczelni idzie w parze z mocniejszymi systemami zapewniania jakoci, opartymi na krajowych agencjach zapewniania jakoci i systemach akredytacyjnych. 2.8. W UE i OECD silne s trendy profesjonalizacji zarzdzania uczelniami, w tym zwikszania roli zewntrznych interesariuszy. W wielu krajach (np. w Austrii, Danii, Czechach, Finlandii, Portugalii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii) dokonao si lub wanie si dokonuje przejcie od samorzdowych nominacji do powoywania wadz uczelni przez rady powiernicze na podstawie przeprowadzonego konkursu.

Europejska Przestrze Badawcza


2.9. Europejska Przestrze Badawcza (European Research Area, ERA) powstaje w cisym powizaniu z prezentowan w ostatniej dekadzie przez Komisj Europejsk tzw. Europejsk Agend Modernizacyjn Uniwersytetw, ktra stanowi obecnie kluczowy element unijnej Strategii Lizboskiej. Trzy najwaniejsze obszary reform w ramach tej agendy to: reforma programw ksztacenia, ustroju uczelni oraz finansowania szkolnictwa wyszego. 2.10. Funkcjonowanie ERA okrelaj nastpujce zasady3:

przepyw wykwalifikowanej kadry naukowej pomidzy instytucjami, dziedzinami naukowymi, sektorami gospodarki i krajami; zintegrowana infrastruktura naukowo-badawcza, zorganizowana w sie i eksploatowana w ramach wsplnych przedsiwzi europejskich; instytucje naukowo-badawcze, dziaajce w ramach efektywnej wsppracy sektora publicznego i prywatnego, stanowice trzon klastrw badawczych i innowacyjnych; skoordynowane programy i priorytety naukowo-badawcze. 2.11. Przepyw kadry naukowej pomidzy europejskimi instytucjami, dziedzinami naukowymi, sektorami gospodarki i krajami ma by stymulowany przez jednolity rynek pracy o rwnych, atrakcyjnych warunkach zatrudnienia, bez przeszkd natury finansowej czy administracyjnej. 2.12. Przepyw wiedzy w ramach Europejskiej Przestrzeni Badawczej ma obejmowa atwy dostp do publicznej bazy wiedzy, proste i zharmonizowane regulacje dotyczce praw wasnoci

Green Paper. The European Research Area: New Perspectives, Komisja Europejska, Bruksela 2007.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

16/149

intelektualnej oraz wsplnie wypracowane zasady transferu wiedzy i wsppracy pomidzy publicznym sektorem naukowym a sektorem przedsibiorstw. 2.13. Zakada si silne powizanie instytucji naukowo-badawczych w Unii Europejskiej z yciem spoecznym i gospodarczym regionw, w ktrych funkcjonuj oraz ich systematyczn wspprac z sektorem przedsibiorstw. 2.14. Wyrazem koordynacji programw badawczych i ustanowienia wsplnych priorytetw naukowo-badawczych powinno by przeznaczanie, w ramach wsplnych programw na poziomie europejskim, znaczcych nakadw publicznych na badania naukowe uwzgldniajce wsplne priorytety krajw Unii Europejskiej. 2.15. Zasada tzw. zmiennej geometrii4 udziau w poszczeglnych programach europejskich moe prowadzi do koncentracji bada naukowych w najbardziej rozwijajcych si krajach i regionach, a tym samym zwikszy dysproporcje w zakresie rozwoju nauki pomidzy poszczeglnymi krajami UE.

Europejski Obszar Szkolnictwa Wyszego


2.16. Kierunki Procesu Boloskiego, ktry ma prowadzi do powstania Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyszego, wyznaczaj przyjmowane co dwa lata komunikaty z konferencji europejskich ministrw odpowiedzialnych za szkolnictwo wysze5. 2.17. Niezbdne reformy systemw szkolnictwa wyszego pozostaj silnie osadzone w europejskich wartociach autonomii uczelni, wolnoci akademickiej i rwnoci spoecznej. W komunikacie ministerialnym przyjtym w Leuven w 2009 r. za priorytety szkolnictwa wyszego na najblisze lata (do roku 2020) uznano: rwny dostp do szkolnictwa wyszego i moliwo ukoczenia studiw spoeczno studentw uczelni powinna odzwierciedla rnorodno populacji europejskich; uczenie si przez cae ycie jako integralna cz systemw edukacji; elastyczne cieki uczenia si, studia w niepenym wymiarze oraz uczenie si w rodowisku pracy; opracowanie Krajowych Ram Kwalifikacji i odniesienie ich do Europejskich Ram Kwalifikacji; spjne i przejrzyste praktyki dotyczce uznawania kwalifikacji na poziomie szkolnictwa wyszego; wyposaenie studentw w zaawansowan wiedz, umiejtnoci i kompetencje, jakich potrzebuj przez cae swoje ycie zawodowe;

Zob. Grosse T. G., Ekspertyza Instytutu Spraw Publicznych na temat: Zielonej Ksigi: Europejska przestrze badawcza nowe perspektywy, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2008. 5 The Bologna Process 2020 The European Higher Education Area in the New Decade, 2829 Kwiecie 2009.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

17/149

doradztwo zawodowe i praktyki zawodowe wbudowane w programy studiw; konieczno cigej reformy programw i doskonalenie efektw ksztacenia; ksztacenia ukierunkowanej na okrelenie

otwarto w wymiarze midzynarodowym i umidzynarodowienie dziaa uczelni; zwikszenie poziomu mobilnoci w ramach Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyszego; moliwo przenoszenia w caoci stypendiw i poyczek studenckich zacignitych w jednym kraju do innego kraju; atrakcyjne warunki pracy i cieki awansu zawodowego oraz otwarta midzynarodowa rekrutacja dla kadry; ujednolicone oglne warunki dostpu do przenoszenia ubezpiecze spoecznych i uprawnie emerytalnych; priorytet dla finansowania szkolnictwa wyszego rodkami publicznymi, przy jednoczesnym poszukiwaniu nowych i zrnicowanych rde oraz metod finansowania; inwestycje publiczne w szkolnictwie wyszym; proces zbierania i opracowywania rzetelnych danych i wskanikw pozwalajcych mierzy postpy Procesu Boloskiego.

Cele rozwojowe kraju


2.18. Strategia rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce powinna by zgodna z dugookresowymi celami rozwojowymi Polski. Przegld kluczowych dokumentw strategicznych o zasigu oglnokrajowym i regionalnym pozwala wyodr bni zestaw celw rozwojowych, ktre s relatywnie spjne midzy analizowanymi dokumentami6. Przedstawia je zamieszczony poniej schemat.

Przeanalizowane dokumenty o zasigu oglnokrajowym to: Raport Polska 2030, Strategia Rozwoju Kraju na lata 20072015, Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013, Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013, Program Operacyjny Kapita Ludzki, Kierunki Zwi kszania Innowacyjnoci Gospodarki na lata 20072013, Strategia Rozwoju Spoecze stwa Informacyjnego w Polsce do roku 2013, Krajowy Program Reform na lata 2008-2011, Raport o Kapitale Intelektualnym Polski, Wyniki Narodowego Programu Foresight Polska 2020. Analizie poddane zostay rwnie 53 dokumenty regionalne. Dla kadego wojewdztwa analiza obj a strategi rozwoju wojewdztwa, strategie innowacji oraz regionalne programy operacyjne. Ponadto, przeanalizowano pi regionalnych strategii rozwoju spoecze stwa informacyjnego.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

18/149

Kapita intelektualny

Sprawne pa stwo

(1) Wsparcie dzia alno ci Polakw jako (1) Poprawa jako ci wykszta cenia Polakw, przedsi biorcw, pracownikw i obywateli dopasowanie ich umiejtno ci do wyzwa XXI poprzez odpowiednie regulacje, wysok jako wieku: rozwoju spo ecze stwa informacyjnego, us ug publicznych i rozwj partnerstwa potrzeb zglobalizowanego rynku pracy, budowy (2) Podniesienie efektywno ci wykorzystania kapita u spo ecznego rodkw publicznych m. in. poprzez rozwj (2) Zwi kszenie aktywno ci zawodowej poprzez e-administracji, modernizacj procesw odpowiednie bod ce: upowszechnienie life-long zarz dzania, racjonalizacj wydatkw i life-wide learning oraz elastycznych form (3) Rozwj planowania strategicznego i zatrudnienia , modernizacja systemu konsekwentna realizacja celw strategicznych na podatkowego i zabezpieczenia spo ecznego, poziomie kraju i regionw podniesienie skuteczno ci aktywnych polityk rynku pracy, Spjny rozwj regionw aktywizacja zawodowa seniorw Wyrwnanie szans rozwojowych osb z rnych obszarw dzi ki systemowi edukacji, dost powi do infrastruktury, bod com do aktywno ci zawodowej i spo ecznej oraz zwi kszeniu mobilno ci

(1) Wzrost innowacyjno ci przedsi biorstw, zwi kszenie udzia u zaawansowanej technologicznie produkcji i us ug w PKB i w eksporcie (2) Zwi kszenie konkurencyjno ci (w tym szczeglnie mi dzynarodowej) nauki polskiej i wzrost jej wkadu w rozwj gospodarczy kraju (3) Rozwj systemu zewn trznego finansowania (ze rde prywatnych i publicznych) dzia alnoci innowacyjnej przedsi biorstw

(1) Dostosowanie infrastruktury teleinformatycznej i transportowej do potrzeb gospodarki opartej na wiedzy w XXI w. (w relacjach Polska wiat oraz centra rozwojowe

peryferie) (2) Zagwarantowanie ci g o ci i wystarczalnoci dostaw energii z uwzgl dnieniem ogranicze wynikaj cych z uwarunkowa polityki ochrony klimatu (3) Wsparcie rozwoju infrastruktury dla innowacji: powi za sieciowych przedsi biorstw, o rodkw nauki i instytucji us ugowych wspieraj cych dzia alno innowacyjn

Innowacyjna gospodarka

Infrastruktura

Zestawienie spjnych celw dokumentw strategicznych


rdo: opracowanie wasne.

rozwojowych

wynikajcych

krajowych

regionalnych

2.19. Wizja Polski wynikajca z przedstawionego schematu stawia przed szkolnictwem wyszym wiele wyzwa. Sprostanie tym wyzwaniom wymaga szerokiego zestawu dziaa, w tym koordynacji polityki prowadzonej na rnych szczeblach, obejmujcej nie tylko sektor szkolnictwa wyszego. Na podstawie przegldu midzynarodowej literatury powiconej analizie wpywu szkolnictwa wyszego na poszczeglne obszary rozwoju krajw, mona zestawi nastpujc list kluczowych wyzwa i dziaa dla szkolnictwa wyszego:

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

19/149

Kapita intelektualny Zapewnienie wystarczajcej iloci wyedukowanej siy roboczej, ktrej rola bdzie rosa wraz z rozwojem gospodarki opartej na wiedzy. Zaangaowanie w rozwj ksztacenia ustawicznego, co bdzie istotne nie tylko ze wzgldu na realizacj celw strategicznych kraju w zakresie budowy kapitau intelektualnego i aktywizacji osb starszych, lecz take z powodu zmieniajcej si struktury demograficznej spoeczestwa. Sprawne pastwo Realizacja celw wynikajcych bezporednio z koncepcji tzw. sprawnego pastwa, zwaszcza przez publiczn cz sektora szkolnictwa wyszego. Niezalenie od skali bezporedniego zaangaowania pastwa w zarzdzanie i finansowanie szkolnictwa wyszego, oznacza to7: wiadczenie wysokiej jakoci usug w obszarze edukacji, bada oraz innych usug publicznych (np. doradztwo, opieka lekarska i weterynaryjna, upowszechnianie wiedzy przez rozwj bibliotek, otwarte wykady, itp.); zarzdzanie szkolnictwem wyszym prowadzce do efektywnego kosztowo wykorzystania rodkw publicznych; aktywne uczestnictwo szkolnictwa wyszego w realizacji strategicznych celw rozwoju kraju i poszczeglnych regionw.

Innowacyjna gospodarka Wsparcie wykorzystania wiedzy w dziaalnoci gospodarczej i spoecznej poprzez rozwijanie kapitau ludzkiego oraz budowanie fundamentw, rozpowszechnianie, gromadzenie i przechowywanie wiedzy8. Reorientacja czci prowadzonych prac badawczo-rozwojowych na zastosowania komercyjne oraz zacienienie wsppracy uczelni z sektorem przedsibiorstw i z sektorem publicznym w zakresie prowadzenia i finansowania bada. Zapewnienie wiatowego poziomu prowadzonych przez szkolnictwo wysze bada naukowych, poparte wysok liczb publikacji zagranicznych w renomowanych czasopismach. Infrastruktura Udzia w tworzeniu infrastruktury badawczo-rozwojowej, w tym regionalnej infrastruktury dla innowacji. Zapewnienie odpowiedniej poday absolwentw o kwalifikacjach wymaganych do tworzenia i utrzymania infrastruktury, nie tylko badawczo-rozwojowej, lecz take teleinformatycznej, energetycznej, transportowej itp.

Analiz r nych aspektw zarzdzania szkolnictwem wyszym z perspektywy rnych wizji funkcjonowania sektora publicznego przedstawia opracowanie Ferliego, Musselina i Andresani, The steering of higher education systems: a public management perspective, European Science Foundation, 2007. 8 OECD, Tertiary education for the knowledge society , Vol.2, OECD, Pary 2008.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

20/149

Spjny rozwj regionw Wsparcie budowy potencjau regionu w zakresie kapitau intelektualnego i innowacyjnoci, m.in. poprzez tworzenie i transfer wiedzy, wypenianie luk w poday siy roboczej, budowanie relacji pozaregionalnych, budowanie marki regionu i kraju w wiecie, przyciganie kapitau ludzkiego i fizycznego, wsparcie rozwoju kulturalnego regionu. Oferowanie moliwie szerokiego i dopasowanego do potrzeb lokalnych wachlarza us ug publicznych, np. doradztwa w kwestiach prawnych zwizanych z rynkiem pracy oraz przedsibiorczoci, wiadczenie tradycyjnych usug, np. w zakresie opieki lekarskiej i weterynaryjnej, upowszechnianie wiedzy przez biblioteki, otwarte wykady itp., a take przez wsparcie wadz lokalnych w zakresie rozwoju infrastruktury i ochrony rodowiska (opracowywanie ekspertyz, upowszechnianie dobrych praktyk itp.).

Uwarunkowania demograficzne
2.20. Polska stoi w obliczu bardzo istotnych zmian demograficznych. W latach 20082020 liczba osb w grupie wiekowej 1824 lata, a wic w tradycyjnym wieku studenckim spadnie o okoo 1,5 miliona, a wic o ok. 36%. 2.21. Bezporednim efektem zmian demograficznych bdzie spadek liczby studentw: jeli wskaniki skolaryzacji pozostan na obecnym poziomie, to do 2020 r. moliwy jest spadek liczby studentw nawet o 600800 tysicy w porwnaniu z sytuacj obecn.
40% 30% 20% 10% 0% -10% -20% -30% -40% -50%
D N ani a or w eg Sz ia w ec ja H ol an di a U Au SA st ra li Fr a an c W ja o ch I rl y an d M ia ek sy Au k st W ria lk .B ry t. Be lg i N a ie m c Fi nl y an d Cz i a ec hy G re c J a ja p H onia is zp an ia W g S r ow y ac Ko j re a a P d Po . ls ka

2015

2020

2025

Prognoza liczby studentw w 2015, 2020 i 2025 r. w wybranych krajach OECD przy zaoeniu staej stopy partycypacji (zmiana w % w stosunku do 2005 r.)
rdo: Higher Education to 2030, Vol. 1, OECD, Pary, 2008.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

21/149

2.22. Jednoczenie procesy demograficzne bd wpywa na sektor szkolnictwa wyszego w sposb poredni: starzenie si spoeczestwa bdzie sprzyjao ograniczaniu finansowania szkolnictwa wyszego ze rodkw publicznych (wypieranie przez inne kategorie wydatkw charakteryzujcych si wiksz bezporedni uytecznoci z punktu widzenia osb starszych) i ze rodkw prywatnych; OECD szacuje, e w efekcie dziaania czynnikw demograficznych czne wydatki na szkolnictwo wysze w Polsce spadn w 2020 r. do 1,1% PKB wobec 1,6% w 2005 r.; odsetek osb z wyszym wyksztaceniem w grupie osb w wieku 2564 lata zwikszy si w Polsce z 17% w roku 2005 do 2530% w roku 2025, co moe doprowadzi do spadku popytu na ksztacenie w szkoach wyszych; wzrost udziau osb starszych w populacji doprowadzi do istotnych zmian w strukturze konsumpcji, a tym samym w strukturze popytu na si robocz oraz w efekcie w strukturze popytu na ksztacenie na poszczeglnych kierunkach studiw. 2.23. Spadek liczby studentw ograniczy popyt uczelni na nauczycieli akademickich. Wedug OECD utrzymanie w 2020 r. w Polsce relacji liczby studentw do liczby etatw nauczycieli akademickich na poziomie z 2005 r. oznaczaoby konieczno redukcji liczebnoci kadry o 23 26%. Dodatkowym niekorzystnym skutkiem ograniczonego popytu na kadr akademick bdzie jej szybkie starzenie si.

Uwarunkowania gospodarcze
2.24. Porwnanie gospodarki Polski z gospodarkami innych krajw Unii Europejskiej wskazuje, e jeli Polska chce nadrobi dystans gospodarczy dzielcy j od krajw bogatszych, bdzie musiaa istotnie zwikszy innowacyjno gospodarki. Dotyczy to zwaszcza maych i rednich przedsibiorstw, ktrych rola w tym zakresie bdzie w przyszoci rosn. W nadchodzcych latach mona spodziewa si wzrostu zatrudnienia w usugach opartych na wiedzy oraz zaawansowanych technologicznie sektorach przemysu, gdy obecnie struktura gospodarki polskiej odbiega w tym zakresie od struktury krajw rozwinitych. W efekcie naley oczekiwa istotnych zmian na rynku pracy w Polsce, w tym znacznego wzrostu popytu na pracownikw o wysokich kwalifikacjach i umiejtnociach szybkiego pozyskiwania wiedzy. 2.25. Jeli polskie uczelnie chc korzysta z efektw transformacji w kierunku gospodarki opartej na wiedzy, bd musiay rozwin umiejtno wsppracy z przedsibiorstwami. Wsppraca ta powinna obejmowa nie tylko prace badawczo-rozwojowe o zastosowaniach komercyjnych, lecz take wsplne (z zainteresowanymi przedsibiorstwami) konkurowanie o rodki na B+R, a take dostrzeganie i wykorzystywanie szans wynikajcych ze wspierania rozwoju nowych firm z nowoczesnych sektorw we wczesnej fazie ich rozwoju. Analizy prowadzone dla innych krajw wskazuj, e w rozwinitych gospodarkach opartych na wiedzy uczelnie peni te role, stanowic naturalne centrum procesu innowacyjnego, w szczeglno ci dla maych i rednich przedsibiorstw ulokowanych w tych samych regionach.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

22/149

2.26. Trendy w zakresie zmian oczekiwanych przez rynek kwalifikacji pracownikw tworz istotne wskazania dla szkolnictwa wyszego. Dostosowanie poday i jakoci ksztacenia do prognozowanych wymaga rynku pracy moe przynie dodatkowe korzyci w postaci zmniejszenia skali spadku popytu na ksztacenie na poziomie wyszym, wynikajcej np. z uwarunkowa demograficznych. Obserwowane i prognozowane tendencje pozwalaj rwnie uzasadni, dlaczego celem ksztacenia na poziomie wyszym, obok czysto specjalistycznych kompetencji, powinno by rozwijanie osobowoci modych ludzi, pobudzanie ich kreatywnoci, rozszerzanie horyzontw i wyposaanie w wiedz pozwalajc na rozumne funkcjonowanie w zoonym wiecie i szybkie przystosowywanie si do nowych, trudnych do przewidzenia warunkw, w tym wielokrotn zmian zawodu.

Perspektywy finansowania szkolnictwa wyszego


2.27. Gwnym rdem finansowania szkolnictwa wyszego w Polsce s rodki publiczne. Finansowanie szkolnictwa wyszego z budetu pastwa odbywa si przez okrelenie globalnej kwoty wydatkw, ktre s nastpnie rozdysponowywane midzy uczelnie wedug przyjtych zasad, opisanych w ustawach i rozporzdzeniach. 2.28. Moliwoci wzrostu ograniczone, bowiem: obcienia budetu wydatkami na szkolnictwo wysze s

aktualna sytuacja finansw publicznych wymaga podjcia pilnych i zdecydowanych dziaa majcych na celu powstrzymanie narastania dugu publicznego, co prowadzi bdzie do koniecznoci ograniczania wydatkw publicznych, podnoszenia podatkw lub zastosowania kombinacji tych dwch dziaa9; w wyniku dziaania czynnikw demograficznych naley oczekiwa istotnego spadku liczby studentw w Polsce w najbliszych latach; oznacza to bdzie, e nawet w przypadku utrzymywania w przyszoci finansowania szkolnictwa wyszego na tym samym poziomie, nakady w przeliczeniu na jednego studenta bd rosy; prognozowany spadek liczby studentw wpynie rwnie na spadek przychodw z czesnego.

Komisja Europejska zadaa od Polski, by do 2012 r. deficyt sektora finansw publicznych zredukowany zosta do wymaganego prawem europejskim poziomu 3% PKB. Wedug prognoz Eurostatu z jesieni 2009 r., deficyt sektora finansw publicznych w Polsce wynis w 2009 r. ok. 6,4% PKB i przy braku zdecydowanych dziaa w latach 2010-2011 osignie 7,5-7,6% PKB. W efekcie d ug publiczny wzronie z 51,7% PKB w 2009 r. do ponad 60% w 2011 r., a wic przekroczy prg okrelony przez Konstytucj RP.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

23/149

Uwarunkowania kulturowe i polityczne


2.29. Prowadzone przez CBOS od 1993 r. badania aspiracji i motywacji edukacyjnych Polakw10 pokazuj, e niezmiennie wymienianym na pierwszym miejscu powodem kontynuowania nauki na poziomie wyszym przez przedstawicieli wszystkich grup spoeczno-demograficznych s szanse na wysokie zarobki. Ponadto, osoby o wysokim poziomie wyksztacenia, czciej doceniaj rol niezalenoci, samodzielnoci, a take prestiu spoecznego, jaki wie si z poszerzaniem wiedzy i doskonaleniem umiejtnoci. 2.30. W latach 19932009 znaczco zmalay rnice midzy aspiracjami edukacyjnymi mieszkacw wsi i miast rnej wielkoci. Jeszcze na pocztku lat dziewidziesitych XX wieku wyszego wyksztacenia pragna dla swoich dzieci zaledwie ponad poowa badanych yjcych na wsi i wikszo mieszkacw miast. Dzi natomiast relacje te s zblione. Jednak nadal najbardziej przekonane o wartoci wyksztacenia s osoby zajmujce najwysz pozycj spoeczno-ekonomiczn. Im nisze wyksztacenie, pozycja zawodowa, dochody i warunki materialne, tym mniejsza jest warto przypisywana edukacji. 2.31. Najwaniejszym uwarunkowaniem politycznym dla realizacji strategii rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce jest zakres politycznej akceptacji dla reform. Na podstawie stanowisk i opinii kluczowych osb w tym procesie mona stwierdzi, e: istnieje powszechna zgoda, co do koniecznoci dokonania gruntownych zmian w polskim szkolnictwie wyszym, w szczeglnoci w zakresie podniesienia jakoci dydaktyki i bada, wprowadzenia mechanizmw konkurencji, ale rwnie wsppracy pomidzy uczelniami i otoczeniem spoeczno-gospodarczym, a take silniejszego ni do tej pory powizania systemu finansowania z jakoci dziaalnoci dydaktycznej i badawczej; nie ma natomiast zgody na zwikszanie roli bezporedniego udziau studentw w finansowaniu szkolnictwa wyszego, o czym mog wiadczy wypowiedzi przedstawicieli rzdu i partii politycznych. Trudno jest przewidywa, w jaki sposb uwarunkowania te bd si zmieniay do 2020 roku, a wic w perspektywie obowizywania strategii. Kluczowe znaczenie bd miay wybory prezydenckie w latach 2010 i 2015 oraz wybory parlamentarne, z ktrych najblisze odbd si w 2011 r.

10

Aspiracje i motywacje edukacyjne Polakw w latach 19932009,CBOS, Warszawa 2009.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

24/149

Uwarunkowania prawne
Uwarunkowania konstytucyjne
2.32. Dla tworzenia i wdraania zmian systemu szkolnictwa wyszego podstawowe znaczenie maj regulacje rozdziau II Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Wolnoci, prawa i obowizki czowieka i obywatela. Na pierwszy plan wysuwa si tu zasada, e nauka w szkoach publicznych jest bezpatna, z zastrzeeniem, i ustawa moe dopuci wiadczenie niektrych usug edukacyjnych przez publiczne szkoy wysze za odpatnoci. Nie mona cile okreli poziomu, od ktrego zakres wyjtkw od zasady bezpatnej nauki w szkoach wyszych zostanie uznany za sprzeczny z ogln zasad. W przypadku wtpliwoci rozstrzyga tu bdzie dopiero Trybuna Konstytucyjny. 2.33. Art. 70 ust. 5 Konstytucji stanowi, e zapewnia si autonomi szk wyszych na zasadach okrelonych w ustawie. Brzmienie tego przepisu pozwala na ustawowe ograniczenie samodzielnoci uczelni, jednak tak jak w przypadku kwestii odpatnoci za studia zakres ogranicze nie moe zaprzeczy generalnej zasadzie autonomii uczelni. 2.34. W art. 70 ust. 1 Konstytucja gwarantuje prawo do nauki, a w art. 73 wolno bada naukowych oraz ogaszania ich wynikw, a take wolno nauczania, przy czym zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolno ci i praw mog by ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy s konieczne w demokratycznym pastwie dla jego bezpieczestwa lub porzdku publicznego, bd dla ochrony rodowiska, zdrowia i moralnoci publicznej albo wolnoci i praw innych osb. Ograniczenia te nie mog narusza istoty wolnoci i praw. Zasada ta odnosi si tak do prawa do nauki, jak i prawa do bada naukowych, prawa ogaszania ich wynikw oraz wolnoci nauczania. 2.35. Przy tworzeniu systemu szkolnictwa wyszego, ustroju uczelni i innych jednostek edukacyjnych konieczne jest rwnie uwzgldnienie takich przepisw Konstytucji, jak: art. 51 dotyczcy ogranicze zbierania informacji osobowych i ich przetwarzania; art. 52 zapewniajcy wolno poruszania si i wyboru miejsca zamieszkania i pobytu; art. 54 zapewniajcy wolno i rozpowszechniania informacji; wyraania swoich pogldw oraz pozyskiwania

art. 61 gwarantujcy dostp do informacji publicznej. 2.36. Z punktu widzenia twrczoci naukowej, nauczania, publikowania oraz wynikw bada naukowych i ich rozpowszechniania, istotne jest te gwarantowane przez art. 64 ust. 1 Konstytucji prawo do wasnoci i innych praw majtkowych, a wic i praw autorskich, a take innej wasnoci intelektualnej. Ustp 3 w art. 64 stanowi, e wasno moe by ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa wasnoci.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

25/149

2.37. Na wadze publiczne naoono (w art. 70 ust. 4) obowizek zapewnienia obywatelom powszechnego i rwnego dostpu do wyksztacenia. Ten sam przepis stanowi dalej, i w celu zapewnienia rwnego dostpu do wyksztacenia wadze publiczne tworz wspieraj systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniw i studentw. Przepis ten zobowizuje do stworzenia systemu pomocy materialnej, lecz niesuszna byaby interpretacja zawajca obowizki wadz publicznych zwizane z koniecznoci zapewnienia powszechnego i rwnego dostpu do wyksztacenia tylko do obowizku finansowania pomocy materialnej. 2.38. W wyroku z dnia 2 lipca 2001 r.11 Trybuna Konstytucyjny uzna, e zrnicowanie prawa do pomocy materialnej (ze strony pastwa) dla studentw studiw dziennych i zaocznych nie jest niezgodne z Konstytucj. 2.39. W uzasadnieniu wyroku z dnia 5 padziernika 2005 r.12 Trybuna Konstytucyjny stwierdzi, e dopuszczenie przez pastwo rnych form prawnych ksztacenia w adnym razie nie moe by odczytywane jako krok w kierunku wprowadzenia nierwnoci obywateli wobec prawa, a co wicej, dywersyfikacja usug edukacyjnych, zarwno z punktu widzenia charakteru podmiotw wiadczcych te usugi, jak i charakteru studiw (licencjackie, inynierskie, magisterskie), prowadzi do znacznego rozszerzenia moliwoci zdobycia wyksztacenia przez osoby o rnych zainteresowaniach i poziomie intelektualnym. 2.40. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 lipca 2005 r.13, Trybuna Konstytucyjny stwierdzi, e oczekiwanie nieodpatnego studiowania na dwch kierunkach zdecydowanie wykracza poza gwarancje wynikajce z art. 70 ust. 2 Konstytucji.

Regulacje Unii Europejskiej


2.41. Przy tworzeniu i wdraaniu prawa dotyczcego szkolnictwa wyszego w Polsce, naley uwzgldni uwarunkowania wynikajce z nastpujcych regulacji Unii Europejskiej: dyrektywy Rady z dnia 21 grudnia 1988 r. nr 89/48/EWG w sprawie oglnego systemu uznawania dyplomw szk wyszych, przyznawanych na zakoczenie przynajmniej trzyletniego ksztacenia i szkolenia zawodowego; dyrektywy Rady z dnia 18 czerwca 1992 r. nr 92/51/EWG w sprawie drugiego oglnego systemu uznawania dyplomw szk wyszych i kwalifikacji zawodowych wymaganych do wykonywania zawodw regulowanych; dyrektywy 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 wrzenia 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych; decyzji Rady z dnia 16 lipca 1985 r. w sprawie porwnywalnoci kwalifikacji wynikajcych z ksztacenia zawodowego midzy Pastwami Czonkowskimi Wsplnoty Europejskiej;

11 12

Sygn. U 7/01 Sygn. SK 39/05. 13 Sygn. SK 27/04.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

26/149

dyrektywy 99/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 czerwca 1999 r. ustanawiajcej procedur uznawania kwalifikacji w zakresie dziaalnoci zawodowych objtych dyrektywami w sprawie liberalizacji i rodkw przejciowych oraz uzupeniajca oglne systemy uznawania kwalifikacji; decyzji nr 1720/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiajcej program dziaa w zakresie uczenia si przez cae ycie.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

27/149

3. Diagnoza polskiego szkolnictwa wyszego


3.1. Podstawowe cele szkolnictwa wyszego, a wic prowadzenie bada naukowych, tworzenie i przekazywanie wiedzy studentom i otoczeniu, wyrabianie umiej tnoci oraz ksztatowanie postaw obywatelskich pozostaj niezmienne przez wieki. Zmieniajce si otoczenie, w tym uwarunkowania spoeczne, ekonomiczne i technologiczne powoduj jednak konieczno zmian w sposobach dziaania uczelni. Szkolnictwo wysze wnosio bardzo duy wkad w przemiany spoeczno-gospodarcze, ktre dokonay si w Polsce od 1989 roku. Rozwizania sprawdzajce si przed laty nie zawsze pozwalaj jednak sprosta nowym wyzwaniom. Pena diagnoza stanu szkolnictwa wyszego w Polsce koncentruje si na problemach wystpujcych obecnie w szkolnictwie wyszym, utrudniajcych realizacj jego podstawowych zada14. W niniejszym rozdziale przypominane s najwaniejsze jej punkty, bdce podstaw analizy SWOT oraz stanowice punkt wyjcia do sformuowania celw strategicznych i wyboru dziaa. 3.2. Obecny ustrj systemu szkolnictwa wyszego w Polsce oraz ustrj poszczeglnych uczelni jest wynikiem dugiego procesu przemian, uwarunkowanego zarwno czynnikami zewntrznymi, jak te wewntrznymi. Szeroka z pozoru autonomia uczelni publicznych jest w istocie ograniczona wieloma przepisami prawa, wymuszajcymi podporzdkowanie si zaoonym przez pastwo wzorcom. Mimo to, pastwo ma niewielkie moliwoci realizowania zaoonej polityki edukacyjnej i naukowej. Obecna struktura zarzdzania w szkolnictwie wyszym jest mao czytelna i niesprawna, a autonomia merytoryczna uczelni jest mniejsza ni w wielu innych krajach UE i OECD. Skutkiem ubocznym takiego systemu jest utrudnienie modernizacji studiw, dostosowywania ich do zmian zachodzcych w nauce, technologii i otoczeniu uczelni. 3.3. cise powizanie prowadzenia kierunkw studiw z jednostkami organizacyjnymi uczelni, a nie z uczelni jako caoci, powoduje nieefektywn alokacj rodkw i zasobw (kadrowych, lokalowych, aparaturowych itp.) oraz rozproszenie ich pomidzy niewielkie jednostki. Zdaniem pracodawcw kierunki studiw nie s dostosowane do potrzeb rynku pracy. Zasada ich odgrnego definiowania w rozporzdzeniu ministra bya wielokrotnie krytykowana przez zagranicznych ekspertw15. 3.4. Prawo o szkolnictwie wyszym obejmuje wszystkie typy uczelni, promujc przy tym dryf akademicki, bowiem stopie autonomii uczelni i prawo do uywania prestiowych nazw uczelni zostay silnie powizane z liczb uprawnie do nadawania stopni naukowych. Mimo wsplnych regulacji prawnych system szkolnictwa wyszego jest jednak wewntrznie bardzo zrnicowany, a nawet spolaryzowany, przy czym istnieje kilka osi polaryzacji, ktre omawiamy w kolejnych podrozdziaach.

14 15

Raport Diagnoza stanu szkolnictwa wy szego w Polsce, grudzie 2009, dostpny na stronie www.uczelnie2020.pl. Patrz np. Reviews of National Policies for Education: Poland, OECD, Pary 1996; Tertiary Education Reviews: Poland, OECD, Pary 2007.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

28/149

Uczelnie publiczne uczelnie niepubliczne


3.5. W ostatnim dwudziestoleciu nastpi ogromny wzrost liczby uczelni. By on spowodowany przede wszystkim umoliwieniem tworzenia uczelni niepublicznych. W 1990 r. w Polsce istniao 112 uczelni a zaledwie dziesi lat pniej ju 310, w tym a 195 niepublicznych. Tak duy sektor niepubliczny jest charakterystyczn cech polskiego szkolnictwa wyszego w adnym innym europejskim kraju OECD nie jest on tak silnie rozwinity. 3.6. Uczelnie publiczne i niepubliczne rni si znacznie pod wzgldem redniej liczby studentw. W uczelni publicznej uczy si przecitnie 9,7 tysica studentw, za w uczelni niepublicznej rednio 2 tysice. Wrd uczelni publicznych przecitnie najwicej studentw uczy si na uniwersytetach 29,2 tysica. 3.7. Uczelnie publiczne s znacznie wiksze i wszechstronne najwiksze z nich maj ustabilizowan, liczn kadr oraz posiadaj baz materialn, za ich sytuacja finansowa jest stabilna. 3.8. Uczelnie niepubliczne s znacznie mniejsze, koncentruj si na ksztaceniu w niewielu kierunkach (ponad poowa uczelni niepublicznych oferuje mniej ni cztery kierunki studiw) i na studiach niestacjonarnych, bazuj na outsourcingu zasobw kadry, treci nauczania, bazy materialnej, przez co mog elastycznie reagowa na popyt, od ktrego s cakowicie zalene.

STUDENCI

44%

STUDENCI

56%

NAUCZYCIELE

50%

25 uczelni publicznych

PRZYCHODY

77%

pozostae publiczne (106 uczelni) oraz uczelnie niepubliczne (325 uczelni)

NAUCZYCIELE

50%

PRZYCHODY

23%

NAKADY NA BADANIA

84%

NAKADY NA BADANIA

16%

Struktura szkolnictwa wyszego w Polsce uczelnie due i uczelnie mae


rdo: Opracowanie wasne na podstawie danych GUS.

3.9. Uczelnie publiczne s zarzdzane przez samorzd, w ktrym dominujc rol odgrywaj profesorowie. Role wadzy wykonawczej, stanowicej i reprezentacji pracowniczej s pomieszane. Wybieralne senaty i rady wydziaw reprezentuj spoeczno akademick, a wic s to organy samorzdowe. Organy te stanowi wewntrzne prawo, podejmuj lub opiniuj decyzje zarzdcze (w tym kadrowe), nadzoruj rektorw i dziekanw, ktrzy organom tym przewodnicz. Organy samorzdowe peni rol zarzdu i organu nadzoru jednoczenie reprezentuj spoeczno akademick i ni zarzdzaj. Powszechne jest fasadowe dziaanie tych

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

29/149

cia, ktre s najczciej zbyt liczne, aby mogy dziaa efektywnie. Powierzenie takim organom funkcji naukowych (nadawania stopni i wnioskowania o tytu ) prowadzi do zaniku krytyki naukowej. 3.10. W 2008 r. w Polsce ksztacio si ok. 1,9 miliona studentw, a struktura w podziale na rodzaje uczelni i typy studiw bya nastpujca:

SEKTOR PUBLICZNY 1,27 mln

SEKTOR NIEPUBLICZNY 0,66 mln

stacjonarni 0,95 mln

0,83 mln

0,12 mln

niestacjonarni 0,98 mln

0,44 mln
Struktura szkolnictwa wyszego w Polsce - studenci
rdo: Opracowanie wasne na podstawie danych GUS.

0,54 mln

3.11. Zakadajc, e edukacj opacaj wszyscy studenci w uczelniach niepublicznych oraz studenci niestacjonarni w uczelniach publicznych, mo na stwierdzi, e w 2008 r. udzia studentw paccych za swoj edukacj wynis 58%. 3.12. Znaczna cz studentw jest skoncentrowana w duych orodkach akademickich zlokalizowanych w najwikszych miastach. Najwikszym orodkiem akademickim jest Warszawa (15% wszystkich studentw). Inne wane orodki akademickie to Krakw, Wrocaw, Pozna, d, Lublin, Gdask i Katowice, gdzie ksztacio si w sumie 43,3% ogu studentw. W piciu wojewdztwach o najwikszej liczbie studentw (mazowieckim, dolnolskim, lskim, wielkopolskim i maopolskim) ksztacio si na pocztku 2008 r. 57% ogu studentw. Z drugiej strony, dziki rozwinitemu sektorowi niepublicznemu, sie uczelni w Polsce jest stosunkowo gsta16.

16

Wicej: Diagnoza, par. 4.26-4.28.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

30/149

Kierunki elitarne kierunki masowe


3.13. Kierunki masowe charakteryzuje dua liczba studentw, niewielka liczba kadry oraz wysoki udzia studentw niestacjonarnych. S to kierunki z grup nauki spoeczne, gospodarka i prawo oraz ksztacenie, na ktrych studiuje cznie ponad poowa studentw17. Jako ksztacenia na tych kierunkach jest niska: na jednego nauczyciela akademickiego przypada tam kilkakrotnie wicej studentw ni przecitnie. Na tych kierunkach, prowadzonych w uczelniach niepublicznych, koncentruj si te negatywne oceny Pastwowej Komisji Akredytacyjnej. Kierunki elitarne to (poza studiami artystycznymi) przede wszystkim kierunki z grupy nauka. Studia na tych kierunkach charakteryzuj si relatywnie niewielk liczb studentw przypadajcych na nauczyciela akademickiego, studia niestacjonarne stanowi w tej grupie margines.
250%

Popularno grup kierunkw w PL w porwnaniu z UE (UE27=100)

200%

US ROL NAUK TECH

KSZT

150%

SPO

100% HUM 50% ZDR

0% 0 100 200 300 400 500 600 700

Liczba studentw na 1 dr. hab rozmiar tarczy odzwierciedla popularno danej grupy kierunkw w Polsce
KSZT HUM SPO NAUK TECH ROL ZDR US ksztacenie (studia pedagogiczne) nauki humanistyczne i sztuka nauki spo eczne, handel i prawo nauka (studia z zakresu biologii, biologii medycznej, in ynierii i ochrony rodowiska, chemii, fizyki, geologii, oceanografii, geografii, geofizyki, matematyki i informatyki) technika, przemys i budownictwo rolnictwo zdrowie i opieka spo eczna usugi

Popularno grup kierunkw studiw oraz liczba studentw przypadajcych na jednego doktora habilitowanego w Polsce
rdo: Opracowanie wasne na podstawie GUS i danych Eurostat.

17

Kierunki studiw analizowane s w grupach zdefiniowanych przez UNESCO (klasyfikacja ISCED 1997), zgodnie z przyporzdkowaniem dokonanym przez GUS w: Szkoy wysze i ich finanse w 2008 roku, Gwny Urzd Statystyczny, Warszawa 2009.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

31/149

Jednostki badawcze jednostki dydaktyczne


3.14. Intensywna dziaalno badawcza uczelni jest skoncentrowana w niewielkiej grupie jednostek i dyscyplin. Jednostki prowadzce masowe studia z reguy prowadz marginaln dziaalno badawcz. 3.15. Przychody z dziaalnoci badawczej s silnie skoncentrowane w maej grupie uczelni: 25 uczelni otrzymuje 84% rodkw na badania (patrz 3.7), a 50% wszystkich rodkw trafia do omiu uczelni.

Badania globalne badania lokalne


3.16. Wyrazista linia podziau wystpuje midzy dziedzinami globalnymi (gwnie z grupy nauka), w ktrych publikuje si niemal wycznie w jzyku angielskim i dziedzinami lokalnymi, zamknitymi w krgu jzyka polskiego. Krg dziedzin lokalnych jest w Polsce znacznie szerszy ni w innych krajach i obejmuje niemal cay obszar nauk humanistycznych i spoecznych. 3.17. W Polsce rednia roczna liczba publikacji naukowych18 jest blisko piciokrotnie mniejsza od liczby etatw nauczycieli akademickich19. W latach 20012006 mona byo zaobserwowa wzrost liczby publikacji naukowych przypadajcych na jednego nauczyciela akademickiego. W latach 20072008 relacja ta nieco si pogorszya.

Liczona wg metodologii SCImago Journal & Country, wi cej na ten temat w: Diagnoza, par. 9.9. Trzeba jednak podkreli, e pojcie nauczyciela akademickiego obejmuje nie tylko pracownikw naukowodydaktycznych, ale rwnie pracownikw dydaktycznych, bibliotekarzy oraz pracownikw dokumentacji naukowej.
19

18

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

32/149

120 100 80 60 40 20 0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008

0.24 0.22 0.20 0.18 0.16 0.14 0.12 0.10

Liczba publikacji naukowych (w tys., lewa o ) Liczba nauczycieli akademickich (w tys., lewa o ) Liczba publikacji na nauczyciela akademickiego (prawa o )

Liczba publikacji naukowych pracownikw naukowych afiliowanych w Polsce, liczba nauczycieli akademickich w Polsce oraz relacja liczby publikacji naukowych do liczby nauczycieli akademickich w Polsce
rdo: www.scimagojr.com, Baza Danych Regionalnych GUS.

3.18. Duym problemem polskiego szkolnictwa wyszego jest niewielka midzynarodowa widoczno bada naukowych. Przecitna liczba cytowa jednej publikacji naukowej ogoszonej przez autorw afiliowanych w polskich instytucjach plasuje Polsk na 38. pozycji w grupie 68 krajw ogaszajcych rocznie minimum tysic publikacji i zaledwie 19. pozycji wrd 22 krajw UE20. 3.19. W midzynarodowym zestawieniu najczciej cytowanych naukowcw znajduje si tylko dwch naukowcw z Polski. Dla porwnania Wgry maj ich 7, Hiszpania 24, Dania 31, Wochy 86, Holandia 99, Niemcy 258, USA 4098. 3.20. W midzynarodowych rankingach pozycja polskich uczelni (tych, ktre w ogle s w nich widoczne) jest bardzo saba i w ostatnich latach ma tendencj stagnacyjno-spadkow. Najlepsze polskie uczelnie lokuj si o setki miejsc od wiatowej i europejskiej czowki, niezalenie od konstrukcji rankingu. W pewnym stopniu dystans ten wynika ze specyfiki rankingw midzynarodowych, ktre preferuj publikacje w jzyku angielskim. 3.21. Na wyszych lokatach pojawiaj si niektre polskie uczelnie i wybrane programy studiw w rankingach branowych i specjalistycznych (w dziedzinach matematyczno-przyrodniczych i w zakresie zarzdzania).

20

Wed ug rankingu SCImago Journal & Country.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

33/149

Jednostki silne kadrowo jednostki odczuwajce brak kadry


3.22. Silne uczelnie akademickie, posiadajce uprawnienia do nadawania stopni naukowych w wielu dziedzinach nie maj na og problemu z zaspokojeniem wasnych potrzeb kadrowych. Zatrudniaj one bowiem z reguy wasnych doktorw, co niekorzystnie wyrnia polskie szkolnictwo wysze wrd innych krajw Europy.

100% 80% 60% 40% 20% 0%

90% 69% 62%

58%

53%

49%

40%

33%

24%

24% 10% 9% Wielka Brytania 8% Niemcy


34/149

Hiszpania

Francja

W ochy

Irlandia

Szwajcaria

Porwnanie udziau wasnych doktorw wrd pracownikw uczelni notowanych w rankingu szanghajskim
rdo: opracowanie wasne na podstawie danych MNiSW i Aghion, P. (red.), The Governance and Performance of Research Universities: Evidence from Europe and the U.S., NBER Working Paper No. 14851, 2009.

3.23. Powanym problemem szkolnictwa wyszego w Polsce jest wieloetatowo i wielozatrudnienie etatowe zatrudnianie w wicej ni jednej uczelni lub innym miejscu pracy oraz prowadzenie dziaalnoci dydaktycznej w wielu uczelniach na podstawie innego typu umw. Obecnie prawie dwie trzecie profesorw w Polsce zatrudnionych jest w wicej ni jednym miejscu pracy. Przyczyn tak czstego poszukiwania dodatkowego zatrudnienia moe by niski, niekonkurencyjny poziom wynagrodze w uczelniach publicznych. 3.24. Wielozatrudnienie kadry akademickiej moe take w pewnym stopniu tumaczy fakt, e instytucjonalne relacje pomidzy uczelniami a otoczeniem gospodarczym s mao rozwinite. Relacje uczelnia przedsibiorstwa i uczelnia administracja zostay bowiem opanowane przez indywidualn aktywno pracownikw uczelni, ktrzy na wasn rk podejmuj rne formy wsppracy. 3.25. Liczba nadanych stopni doktora w 2008 r. spada do poziomu najniszego od 2001 r., a liczba profesur (z wyczeniem 2007 r.) spada systematycznie od 2002 r. Na studiach doktoranckich ksztaci si wiele osb, ale maa cz z nich otwiera przewody doktorskie. Polska ma najniszy wrd krajw OECD odsetek doktoratw uzyskiwanych w naukach matematycznoprzyrodniczych i technicznych: wynosi on poniej 20%, podczas gdy w wikszoci rozwinitych krajw zblia si lub przekracza 50%.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

Finlandia

Polska

Belgia

Dania

Holandia

Szwecja

3.26. Niewielka jest mobilno pracownikw pomidzy uczelniami a przedsibiorstwami. Podstawowym problemem jest brak wsparcia administracyjnego dla nauczycieli akademickich oraz nieprzygotowanie uczelni do waciwego wykorzystania wiedzy i kompetencji osb majcych dowiadczenie w pracy w przedsibiorstwach. Warto podkreli, e mobilno kadry pomidzy uczelniami a przedsibiorstwami to najbardziej promowany przez Komisj Europejsk typ mobilnoci naukowej w ramach agendy modernizacyjnej uniwersytetw europejskich. 3.27. Mobilno midzynarodowa kadry akademickiej jest niewielka i koncentruje si na krtkich wyjazdach o charakterze dydaktycznym.

Jednostki zasobne jednostki ubogie


3.28. Sytuacja finansowa uczelni i ich jednostek jest ogromnie zr nicowana, rwnie w sektorze publicznym. Podstawowym rdem duej zamonoci uczelni jest prowadzenie studiw niestacjonarnych, podyplomowych itp. Zamo no jest te czsto budowana dziki dochodom z niemajcych wartoci naukowych ekspertyz i innych zlece albo nawet z wynajmu pomieszcze. Niewielkie grupy badawcze, posiadajce wysokie granty, mog by wyspami zamonoci w ubogich orodkach. 3.29. Podobne podziay maj miejsce na poziomie indywidualnym: najwysze dochody z pracy akademickiej pochodz z dziaalnoci dydaktycznej na studiach masowych; nawet znaczce dokonania naukowe s nieproporcjonalnie skromniej wynagradzane, co powoduje spadek zainteresowania prowadzeniem bada. 3.30. Zarwno w uczelniach publicznych jak i niepublicznych, przychody z dzia alnoci dydaktycznej znacznie przewaaj nad przychodami uzyskiwanymi z dziaalnoci naukowobadawczej. W uczelniach publicznych stanowi one 81%, za w niepublicznych 93% przychodw operacyjnych. W praktyce dziaalno badawcza uczelni jest silnie wspierana finansowo z przychodw z dziaalnoci dydaktycznej, bowiem z tych rodkw pokrywane s wynagrodzenia oraz w znacznej mierze koszty utrzymania infrastruktury, sucej zarwno dydaktyce jak i badaniom. 3.31. rda przychodw z dziaalnoci dydaktycznej uczelni publicznych i uczelni niepublicznych s cakowicie odmienne w przypadku uczelni publicznych s to gwnie rodki publiczne (74%), dla uczelni niepublicznych podstaw funkcjonowania s rodki z wnoszonych przez studentw opat za studia (93%). Oznacza to, e przy zachowaniu obecnego systemu finansowania oczekiwany w nadchodzcej dekadzie spadek liczby studentw doprowadzi do znacznie wikszych problemw finansowych w uczelniach niepublicznych ni w publicznych. 3.32. Udzia rodkw publicznych w finansowaniu dziaalnoci naukowo-badawczej (82%) jest znacznie wyszy ni w przypadku dziaalnoci dydaktycznej (62%).

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

35/149

Modsza kadra starsza kadra


3.33. W latach 19962008 liczba penozatrudnionych nauczycieli akademickich w Polsce wzrosa o 40%, w tym liczba profesorw i docentw o ok. 80%, adiunktw o ok. 70%, a lektorw o ok. 10%. W tym samym okresie liczba asystentw spada o prawie 30%, co mona wiza ze zmian zasad obliczania dotacji dydaktycznej, w wyniku ktrej liczba asystentw przesta a mie bezporedni wpyw na jej warto. 3.34. W ostatnich latach niekorzystnie zmieniaa si struktura wiekowa kadry akademickiej. Najbardziej dynamicznie rosa liczba osb zatrudnionych na stanowisku profesora, jednoczenie rosa rednia ich wieku. Obecnie ponad 30% profesorw tytularnych zatrudnionych w szkolnictwie wyszych ma ponad 70 lat. Czsto s oni zatrudniani jedynie w celu uzyskania przez uczelni (wydzia) uprawnie do prowadzenia studiw. 3.35. Niepokojcym zjawiskiem jest luka pokoleniowa w rocznikach, ktre koczyy studia w latach osiemdziesitych, spowodowana niem demograficznym oraz emigracj, a take przejciem w okresie boomu transformacyjnego wielu osb ze rodowiska akademickiego do biznesu lub suby publicznej. Ta grupa wiekowa (obecnie midzy czterdziestym a pidziesitym rokiem ycia) powinna by si napdow szkolnictwa wyszego. Uzupenianie kadry nie nastpuje w podany sposb: liczba habilitacji utrzymuje si od lat na staym poziomie, natomiast liczba doktoratw od 2006 r. przestaa szybko wzrasta. 3.36. Potencjalnym czynnikiem przycigajcym mod kadr do kariery akademickiej moe by presti zawodu profesora uczelni wyszej, ktry niezmiennie jest zawodem najwyej cenionym przez Polakw21.

21

Presti zawodw. Komunikat z bada , CBOS, Warszawa 2009

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

36/149

4. Silne i sabe strony, szanse i zagroenia polskiego szkolnictwa wyszego22


MOCNE STRONY SYSTEM
Gsta sie uczelni w kraju Zakorzeniony system akredytacji Wysoki udzia rodkw prywatnych w nakadach na ksztacenie na poziomie wyszym Niedostateczne instrumenty do realizacji polityki pastwa w obszarze szkolnictwa wyszego Rozdrobnienie wewntrzne duych uczelni publicznych niesprzyjajce efektywnemu wykorzystaniu zasobw

SABE STRONY

Brak strategicznego zarzdzania System finansowania nie sprzyja na poziomie systemu podnoszeniu jakoci i poszczeglnych uczelni Niewielki wpyw Polski na Nieklarowny ad wewntrzny polityk europejsk w zakresie uczelni publicznych, szkolnictwa wyszego oraz utrudniajcy dokonywanie oceny bada i rozwoju dziaania wadz uczelni Dua liczba bardzo maych uczelni, szczeglnie niepublicznych

KSZTACENIE
Wysoki wspczynnik skolaryzacji w grupie wiekowej 2029 Postpy we wdraaniu Procesu Boloskiego Organizacja studiw, nie sprzyjajca efektywnemu wykorzystaniu zasobw Sztywne programy studiw, regulowane rozporzdzeniem MNiSW Brak zorientowania na efekty ksztacenia i potrzeby rynku pracy Nadmierna liczba studentw w grupach kierunkw ksztacenie oraz nauki spoeczne, gospodarka, prawo, zbyt maa w grupie zdrowie i opieka spoeczna oraz na kierunkach technicznych Nadmierna liczba studentw niestacjonarnych Niska jako ksztacenia na popularnych kierunkach studiw i na studiach niestacjonarnych Niski stopie umidzynarodowienia studiw Niewielki zakres pomocy stypendialnej dla studentw Nieefektywny system przydzielania stypendiw

Analiza SWOT odnosi si do penej diagnozy stanu szkolnictwa wyszego w Polsce, ktra dostpna jest w oddzielnej publikacji.

22

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

37/149

MOCNE STRONY

SABE STRONY KADRA AKADEMICKA

Wysoki presti zawodu profesora Silna kadra naukowa w niektrych dyscyplinach skoncentrowana w kilku jednostkach

Zatrudnienie endemiczne w duych uczelniach, niska mobilno i mae dowiadczenie midzynarodowe Wielozatrudnienie; maa liczba nauczycieli akademickich zatrudnionych w uczelniach niepublicznych jako pierwszym miejscu pracy

Niekorzystna struktura wieku kadry akademickiej Pobaanie dla nieetycznych zachowa Obnienie poziomu i rangi stopni naukowych Brak motywacyjnego systemu wynagradzania

BADANIA NAUKOWE
Rozpoznawalne w wiecie osignicia badawcze w kilku dyscyplinach Zakorzeniony system konkursowego finansowania projektw badawczych Koncentracja nakadw na badania naukowe w silnych orodkach Niska produktywno naukowa Maa liczba wdroe i patentw Lokalny zasig wynikw bada w wielu dziedzinach, niewidocznych poza krajem Niski udzia rodkw na badania z sektora prywatnego i z programw badawczych Unii Europejskiej

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

38/149

SZANSE

ZAGROENIA

Due zainteresowanie studiami wrd uczniw ponadgimnazjalnych Wzrost zainteresowania ksztaceniem si wrd osb w wieku postudenckim Zwikszenie rodkw na badania pyncych z sektora przedsibiorstw, spowodowane poszukiwaniem innowacji Wzrost popytu na wyksztaconych pracownikw zwizany ze zmianami w gospodarce Wzrost zaangaowania samorzdw terytorialnych we wspieranie uczelni wanych dla regionu Presja konkurencyjna na uczelnie spowodowana czynnikami demograficznymi, take ze strony uczelni zagranicznych Dostp do rodkw i programw midzynarodowych, szczeglnie UE Rosnce przekonanie w spoeczestwie o koniecznoci reform szkolnictwa wyszego

Brak moliwoci wzrostu stopnia obcienia budetu finansowaniem szkolnictwa wyszego, m.in. wskutek presji spowodowanej trudn sytuacj finansw publicznych oraz starzeniem si spoeczestwa Zmniejszenie liczby studentw zwizane z czynnikami demograficznymi Drena kadry akademickiej i ambitnych studentw Zaniechanie reform szkolnictwa wyszego z powodu uwarunkowa politycznych Marginalizacja Polski w Europejskiej Przestrzeni Badawczej i w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyszego Nieufno rodowiska akademickiego w stosunku do wadz pastwowych

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

39/149

5. Misja i wizja polskiego szkolnictwa wyszego


5.1. Szkolnictwo wysze odgrywa znaczc rol w osiganiu narodowych celw spoecznych i gospodarczych oraz w budowie kapitau intelektualnego i spoecznego kraju. Jego dwie zasadnicze, powizane ze sob funkcje ksztacenie i prowadzenie bada naukowych maj kluczowe znaczenie dla zdolnoci dostosowywania si jednostek i spoecznoci do zmian oraz dla ksztatowania przyszoci. Te dwie tradycyjne misje szkolnictwa wyszego uzupenia trzecia dziaalno uczelni na rzecz jej otoczenia. Trzecia misja dodatkowo zakorzenia uczelni w spoecznoci, stwarzajc bezporedni zwizek jej dziaa z potrzebami spoecznymi oraz gospodarczymi kraju i regionu.

Misja szkolnictwa wyszego


5.2. Misj szkolnictwa wyszego jest przyczynianie si do podwyszania jakoci ycia Polakw przez tworzenie, poszerzanie i upowszechnianie wiedzy, ksztatowanie umiejtnoci wykorzystywania wiedzy ku poytkowi indywidualnemu i oglnemu oraz przez wpyw na podwyszanie jakoci usug publicznych. Misj uczelni jest take rozwijanie powiza krajowego rodowiska akademickiego z globaln wsplnot akademick i intelektualn, a take z krajowym i regionalnym otoczeniem gospodarczym i spoecznym. Osignicia polskich uczonych powinny pozytywnie wpywa na wizerunek Polski na wiecie. 5.3. Szkolnictwo wysze wypenia sw misj realizujc nastpujce zadania:

W zakresie ksztacenia:
rozwijanie osobowoci studentw, wyposaanie w wiedz i umiejtnoci niezbdne w pracy zawodowej i w funkcjonowaniu w zoonym wiecie, wyrabianie umiejtnoci samodzielnego zdobywania i uzupeniania wiedzy przez cae ycie oraz krytycznego mylenia; wyrabianie umiejtnoci wsppracy opartej na wzajemnym zaufaniu oraz umiejtnoci pracy zespoowej; wyrabianie umiejtnoci dostosowywania si do zmian zachodzcych na rynku pracy; ksztatowanie racjonalnych, etycznych i zaangaowanych postaw obywatelskich; przeamywanie barier i uprzedze etnicznych, budowanie pozytywnych relacji midzy ludmi rnych narodowoci, religii i pogldw; wyrabianie otwartoci na wiat i wraliwoci na kultur; wyrabianie wraliwoci na rodowisko naturalne.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

40/149

W zakresie bada naukowych:


tworzenie nowej wiedzy przez prowadzenie bada naukowych zarwno motywowanych ciekawoci poznawcz, jak i myl o dobru wsplnym; przyswajanie wynikw bada prowadzonych w wiecie i przekazywanie ich do uytku spoecznego; popularyzowanie nauki i upowszechnianie wiadomoci jej znaczenia dla spoeczestwa wiedzy; rozwijanie kontaktw z otoczeniem spoecznym i gospodarczym, take w zakresie komercjalizacji wynikw bada.

Do zada szkolnictwa wyszego naley take wspdziaanie z otoczeniem spoecznym, a w szczeglnoci:


wspomaganie wiedz eksperck wadzy i administracji publicznej; wspieranie rozwoju spoeczestwa obywatelskiego oraz debaty i komunikacji spoecznej; przyczynianie si do rozwoju regionw i modernizacji kraju; pielgnowanie dziedzictwa narodowego; pielgnowanie i rozwijanie jzyka polskiego i kultury polskiej. 5.4. Zadaniem polityki pastwa w stosunku do szkolnictwa wyszego jest tworzenie warunkw i stosowanie bodcw pobudzajcych uczelnie do osigania wysokiego midzynarodowego poziomu w zakresie ksztacenia i bada, do troski o studentw, a take do budowania wartociowych relacji z otoczeniem spoecznym, gospodarczym i midzynarodowym.

Wizja szkolnictwa wyszego w Polsce w 2020 roku


5.5. Poniej przestawiamy wizj szkolnictwa wyszego w Polsce w 2020 roku. Opisujemy j z punktu widzenia najwaniejszych podmiotw zaangaowanych w jego funkcjonowanie. 5.6. Wadza centralna tworzy warunki i stosuje bodce motywujce uczelnie do osigania wysokiego midzynarodowego poziomu w zakresie ksztacenia i bada, do troski o studentw, do budowania wartociowych relacji z otoczeniem spoecznym, gospodarczym i midzynarodowym. Premiowane s uczelnie realizujce cele strategiczne szkolnictwa wyszego, wpisane w cele rozwojowe kraju. Przedstawiciele Polski uczestnicz w ksztatowaniu Europejskiej Przestrzeni Badawczej oraz Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyszego. 5.7. Wadze samorzdowe promuj rozwijanie relacji uczelni z regionalnym otoczeniem spoecznym i gospodarczym. Inicjuj i wspieraj wspprac uczelni ze rodowiskami

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

41/149

gospodarczymi oraz instytucjami publicznymi w celu skutecznego wykorzystywania atutw regionu. 5.8. System szkolnictwa wyszego skada si z uczelni publicznych i niepublicznych, majcych zrnicowane misje badawcze i edukacyjne. Dziaaj silne instytucje akredytowania i ewaluacji jakoci ksztacenia i bada. Rozwinita jest mobilno midzyuczelniana, midzysektorowa oraz midzynarodowa nauczycieli akademickich i studentw. Szkolnictwo wysze ksztaci wysoko wykwalifikowane kadry dla gospodarki i instytucji publicznych. 5.9. Uczelnie posiadaj szerok autonomi. Tworzone przez nie programy nauczania i bada uwzgldniaj potrzeby rozwoju gospodarczego, spoecznego i kulturalnego kraju. Wsppracuj z systemem szkolnictwa redniego i instytucjami ksztacenia ustawicznego. Uczelnie kieruj si wieloletnimi strategiami rozwoju uwzgldniajcymi cele strategiczne szkolnictwa wyszego w skali kraju. Ksztac kadr naukowo-dydaktyczn, tworz warunki do jej mobilnoci geograficznej, instytucjonalnej i midzysektorowej. Najlepsze polskie uczelnie s rozpoznawane w wiecie. Aktywnie uczestnicz w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyszego i Europejskiej Przestrzeni Badawczej. 5.10. Kadra akademicka jest wysoko wykwalifikowana, mobilna i otwarta na wiat. Wielu nauczycieli akademickich ma dowiadczenie badawcze i dydaktyczne zdobyte w innych ni macierzysta uczelniach. Kadra akademicka prowadzi w zrwnowaonych proporcjach badania naukowe i dziaalno dydaktyczn, jest rzetelnie oceniana i godnie wynagradzana. Dorobek polskich uczonych jest zauwaalny w wiecie naukowym. W ksztaceniu o profilu zawodowym uczestnicz wybitni praktycy z kraju i z zagranicy. 5.11. Studenci maj szerokie moliwoci dostosowywania profilu studiw do swoich zdolno ci i zainteresowa oraz do ksztatujcej si w trakcie studiw wizji kariery zawodowej. Podejmuj wiadome decyzje o wyborze programu, przedmiotw, uczelni itp. na podstawie szeroko dostpnej i wyczerpujcej informacji o uczelniach i potrzebach rynku pracy. Odbywaj praktyki zawodowe organizowane przez uczelnie we wsppracy z pracodawcami. Studenci wykazujcy si postpami w nauce, a potrzebujcy wsparcia finansowego, otrzymuj niezbdn pomoc. 5.12. Absolwenci uczelni s wyposaeni w wiedz i umiejtnoci pozwalajce im podj prac i przystosowywa si do zmian gospodarczych i spoecznych. Uczelnie i absolwenci podtrzymuj oboplnie korzystne kontakty. Absolwenci pomagaj uczelniom rozpoznawa potrzeby rynku pracy oraz zdobywa kandydatw na studia, a uczelnie pomagaj absolwentom podnosi kwalifikacje w ramach programw ksztacenia ustawicznego. 5.13. Pracodawcy uczestnicz w zarzdzaniu uczelniami, pomagaj uczelniom identyfikowa kwalifikacje i wiedz potrzebn na rynku pracy. Dyplom licencjata i inyniera jest przez pracodawcw uznawany za wiarygodny dyplom ukoczenia studiw wyszych, potwierdzajcy przygotowanie do podjcia pracy zawodowej.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

42/149

6. Cele i dziaania strategiczne


6.1. Po okresie gwatownego wzrostu liczby studentw oraz liczby uczelni, trwajcym od 1990 r., nadrzdnym celem strategicznym w perspektywie 2020 r., a zarazem efektem realizacji strategii powinno by:

ZNACZCE PODNIESIENIE JAKOCI W TRZECH NAJWANIEJSZYCH OBSZARACH DZIAANIA SZKOLNICTWA WYSZEGO: KSZTACENIA, BADA NAUKOWYCH ORAZ RELACJI UCZELNI Z OTOCZENIEM SPOECZNYM I GOSPODARCZYM.

6.2. Jako w szkolnictwie wyszym oznacza przede wszystkim kultywowanie tradycyjnych ideaw akademickich: denia do doskonaoci oraz poszukiwania prawdy. Te tradycyjne ideay podlegaj nieustajcej reinterpretacji wobec zmian otaczajcego uczelnie wiata. Dziaania projakociowe powinny by naturalnie wspierane przez szczegln zdolno spoecznoci akademickiej do otwartej, krytycznej autorefleksji i stawiania sobie wysokich wymaga . 6.3. W obszarze ksztacenia niezbdne s takie zmiany w organizacji i programach studiw, ktre uatwi absolwentom odnalezienie swojego miejsca na szybko zmieniajcym si rynku pracy. Oznacza to konieczno elastycznego dostosowywania programw studiw do potrzeb i szerszego uczestnictwa uczelni w procesie uzupeniania i aktualizacji wiedzy absolwentw. 6.4. Dziaania w obszarze bada naukowych powinny prowadzi do poprawy jakoci i wolumenu wynikw badawczych, czego odzwierciedleniem bdzie podwyszenie pozycji polskich uczelni w uznanych, midzynarodowych rankingach i poprawa wizerunku Polski w wiecie. Prowadzone badania bd miay take bezporednie przeoenie na udoskonalenie procesw dydaktycznych. 6.5. W obu tych wymiarach podstawowe znaczenie ma wspieranie rozwoju kadry akademickiej, ktra jest kluczowym czynnikiem sukcesu. 6.6. W obszarze relacji z otoczeniem spoecznym i gospodarczym konieczne jest zacienienie wsppracy uczelni z pracodawcami przyszych absolwentw, a take z aktywnymi zawodowo absolwentami. Wsppraca ta jest niezbdna zarwno dla cigego doskonalenia oferty edukacyjnej, jak i dla intensyfikacji transferu wiedzy do sektora przedsi biorstw i do instytucji publicznych. Istotne bdzie rwnie regionalne zaangaowanie uczelni. Regiony zjednoczonej Europy coraz silniej ze sob konkuruj, a kapita wiedzy, jakim dysponuj, staje si kluczowy dla ich przyszoci ekonomicznej.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

43/149

6.7. Osignicie nadrzdnego strategicznego celu strategii szkolnictwa wyszego wymaga istotnych zmian w funkcjonowaniu uczelni i caego systemu szkolnictwa wyszego. Analiza opisanych w rozdziale 4 silnych oraz sabych stron szkolnictwa wyszego, szans i zagroe oraz sformuowanej w rozdziale 5 misji i wizji szkolnictwa wyszego, pozwala na wskazanie przedsiwzi, ktre zadecyduj o jakoci i efektywnoci dziaania szkolnictwa wyszego w przyszoci. 6.8. Przedsiwzicia te koncentruj si wok szeciu celw strategicznych (CS): CS RNORODNO: rnorodno uczelni i programw studiw;

CS OTWARTO: otwarto na otoczenie spoeczne i gospodarcze; CS MOBILNO: mobilno kadry akademickiej i studentw; CS KONKURENCJA: konkurencja jako instrument poprawy jakoci; CS EFEKTYWNO: efektywno wykorzystania zasobw; CS PRZEJRZYSTO: przejrzysto dziaania.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

44/149

7. Rnorodno uczelni i programw studiw


7.1. Szybki wzrost odsetka studiujcej modziey, wzrost znaczenia wiedzy w gospodarce i zwizane z tym poszerzenie oczekiwa wobec szkolnictwa wyszego wymagaj pogbienia rnorodnoci studiw i uczelni. Umiejtnoci nabywane na studiach powinny by dostosowane do rozmaitych sytuacji zawodowych i aspiracji edukacyjnych, a take uwzgldnia due zrnicowanie przygotowania absolwentw szk rednich do dalszej nauki. Wraz z rozwojem gospodarki opartej na wiedzy zmienia si rwnie zestaw kompetencji wymaganych od absolwentw. Uczelnie musz zapewnia ksztacenie odpowiednie do podjcia zrnicowanych zada: od rutynowej pracy umysowej (tzw. umysowi robotnicy23), przez zadania szczeglnie uyteczne spoecznie (leczenie, ksztacenie), po dokonywanie odkry naukowych i tworzenie innowacji technologicznych. Uczelnie musz wyposaa absolwentw w umiejtnoci, ktre powinny umoliwia rozpoczcie pracy zawodowej, a w duszym okresie pozwala poszerza wiedz, wykorzystywa zdobyte dowiadczenie, umoliwia rozwj kariery zawodowej i przygotowywa na zmian rodzaju wykonywanej pracy. 7.2. Rnorodno polega na zrozumieniu i zaakceptowaniu odmiennoci misji poszczeglnych typw uczelni. Jedne bd peni przede wszystkim funkcj dydaktyczn (uczelnie zawodowe, kolegia akademickie), w innych pierwszoplanowe stan si zadania badawcze (uczelnie badawcze), a jeszcze inne pocz ksztacenie z badaniami (uczelnie akademickie). Kady z tych typw uczelni bdzie istotnym elementem systemu szkolnictwa wyszego, a w kadym z zakresw dziaalnoci jest miejsce na wysok jako. 7.3. Konieczno dostosowywania studiw do zmieniajcych si warunkw i lokalnej specyfiki wymaga powierzenia uczelniom samodzielnego tworzenia programw nauczania. Proponujemy odejcie od odgrnego ustalania kierunkw studiw opartych na standardach kszta cenia definiowanych przez Ministra i nadania uczelniom uprawnie do projektowania programw dyplomowych. Jest to zgodne zarwno z zaleceniami ekspertw OECD dla Polski24, jak i z zasadami Europejskich Ram Kwalifikacji. Uruchomienie nowego programu dyplomowego bdzie wymagao pozytywnej decyzji odpowiedniego organu akredytacyjnego, a jego realizacja podlega bdzie okresowej ewaluacji. Za prowadzenie studiw odpowiedzialna bdzie uczelnia jako cao, a nie jak dotd jej poszczeglne podstawowe jednostki organizacyjne (wydziay). Powinno to sprzyja rozwojowi programw interdyscyplinarnych, a take efektywnemu wykorzystaniu zasobw kadrowych i materialnych uczelni. 7.4. Zwikszenie rnorodnoci bdzie sprzyja rozwizaniu problemu koncentracji olbrzymiego odsetka studentw na niewielkiej grupie masowych kierunkw studiw25. Proponujemy wprowadzenie nowego rodzaju programw i uczelni ksztaccych na poziomie licencjackim, oferujcych studia multidyscyplinarne wyposaajce studentw w uniwersalne umiejtnoci niezbdne do kadej pracy umysowej. Zostan te naoone nowe wymagania

23 24

P. Drucker, Landmarks of Tomorrow: A Report on the New 'Post-Modern' World, Harper, Nowy Jork, 1957. Tertiary Education Reviews: Poland, OECD, Pary 2007. 25 Por. rozdzia 3 oraz bardziej szczegowo Diagnoza, dz. cyt. rozdzia 8.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

45/149

w stosunku do uczelni zawodowych tak, aby faktycznie przygotowywa y do wykonywania okrelonych zawodw. Proponujemy take likwidacj dotychczasowych studiw niestacjonarnych, zastpujc je innymi uatwieniami dla studentw pracujcych. 7.5. Zwikszeniu samodzielnoci programowej uczelni musi towarzyszy znaczce wzmocnienie systemu akredytacji oraz ewaluacji, a take powizanie ze sob ocen dotyczcych dziaalnoci dydaktycznej z ewaluacj dziaalnoci badawczej. Konieczne bdzie znaczne wzmocnienie roli oraz rozszerzenie autonomii Pastwowej Komisji Akredytacyjnej oraz powizanie jej decyzji z ocenami dokonywanymi przez Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych, ktrego powoanie przewiduje projekt ustawy o zasadach finansowania nauki.

7.A. Wprowadzenie programw dyplomowych w miejsce kierunkw studiw


7.6. Programy dyplomowe bd zestawami wymaga, ktrych spenienie stanie si niezbdne do otrzymania odpowiedniego dyplomu ukoczenia studiw. Charakterystyka programu dyplomowego bdzie obejmowa efekty ksztacenia (wiedz, umiejtnoci i kompetencje, ktre ma zdoby student) okrelone w odniesieniu do Krajowych Ram Kwalifikacji dla odpowiedniego poziomu studiw oraz opis cieki ksztacenia (curriculum konkretne przedmioty wraz z oczekiwanym wkadem pracy, wyraonym liczb punktw zaliczeniowych ECTS). Przedmioty przewidziane programem bd si dzieli na obowizkowe dla kadego studenta uczestniczcego w danym programie oraz fakultatywne. Student bdzie mg wybiera program w trakcie studiw (w ramach danej grupy programw dyplomowych), niekoniecznie podczas rekrutacji na uczelni . 7.7. Programy dyplomowe bd projektowane przez uczelnie i przedkadane organowi akredytacyjnemu wraz z okreleniem odpowiednich zasobw kadrowych i materialnych przypisanych do realizacji programu. Uzyskanie akredytacji bdzie warunkiem uruchomienia programu. 7.8. Podmiotami odpowiedzialnymi za prowadzenie programw dyplomowych b d uczelnie jako cao, a nie podstawowe jednostki organizacyjne. W ramach wewntrznego podziau zada uczelnia moe powierzy prowadzenie programu dyplomowego jednostce organizacyjnej lub stworzy ad hoc struktur midzywydziaow (np. rad programu dyplomowego). 7.9. Uczelnie otrzymaj du swobod w ustalaniu zawartoci programw. Minister okreli jedynie oglne zasady, jakie musz spenia programy dyplomowe (zgodnie z Krajowymi Ramami Kwalifikacji). PKA moe zastrzec pewne nazwy programw wymagajc, aby programy o tych nazwach speniay okrelone warunki merytoryczne. 7.10. Decyzja o akredytacji programu bdzie okrelaa pojemno programu, czyli maksymaln liczb studentw, ktrzy mog by ksztaceni w danym programie przez dan uczelni. Faktyczna liczba studentw na danym programie dyplomowym moe by wiksza, jeli uczelnia

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

46/149

zwikszy zasoby przeznaczone dla tego programu proporcjonalnie do liczby studentw. Adekwatno zasobw do liczby studentw bdzie przedmiotem okresowej oceny. 7.11. Przewidywane s nastpujce typy programw dyplomowych:

multidyscyplinarne oferowane jedynie na studiach I stopnia, bez ukierunkowania zawodowego lecz z dziedzin koncentracji (dziedzin gwn) (ISCED 5A)26; zawodowe na studiach I i II stopnia, przygotowujce do wykonywania wskazanego zawodu lub grupy zawodw (ISCED 5B); akademickie na studiach I i II stopnia, w zakresie danej dziedzin wiedzy (ISCED5A); badawcze na studiach III stopnia, przygotowujce do pracy twrczej w zakresie danej dziedziny wiedzy (ISCED 6). 7.12. Do rnych typw programw stosowane bd odmienne kryteria akredytacji:

Programy multidyscyplinarne bd musiay zawiera przedmioty z rnych dziedzin wiedzy (wymaganie rnorodnoci) oraz ka nacisk na ksztacenie uniwersalnych umiejtnoci, niezbdnych przy wykonywaniu rnych zawodw. Zasady organizacji programu multidyscyplinarnego bd nastpujce: student jest przyjmowany do programu i nie pniej ni w trzecim semestrze studiw wybiera specjalizacj (dziedzin gwn); student sam ukada program zaj, wedug zdefiniowanych wczeniej zasad: okrelony procent stanowi przedmioty obowizkowe i fakultatywne z zakresu specjalizacji (dziedziny gwnej), za pozosta cz przedmioty spoza wybranej dziedziny, majce zapewni mu podstawy wszechstronnego wyksztacenia oraz wyposay go w niezbdne umiejtnoci intelektualne; szczeglny nacisk kadzie si na umiejtnoci niezbdne do uczenia si przez cae ycie oraz do wiadomego i twrczego udziau w yciu spoecznym: analityczne mylenie, praca z tekstem i danymi ilociowymi, umiejtno spjnego i przekonujcego prezentowania swojego stanowiska w mowie i na pimie.

W realizacji programw zawodowych wymagany bdzie udzia praktykw, pracujcych w zawodach, do ktrych przygotowuje dany program. W realizacji programw akademickich I stopnia wymagany bdzie udzia nauczycieli akademickich posiadajcych dorobek badawczy w okrelonej dziedzinie, a w przypadku programw akademickich II stopnia i programw badawczych III stopnia nauczycieli

26

ISCED Midzynarodowa Standardowa Klasyfikacja Ksztacenia.

ISCED 5A: Pierwszy etap ksztacenia na poziomie wyszym (oglny), nieprowadzcy bezporednio do uzyskania stopnia naukowego. Programy 5A s w duej mierze oparte na teorii i maj dostarcza kwalifikacji wystarczaj cych do uzyskania dostpu do zaawansowanych programw badawczych i zawodw wymagajcych wysokich kwalifikacji. ISCED 5B: Pierwszy etap ksztacenia na poziomie wyszym (techniczny), nieprowadzcy bezporednio do uzyskania stopnia naukowego. Programy 5B s w wikszym stopniu zorientowane zawodowo, maj dostarcza umiej tno ci i wiedz niezbdn w okrelonym zawodzie. ISCED 6: Drugi etap ksztacenia na poziomie wyszym, prowadzcy do uzyskania stopnia naukowego.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

47/149

akademickich posiadajcych dorobek badawczy i prowadzcych badania naukowe. Ewaluacji bada naukowych bdzie dokonywa Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych (por. 10.B). 7.13. Zasad bdzie pena drono pomidzy poszczeglnymi typami programw i dziedzinami studiw na kolejnych stopniach ksztacenia. 7.14. Na studia I stopnia wszystkich typw studenci przyjmowani s na podstawie wynikw egzaminu maturalnego. 7.15. Przy przejciu z niszego na wyszy stopie studiw, poza wymaganiem posiadania dyplomu studiw niszego stopnia, uczelnia bdzie moga okreli zakres kompetencji, ktrych posiadanie przez kandydata bdzie weryfikowane w drodze egzaminu. 7.16. W celu zwikszenia dronoci midzy poszczeglnymi grupami programw dyplomowych, uczelnie bd mogy prowadzi kursy wyrwnawcze (por. 7.E) pozwalajce kandydatom uzupeni braki wiedzy i kompetencji wymaganych do podjcia studiw na danym programie dyplomowym. 7.17. Prawo do nadawania stopnia naukowego doktora bdzie przysugiwa wycznie uczelniom lub innym jednostkom prowadzcym studia III stopnia w danej dziedzinie. Stopie doktora bd mogy rwnie uzyska osoby, ktre nie odbyy studiw III stopnia, lecz przedoyy rozpraw doktorsk oraz zday egzaminy potwierdzajce posiadanie kompetencji odpowiadajcych programowi studiw III stopnia.

Uzasadnienie
7.18. Odgrne ustalanie listy kierunkw studiw i minimw programowych (standardw ksztacenia) byo krytykowane przez ekspertw OECD w raportach z roku 1996 i 200727 jako niesprzyjajce innowacjom w zakresie ksztacenia oraz elastycznemu reagowaniu przez uczelnie na potrzeby spoeczestwa i gospodarki. Zaproponowane powyej rozwizanie, przekazujce inicjatyw programow uczelni, wychodzi naprzeciw wczesnym rekomendacjom. Propozycja otwiera uczelniom szerokie moliwoci tworzenia programw ksztacenia oraz dostosowywania ich do potrzeb rynku pracy. Wzmocnienie systemu akredytacji zapewni nadzr merytoryczny, niezbdny dla zapewnienia wysokiej jakoci ksztacenia oraz upowszechnienia najlepszych praktyk. Zaproponowana procedura tworzenia programw dyplomowych jest podobna do praktyki holenderskiej, gdzie wpis programu dyplomowego zaproponowanego przez uczelni do Centralnego Rejestru Programw Ksztacenia Wyszego (CROHO) nastpuje po akredytacji przez agencj akredytujc (NVAO). Podobnie tworzone s programy studiw w Danii. 7.19. Powizanie uprawnie do nadawania stopnia doktora z prowadzeniem studiw III stopnia proponujemy w celu podniesienia poziomu merytorycznego rozpraw doktorskich. Warunkiem

27

OECD, Reviews of National Policies for Education: Poland, 1997; OECD, Tertiary Education Reviews: Poland, 2007.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

48/149

akredytacji programu dyplomowego III stopnia bdzie prowadzenie bada w odpowiedniej dziedzinie, a nie tylko zatrudnianie osb posiadajcych stopnie i tytuy naukowe. 7.20. Propozycja wprowadzenia licencjackich programw multidyscyplinarnych wzorowana jest na modelu amerykaskiego college, czyli najbardziej rozpowszechnionej formy studiw wyszych I stopnia w USA i wielu krajach pozaeuropejskich, a ostatnio wprowadzanej tak e przez uczelnie europejskie. Koncepcja takich programw powstaa na Uniwersytecie Harvarda przeszo 100 lat temu i sprawdzia si w konfrontacji z upowszechnieniem wyszego wyksztacenia, jakie dokonao si w USA w pierwszej poowie XX wieku. Do dzi koncepcja ta jest realizowana zarwno w najbardziej selektywnych uczelniach, jak te majcych charakter masowy. Cechy wyrniajce programy multidyscyplinarne przedstawione s poniej. Odroczenie wyboru specjalizacji, ktre pozwala studentom na ocen swojego potencjau i wykorzystanie go w najlepszy sposb. Jak wskazuj badania, wyboru kierunku dokonuje si przewanie w oparciu o opinie innych osb (nauczycieli, kolegw, rodzicw)28. Opnienie wyboru specjalizacji i zapewnienie szerokiej bazy wyksztacenia oglnego daje szanse na lepsze zrozumienie konsekwencji tego wyboru i uniezalenienie si od opinii rodowiska, co jest szczeglnie istotne ze wzgldu na denie do wyrwnywania szans edukacyjnych. Samodzielne ksztatowanie programu studiw, co uczy odpowiedzialno ci za wasne decyzje edukacyjne i yciowe, pozwala rozwija zainteresowania, a take ksztaci umiejtno uczenia si. Ksztacenie interdyscyplinarne dobrze wpisuje si we wspczesny charakter wiedzy, uczy studentw elastycznoci i przygotowuje ich do przyszych zmian zawodu. Nacisk na ksztacenie umiejtnoci tranzytywnych zwiksza szanse absolwentw na rynku pracy. Indywidualizacja ksztacenia, moliwoci dostosowania programu do predyspozycji studenta.

Zagroenia
Niski, jak dotd, presti ksztacenia zawodowego i licencjackiego moe zniechca do uruchamiania programw zawodowych i multidyscyplinarnych oraz podejmowania studiw w ramach tych programw. Uczelnie mog, zwaszcza pocztkowo, ogranicza si do uruchamiania programw studiw identycznych z dotychczasowymi kierunkami.

28

Stalewski T. (red.), Jako ksztacenia na kierunku zarzdzanie i marketing, Difin, Warszawa 2005.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

49/149

7.B. Wprowadzenie studiw w trybie standardowym i przeduonym w miejsce studiw stacjonarnych i niestacjonarnych
7.21. Nastpi zmiana nazw i definicji trybw studiw. W miejsce studiw stacjonarnych zostan wprowadzone studia w trybie standardowym, a w miejsce niestacjonarnych studia w trybie przeduonym. 7.22. Studia w trybie standardowym to takie, ktrych program i organizacja wymaga pracy studenta na zajciach i samodzielnej w penym wymiarze czasu pracy w cigu dwch semestrw w roku akademickim. Na studiach w trybie standardowym zajcia dydaktyczne odbywaj si wycznie od poniedziaku do pitku. 7.23. Studia w trybie przeduonym bd przeznaczone dla studentw, ktrzy z powodu zatrudnienia, obowizkw rodzinnych lub warunkw zdrowotnych nie mog podj studiw w trybie standardowym. Na studiach w trybie przeduonym ten sam program co na studiach w trybie standardowym (wymiar przedmiotw mierzony liczb godzin zaj z wykadowc i liczb punktw ECTS), bdzie realizowany przez studenta przez wiksz liczb semestrw, a wic tygodniowy czas pracy bdzie odpowiednio mniejszy. Czas trwania studiw w trybie przeduonym (liczony w semestrach) nie bdzie mg przekroczy czasu studiw w trybie standardowym na tym samym programie dyplomowym o wicej ni 2/3. Student bdzie mia moliwo wyboru tempa studiowania w poszczeglnych semestrach, przy czym, dla utrzymania cigoci studiw, w jednym semestrze powinien uzyska co najmniej 1/3 liczby punktw zaliczeniowych ECTS wymaganych na jednym semestrze studiw w trybie standardowym. Na studiach w trybie przeduonym zajcia dydaktyczne mog odbywa si w dowolnym dniu tygodnia. Okres realizacji programu studiw w trybie przeduonym moe zosta przez studenta skrcony poprzez udzia w zajciach przez trzy, zamiast dwch semestrw w roku (por. 11.E). 7.24. Zarwno na studiach w trybie standardowym, jak i w trybie przed uonym, zajcia wymagajce bezporedniego udziau nauczyciela akademickiego i studenta nie mog stanowi mniej ni 40% zakadanego cakowitego czasu pracy studenta. Pozostaa cz czasu powinna by przeznaczona na samodzieln lub zespoow prac studenta nad konkretnymi zadaniami, ktrych stopie wykonania bdzie weryfikowany przez prowadzcego dany przedmiot. Zakres i sposb weryfikacji pracy wasnej rwnie bdzie przedmiotem oceny programw dyplomowych dokonywanej przez instytucj akredytacyjn. 7.25. Program studiw w trybie standardowym i przeduonym nie moe zakada odbywania dziennie wicej ni omiu godzin zaj. 7.26. Na studiach w trybie standardowym i przeduonym moliwa bdzie realizacja czci programu w formule e-learning. Dopuszczony udzia punktw zaliczeniowych ECTS za takie

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

50/149

zajcia moe by wyszy na studiach w trybie przeduonym, ni na studiach w trybie standardowym. 7.27. Na studiach obu trybw mog by prowadzone programy dyplomowe na wszystkich stopniach ksztacenia (tzn. na studiach I, II i III stopnia).

Uzasadnienie
7.28. Obecna definicja studiw stacjonarnych jako formy studiw, w ktrej program studiw jest realizowany w postaci zaj dydaktycznych wymagajcych bezporedniego udziau nauczycieli akademickich i studentw w wymiarze okrelonym standardami ksztacenia dla tej formy studiw29 jest zdecydowanie niewystarczajca. Nie odzwierciedla bowiem bardzo wanego elementu programu studiw, jakim jest samodzielna lub zespoowa praca studentw nad zagadnieniami zleconymi przez nauczycieli akademickich. Jeszcze bardziej niezadowalaj ca jest definicja studiw niestacjonarnych jako innej formy studiw ni studia stacjonarne, z zachowaniem standardw ksztacenia okrelonych dla tej formy studiw30. 7.29. Wprowadzone nowe pojcia studiw w trybie standardowym i przeduonym odpowiadaj znanym w wielu krajach studiom w wymiarze full-time i part-time (np. Holandia, Dania, Szwecja, USA, Australia). 7.30. Definicja studiw w trybie standardowym jednoznacznie okrela czas, ktry student powinien przeznacza na nauk oraz zobowizanie uczelni do zapewnienia mu odpowiednich zada. Nowa definicja moe pomc w ograniczeniu niekorzystnego zjawiska jednoczesnego, nieskoordynowanego przez uczelni studiowania na wielu kierunkach, a nawet kilku uczelniach. 7.31. Zaproponowane wyrane wyrnienie czasu pracy studenta na zajciach z nauczycielem oraz czasu pracy nad zdefiniowanymi zadaniami ma pozwoli na zmian modelu studiw na taki, w ktrym studenci nabywaj umiejtnoci takich jak np. samodzielne zdobywanie i przyswajanie wiedzy, wsppraca, dzielenie si wiedz w ramach grupy, samodzielne i zespoowe rozwizywanie konkretnych problemw itp. Tego typu umiejtnoci s wskazywane zarwno w badaniach zagranicznych, jak i polskich jako kluczowy warunek efektywnego funkcjonowania w nowoczesnej gospodarce opartej na wiedzy. 7.32. Student ksztaccy si w trybie przeduonym ma zagwarantowane prawo do wolniejszego studiowania i realizacji rwnie wartociowego programu, co studenci studiw w trybie standardowym. Realizacja tego samego programu na studiach w trybie standardowym i przeduonym pomoe wyrwna poziom obu trybw studiw. Umoliwi te szersze korzystanie przez studentw obu trybw studiw z tych samych zaj dydaktycznych. Okrelenie maksymalnego dziennego czasu zaj ma natomiast wyeliminowa zjawisko komasowania nadmiernej iloci zaj dydaktycznych w soboty i w niedziele (nierzadko 30 godzin),

29 30

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyszym (Dz.U. Nr 163 poz.1365, z pn. zm.). Tame.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

51/149

obserwowane obecnie na wielu studiach niestacjonarnych. Wprowadzenie powy szych zmian sprawi, e uzasadnione bdzie wydawanie absolwentom obu trybw studiw takich samych dyplomw.

Zagroenia
Mniejsze zainteresowanie studiami w trybie przeduonym ni dotychczasowymi niestacjonarnymi ze wzgldu na konieczno powicenia wikszej iloci czasu na nauk. Przywizywanie zbyt maej wagi (zarwno przez nauczycieli akademickich jak i przez studentw) do efektywnego wykorzystania czasu pracy przewidzianego na realizacj zada samodzielnych i zespoowych.

7.C. Upowszechnienie trjstopniowego systemu studiw


7.33. Wszystkie programy dyplomowe bd przypisane do jednego z trzech stopni studiw.

7.34. W przypadku zawodw do wykonywania ktrych wymagane jest obecnie uko czenie studiw jednolitych, stosowne uprawnienia bdzie dawao ukoczenie studiw II stopnia na odpowiednim programie dyplomowym. 7.35. Absolwent studiw niszego stopnia ma prawo do ubiegania si o przyjcie na studia wyszego stopnia, jeli spenieni okrelone dla tych studiw wymagania wstpne. W przypadku studiw II stopnia, ktrych ukoczenie daje okrelone kwalifikacje zawodowe, wstp na studia II stopnia moe by uwarunkowany zaliczeniem okrelonych treci programowych na studiach I stopnia. 7.36. Za zgod Ministra, wydan po zasigniciu opinii PKA uczelnia bdzie moga przyjmowa studentw na zintegrowane studia I i II stopnia, przy czym studenci po czasie przewidzianym programem studiw I stopnia bd zobowizani speni wymagania przewidziane programem studiw I stopnia i bd mogli otrzyma odpowiedni dyplom. Studentw tych nie bdzie obowizywa oddzielny proces kwalifikacyjny na studia II stopnia. 7.37. Uczelnie badawcze (por. 7.F) bd mogy przyjmowa studentw na zintegrowane studia II i III stopnia, przy czym studenci po czasie przewidzianym na studia II stopnia s zobowizani speni wymagania przewidziane programem studiw II stopnia i bd mogli otrzyma odpowiedni dyplom. Studentw tych nie bdzie obowizywa oddzielny proces kwalifikacyjny na studia III stopnia.

Uzasadnienie
7.38. Wprowadzenie trjstopniowego systemu studiw wynika ze zobowiza, jakie podja Polska w ramach Procesu Boloskiego. Za upowszechnieniem takiego systemu przemawia dodatkowo potrzeba umoliwienia studentom opnienia decyzji dotyczcej wyboru docelowej

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

52/149

dziedziny ksztacenia oraz stworzenia moliwoci ewentualnego korygowania bdnych decyzji w tym zakresie bez koniecznoci rozpoczynania nowych studiw. W poczeniu z pen dronoci systemu obejmujc moliwo zmiany dziedziny studiw daje to moliwo zdobycia szerokiego wyksztacenia bez koniecznoci jednoczesnego studiowania na kilku programach dyplomowych.

7.D. Promowanie studiw I stopnia


7.39. Promowane i rozwijane bd studia I stopnia o charakterze zawodowym i multidyscyplinarnym, wyposaajce studentw w umiejtnoci specjalistyczne i tranzytywne, poszukiwane na rynku pracy. 7.40. Wanym narzdziem upowszechnienia studiw I stopnia bdzie zmiana dotychczasowego sposobu finansowania szkolnictwa wyszego ze rodkw publicznych. W proponowanym systemie (por. 10.A i rozdz. 13) finansowanie bdzie odbywa si na podstawie kontraktw na wyksztacenie okrelonej liczby studentw na okrelonym stopniu studiw w danej grupie programw dyplomowych. Daje to moliwo zwikszenia dostpnoci tego typu studiw poprzez zwikszenie liczby miejsc na tych studiach finansowanych ze rodkw publicznych. 7.41. Zmiana postrzegania studiw I stopnia przez pracodawcw zostanie osi gnita poprzez poszerzenie wsppracy uczelni z pracodawcami w zakresie tworzenia i realizacji programw dyplomowych, szczeglnie w obszarze programw zawodowych. Kompetencje zdobywane przez studentw tych programw bd w wikszym stopniu odpowiada potrzebom pracodawcw, co zwikszy skonno do zatrudniania absolwentw tych studiw, a w efekcie podniesie ich presti spoeczny i ekonomiczny. 7.42. Zostanie znacznie ograniczony zakres stanowisk w administracji publicznej, ktrych warunkiem objcia bdzie ukoczenie studiw II stopnia (posiadanie tytuu magistra). Formalny wymg posiadania wyszego wyksztacenia rozumiany bdzie jako wymg ukoczenia studiw I stopnia (uzyskanie licencjatu). 7.43. Resorty pracy, informacyjne: edukacji i szkolnictwa wyszego przeprowadz dwie kampanie

promujc w spoeczestwie indywidualne i spoeczne korzyci pynce z ukoczenia studiw I stopnia, skierowan przede wszystkim do modziey szk ponadgimnazjalnych i ich rodzicw; promujc wrd pracodawcw ide studiw I stopnia jako studiw wyszych gwarantujcych wyksztacenie wystarczajce do podjcia pracy w wielu zawodach.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

53/149

Uzasadnienie
7.44. Nadanie studiom I stopnia i tytuowi licencjata odpowiedniego statusu jest kluczowe dla procesu wyrwnywania szans edukacyjnych i efektywnego wykorzystania kapita u ludzkiego w gospodarce. Z jednej strony, osoby pochodzce z grup o niszym statusie spoecznym i ekonomicznym mog uznawa perspektyw studiw dwustopniowych za zbyt dug (zwaszcza, gdy s to studia patne). Z drugiej za, kompetencje zdobywane na I stopniu studiw s czsto wystarczajce do podjcia pracy w wielu zawodach bazujcych na pracy umysowej. 7.45. W Polsce udzia studentw studiw II stopnia w caej populacji studentw jest wyranie wyszy ni w krajach OECD31. Ksztacenie I stopnia powinno wic by otwarte dla coraz wikszego odsetka absolwentw szk rednich, a ksztacenie II stopnia powinno stawa si dobrem dostpnym selektywnie i dla najlepszych.

Zagroenia
Brak akceptacji niektrych rodowisk akademickich dla wyranego rnicowania wymaga i charakteru studiw I i II stopnia.

7.E. Wprowadzenie kursw wyrwnawczych


7.46. Uczelnie bd prowadzi kursy wyrwnawcze pozwalajce uzupeni braki w zakresie wiedzy i kompetencji wymaganych do podjcia studiw na wybranych programach dyplomowych. Kursy bd prowadzone w formie tradycyjnej, elektronicznej (e-learning) lub mieszanej. 7.47. Zakres oferowanych kursw wyrwnawczych bdzie jednym z kryteriw oceny ofert skadanych w ramach konkursw na kontrakty dydaktyczne finansowane ze rodkw publicznych. Kursy bd mogy by prowadzone odpatnie. 7.48. Krajowa Agencja Wymiany Akademickiej (por. 9.E) bdzie zamawia kursy skierowane do studentw zagranicznych, zamierzajcych odwiedzi polskie uczelnie (np. w ramach programu Erasmus).

Uzasadnienie
7.49. Kursy wyrwnawcze s niezbdnym elementem dronoci pomidzy poszczeglnymi typami programw i dziedzinami studiw na kolejnych stopniach kszta cenia. Drono ta rozumiana jest jako moliwo ubiegania si przez absolwenta dowolnego typu programu o przyjcie na dowolny program studiw wyszego stopnia. Kursy wyrwnawcze (przygotowujce do nauki na kolejnym stopniu studiw) oraz adaptacyjne (dla nowo przyj tych)

31

Education at a Glance , OECD, Pary 2007, s. 68.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

54/149

s szeroko stosowane w USA (np. Western Carolina University), zdobywaj te coraz wiksz popularno w Europie (np. Uniwersytet w Maastricht).

7.F. Wprowadzenie nowej typologii uczelni


7.50. Uczelnie bd dzieli si na dwie podstawowe grupy ze wzgldu na rol, jak peni w nich dziaalno dydaktyczna i dziaalno badawcza. Wrd uczelni o niewielkiej roli dziaalnoci badawczej (uczelnie dydaktyczne) zostan wyrnione (ze wzgldu na charakter dominujcych w nich programw dyplomowych): uczelnie zawodowe, prowadzce programy zawodowe na studiach I i II stopnia; kolegia akademickie, prowadzce programy multidyscyplinarne na studiach I stopnia. 7.51. Uczelnie, w ktrych dziaalno badawcza odgrywa bdzie znacznie wiksz rol ni w uczelniach dydaktycznych (uczelnie naukowo-dydaktyczne), b d dzieli si na dwa typy: uczelnie akademickie, prowadzce programy akademickie co najmniej na studiach I i II stopnia; uczelnie akademickie mog te prowadzi programy III stopnia, a take programy multidyscyplinarne i zawodowe; uczelnie badawcze, w ktrych prowadzone s badania na wiatowym poziomie w wielu dziedzinach, prowadzce programy badawcze III stopnia i programy akademickie II stopnia; mog take prowadzi programy akademickie I stopnia, a take programy multidyscyplinarne i zawodowe. 7.52. Uczelnie bd podlega akredytacji instytucjonalnej PKA (por. 7.G). Decyzja o akredytacji bdzie okrela typ uczelni. Moe on ulec zmianie na wniosek uczelni lub przy odnowieniu akredytacji, ktra bdzie nastpowa co 5 lat. Kryteria akredytacji uczelni poszczeglnych typw okreli Minister. Kryteria te bd obejmoway w szczeglnoci: stan kadry, baz materialn i gwarancje finansowe uczelni, przy czym wymagania dotyczce gwarancji finansowych wobec uczelni zostan istotnie podwyszone w stosunku do obecnych.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

55/149

Minister

1. Ramowe kryteria akredytacji uczelni poszczeglnych typw

3. Wniosek o ewaluacj dzia alnoci badawczej pracownikw uczelni

Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych


4. Wyniki ewaluacji

Pa stwowa Komisja Akredytacyjna

Uczelnia

2. Wniosek o akredytacj, udostpnienie wymaganych danych

5. Ocena i decyzja o typie uczelni, wpis do rejestru

Rejestr uczelni

Schemat procesu akredytacji uczelni i okrelania jej typu


rdo: Opracowanie wasne.

7.53. W uczelniach dydaktycznych nie bdzie wymagane prowadzenie bada, a kadra akademicka zatrudniana bdzie jedynie do zada dydaktycznych. W przypadku prowadzenia bada przez pracownika, jego zakres obowizkw dydaktycznych moe zosta zmniejszony. 7.54. W uczelniach badawczych kadr akademick bd stanowi wycznie pracownicy czcy prowadzenie bada z dziaalnoci dydaktyczn oraz nauczyciele umiejtnoci praktycznych (np. lektorzy). Liczba studentw przypadajcych na nauczyciela akademickiego w uczelniach badawczych powinna by znacznie nisza ni w innych typach uczelni.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

56/149

7.55.

Proponowan typologi uczelni prezentuje poniszy schemat:

Uczelnie dydaktyczne
Kolegia akademickie Programy multidyscyplinarne I stopnia Uczelnie zawodowe Programy zawodowe I i II stopnia

Uczelnie naukowo-dydaktyczne
Uczelnie akademickie Programy akademickie I i II stopnia, a take moliwo prowadzenia programw badawczych III stopnia oraz programw zawodowych i multidyscyplinarnych Uczelnie badawcze Programy badawcze III stopnia i akademickie II stopnia, a tak e moliwo prowadzenia programw akademickich I stopnia, zawodowych I i II stopnia oraz programw multidyscyplinarnych Wymg prowadzenia bada naukowych Jako bada na poziomie wiatowym poparta wyrniajc ewaluacj KEJN

DYDAKTYKA

Moliwo prowadzenia bada naukowych

Moliwo prowadzenia bada naukowych

Wymg prowadzenia bada naukowych BADANIA Wysoka jako bada poparta pozytywn ewaluacj KEJN

Kadra dydaktyczna, bez obowizku prowadzenia bada

Kadra dydaktyczna, bez obowizku prowadzenia bada oraz praktycy (spoza sektora szkolnictwa wyszego) w danych dziedzinach

KADRA

Kadra naukowodydaktyczna i dydaktyczna oraz praktycy spoza sektora szkolnictwa wyszego w przypadku prowadzenia programw zawodowych

Kadra naukowa i naukowo-dydaktyczna

Proponowana typologia uczelni


rdo: Opracowanie wasne.

Uzasadnienie
7.56. W wielu krajach wyrnia si uczelnie o profilu badawczym i o profilu dydaktycznym, wobec ktrych formuowane s rne wymagania i ktre maj rne misje. Jednoczenie narasta tendencja koncentracji rodkw przeznaczonych na badania w najlepszych uczelniach badawczych (np. Francja, Niemcy). 7.57. Kolegia akademickie s wzorowane na amerykaskich uczelniach typu college. College moe by fragmentem duego uniwersytetu (np. Uniwersytetu Harvarda lub Kalifornijskiego w Berkeley), albo stanowi odrbn uczelni, niekiedy bardzo prestiow, koncentrujc si na doskonaej dydaktyce, lecz nieprowadzc dziaalnoci badawczej. W ostatnich latach takie

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

57/149

uczelnie powstaj take w Europie, m.in. z myl o studentach z Azji, gdzie ten model studiw rozpowszechnia si coraz bardziej. 7.58. Uczelnia typu college ma moliwo bliskiej wsppracy z lokaln spoecznoci, zwaszcza w mniejszych miejscowociach, poniewa aktywno obywatelska studentw jest wpisana w program studiw. Reprezentujc rne dziedziny ma potencja kulturotwrczy, gdy zajcia studentw nie ograniczaj si do spdzania czasu w jej murach wymaga si od nich, w ramach programu, aktywnoci kulturalnej i spoecznej. Uczelnia staje si wic miejscem kultywowania tradycji inteligenckich, oglnej wiedzy i spoecznego zaangaowania. 7.59. Kolegia akademickie mog stanowi narzdzie wyrwnywania szans edukacyjnych, zapobiegajc bdnym decyzjom edukacyjnym (wczesny wybr dziedziny studiw). Mog by atrakcyjn alternatyw dla produkujcych nadmiar absolwentw masowych kierunkw studiw. W maych miejscowociach powinny zaj miejsce niewielkich, jednokierunkowych uczelni, otwierajc w ten sposb przed modzie, ktrej nie sta na studia w wikszym orodku akademickim, szersze moliwoci na kolejnych stopniach ksztacenia. 7.60. Koncentracja programw nauczania w kolegiach akademickich na kszta ceniu uniwersalnych umiejtnoci intelektualnych w oparciu o szerokie wyksztacenie oglne i wybieran specjalizacj stanowi odpowied na wyzwania wspczesnego rynku pracy: zarwno na aktualne oczekiwania pracodawcw, jak i na konieczno elastycznego przekwalifikowywania si w toku kariery zawodowej. Najnowsze trendy edukacyjne postuluj zacieranie granic pomidzy ksztaceniem oglnym a zawodowym, poprzez nacisk na ksztacenie umiejtnoci32. 7.61. Charakter studiw multidyscyplinarnych sprzyja bardziej rwnomiernemu zapotrzebowaniu na kadr nauczajc z rnych dziedzin ni w przypadku studiw kierunkowych. Rozwj studiw multidyscyplinarnych moe prowadzi do zmniejszenia kontrastw w zakresie relacji liczby studentw do liczby nauczycieli akademickich, opisanych w rozdziale 3. 7.62. Sektor uczelni zawodowych, ktrych programy skoncentrowane s na kompetencjach potrzebnych w konkretnych zawodach jest dobrze rozwinity w wielu krajach, m.in. w Holandii. Zdecydowana wikszo absolwentw wyszych szk zawodowych w Holandii pracuje w wyuczonych zawodach i na stanowiskach, ktre wymagaj wyszego wyksztacenia.

Zagroenia
Niski presti studiw I stopnia i tytuu licencjata; w efekcie niski popyt na studia oferowane przez kolegia akademickie.

32

por. np. Learning for Jobs The OECD Policy Review of Vocational Education and Training. Initial Report, OECD, Pary 2009.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

58/149

7.G. Wzmocnienie i powizanie systemw akredytacji ksztacenia i ewaluacji bada


7.63. Znaczce poszerzenie autonomii uczelni w zakresie ustanawiania programw dyplomowych wymaga wzmocnienia instytucji akredytujcych uczelnie i programy oraz oceniajcych jako ksztacenia i bada naukowych. Centraln rol w tym zakresie bd peni, wsppracujc ze sob, Pastwowa Komisja Akredytacyjna (PKA) i Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych (KEJN), przewidziany w projekcie ustawy o zasadach finansowania nauki33. 7.64. PKA bdzie niezalen od administracji pastwowej instytucj podejmujc samodzielne decyzje akredytacyjne. Status KEJN jako organu doradczego Ministra okrela projekt ustawy o zasadach finansowania nauki. 7.65. Zadaniami PKA bdzie:

przedstawianie Ministrowi do zatwierdzenia ramowych kryteriw akredytacji programw dyplomowych uwzgldniajcych Krajowe Ramy Kwalifikacji oraz kryteriw akredytacji instytucjonalnej; akredytacja uczelni, w tym okrelanie typu uczelni (w znaczeniu opisanym w rozdz. 7.F); opiniowanie projektw tworzenia i przeksztacania uczelni publicznych; akredytacja, monitorowanie realizacji i ewaluacja (okresowe odnawianie akredytacji) programw dyplomowych na studiach I, II i III stopnia, w tym ocena wywizywania si uczelni z umw zawartych ze studentami (por. rozdz. 10.C). 7.66. PKA moe uznawa akredytacje i oceny programw dyplomowych dokonywane przez inne instytucje akredytacyjne (np. branowe lub zagraniczne). 7.67. Oceny dziaalnoci badawczej, niezbdnej do akredytacji uczelni akademickich i badawczych oraz prowadzonych przez nie programw dyplomowych, PKA dokonuje na podstawie wynikw ewaluacji przeprowadzanej przez KEJN. Warunkiem akredytacji programw badawczych bdzie otrzymanie najwyszej kategorii ewaluacji KEJN w odpowiedniej dziedzinie. Ocena KEJN bdzie te jednym z kryteriw oceny wnioskw skadanych w ramach dotacji na rozwj potencjau badawczego uczelni (por. 10.A, 10.B oraz rozdz. 13). 7.68. Zostanie rozszerzona autonomia organizacyjna PKA. PKA bdzie samodzielnie ustalaa swoj struktur wewntrzn (np. podzia na zespoy dziedzinowe). 7.69. Zostan wprowadzone zasady powoywania PKA zapewniajce udzia w niej osb ze znaczcym dowiadczeniem w zarzdzaniu procesem dydaktycznym w uczelni. Czonkw PKA powouje Minister spord kandydatw zgoszonych przez przedstawicieli uczelni, pracodawcw

33

Projekt ustawy o zasadach finansowania nauki, MNiSW, Warszawa, 6 stycznia 2009 r.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

59/149

i samorzdu studenckiego po zaopiniowaniu przez Rad Gwn Szkolnictwa Wyszego. Odpowiednio do wzrostu zakresu zada, zostan powikszone zasoby materialne i kadrowe PKA. 7.70. KEJN bdzie wykonywa zadania okrelone w projekcie ustawy o zasadach finansowania nauki. W przypadku ewaluacji instytucjonalnej (uczelni), ocena bada naukowych prowadzonych w uczelni bdzie dokonywana w ramach dziedzin i dyscyplin naukowych, a nie jednostek organizacyjnych. Zostanie przyjty ustandaryzowany podzia na dyscypliny, uatwiajcy porwnania midzynarodowe (na przykad wedug OECD, Europejska Rada do spraw Bada Naukowych lub brytyjskie Units of Assesment). Oceny osigni w poszczeglnych dyscyplinach bd dokonywa specjalistyczne panele. Nie bd brane pod uwag stopnie i tytuy naukowe pracownikw zatrudnionych w uczelni, a jedynie ich dorobek naukowy. 7.71. PKA i KEJN bd korzysta ze wsppracy instytucji i ekspertw zagranicznych, szczeglnie w obszarach, w ktrych poziom bada w Polsce jest niezadowalajcy. Wspierane bd dziaania zmierzajce do zwikszenia rnorodnoci w zakresie realizacji zada w zakresie akredytacji i ewaluacji np. tworzenie branowych, rodowiskowych lub midzynarodowych jednostek akredytujcych, zawieranie umw o wzajemnym uznawaniu akredytacji i ewaluacji. 7.72. PKA stworzy centralny rejestr wszystkich akredytowanych programw dyplomowych. Rejestr bdzie zawiera m.in. informacje o decyzjach akredytacyjnych oraz o ocenach ksztacenia dokonywanych przez PKA oraz inne organizacje akredytacyjne.
5. Decyzja o akredytacji programu dyplomowego

Kolegium akademickie Uczelnia badawcza Uczelnia akademicka Uczelnia zawodowa


1. Pozyskanie praktykw do programw zawodowych

2. Wniosek o akredytacj programu dyplomowego (opis programu i zasobw)

Pastwowa Komisja Akredytacyjna


3. Wniosek o ewaluacj bada w danej dziedzinie

Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych

4. Wyniki ewaluacji bada

Otoczenie zewntrzne

Schemat procesu akredytacji programw dyplomowych


rdo: Opracowanie wasne.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

60/149

Uzasadnienie
7.73. Wzmocnienie systemu akredytacji i ewaluacji ksztacenia i bada jest jednym z kluczowych warunkw podniesienia jakoci szkolnictwa wyszego. Oceny jakoci bada i ksztacenia bd bowiem istotnym kryterium podziau publicznych rodkw na badania i dydaktyk (por. rozdz. 10.A, 10.B oraz rozdz. 13). 7.74. Ju obecnie PKA i organizacje akredytacyjne, ktre poprzedziy jej utworzenie s kluczowym ogniwem zapewniania jakoci ksztacenia. Poszerzenie zakresu kompetencji, zwikszenie zasobw i zmiana struktury organizacyjnej PKA, a take nadanie uprawnie do akredytacji programw dyplomowych innym organizacjom akredytacyjnym pozwoli zapewni uczelniom du autonomi merytoryczn przy jednoczesnym zagwarantowaniu zachowania okrelonych standardw jakoci. 7.75. Proponowany zakres kompetencji PKA jest zbliony do kompetencji holenderskiej NVAO (The Accreditation Organisation of the Netherlands and Flanders), ktra akredytuje wszystkie programy studiw I i II stopnia oferowane przez uczelnie finansowane ze rodkw publicznych oraz programy koczce si uzyskaniem odpowiedniego tytuu prowadzone przez uczelnie niepubliczne. NVAO jest ciaem niezalenym od administracji rzdowej, chocia jej dziaalno z mocy prawa podlega kontroli pastwowej. NVAO zajmuje si akredytacj pocztkow (programw, ktre jeszcze nie s zarejestrowane w krajowym rejestrze programw) oraz akredytacj programw realizowanych. Programy finansowane przez pastwo podlegaj rwnie ocenie przez odpowiednie ministerstwo pod ktem przydatnoci ich absolwentw na krajowym rynku pracy oraz koncentracji geograficznej. Odmowa akredytacji oznacza niemo no otwarcia danego programu studiw lub konieczno zamknicia programu istniejcego. 7.76. Proponowane zmiany w zakresie ewaluacji bada s konieczne, gdy obecny model oceny parametrycznej jednostek podstawowych uczelni sprzyja fragmentacji uczelni, niekorzystnej z punktu widzenia procesu dydaktycznego. System pogbia rozbicie uczelni na autonomiczne jednostki niekomunikujce si ze sob, tworzce niezalene od siebie samowystarczalne orodki akademickie oraz dopuszcza powielanie prowadzenia tych samych bada w rnych miejscach. Jest to dziaanie nieefektywne i nieracjonalne, a przede wszystkim negatywnie wpywajce na jako prowadzonych bada naukowych. 7.77. Istotnym elementem zmian bdzie rwnie powizanie ewaluacji bada dokonywanych przez KEJN z akredytacj instytucji i programw dyplomowych, dokonywanych przez PKA. Jeszcze gbsze powizanie ewaluacji ksztacenia i bada ma miejsce we Francji, gdzie obie oceny s dokonywane przez jedn agencj LAgence dvaluation de la recherche et de lenseignement suprieur (AERES).

Zagroenia
Brak dostatecznego wzmocnienia zasobw materialnych i kadrowych PKA. Niedostateczna wsppraca PKA z KEJN.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

61/149

Mierniki realizacji celu strategicznego Rnorodno


Przekroje jednostka miary Sektor niepubliczny Typ uczelni kolegia akademickie uczelnie akademickie Dziedziny bada/ksztacenia34 Stopnie ksztacenia uczelnie badawcze

uczelnie zawodowe

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

R1 R2 R3 R4 R5 R6

Liczba uwzgldnionych wnioskw do PKA o akredytacj nowych programw dyplomowych 35 Odsetek studentw trybu standardowego w oglnej liczbie studentw Odchylenie rozkadu liczby studentw wed ug typw uczelni od rozkadu docelowego 36 Wskanik przechodzenia midzy programami 37 Odsetek absolwentw studiw II stopnia w cakowitej liczbie absolwentw studiw I stopnia Odsetek punktw ECTS do zdobycia podczas realizacji przedmiotw, w ktrych formalnie wskazano e-learning jako metod dydaktyczn w cakowitej liczbie punktw ECTS moliwych do zdobycia

% % % liczba % %

x x x x x x

x x x x x x

x x x x x x

x x x x x x

x x x x x x

x x x x x x

x x x x

x x x x x

x x x

x x x x x

PKA MNiSW MNiSW MNiSW MNiSW Uczelnie

Wzrost --Spadek (do zera) Wzrost Spadek38 Wzrost39

Wed ug klasyfikacji ISCED. Ostateczny wynik (po odwo aniach). 36 Rozkad docelowy powinien by okrelony przez MNiSW po dokonaniu pierwszych pomiarw tego wskanika. 37 Definicja poni ej. Wskanik jest tak skonstruowany, by promowa konsekwencj w wyborze studiw: ksztacenie zawodowe lub akademickie. 38 Wskanik powinien dy do zdefiniowanego poziomu. 39 PSW ju od kilku lat dopuszcza e-learning jako metod dydaktyczn mo liw do stosowania w szkolnictwie wyszym. Pomimo ju stosunkowo du ej popularno ci tej metody wrd spoecznoci akademickiej (nie tylko studentw, ale te nauczycieli) niewiele uczelni formalnie wprowadza e-learning do siatki zaj. Wzrost wskanika R2 bdzie wyranie wiadczy o akceptacji technik ICT w szkoach wyszych po wiadczajc w ten sposb wzrost r norodnoci metod ksztacenia.
35

34

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

62/149

Wskanik przechodzenia midzy programami definiujemy nastpujco:

A
R4 =
i =1 j =1 5 4 i =1 j =1

ij

wij
,
ij

gdzie: Aij absolwenci i-tego rodzaju studiw (w danym roku), podejmujcy nauk na studiach j-tego rodzaju (j=4 oznacza absolwentw, ktrzy nie kontynuuj nauki); wij wspczynniki z tabeli poniej; powinny przybiera warto 0 lub 1 w zalenoci od preferowanych trendw w kontynuacji studiw przez studentw odpowiednich poziomw ksztacenia.
J I 1 2 3 4 5 LO LZ LA MZ MA 1 MA W11 W21 W31 W41 W51 2 MZ W12 W22 W32 W42 W52 3 D W13 W23 W33 W43 W53 4 BEZ KONT. W14 W24 W34 W44 W54 Legenda: L* - studia licencjackie M* - studia magisterskie *D studia doktoranckie *O programy multidyscyplinarne *A programy akademickie *Z programy zawodowe BEZ KONT. brak kontynuacji studiw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

63/149

8. Otwarto na otoczenie spoeczne i gospodarcze


8.1. Otwarto dotyczy kilku elementw relacji uczelni z otoczeniem gospodarczym i spoecznym. Wanym jej aspektem jest zapewnienie dostpu do usug edukacyjnych na poziomie wyszym w taki sposb, aby populacja studentw odzwierciedla a rnorodno spoeczn. Chodzi tu w szczeglnoci o zapewnienie dostpu do uczelni modziey ze rodowisk o niszym statusie materialnym, a take osobom w niestandardowym dla studiw wieku, ktre pragn odwiey wiedz lub uzupeni wyksztacenie, np. w zwizku ze zmian zawodu. Otwarto uczelni na otoczenie spoeczne i gospodarcze powinna suy cigemu dostosowywaniu programw ksztacenia do potrzeb stanowisk pracy i popytu na prac. Elementem czcym dziaalno badawcz uczelni z praktyk jest transfer wiedzy i innowacji midzy uczelniami a przedsibiorstwami. Wanym zadaniem uczelni zwizanym z zadaniami edukacyjnymi i badawczymi, jest budowa powiza uczelni z regionem i otoczeniem spoecznym. 8.2. Rozwj relacji uczelni z otoczeniem spoecznym i gospodarczym staje si coraz istotniejszym elementem reform szkolnictwa wyszego w Europie. Relacje te tworz, obok ksztacenia i bada naukowych, tzw. trzeci misj uczelni. W krajowych i midzynarodowych raportach podkrelano wystpujce w Polsce niedopasowanie lokalnej oferty edukacyjnej do potrzeb lokalnego rynku pracy. Proponowane s dziaania majce na celu zmian tej sytuacji. 8.3. Partnerstwo uczelni z gospodark jest jednym z priorytetw agendy modernizacyjnej uniwersytetw europejskich (patrz rozdz. 2). Proponowane Partnerstwo na rzecz Transferu Wiedzy, ma na celu usunicie barier wsppracy sektora przedsibiorstw z uczelniami oraz zwikszenie wiadomoci korzyci, ktre mog pyn z tej wsppracy.

8.A. Wzmocnienie i usprawnienie systemu pomocy materialnej dla studentw


8.4. Zostanie zwikszona dostpno bezzwrotnych form pomocy socjalnej, w szczeglnoci stypendiw socjalnych poprzez: likwidacj stypendiw za wyniki w nauce wypacanych ze rodkw publicznych i przeniesienie zaoszczdzonych w ten sposb rodkw na stypendia socjalne; podwyszenie progw dochodowych uprawniajcych do otrzymania stypendium socjalnego; umoliwienie kandydatom na studia ubieganie si o promes stypendium socjalnego, ktre zacznie by wypacane w przypadku podjcia przez nich studiw; zagwarantowanie prawa do otrzymywania stypendium socjalnego lub innych form wsparcia uwarunkowanych kryterium majtkowym studentom studiw w trybie standardowym i przeduonym, niezalenie od wieku studenta.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

64/149

8.5. Zostan ustanowione nowe zasady przyznawania i wypacania stypendiw, polegajce m.in. na tym, e: stypendium socjalne bdzie wypacane przez okres ograniczony do normatywnego czasu trwania studiw; warunkiem pobierania stypendium socjalnego b dzie terminowe wywizywanie si studenta z obowizkw edukacyjnych; zadanie wypacania stypendiw socjalnych zostanie przeniesione z uczelni do administracji rzdowej, ktra bdzie je zleca gminom i finansowa w formie dotacji celowej z budetu pastwa dla gminy; wysoko stypendiw socjalnych bdzie zrnicowana w zalenoci od kosztw utrzymania w miejscowoci odbywania studiw, przy czym bdzie ona okrelana centralnie, tak aby dla rnych osb o identycznej sytuacji majtkowej studiujcych w tej samej uczelni, ale pochodzcych z rnych miejscowoci, bya ona taka sama; w gestii uczelni pozostanie wypacanie stypendiw i nagrd za osignicia sportowe, spoeczne i kulturalne, a take fundusz na utrzymanie urzdze socjalnych (domw studenckich, stowek). 8.6. Nadal przyznawane bd stypendia Ministra dla wybitnych studentw. Ponadto, w ramach dotacji stypendialnej, wypacane bd stypendia na sfinansowanie dziaa naukowych, kulturalnych i sportowych podejmowanych przez studentw. 8.7. Rozbudowany zostanie system kredytw studenckich. Zmiany systemu b d szy w kierunku: podwyszenia kwoty kredytu w taki sposb, by otrzymanie kredytu umo liwiao utrzymanie si podczas studiw bez koniecznoci podejmowania staej pracy; uproszczenia procedur zwizanych z otrzymaniem kredytu, w tym zwikszenia liczby porcze kredytowych udzielanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego; wyeliminowania limitu dochodu na osob jako warunku ubiegania si o kredyt. 8.8. Niezalenie od stypendiw przyznawanych ze rodkw budetowych, jednostki samorzdu terytorialnego bd mogy ustanawia wasne systemy stypendiw fundowanych.

Uzasadnienie
8.9. W Polsce gwnym narzdziem zmniejszania nierwnoci w dostpie do studiw jest system stypendialny40. Badania empiryczne wskazuj, e rozdzielanie tego typu rodkw ze wzgldu na kryterium wynikw w nauce jest nieuzasadnione: Jak wskazuje OECD41, jest mao prawdopodobne, aby osoby uzdolnione, ktre nie borykaj si z problemami finansowymi, zrezygnoway ze studiw z powodu braku stypendium za wyniki w nauce.

40

Por. m.in. w art. 70 ust. 4 Konstytucji RP.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

65/149

Badania empiryczne wskazuj, e merytoryczne kryteria przyznawania stypendiw faworyzuj studentw bogatszych, co oznacza, e zamiast zmniejsza nierwnoci w dostpie do szkolnictwa wyszego, jeszcze bardziej je potguj42. Przyznawanie stypendiw na podstawie wynikw w nauce prowadzi do wielu niekorzystnych zachowa wrd studentw, m.in. ograniczania przez nich liczby przedmiotw, czy te wybierania przedmiotw najatwiejszych, w przypadku ktrych szanse na uzyskanie wysokich ocen s najwysze43. 8.10. Propozycja likwidacji stypendiw za wyniki w nauce ma na celu zwikszenie puli przeznaczonej dla najbardziej potrzebujcych. Stypendia i nagrody za wyniki w nauce bd mogy by wypacane ze rodkw prywatnych przekazanych uczelni. 8.11. Wprowadzenie promes stypendialnych powinno uatwia decyzje o podjciu studiw kandydatom z biednych rodzin, a podkrelenie braku ogranicze wiekowych ma suy zachceniu bezrobotnych do podjcia studiw w celu podniesienia swoich kompetencji. 8.12. Postulat przeniesienia funkcji zwizanej z przyznawaniem stypendium socjalnego z uczelni do wyspecjalizowanych placwek administracji publicznej wynika z ograniczonych kompetencji uczelni w tym zakresie oraz braku penej wiedzy o sytuacji majtkowej, niezbdnej do podejmowania optymalnych decyzji. Dodatkowo w obecnym systemie stypendialnym pojawiaj si wtpliwoci co do zasadnoci udostpniania danych o sytuacji materialnej studenta jego koleankom i kolegom z samorzdu studentw. Niejednoznaczne zasady rozdziau rodkw na stypendia prowadz do znaczcych rnic w wysokoci stypendiw socjalnych, nawet midzy rnymi wydziaami tej samej uczelni. 8.13. Obecnie system kredytw studenckich w Polsce jest skr powany przez zbyt skomplikowane procedury zwizane z ich przyznaniem. Ponadto, osoby z najbiedniejszych rodzin maj trudnoci z uzyskaniem wymaganych do otrzymania kredytu por cze.

Zagroenia
Nierwny dostp do stypendiw socjalnych wynikajcy ze zrnicowanej sprawnoci funkcjonowania poszczeglnych gmin.

41 42

Tertiary Education for the Knowledge Economy, Vol.1, OECD, Pary 2008. Por. np. Long B.T., The Effectiveness of Financial Aid in Improving College Enrollment: Lessons for Policy, s.12-13, 2008. 43 Cornwell, C.M., Lee, K.H., Mustard, D.B., Student responses to merit scholarship retention rules. The Journal of Human Resources, 2005, za: Denny K., Doyle O., Hyland M., O Reilly P., O Sullivan V., A selective review of studies of quantitative evaluations in education, Geary Institute University College Dublin, 2009.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

66/149

8.B. Rozszerzenie oferty edukacyjnej uczelni dla osb w rnym wieku


8.14. Promowanie ksztacenia przez cae ycie oraz otwarcie na studentw z ronych grup wiekowych bdzie realizowane przez: rozwijanie kursw wyrwnawczych uatwiajcych podejmowanie studiw I lub II stopnia osobom, ktre miay dusz przerw w edukacji (por. rozdz. 7.E); przeprowadzenie przez resorty szkolnictwa wyszego i edukacji wraz z innymi zainteresowanymi resortami i organizacjami, kampanii spoecznej promujcej ksztacenie si osb, ktre znaczco przekroczyy tradycyjny wiek studencki; uruchomienie kampanii byoby poprzedzone analiz regionalnych rynkw pracy, ze szczeglnym uwzgldnieniem wystpujcych na nich luk kompetencyjnych wrd osb powyej trzydziestego roku ycia; promowanie (np. przez przyznawanie dodatkowych punktw w konkursie o dotacj dydaktyczn) nowych form ksztacenia, skierowanych do osb w niestandardowym wieku studenckim, ktrych celem byoby odnowienie kompetencji i wiedzy uzyskanych w trakcie odbytych wczeniej studiw.

Uzasadnienie
8.15. Obecnie Polska zajmuje jedno z ostatnich miejsc w krajach OECD pod wzgldem udziau w edukacji osb, ktre przekroczyy tradycyjny wiek studencki. Nawet w 2025 r. poziom wyksztacenia polskiego spoeczestwa bdzie znaczco niszy od redniej OECD. W tym kontekcie wane jest stworzenie zacht do ksztacenia przez cae ycie.

8.C. Wsparcie wsppracy uczelni ze szkoami ponadgimnazjalnymi


8.16. Zostanie zorganizowany program wsppracy uczelni ze szkoami ponadgimnazjalnymi z udziaem odpowiednich resortw, ktry bdzie obejmowa: szersze wczenie si rodowiska akademickiego w konsultacje programw nauczania w szkoach ponadgimnazjalnych oraz wymaga egzaminu maturalnego; instytucjonalizacj wsppracy rodowisk akademickich i nauczycielskich, majcej na celu biece zapoznawanie nauczycieli akademickich z programami nauczania w szko ach ponadgimnazjalnych i trudnociami ich realizacji, a nauczycieli szkolnych z lukami kompetencyjnymi odpowiedzialnymi za niepowodzenia studentw I roku; rozszerzenie wsppracy uczelni i szk ponadgimnazjalnych w zakresie opracowywania i prowadzenia kursw adaptacyjnych dla kandydatw na studia wysze, zwizanych zarwno z merytorycznymi wymaganiami jak i psychologicznymi aspektami dotycz cymi koniecznoci podejmowania decyzji o wasnej przyszoci i karierze zawodowej.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

67/149

Uzasadnienie
8.17. Duy odsetek studentw napotyka problemy w sprostaniu wymaganiom egzaminacyjnym stawianym w czasie pierwszego roku studiw. Dotyczy to zwaszcza kierunkw matematycznoprzyrodniczych oraz technicznych i wynika w duej mierze z niedopasowania zakresu ksztacenia na poziomie rednim do programw studiw i oczekiwa nauczycieli akademickich. Potrzebna jest lepsza koordynacja midzy oczekiwaniami wobec studentw w uczelniach, a programami ksztacenia w szkoach ponadgimnazjalnych. 8.18. Przejcie z ksztacenia na poziomie rednim do edukacji na poziomie wyszym oznacza rozpoczcie okresu, w ktrym istotnie wzrasta zakres samodzielnego decydowania o swojej przyszoci: ciekach ksztacenia i karierze zawodowej. Propozycja ukierunkowania czci kursw na psychologiczne aspekty zwizane z t zmian ma uatwi odnalezienie si w nowej sytuacji kandydatom na studia oraz studentom pierwszego roku studiw.

Zagroenia
Brak zainteresowania pogbionym dialogiem w rodowisku nauczycielskim i akademickim.

8.D. Wzmocnienie partnerstwa uczelni z przedsibiorstwami i pracodawcami


8.19. Ustanowiony zostanie kompleksowy program Partnerstwa na rzecz Transferu Wiedzy (PTW), ktrego celem bdzie promocja i uatwianie przepywu wiedzy i innowacji pomidzy uczelniami a gospodark. Elementami programu bd: opracowanie propozycji zmian w prawie, niezbdnych do elastycznej wsppracy uczelni publicznych z przedsibiorstwami; zmiany te powinny obejmowa m.in. uregulowanie kwestii praw majtkowych, w tym do aparatury badawczej, praw do wasnoci intelektualnej i podziau zyskw pochodzcych z komercjalizacji bada, zasad zamawiania usug edukacyjnych przez przedsibiorstwa; wspomaganie uczelni w opracowaniu regulaminw ochrony wasnoci intelektualnej oraz zasad komercjalizacji wynikw bada naukowych; wspomaganie finansowe, organizacyjne i prawne tworzenia sp ek celowych (spin-off) dla komercjalizacji dorobku naukowego uczelni; wspieranie dziaania uczelnianych centrw transferu technologii lub parkw naukowych, ktrych zadaniem jest wszechstronna pomoc administracyjna, prawna w przygotowaniach do komercjalizacji wynikw bada naukowych; stworzenie publicznie dostpnego rda informacji (w formie uytecznej dla przedsibiorcw) o kompetencjach zespow badawczych i o zapotrzebowaniu innowacyjnych firm na unikaln wiedz i badania naukowe;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

68/149

przeprowadzenie kampanii informacyjnej wrd przedsibiorcw o moliwociach i dobrych praktykach wsppracy z uczelniami. 8.20. Zostan podjte dziaania majce na celu wzmocnienie mechanizmw konkurencji w obszarze dostosowania oferty ksztacenia uczelni do potrzeb rynku pracy i rozpoznawalnoci uczelni wrd pracodawcw: Zostanie uruchomione badanie kariery absolwentw na rynku pracy. Badanie bdzie miao charakter cykliczny i bdzie prowadzone centralnie (w formie badania internetowego), na podstawie bazy danych zgromadzonych w rejestrze studentw i absolwentw (por. rozdz. 12.C). Udostpniane bd dane przekrojowe pozwalajce atwo porwna osignicia absolwentw danej uczelni lub danej grupy programw dyplomowych na rynku pracy. Wyniki bada na temat przyszego popytu na kwalifikacje absolwentw oraz biecego dopasowania poday i popytu na prac osb z wyksztaceniem wyszym (prowadzone dla potrzeb procesu kontraktowania zada dydaktycznych ze rodkw publicznych) bd upubliczniane w formie odpowiednio zaprojektowanej bazy internetowej. Resort pracy bdzie przeprowadza cykliczne regionalne badania satysfakcji pracodawcw z przygotowania absolwentw uczelni do pracy oraz o rozpoznawalno ci uczelni wrd pracodawcw. Wyniki bada bd gromadzone w oglnopolskiej bazie danych, ktra bdzie dostpna publicznie.

Uzasadnienie
8.21. Wedug raportu MNiSW44 ok. 20% przedsibiorstw zajmujcych si dziaalnoci produkcyjn w Polsce nie wie o moliwociach wsppracy z uczelniami, a jedynie 40% z nich prbowao takiej wsppracy. Raport konkluduje m.in., e istnieje konieczno zwikszania wiadomoci przedsibiorcw na temat moliwoci wsppracy z orodkami naukowymi oraz edukacji przedsibiorcw na temat korzyci ze wsppracy z orodkami naukowymi. Zgodnie z raportem, kluczow rol w tym zakresie powinno odegra tworzenie internetowych platform wymiany kontaktw, bowiem dla 30% badanych przedsibiorcw Internet by podstawowym rdem informacji o ewentualnych moliwociach wsppracy. 8.22. Podobne wnioski wynikaj z raportu Polsko-Amerykaskiej Izby Handlowej45, zgodnie z ktrym jedn z gwnych przeszkd w rozwoju tej wsppracy jest brak informacji o moliwociach badawczych uczelni, a sposobem naprawy tej sytuacji jest ich udost pnienie m. in. poprzez stworzenie odpowiednich platform komunikacji i baz danych. 8.23. Obecnie wyniki bada poday i popytu na prac osb z wyszym wyksztaceniem czy poziomu bezrobocia i zarobkw absolwentw nie s dzisiaj dostpne w formie odnoszcej si bezporednio do szkolnictwa wyszego. Monitorowanie lokalnego rynku pracy i rynku edukacyjnego naley, co prawda, do obowizkw Wojewdzkich i Powiatowych Rad Zatrudnienia,

44 45

Bariery wsp pracy przedsibiorcw i o rodkw naukowych, MNiSW, Warszawa, 2006.

Industry-Academia cooperation in Poland. Challenges and ways to narrowthe gap , Polsko-Amerykaska Izba Handlowa Stycze 2010.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

69/149

jednak ich sprawozdania nie trafiaj do opinii publicznej i nie s wykorzystywane ani przez uczelnie, ani przez kandydatw na studia. W efekcie wprowadzonych zmian istotnie wzro nie dostpno ocen jakoci ksztacenia w danej uczelni pochodzcych nie tylko z PKA, lecz take z weryfikacji umiejtnoci absolwentw na rynku pracy oraz monitoringu poday i popytu na prac osb z wyksztaceniem wyszym. Zmniejszeniu asymetrii informacji i wzmocnieniu mechanizmw konkurencji maj rwnie suy dziaania zwikszajce rozpoznawalno uczelni wrd pracodawcw i dostosowujce ofert w zakresie ksztacenia do rzeczywistych wymaga rynku pracy. 8.24. Istnieje wiele przykadw zagranicznych, wskazujcych na sposoby skutecznej promocji wsppracy uczelni z przedsibiorstwami. Brytyjska Rada Strategii Technologicznej (Technology Strategy Board), dziaajca od kilkunastu lat, prowadzi programy promujce innowacje, m.in. poprzez granty na wsplne prace firm i uczonych pracujcych nad wprowadzeniem nowych innowacyjnych produktw i usug, wspieranie Sieci Transferu Technologii (Knowledge Transfer Networks) zrzeszajcych firmy, uniwersytety i instytucje finansowe w celu wsplnego wykorzystania pomysw i transferu wiedzy, a take poprzez Partnerstwo na rzecz Transferu Wiedzy (Knowledge Transfer Partnership), wspierajce udzia modych uczonych w pracy nad innowacyjnymi projektami w gospodarce. 8.25. Proponowane powyej dziaania stosowane s ju obecnie w innych krajach. Najbardziej rozbudowane systemy zbierania danych dotyczcych regionalnego rynku pracy i ich upowszechniania w powizaniu ze szkolnictwem wyszym funkcjonuj w USA: np. system w stanie Floryda, ktry udostpnia m.in. dane o poziomie zatrudnienia oraz spodziewanych zarobkach wedle poziomu i typu wyksztacenia. Istnieje rwnie wiele wzorcw badania satysfakcji studentw i absolwentw, np. brytyjski program The National Student Survey, amerykaski National Student Engagement Survey, kanadyjski National Graduates Survey, czy te australijski Graduate Destination Survey, Course Experience Questionnaire i Australasian Survey of Student Engagement. Agencje prowadzce badania rynku pracy s albo czci instytucji statystycznych (Kanada), albo prywatn instytucj badania rynku (Wielka Brytania), albo niezalen fundacj typu non-profit (Australia).

Zagroenia
Brak zainteresowania przedsibiorstw ofert badawcz uczelni. Trudnoci natury formalno-prawnej zwizane z przepisami dotyczcymi finansw publicznych w przypadku uczelni publicznych.

8.E. Pobudzenie aktywnoci i wraliwoci spoecznej studentw


8.26. Promowana i uatwiana bdzie aktywno spoeczna studentw. Dziaalno ta bdzie polega na wsparciu studentw w zakresie nawizywania kontaktw z otoczeniem spoecznym przez:

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

70/149

gromadzenie informacji o potrzebach lokalnych organizacji i instytucji zajmuj cych si pomoc i aktywizacj spoeczn; stworzenie banku danych o kompetencjach studentw i czasie, ktry chcieliby przeznaczy na dziaalno spoeczn; zachcanie studentw do podjcia pracy na zasadzie wolontariatu jako drogi do pracy zawodowej po ukoczeniu studiw. organizowanie kursw umiejtnoci spoecznych i przywdczych oraz przyznawanie stypendiw za wyrniajc si dziaalno spoeczn na rzecz otoczenia spoecznego. 8.27. Powysze zadania bd realizowane przez Biura Karier lub inne wyspecjalizowane jednostki.

Uzasadnienie
8.28. Centra prowadzce tego typu dziaalno s popularne zarwno w publicznych jak i niepublicznych uniwersytetach w USA (np. Swearer Center for Public Service w Brown University). Bywaj prowadzone przez liczce si osobistoci ycia publicznego, czsto z prestiowym dowiadczeniem biznesowym. Prowadz szkolenia i doradztwo.

Zagroenia
Brak dowiadcze organizacyjnych i brak zainteresowania ze strony studentw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

71/149

Mierniki realizacji celu strategicznego Otwarto


Przekroje Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

Dziedziny bada/ksztacenia46

jednostka miary

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

O1

Liczba licencji i patentw zg oszonych przez uczelnie na 1000 pracownikw naukowych 47 Udzia punktw ECTS moliwych do zdobycia podczas realizacji przedmiotw prowadzonych w danym roku, w ktrych co najmniej 30% godzin zaj prowadzili praktycy48 w cakowitej liczbie punktw ECTS moliwych do zdobycia Udzia rozpraw doktorskich i prac dyplomowych zrealizowanych na zlecenie/we wsp pracy z sektorem przedsi biorstw lub publicznym w cakowitej liczbie prac doktorskich i dyplomowych

liczba

uczelnie

Wzrost

O2

uczelnie

Wzrost49

O3

uczelnie

Wzrost

Wed ug klasyfikacji ISCED. Ze wzgldu na bardzo nisk liczb patentw w Polsce, proponujemy rozszerzenie wskanika o zgoszenia wnioskw o licencje i patenty do jednostek uczelnianych odpowiedzialnych za komercjalizacj wynikw bada. 48 Osoby na stae zatrudnione w sektorze przedsi biorstw lub sektorze publicznym. 49 Dotyczy przede wszystkim uczelni i programw zawodowych.
47

46

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

72/149

Przekroje Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

Dziedziny bada/ksztacenia46

jednostka miary

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

O4 O5

Warto wydatkw sektora przedsibiorstw na badania w szkolnictwie wyszym Udzia wydatkw sektora prywatnego na badania w szkolnictwie wyszym w cao ci rodkw przeznaczanych na badania w szkolnictwie wyszym Udzia czonkw rad powierniczych pochodzcych spoza szkolnictwa wyszego w cznej liczbie czonkw rad powierniczych Udzia studentw p accych czesne w oglnej liczbie studentw Relacja wspczynnikw skolaryzacji grup osb pochodzcych z gospodarstw domowych o rnych poziomach dochodu do dyspozycji 50 Relacja wspczynnikw skolaryzacji grup osb pochodzcych z miejscowoci o rnej liczbie ludno ci rednia wysoko stypendium socjalnego w stosunku do dochodu do dyspozycji na osob w gospodarstwie domowym Udzia osb w wieku 25-64 lat w edukacji formalnej na poziomie wyszym

PLN %

Eurostat Eurostat /GUS x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x uczelnie Eurostat /GUS GUS GUS GUS GUS

Wzrost Wzrost Dojcie do ustalonego poziomu Spadek Dojcie do poziomu 100% Dojcie do poziomu 100% Dojcie do poziomu 100% Wzrost

O6 O7 O8 O9 O10 O11

% % % % % %

50

Szczeglnie istotne bdzie porwnanie wartoci tego wskanika pomidzy publicznym i niepublicznym sektorem szkolnictwa wyszego.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

73/149

Przekroje Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

Dziedziny bada/ksztacenia46

jednostka miary

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

O12

Udzia osb bezrobotnych w wieku 25-64 lat w edukacji formalnej na poziomie wyszym Stopa bezrobocia wrd absolwentw po 3 miesicach, 1 roku i 3 latach od ukoczenia studiw Odsetek pracodawcw twierdzcych, e kompetencje absolwentw uczelni s wystarczajce do podjcia przez nich pracy51

% % % %

x x

x x x x x x x

x x x x

GUS GUS GUS MPiPS

Wzrost Spadek Spadek Wzrost

O13 Stopa bezrobocia wrd osb z wyszym wyksztaceniem O14 O15

x x

x x

x x

x x

x x

x x

x x

51

Dane b d pochodzi z badania dotyczcego zadowolenia pracodawcw z przygotowania absolwentw do pracy.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

74/149

9. Mobilno kadry akademickiej i studentw


9.1. Mobilno zwiksza dowiadczenie i wiedz nauczycieli akademickich i studentw, uatwia budowanie kapitau relacyjnego, uczy otwartoci na nowe idee i ludzi. Zatrudnianie osb spoza lokalnego rodowiska przeciwdziaa powstawaniu zamknitych struktur i uatwia wybr najlepszych kandydatw. 9.2. Pojcie mobilnoci obejmuje zmian:

uczelni przez nauczycieli akademickich na kolejnych etapach kariery zawodowej (mobilno midzyuczelniana); sektora zatrudnienia z uczelni do sektora przedsibiorstw lub sektora publicznego i odwrotnie (mobilno midzysektorowa); krtkoterminow wymian kadry i studentw z uczelniami krajowymi i zagranicznymi. 9.3. Mobilno midzysektorowa uatwia wspprac z otoczeniem spoeczno-gospodarczym i dostosowanie dydaktyki oraz prowadzonych bada do potrzeb rynku. Jest niezbdnym elementem ksztacenia zawodowego. 9.4. Niska mobilno midzyuczelniana jest powanym problemem polskiego szkolnictwa wyszego. Czstym zjawiskiem jest odbywanie studiw, a nastpnie zatrudnienie w tej samej uczelni a do emerytury, nierzadko niemal bez kontaktw z globaln spoecznoci akademick. 9.5. Mobilno midzynarodowa studentw ma na celu przygotowanie ich do funkcjonowania w globalnej spoecznoci oraz na coraz bardziej integrujcym si, wiatowym rynku pracy. Wanym krokiem w tym kierunku powinno by pene wdroenie Procesu Boloskiego.

9.A. Wprowadzenie obowizku mobilnoci do polityki zatrudniania


9.6. W uczelniach publicznych wprowadzone zostan wymagania mobilnoci w stosunku do nowo zatrudnianych pracownikw naukowo-dydaktycznych i awansowanych na stanowiska profesorskie. Osob, ktra uzyskaa stopie doktora na danej uczelni, bdzie mona zatrudni w tej samej uczelni na stanowisku naukowo-dydaktycznym pod warunkiem, e po uzyskaniu stopnia doktora przepracowaa co najmniej dwa lata w innym miejscu pracy. Natomiast na stanowiska profesorskie b dzie mona zatrudni lub awansowa wycznie osob, ktra od chwili uzyskania stopnia doktora pracowaa co najmniej trzy lata w innym orodku akademickim lub badawczym w kraju lub za granic.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

75/149

9.7. W ramach dotacji mobilnociowej (por. rozdz. 13), uczelnia zatrudniajca wybitnego badacza z innego orodka bdzie moga uzyska dofinansowanie na przygotowanie dla niego infrastruktury badawczej i zakup niezbdnej aparatury (start-up) oraz na stypendia doktoranckie i stanowiska podoktorskie w jego zespole. 9.8. Dla obcokrajowcw, ktrzy zostali zakwalifikowani na sta podoktorski lub na stanowisko nauczyciela akademickiego, wprowadzone zostan uatwienia wizowe oraz uproszczona procedura zwizana z uzyskaniem pozwolenia na prac.

Uzasadnienie
9.9. Mobilno w pocztkowym etapie kariery naukowej jest niezbdna do uzyskania niezalenoci badawczej, dowiadczenia, poszerzenia wiedzy i budowania kapitau relacji. W Polsce udzia pracownikw naukowo-dydaktycznych zatrudnionych na tej samej uczelni, w ktrej uzyskali tytu doktora jest bardzo wysoki. W wielu krajach przed otrzymaniem staej pracy na uczelni modzi kandydaci do pracy naukowej z reguy odbywaj kilkuletnie stae naukowe, czsto take w orodkach zagranicznych.

Zagroenia
Opr przed mobilnoci ze wzgldu na konieczno zmiany miejsca zamieszkania i zwizane z tym koszty oraz moliwe trudnoci ze znalezieniem w nowym miejscu zamieszkania odpowiedniej pracy dla wspmaonka. Uwarunkowania kulturowe niesprzyjajce mobilnoci.

9.B. Upowszechnienie badawczych stanowisk podoktorskich


9.10. W czoowych orodkach badawczych zostan ustanowione 2-3 letnie asystentury badawcze (stae podoktorskie), o ktre na zasadach konkursowych bd si mogli ubiega modzi doktorzy z kraju i zagranicy, ktrzy uzyskali doktorat w innej uczelni i nie s zatrudnieni w uczelni ogaszajcej konkurs. Asystentury badawcze bd mogy by finansowane w ramach dotacji badawczej dla uczelni lub dotacji na finansowanie projektw badawczych (rozdz. 10.B i rozdz. 13). Celem stau podoktorskiego bdzie naukowe usamodzielnienie si modych doktorw, a w przypadku kandydatw zagranicznych take nawizanie i pogbienie kontaktw z polskim rodowiskiem akademickim. 9.11. Modzi doktorzy bd mogli si ubiega o dofinansowanie ze rodkw przeznaczonych na nauk asystentury badawczej w wybranej instytucji zainteresowanej ich przyjciem (innej ni ta, w ktrej uzyskali doktorat), take jeli nie ogasza ona konkursu na stae podoktorskie.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

76/149

Uzasadnienie
9.12. Pierwsze lata po doktoracie s kluczowe dla rozwoju naukowego. Jest to czas na wybr wasnej drogi naukowej, na merytoryczne uniezalenienie si od promotora i sposobu uprawiania danej dziedziny w macierzystej uczelni. Stae podoktorskie stanowi korzy zarwno dla staysty (stabilne zatrudnienie na czas okrelony, rodki na badania), jak i dla uczelni przyjmujcej (dodatkowa kadra, zrnicowane, inspirujce rodowisko). Stae s z zaoenia instrumentem mobilnoci, poniewa odbywa si je w uczelni innej ni wasna. W USA odbycie stau jest z reguy oczekiwane przy ubieganiu si o dalsze stae zatrudnienie na uczelni (tenure track).

9.C. Pobudzanie mobilnoci midzysektorowej kadry akademickiej


9.13. Wprowadzone zostan praktyczne stae podoktorskie, wspfinansowane z rodkw na nauk oraz przez przedsibiorstwa, instytucje publiczne lub organizacje pozarzdowe, w ktrych stae te bd si odbyway. O przyznanie takiego stau wystpowa bdzie zainteresowany, przy udziale uczelni oraz instytucji, w ktrej sta bdzie odbywany. 9.14. Wybitni praktycy bd zatrudniani jako profesorowie wizytujcy. W okresie pracy na uczelni uposaenie w wysokoci otrzymywanej w macierzystym miejscu pracy bdzie pokrywane w ramach Partnerstwa na rzecz Transferu Wiedzy (rozdz. 8.D).

Uzasadnienie
9.15. Mobilno midzysektorowa jest jednym z kluczowych elementw Strategii Lizboskiej i tworzenia Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Podkrela si konieczno przepywu kadry w obu kierunkach: z uczelni do innych sektorw oraz z innych sektorw (szczeglnie z przedsi biorstw) do uczelni. 9.16. W Niemczech mobilno midzysektorowa jest rozpowszechniona np. w naukach technicznych. Modzi doktorzy znajduj zatrudnienie w sektorze przedsibiorstw, a po kilku latach czsto wracaj na uczelni, eby kontynuowa prac badawcz.

9.D. Uwzgldnienie mobilnoci w organizacji studiw


9.17. Kryteria akredytacji i ewaluacji programw dyplomowych bd uwzgldnia ich dostosowanie do potrzeb mobilnoci studentw, a w szczeglnoci: moliwo uzyskiwania zalicze przedmiotw w odcinkach nie duszych ni semestralne;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

77/149

prawidowe przypisanie przedmiotom punktw zaliczeniowych ECTS i przenoszenie zalicze midzy programami; ogaszanie szczegowych zakresw przedmiotw i informacji o wymaganym przygotowaniu, zasadach uzyskiwania zaliczenia i skali ocen; moliwo prowadzenia zaj w jzyku angielskim w przypadku, gdy s zainteresowani studenci; uwzgldnienie w programach studiw okienek mobilnoci, czyli semestrw przeznaczonych na wyjazdy studentw w ramach krajowych lub midzynarodowych programw wymiany oraz podjcie praktyk zawodowych; przygotowanie programw opieki nad odwiedzajcymi uczelnie i zagranicznymi) oraz ich adaptacji do zasad funkcjonowania uczelni. studentami (krajowymi

9.18. Przestrzeganie zasad Procesu Boloskiego i ocena uatwie mobilnoci bd przedmiotem ewaluacji przez organ akredytacyjny. 9.19. Status studenta bdzie przysugiwa do koca roku (semestru), w ktrym student zakoczy studia, niezalenie od terminu egzaminu dyplomowego.

Uzasadnienie
9.20. Organizacja studiw polegajca na sztywnym przypisaniu przedmiotw do semestrw, egzaminach po kilku semestrach prowadzenia zaj oraz brak informacji o programach i kryteriach zalicze s istotnym utrudnieniem mobilnoci. Mimo podpisywania porozumie o programie zaj z uczelniami partnerskimi, zdarzaj si przypadki nieuznawania zalicze i wymagania od studentw zaliczania przedmiotw ju uwzgldnionych w programie uczelni macierzystej.

9.E. Utworzenie Krajowej Agencji Wymiany Akademickiej


9.21. Utworzona zostanie Krajowa Agencja Wymiany Akademickiej, do ktrej zada nalee bdzie m.in.: upowszechnianie oferty polskich uczelni (take e-learningowych) za granic; profesjonalna promocja Polski jako miejsca studiw oraz bada naukowych; tworzenie innowacyjnych form eksportu oferty edukacyjnej polskich uczelni; wypracowywanie i transfer do uczelni know-how dotyczcego kluczowych aspektw procesu rozwoju wsppracy z zagranic; ksztacenie profesjonalnych kadr i promowanie dobrych praktyk w zakresie wsppracy z zagranic; pomoc w zadaniach organizacyjnych zwizanych z mobilnoci nauczycieli akademickich i studentw;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

78/149

promowanie metodologii zintegrowanego nauczania jzyka i przedmiotu, w szczeglnoci przez upowszechnianie materiaw dydaktycznych i szkolenia nauczycieli akademickich. 9.22. KAWA bdzie wspiera przyjazdy studentw do Polski, zarzdza rodkami na granty (w ramach dotacji mobilnociowej por. rozdz. 13) dla profesorw zagranicznych pragncych naucza lub prowadzi badania w Polsce oraz pomaga zagranicznym naukowcom w organizacji urlopu sabbatical w polskiej uczelni. Moe wspiera uczelnie w rekrutowaniu kadry i studentw zagranicznych na programy stypendialne finansowane ze rodkw publicznych. 9.23. Do zada KAWA bdzie te nalee wydawanie zawiadcze o rwnowanoci dyplomu uzyskanego zagranic z dyplomem ukoczenia studiw odpowiedniego stopnia wydanym przez uczelni krajow (nostryfikacja dyplomw, take doktorskich). W procesie nostryfikacji przewiduje si moliwo zasignicia opinii na uczelni lub u indywidualnych recenzentw. 9.24. KAWA powstanie na bazie Biura Uznawalnoci Wyksztacenia i Wymiany Midzynarodowej (BUWiWM), przejmie te jego dotychczasowe zadania. Ponadto, KAWA przejmie dotychczasowe kompetencje Narodowej Agencji Programu Erasmus.

Uzasadnienie
9.25. Profesjonalne wypromowanie polskiego szkolnictwa wyszego i polskich bada naukowych za granic wymaga pracy wyspecjalizowanej organizacji, ktra skupi niewielk liczb wysokiej klasy fachowcw, potraficych programowa dziaania w zakresie umidzynarodowienia, a take realizowa postpowania konkursowe oraz przetargi na przeprowadzenie tych dziaa. 9.26. W wikszoci krajw Unii Europejskiej istniej wyspecjalizowane organizacje (finansowane na og ze rodkw publicznych) wspierajce mobilno i promujce za granic studia w danym kraju. S to: w Niemczech DAAD, we Francji Campus France, w Wielkiej Brytanii British Council, w Holandii Nuffic, w Finlandii CIMO, w Szwecji Svenska Institutet, na Wgrzech Campus Hungary, w Estonii Archimedes Foundation itp. Zakres ich dziaalnoci oraz status prawny s zrnicowane. Maj jednak charakterystyczne cechy wsplne: s wyranie oddzielone od struktur organizacyjnych ministerstw szkolnictwa wyszego, s natomiast silnie wspierane przez resort spraw zagranicznych. Czonkami tych organizacji s uczelnie i/lub ich stowarzyszenia, ktre wnosz opaty do budetw tych organizacji (skadki czonkowskie) i maj zapewniony udzia w decyzjach odnonie podejmowanych przez nie dziaa. 9.27. Uznawanie dyplomw przez uczelnie napotyka na przeszkody, bowiem struktura studiw w innych krajach jest czsto odmienna od struktury studiw w uczelniach polskich. Utrudnia to moliwo uznania programu studiw odbytych za granic za bezporednio rwnowany programowi realizowanemu przez dan uczelni polsk. To samo ograniczenie dotyczy dziedzin, w ktrych nadawane s stopnie doktora. Trudnoci z uznaniem dyplomw stanowi przeszkod w przyjmowaniu na studia II i III stopnia cudzoziemcw, dotykaj te Polakw, ktrzy odbyli studia lub otrzymali doktorat na zagranicznej uczelni.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

79/149

Mierniki realizacji celu strategicznego Mobilno


Przekroje Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

Dziedziny bada/ksztacenia52

jednostka miary

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

M1 M2 M3 M4

Odsetek studentw zmieniajcych uczelni przy przejciu na kolejny poziom ksztacenia w cakowitej liczbie absolwentw danego stopnia ksztacenia53 Odsetek studentw realizujcych cz studiw w uczelni innej ni macierzysta w cakowitej liczbie studentw Odsetek cudzoziemcw studiujcych na polskich uczelniach w cznej liczbie studentw w Polsce Odsetek liczby polskich studentw, ktrzy wyjechali na stypendium Erasmusa za granic w cznej liczbie studentw w Polsce

% % % %

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x x x x

x x x X

Rejestr studentw Rejestr studentw MNiSW, Eurostat Erasmus

--Wzrost Wzrost Wzrost

52 53

Wed ug klasyfikacji ISCED.

Jednym z celw tego wskanika jest obserwacja mobilnoci studentw pomidzy dziedzinami ksztacenia. Obserwacja wysokiego poziomu konwersji z dziedziny A do dziedziny B mo e by sygnaem rynkowego zapotrzebowania na odpowiednie studia interdyscyplinarne.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

80/149

Przekroje Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

Dziedziny bada/ksztacenia52

jednostka miary

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

M5

Odsetek liczby zagranicznych studentw, ktrzy przyjechali na stypendium Erasmusa do Polski w cznej liczbie studentw w Polsce Liczba osobodni wyjazdw zagranicznych polskich pracownikw naukowo-dydaktycznych w celach naukowo-dydaktycznych na jednego pracownika naukowo-dydaktycznego. Odsetek pracownikw naukowo-dydaktycznych, ktrzy stopie doktora lub doktora habilitowanego uzyskali w innej uczelni w cakowitej liczbie pracownikw naukowo-dydaktycznych Odsetek pracownikw naukowo-dydaktycznych, ktrzy po doktoracie spdzili co najmniej dwa lata w innym o rodku akademickim w kraju lub za granic w cakowitej liczbie pracownikw naukowo-dydaktycznych Odsetek pracownikw naukowo-dydaktycznych uczelni, ktrzy uzyskali stopie doktora w uczelni zagranicznej Liczba doktorw z zagranicznych uczelni, ktrzy uczestniczyli w dziaalno ci polskich uczelni jako wizytujcy badacze przez co najmniej miesic Liczba osobomiesicy sp dzonych w instytucjach spoza sektora szkolnictwa wyszego przez pracownikw naukowo-dydaktycznych Odsetek osb z tytuem doktora, ktrzy podjli prac w sektorze przedsibiorstw w cznej liczbie pracownikw naukowodydaktycznych z tytu em doktora

Erasmus

Wzrost

M6

liczba

Erasmus

Wzrost

M7

uczelnia

Wzrost

M8

uczelnia

Wzrost

M9 M10 M11 M12

% osoby liczba %

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x

x x x x

uczelnia MNiSW uczelnia uczelnia

Wzrost Wzrost Wzrost Wzrost

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

81/149

Przekroje Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

Dziedziny bada/ksztacenia52

jednostka miary

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

M13

Odsetek publikacji realizowanych ze wsp autorami z innych jednostek badawczych (krajowych, EU, US, inne) w cakowitej liczbie publikacji w czasopismach z listy publikacji wskazanej przez MNiSW

MNiSW, naukowe bazy danych

Wzrost

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

82/149

10.

Konkurencja jako instrument poprawy jakoci

10.1. Bezprecedensowy rozwj szkolnictwa wyszego, jaki mia miejsce w Polsce w cigu ostatnich kilkunastu lat dotyczy gwnie uczelni niepublicznych oraz studiw niestacjonarnych na uczelniach publicznych. Rozwj ten odbywa si na zasadach rynkowych, rwnowac przy pomocy ceny (czesnego) poda ksztacenia ze strony uczelni z popytem studentw. Pomimo nadzoru PKA nad jakoci ksztacenia, to wanie w najbardziej konkurencyjnym segmencie sektora szkolnictwa wyszego koncentruje si najwicej nieprawidowoci, ktre przejawiaj si czsto nisk jakoci ksztacenia. 10.2. W obszarze bada i ksztacenia finansowanego ze rodkw publicznych bodce do konkurowania jakoci te s zdecydowanie zbyt sabe. Sposb podziau rodkw finansowych midzy poszczeglne uczelnie nie rnicuje ich w wystarczajcym stopniu ze wzgldu na jako prowadzonego ksztacenia i bada naukowych, nie tworzc motywacji do podnoszenia jakoci i dostosowywania oferty edukacyjnej do potrzeb otoczenia spo eczno-gospodarczego, w tym rynku pracy. 10.3. Zmiany proponowane w niniejszym rozdziale maj na celu zwikszenie roli mechanizmw konkurencji jakoci w szkolnictwie wyszym. Oznacza to z jednej strony konieczno zwikszenia zakresu finansowania publicznego dostpnego na zasadach konkursowych (zarwno w obszarze bada, jak i dydaktyki), z drugiej za dostarczenia kandydatom na studia informacji pozwalajcych, w wikszym stopniu ni do tej pory, oceni jako oferty dydaktycznej poszczeglnych uczelni.

10.A. Wprowadzenie kontraktw na zadania dydaktyczne uczelni54


10.4. Gwna cz publicznego finansowania dziaalnoci dydaktycznej bdzie alokowana poprzez dotacj dydaktyczn, ktra zastpi dotacj stacjonarn. Dotacja ta bdzie kierowana w wyniku otwartych konkursw do uczelni publicznych i niepublicznych posiadaj cych odpowiednie akredytacje. 10.5. Przedmiotem konkursu o dotacj dydaktyczn bdzie zawarcie przez Ministerstwo umowy z uczelni (zwanej kontraktem) na wyksztacenie okrelonej liczby studentw na studiach w trybie standardowym w poszczeglnych grupach programw dyplomowych i na poszczeglnych stopniach studiw.

Szczegowe zasady funkcjonowania proponowanego systemu finansowania zaprezentowano w rozdziale 13. W niniejszym punkcie przedstawiono jedynie te zmiany systemu finansowania, ktre zwikszaj zakres konkurencji o rodki publiczne midzy uczelniami.

54

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

83/149

10.6. Liczba studentw, na ksztacenia ktrych bd opieway kontrakty bdzie ustalana w poszczeglnych grupach dziedzin ksztacenia i w wojewdztwach przez Ministra po zasigniciu opinii Rady Konsultacyjnej ds. Prognozowania Potrzeb Edukacyjnych, w sk ad ktrej wejd przedstawiciele zainteresowanych resortw, przedstawiciele pracodawcw i rodowiska akademickiego ( por. rozdz. 13). 10.7. Spord zgoszonych w ramach danego konkursu ofert bd wybierane najkorzystniejsze, przy czym kryteria wyboru zgaszanych ofert bd koncentrowa si na ocenie jakoci ksztacenia. Wyniki postpowania konkursowego bd podawane do publicznej wiadomoci w sposb umoliwiajcy atwe porwnanie ofert wedug wybranych kryteriw, a take przeledzenie historii kontraktw otrzymanych przez dan uczelni. 10.8. Uczelnie publiczne bd otrzymywa dotacj stabilizacyjn, zapewniajc minimalny poziom finansowania niezbdny do utrzymania w stanie niepogorszonym materialnej infrastruktury dydaktycznej i badawczej uczelni. Za pomoc tej dotacji rozdzielana bdzie niewielka cz rodkw publicznych na szkolnictwo wysze. 10.9. Uczelnie bd mie pen swobod dysponowania rodkami finansowymi cznie w ramach sumy dotacji dydaktycznej i badawczej (p. 10.B) oraz stabilizacyjnej. Uczelnie b d rozliczane z wykonania zada okrelonych w kontraktach, do ktrych realizacji zobowi si przyjmujc dotacj, nie za z poszczeglnych pozycji kosztowych.

Uzasadnienie
10.10. rodki budetowe na dziaalno dydaktyczn uczelni s rozdzielane obecnie w postaci dotacji stacjonarnej, ktr otrzymuj jedynie uczelnie publiczne. Konstrukcja algorytmu podziau tej dotacji jest praktycznie pozbawiona elementw oceny jako ci pracy uczelni. Praktyka pokazuje, e zmiany struktury podziau puli rodkw publicznych w ramach tej dotacji midzy poszczeglne uczelnie s bardzo ograniczone i premiuj jedynie ekstensywny wzrost uczelni. Powysze tezy znajduj rwnie odzwierciedlenie w dokumencie Zaoenia do nowelizacji ustawy prawo o szkolnictwie wyszym oraz ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, wedug ktrego jednym z celw reformy szkolnictwa wyszego powinno by doprowadzenie do przeomu w jakoci ksztacenia w uczelniach wyszych poprzez projakociow nowelizacj dotacji stacjonarnej. 10.11. Zmiany proponowane w zakresie publicznego finansowania dzia alnoci dydaktycznej polegaj na wprowadzeniu mechanizmu konkurencji jakoci zarwno wewntrz sektora uczelni publicznych i niepublicznych, jak i midzy uczelniami publicznymi i niepublicznymi. 10.12. Proponowany mechanizm nie tylko zapewni przejrzysto i przyczyni si do efektywnej alokacji rodkw publicznych, lecz wymusi take konkurowanie jakoci o studentw przyjmowanych poza kontraktami. Nieotrzymanie kontraktu przez dan uczelni bdzie bowiem oznacza, e oferowane przez ni ksztacenie charakteryzuje si nisz jakoci lub e uczelnia oferuje studia drosze ni przecitnie na rynku. Publiczna dostpno wynikw postpowa konkursowych uatwi przyszym studentom ocen oferty dydaktycznej poszczeglnych uczelni.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

84/149

10.13. System kontraktowy bdzie narzdziem prowadzenia polityki edukacyjnej majcej na celu lepsze dopasowanie struktury ksztacenia na poziomie wyszym do potrzeb spoecznych, w tym rynku pracy. 10.14. Warunkiem wprowadzenia systemu kontraktowego, a szczeglnie objcia nim uczelni niepublicznych, jest ograniczenie wielozatrudnienia kadry akademickiej. 10.15. Kontraktowy system finansowania uczelni (w tym finansowania dzia alnoci dydaktycznej) funkcjonuje m.in. w Australii, Austrii, Danii, Estonii, Finlandii, Grecji, na otwie, Sowacji oraz na Wgrzech.

Zagroenia55
Niedostosowana do potrzeb gospodarki struktura ksztacenia studentw ze wzgldu na ekspercki (a nie rynkowy) sposb okrelania tej struktury. Nieprzygotowanie uczelni publicznych do dziaania w warunkach konkurencji. Trudnoci organizacyjne zwizane z wprowadzeniem procesu kontraktowania ksztacenia i kalkulacji dotacji stabilizacyjnej.

10.B. Rozszerzenie konkursowego finansowania bada56


10.16. Dotacja badawcza, przeznaczona na rozwj potencjau badawczego uczelni publicznych i niepublicznych, przyznawana w trybie konkursowym, zastpi dotacj na dziaalno statutow podstawowych jednostek organizacyjnych uczelni oraz dotacj na badania wasne uczelni. 10.17. Wydatki uczelni publicznych zwizane z utrzymaniem posiadanej infrastruktury badawczej bd w czci finansowane w ramach dotacji stabilizacyjnej (por. 10.A oraz rozdzia 13). 10.18. W corocznych konkursach o dotacje badawcz, projekty bd zgaszane przez uczelnie akademickie w podziale na dyscypliny nauki (p.10.B). Projekty bd mogy dotyczy nowych przedsiwzi badawczych, ktre nie s objte innymi formami dotacji ze rodkw publicznych. Kryteria wyboru bd uwzgldnia potencja badawczy oraz dorobek naukowy uczelni ubiegajcej si o dotacj (na podstawie ewaluacji dokonywanej przez KEJN), a take merytoryczn ocen zgaszanych przedsiwzi. Preferowane bd projekty, dla ktrych uczelnie wystpujce o dotacje zapewniy czciowe finansowanie z innych rde (niepublicznych, zagranicznych, itp.).

55 56

Przedstawione tu ryzyka opisano szczeg owo w rozdziale 13.

System finansowania bada ze rodkw publicznych zosta opisany szczeg owo w rozdziale 13. W rozdz. 7.G przedstawiono zasady ewaluacji bada naukowych.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

85/149

10.19. Zostanie zwikszona pula rodkw przeznaczonych na projekty zespow badawczych (granty). Tak jak dotd, o granty bd mogy ubiega si, za porednictwem wybranej uczelni, zespoy badawcze uczelni publicznych i niepublicznych dowolnego typu, przy czym osoby wchodzce w skad zespou badawczego mog pochodzi z rnych uczelni. Kryteria wyboru bd si koncentrowa na merytorycznej ocenie zgoszonych projektw oraz ocenie dorobku naukowego czonkw zespou badawczego. Kryteria oceny dorobku naukowego bd uwzgldnia specyfik prowadzenia dziaalnoci badawczej w danej dziedzinie. W przyznanym finansowaniu bdzie wyodrbniana premia dla kierownika zespou badawczego i narzut dla uczelni.

Uzasadnienie
10.20. Struktura i mechanizmy finansowania bada naukowych niedostatecznie sprzyjaj promowaniu wysokiej jakoci bada. Postulowane zwikszenie udziau rodkw rozdzielanych na zasadach konkurencyjnych oraz jasne powizanie kryteriw podziau tych rodkw z dokonaniami naukowymi bdzie istotnym bodcem poprawy jakoci bada naukowych prowadzonych w polskich uczelniach. 10.21. Udzia rodkw na finansowanie projektw badawczych, przyznawanych po przeprowadzeniu postpowania konkursowego jest stosunkowo niski i wynosi ok. 20% publicznych rodkw na badania naukowe w szkolnictwie wyszym, natomiast okoo 60% tych rodkw jest przyznawane wedug niezbyt klarowanych zasad w ramach dotacji na dziaalno statutow. Niejasne s zarwno kryteria akceptacji wnioskw, jak i ustalania wysokoci dotacji, w tym sposobu uwzgldniania oceny parametrycznej.

Zagroenia
W niektrych uczelniach publicznych (szczeglnie w okresie bezpo rednio po wprowadzeniu zmian) wielko rodkw publicznych na badania moe istotnie spa.

10.C. Wzmocnienie roli marki uczelni w konkurowaniu o studentw


10.22. Wzmocnieniu mechanizmw konkurencji midzy uczelniami, opartych na jakoci ksztacenia bd suy: poszerzenie zakresu informacji na temat jakoci ksztacenia w poszczeglnych uczelniach oraz zwikszenie publicznej dostpnoci tych informacji, co pomoe kandydatom na studia podejmowa wiadome decyzje ( por. rozdz. 12.B); udostpnienie informacji na temat dostosowania oferty ksztacenia uczelni do potrzeb rynku pracy i rozpoznawalnoci uczelni wrd pracodawcw (por. rozdz. 8.D); sygnowanie dyplomw jedynie godem uczelni, a nie godem pastwa, co zwikszy rozpoznawalno marki uczelni wrd pracodawcw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

86/149

10.23. W celu zwikszenia przejrzystoci relacji uczelnia-student, w szczeglnoci jasnego zdefiniowania zakresu zobowiza uczelni wzgldem studentw, na uczelnie zostanie naoony obowizek podpisywania umw ze studentami. Umowy te bd miay charakter pisemny i bd oparte na stosunku cywilno-prawnym. Minister waciwy do spraw szkolnictwa wyszego, w porozumieniu z organizacjami reprezentujcymi studentw, okreli standardowy zestaw warunkw, ktre musz by uwzgldnione w tego typu umowie. Czci umowy bdzie m.in. oferta ksztacenia na danym programie dyplomowym ogaszana przez uczelni w materiaach informacyjnych i promocyjnych. Sposb wywizywania si z zawartych ze studentami umw bdzie czci oceny akredytacyjnej i ewaluacyjnej formuowanej przez PKA i inne organizacje akredytacyjne.

Uzasadnienie
10.24. Proponowane dziaania maj za zadanie ograniczenie negatywnych skutkw asymetrii informacji midzy kandydatami na studia a uczelni. Rozwizania te maj poszerzy zestaw informacji dostpnych dla studentw przed dokonaniem wyboru oferty danej uczelni, tak aby kandydat na studia mg oprze sw decyzj na jak najbardziej obiektywnych kryteriach oceniajcych rzeczywisty zakres i jako ksztacenia dostarczanego przez uczelni. Dotychczas jedynymi atwo porwnywalnym elementem jest cena studiw oraz obiegowa reputacja uczelni. 10.25. Naoenie na uczelnie obowizku zawierania umw ze studentami oraz uwzgldnienie stopnia realizacji umowy w procesie oceny przez PKA skoni uczelnie do cilejszego przestrzegania podjtych zobowiza i odejcia od formuowania nierealistycznych ofert.

Zagroenia
Brak wystarczajcego zainteresowania kandydatw na studia weryfikacj jakoci ksztacenia uczelni na podstawie dostpnych informacji. Utrzymanie si istotnej roli ceny jako czynnika decydujcego o wyborze oferty studiw. Niska zwrotno internetowych bada ankietowych brak zainteresowania studentw i absolwentw uczestnictwem w dobrowolnym programie. Niskie zainteresowanie pracodawcw wspudziaem w procesie ksztacenia studentw oraz ewaluacji kwalifikacji absolwentw uczelni.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

87/149

Mierniki realizacji celu strategicznego Konkurencja


Przekroje Dziedziny bada/ksztacenia57 jednostka miary Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

K1 K2 K3 K4 K5

Odsetek rodkw prywatnych w przychodach z dziaalnoci badawczej Odsetek rodkw pozyskanych z projektw UE w przychodach uczelni Odsetek rodkw publicznych na szkolnictwo wysze rozdzielanych na zasadach konkurencyjnych rodki z budetu UE pozyskane przez polskie uczelnie jako procent cakowitego bud etu UE dostpnego dla europejskich uczelni Relacja sumy wariancji wynikw matur studentw mierzonej wewntrz uczelni do wariancji midzy uczelniami58

% % % % %

x x x x x

x x x x x

x x x x x

x x x x x

x x x x x

x x x x x x

uczelnie uczelnie uczelnie uczelnie uczelnie

Wzrost Wzrost Wzrost Wzrost nisza

57 58

Wed ug klasyfikacji ISCED. Im nisza warto wsp czynnika, tym bardziej przeci tne wyniki matur studentw w uczelniach r ni si miedzy uczelniami i tym mniej rni si w ramach danej uczelni. Wsp czynnik ten mierzy wic efekty konkurencji uczelni o najlepszych studentw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

88/149

11.

Efektywno wykorzystania zasobw

11.1. Wobec powanej nierwnowagi finansowej budetu pastwa, w najbliszych latach trudno oczekiwa istotnego wzrostu wydatkw publicznych na szkolnictwo wysze (por. rozdz. 2). Ze wzgldu na te uwarunkowania kluczowego znaczenia nabieraj wic przedsiwzicia podejmowane na poziomie caego systemu i poszczeglnych uczelni, ktre pozwol zwikszy efektywno wykorzystania dostpnych rodkw finansowych.

11.A. Usprawnienie zarzdzania strategicznego szkolnictwem wyszym przez pastwo


11.2. Wprowadzona zostanie zasada, i ten sam minister peni funkcje ministra waciwego do spraw nauki oraz ministra waciwego do spraw szkolnictwa wyszego. 11.3. Kompetencje tworzenia i likwidacji uczelni publicznych bdzie posiada Rada Ministrw, natomiast kompetencje przeksztacania uczelni publicznych zostan przekazane Ministrowi. 11.4. Dziaania Ministra bd wspierane przez ciaa przedstawicielsko-eksperckie: Pastwow Komisj Akredytacyjn (por. rozdz. 7.G), Rad Konsultacyjn ds. Prognozowania Potrzeb Edukacyjnych (por. rozdz. 10.A oraz rozdz. 13) oraz Rad Gwn Szkolnictwa Wyszego. 11.5. Ze wzgldu na zmian zakresu zada Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego (por. rozdz. 7.G oraz rozdz. 12.A) zostan zmienione zasady jej powoywania tak, eby zapewni udzia osb posiadajcych kompetencje i autorytet niezbdne do wykonywania nowych zada.

Uzasadnienie
11.6. Dziaalno dydaktyczna i naukowa w uczelniach jest ze sob cile powizana. Trwae poczenie nadzoru nad tymi obszarami zwikszy efektywno wykorzystania publicznych rodkw przekazywanych uczelniom, dziki moliwoci cznego dysponowania rodkami na dziaalno dydaktyczn i badawcz. 11.7. Wobec spodziewanych zmian w strukturze uczelni publicznych, powierzenie kompetencji przeksztacania uczelni publicznych ministrowi waciwemu ds. szkolnictwa wyszego i nauki, a tworzenia i likwidacji uczelni publicznych Radzie Ministrw u atwi sprawne podejmowanie racjonalnych decyzji, zmniejszajc presj populistycznych debat parlamentarnych i partykularnych interesw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

89/149

11.8. Ciaa przedstawicielsko-eksperckie, zwane czasem buforowymi, s wanym elementem dialogu Ministra ze rodowiskiem akademickim i innymi interesariuszami. Wspomagaj Ministra w podejmowaniu istotnych decyzji.

11.B. Racjonalizacja systemu publicznego szkolnictwa wyszego


11.9. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyszego przeprowadzi przeksztace w systemie uczelni publicznych, biorc pod uwag: regionalne prognozy demograficzne, efektywne wykorzystanie zasobw materialnych i kadrowych, zapewnienie studentom szerokiej oferty edukacyjnej w ramach jednej uczelni, podniesienie midzynarodowej pozycji polskich uczelni. 11.10. Wprowadzony zostanie system wspomagania oddolnych inicjatyw konsolidacji w postaci finansowania przez MNiSW prac zwizanych z podjtymi decyzjami o konsolidacji. 11.11. Uczelnie publiczne i niepubliczne uzyskaj zdolno upadociow. analiz celowoci

Uzasadnienie
11.12. Polski system szkolnictwa wyszego wyrnia si ogromnym rozdrobnieniem. W niewielkich orodkach akademickich istnieje obok siebie kilka uczelni, ktre, wobec perspektywy niu demograficznego w rocznikach studenckich oraz starzenia si kadry akademickiej, mog nie mie szans na samodzielne funkcjonowanie. 11.13. Efektywne dziaanie uczelni jest utrudnione przez ich niezrwnowaon struktur dziedzinow: w uniwersytetach rozbudowane s dyscypliny podstawowe, na ktrych opiera si bardzo niewiele dyscyplin aplikacyjnych, natomiast w uczelniach medycznych, technicznych, rolniczych i ekonomicznych struktura dziedzin ksztacenia jest odwrotna. 11.14. Struktura polskich uczelni zdecydowanie odbiega od do wiadcze krajw rozwinitych, gdzie uniwersytet jest czsto uczelni obejmujc dyscypliny humanistyczne, spoeczne, przyrodnicze, cise, medyczne, techniczne i rolnicze, a nawet artystyczne. Kadubowe, branowe polskie uczelnie nie maja szans funkcjonowa efektywnie, zapewnia szerokiej oferty ksztacenia wysokiej jakoci i konkurowa z uczelniami zagranicznymi. Przedstawienie szczegowych propozycji przeksztace wychodzi poza ramy niniejszego dokumentu, jest jednak jednym z najwikszych wyzwa, przed ktrymi stoi polskie szkolnictwo wysze. 11.15. Wprowadzenie do Prawa upadociowego i naprawczego moliwoci upadoci uczelni uproci proces likwidacji i konsolidacji uczelni.
Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

90/149

Zagroenia
Niech rodowisk uczelni, ktre miayby ulec przeksztaceniom. Trudnoci prawne i koszty zwizane z procesem przeksztace.

11.C. Zwikszenie elastycznoci systemu wynagrodze nauczycieli akademickich


11.16. Uczelnie publiczne uzyskaj prawo samodzielnego ksztatowania systemw pacowych w ramach posiadanych rodkw. Wynagrodzenia pracownikw uczelni publicznych nie b d podlegay przepisom ustawy o ksztatowaniu wynagrodze w sferze budetowej. 11.17. W celu ustalania wysokoci dotacji dydaktycznej w ramach kontraktw na dziaalno dydaktyczn (por. 10.A i rozdz. 13), corocznie okrelany bdzie normatywny wskanik wzrostu wynagrodze nauczycieli akademickich. Wskanik ten nie bdzie obligowa uczelni do odpowiedniej regulacji pac. Zasady polityki pacowej bdzie zatwierdzaa rada powiernicza (por. 12.A).

Uzasadnienie
11.18. Obowizujce przepisy uniemoliwiaj elastyczne dostosowywanie systemw pacowych do potrzeb i specyfiki uczelni oraz rnicowanie pac odpowiadajce jakoci pracy. Zrnicowanie dochodw jest wic realizowane w postaci rnego rodzaju dodatkowych umw. Zatrudnianie na uczelni twrczych osb posiadajcych uznany, znaczcy dorobek wymaga zaoferowania im odpowiednich wynagrodze, co obecnie jest utrudnione.

Zagroenia
Blokowanie elastycznej polityki pacowej przez zwizki zawodowe.

11.D. Usprawnienie systemw informatycznych zarzdzania uczelniami publicznymi


11.19. Wprowadzone zostan zintegrowane systemy informatyczne wspomagajce zarzdzanie kluczowymi obszarami dziaania uczelni. W uczelniach publicznych wdroone zostan procedury controllingu strategicznego i finansowego. Systemy te w szczeglno ci obejm finanse (rachunkowo finansow i zarzdcz), kadry i pace, zarzdzanie tokiem studiw i sprawami studenckimi, zarzdzanie zasobami lokalowymi oraz systemy informacji strategicznej.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

91/149

11.20. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyszego ogosi konkurs (finansowany w ramach dotacji zadaniowej) na programy ksztacenia administracji akademickiej w ramach studiw II stopnia lub podyplomowych. Programy ksztacenia powinny wykorzystywa dobre praktyki zagraniczne. 11.21. Stworzone zostan platformy wymiany dowiadcze dotyczcych zarzdzania w szkolnictwie wyszym i wymiany dowiadcze midzy administracj zawodow uczelni i administracj akademick.

Uzasadnienie
11.22. Warunkiem efektywnego gospodarowania uczelniami s sprawnie funkcjonujce procedury controllingu finansowego i strategicznego umo liwiajce budetowanie kosztw i przychodw wedug zdefiniowanych regu oraz analizy odchyle realizacji od planu. 11.23. Efektywne zarzdzanie tak skomplikowan organizacj, jak jest uczelnia wymaga korzystania z systemw informatycznych dostosowanych do specyfiki jej funkcjonowania. Klarowne raportowanie kluczowych wskanikw jest niezbdne zarwno dla zarzdzajcych, jak te organw nadzoru. 11.24. Dotkliwym problemem szkolnictwa wyszego jest brak profesjonalnej kadry administracyjnej. Wprowadzenie dedykowanych programw ksztacenia, opartych na dowiadczeniach zagranicznych, moe suy podniesieniu kwalifikacji dotychczasowych pracownikw administracji, jak te przycign do tej pracy nowe osoby. W efekcie wprowadzenia proponowanych zmian, decydenci dysponowa bd narzdziami oraz wykwalifikowanym personelem, co umoliwi zarzdzanie strategiczne oparte na faktach oraz monitoring postpw w realizacji strategii.

Zagroenia
Wysokie koszty wdroe zintegrowanych systemw informatycznych, wiadomoci dugookresowych korzyci wynikajcych z ich zastosowania. przy niskiej

Brak kultury zarzdzania strategicznego (operacjonalizacja celw, controlling finansowy itp.) na polskich uczelniach. Brak dowiadcze w obszarze wykorzystania systemw informacji strategicznej na uczelniach wyszych.

11.E. Wprowadzenie semestru wakacyjnego


11.25. Zajcia w uczelniach bd mogy odbywa si w systemie trjsemestralnym, czyli w trzech semestrach: jesienno-zimowym i wiosenno-letnim oraz dodatkowym, krtszym semestrze wakacyjnym. Przez rok akademicki bdzie si nadal rozumie dwa semestry: jesiennozimowy i wiosenno-letni. Semestr wakacyjny traktowany jako rezerwowy da moliwo
Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

92/149

studentom trybu standardowego uzupenienia brakujcych zalicze, a studentom trybu przeduonego umoliwi studiowanie rozoone na cay rok kalendarzowy.

Uzasadnienie
11.26. System podziau roku akademickiego na trzy okresy studiowania zwiksza efektywno wykorzystania zasobw przestrzennych uczelni i umoliwia bardziej elastyczn organizacj czasu pracy kadry dydaktycznej. Semestr letni traktowany jako rezerwowy daje moliwo studentom trybu standardowego uzupenienia brakujcych zalicze, a studentom trybu przeduonego umoliwia studiowanie mniej intensywne, ale rozoone na cay rok kalendarzowy. W wielu krajach uczelnie prowadz dziaalno dydaktyczn przez cay rok w uczelniach amerykaskich semestr letni, czyli summer session, jest standardem. W Wielkiej Brytanii system trjsemestralny stosuje wiele uczelni uzupeniajce studia magisterskie trwaj 12 miesicy. W systemie trjsemestralnym dziaa take prestiowa Ecole Suprieure de Commerce de Paris.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

93/149

Mierniki realizacji celu strategicznego Efektywno


Przekroje Sektor niepubliczny Typ uczelni kolegia akademickie uczelnie akademickie Dziedziny bada/ksztacenia59 jednostka miary Stopnie ksztacenia uczelnie badawcze

uczelnie zawodowe

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

E1 E2

Prywatna warto bieca netto z inwestycji w edukacj na poziomie wyszym60 Publiczna warto bieca netto z inwestycji w edukacj na poziomie wyszym 61 Liczba cytowa publikacji, ktrych wspautorem jest pracownik naukowo-dydkatyczny afiliowany w polskiej uczelni w czasopismach z listy okrelonej przez MNiSW na 100 pracownikw naukowodydaktycznych Liczba polskich uczelni na licie rankingowej Academic Ranking of World Universities (ARWU) wrd pierwszych 500 uczelni

USD PPS USD PPS

x x

x x

x x

x x

x x

x x

x x

x x

x x

x x

OECD OECD bazy naukowe (typu TWK 62) ARWU

Wzrost Wzrost

E3

Liczba

Wzrost

E4

Liczba

Wzrost

59 60

61

62

Wed ug klasyfikacji ISCED. Prywatna warto bieca netto z inwestycji w edukacj na poziomie wyszym to suma przyszych zdyskontowanych przychodw zwizanych z podjciem edukacji przez dan osob (np. wyszy poziom pacy, mniejsze zagro enie utrat dochodw ze wzgl du na bezrobocie), pomniejszona o koszty jej podjcia i wynikajce z jej uzyskania (np. wysze podatki i skadki na ubezpieczenie spo eczne ze wzgldu na progresywny system obcie nakadanych na dochody z pracy, utracone transfery, np. dla osb przyuczaj cych si do zawodu, utracone dochody z tytu u pniejszego rozpoczcia pracy). Wicej szczegw w: OECD Education at a Glance, 2009, s. 152 i nastpne. Publiczna warto bieca netto z inwestycji w edukacj na poziomie wyszym to suma przyszych zdyskontowanych przychodw zwizanych z publicznymi wydatkami na szkolnictwo wysze (np. wysze wpywy podatkowe, nisze transfery socjalne), pomniejszona o koszty zwi zane z edukacj na poziomie wyszym (np. koszty funkcjonowania uczelni publicznych, koszty zwizane ze stypendiami, ni sze wp ywy podatkowe wynikajce z zaniechaniem wej cia na rynek pracy przez osoby studiuj ce itp.). Wicej szczegw w: OECD Education at a Glance, 2009, s. 158 i nastpne. TWK - Thomson Web of Knowledge.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

94/149

Przekroje Sektor niepubliczny Typ uczelni kolegia akademickie uczelnie akademickie Dziedziny bada/ksztacenia59 jednostka miary Stopnie ksztacenia uczelnie badawcze

uczelnie zawodowe

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

E5

Liczba publikacji, ktrych wsp autorem jest pracownik naukowodydaktyczny afiliowany w polskiej uczelni, w czasopismach z listy okrelonej przez MNiSW na 100 pracownikw naukowo-dydaktycznych Odsetek uczelni posiadaj cych wdroony zintegrowany system informatyczny w kluczowych obszarach (finanse, controlling, obsuga studenta) w cakowitej liczbie uczelni 63 Odsetek uczelni posiadaj cych wdroony system controllingu strategicznego i finansowego w cakowitej liczbie uczelni Liczba nierozpatrzonych wnioskw do PKA o akredytacj programu dyplomowego pozostaych na koniec roku kalendarzowego 64 Odsetek studentw studiujcych w semestrze letnim w cznej liczbie studentw

liczba

uczelnie

Wzrost

E6 E7

% %

x x

x x

x x

x x

x x

x x

uczelnie uczelnie

Wzrost Wzrost

E9 E10

Liczba %

x x

x x x x x x x x x

uczelnie uczelnie

Spadek Wzrost65

Wdroenie zintegrowanego systemu informatycznego (klasy ERP: Enterprise Resource Planning) wymusza w praktycznie kadej organizacji (w szczeglnoci: uczelni wyszej) przegld i optymalizacj kluczowych procesw biznesowych. Z tego wzgl du mona przyj, e organizacje, ktre z sukcesem przeszy wdroenie takich systemw maj lepiej zorganizowane procesy, co z kolei istotnie wpywa na jako zarzdzania. Naley tu jednak podkreli, e bardzo istotne jest praktyczne i umiejtne wykorzystanie systemw informacji strategicznej przez wadze uczelni. 64 Kluczowa dla poprawy efektywno ci systemu szkolnictwa wyszego w obszarze r norodnoci jest nie tylko wysoka aktywno uczelni w opracowywaniu wysokiej jako ci programw nauczania, ale rwnie sprawno PKA w rozpatrywaniu odpowiednich wnioskw. PKA, dbajc oczywi cie o jako, nie moe by wskim gard em w procesie uruchamiania nowych programw. Z tego wzgldu proponujemy (umownie) koniec roku jako moment, ktry okreli liczb nierozpatrzonych wnioskw jako miar efektywnoci PKA w tym obszarze. 65 Docelowo: stabilizacja na poziomie gwarantujcym optymalne wykorzystanie bazy dydaktycznej.

63

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

95/149

12. Przejrzysto dziaania


12.1. Warunkiem przejrzystoci funkcjonowania uczelni publicznych jest jawno, czyli publiczny dostp do danych o dziaalnoci, zasobach i sytuacji finansowej uczelni oraz rozliczalno, czyli odpowiedzialno wadz uczelni, przede wszystkim wobec waciciela i sponsorw, za wykorzystanie rodkw zgodnie z misj uczelni. Wanymi elementami przejrzystoci jest te klarowny podzia kompetencji i stabilne, zrozumiae dla interesariuszy kryteria podejmowania decyzji. 12.2. Przejrzysto uczelni jest nie tylko obowizkiem instytucji finansowanej przez podatnika, ale i wanym instrumentem poprawy efektywnoci i jakoci. Jawno pomaga kandydatom na studia podejmowa decyzje o wyborze uczelni na podstawie atwych do uzyskania i moliwych do weryfikacji danych. Rozliczalno sprawia, e zarwno uczelnie, jak i system szkolnictwa wyszego musz, dziaa zgodnie z jasno okrelon misj, wizj oraz strategi z precyzyjnie okrelonymi, mierzalnymi celami. 12.3. W krajach wysokorozwinitych rozliczalno z wydatkowania rodkw publicznych, rodkw pochodzcych od sponsorw oraz uzyskanych z czesnego, jak rwnie przejrzysto zarzdzania i jawno dziaa s dzi powszechnie uznawanym standardem funkcjonowania autonomicznych uczelni.

12.A. Wprowadzenie przejrzystego ustroju uczelni publicznych opartego na czytelnej odpowiedzialnoci jej organw
12.4. W uczelniach publicznych zostan rozdzielone funkcje nadzoru wacicielskiego, zarzdzania uczelni i przedstawicielstwa grup spoecznoci akademickiej przez ukonstytuowanie ich ustroju na wspdziaaniu: rady powierniczej, kolegium rektorskiego, senatu akademickiego, rady pracowniczej, samorzdu studentw i doktorantw. 12.5. Rada powiernicza uczelni skada si z siedmiu czonkw: jednego reprezentujcego Ministra oraz po dwch wyonionych spord kandydatur zgoszonych przez senat uczelni, wadze samorzdu terytorialnego waciwego ze wzgldu na lokalizacj uczelni oraz organizacje reprezentujce przedsibiorcw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

96/149

Senat uczelni, organy jednostek samorzdu terytorialnego oraz organizacje reprezentujce przedsibiorcw zgaszaj do Ministra kandydatw na czonkw rady powierniczej. Zgoszone kandydatury Minister przedstawia do zaopiniowania Radzie Gwnej Szkolnictwa Wyszego (RGSW, patrz rozdz. 11.A), ktra rekomenduje Ministrowi skad rady powierniczej. Jeli przedstawione Radzie kandydatury nie speniaj wymaganych kryteriw, Rada moe zwrci si do instytucji zgaszajcych kandydatw o zgoszenie dodatkowych kandydatur. Minister powouje po dwch czonkw z kadej grupy kandydatur zarekomendowanych przez RGSW oraz osob przez siebie wybran. Wskazane jest, aby bya to osoba cieszca si autorytetem w rodowisku akademickim z racji dorobku naukowego lub dziaalnoci publicznej. 12.6. Czonkowie rady powierniczej wyonieni z grona przedstawicieli przedsibiorcw i samorzdu terytorialnego bd spenia okrelone wymagania, w szczeglnoci: bd posiada dowiadczenie w zakresie zarzdzania instytucj publiczn lub prywatn o przychodach nie mniejszych ni poowa przychodw uczelni; nie mog by wacicielami ani pracownikami adnej uczelni, a take wykonywa na rzecz jakiejkolwiek uczelni prac w ramach umw cywilnoprawnych. 12.7. Kandydaci zgaszani przez senat uczelni musz mie dowiadczenie w pracy naukowodydaktycznej, nie mog jednak by pracownikami nadzorowanej uczelni. 12.8. W uczelniach akademickich i badawczych, co najmniej czterech czonkw rady musi posiada stopie naukowy doktora. W uczelniach badawczych w skadzie rady powinny znale si osoby posiadajce dowiadczenie w zarzdzaniu badaniami naukowymi. 12.9. Czonkowie rady powierniczej s wybierani na okres 6 lat, przy czym tryb zmiany skadu rady powinien gwarantowa cigo sprawowanych przez ni funkcji. Czonkowie rady nie mog by jednoczenie czonkami rady innej uczelni. 12.10. Rada wybiera przewodniczcego spord swoich czonkw. 12.11. Do najwaniejszych zada rady powierniczej bdzie naleao: nadawanie statutu uczelni na wniosek kolegium rektorskiego, zaopiniowany przez senat akademicki, rad pracownicz oraz samorzd studentw i doktorantw; powoywanie i odwoywanie czonkw kolegium rektorskiego i kwestora oraz osb penicych inne funkcje, wskazanych w statucie a take ustalanie szczegowego zakresu ich obowizkw i odpowiedzialnoci; ocena dziaania czonkw kolegium rektorskiego a take osb penicych inne funkcje wskazanych w statucie;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

97/149

uchwalanie, na wniosek kolegium rektorskiego, zaopiniowany przez senat, rad pracownicz oraz przez samorzd studentw i doktorantw, strategii uczelni i dokonywanie okresowej oceny jej realizacji; uchwalanie, na wniosek kolegium rektorskiego, rocznego planu rzeczowo-finansowego oraz dokonywanie oceny wykonania tego planu; zatwierdzanie sprawozdania finansowego; przyjmowanie rocznego sprawozdania kolegium rektorskiego z dziaalnoci uczelni. 12.12. Kolegium rektorskie stanowi zarzd uczelni; podejmuje decyzje we wszystkich sprawach niezastrzeonych w statucie do kompetencji innych organw. W skad kolegium rektorskiego wchodz: rektor jako przewodniczcy, kanclerz oraz prorektorzy, wrd nich prorektor do spraw studenckich. Rektor reprezentuje uczelni na zewntrz oraz jest przeoonym wszystkich pracownikw i studentw uczelni. W zakresie okrelonym w statucie kanclerz moe peni rol kierownika zakadu pracy. 12.13. Rada powiernicza powouje rektora i kanclerza w drodze postpowania konkursowego, w ramach ktrego jest moliwe zarwno samodzielne zgaszanie si kandydatw jak te ich zapraszanie do udziau w konkursie. Kandydat na rektora uczelni akademickiej lub badawczej musi posiada dorobek naukowy oraz dowiadczenie z pracy w uczelni. 12.14. W celu przeprowadzenia konkursu na rektora rada powiernicza powo uje komisj konkursow, w ktrej nie wicej ni poow skadu mog stanowi pracownicy uczelni. W przypadku uczelni badawczych konkurs ma zasig midzynarodowy. Komisja przeprowadza postpowanie konkursowe, ktrego elementem jest przedstawienie przez kandydatw wizji rozwoju uczelni oraz programu dziaania. Komisja konkursowa przedstawia radzie powierniczej opinie o kandydatach i list rankingow. 12.15. W skad senatu akademickiego bd wchodzi przedstawiciele nauczycieli akademickich oraz przedstawiciele samorzdu studentw. Statut moe stanowi, e rektor jest przewodniczcym senatu. Liczebno senatu bdzie ograniczona (np. do 30 osb). Do kompetencji senatu bdzie naleao w szczeglnoci opiniowanie: strategii uczelni; regulaminu studiw i innych regulaminw, wskazanych w statucie; projektw programw dyplomowych; duych projektw badawczych; projektw utworzenia jednostek organizacyjnych uczelni oraz okrelenia ich zada; kandydatw na stanowiska kierownikw jednostek organizacyjnych, wskazanych w statucie; zawierania umw o wsppracy merytorycznej (naukowej, dydaktycznej itp.); rocznych sprawozda kolegium rektorskiego z dziaalnoci uczelni; wnioskw o zatrudnienie na stanowiska profesorskie.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

98/149

12.16. Samorzd studentw i rada pracownikw bd reprezentowa, odpowiednio, og studentw i pracownikw uczelni. 12.17. Rektor bdzie informowa rad pracownicz o: dziaalnoci uczelni i jej sytuacji ekonomicznej oraz przewidywanych w tym zakresie zmianach; stanie, strukturze i przewidywanych zmianach zatrudnienia oraz dziaaniach majcych na celu utrzymanie jego poziomu; dziaaniach, ktre mog powodowa istotne zmiany w organizacji pracy lub podstawach zatrudnienia. 12.18. Rektor bdzie: informowa samorzd studentw o projektowanych zmianach dotyczcych organizacji i warunkw studiowania z wyprzedzeniem umoliwiajcym wyraenie opinii przez samorzd; zasiga opinii samorzdu w sprawach dotyczcych dziaalnoci dydaktycznej uczelni; wcza samorzd studentw do dziaa w ramach uczelnianego systemu zapewniania jakoci; egzekwowa przepisy wewntrznego systemu dyscyplinarnego samorzdu studentw.

Uzasadnienie
12.19. Sprawny ad wewntrzny polega na tym, e organy wadzy w organizacji s reprezentowane przez trzy rne podmioty: waciciela, nadzr i zarzd. 12.20. Jasne rozdzielenie odpowiedzialnoci i funkcji, stosowane od dawna w uczelniach w USA, jest stopniowo wprowadzane w krajach europejskich. Sposoby powo ywania rad i ich skad znacznie si rni w poszczeglnych krajach, jednak ich zadania s podobne. W Austrii, Czechach, Holandii i Sowacji rada powiernicza skada si tylko z zewntrznych czonkw (tzn. nie ma w niej pracownikw uczelni). W Danii, Irlandii, Woszech i Szwecji wikszo czonkw rady pochodzi z zewntrz uczelni. Na Litwie, w Portugalii, Sowenii i Norwegii rada skada si z rwnej liczby czonkw wewntrznych i zewntrznych.

Zagroenia
Trudnoci z pozyskaniem powierniczych dostatecznej liczby odpowiednich kandydatw do rad

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

99/149

12.B. Poszerzenie obowizkw informacyjnych


12.21. Rozszerzone zostan obowizki podawania do publicznej wiadomoci (w szczeglnoci ogaszania w Internecie) danych o dziaalnoci uczelni oraz o ocenach tej dziaalnoci. Informacje te bd publikowane w zakresie uytecznym dla otoczenia spoecznego uczelni, a w szczeglnoci kandydatw na studia, dla wszystkich osb (z kraju i zagranicy) zainteresowanych dziaalnoci dydaktyczn i badaniami prowadzonymi w uczelni, dla przedsibiorstw i instytucji publicznych wsppracujcych z uczelni, instytucji (uczelni) partnerskich itp. Wszystkie informacje bd gromadzone i udostpniane w funkcjonalnych bazach danych umoliwiajcych atwe porwnanie informacji w rnych wymiarach (wedug typu i formy wasnoci uczelni, lat, wojewdztw itp.). 12.22. Minister waciwy do spraw szkolnictwa wyszego bdzie ogasza: podstawowe dane statystyczne i wskaniki dotyczce polskich uczelni i systemu szkolnictwa wyszego; roczne sprawozdania z dziaalnoci uczelni publicznych i niepublicznych (w tym o kapitale intelektualnym); sprawozdania uczelni badawczych bd ogaszane take w jzyku angielskim; informacj o miejscu i midzynarodowych; polskich uczelni w najwaniejszych rankingach krajowych

informacje o miejscu Polski w rankingach bada naukowych i innowacyjnoci; informacje o ofertach zoonych przez poszczeglne uczelnie, ocenach tych ofert oraz kontraktach przyznanych poszczeglnym uczelniom (w ramach konkursw na finansowanie zada dydaktycznych ze rodkw publicznych); odpowiednia baza bdzie umoliwia atwe porwnanie uczelni wedug wybranych kryteriw; wyniki badania karier absolwentw (por. rozdz. 10.C). 12.23. PKA bdzie ogasza i upublicznia w centralnym rejestrze programw dyplomowych pene raporty oraz streszczenia decyzji akredytacyjnych oraz ocen ksztacenia, streszczenia ogaszane bd rwnie w jzyku angielskim. 12.24. KEJN bdzie ogasza pene raporty oraz streszczenia ocen bada naukowych w uczelniach w obrbie poszczeglnych dziedzin i dyscyplin, streszczenia ogaszane bd rwnie w jzyku angielskim. 12.25. Uczelnie bd ogasza szczegowe informacje o: prowadzonych studiach (programach dyplomowych), zasadach rekrutacji na studia, regulaminie studiw i pobieranych opatach; systemie zapewniania jakoci ksztacenia; kadrze nauczajcej i jej dorobku badawczym i praktycznym;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

100/149

prowadzonych badaniach naukowych, finansowanych z rodkw publicznych; projektach realizowanych gospodarczego. we wsppracy z podmiotami z otoczenia spoeczno-

12.26. Uczelnie badawcze powysze informacje bd publikowa take w jzyku angielskim.

Uzasadnienie
12.27. Podejmowanie waciwych, wiadomych decyzji edukacyjnych przez kandydatw na studia i ich rodzicw moliwe jest jedynie pod warunkiem uporzdkowania i poszerzenia informacji o dziaalnoci i ocenie uczelni. Jest to szczeglnie istotne dla zwi kszenia dostpnoci studiw i wyrwnywania szans edukacyjnych, a wic zwikszenia szeroko rozumianej spoecznej efektywnoci systemu szkolnictwa wyszego. 12.28. Jedn z najczciej wskazywanych przyczyn sabej wsppracy pomidzy sektorem przedsibiorstw a uczelniami jest brak wiedzy przedsibiorcw o ofercie badawczej. W wielu analizach porwnawczych kapitau intelektualnego na wiecie brak jest Polski. Jedn z przyczyn takiego stanu jest brak dostpu do informacji o badaniach i innowacyjnoci. 12.29. Kompletny system informacji jest rwnie niezbdny do efektywnego zarzdzania poszczeglnymi uczelniami oraz systemem szkolnictwa wyszego jako caoci.

Zagroenia
Niech rodowiska akademickiego do porwnywania si z innymi oraz niech do ocen przez otoczenie zewntrzne. Brak precyzyjnych wytycznych oraz nieefektywny system gromadzenia i prezentacji informacji. Za promocja zmian: brak wskazania realnych korzyci, jakie mog odnie zarwno uczelnie, jak i interesariusze z informacji zawartych w raportach.

12.C. Wprowadzenie oglnopolskiego rejestru studentw i systemu rejestracji kandydatw na studia


12.30. Zostanie utworzony oglnopolski rejestr studentw, ktrego celem b dzie gromadzenie danych o sfinansowanych publicznie studiach, ktre odby a dana osoba i pomocy materialnej, ktr otrzymaa w czasie trwania studiw. 12.31. Punktem wyjcia do stworzenia rejestru bdzie centralny system rejestracji kandydatw na studia I stopnia we wszystkich uczelniach publicznych i niepublicznych, powi zany z baz danych wynikw egzaminw maturalnych. System bdzie obsugiwa kryteria rekrutacyjne

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

101/149

poszczeglnych uczelni i przekazywa kandydatom informacje o przyjciu na studia. Kandydat bdzie mg zarejestrowa si w jednym serwisie internetowym na wszystkie interesujce go kierunki studiw, we wszystkich uczelniach, a zgoszenia uszeregowa w kolejnoci preferencji. Pobierajc wyniki matury wprost z bazy Komisji Egzaminacyjnej, system bdzie wylicza ranking kandydata dla kadej uczelni i programu dyplomowego wedug ustalonych przez uczelni zasad. Po zakoczeniu dziaania automatycznej procedury kady kandydat otrzyma informacj o zakwalifikowaniu na studia. Dalsza cz procedury immatrykulacji bdzie przebiegaa w wybranej uczelni. 12.32. Za porednictwem systemu rejestracji kandydatw bdzie mona skada podania o promes stypendium (patrz 8.A).

Uzasadnienie
12.33. Centralny rejestr studentw jest niezbdnym narzdziem realizacji zada zwizanych z proponowanymi zmianami systemu finansowania ksztacenia studentw ze rodkw publicznych oraz zapobiegania wyudzaniu wiadcze. Zgromadzone dane uatwi rwnie prowadzenia badania cieek kariery absolwentw (por. rozdz. 10.C). 12.34. Centralny system rejestracji kandydatw na studia uatwi im porwnanie ofert uczelni, pozwoli take znacznie obniy koszty rekrutacji, zarwno dla kandydata (brak wielokrotnej opaty rekrutacyjnej) jak i dla uczelni. Bdzie te cennym rdem informacji dla MNiSW, wspomagajcym polityk zawierania kontraktw, o ktrych mowa w rozdz. 10A i 13. Centralne systemy rekrutacji na uczelnie publiczne funkcjonuj od dawna we Francji, Szwecji i Wielkiej Brytanii, a od niedawna take w Chinach. W wielu uczelniach w Polsce dziaaj internetowe systemy rekrutacji, ktre mog by podstaw budowy zintegrowanego systemu dla caego kraju, a take powizany z nimi Krajowy Rejestr Egzaminw Maturalnych.

12.D. Wprowadzenie przejrzystych zasad polityki kadrowej


12.35. W uczelniach zostanie zachowana dotychczasowa drabina stanowisk: asystent, adiunkt, profesor nadzwyczajny, profesor zwyczajny, a take profesor wizytujcy oraz rwnolega: lektor lub instruktor, wykadowca, starszy wykadowca, docent. Wymienione stanowiska okrelane s dalej jako merytoryczne. Zostanie zniesiony ustawowy podzia na stanowiska dydaktyczne, naukowo-dydaktyczne i naukowe. Kryteria zatrudnienia na poszczeglnych stanowiskach merytorycznych bd okrelane w statucie. 12.36. Stosunek pracy na stanowiskach merytorycznych bdzie nawizywany w drodze umowy o prac, przy czym zasady zawierania umw z profesorami zwyczajnymi, a w szczeglnoci dotyczce gwarancji stabilnoci zatrudnienia bd okrelane w statucie uczelni. Umowa bdzie okrelaa proporcj zada dydaktycznych (w tym liczb godzin zaj), badawczych i administracyjnych lub innych (np. usug leczniczych lub weterynaryjnych, porad prawnych itp.),

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

102/149

do ktrej wykonywania zobowizuje si pracownik. Zostanie zniesiona ustawowa regulacja tzw. pensum dydaktycznego. 12.37. Na stanowiskach asystenta i adiunkta w jednej uczelni bdzie mona by zatrudnionym nie duej ni 10 lat. Powoanie na stanowisko adiunkta bdzie okresem prby przed powoaniem na stanowisko profesora nadzwyczajnego lub na stanowisku starszego wykadowcy. 12.38. Zatrudnienie na stanowiskach adiunkta, profesora nadzwyczajnego, profesora zwyczajnego oraz starszego wykadowcy i docenta bdzie wymagao posiadania stopnia doktora oraz spenienia warunkw mobilnoci, o ktrych mowa w rozdz. 9.A. Na stanowiskach starszego wykadowcy, docenta i profesora wizytujcego bd mogli by zatrudniani praktycy nieposiadajcy stopnia doktora. W wyjtkowych przypadkach wybitni praktycy bez stopnia doktora bd mogli by zatrudniani na stanowiskach profesorskich. 12.39. Wykonywanie zada dydaktycznych lub badawczych poza uczelni przez pracownika zatrudnionego w penym wymiarze czasu pracy, niezalenie od formy prawnej, wymaga uzyskania zgody wadz uczelni w trybie okrelonym w statucie. Ograniczenie to nie dotyczy prac badawczych wykonywanych w okresie urlopw naukowych. 12.40. Pracownicy merytoryczni bd pracowa w nieregulowanym czasie pracy, poza godzinami wynikajcymi z konkretnych zada zleconych przez przeoonych. Pracownicy merytoryczni zatrudnieni w penym wymiarze czasu pracy bd mogli podejmowa prac u innego pracodawcy w wymiarze co najwyej etatu. 12.41. Statut uczelni moe uzaleni pierwsze powoanie pracownika merytorycznego na stanowisko profesora od przejcia przez niego procedury habilitacyjnej wedug procedury opisanej w statucie. Moliwo powoania na stanowisko profesora zwyczajnego nie bdzie uzaleniona od posiadania tytuu naukowego, aczkolwiek w statucie moe by wprowadzona taka zasada. 12.42. Zatrudnianie kadry akademickiej w uczelniach publicznych b dzie si odbywao w drodze konkursu. Zasady przeprowadzania konkursu okreli statut uczelni. Ogoszenia o konkursach bd publikowane na stronach internetowych uczelni oraz ministra w aciwego ds. szkolnictwa wyszego co najmniej miesic przed terminem skadania zgosze. Ogoszenia o konkursach na stanowiska profesorskie w uczelniach akademickich bd publikowane take w jzyku angielskim.

Uzasadnienie
12.43. Obecna struktura stanowisk pracownikw merytorycznych jest nieklarowna, zaliczenie do kategorii pracownikw naukowo-dydaktycznych lub dydaktycznych zale y od rodzaju uczelni. Ustawowe regulowanie wysokoci pensum dydaktycznego bardzo utrudnia efektywne wykorzystanie zasobw kadrowych, a zrnicowanie faktycznej pracochonnoci zaj i innych obowizkw pracownika odbywa si poprzez nieczytelny system zniek w ramach pensum.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

103/149

Ustawowe regulowanie pensum dydaktycznego jest rzadkoci w funkcjonujcych systemach szkolnictwa wyszego innych krajw. 12.44. Szanujc przywizanie rodowiska akademickiego do habilitacji, proponujemy pozostawienie moliwoci przeprowadzania przez uczelni postpowania habilitacyjnego wedug ustalonych przez ni zasad, jako wymagania przy zatrudnieniu na stanowisku profesora. Wymaganie posiadania tytuu naukowego profesora przy zatrudnieniu na stanowisku profesora zwyczajnego pozostawiamy uznaniu uczelni. 12.45. Zakaz podejmowania pracy poza macierzyst uczelni w wymiarze wikszym ni etatu oraz obowizek uzyskiwania zgody rektora na prowadzenie dziaalnoci dydaktycznej i badawczej poza uczelni, niezalenie od formy prawnej tej dziaalnoci ma na celu istotne ograniczenie zjawiska wielozatrudnienia. 12.46. Wymaganie ogaszania konkursw na zatrudnianie kadry akademickiej na stronach ministerstwa ma suy nie tylko przejrzystoci, ale take zwiksza konkurencj midzy kadr akademick.

Zagroenia
Zbyt mao konkurencyjne wynagrodzenia mog spowodowa, e w dalszym cigu do konkursw nie bd przystpoway osoby z innych orodkw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

104/149

Mierniki realizacji celu strategicznego Przejrzysto


Przekroje Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

Dziedziny bada/ksztacenia66

jednostka miary

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

P1

Odsetek uczelni regularnie (raz w roku) raportujcych poziom realizacji celw strategicznych oraz publikujcych plany dziaa na kolejne okresy w cakowitej liczbie uczelni Odsetek uczelni regularnie (raz w roku) przedstawiajcych kluczowe dla beneficjentw informacje o swojej dziaalnoci oraz o kapitale intelektualnym w cakowitej liczbie uczelni 67 Odsetek uczelni posiadaj cych publicznie dostpn baz danych o prowadzonych badaniach i publikacjach naukowych pracownikw uczelni w cakowitej liczbie uczelni Liczba uytkownikw publicznie (przez Internet) dostpnej centralnej bazy informacji o efektywno ci uczelni oraz caego systemu szkolnictwo wysze 68

MNiSW

Wzrost do100%

P2

MNiSW

Wzrost do 100%

P3

MNiSW

Wzrost 100%

P4

liczba

MNiSW

Wzrost 100%

66 67 68

Wed ug klasyfikacji ISCED. Rekomendowany zakres raportowanych informacji przedstawiono w punkcie 12B. Zakres publikowanych informacji powinien by okrelony przez MNiSW. Punktem odniesienia mog by w szczeglno ci wskaniki rekomendowane w niniejszej strategii.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

105/149

Przekroje Sektor Typ uczelni Stopnie ksztacenia

Dziedziny bada/ksztacenia66

jednostka miary

niepubliczny

kolegia akademickie

uczelnie akademickie

uczelnie zawodowe

uczelnie badawcze

publiczny

Kod

Definicja

rdo danych

Rekomendacja kierunku

II

III

P5 P6

Odsetek uczelni regularnie publikuj cych dane w rejestrze studentw w cakowitej liczbie uczelni Odsetek pracownikw naukowo-dydaktycznych posiadajcych zatrudnienie (dodatkowe) poza uczelni w cznej liczbie pracownikw naukowo-dydaktycznych

% %

x x

x x

MNiSW MNiSW

Osigni cie poziomu 100% Spadek

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

106/149

13. System finansowania szkolnictwa wyszego


13.1. W niniejszym rozdziale rozwijamy propozycje dotyczce finansowania dziaalnoci uczelni ze rodkw budetu pastwa, zarysowane w rozdziaach 10.A i 10.B.

Gwne cele i zaoenia


13.2. Gwnym zadaniem systemu finansowania szkolnictwa wyszego jest podzia rodkw finansowych midzy uczelnie w sposb gwarantujcy realizacj okrelonych zada dydaktycznych i badawczych, oraz wykorzystanie rodkw zgodne z rachunkiem ekonomicznym. Dotychczasowy system finansowania uczelni nie wypenia tych zada69, std jego struktura i sposb rozdziau rodkw wymaga daleko idcych zmian. Zmiany te powinny: motywowa uczelnie do podniesienia jakoci ksztacenia i bada naukowych; wzmacnia mechanizmy konkurencji w ubieganiu si o rodki na ksztacenie i prowadzenie bada naukowych; zapewnia efektywne wykorzystanie rodkw; wspiera dywersyfikacj rde finansowania szkolnictwa wyszego gwarantowa, e rodki publiczne przeznaczane na szkolnictwo wysze bd rozdzielane w sposb przejrzysty i wykorzystywane zgodnie z potrzebami rozwojowymi kraju i aspiracjami spoeczestwa; gwarantowa moliwie najszerszy dostp do edukacji na poziomie wyszym. 13.3. Ze wzgldu na konieczno realizowania przez system finansowania powyszych celw, a take na uwarunkowania finansowe i spoeczno-gospodarcze (por. rozdz. 2), zmodyfikowany system finansowania bdzie oparty na nastpujcych zaoeniach: rodki publiczne pozostan gwnym rdem finansowania szkolnictwa wyszego; suma rodkw publicznych na finansowanie szkolnictwa wyszego bdzie okrelana w budecie pastwa; Minister bdzie upowaniony do dokonywania przeniesie rodkw budetowych przeznaczonych na finansowanie dziaalnoci szk wyszych midzy dziaami klasyfikacji budetowej szkolnictwo wysze i nauka; alokacja rodkw publicznych bdzie w wikszym ni obecnie stopniu zalee od rzeczywistych kosztw ksztacenia oraz skali realizowanych przez nie zada dydaktycznych i badawczych; zostan poszerzone uprawnienia uczelni publicznych do prowadzenia wasnej polityki finansowej, szczeglnie ksztatowania systemw wynagrodze;

69

Por. Diagnoza stanu szkolnictwa wyszego w Polsce, rozdz. 6.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

107/149

uczelnie niepubliczne uzyskaj rwnoprawny dystrybuowanych na zasadach konkursowych.

dostp

do

rodkw

publicznych

Zakres finansowania ksztacenia ze rodkw publicznych


13.4. Studia w trybie standardowym wszystkich stopni (I, II i III), okrelonej liczby studentw bd finansowane ze rodkw publicznych w ramach kontraktw zawartych przez Ministra z uczelniami publicznymi i niepublicznymi. 13.5. Prawo do sfinansowania studiw ze rodkw publicznych bdzie miaa kada osoba speniajca kryteria okrelone w ustawie. Nie przewiduje si wielokrotnego finansowania ze rodkw publicznych studiw tego samego stopnia tej samej osobie. Do przestrzegania tej zasady bdzie suy Centralny Rejestr Studentw, opisany w rozdz. 12.C. 13.6. Zarwno uczelnie publiczne, jak i niepubliczne bd mogy pobiera opaty za studia wszystkich stopni od studentw niemieszczcych si w puli okrelonej kontraktem. czna liczba studentw nie moe przekracza pojemnoci programw dyplomowych (por. 7.A). 13.7. Studia w trybie przeduonym wszystkich stopni w uczelniach publicznych bd finansowane z opat za studia (tzw. czesnego) wnoszonych przez studentw lub inne podmioty finansujce studia.

Rodzaje dotacji na finansowanie dziaalnoci uczelni


13.8. Wikszo rodkw publicznych na szkolnictwo wysze bdzie przekazywana uczelniom w formie nastpujcych dotacji: dotacji dydaktycznej i dotacji badawczej, przyznawanych uczelniom publicznym i niepublicznym w trybie konkursowym i przekazywanych na podstawie kontraktw oraz dotacji stabilizacyjnej, przyznawanej jedynie uczelniom publicznym na utrzymanie infrastruktury dydaktycznej i badawczej. Za porednictwem uczelni bd przyznawane dotacje na projekty zespow badawczych (granty) do dyspozycji zespow badawczych. 13.9. Uczelnie bd miay pen swobod cznego dysponowania rodkami finansowymi przekazanymi w ramach powyszych dotacji, bd natomiast rozliczane z wykonania zada okrelonych w kontraktach, do ktrych realizacji zobowi si przyjmujc dotacj. 13.10. Z budetu pastwa bd rwnie przyznawane uczelniom nastpujce dotacje celowe: dotacja mobilnociowa midzynarodowej; przeznaczona na wspieranie mobilnoci i wsppracy

dotacja inwestycyjna przeznaczona na inwestycje;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

108/149

dotacja stypendialna dotacja zadaniowa przeznaczona na szczeglnych zada okrelonych przez Ministra, nie objtych innymi dotacjami. 13.11. Z waciwych terytorialnie budetw jednostek samorzdu terytorialnego uczelnie publiczne bd mogy otrzymywa dotacje na: stypendia fundowane; inwestycje objte kontraktami wojewdzkimi; inne inwestycje uczelni utworzonych na wniosek wadz samorzdowych. 13.12. W procesie przyznawania dotacji wan role odgrywa bdzie komrka Ministerstwa, zwana dalej Biurem Finansowania Szkolnictwa Wyszego (w skrcie BFSW) oraz Rada Konsultacyjna ds. Prognozowania Potrzeb Edukacyjnych (RKPPE). 13.13. RKPPE bdzie ciaem doradczym powoywanym przez Prezesa Rady Ministrw, w skad ktrego wejd przedstawiciele zainteresowanych resortw (nauki i szkolnictwa wyszego, pracy, rozwoju regionalnego itp.), Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego (RGSW) oraz przedstawiciele pracodawcw prywatnych i publicznych.

Dotacja dydaktyczna
13.14. Dotacja dydaktyczna bdzie kierowana do uczelni publicznych i niepublicznych z przeznaczeniem na pokrycie kosztw ksztacenia. Dotacja ta bdzie przyznawana na podstawie otwartych konkursw, w ktrych bd mogy bra udzia wszystkie uczelnie posiadajce odpowiednie akredytacje. Uczelnie bd deklaroway wyksztacenie okrelonej liczby studentw na okrelonym programie dyplomowym i stopniu studiw. Konkursami zostan objte odrbnie studia I, II i III stopnia. Przyznana dotacja bdzie si wiza z gwarancj otrzymywania rodkw przez kolejne lata, odpowiednio do czasu trwania zakontraktowanego rodzaju studiw. Proces ustalania, przyznawania i rozliczania dotacji dydaktycznej skada si bdzie z czterech opisanych niej etapw.

ETAP I: Okrelenie liczby miejsc w poszczeglnych grupach programw dyplomowych finansowanych ze rodkw publicznych
13.15. BFSW przygotowuje rekomendacj okrelajc liczb studentw w obszernych grupach programw dyplomowych (akredytacja bdzie obejmowa przypisanie programu do odpowiedniej grupy), ktrych ksztacenie w poszczeglnych regionach/wojewdztwach ma zosta sfinansowane z rodkw publicznych. Przy okrelaniu liczby studentw BFSW bierze si pod uwag gwnie takie uwarunkowania jak:

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

109/149

potrzeby edukacyjne wynikajce m.in. z: celw rozwojowych kraju, prognoz przyszego zapotrzebowania na absolwentw ze strony gospodarki, ustalanych na podstawie konsultacji z resortami pracy i gospodarki, organizacjami pracodawcw prywatnych i publicznych, wsppracy z instytucjami rynku pracy itp.,

preferencje edukacyjne kandydatw na studia; okrelane na podstawie popularnoci w poprzednich latach poszczeglnych grup programw dyplomowych oraz skali niedopasowania struktury miejsc na studiach kontraktowanych do zainteresowania kandydatw; ograniczenia finansowe wynikajce ze: planowanych stawek dotacji na jednego studenta, obliczonych dla ka dej z grup programw dyplomowych na podstawie normatywnych kosztw ksztacenia. Stawki dotacji dla danej grupy programw dyplomowych bd takie same dla wszystkich uczelni publicznych i niepublicznych, bd natomiast mnoone przez wspczynnik odzwierciedlajcy zrnicowanie regionalne niektrych grup kosztw (np. pac, wynajmu powierzchni itp.); dla wybranych grup programw dyplomowych studiw II i III stopnia prowadzonych w uczelniach akademickich i badawczych stawki dotacji mog by wysze z powodu dodatkowych kosztw wynikajcych z badawczego charakteru tych studiw; dodatkowo stawki; cznej puli rodkw budetowych przeznaczonych w budecie pastwa na dotacj dydaktyczn.

13.16. Rekomendacja BFSW zostaje przedstawiona do zaopiniowania Radzie Konsultacyjnej ds. Prognozowania Potrzeb Edukacyjnych (RKPPE). Na podstawie rekomendacji BFSW i opinii RKPPE Minister okreli liczb studentw w skali kraju i regionw/wojewdztw i w ramach poszczeglnych grup programw dyplomowych, ktrych kszta cenie zostanie sfinansowane ze rodkw publicznych.

ETAP II: Konkurs ofert


13.17. Na podstawie ustale etapu I Minister ogasza konkursy na ksztacenia okrelonej liczby studentw w okrelonej grupie programw dyplomowych na danym stopniu studiw. Og aszajc konkurs Minister okrela wysoko jednostkowej stawki dotacji przewidzianej w danym konkursie. Konkurs ogaszany jest do wrzenia danego roku i dotyczy rekrutacji prowadzonej w nastpnym roku. 13.18. Spord przedstawionych ofert komisja konkursowa powoana przez Ministra dokonuje wyboru najkorzystniejszych ofert, a do wyczerpania okrelonej dla danego regionu/wojewdztwa liczby miejsc lub wyczerpania przewidzianej w danym konkursie dotacji. 13.19. Kryteria wyboru spord zgaszanych ofert bd obejmowa m. in.: posiadane akredytacje, w tym oceny PKA i innych instytucji akredytacyjnych;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

110/149

oceny KEJN (dla programw akademickich II stopnia i programw III stopnia); dziaanie w uczelni systemw wewntrznej oceny jakoci; pojemno programw dyplomowych (por. 7.A) oferowanych przez uczelni; baz dydaktyczn i warunki studiowania; propozycje programowe, w szczeglnoci innowacji procesu dydaktycznego propozycje praktyk zawodowych (w niektrych grupach programw dyplomowych); wysoko oferty cenowej (uczelnia moe zaproponowa wykonanie zadania edukacyjnego okrelonego w kontrakcie za mniejsz kwot ni wysoko przewidzianej na ten cel dotacji); aspekty regionalne; oceny wykonania zobowiza przewidzianych kontraktami w ramach wczeniejszych konkursw. 13.20. Wyniki postpowania konkursowego s podawane do wiadomoci publicznej w sposb umoliwiajcy atwe porwnanie ofert wedug wybranych kryteriw, a take przeledzenie historii kontraktw otrzymanych przez dan uczelni lub program dyplomowy (por. rozdz. 12.B).

ETAP III: Kontrakty z uczelniami


13.21. Na podstawie wniosku komisji konkursowej Minister zawiera kontrakty z uczelniami na ksztacenie okrelonej liczby studentw na studiach w trybie standardowym, w grupach programw dyplomowych. 13.22. Jeli zakwalifikowane w danym konkursie oferty nie wyczerpi przewidzianej liczby studentw lub przeprowadzony nabr nie wyczerpie liczby zakontraktowanych miejsc, Minister moe sfinansowa w trybie pozakonkursowym ksztacenie w uczelniach wybranych w drodze negocjacji indywidualnych. 13.23. Gdy zakontraktowana liczba studentw na programie dyplomowym b dzie mniejsza od pojemnoci programu, uczelnia bdzie moga przyj na ten program studentw, ktrzy bd sami opaca koszty ksztacenia. czna liczba studentw nie moe przekroczy pojemnoci programu.

ETAP IV: Rozliczenie i ocena realizacji kontraktu


13.24. Pobrana dotacja dydaktyczna bdzie podlega rozliczeniu po upywie czasu trwania zakontraktowanych studiw. Jeli liczba absolwentw zakontraktowanych studiw bdzie nisza od 90% liczby przewidzianej kontraktem, uczelnia bdzie zobowizana do zwrotu odpowiedniej czci otrzymanych dotacji.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

111/149

Aspiracje spoeczne Potrzeby edukacyjne Ograniczenia finansowe

Rada Konsultacyjna ds. Prognozowania Potrzeb Edukacyjnych

2. Rekomendacja z opini RKPPE

Minister
3. Okrelenie liczby studentw w grupach programw dyplomowych

1. Rekomendacja liczby studentw w grupach programw dyplomowych

Biuro Finansowania Szkolnictwa Wy szego

5. Wybr najkorzystniejszych ofert

KONKURS OFERT
4. Oferty na wykszta cenie okrelonej liczby studentw

6. Kontrakty z uczelniami

8. Ocena realizacji kontraktu

Uczelnie

Schemat procesu ustalania dotacji dydaktycznej


rdo: Opracowanie wasne.

Dotacja badawcza
13.25. Dotacja badawcza bdzie stanowi gwne narzdzie alokacji publicznych rodkw finansowych na badania naukowe w szkolnictwie wyszym. 13.26. Dotacja bdzie przyznawana na podstawie dwch typw konkursw: na rozwj potencjau badawczego; na projekty badawcze (granty). 13.27. W ramach konkursu na rozwj potencjau badawczego mog by finansowane stypendia doktoranckie, stae podoktorskie (por. 9.B), infrastruktura badawcza, koszty podejmowania nowych tematw itp. Przyznanie dotacji moe by poczone z udzieleniem gwarancji finansowania realizacji tych samych zada badawczych w kolejnych latach. 13.28. W corocznych konkursach na rozwj potencjau badawczego, projekty bd zgaszane przez uczelnie akademickie i badawcze w podziale na dyscypliny nauki (por. 10.B). Projekty bd mogy dotyczy nowych przedsiwzi badawczych, ktre nie s objte innymi formami dotacji z rodkw publicznych. Kryteria wyboru powinny uwzgldnia potencja badawczy oraz dorobek naukowy uczelni ubiegajcej si o dotacj, a take merytoryczn ocen zgaszanych przedsiwzi. Preferowane bd projekty, dla ktrych uczelnie wystpujce o dotacje zapewniy czciowe finansowanie z innych rde (niepublicznych, zagranicznych, itp.).

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

112/149

13.29. W konkursach o granty, projekty bd zgaszane za porednictwem uczelni przez zespoy badawcze uczelni publicznych i niepublicznych, przy czym czonkowie zespou badawczego mog pochodzi z rnych uczelni. Kryteria wyboru powinny koncentrowa si na merytorycznej ocenie zgoszonych projektw oraz ocenie dorobku naukowego zespou badawczego, przy czym ocena ta bdzie uwzgldnia specyfik prowadzenia dziaalnoci badawczej w poszczeglnych dziedzinach naukowych. W przyznanym finansowaniu b dzie wyodrbniana premia dla kierownika zespou badawczego i narzut dla uczelni.

Dotacja stabilizacyjna
13.30. Dotacja stabilizacyjna bdzie skierowana do uczelni publicznych, a jej celem bdzie zapewnienie minimalnego poziomu stabilnego finansowania niezb dnego do utrzymania w stanie niepogorszonym posiadanej infrastruktury materialnej, sucej realizacji zada dydaktycznych i badawczych (np. utrzymanie budynkw). Wysoko dotacji stabilizacyjnej bdzie wyznaczana za pomoc formuy sumujcej nominalne wartoci kosztw kwalifikowanych do dotacji. Wynikiem formuy bd wartoci dotacji, a nie jak w obecnie stosowanym algorytmie, proporcje podzia u dotacji pomidzy uczelnie. Kwalifikacja bdzie si odbywaa na podstawie opracowanego przez BFSW katalogu kosztw, okrelajcego jakie kategorie i jaki odsetek kosztw w ramach poszczeglnych kategorii bdzie finansowa dotacja. 13.31. Koszty, nalece do kategorii podanych w katalogu, bd ustalane na podstawie sprawozda finansowych dostarczanych przez uczelnie, ktrych zakres zostanie odpowiednio poszerzony. W wikszoci kategorii wysoko kosztw bdzie wyznaczana na podstawie odniesienia do ich przecitnego rzeczywistego poziomu (np. kosztw utrzymania metra kwadratowego powierzchni biurowej itp.). W przypadku pozostaych kategorii, w ktrych takie odniesienie nie bdzie moliwe, poziom kosztw bdzie wyznaczany na podstawie kosztw historycznych ponoszonych przez dan uczelni. Zasadno kosztw zakwalifikowanych przez uczelni do danej kategorii bdzie podlega ocenie przez BFSW. 13.32. Dotacja bdzie pomniejszona o cz dochodw uzyskiwanych przez uczelni z wynajmu podmiotom zewntrznym (w tym publicznym) posiadanej infrastruktury dydaktycznej i badawczej.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

113/149

13.33. Formua obliczania dotacji stabilizacyjnej (DS) dla uczelni bdzie miaa nastpujc posta:

DS i =
gdzie:

j =1

w j kn j z ji +

l = k +1

khli z li - (1 - x ) Di

DS i k, m

wysoko dotacji stacjonarnej przyznanej i-tej uczelni; liczba kategorii kosztw, odpowiednio, wyznaczanych na podstawie odniesienia do przecitnego poziomu rzeczywistego oraz na podstawie kosztw historycznych uczelni; cz, w jakiej koszt kategorii j lub l jest pokrywany z dotacji (np. 20%); koszt jednostkowy kategorii o numerze j wyznaczany na podstawie odniesienia do przecitnego poziomu rzeczywistego (np. przecitny utrzymania metra kwadratowego powierzchni biurowej); rzeczywisty koszt

w j , wl kn j

khli z ji , zli

koszt jednostkowy kategorii o numerze l wyznaczany na podstawie kosztw historycznych uczelni i; mnonik kosztu kategorii j lub l dla uczelni i (mnonik wprowadza do formuy wykorzystanie danego skadnika kosztw, np. liczba metrw kwadratowych powierzchni biurowej posiadanej przez uczelni);

cz, w jakiej dochody uczelni z wynajmu bazy dydaktycznej i badawczej podmiotom zewntrznym pozostaj w dyspozycji uczelni (wskanik ustalany przez Ministra na jednolitym poziomie dla wszystkich uczelni); czny poziom dochodw uzyskiwanych przez uczelni z wynajmu bazy dydaktycznej i badawczej podmiotom zewntrznym.

Di

Dotacja mobilnociowa
13.34. Dotacja mobilnociowa bdzie udzielana w trybie konkursowym odpowiednio uczelniom publicznym i niepublicznym i KAWA (por. rozdz. 9.E) na sfinansowanie m.in.: stanowisk profesorskich dla wybitnych kandydatw z innych o rodkw krajowych i zagranicznych (tylko w uczelniach publicznych); stypendiw umoliwiajcych dugoterminowy pobyt w uczelni wybitnych naukowcw z zagranicy; programw mobilnoci studentw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

114/149

Dotacja inwestycyjna
13.35. Dotacja inwestycyjna bdzie przeznaczona dla uczelni publicznych na finansowanie zada inwestycyjnych objtych programami wieloletnimi ustanowionymi przez Rad Ministrw.

Dotacja stypendialna
13.36. Przyznawanie stypendiw i zapomg socjalnych powierzone zostanie gminom jako zadanie zlecone z zakresu administracji rzdowej. rodki na ten cel planowane bd w budetach wojewodw, stosownie do zgoszonych i zweryfikowanych potrzeb. Niezalenie od stypendiw przyznawanych ze rodkw budetowych, jednostki samorzdu terytorialnego bd mogy ustanawia wasne systemy stypendiw fundowanych. 13.37. W zwizku z przeniesieniem wypat stypendiw socjalnych poza uczelnie i rezygnacji z wypat stypendiw za wyniki w nauce z rodkw publicznych (por. rozdz. 8.A), dotacja stypendialna kierowana do uczelni bdzie obejmowa jedynie stypendia wspierajce dodatkowe formy aktywnoci studentw (studencki ruch naukowy, sportowy itp.)

Dotacje zadaniowe
13.38. Dotacje zadaniowe bd finansowa lub dofinansowywa koszty realizacji szczeglnych zada zleconych przez Ministra, nieobjtych innymi dotacjami. Dotacje te mog by przyznawane uczelniom publicznym i niepublicznym po przeprowadzeniu konkursu wnioskw, m.in. finansowanie nastpujcych zada: wdraanie nowoczesnych systemw zarzdzania; tworzenie innowacyjnych spek typu spin-off; postpowania patentowe; realizacja wieloletnich lub cigych projektw ochrony i rozwoju dziedzictwa kulturowego; wspieranie dziaania uczelnianych centrw transferu technologii lub parkw naukowych i naukowo-technologicznych (por. rozdz. 8.D); zakup dostpu do patnych serwisw internetowych; usuwanie skutkw nadzwyczajnych wydarze.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

115/149

Uczelnie publiczne
Dotacja badawcza Rozwj potencjau badawczego Projekty badawcze

Uczelnie niepubliczne

III stopnia (doktoranckie) II stopnia (magisterskie) I stopnia (licencjackie)

III stopnia (doktoranckie) II stopnia (magisterskie) I stopnia (licencjackie)

Dotacja stabilizacyjna Finansowanie z budetw lokalnych Dotacje celowe Inwestycyjna Mobilnociowa Zadaniowa Stypendialna

Studia w trybie przeduonym

Studia w trybie standardowym

Studia w trybie standardowym

Studia w trybie przeduonym

rodki prywatne czesne

Dotacja dydaktyczna (kontrakty)

rodki prywatne czesne

Schemat dotacji na finansowanie szkolnictwa wyszego w Polsce


rdo: Opracowanie wasne.

Uzasadnienie
13.39. Wybr kontraktw jako podstawowej formy finansowania dziaalnoci dydaktycznej uczelni podyktowany jest postulatem zwikszenia wpywu pastwa na sposb wydatkowania rodkw publicznych w celu realizacji okrelonej polityki edukacyjnej, naukowej i spoecznej, negatywnymi dowiadczeniami stosowania mechanizmw algorytmicznych oraz dowiadczeniami zagranicznymi. 13.40. Funkcjonowanie mechanizmw rynkowych w obszarze szkolnictwa wyszego nie zawsze prowadzi do struktury ksztacenia optymalnego z punktu widzenia rozwoju gospodarki. Analiza przedstawiona w Diagnozie szkolnictwa wyszego w Polsce wskazuje, e dua cz niekorzystnych zjawisk w polskim szkolnictwie wyszym koncentruje si w sektorze uczelni niepublicznych i studiach niestacjonarnych w uczelniach publicznych, ktre funkcjonuj na zasadach zblionych do rynkowych. Poda i popyt na niektre kierunki studiw nie wynika z wysokiego zapotrzebowania na umiejtnoci koczcych je absolwentw, lecz raczej z faktu, i s to studia stosunkowo tanie, atwe do ukoczenia i dostpne lokalnie.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

116/149

13.41. System zamawiania ksztacenia na poziomie wyszym w ramach kontraktw jest praktykowany w wielu krajach (np. Austria, Holandia, Francja, Niemcy, Estonia, Finlandia, Sowacja), gdzie jak dotd nie obserwuje si wikszego ni w innych krajach niedopasowania struktury absolwentw do rynku pracy.

Zagroenia
Niedopasowana do potrzeb gospodarki struktura ksztacenia studentw w wyniku bdnych ocen zapotrzebowania na absolwentw
13.42. Czynnikiem ograniczajcym skutki bdw w zakresie prognozowania podanej struktury absolwentw jest trjstopniowy system studiw w stosunkowo krtkich odcinkach. Kontraktowanie na krtszy okres (maksimum trzy lata porwnaniu ze dotychczasowym picioletnim systemem) umoliwia bardziej elastyczne reagowanie na zmieniajce si uwarunkowania gospodarcze. Dodatkowo, zalet proponowanych programw multidyscyplinarnych (por. 7.A) jest odsunicie o trzy lata decyzji o wyborze magisterskich programw dyplomowych przez niezdecydowan modzie. W efekcie skala moliwych do popenienia bdw w ocenie struktury popytu na absolwentw poszczeglnych specjalnoci licencjackich jest mniejsza, ni gdyby kontraktowanie dotyczyo studiw 5-letnich.

Nieprzygotowanie uczelni publicznych do dziaania w warunkach konkurencji


13.43. W celu zmniejszenia tego ryzyka naley przewidzie cykl szkole w zakresie przygotowywania ofert konkursowych, a take wsparcie uczelni w dziaaniach zmierzajcych do podniesienia efektywnoci zarzdzania. Pomocne w ograniczeniu tego rodzaju ryzyka mog si rwnie okaza dowiadczenia zdobyte przez niektre uczelnie z udziau w konkursach o rodki publiczne w ramach procedury zamawiania przez MNiSW ksztacenia na kierunkach technicznych, matematycznych i przyrodniczych ze rodkw Unii Europejskiej. 13.44. Niektre uczelnie publiczne mog nie uzyska finansowania na poziomie zblionym do obecnego, w wyniku konkurencji ze strony innych uczelni, lepiej przygotowanych do dzia ania w takich warunkach. Efektem moe by konieczno konsolidacji uczelni lub upado uczelni publicznych, najsabszych pod wzgldem jakoci ksztacenia i efektywnoci ekonomicznej. 13.45. Cz uczelni publicznych moe nie by zainteresowana udziaem w konkursach na kontrakty dydaktyczne. Moe to by spowodowane na przykad oporem w stosunku do koniecznoci spenienie wymaga jakociowych stawianych w tych konkursach. Ze wzgldu na prognozowany spadek liczby studentw w nadchodzcych latach i narastajc w zwizku z tym konkurencj o studentw uiszczajcych czesne z wasnych rodkw, sytuacja ta wydaje si bardzo mao prawdopodobna.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

117/149

Trudnoci organizacyjne zwizane z wprowadzeniem procesu kontraktowania ksztacenia i kalkulacji dotacji stabilizacyjnej na szczeblu centralnym
13.46. Obecnie adna instytucja w Polsce nie dysponuje odpowiednim zapleczem kadrowym i merytorycznym pozwalajcym na implementacj zaproponowanych rozwiza. Ograniczenie ryzyka organizacyjnego zwizanego z procesem kontraktowania ksztacenia wymaga wczesnego podjcia dziaa zmierzajcych do zbudowania odpowiednich zasobw kadrowych i kompetencji w tym zakresie. 13.47. Podobne ryzyko jest zwizane z koniecznoci opracowania katalogu kosztw stosowanego do obliczania dotacji stabilizacyjnej oraz procedur naliczania tej dotacji dla poszczeglnych uczelni. Procedury te musz gwarantowa, e dotacja stabilizacyjna bdzie rzeczywicie ograniczona do wskiego, cile zdefiniowanego katalogu kosztw.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

118/149

14. Zestawienie najwaniejszych zmian w systemie szkolnictwa wyszego


14.1. W poniszych tabelach zestawiono najwaniejsze zmiany w systemie szkolnictwa wyszego pomidzy chwil obecn a rokiem 2020, przy zaoeniu wprowadzenia w ycie proponowanych w Strategii rozwiza. Zmiany te zestawiamy w trzech przekrojach: wybrane kompetencje organw pastwa i cia ponaduczelnianych (w pierwszej tabeli), rozwizania systemowe dotyczce ustroju uczelni i organizacji studiw (w drugiej tabeli) oraz system finansowania (w trzeciej tabeli). 14.2. Tabela. Wybrane kompetencje organw pastwa i cia ponaduczelnianych
2010 Parlament Tworzy i likwiduje akademickie uczelnie publiczne Tworzy i likwiduje zawodowe uczelnie publiczne Waciwy do spraw szkolnictwa wyszego (parlament, Rada Ministrw) Udziela pozwolenia niepublicznej na utworzenie uczelni (Rada Ministrw) Tworzy i likwiduje uczelnie publiczne Minister Waciwy do spraw nauki i szkolnictwa wyszego Przeksztaca uczelnie publiczne Udziela pozwolenia niepublicznej na utworzenie uczelni Rada Ministrw 2020

Kontroluje zgodno dziaalnoci uczelni z prawem i statutem Okrela nazwy kierunkw studiw i standardy ksztacenia

Powouje w uczelniach powiernicze, ktre peni i kontrolne (uczelnie/PKA)

publicznych rady funkcje nadzorcze

PKA (obecnie RGSW) Opiniuje tworzenie uczelni (nowe zadanie) Opiniuje przyznawanie uprawnie do prowadzenia studiw na danym kierunku Opiniuje ustalane przez Ministra kryteria akredytacji uczelni oraz ustala ramowe kryteria akredytacji programw dyplomowych Opiniuje tworzenie publicznych i przeksztacanie uczelni

Akredytuje uczelnie, w tym okrela typ uczelni; (uwzgldniajc ocen bada przez KEJN) Akredytuje programy dyplomowe na studiach I, II i III stopnia (uwzgldniajc ocen bada przez KEJN) Monitoruje realizacj i ocenia (okresowe odnawianie akredytacji) programy dyplomowe

Ocenia ksztacenie na kierunku

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

119/149

2010 KEJN (MNiSW dokonuje kategoryzacji jednostek organizacyjnych uczelni) podstawowych

2020

Dokonuje ewaluacji bada naukowych w zakresie dziedzin nauki i przekazuje wyniki oceny do PKA

RGSW Proponuje nazwy kierunkw, projektuje standardy ksztacenia (nowe zadanie) (nowe zadanie) (uczelnie/PKA)

(nowe zadanie)

Rekomenduje Ministrowi skad rad powierniczych uczelni publicznych Zgasza swoich przedstawicieli do Rady Konsultacyjnej ds. Prognozowania Potrzeb Edukacyjnych Rada Konsultacyjna ds. Prognozowania Potrzeb Edukacyjnych Opiniuje rekomendacj BFSW okrelajc liczb studentw w grupach programw dyplomowych, ktrych ksztacenie bdzie finansowane ze rodkw publicznych Wymiana akademicka Wyksztacenia i Wymiany Krajowa Agencja Wymiany Akademickiej

Biuro Uznawalnoci Midzynarodowej

rdo: Opracowanie wasne.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

120/149

14.3. Tabela. Ustrj uczelni i organizacja studiw


2010 Rodzaje uczelni Badawcze Akademickie Zawodowe Akademickie Zawodowe Kolegia akademickie Struktura organizacyjna PSW okrela ustrj uczelni szczeglnoci definiuje jednostk organizacyjn publicznych, w podstawow Struktur wewntrzn uczelni okrela jej statut Rady powiernicze w uczelniach publicznych; sprawuj funkcje nadzorcze, powouj wadze wykonawcze uczelni, w tym rektora Uczelnie same projektuj programy dyplomowe i przedkadaj je PKA do akredytacji Ocena adekwatnoci zasobw kadrowych w kategoriach aktywnoci badawczej (ewaluacja KEJN) i dowiadczenia zawodowego 2020

Ustrj samorzdowy; zarzdzanie pozostawione samorzdowi pracownikw i studentw

Programy studiw List kierunkw studiw i standardy ksztacenia okrela Minister Minima kadrowe dla kierunkw (odpowiednia liczba osb posiadajcych tytuy i stopnie naukowe)

Organizacja studiw Studia stacjonarne (dawniej: dzienne) lub niestacjonarne (dawniej: zaoczne lub wieczorowe) Jednolite studia magisterskie kierunkach (prawo, medycyna) Dwa semestry: zimowy i letni Dyplomy zagraniczne nostryfikuj uczelnie Ustawowy wymg tytuu naukowego lub habilitacji przy zatrudnianiu na stanowisko profesora na niektrych Studia w trybie standardowym lub przeduonym Promowanie studiw I stopnia Dodatkowy semestr wakacyjny Dyplomy zagraniczne nostryfikuje KAWA Kadra Zniesienie ustawowego wymagania tytuu naukowego lub habilitacji przy zatrudnianiu na stanowisko profesora Na kad dodatkow prac (badawcz lub dydaktyczn) trzeba mie zgod rektora, dodatkowe zatrudnienie ograniczone do etatu Zakaz zatrudniania wasnych (bezporednio po uzyskaniu doktoratu) Wymaganie mobilnoci profesorw doktorw

Zatrudnienie na wicej ni jednym dodatkowym etacie wymaga zgody rektora, brak ogranicze zatrudnienia w formie umw cywilnoprawnych (brak ogranicze)
rdo: Opracowanie wasne.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

121/149

14.4. Tabela. Finansowanie szkolnictwa wyszego


2010 Dydaktyka rodki publiczne na finansowanie dziaalnoci dydaktycznej dostpne dla uczelni publicznych Alokacja rodkw publicznych z dotacji stacjonarnej okrelana na podstawie algorytmu pozbawionego jakociowej oceny pracy uczelni Algorytm abstrahuje od wysokoci uzasadnionych kosztw ksztacenia Duy udzia staej przeniesienia w algorytmie (70%) Dotacja na dziaalno statutow przyznawana podstawowym jednostkom organizacyjnym Ograniczona rola dotacji na projekty badawcze Ograniczona swoboda ksztatowania polityki finansowej (zwaszcza pacowej) przez uczelnie publiczne; konieczno oddzielnego rozliczania wykorzystania rodkw na dydaktyk i ksztacenie Struktura finansowania (rodki na dydaktyk vs. rodki na badania) odzwierciedlaj w niewielkim stopniu rnic w roli danego obszaru dziaalnoci w poszczeglnych uczelniach le funkcjonujcy system pomocy materialnej dla studentw
rdo: Opracowanie wasne.

2020 Dotacja dydaktyczna dostpna na rwnych zasadach dla uczelni publicznych i niepublicznych Alokacja rodkw publicznych z dotacji dydaktycznej na podstawie konkursu ofert uwzgldniajcego jako ksztacenia Stawka dotacji na wyksztacenie studenta danego programu dyplomowego okrelana jest na podstawie rzeczywistych kosztw Brak staej przeniesienia, wybr najkorzystniejszych ofert niezaleny od wyborw z poprzednich lat Brak dotacji na dziaalno statutow Kluczowa rola dotacji na projekty badawcze Pozostae Dua swoboda ksztatowania polityki finansowej przez uczelnie publiczne; autonomia uczelni w zakresie alokacji rodkw na dydaktyk i badania Struktura finansowania (rodki na dydaktyk vs. rodki na badania) cile zwizana z profilem dziaalnoci uczelni Pomoc materialna dla studentw istotnie zwikszajca dostp do studiw osobom w gorszej sytuacji materialnej

Badania

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

122/149

System obecny

System docelowy

Dotacja stacjonarna

Dotacja dydaktyczna

Dotacja stabilizacyjna

Dotacja na finansowanie dzia alnoci statutowej

Dotacja badawcza Rozwj potencjau badawczego Projekty badawcze

rodki na realizacj projektw badawczych

Inwestycje obj te programami wieloletnimi ustanowionymi przez Rad Ministrw rodki na finansowanie wsppracy naukowej z zagranic rodki na realizacj programw lub przedsiwzi okrelonych przez Ministra rodki na realizacj projektw celowych Dotacje celowe Inwestycyjna Mobilnociowa Zadaniowa Stypendialna

Pomoc materialna dla studentw rodki z bud etw jednostek samorz du terytorialnego lub ich zwi zkw

finansowane z dzia u Szkolnictwo wy sze finansowane z dzia u Nauka rodki z bud etw jednostek samorzdu terytorialnego lub ich zwizkw

Schemat. rda finansowania docelowego systemu szkolnictwa wyszego


rdo: Opracowanie wasne.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

123/149

Obecny system Budet Pa stwa


Dotacja na projekty badawcze Dotacja na projekty badawcze Dotacja stacjonarna

Proponowany system Budet Pa stwa


Dotacja dydaktyczna Dotacja stabilizacyjna Dotacja na rozwj potencjau badawczego

Dotacja statutowa

Uczelnia

Uczelnia

Podstawowa jednostka organizacyjna 1 Kierunek 1 Kierunek 2 Kierunek 3 ...

Podstawowa jednostka organizacyjna 2 Kierunek 1 Kierunek 4 Kierunek 5 ...

Podstawowa jednostka organizacyjna 3 Kierunek 1 Kierunek 2 Kierunek 6 ...

Jednostka organizacyjna 1

Jednostka organizacyjna 2

Jednostka organizacyjna 3

Dydaktyka

Program dyplomowy 1 Program dyplomowy 2 Program dyplomowy 3

Badania

Zespoy badawcze

Zespoy badawcze

Przepyw finansowania wynikajcy z ustawy

Schemat. Struktura organizacyjna szkolnictwa wyszego a jego finansowanie


rdo: Opracowanie wasne.

Rozdysponowanie rodkw przez uczelnie

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

124/149

15.

Harmonogram realizacji Strategii

15.1. Przedstawiony poniej harmonogram realizacji strategii szkolnictwa wyszego w Polsce zakada, e w 2010 r. ostateczny ksztat Strategii zostanie przyjty przez Rad Ministrw, a w 2012 r. zostan wprowadzone kluczowe zmiany prawne zwizane z jej realizacj. Zaoono rwnie, e znaczna cz zmian, zarwno o charakterze legislacyjnym, jak i zwizanych z pozostaymi dziaaniami, zacznie obowizywa od 2015 r. W kolejnych latach uwaga zostanie skupiona na biecym monitorowaniu postpw w osiganiu celw strategicznych oraz, gdy zajdzie taka potrzeba, wprowadzaniu dziaa majcych na celu eliminowanie zagroe w realizacji strategii.
Dziaania poprzedzajce, rwnolege

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Nr.

Dziaanie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Przyjcie SSW2020 przez Rad Ministrw Wprowadzenie programw dyplomowych Przygotowanie programw dyplomowych przez uczelnie i ich akceptacja Pierwszy rok funkcjonowania programw dyplomowych Pene wdroenie programw dyplomowych, ca kowite wyganicie kierunkw studiw* Wprowadzenie studiw w trybie standardowym i przedu onym Pierwszy rok funkcjonowania studiw w trybie standardowym i przed uonym Pene wdroenie studiw w trybie standardowym i przedu onym* Wprowadzenie nowej typologii uczelni Pierwsza ocena KEJN i decyzja PKA o akredytacji i typie uczelni Pierwszy okres funkcjonowania nowej typologii uczelni Pierwsze odnowienie akredytacji 3, 14 10 pi lat od 10 4 dwa lata od 7 1, 14 3, 18 dwa lata od 4

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

125/149

2020

Nr.

Dziaanie

Dziaania poprzedzajce, rwnolege

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34

Wzmocnienie i powizanie systemw akredytacji ksztacenia oraz ewaluacji bada Powoanie KEJN i zmiana przepisw dot. PKA Zmiana systemu finansowania szkolnictwa wyszego Powoanie Biura Finansowania Szkolnictwa Wyszego Nowe zasady dotacji badawczej, przygotowanie katalogw kosztw Konkursy i kontrakty na ksztacenie studentw I roku studiw Studenci I roku wg. nowych zasad, nowe konkursy na ksztacenie studentw I roku Studenci I i II roku wg. nowych zasad, ostatni rok funkcjonowania starych zasad Wszyscy studenci wg. nowych zasad finansowania* Racjonalizacja systemu publicznego szkolnictwa wyszego Analiza celowo ci przeksztace, dziaania przygotowawcze Wdroenie wynikw analiz Wprowadzenie semestru wakacyjnego Pierwszy rok funkcjonowania semestru wakacyjnego Wprowadzenie przejrzystego ustroju uczelni Proces powoywania nowych organw w uczelniach Pene wdroenie zmian POZOSTAE DZIAANIA Rnorodno Upowszechnienie trjstopniowego systemu studiw Promowanie studiw I stopnia Wprowadzenie kursw wyrwnawczych 1 1 1 1 28 7 1 23 1 16 3 4, 18 19 20 1

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

126/149

2020

Nr.

Dziaanie

Dziaania poprzedzajce, rwnolege

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56

Otwarto Wzmocnienie i usprawnienie systemu pomocy materialnej dla studentw Uruchomienie nowych form ksztacenia dla osb w niestandardowym wieku studenckim Ustanowienie programw wsppracy uczelni ze szkoami ponadgimnazjalnymi Ustanowienie programu Partnerstwo na rzecz Transferu Wiedzy Utworzenie Centrw Aktywno ci Spoecznej Mobilno Wprowadzenie badawczych stanowisk podoktorskich Wprowadzenie obowizku mobilnoci do polityki zatrudnienia Uwzgldnienie mobilno ci w organizacji studiw Wprowadzenie pa stwowej nostryfikacji zagranicznych dyplomw akademickich Utworzenie KAWA Konkurencja Wprowadzenie obowizku podpisywania umw uczelnia-student Efektywno Usprawnienie zarzdzania strategicznego szkolnictwem wyszym przez pastwo Zwikszenie elastyczno ci systemu wynagrodze nauczycieli akademickich Usprawnienie systemw informatycznych zarzdzania uczelniami publicznymi Przejrzysto Poszerzenie obowi zkw informacyjnych uczelni Wprowadzenie oglnopolskiego rejestru studentw i kandydatw na studia Wprowadzenie przejrzystych zasad polityki kadrowej * za wyjtkiem studiw prowadzonych obecnie w trybie jednolitym. rdo: Opracowanie wasne. dziaania wstpne, przygotowawcze dziaania gwne, realizacja nowa ustawa PSW, zmiany w innych ustawach i przepisach 1 1 1 1 29 1 4 (do realizacji) 1 42 1 1 1 1 4 1 1 1

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

127/149

2020

16. Zmiany prawne niezbdne do realizacji Strategii


16.1. Realizacja celw strategicznych nakrelonych w rozdz. 7-12 wymaga gbokich zmian w przepisach prawa dotyczcych szkolnictwa wyszego, a w szczeglnoci w przepisach obowizujcego Prawa o szkolnictwie wyszym z 2005 roku. Nowe przepisy powinny nie tylko wprowadzi do polskiego porzdku prawnego zasady okrelone w Strategii i umoliwi jej realizacj, ale i doprowadzi do penej zgodnoci prawa polskiego z dyrektywami organw Unii Europejskiej.

Prawo o szkolnictwie wyszym


ad zewntrzny
16.2. Konieczne jest ustawowe ustanowienie porzdku instytucjonalnego uczelni poprzez:

utrzymanie podziau dychotomicznego na uczelnie publiczne i niepubliczne; wprowadzenie przepisu stanowicego, e tworzenie i likwidowanie uczelni publicznych naley do kompetencji Rady Ministrw, a do przeksztacania uczelni publicznych do ministra waciwego ds. szkolnictwa wyszego; zdefiniowanie nowych typw uczelni i podziau uczelni w ramach poszczeglnych typw, w tym unormowanie nowego rodzaju uczelni kolegiw akademickich; wprowadzenie przepisu stanowicego, e typ uczelni okrela decyzja o akredytacji wydawana po przeprowadzeniu postpowania w trybie akredytacji instytucjonalnej przez waciwy organ akredytujcy, z zastrzeeniem, e typ uczelni moe ulec zmianie z inicjatywy uczelni lub w wyniku dziaa PKA; wprowadzenie powizania ocen dotyczcych dziaalnoci dydaktycznej w uczelniach dydaktyczno-badawczych z ewaluacj dziaalnoci badawczej; zakrelenie kryteriw standaryzacji podziau na dyscypliny naukowe; dokonywania ocen bada naukowych prowadzonych w uczelni w ramach dziedzin i dyscyplin naukowych. 16.3. Istotne zwikszenie roli i rozszerzenie uprawnie PKA oraz wprowadzenie obligatoryjnego wspdziaania z KEJN powinno by spjnie uregulowane w odpowiednich przepisach ustawowych poprzez: wprowadzenie dwch odrbnych organw: Pastwowej Komisji Akredytacyjnej (PKA), bdcej organem niezalenym od administracji pastwowej oraz Komitetu Ewaluacji Jednostek Naukowych (KEJN), ktrego status zosta okrelony w projekcie nowej ustawy o zasadach finansowania nauki; ustalenie trybu i zasad wzajemnej wsppracy PKA i KEJN; ustalenie kompetencji PKA (akredytacja uczelni i programw dyplomowych);

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

128/149

przeniesienie do statutu PKA rozstrzygni co do struktury wewntrznej PKA; ustalenia kompetencji KEJN.

ad wewntrzny uczelni
16.4. Przepisami ustawowymi powinny by ustanowione podstawowe zasady ustroju wewntrznego uczelni, a w szczeglnoci nowy ukad organw uczelni, ktrymi powinny by: rada powiernicza (jako organ ds. szkolnictwa wyszego,; nadzoru) powoywana przez ministra waciwego

kolegium rektorskie, jako organ zarzdzajcy uczelni z rektorem jako przewodniczcym kolegium, senat akademicki organ stanowicy i nadzoru w zakresie ksztacenia i bada naukowych (p.12.A).

Programy dyplomowe
16.5. W kwestii programw studiw zmiany ustawy musz prowadzi do uchylenia obowizujcych obecnie regulacji dotyczcych kierunkw studiw i zastpieniu ich podstawowymi zasadami dotyczcymi programw dyplomowych. Ustawa winna wic okreli typologi kierunkw dyplomowych, a ponadto stanowi, e: opracowanie, wdroenie i prowadzenie programw dyplomowych stanowi zadanie uczelni (podmiot odpowiedzialny); uczelnia przedkada programy dyplomowe organowi akredytujcemu wraz ze studium wykonalnoci obejmujcym zasoby kadrowe i materialne przeznaczone do realizacji programu; uzyskanie pozytywnej decyzji o akredytacji stanowi podstaw do wdroenia programu objtego decyzj; uczelnia moe przekaza do prowadzenia dany program (programy) albo istniejcej jednostce organizacyjnej, albo jednostce powoanej ad hoc w tym celu (np. radzie programu dyplomowego).

Organizacja studiw
16.6. W osobnym rozdziale ustawy naley uregulowa nowy system studiowania. Przepisy zawarte w tym rozdziale powinny w szczeglnoci wprowadza: Standardowy i przeduony tryb studiw (z jednoczesnym uchyleniem przepisw odnoszcych si do studiw niestacjonarnych); trjstopniowy system studiw, z moliwoci prowadzenia przez uczelnie studiw zintegrowanych I i II oraz II i III stopnia;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

129/149

zasad penej dronoci pomidzy poszczeglnymi typami programw i dziedzinami studiw na kolejnych stopniach ksztacenia, pod warunkiem spenienia wymaga okrelonych przez uczelni; moliwo prowadzenia zaj w semestrze wakacyjnym; moliwo zastpienia czci zaj przez tzw. e-learning; zasad wycznoci uczelni lub innych jednostek prowadzcych studnia III stopnia w danej dziedzinie do przyznawania stopnia naukowego doktora (konieczna zmiana w ustawie o stopniach naukowych i tytule naukowym); moliwo uruchamiania i prowadzenia przez uczelnie programw adaptacyjnych realizowanych w drodze tzw. kursw wyrwnawczych, majcych na celu wyrwnania szans i uatwianie zmiany dziedziny studiw; zasad, e kursy wyrwnawcze mog by prowadzone w dowolnej formule tradycyjnej, e-learningu, mieszanej, przy zachowaniu kontraktowego minimum programowego; zasad odpatnoci za kursy wyrwnawcze.

Partnerstwo uczelni z przedsibiorcami


16.7. Dla zblienia szkolnictwa wyszego do potrzeb gospodarczych i spoecznych proponuje si ustawowe: wprowadzenie zespou przepisw regulujcych wspprac uczelni z przedsibiorcami oraz innymi podmiotami prowadzcymi dziaalno edukacyjn i naukowo-badawcz niebdcymi szkoami wyszymi lub instytutami PAN albo jednostkami badawczo-rozwojowymi (zakres, ktry moe by finansowany ze rodkw publicznych umawiajcych si stron i tryb zawarcia umowy poza sektorem zamwie publicznych z ewentualnym odesaniem do trybu z ustawy o dziaalnoci poytku publicznego i o wolontariacie); sprecyzowanie prawa do swobodnego wyboru partnerw tak w sektorze prywatnym, jak i publicznym oraz z organizacji pozarzdowych; wprowadzenie instytucji praktycznych staw podoktorskich wspfinansowanych z rodkw na nauk oraz przedsibiorstwa, instytucje publiczne lub organizacje pozarzdowe; okrelenie form wsppracy w postaci: wsplnych przedsiwzi prowadzonych jako wydzielone jednostki organizacyjne na odrbnym rozrachunku (programy, projekty); tworzenia przedsiwzi w oparciu o spk komandytow, w ktrej uczelnia jest komandytariuszem; tworzenia spek celowych kapitaowych o charakterze inwestycyjnym (patrz Dyrektywa Rady Wsplnoty Europejskiej z 10 maja 1993 r. o usugach inwestycyjnych w zakresie papierw wartociowych (93/22/EEC)); wprowadzenie obowizku dla ministra waciwego ds. szkolnictwa wyszego prowadzenia publicznej bazy danych w systemie informatycznym (BIP) zawieraj cej informacj o pracujcych programach i zespoach badawczych uczelni publicznych

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

130/149

oraz zgoszonych z uczelni niepublicznych i rnego typu orodkw badawczorozwojowych, instytutw; a take bazy danych o zapotrzebowaniu i propozycjach, ofertach badawczych, know-how przedsibiorcw i podmiotw publicznych. 16.8. Komplementarnie do powyszych przepisw powinny funkcjonowa przepisy proponowane do wprowadzenia lub zmiany prawa wasnoci przemysowej, prawa autorskiego, ustawy o dziaalnoci poytku publicznego i o wolontariacie, ustawy o Polskiej Akademii Nauk oraz przepisy ustawy o rachunkowoci.

Monitorowanie losw absolwentw


16.9. Obserwacja, badanie potrzeb rynku pracy, przedsibiorcw i z drugiej strony struktury zatrudniania absolwentw powinno sta si obowizkiem tak ministra waciwego ds. pracy i polityki spoecznej jak i ministra waciwego ds. szkolnictwa wyszego oraz innych podmiotw. Do kompetencji ministra waciwego ds. pracy i polityki spoecznej (ustawa kompetencyjna o dziaach administracji) powinien zosta wprowadzony obowizek prowadzenia jednostki majcej za zadanie badania ankietowe w ramach programw absorpcji studentw na rynku pracy oraz w ramach oglnopolskiego programu badania losw absolwentw bezpo rednio po studiach i po kilku latach, a take obowizek zbierania i opracowywania danych oraz ich publikowania. 16.10. Uczelnie powinny by zobowizane przepisem ustawowym do prowadzenia monitoringu w zakresie swoich absolwentw i swoich rynkw lokalnych oraz upubliczniania tych informacji.

Zatrudnienie w uczelni
16.11. Na poziomie ustawy konieczne jest stworzenie systemu spjnego z kodeksem pracy co do form i warunkw zatrudniania, w szczeglnoci odesanie do instytucji zatrudniania na czas wykonania okrelonej pracy lub na czas okrelony, z likwidacj co do zasady powoania. Ustawa okreli podstawowe zasady i tryb przeprowadzania konkursu na wszystkie stanowiska nauczycieli akademickich. Konieczne jest wprowadzenie ustawowej zasady, e na ustalany cznie zakres pracy naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej pracownik powinien by zatrudniony w penym wymiarze czasu pracy (peen etat), a wyjtkowo ze wzgldu na wiek lub prac w innych jednostkach w niepenym wymiarze. 16.12. W ustawie powinny zosta okrelone minimalne obowizkowe postanowienia kontraktw (umw o prac na czas okrelony lub na czas wykonania pracy) oraz zakres postanowie fakultatywnych. 16.13. Ponadto, dla wdroenia Strategii niezbdne bdzie: wprowadzenie regulacji umoliwiajcych okrelanie dla pracownikw pensum dydaktycznego uzalenionego od intensywnoci, czasochonnoci i efektw przeprowadzanych bada;

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

131/149

wprowadzenie moliwoci nakadania w stosunku uczelnia pracownicy wykonujcy zadania naukowo-dydaktyczne obowizkw w zakresie minimum publikacyjnego i ewentualnego wykupu praw, wprowadzenie przepisami na poziomie ustawy w uczelniach publicznych wymogw mobilno ci w stosunku do nowo zatrudnianych pracownikw naukowo-dydaktycznych i awansowanych na stanowiska profesorskie. 16.14. Celowe jest ustawowe wyczenie moliwoci dodatkowego zatrudniania (ograniczenie) pracownikw uczelni publicznych w zakresie dydaktyki i bada, poza pracami na rzecz przedsibiorstw w zakresie wdroe i obowizek uczestnictwa w takich pracach, gdy s prowadzone na podstawie kontraktw uczelnia przedsibiorca lub wsplnych przedsiwzi. Dotychczasowe ograniczenie z art. 109 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyszym nie obejmuje ograniczenia staych zlece i umw o dzieo, tak co do dydaktyki jak i licencji, na wykady lub efekty prac badawczych. Wprowadzenia do nowej ustawy wymagaj rwnie odpowiednie uregulowania zakazujce zatrudnienia w dowolnej formie jak i umw o dzieo, prace badawcze lub opracowywania wykadw, podrcznikw w kilku uczelniach, bez dopuszczenia umow lub indywidualnej zgody uczelni, z jednoczesnym wprowadzeniem mechanizmw umo liwiajcych kontrol wykonywania dyspozycji ustawowych przez wadze uczelni.

Ustawa o poyczkach i kredytach studenckich oraz pomocy socjalnej


16.15. Zasadnym jest objcie now, jedn ustaw pomocy bezzwrotnej, poyczek i kredytw studenckich polegajce na przebudowie ustawy o poyczkach i kredytach studenckich w kierunku: zwikszenia zakresu bezzwrotnej pomocy materialnej dla studentw jako pomocy socjalnej uzalenionej od uwarunkowa i kryteriw majtkowych, niezalenie od wieku studenta. Stypendia te powinny zosta rwnie zrnicowane w zalenoci od normatywnych kosztw utrzymania w siedzibie uczelni; przeniesienia kompetencji przyznawania stypendiw socjalnych przez o rodki pomocy spoecznej w miejscu zamieszkania, zarobkowania bd dotychczasowej nauki studenta; przy czym przepisy powinny przewidzie instytucj i tryb przyznawania promes stypendialnych z okresem wanoci do 1 roku, zapewniajcych przyznanie stypendium socjalnego z chwil podjcia studiw. Stypendia te powinny by przyznawane i wypacane na wniosek studenta na podstawie, obok kryterium majtkowego (dochodowego), kryterium cigoci procesu studiowania; wprowadzenia systemu wypat stypendiw socjalnych przez podstawowe jednostki samorzdu terytorialnego, ktre realizowayby to jako zadanie zlecone administracji rzdowej. Finansowanie tych stypendiw powinno by prowadzone z funduszu stypendialnego tworzonego z dotacji celowych budetu pastwa, gmin, powiatu czy wojewdztwa; pozostawienia uczelniom moliwoci przyznawania nagrd za szczeglne osignicia w aktywnoci badawczej (twrcze), spoecznej i kulturalnej. Przepisy powinny umoliwia

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

132/149

tworzenie uczelnianego funduszu nagrd ze rodkw tak dotacji celowych, jak i darowizn bd przychodw uczelni z jej dziaalnoci komercyjnej;

Zmiany innych ustaw


Prawo pracy
16.16. W kodeksie pracy zasadne byoby wprowadzenie normy modyfikujcej zatrudnienie na czas wykonania okrelonej pracy lub na czas okrelony w ten sposb, aby taka umowa dla pracownikw dydaktycznych i naukowych bya moliwa do zawarcia na czas prowadzenia bada, semestry, z zastrzeeniem, e na czas nie duszy ni np. pi lat akademickich z moliwoci wypowiadania tylko z przyczyn dyscyplinarnych i okrelonych w umowie o prac. 16.17. Dla nowego typu umowy o prac pracownika wykonujcego zadania dydaktyczne i dydaktyczno-naukowe naleaoby zastrzec okrelanie w umowie: czasu czynnoci dydaktycznych, w tym wykadw; czasu pracy ze studentami indywidualnie (dyury); czasu pracy dla uczelni (wydziau).

Ustawa o rachunkowoci
16.18. Konieczne jest zapewnienie przejrzystego, prostego systemu finansowego, finansowania i rozlicze, poczonego z rozrnieniem rde finansowania przy zachowaniu konstytucyjnych zasad autonomii uczelni i nieodpatnoci ksztacenia: wprowadzenie odrbnych zasad sprawozdawczoci finansowej i zasad rachunkowoci pozwalajcych na rozliczenia zadaniowe i procesw z przypisaniem odr bnych rde finansowania z funduszy i kapitaw wasnych (tworzenie funduszy celowych), rodkw budetowych i opat czesnego; wprowadzenie moliwoci finansowania projektw, jako przedsiwzi wsplnych samodzielnie bilansowanych i rozliczanych poza majtkiem wasnym (pozabilansowo). 16.19. W przepisach prawa finansowego prywatnego (bilansowego) zasadnym dla realizacji celw byoby: w przepisach art. 80 ust. 3 i art. 82 wprowadzenie upowanienia wraz z wytycznymi dla ministra finansw do odrbnego okrelenia w drodze rozporzdzenia zasad rachunkowoci dla uczelni co najmniej w trzech standardach: uczelni, ktra nie prowadzi wsplnych przedsiwzi z przedsibiorcami ani dziaalnoci gospodarczej lub projektw badawczych o zrnicowanych rdach

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

133/149

finansowania, lecz wycznie dziaalno dydaktyczn i wasn naukow finansowan tylko ze rodkw, o ktrych jest mowa w ustawie o zasadach finansowania nauki; uczelni, ktra prowadzi dziaalno gospodarcz lub badawcz w formie wsplnych przedsiwzi z przedsibiorcami lub innymi podmiotami oraz ktra pozyskuje rodki na finansowanie inne ni budetowe; uczelni, ktra prowadzi programy dydaktyczne jako wsplne przedsiwzicia z innymi uczelniami, instytutami PAN bd jednostkami badawczo-rozwojowymi.

16.20. W zalenoci od rozwiza przyjtych w ustawie o dziaalnoci poytku publicznego i wolontariacie konieczne bdzie odesanie do stosowania zasad rachunkowoci i przepisw ustawy o rachunkowoci odnoszcych si do dziaalnoci i organizacji poytku publicznego lub takiej dziaalnoci w zakresie wyodrbnionych jednostek jako odrbnie rozliczanych (na penym lub ograniczonym wewntrznym rozrachunku albo samobilansujcych si) projektw, przedsiwzi wsplnych oraz dziaalnoci odpatnej poytku publicznego niezaliczanej do dziaalnoci gospodarczej. 16.21. Jeeli ustawa o systemie szkolnictwa wyszego nie odele do odpowiedniego stosowania przepisw ustawy o dziaalnoci poytku publicznego i wolontariacie do prowadzenia odr bnych dziaalnoci w zakresie dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym, badawczym i dziaalnoci gospodarczej, to zasadne byoby, aby na podstawie podstawowych regu zapisanych w ustawie o systemie szkolnictwa wyszego, w ustawie o rachunkowoci wprowadzi przepis, ktry bdzie pozwala na stosowanie w uczelniach zasad sporzdzania cznych sprawozda finansowych dla wewntrznych jednostek samodzielnie sporzdzajcych sprawozdania finansowe, a prowadzcych zrnicowan dziaalno dydaktyczn, naukowo-dydaktyczn, badawcz, gospodarcz (wdroe przemysowych).

Prawo upadociowe
16.22. W prawie upadociowym niezbdne jest uzupenienie art. 5 ust. 2, aby zapewni uczelniom publicznym i niepublicznym zdolno upadociow.

Prawo autorskie
16.23. Dla swobody warunkw kontraktowych pracownikw dydaktycznych, dydaktycznonaukowych i naukowych uczelni oraz zwikszenia zaangaowania pracownikw uczelni konieczne jest: zapisanie zasady swobodnego ksztatowania praw majtkowych autorskich do utworw powstaych w trakcie wykonywania obowizkw pracownika dydaktyczno-naukowego; umoliwienie swobody ksztatowania podmiotowo praw autorskich do utworw, ktre zaliczane by byy do pracowniczych na podstawie pensum i stosunku pracy wykadowcy, oraz do efektw prac badawczych wasnoci przemysowej pracownikw naukowych w ramach bada wykonywanych w ramach bada uczelni.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

134/149

umoliwienie obrotu prawami do licencjonowania i prawami majtkowych do utworw poza dziaalnoci gospodarcz w rozumieniu VAT (art. 15 ust. 3 pkt. 3). 16.24. W prawie autorskim niezbdna jest jedna, lecz istotna zmiana: wprowadzenie wyjtku w zakresie zasad wynikajcych z art. 12 prawa autorskiego odnonie do utworw pracowniczych, tak aby wprowadzi domniemanie odwrotne tzn. e jeeli z pracownikiem dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym czy badawczym zawarta jest umowa na dydaktyk, nauk, badania, to prawa do utworw, ktre powstay przy wykonywaniu i dla realizacji zada objtych umow nabywa pracownik, chyba e umowa stanowi inaczej.

Prawo wasnoci przemysowej


16.25. W przypadku twrcw w ramach nauki prac badawczych i wdroeniowych wykonujcych swoj prac w zakresie nauki i bada oraz wdroe przemysowych na podstawie umw o prac lub innych (cywilnych) z uczelniami, instytutami PAN, jednostkami badawczo-rozwojowymi lub w ramach przedsiwzi wsplnych z innymi uczelniami, instytutami, jednostkami bd przedsibiorcami przy wdroeniach przemysowych, zasada z art. 11 ust. 3 tej ustawy powinna by odwrcona; a wic prawo ochronne do wynalazku, wzoru uytkowego albo wzoru przemysowego, know-how powinno przysugiwa twrcy, chyba e z umowy o prace lub kontraktu wynika co innego.

Uwzgldnienie regulacji Unii Europejskiej


16.26. Dyrektywa Rady 2004/114/WE z 13 grudnia 2004 r. w sprawie warunkw przyjmowania obywateli pastw trzecich w celu odbywania studiw, udziau w wymianie modziey szkolnej, szkoleniu bez wynagrodzenia lub wolontariacie DUUE L 375 PL: Konieczne jest pene wdroenie (pena implementacja) okrelonych w tej Dyrektywie: warunkw przyjmowania obywateli pastwa trzecich na terytorium Pastw Czonkowskich na okres przekraczajcy trzy miesice w celu odbywania studiw, udziau w wymianie modziey szkolnej, szkoleniu bez wynagrodzenia lub wolontariacie, zasad dotyczcych procedur przyjmowania obywateli pastw trzecich w tych celach na terytorium Pastw Czonkowskich. W szczeglnoci konieczne jest wprowadzenie przejrzystej przyspieszonej procedury wydawania dokumentw pobytowych studentom i modziey szkolnej zgodnie z art. 19 Dyrektywy. Zasadnym byoby wprowadzenie przepisu czcego tryb wydawania dokumentu pobytowego wydawanego wolontariuszom z prawem do aplikacji na wolnego suchacza w ramach programw wolontariatu (art. 11 i 15 Dyrektywy). 16.27. Dyrektywa 205/36/WE Parlamentu Europejskiego Rady z 7 wrzenia 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych DUUE L 255/22 PL: W szczeglnoci dla przejrzystego stosowania w powszechnym obrocie i przy zatrudnianiu tytu w okrelajcych wyksztacenie zasadne byoby wprowadzenie do ustawy o stopniach naukowych i tytu ach naukowych oraz

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

135/149

w ustawie o systemie szkolnictwa wyszego zasady uywania tytuw okrelajcych wyksztacenie zgodnie z art. 54 Dyrektywy. 16.28. Decyzja nr 2241/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 grudnia 2004 r. w sprawie jednolitych ram wsplnotowych dla przejrzystoci kwalifikacji i kompetencji DUUE L390/6 PL. Niezbdne jest wprowadzenie (jednolicie i przejrzycie) do porzdku krajowego postanowienia Decyzji ustanawiajcych jednolite ramy wsplnotowe dla osignicia przejrzystoci kwalifikacji i kompetencji poprzez stworzenie osobistego, tworzcego jedn cao portfolio dokumentw, zwanego Europass, ktre obywatele b d mogli stosowa na zasadzie dobrowolnoci w celu lepszego dokumentowania i prezentowania swoich kwalifikacji i kompetencji na obszarze caej Europy. Zasadnym byoby wprowadzenie do obrotu krajowego poj i standardw dokumentw, o ktrych mowa w art. 6-9 Dyrektywy. 16.29. Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie ustanowienia europejskiego systemu transferu osigni w ksztaceniu i szkoleniu zawodowym DUUE C155/11. Zalecenia zobowizuj, aby kraje czonkowskie stworzyy niezbdne warunki, a w stosownych przypadkach przyjy odpowiednie rodki, tak aby od 2012 r. zgodnie z krajowym ustawodawstwem i krajow praktyk oraz na podstawie testw i prb moliwe byo stopniowe stosowanie systemu ECVET w odniesieniu do kwalifikacji VET na wszystkich poziomach EQF, i uywanie go do celw transferu, uznawania i akumulacji indywidualnych efektw uczenia si , uzyskanych w kontekcie formalnym oraz tam gdzie to stosowne w kontekcie pozaformalnym i nieformalnym.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

136/149

17. Studium wykonalnoci Strategii


17.1. W niniejszym rozdziale przedstawiono studium wykonalnoci Strategii, skadajce si z dwch obszarw analiz: okrelenia zgodnoci proponowanych przedsiwzi z celami strategicznymi oraz szacunku kosztw wdraania Strategii. Pozostae elementy studium wykonalnoci, a wic zewntrzne i wewntrzne zagroenia realizacji poszczeglnych dziaa zostay przedstawione w rozdziale 2 (uwarunkowania zewntrzne) oraz w rozdziaach 7-12.

Zgodno proponowanych dziaa z celami strategicznymi


17.2. Przedsiwzicia zaproponowane w rozdz. 7-12 maj przede wszystkim przyczynia si do realizacji celw strategicznych, do ktrych zostay przypisane. Jednake znaczna ich cz, ze wzgldu na swj charakter, bdzie miaa rwnie istotny wpyw na inne cele okrelone w Strategii. W zwizku z tym, poniej przedstawiono syntetyczn ocen zakresu oddziaywania wszystkich dziaa proponowanych w Strategii. Pozwala ona stwierdzi: w jak szerokim zakresie poszczeglne cele strategiczne bd realizowane przez rne dziaania, jak dua jest rola poszczeglnych dziaa w realizacji caej Strategii.

Rnorodno

Cel strategiczny RNORODNO Wprowadzenie programw dyplomowych w miejsce kierunkw studiw Wprowadzenie studiw w trybie standardowym i przedu onym w miejsce studiw stacjonarnych i niestacjonarnych Upowszechnienie trjstopniowego systemu studiw Promowanie studiw I stopnia Wprowadzenie kursw wyrwnawczych Wprowadzenie nowej typologii uczelni Wzmocnienie i powizanie systemw akredytacji ksztacenia i ewaluacji bada

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

137/149

Przejrzysto

Efektywno

Konkurencja

Otwarto

Mobilno

Rnorodno

Cel strategiczny OTWARTO Wzmocnienie i usprawnienie systemu pomocy materialnej dla studentw Rozszerzenie oferty edukacyjnej uczelni dla osb w rnym wieku Wsparcie wsppracy uczelni ze szko ami ponadgimnazjalnymi Wzmocnienie partnerstwa uczelni z przedsi biorstwami i pracodawcami Pobudzenie aktywnoci i wraliwo ci spoecznej studentw Cel strategiczny MOBILNO Wprowadzenie obowizku mobilnoci do polityki zatrudniania Upowszechnienie badawczych stanowisk podoktorskich Pobudzanie mobilnoci midzysektorowej kadry akademickiej Uwzgldnienie mobilno ci w organizacji studiw Utworzenie Krajowej Agencji Wymiany Akademickiej Cel strategiczny KONKURENCJA Wprowadzenie kontraktw na zadania dydaktyczne uczelni Rozszerzenie konkursowego finansowania bada Wzmocnienie roli marki uczelni w konkurowaniu o studentw Cel strategiczny EFEKTYWNO Usprawnienie zarzdzania strategicznego szkolnictwem wyszym przez pastwo Racjonalizacja systemu publicznego szkolnictwa wyszego Zwikszenie elastyczno ci systemu wynagrodze nauczycieli akademickich Usprawnienie systemw informatycznych zarzdzania uczelniami publicznymi Wprowadzenie semestru wakacyjnego

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

138/149

Przejrzysto

Efektywno

Konkurencja

Otwarto

Mobilno

Rnorodno

Cel strategiczny PRZEJRZYSTO Wprowadzenie przejrzystego ustroju uczelni publicznych opartego na czytelnej odpowiedzialno ci jej organw Poszerzenie obowi zkw informacyjnych Wprowadzenie oglnopolskiego rejestru studentw i systemu rejestracji kandydatw na studia Wprowadzenie przejrzystych zasad polityki kadrowej Legenda: - realizacja danego dziaania w umiarkowanym stopniu przyczynia si do osignicia danego celu strategicznego - realizacja danego dziaania istotnie przyczynia si do osigni cia danego celu strategicznego rdo: Opracowanie wasne.

Moliwoci finansowania szkolnictwa wyszego ze rodkw publicznych


17.3. Przy zaoeniu, e proponowana strategia rozwoju szkolnictwa wyszego zostanie zrealizowana, finanse szkolnictwa wyszego ksztatowa bd w najbliszych latach dwie zasadnicze tendencje: wzrost niektrych wydatkw na szkolnictwo wysze i nauk niezbdny dla osignicia celw strategii; zmniejszanie si liczby studentw, wywoane czynnikami demograficznymi oraz skrceniem redniego czasu studiowania, ktre bdzie wymagao dostosowa po stronie kosztw dziaalnoci dydaktycznej. 17.4. Prognozy makroekonomiczne wskazuj, e wdraanie nowej strategii szkolnictwa wyszego odbywa si bdzie w warunkach poprawiajcej si koniunktury gospodarczej, powodujcej midzy innymi wzrost dochodw publicznych. Pozytywne dla instytucji sektora finansw publicznych efekty dobrej sytuacji gospodarczej b d jednak redukowane przez konieczno szybkiego ograniczania deficytu budetowego. Mimo to wyniki przeprowadzonych symulacji wskazuj, e sfinansowanie dziaa niezbdnych dla efektywnego wdroenia reformy szkolnictwa wyszego nie bdzie powodowa nadmiernych obcie dla sektora finansw publicznych.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

139/149

Przejrzysto

Efektywno

Konkurencja

Otwarto

Mobilno

17.5. Prezentowana poniej prognoza finansw szkolnictwa wyszego skonstruowana zostaa przy zaoeniu, e po roku 2010 dynamika wzrostu PKB (w ujciu realnym) bdzie stopniowo rosa, a do osignicia trwaego poziomu 4% wzrostu rocznie od roku 2014. Zaoono ponadto, e od roku 2014 inflacja utrzymywa si bdzie na staym poziomie 2,5% rocznie. Przyjto wreszcie, e do roku 2020 nie bdzie istotnych zmian relacji dochodw publicznych do produktu krajowego brutto, co oznacza, e dochody publiczne bd rosy w tempie identycznym jak produkt krajowy brutto mierzony w cenach biecych. Wolniej, ze wzgldu na konieczno redukcji deficytu finansw publicznych, bd natomiast rosy wydatki publiczne. 17.6. W kwestiach dotyczcych bezporednio szkolnictwa wyszego przyjto, e:

w caym okresie do roku 2020 utrzymana zostanie staa liczba studentw przyjmowanych na pierwszy rok studiw, ktrych koszty studiw pokrywane bd ze rodkw publicznych; ze wzgldu na rosncy udzia studentw koczcych nauk po studiach I stopnia, rednioroczna liczba studentw, ktrych studia bd finansowane rodkami publicznymi, bdzie pod koniec okresu lekko malaa; w strukturze studentw wedug kierunkw studiw wzronie udzia studentw studiujcych na kierunkach technicznych i kierunkach matematycznych (ze statystyk i informatyk), biologicznych i fizycznych, przy jednoczesnym spadku udziau na kierunkach humanistycznych, ekonomicznych i prawniczych; powodowa to bdzie, niezalenie od innych czynnikw kosztowych, wzrosty rednich kosztw studiw przypadajcych na jednego studenta; realne wynagrodzenia pracownikw naukowo-dydaktycznych rosn bd w latach 20102014 w tempie rwnym poowie realnego wzrostu PKB, a w latach 2015-2020 o 4% rocznie; przecitne koszty studiw w programach w trybie przeduonym wzrosn do poziomu prawie 90% kosztw analogicznych programw na studiach w trybie standardowym; dotacja stabilizacyjna stanowi bdzie okoo 7,8% rodkw publicznych finansujcych dziaalno dydaktyczn uczelni publicznych w latach 2015-2020; wydatki publiczne na nauk bd rosy w tempie wzrostu PKB, bez uwzgldnienia rodkw pochodzcych z budetu UE; w latach 2013 2017 zostan stopniowo zwikszone cznie o ok. 50% rodki na pomoc materialn dla studentw; zasadnicza wikszo rodkw publicznych na dydaktyk i okoo 63% wydatkw na dziaalno naukowo-badawcz rozdzielane bd w drodze konkursw; w planie wydatkw budetu pastwa uwzgldnione zostan dodatkowe rodki na koszty instytucjonalnego wsparcia strategii szkolnictwa wyszego rodki te przeznaczone bd m.in. na wzmocnienie instytucji akredytujcych, na wdroenie centralnego rejestru studentw, a take na wsparcie w formie dotacji celowych uczelni wdraajcych nowe metody zarzdzania; rednio w latach 2013-2020 wydatki na ten cel stanowi bd ok. 2,4% cznych wydatkw na szkolnictwo wysze i nauk.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

140/149

17.7. Tabela. Najwaniejsze zaoenia symulacji wydatkw na szkolnictwo wysze na lata 20082020
Tre Tempo wzrostu PKB (w cenach staych) Indeks wzrostu cen towarw i usug Elastyczno dochodw publicznych wzgldem PKB Deficyt sektora finansw publicznych (w % PKB) Liczba (w tys.) studentw ogem w tym: finansowanych ze rodkw publicznych w tym: rozpoczynajcy studia Realny wzrost (w %) wynagrodze pracownikw naukowo-dydaktycznych Tempo wzrostu wydatkw publicznych na badania naukowe prowadzone w uczelniach1 Udzia (w %) rodkw rozdzielanych w konkursach na granty w cznej kwocie rodkw na dziaalno naukowo-badawcz uczelni Wzrost realny (w %) przychodw uczelni publicznych z prowadzenia prac badawczych zleconych przez przedsibiorstwa Wzrost realny (w %) wydatkw samorzdu terytorialnego na szkolnictwo wysze
1

2008 5,0 4,2 1,0 3,9

2009 1,7 3,4 1,0 3,5

2010 2,2 2,8 1,0 5,1

2012 3,0 2,8 1,0 3,0

2015 4,0 2,5 1,0 3,0

2020 4,0 2,5 1,0 3,0

Zaoenia makroekonomiczne

Zaoenia dotyczce nauki i szkolnictwa wyszego 1 928 815 214 2,5 5,3 1 884 815 214 0,7 4,7 1 841 815 214 1,1 5,1 1 754 815 214 1,5 5,9 1 624 815 214 4,0 47,1 1 264 776 214 4,0 6,6

63,3

63,3

24,4

3,3

2,8

2,8

5,6

7,6

0,0

0,0

0,0

0,0

5,0

5,0

Wysoki wzrost wydatkw na nauk w 2015 r. wynika z przypisania do tego dziau 8% dotacji na dziaalno dydaktyczn, ktr do 2014 r. prezentujemy w cao ci jako kategori wydatkw w dziale szkolnictwo wysze. rdo: Obliczenia wasne.

17.8. Przy podanych powyej zaoeniach wydatki publiczne i prywatne na szkolnictwo wysze (cznie z wydatkami na nauk kierowanymi do uczelni) wzrosn pomidzy rokiem 2008 i 2020 w ujciu nominalnym dwukrotnie, a w ujciu realnym o 45%, przy czym szybszy wzrost odnotuj wydatki na dziaalno naukowo-badawcz uczelni, ktrych wielko w relacji do PKB wzronie ponad dwukrotnie. Realna warto wydatkw publicznych na szkolnictwo wysze bdzie w roku 2020 o 42% wysza ni w roku 2008, w tym warto publicznych nakadw na dziaalno dydaktyczn wzronie o 32%, a nakadw na dziaalno naukowo-badawcz o 206%. 17.9. Naley zaznaczy, e istotny wzrost wydatkw na szkolnictwo wysze bdzie nastpowa w okresie, w ktrym szybko zmniejsza si bdzie liczba studentw, a redni czas studiowania bdzie si skraca na skutek upowszechnienia si studiw licencjackich. Oznacza to, e zwikszone nakady przeznaczone bd nie na ekstensywny wzrost sektora szkolnictwa

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

141/149

wyszego, lecz na zwikszenie nakadw przypadajcych na jednego studenta. Konieczno wzrostu nakadw wynika z kilku przyczyn, z ktrych najwaniejsze to: zmiana struktury studentw wedug grup studiw; zaoona poprawa konkurencyjnoci szk wyszych jako miejsca gwnego zatrudnienia, wymagajca w szczeglnoci znaczcego zwikszenia wynagrodze pracownikw naukowodydaktycznych; zaostrzenie wymaga formalnych wobec programw realizowanych w trybie przeduonym. 17.10. Tabela Wydatki publiczne na szkolnictwo wysze (wraz z wydatkami na pomoc materialn) i nauk w uczelniach w latach 2008-2020
Tre Szkolnictwo wysze i nauka Dzia Szkolnictwo wysze Dzia Nauka Szkolnictwo wysze i nauka Dzia Szkolnictwo wysze Dzia Nauka Szkolnictwo wysze i nauka Dzia Szkolnictwo wysze Dzia Nauka Szkolnictwo wysze i nauka Dzia Szkolnictwo wysze Dzia Nauka
rdo: Obliczenia wasne.

2008 12 619 10 894 1 725 12 619 10 894 1 725 100,0 86,3 13,7 1,0 0,9 0,1

2009 13 106 11 299 1 807 12 687 10 938 1 749 100,0 86,2 13,8 1,0 0,8 0,1

2010 13 590 11 692 1 898 12 797 11 010 1 788 100,0 86,0 14,0

2012 14 879 12 754 2 124 13 258 11 365 1 893 100,0 85,7 14,3 0,9 0,8 0,1

2015 18 457 14 926 3 531 15 273 12 351 2 922 100,0 80,9 19,1 1,0 0,8 0,2

2020 2008=100 24 536 19 676 4 860 17 945 14 390 3 555 100,0 80,2 19,8 0,9 0,8 0,2 194,4 180,6 281,8 2008=100 142,2 132,1 206,1 2008=100 100,0 92,9 144,9 2008=100 95,2 88,5 138,0

mln z, ceny biece

mln z, ceny stae z 2008 roku

Struktura wydatkw

PKB = 100 1,0 0,8 0,1

17.11. Mimo tak znaczcego wzrostu realnej wartoci publicznych nakadw na szkolnictwo wysze i nauk w uczelniach, relacja nakadw do PKB nie zmieni si znaczco, gdy wedug oblicze w 2020 roku bd one rwne 0,9% PKB, a wliczajc koszty instytucjonalne strategii niemal 1,0% PKB, czyli tyle samo, co w roku 2008. Oznacza to, e koszty reformy nie bd powanym obcieniem dla budetu pastwa, z ktrego pochodzi (i bdzie pochodzi) ponad 99% publicznych wydatkw na szkolnictwo wysze. W relacji do cznej kwoty wydatkw budetu pastwa udzia nakadw na szkolnictwo wysze i nauk w latach 2008 i 2020 bdzie taki sam 4,5%. Obcienie sektora finansw publicznych kosztami proponowanych reform b dzie wic bardzo umiarkowane. 17.12. Zmianom rozmiarw wydatkw na szkolnictwo wysze i nauk towarzyszy bd istotne zmiany struktury tych wydatkw. Odnotowa tu naley przede wszystkim:

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

142/149

zmniejszenie udziau wydatkw finansujcych dziaalno dydaktyczn i wzrostu publicznych wydatkw na dziaalno naukowo-badawcz uczelni; niewielk zmian (wzrost) udziau wydatkw na pomoc materialn, zasadniczy wzrost udziau wydatkw dokonywanych w trybie konkurencyjnym tzn. po przeprowadzeniu konkursu. 17.13. Tabela Struktura wydatkw budetu pastwa na dziaalno dydaktyczn i naukowo-badawcz uczelni oraz na pomoc materialn i koszty instytucjonalne strategii w latach 20082020
Tre Ogem Dziaalno dydaktyczna Dotacja stacjonarna Dotacja stabilizacyjna Kontrakty Dziaalno naukowo-badawcza Dotacja na rozwj potencjau badawczego Dotacje celowe Granty badawcze Inne Pomoc materialna dla studentw Koszty instytucjonalne realizacji strategii Udzia (w %) rodkw publicznych dla szk wyszych rozdzielanych w procedurach konkursowych
rdo: Obliczenia wasne.

2008 100,0 69,5 69,5 0,0 0,0 13,7 0,0 0,0 0,0 16,8 16,8 0,0

2009 100,0 69,5 69,5 0,0 0,0 13,8 0,0 0,0 0,0 16,7 16,7 0,0

2010 w% 100,0 69,5 69,5 0,0 0,0 14,0 0,0 0,0 0,0 16,6 16,6 0,0

2012 100,0 69,7 69,7 0,0 0,0 14,3 0,0 0,0 0,0 16,0 16,0 0,0

2015 100,0 61,5 0,0 5,1 56,4 18,8 4,7 3,8 10,3 19,7 17,8 1,9

2020 2008=100 100,0 61,3 0,0 4,6 56,7 19,4 4,9 3,9 10,7 19,3 17,4 1,9 100,0 88,1 0,0 x x 142,2 x x x 115,0 103,7 x

7,4

7,5

7,5

7,6

85,1

85,5

1 156,3

17.14. Oprcz rodkw z budetu pastwa uczelnie publiczne i niepubliczne bd uzyskiway przychody rwnie z innych rde publicznych (przychody z jednostek samorzdu terytorialnego, przychody z Unii Europejskiej) oraz prywatnych (m.in. przychody z czesnego, przychody od przedsibiorstw, przychody z wydzielonej dziaalnoci gospodarczej). W zwizku ze spadkiem cznej liczby studentw oraz z zachowaniem staej liczby przyj na studia finansowane z budetu pastwa realne wpywy z czesnego bd w 2020 r. o 7,3% nisze ni w 2008 r. Wzronie za to koszt studiowania na studiach w trybie przeduonym w zwizku ze zrwnaniem wymaga programowych wzgldem studentw studiw w trybie standardowym. 17.15. Znaczcym rdem przychodw uczelni bd rodki z Unii Europejskiej, zasilajce przede wszystkim uczelnie publiczne. Szacujemy, e wpywy uczelni ze rodkw Unii Europejskiej wzrosn z 224,2 mln z w 2008 roku do 1 350,2 mln z w 2020 r. w ujciu nominalnym. W cigu

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

143/149

najbliszej dekady uczelnie bd dysponoway, w ujciu realnym, rodkami z Unii Europejskiej w wysokoci okoo 24,1 mld z. 17.16. Wpywy uczelni ze sprzeday prac badawczych przedsibiorstwom wzrosn w ujciu realnym o 35,4%. Zasadniczy wzrost wpyww z tego tytuu nastpi w latach 2016-2020, co bdzie efektem podjcia opisanych w strategii dziaa. W 2020 r. uczelnie otrzymaj w ujciu realnym o 27,6% wiksze wpywy ze sprzeday prac badawczych przedsibiorstwom ni w 2015 roku. W okresie 2010 2015 wpywy te wzrosn zaledwie o 6,1%.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

144/149

17.17. Tabela Przychody uczelni publicznych i niepublicznych z dziaalnoci operacyjnej w latach 20082020
Tre Ogem Z dziaalnoci dydaktycznej z budetu pastwa z czesnego z JST pozostae Z dziaalnoci naukowej z budetu pastwa ze sprzeday prac i usug badawczych przedsibiorstwom Z Unii Europejskiej Pozostae przychody operacyjne Ogem Z dziaalnoci dydaktycznej z budetu pastwa z czesnego z JST pozostae Z dziaalnoci naukowej z budetu pastwa ze sprzeday prac i usug badawczych przedsibiorstwom Z Unii Europejskiej Pozostae przychody operacyjne Ogem Z dziaalnoci dydaktycznej z budetu pastwa z czesnego z JST pozostae Z dziaalnoci naukowej z budetu pastwa ze sprzeday prac i usug badawczych przedsibiorstwom Z Unii Europejskiej Pozostae przychody operacyjne
rdo: obliczenia wasne.

2008 17 506 14 239 8 774 4 459 31 977 2 092 1 725 367 224 950 17 506 14 239 8 774 4 459 31 977 2 092 1 725 367 224 950 100,0 81,3 50,1 25,5 0,2 5,6 12,0 9,9 2,1 1,3 5,4

2009 19 822 14 632 9 109 4 452 32 1 039 2 186 1 807 380 2 023 981 19 189 14 164 8 818 4 310 31 1 006 2 117 1 749 367 1 958 950 100,0 73,8 46,0 22,5 0,2 5,2 11,0 9,1 1,9 10,2 4,9

2010 21 274 15 004 9 440 4 431 32 1 100 2 288 1 898 390 2 973 1 009 20 034 14 130 8 890 4 173 31 1 036 2 155 1 788 367 2 800 950 w% 100,0 70,5 44,4 20,8 0,2 5,2 10,8 8,9 1,8 14,0 4,7

2012 22 184 16 034 10 376 4 390 34 1 234 2 536 2 124 412 2 548 1 066 19 768 14 287 9 246 3 912 31 1 099 2 260 1 893 367 2 271 950 100,0 72,3 46,8 19,8 0,2 5,6 11,4 9,6 1,9 11,5 4,8

2015

2020 2008=100 194 161 175 127 183 195 323 352 185 1 350 137 2008=100 142 118 128 93 134 143 236 258 135 988 100 2008=100 100,0 82,9 89,9 65,2 94,3 100,3 166,2 181,3 95,3 694,9 70,4

mln z (ceny biece) 26 737 34 012 17 837 22 930 11 579 15 319 4 768 5 651 39 56 1 452 1 904 4 885 6 756 4 414 6 075 471 2 868 1 148 680 3 028 1 299

mln z (ceny stae 2008 roku) 22 124 24 875 14 760 16 770 9 581 11 204 3 946 4 133 32 41 1 201 1 392 4 042 4 941 3 652 4 443 390 2 373 950 100,0 66,7 43,3 17,8 0,1 5,4 18,3 16,5 1,8 10,7 4,3 498 2 214 950 100,0 67,4 45,0 16,6 0,2 5,6 19,9 17,9 2,0 8,9 3,8

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

145/149

17.18. Z przeprowadzonych oblicze wynika, e w zreformowanym systemie szkolnictwa wyszego udzia studentw, ktrych studia bd finansowane rodkami publicznymi znaczco wzronie w najbliszych latach. W 2020 roku a 61,4% studentw skorzysta z oferty dydaktycznej finansowanej z budetu pastwa. Dla porwnania w 2008 r. udzia studentw, ktrych studia byy finansowane rodkami publicznymi, wynosi 42,3%. 17.19. Jednoczenie istotnie wzronie poziom finansowania przypadajcego na jednego studenta. wiadczy to o tym, e gwatowne zmniejszenie liczby studentw, ktre nastpi w najbliszych latach z przyczyn demograficznych, cho stawia przed uczelniami powane wyzwania, jest zarazem szans na wdroenie wanych reform tego sektora. 17.20. Tabela. Wybrane parametry finansowania szkolnictwa wyszego w latach 20082020
Tre 2008 2009 2010 w% Udzia studentw finansowanych rodkami publicznymi w oglnej liczbie studentw Wydatki uczelni na dziaalno dydaktyczn Wydatki z budetu pastwa na pomoc materialn 42,3 43,2 44,2 46,4 50,2 61,4 2012 2015 2020 2008=100 145,2 2008=100 17 715 3 447 252 313 2008=100 12 956 2 521 184 229 2008=100 25,8 5,0 122,6 152,4

z na 1 studenta, ceny biece 7 025 1 100 7 573 1 162 8 039 1 223 8 908 1 356 10 747 2 061

z na 1 studenta w cenach staych 2008 r. Wydatki uczelni na dziaalno dydaktyczn Wydatki z budetu pastwa na pomoc materialn 7 025 1 100 7 331 1 125 7 570 1 152 7 938 1 208 8 893 1 706

na 1 studenta, PKB na 1 mieszkaca = 100 Wydatki uczelni na dziaalno dydaktyczn Wydatki z budetu pastwa na pomoc materialn
rdo: obliczenia wasne.

21,0 3,3

21,6 3,3

21,9 3,3

21,6 3,3

21,6 4,2

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

146/149

Informacja o projekcie
Strategia rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce do roku 2020 opracowana zostaa na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyszego przez konsorcjum Ernst & Young Business Advisory oraz Instytutu Bada nad Gospodark Rynkow w ramach projektu Organizacyjna i merytoryczna koordynacja procesu opracowania projektw sektorowej strategii rozwoju szkolnictwa wyszego do 2020 roku, ze szczeglnym uwzgldnieniem okresu do 2015 roku. Punktem wyjcia do konstrukcji Strategii bya ocena obecnego stanu szkolnictwa wyszego, a take analiza nadrzdnych wobec niej pastwowych dokumentw strategicznych oraz czynnikw zewntrznych demograficznych, ekonomicznych i prawnych, ktre w najbliszym dziesicioleciu bd w znaczcy sposb determinoway sytuacj szkolnictwa wyszego w Polsce. W pracach nad strategi uczestniczyli zaproszeni eksperci, wrd ktrych znaleli si zarwno praktycy osoby czynnie zaangaowane w funkcjonowanie polskich uczelni, jak i naukowcy specjalizujcy si w problematyce szkolnictwa wyszego. I wersja Strategii zostaa poddana szerokim konsultacjom, do ktrych zaproszono zarwno indywidualne osoby, jak i instytucje. W obecnej wersji Strategii wzito pod uwag opinie nie tylko rodowisk akademickich, ale rwnie tych, dla ktrych system szkolnictwa wyszego ma dziaa od modziey i studentw do przedsibiorcw i samorzdowcw. Wrd kilkudziesiciu konsultowanych osb byli m.in.: byy premier, prezes Telekomunikacji Polskiej, prezes Narodowego Banku Polskiego, prezes Giedy Papierw Wartociowych, prezes Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, a take Polacy pracujcy na renomowanych uczelniach i w jednostkach naukowych za granic, w tym zrzeszeni w Forum Integracyjnym Academicus Poloniae. Konsultowane instytucje obejmoway m.in. wybrane uczelnie wysze i instytuty badawcze, organizacje studenckie, Pastwow Komisj Akredytacyjn, Narodowe Centrum Bada i Rozwoju, Konfederacj Pracodawcw Polskich, czy Naczeln Organizacj Techniczn. Uwzgldniono rwnie uwagi i opinie zgaszane za porednictwem specjalnie w tym celu zaprojektowanej strony internetowej: http://www.uczelnie2020.pl, a take ankiety wypenianej za porednictwem Internetu. Zesp projektowy: Kierownictwo projektu: prof. SGH Krzysztof Rybiski (Ernst & Young, Szkoa Gwna Handlowa) dr Bohdan Wynikiewicz (Instytut Bada nad Gospodark Rynkow) Koordynacja: prof. Stefan Jackowski (Uniwersytet Warszawski) - koordynator merytoryczny dr Piotr Cikowicz (Ernst & Young, Szkoa Gwna Handlowa) - koordynator organizacyjny

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

147/149

Eksperci i wsppracownicy: dr Wojciech Duczmal (Wysza Szkoa Zarzdzania i Administracji w Opolu) prof. Andrzej Jajszczyk (Akademia Grniczo-Hutnicza w Krakowie) Magdalena Krawczyk-Radwan (Uniwersytet Warszawski) prof. Marek Kwiek (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) dr Wojciech Misig (Instytut Bada nad Gospodark Rynkow) Pawe Opala (Ernst & Young) prof. Leszek Pacholski (Uniwersytet Wrocawski) prof. Leszek Pawowicz (Instytut Bada Bad Gospodark Rynkow) dr Jerzy Thieme (Polsko-Amerykaska Izba Handlowa) Marcin Tomalak (Instytut Bada nad Gospodark Rynkow) dr Andrzej Wodecki (Uniwersytet Marii Curie-Skodowskiej w Lublinie), Pomocy i konsultacji w realizacji projektu udzielili: Aleksandra Borowicz (Instytut Bada nad Gospodark Rynkow), Seweryn Dmowski (Uniwersytet Warszawski), Barbara Gawe, prof. UW Emma Harris (Uniwersytet Warszawski), Beata Kaczmarczyk, Mariusz Kuniewicz (Uniwersytet Warszawski), Marcin Nowicki (Instytut Bada nad Gospodark Rynkow), dr hab. arch. Tomasz Parteka (Politechnika Gdaska), Bianka Siwiska (Uniwersytet Warszawski, Fundacja Perspektywy), mec. Jan A. Stefanowicz, Magorzata Stompr (Instytut Bada nad Gospodark Rynkow), Micha Stempie (Uniwersytet Warszawski), prof. UW Urszula Sztanderska (Uniwersytet Warszawski), arch. Hubert Trammer (Politechnika Lubelska), Dominika Walczak (Uniwersytet Warszawski), Marcin Wgrzynowicz (Instytut Bada nad Gospodark Rynkow), Jakub Wojnarowski (Fundacja na rzecz Nauki Polskiej), prof. UW Maria Wjcicka (Uniwersytet Warszawski). Zesp projektowy dzikuje za pomoc i zaangaowanie wszystkim osobom, ktre miay wpyw na ostateczny ksztat Strategii, a take za wszystkie uwagi i komentarze zgoszone na stronie www.uczelnie2020.pl.

Projekt wsp finansowany ze rodkw Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego Czowiek - najlepsza inwestycja

148/149

Ernst & Young Assurance | Tax | Transactions | Advisory

Instytut Bada nad Gospodark Rynkow

Firma Ernst & Young jest globalnym liderem w zakresie usug audytorskich, podatkowych, transakcyjnych i doradczych. Na caym wiecie 144 000 naszych pracownikw jednocz wsplne wartoci i wiadczone wysokiej jakoci usugi. Zmieniamy rzeczywisto, pomagajc naszym pracownikom, naszym klientom oraz naszej coraz szerszej spoecznoci w wykorzystaniu ich potencjau. Aby uzyska wicej informacji, odwied www.ey.com/pl 2010 Ernst & Young Wszelkie prawa zastrzeone.

Instytut Bada nad Gospodark Rynkow jest pozarzdow, niezalen instytucj naukowo-badawcz zajmujc si gospodark i polityk pastwa. Instytut powsta w 1989 roku jako fundacja dziaajca na zasadach non-profit. Prowadzc badania, IBnGR formuuje rekomendacje uyteczne dla polityki pastwa oraz dostarcza sferom biznesu i szerokiej opinii publicznej niezalenych ocen gospodarki. Aby uzyska wicej informacji, odwied: www.ibngr.edu.pl