You are on page 1of 22

TEČNO STANJE

Docent dr Mara Aleksić

Osobine tečnosti
izmeñu čvrstog i gasovitog stanja

– Molekuli teč
tečnosti kreć
kreću se haotič
haotično
– Sile privlač
privlačenja i odbi
odbijanja su jake
(slabije od čvrs
vrstih supstanci
supstanci,, ali mnogo jač
jače nego u
gasovitim stanju)
– Osobine slič
slične čvrstom stanju:
stanju: gustina, molarna
zapremina, stiš
stišljivost
– Osobine slič
slične gasovitom stanju:
stanju: pokretljivost,
viskoznost,
viskoznost, zauzimaju oblik suda u kome se nalaze
– Zajednič
Zajednički naziv za tečtečnosti i gasove - FLUIDI

1
Podela teč
tečnosti prema Sile koje deluju izmeñu
vrsti čestica čestica

 Molekulske
(voda,
 Van der Waalsove,
Waalsove,
(voda, alkoholi,
alkoholi, benzen)
 Atomske vodonič
vodonične veze
(inertni gasovi u teč
tečnom stanju)
 Jonske
(rastopi elektrolita, teč
tečni metali)
 Coulombove

Voda – vodonične veze – specifično ponašanje

Meñumolekulske sile
☻ Meñumolekulske sile (1 – 40 kJ/mol)
☻ Privlač
Privlačenje i odbijanje
☻ Znatno slabije od hemijskih veza (kovalentna 400 kJ/mol)

Vodonične veze Van der Waalsove sile


•Dipol-dipol interakcija Četiri tipa interakcija
•H-atom kovalentno vezan za atom Energije veze 1-10 kJ/mol
velike elektronegativnosti (F, O, N)
•Energija veze 10-40 kJ/mol

Prema svojoj M voda bi trebalo da se


mrzne na -120oC, a ključa na -80OC
Da nema vodonič
vodoničnih veza, ne bi bilo ni
života na Zemlji! Johannes Diderik van der Waals
1837 - 1923

2
I stalni dipol – stalni dipol

privlač
privlačenje odbijanje

Elektrostatič
Elektrostatičko privlač
privlačenje
Kessomove sile privlač
privlačenja
Porast temperature – smanjenje sile privlač
privlačenja izmeñu dipola

II stalni dipol – indukovani dipol

U dielektriku su prisutni i polarni i nepolarni molekuli.


Stalni dipoli indukuju dipole u nepolarnim molekulima.
Debye-
Debye-va energija veze
Debye sile privlač
privlačenja
Temperatura ne utič
utiče na ove interakcije

3
Naelektrisani balon indukuje
dipole u molekulima drveta.
Privlač
Privlačenje je tada moguć
moguće

III
disperzione ili
Fritz Wolfgang
London
1900 - 1954
Londonove sile
U dielektriku su prisutni samo nepolarni molekuli
Keesomove i Debyeve sile = 0
Centri + i – naelektrisanja nepolarnog molekula se
trenutno razdvoje
usled kretanja – dipol.
Trenutno nastali dipol
indukuje dipol
na susednom atomu.
Disperzione ili
Londonove sile

4
IV odbojne sile

 Meñusobno odbijanje molekula sa popunjenim


molekulskim orbitalama.

 Drž
Drže molekule na ravnotež
ravnotežnom rastojanju.

VODA

5
OSOBINE TEČNOSTI

 PRITISAK PARE

 VISKOZNOST

 POVRŠINSKI
NAPON

PRITISAK PARE
 Tečnost isparava para vrši pritisak
na
površinu tečnosti
 Taj pritisak zavisi od - prirode tečnosti
- temperature
 Objašnjenje – kinetička teorija
T= const. dinami
dinamiččka ravnotež
ravnoteža zasić
zasićena para
pritisak (napon) zasićene pare

6
PRITISAK PARE
 T PP
 PP = spolja
spoljašnji P teč
tečnost poč
počinje da kjuč
kjuča
 Normalna temperatura ključ
ključanja
spoljašnji pritisak = p0 (stand. prit. 101325 Pa)
spoljaš

 Clapeyron-
Clapeyron-Clausius-
Clausius-ova jednač
jednačina

P1 ∆H isp  T2 − T1 
log =  
P2 2,303R  T1 ⋅ T2 

VISKOZNOST

7
VISKOZNOST, VISKOZITET
 Otpor proticanju fluida
 Otpor potiče od meñumolekulskih sila privlačenja
 Proticanje je slojevito – laminarno
 Izmeñu slojeva – sila unutrašnjeg trenja –

Newton F = η ⋅ s ⋅ dv
dl
 η - dinamička viskoznost
 1/η = ϕ = fluidnost, fluiditet

dv
F = η⋅s ⋅
dl

8
Viskoznost
jednokomponentnih sistema

 Dinamička η

η
 Kinematička ν=
ρ

Viskoznost binarnih sistema

 Relativna η
ηr =
η0
 Specifična η − η0
ηsp = = ηr − 1
η0
 Redukovana ηsp
ηred =
c
ηred
 ηsp 
 Unutrašnja [η] = lim 
c→0  c 

 

9
Odreñivanje molarne mase polimera
pomoću unutrašnje viskoznosti

 Khun-
Khun-Mark-
Mark-Houwink-
Houwink-ova jednač
jednačina

[η] = K ⋅ M n

 Za polimere M > 30 000 gmol-1


 K - konstanta koja zavisi od prirode supstance i
temperature
 n – konstanta koja zavisi od geometrije makromolekula

REOHOR

 Aditivna i konstitutivna veličveličina


- zavisi
zavisi od vrste i broja atoma ili atomskih grupa u molekulu
- zavisi od nač
načina vezivanja atoma

1
M⋅η 8
R=
ρ t + 2ρ p

10
UTICAJ TEMPERATURE NA
VISKOZNOST
log η
Arrhenius (1912)

Ea
η = A⋅e RT
/ log log A

Ea 1/T
log η = log A + A – konstanta koja zavisi od molarne
2,303RT mase i molarne zapremine tečnosti
Ea – energetska barijera koja se mora
savladati da bi počeo proces proticanja

METODE ODREðIVANJA

1. METODA LAMINARNOG ISTICANJA


TEČNOSTI IZ KAPILARE

2. METODA PADANJA KUGLE

11
METODA LAMINARNOG ISTICANJA
TEČNOSTI IZ KAPILARE

Jean Louis
Poiseuille  Poiseuill-
Poiseuill-ov zakon
(1799 - 1869)
 Merenje brzine isticanja teč
tečnosti kroz
kapilaru pod dejstvom Zemljine tež
teže

r 4 πPt
η=
8Vl
Ostwald-ov viskozimetar

METODA LAMINARNOG ISTICANJA


TEČNOSTI. IZ KAPILARE

r4π 1 ρgh
η= ⋅ ⋅ Pt = K 1 ⋅ K 2 ⋅ ⋅t
8l V S
F ρgh
P= =
S S
gh
η = K1 ⋅ K 2 ⋅ ⋅ ρt = K ⋅ ρ ⋅ t
S
ηx = K ⋅ ρ x ⋅ t x ρx t x
η x = ηH 2 O ⋅
ηH 2O = K ⋅ ρ H 2O ⋅ t H 2O ρ H 2O t H 2O

12
METODA PADANJA KUGLE

 Zasniva se na Stoksovom
zakonu
l
F = 6πη r
t
 Kugla pada pod dejstvom
Zemljine tež
teže
4 3
F1 = mg = Vρg = r π ⋅ (ρ − ρ t ) ⋅ g
3
4 3 Heplerov viskozimetar
r πg
F = F1 η= 3 ⋅ (ρ − ρ t ) ⋅ t η = K ⋅ (ρ − ρ t ) ⋅ t
6πrl

Primer:
Neka je zapreminska brzina proticanja 100 cm3s-1.
Uticaj promene nekih parametara na brzinu je:
 Dvostruka dužina --------------- v=50 cm3s-1
 Dvostruka viskoznost----------- v=50 cm3s-1
 Dvostruki pritisak----------------- v=200 cm3s-1
 Dvostruki radijus---------------- v=1600 cm3s-1
(poveć
(povećanje radijusa od 19% udvostruč
udvostručuje brzinu proticanja)

r 4 π( P1 − P2 )t
η=
8Vl
V r 4 π( P1 − P2 )
=v=
t 8ηl

13
Primer: protok krvi u organizmu

Male arterijske okluzije mogu izazvati


iznenañujuće velika oš
iznenañujuć ošteć
tećenja

Tečnosti se dele na:

 Njutnovske  Nenjutnovske
dv viskoznost zavisi od
F = η⋅s ⋅ koncentracije, velič
veličine,
dl oblika, naelektrisanja, ...

Laminarno Koloidi
proticanje
Reologija

14
Poznavanje viskoznosti je od velikog značaja
za farmaciju:

 Formulacije farmaceutskih preparata:


– Emulzije
– Paste
– Kozmetič
Kozmetičke kreme
– Losioni
– Supozitorije
– Filmovi za oblaganje tableta
– Injekcioni hipodermijski rastvori

15
POVRŠINSKI NAPON
Zbog dejstva
meñumolekulskih sila
privlačenja, tečnost teži da
smanji svoju površinu na
najmanju meru, bilo da se
graniči sa drugom
tečnošću, čvrstim telom ili
gasom.

POVRŠINSKI NAPON

Rezultantna sila usmerena je ka unutraš


unutrašnjosti teč
tečnosti.

Teč
Tečnost tež
teži da zauzme najmanju moguć
moguću površ
površinu.

16
Tečnost teži da zauzme
najmanju moguću površinu.

POVRŠINSKI NAPON

Površ
Površina teč
tečnosti mož
može da se uporedi sa zategnutom
membranom po kojoj tangencijalno deluje sila
koja tež
teži da smanji površ
površinu.
POVRŠINSKOG NAPONA σ:
KOEFICIJENT POVRŠ
sila koja deluje u svim pravcima po površ
površini
teč
tečnosti, pod pravim uglom na svaku liniju
jedinič
jedinične duž
dužine

17
Velike površinske napone imaju tečnosti:
 Sa jakim meñumolekulskim silama
 Polarne teč
tečnosti – dipoli
 Površ
Površinski napon opada sa porastom T
 σ Tklj
teč
tečnost benzen voda živa

σ 0,029 Nm-1 0,073 Nm-1 0,44 Nm-1


Tklj 80oC 100oC 357oC

MEðUPOVRŠINSKI NAPON

 Granični sloj na dodiru dve tečnosti koje se ne mešaju


ili delimično mešaju.
 Sila koja teži da smanji dodirnu površinu.
 Posledica je kohezionih i adhezionih sila u graničnom
sloju.
 Dve tečnosti sa velikim σ – veliki meñupovršinski
napon
 Meñupovršinska energija = rad koji treba uložiti da se
dodirna površina poveća za 1m2

18
PARAHOR

 Aditivna i konstitutivna velič


veličina

1
σ 4
ρ p << ρ t
P=M
ρt − ρp
1
σ 4
P=M
ρt

METODE ODREðIVANJA σ
1. Merenje zapremine (mase) kapi

Traubeov stalagmometar

2. Kapilarna elevacija

podizanje nivoa tečnosti u kapilari

19
Merenje zapremine (mase) kapi
 Odreñivanje broja kapi koje isteknu iz
odreñene zapremine
 Kap se formira na donjem kraju kapilare i
otkida se kada njena masa (F1) savlada
površ
površinski napon (F2)

F1 = mg = g F2 = k ⋅ σ
n

F1 = F2

g = k⋅σ Vρ
n = K⋅σ Traube-ov
n stalagmometar

Merenje zapremine (mase) kapi

Vρ x Vρ H 2O
= K ⋅ σx = K ⋅ σ H 2O
nx n H 2O

ρ x ⋅ n H 2O
σ x = σ H 2O
ρ H 2O ⋅ n x

20
Kapilarna elevacija –
metoda kapilarne cevi
 Merenje visine podizanja teč
tečnosti u kapilari P2
poznatog preč
prečnika.
P1
 Teč
Tečnost koja kvasi zidove suda stvara
pritisak (P1) - Laplas-
Laplas-ova jednač
jednačina.
P1 = P2

P1 = 2σ
r = ρ⋅g⋅h
r
 Kapilarne sile podiž
podižu teč
tečnost u kapilari
nastaje hidrostatič
hidrostatički pritisak (P2) 1
P2 = ρ ⋅ g ⋅ h
σ = r⋅ρ⋅g⋅h
2

Poznavanje površinskog napona je od


velikog značaja za farmaciju:

 Uspostavljanje veze izmeñu površinske


aktivnosti leka i njegovog biohemijskog i
farmakološkog dejstva.

 Ispitivanje čistoće preparata – prisutne


nečistoće menjaju koeficijent površinskog
napona.

21
Originalan stalagmometar prof. Traubea

A danas...

Drop and Bubble Profile Analysis

22